Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


tqne     "^CKCUUi^y    fi.i.c>i 


PATROLOGIJE 

CURSUS  COMPLETUS, 

8ED  Bl&LlOTHEGA  UNIVERSALIS.  INTEGRa.  UNIFORUIS,  COMMODA.  OECONOMICA, 

mm  SS.  P4TR11,  DOCTORll  SCRIPTORIIQIE  ECCLESlASTlCORlJil. 

SIVB  LATINOIIDII,  8IVB  6llieG0RL'M« 

OVI  AB  ACVO  APOSTOUCO  AD  jETATEM  INSOCENTII  III   [ASN.  I2l(>)  PfiO  LATISIS, 
ET  ADCOSCIlll  FLORENTINl  TEMPORA  {ANN.  U39)  PRO  GRJiClS  FLORUERUNT  : 

REGUSIO    CHRONOLOGICA 

OMMIUM  Q{}M.  EXSTITEKE  MONIIMKNTOIUIM  CATIIOLICifi  TKAOITIOiMS  PEK  QUINDECIM  rKIOllA 

i:CCLESL4i:  SiECLLA  ET  AMPLIUS, 

IU\T4RI>ITlONR8  4r.ClillATI8SIIIAS,lNTKRSBr.UIIQUBIIONN0LLlSC0DICIBl]8llANI)8CnirTI6C0LLATAS,  PERQUAM  Dll.lCKa- 

TKR  CA8TIGATA  ;  IM88BBTATI0NIIIU8.  r.OMIIEIITARIlS  VARIISQUC  LECTIONIRUB  CONTINKNTKR  il.LUSTHATA  ;  OMMIHI  S 

OIKItiBtiS  FOST  AMfl.lSSlMAS   BDITIONCS  QUJB  TRIBUS  N0VIS6IM1S   S^CULIS   DBliBNTUK  ABSOLIITAS,  DCTEr.TlS 

AUCTa;  INDiniiltS  0RD1NARII8  TEL  ETIAM  ANALVTICIS,    SINCULOS    SIVB    TOUOS,  SIVB    AUCTORBS  ALlCHJHS 

MOMKNTI  SUBStQUENTIBUS,  DONATA  ;  CAPITULIS  INTHA  irSUN  TKXTUM  RITB  DISPOSITIS,  NECNON  ET  TITirLlS 

S1N6UI.ARUM  PAGINARUM  MaRCINKM  SUPBHIORBM  DI8T1NCUENTIBUS  SUBJECTAMQUE  MATCRIAM   SIGNIH- 

CANTIBU8,  ADORNATA;  OPKRIBUS  CUM  DUBII8,  TUM    APOCKYPIIIS,    ALIQUA    VCHO   ArCTOr.lTATC    IN 

ORDINB  AD   TRADITIONKM  RCCLBSlASI  ICAM  POLI  KNTIUUS,  AMPLIFICATA  ; 

DMF.NTIS    ET    QUADRAGINTA    INDICIBUS   SUD    OM.fl   RESPECTU,  SCILICET,  ALPIIADKTICO ,    CIIRONOLOGK.O,  AN\LYIlC<), 

ANALOGICO,   STATIRTICO,  KTNTIIETICO  ,    ETC,    UES  ET  AUCTOUES  EXIIIBF.NTlDUS, 'iTA  LT  NON  SOIIM   SIU- 

DIOSO  ,     SFD   NECOTIIS    IMPLICATO  ,   ET    Sl     FORTE   &1NT  ,   PIGUIS    ETIAH   KT    IMPFRiTIS  PATKANT   OyNf^ 

6S.  PATRES,    LOCUPLKTATa;   SED  PRiCSERTlM  DUOBUS   IMMENSIS   ET  GCNERALIBLS   l.NblCIDUS,   ALIKHd 

5CILICBT  UEUUM,  QUO  CONSULTO,  QUIDQUID  NON  SOLUM  TALIS  TALISVK  PATER,  VKULM    ETIaM 

UNtSQUISQUK    PATRUM,  ABSQUE  ULLA  EXCEPTIONK,  IN  QllOM.IIICT  TUEMA   SCRIPsUUIT,    UNO 

iNTUiTU  conspiciatur;  altrro  SCIUPIUUifi  SACKi4i),KX  quo  i.kctori  cou- 

PBRIRB    SIT    OhVIUM   QUlNAM    PATRBS     ET    IN     QUIBUS  OPBRUM     SUOUI  M     I.OCIS 
SINGULOS  SINGULORUM  LIBRORUM   SCRIPTURAS  VRUSUS,    A  PKIHO   GKNKSLOd 
INQIR  AD  NOVISSIMUM   APOCALTPSlS,    COMMENTATI  SINT  : 
ebllM»  ALtlNATlSSlMA,  CiSTKUldQUC  OMNIBUS   FACILB  ANTCPONENDa,  81    PCHPCNDANTUR     CIIARaCTKBUH    NlTilHTAS, 
CaklMM.    QUAIITAS,    INTEGRITaS   TKITUS,    GORRBCTIONIS  PERFBCTIO,   OPCRUH    REt.Ii&ORUM     lUM    VaUIKIAh 
TLM  HllMKHI  S,  FORMA  VOLUMINUM  PERQUAM  COMHODA  SIRIQUB  IN  TOTO  PATHOLOtil.E  UCCUUSU  CONSTAMkU 
^BiMII.IS,  PHCTII  EXIGUITA8,PRJBSERTIMQUK  ISTA  COLLCCTIO  UNA,  MKTUODICA  CT  CIIUONOLOGIC^ . 
SFICKNTORUH  rRAGHKNTORUH  0PU8CUL0RUMQUK  UACTKNU8  HIC  ILLIC  SPaRSOUUH,  VEL  KTIAU 
LNLDITOROH,  PRIHUH  AUTBH  IN  N08TRA   BIBLIOTHCCA,  BX  OPBRIBUS  BT  NSS.   AD  OMNBS 
iCTATBS,   LOCOI,  LIMGIIA8  FORMASQUK   PKRTINCNTIBUS ,  COADUNATORUM. 

SERIES   LATINA, 

\7i  OUA  PRODEUNT  PATBES,  nOCTORES  SCRIPTORKSOUK  ECCLESLE  LATIN.fi 

A  TERTULLIANO  AD  INNOCElNTIUM  lil. 

ACCURAINTE  J.-P.    MIGNE, 

Bibliolhccie  clcri  aniTera« , 

51 VR  CUHSUUM  COMPLBTORUM  IN  SlNGULOS  SCIENTIiE  ECCLESUSTICifi  UAMUS  BUITORB. 


PaTBOI  OGIA.  AD  INSTAR  IPSIUS  KCCLRSIJB,  IN  DUAS  PARTB8  DIVIDITUR,  ALIAM  NBMPB  LATINAU,  ALIAM  GR/CCO-LA  II.NAM 
ANBiC  PARTES  PENB  JAM  INTRGRE  EXARATiE  SUNT.  LATINA,  DLCBNTIS  ET  VICINTI  DLODUS  VOLUMINUiUS  MOLE  SIIA 
STANS,  DEr.RM  KT  tENTUM  SLPRA  HILLE  FRANC08  VENIT  :  GRiECA  DUPLICl  CDITIONB  TTPIS  HANDATA  KST.  PUItm 
GR>CGUM  TEXTUM  UNA  frM  VKRSIONK  LATINA  LATBRALI  COMPLECTITUR,  NOVKHQOB  ETCENT4JU  VOIXMINA,  PHO  PRIMA 
SRRIE  CRECA,  NON.  CXCEUIT.  POSTERIOR  AUTEH  VKRSIONBH  LATINAH  TANTUH  EXHIBET,  IDEt»QUK  INTRA  QHNQUt  KT 
QllNQIUaiNTA  VOI.UHINA  RKTINBTUR.  SBt.DNDA  SKRIES  GRACO-LATINA  SCPTUAGINTA  VOLUMINA  VUOBVBILITKH 
NO.'»  SUPERABIT  ;  DUU  HUJUS  VERSIO  MERK  lXtINA  QUINQUE  ET  TRIGLNTA  VOLUMINIBUS  ABSOLVETIR.  UXLM  • 
ULOnOUB  VOLUHCN  GKJ£<:i>-I.ATINUH  OCTO,  UNUHQUODQUB  NKRB  LATINUH  QUI.NQUK  FKANCIS  SOLUMMODO  KMITI'H  : 
I  TROBIQUB  VCRO,   UT    PBKTII    DUJUS   BCNCriClO   KRUaTUB     EHPTOR,    COLLECTIONCH    INTEGR.VH  ,    SIVC   LATINAM, 

Mvc  grjccah  comparet  nkcrssk  krit;  srcus  KNIM  CUJUSQUE  VOLUHINIS  ahplituuinkh  nccnon  lt  dikfic:!!.- 

TATKS  VAHIA  PRKTIA  iBQUABUNT.  ATTAMCN  ,  81  QUIS  EHAT  1N1 EGRB  ET  SE0R8IM  COLLECTIONEU  GKiECO-lATINAM, 
VEL  CAMDEH  EX  GRiECO  LATINE  VER8AH,  TUH  QUODQUE  VOLUHCN  PRO  NOVKM  VLL  PRO  SKX  FRANCIS  OUTINBltlt. 
IST  C  CO.>iniTIONES  FUTURIS  PATB0L0GI.£8KRIi£pU3  APPLKAI«T'JR,  Sl.TEIIPUS  fifS  T.YPIS  MANDA.NDI  NtJN  NOBIS  DtEST. 


PATHOLOGl^,  LiTipf^  TOMUS  XCtX. 


•   •       • 


S.  PAULINUS  AQUiLEIENSiS,  THliODORUS  CANtlAKrENSl»;  ^tt  alii  BFMi  MVhu, 


EXCUDEBATUR  KT  VKNIT  APUD  J.-P.  MliiNE,  KDITOKEM, 

IM  flA  IHCTA  irAMIiOISK,  OLIM  PKOPK  rOKTAM  LUTETI.t  PAKISIOKIM  \ULCO  irKNttR 

NOMINATAM,  SEU  VETITMO^THOUCE,  NU>C  VEHJIJNIRA  MUEMA  PAKISLNA. 

186^ 


c 


^ 


AVIS   IMPORTANT. 

D*Jipr6s  uDe  desloif  proviJenlielles  qui  r^isscDl  le  raonde,  rarement  les  OHivres  aiHde«!sus  dc  IVrdinaire  se  foD* 


humaine  ne  saurait  prevoir  ni  emp^cber,  ces  Aleliers  ne  se  fermeronl  qne  quand  )a  Bibliothemie  du  Clerq4  sera 
lenninuc  en  ses  2,000  Tolumes  in-i*.  Le  passe  |)arali  un  sOr  garanl  de  raveair,  pource  qoMi  jr  a  k  esp^rerou  & 
eraindre.  Cependant,  purml  l^a  ralomDies  auxqnetles  ils  se  sont  trouvds  en  bulte,  il  en  est  deui  qui  ont^i^  conli* 
nuelle:neul  r^p^t^es,  parce  qu*etant  pluscapiiales,  leor  eflel  entralnail  plus  de  coiis^qaeDces.  De  peliis  et  Ignam 
foncurrents  se  sont  donc  acbarn^.  par  leur  rorrespondance  ou  leurs  vovageurs,  k  r^pdier  partout  qne  nos  iLditions 


du  double  Couri  <i'Ecriture  tainteel  de  Thiotogie  furent  tircs  avec  la  correclion  insufRsante  donn^^e  dans  les  impri- 
meries  a  presque  tout  cc  qoi  8*4dile;  il  est  >rat  aussi  nu'un  ccriam  oombre  d'aulres  volumes,  apparteiiant  a  div(>rses 
rublir;ilions,  furcnt  imprim^s  ou  trop  noir  oii  trnp  olanc.  Ilais ,  dcpuis  ces  temps  ^'iloigneSf  les  mecaniqiips  ont 
Gt^dd  le  iravail  aux  presses  k  bras,  et  rimpresslou  qui  en  sort,  sans  dtre  du  lu\o,  allendti  que  le  luxe  jurprait  dans 
des  oiivragos  d*une  lelle  nalure,  est  parFaitement  convonable  sous  tous  les  rapporls.  Quanl  a  la  correction,  il  csi 
de  fait  qirolle  ira  jamais  dt6  portde  si  loin  dans  aucune  ddition  ancienne  ou  contemporaiue.  Etcomment  en  scrait-il 
aiitremcnt ,  aprrs  toiites  les  peines  el  toutes  Ics  di^penscs  que  nous  subissoiis  pour  airivor  ii  purgcr  nos  epreuvi-s  cle 
loutes  lauies?  L'habilude,  pu  typographic,  mAme  dans  Ics  meillcures  maisons,  est  de  ne  corrigpr  que  dcux  epreuves 
et  d*en  confiTer  une  lroisi6me  avec  la  seconde,  sans  avoir  pr^par6  en  rien  le  manuscrit  de  I  aiiteur. 

Dans  les  AUHert  CaUioliqucs  la  ditft^rence  cst  presque  incommensurable.  Au  moycn  de  correcteurs  blanchis  sous 
le  harnais  et  doni  le  coup  d'a'd  tvpographique  est  saiis  pili6  pour  les  fautcs,  on  commcnce  par  pn^parer  la  ropir  d*iin 
bout  ik  raiilro  suns  en  excepter  iin  seul  mot.  On  lit  cnsuite  en  premi^re  dpreuve  avec  U  copic  aiu»i  prrparde.  On  iit 
en  scconde  do  la  nicme  niaiii^re,  mais  en  collationnant  avec  la  prcmi^re.  On  fait  la  m6me  rho»>o  en  tieree,  cn  colla- 
lionnanl  avee  la  sccnnde.  Ou  agit  de  m^meen  quarie,  en  collationnant  avcc  la  lierce.  On  renouvelle  la  ni6me  ope- 
raliun  en  quintc,  cn  collationnanl  avcc  la  quarie.  r.ps  coHationncments  ont  pour  but  dc  voir  si  aucuue  des  fauies 
signulees  au  biireau  par  MM.  les  correcteurs,  sur  la  marge  des^prcuves,  na  dchappd  k  BLM.  les  corrigeurs  sur  le 


Aussiya  t  il  Ji  Mootroiige  des  correcieurs  de  loutes  les  nations  et  en  plus  grand  nombre  que  dans  vingt-cinq 
imprimerie<  dc  Paris  rdunies  !  Aussi  encore.  la  correciion  y  coAte-l-elle  autant  que  la  composiiion,  tandis  qirai.leurs 
elle  iie  roOtc  qiie  le  dixi^me  1  Ans*'!  entln,  Dirn  que  Tassertion  pulsse  paraltre  tdmerairc,  rpxactitude  obieniic  p:ir 
lant  de  frais  et  de  soins,  fail-elle  que  la  plupart  des  Kdilions  des  Ateliers  CalhoUques  laissent  bien  Iniu  dcrriere  elk-s 
celles  mcme  ilcs  Cf^lt'bres  Bentdictins  Mabillon  et  Monliaucon  el  dcs  ciitebres  Jesuites  Petaii  et  Sirmond.  (Jue  l'on 
compare,  en  ciret.  n*iniporte  quellcs  feiiilles  dc  leurs  6ditions  avec  relles  des  ndircs  qui  leur  correspondent,  en  grec 
comme  en  latin,  on  se  convaincra  qiic  rinvraiscmblable  est  ane  ri^alite. 

p'ailleiirs,  ces  savants  6minents,   plus  pr6occupes  du  sens  des  textes  qut!  de  la  partie  typographiqne  et  n'etant 

Eoiut  corrccteurs  de  profession,  lisaient,  non  ce  quc  portalent  les  ^preuves,  muis  ce  qiii  devait  s'.v  trouvcr,  lenr 
aute  intelligence  suppleant aax  faytea  de  redition.  Dc  plas  les  Bdnddictins,  comme  Ics  J^sMites,  op^raicnt  pnstiiie 
loujours  sur  des  maiiuscrils,  cause  perpdtaelle  de  la  multiplieit^  des  faules,  pendant  que  les  Atehers  CaUtoUques, 
donl  le  prnpre  est  iurtout  de  ressusi-iter  la  TraditioD,  D'operent  le  plus  souvent  que  sur  dos  imprim^s. 

Le  K.  V.  De  Biich,  Jesuiie  nollandiste  de  Bruxelles,  noas  ecrivait,  il  y  a  quelqiie  tcmps,  ii'avoir  pu  trouver  en 
diz-bait  mois  d'<^.lu«le,  une  seule  faule  dans  nolre  Palroloaie  latme.  M.  Denzinger,  r^n^fcsscur  de  Thi^ulogic  a  ri'ni- 


d^fi  de    nous  convaincre  d'une  seule  errear  l.vpographlqne, 
prusiime  de  notrc  parfuile  correction.  Dans  1e  Clerge  se  irobve 


ODt  M  iorcOs  d*avouer  que  nous  n'aviuns  pas  irup 
ent  dc  bons  latinisles  et  do  bons  hellenisies.  et,  co  qiii 


d* 

est 

unf^  . 

esl  corrigi*  mol  pour  inot  d'uD  bout  h  raulrc.  Quarante  hommes  y  sont  ou  y  scroiil  occupes  pcndani  to  ans,  el  uiio 
«oromc  qiii  ne  saurait  6tre  moindre  d*un  deml  millloD  dc  fraacs  csl  consacrce  k  cei  important  tonlrulo.  De  ceiic 
nuni^re.  Ics  Public^tions  des  AleUers  CathoUques,  qui  d6j3i  se  distini^uaienl  entrc  toulcs  par  la  supeHorii<.^  dc  leiir 
correctiou,  n'aurontde  rivaloi,  sous  ce  rapport,  dans  aocun  temps  ni  dans  aucun  pays;  car  quel  est  retliteur  qui 
ponrrjit  ei  \oudrait  se  livrer  APRES  COtP  ^  des  travanx  si  giganiesques  et  dun  prlx  si  exorbilant?  II  faiit 
certcs  (^iro  b:cn  penetre  d'une  voration  divine  ^  celeffet,  pour  ne  reculcr  ni  devant  la  peine  ni  dovant  la  depenso, 

ne  que  jamuis  volumes  D'onl  el6  edites  avec  tant  d'exactitude  que  ceux  de 


Immnhilisait  ies  lauics,  atteodu  qu'un  rllch^  de  melal  n>st  poiql  eja^liqgo;  pasdn  loul,  it  iniroduit  la  perlcrtiun, 
car  on  a  trouve  le  moyen  de  le  cftrripci  jdsqu*4  tTtinciiolide  jfijiijyj.Il^Hebrpn  a  ole  revu  par  M.  Drach,  le  Grec 


crainte  de  se  iiovcr  daos  res'  ablmes  sans  fond  pt  sans  rives;  mais  on  a  lini  par  sp  risqiipr  ^  nous  Imiter.  Bien  plus, 
80US  iiotrc  inipiiUion.  d'aulros  Kdileurs  se  proparent  au  BuUaire  universcl,  aux  Vecmom  de  loutes  Ips  CongrCKations, 
a  unc  Biographie  ct  a  unc  Uistoire  gdnerale,  eic,  ctc.  Malheurciiscnient,  la  phipari  des  Cdilions  di^a  faitps  ou  qui  so 
foiit,  sont  sans  auturile,  parce  qu'el!ps  sont  sans  cxaclitndc;  la  oorrertion  semble  cn  avoir  Ci6  falie  par  dcs  aveugies, 
•«»^1  qu'on  nen  ait  p:is  senti  la  gravii^.  soit  qiron  aii  recul6  dcvanl  Icsfrais;  mais  patiencc!  uiie  rnjfOduclloii 
currcctc  siirgwa  I»ioni''»t.  nc  fi\l-ce  qu'a  la  lumiore  dcs  ccoles  qui  se  sonl  faites  ou  qui  se  feroul  cnt;ore. 


TRADITIO   CATHOLIC/I 

S^CULDM  /X,  ANNI  80V-82S. 


SANCTI  PAULINI 

PATRIARCH^  AQUILEIENSIS 

OPERA  OMNIA 

JOITI  PR^STMTISSII»  MIOIIISII  UTIIEISIS  C0IGRE6ITI0IIS  OMTORII  PRESinERI  EDITIOHEH  VERETIi. 

4CGED1T 

THEODORI  ARCHIEPISCOPI  CANTUARIENSIS 


PCENITENTIALE 

Cl^HA  AC  STCDIO  D.  PETIT  OM!iSIBtS  QVJE  HXPEIIIRI  POTLERUNT  EJUSDEM  CAPITULIS  IDIUCTUII. 

INTEUIISCEflTUB 

METiE  SAXOMIS;  8.  SIMPERTI  ABBATI8  MURBACEMSIS ;  S.  l.UBGEIII  MIMI€ARBBroRI>B|ilSlS  BPMCOfl  ; 
I06CPBI  ALCD»!  RI6CIH7LI;    PARDOLFI  SANDfONl8IA!ll   ABBATIS;    O.iGlLFi;    8.  ANGILBERTI   CBNTCLBIIStt  ABRATIIi 

UIBRADI  LOCDDHBNSIS  EPISCOPi;  AMALARIl  TBCVIRE.NSIS  ARCHIEPISCOPI, 

«CRIPTAlQViC  SIirERSVIlrT  IJIVIYERSA. 

TOMUM  CLAUDIT 
BDPPLEHEirrUBi  AD  AUCT0BE8  UfGERTI  Aimi  S/ECUU  Vm. 

NEMPE 

ASCABICI  ET  TUSABEDI  EPISTOL^ 
ACCURANTE  J.-P.  MIGNE, 

BIBLIOTHEOOE    CliEBl     UIIITBatB:, 

BITB 
CDRSUtM  COMPLBTORUM   191   flllGULOf  SGIBNTIJI  ECCLBSlAlTICA   BAMOf    KDITOBB. 


TOMUS  UNICUS. 


VKRIT  8  PBABUS   6ALLICIS. 

• 


«>   . 


*  4  »     %  1* 


#  <«    . 


•*«•%..  ".        ••  *  »  ••!•»' 


f      • 


;   .  o   i  . •,      :    •  "         .    .       •   •  /  \ 


•'       •      . 


■     I  «      • 


EXCDDEBATDR  RT  VENIT  APDD  J.-P;  MtGXE  ZblTOr.EM, 

LN  VIA  DKTA  D'AilBOISE,  OUM  PROPK  PORTAU  I.DTKTIvG  PARISIOKUM  VUI.(:0  D^ESFER 
NOlllKATAM,  StU  PETIT-UONTROUCE,  NUHiC  VKKO  LNTKA  MUKMA  PAKISINA. 

im 


trAditio  catholiga. 

SJBCVLVM  IX,  ANNUS  m. 

ELENCHUS 

AOOTOmimi  BT  OPEBUM  QUI  Ilff  HOC  TOMO  XQIZ  CONTIllENTUll. 


S.  PAULINUS  AUUILEIENSIS  PATRIARCHA. 


R»i  J.  F.  MadrUH ,  €an§r€g§tUtil$  Ora90rii  pri- 

ib^teru  Prarfatio  in  iuam  8.  PauHni   Operum 

gUitionem.  9 

S.  Pauiini  Vita  ,  ab  eadem  aditare  adomata.    17 

S.  PauHni  Vita  alura^  auctora  Marco  Antonio 

Nicotetti.  i  »i 

S.   pAUl.l!fl  OfBfel. 

Llliellus  conlra  Ellpandain,  deereto  eoiieilii 
Franeorordienftis  anno  794  alisas  ad  pro- 
Yineias  Hispani».  i  ^i 

Epitiola  ad  Ilaiatiiirum  qui  uxorem  suain  oe- 
ciderat  causa  adulterii  propter  itnins  tc 
stiinonium.  i^i 

Liber  esbortalorius  ad   Uenrieain  eoiniiem 

Forojoliensem.  107 

Concilium  Forojuliense  a  S.  Paullno  congre- 

gatuiD  sub  Leone  papa  III.  285 

Conira  Fcliceni  Urgellitanuin  libri  tres ,  qni- 
bus  prscmittitur  epislola  Pattliiii  ad  Caro- 
irtin  rcgero.  Si' 

Carmen  de  regula  Hdci.  467 

Apologia  pro  carmine  suo.  471 

llymnl  varii  et  Rbyihmi.  479 

£|iislolaruin  fragmenia.  S03 

Epistola  ad  Carolum  Magnuin  de  gesllft  in  sy- 

nodo  apnil  Aliinum  celcbrala  annu  805«         5ii 
J.  F.  Madritii  Diuertatione»  »ex  in  opera  S. 

PauHm.  519 

Appendice»  actornm  wterum.  627 

Versus  Paulini  de  Herico  duce,  ex  eod.  S.  Mar- 
tialis  Leniotloeusls  76,  nonc  Regio.  683 

ANONTMUS  POETA  SAXO. 

Pracinonitum.  683 

De  gestls  Caroli  Magiii  librl  quinque.  685 


Uli 


S.  LUDGERUS  MIMIGARDEFORDENSIS 

EPISCOPUS. 
yotitia. 

Vit.1  S.  GregoriU  abbath  Trajeclensis  ad  Khe- 
num,  S.  Ludgeri  inagistri.  749 

Acta  ten  Vita  S.  Lydgeri «  auctore  Alilrido 
Mona$teritnti.  7G9 

iOSEPIIUS  ALCUINI  DISCIPULUS. 
Notitia.  8i1 

Cariiieu  .nd  S.  Ludgerum.  %i\ 

Vt-rsuA  prxmissi  epitoiiiae  siiae  coromenlario- 
ruin  II.  Hieronytnl  in  baiain.  8il 

FARDULFUS  SANDIONYSIAiSUS  ABBAS. 

iVolilfa  ex  Gallia  Chri$liaua  8i5 

Canuina  pia.  8i5 

DAGUI.FUS. 
Notitia.  8i5 

Dagulfi  octodecastichon  quo  PiiaUerium  siiuin 

aurcis  hiteris  exaratnm  Carolo  Magno  nuib- 

cupat.  8i5 

S.  ANGILBERTUS  CEiNTULENSIS  ABBAS. 

Notitia  ex  MabilL  Act.  ord.  S.  Bened.  8^5 

De  restaurationo  inonaslerii  Cenlulensis.  81 1 

Statiit:!  qii»fdaiu.  819 

Carmiiia.  819 

LEIDRADUS  LUGDUNENSIS  EPISCOPUS. 

Lilicr  de  sacramcnto  Baptisml,  ad  Carolum 

Magnuni.  855 

Epislola;  ad  enmdem.  871 

AMALARIUS  TREViaENSIS  ARCHIEPISCOPUS. 
De  casremoniis  Bapiisini.  S^n 

THEODORIS  CANTUARIENSIS  ARCH^ 

KPISCOPUS. 

Jacobi  Petit  ad  Theodori  Pctnitentiale  Preefatio.  901 
Poeoiientiale.  927 

Tkeodori  doctrina  dc  pmnitentia  ab  omni  novi- 
tatis  su$})iciou^  tindicata.  1105 

ASCARICUS  ET  TUSARRDUS. 
Cottkofredi  lleine  Monitum  ad  eequentes  Atea- 


S.  SIMPERTUS,  ABBAS  MURBACENSIS. 

Notitia,  .^  ••  ;,•:     f|:j3T   •\    ri/iiUifiaredi  Epistoiat^  in  qno  de  ambo- 

Regularia  staluU  monasterii  llivr})JM:^n^s%:  .•:>3i  •*  *  *•  'bar  WtiuifitHr.  1  i.* 

Epistola  eiicycliea.  745      AM^ariii  ct  Tusaredi  epislt»lae  iiiuliue. 

Iiidieulus  ad  episcopum.  !  .-.  .•*^  !  !  •*'.-':  li\^*YiaiiAil*S:  Piultnum  AQuHeieHicm. 


I 


745      AiM^ariii  ct  Tusaredi  epistt»lae  i 

I.  : .-. ;'-, ! !  ••-.  •;:  ii^:*Yia\^lh*s:hiuiiiium  AquHeu 


liil 

li/j 


rjrisiis.  —  E\  lypis  J.-P.  MIGiNE. 


ANNO  noMiNi  nccciv. 


SANCTUS  PAULINUS 


PATRIAUCHA  AQUILEIENSIS. 

(Juxia  J.  F.  Madri^ii  editioiicm.) 


PRiEFATlO  GENERALIS. 


[1|  I.  Ea  fuii  fere  soniper  insigniorum  sciiplonim  ,  u:t  iaudabiliter  invccta,  ita  rcligiosc  scrvala  consue- 
ludo,  ul  cuin  manus  ad  opus  quodiibcl  prodciidum  admovcrent,  non  statim  et  ipso  in  iimiue  a  proposita 
materia  exordium  traherent :  sed  prius  raliom^in  operis  sui  reddcndo,  mcdia  adliibita,  finciu  ialcntuni  pro- 
ponendo,  prjelirainari  dissertationepraefarenUir.  Adeo  autem  in  dies  mos  inolovit,  ul  in  pr;esentiarum  sic- 
uti  jure  ab  omnibus  expetitur,  ila  omniuin  injuria  pr.efalio  a  scripiore  subtralicrelur.  ('Jtenim  qui  operi 
iegendo  sese  accingunt,  merito  scire  avent,  quis  auclor  sibi  finis  pnestilucrit,  qiio  studium  suuin  labor- 
que  coliimct,  quam  sibi  viam ,  qux  media  arripere  deslinaverit  ad  scopum  suum  assequcnduin ;  ul  his 
prius  cognitis  sibi  sit  consultum,  qui  in  incertum  operaro  tcmpusque  tcrere  vercntur.  ScJ  ul  verum  falear, 
ipsi  quoque  scriptori  summopere  hoc  coufcrt  institutum  :  nam  pra^.posita  diisertatione,  quasi  manu  ducere 
iectorein  solet  ad  metam  pncstitutam  operis,  et  quam  ipse  elcgit  viam  a.l  cam  assequcndam,  cogit  subire. 
Cui  cuui  non  sit  arbitrium  alio  deOectere,  nec  scopum  alium  slatuere,  nec  me.lia,  quani  qii;e  bcriptor  pro- 
dit ;  illis  slantibus  et  noa  aiiis,  sententiam  de  opere  pronuntiare  non  ad  iibitum,  sed  ad  pntposituin  habei 
Dcccsse.  Qux  cum  ita  sint,  visum  qiioque  nobis  fuit ,  vestigia  dc  litteraria  re  bcnc  ineriloruni  lerenles» 
rationem  reddere  operis  nostri,  inienlionemque  praemonstrare,  quihusvc  mediis  usi  f ucriinus,  expjnerc ;  ut 
non  aliud  de  labore  nostro  ju Jiciuni  (lat,  quam  quod  nobis  in  subjecta  materia  proposucrimus ;  videiicet 
bcne  ne,  an  male ;  prope  ne,  an  procul ;  vere  ne,  an  falso  album  noitrum  attigeriinus. 

11.  Igitur  sancti  Patris  nostri  Paulini,  patriarchae  Aquileiensis,  Opera  vulgarc  delegimus.  Quo  in  delectu 
non  unico  line  fuimus  emoti.  Etenim  sanctissiini  viri,  cui  tol  titulis  provincia  nostra  obstringilur,  jam  fermu 
a  miiie  annis  opera  hinc  inde  dispcrsa,  nobis  dolentibus  prima  cogititio  subiit  in  unuin  corpui  rcJigerc, 
ne  forte  fortuna  quse  ad  nos  usque  pervenerunt,  eumdem  adversx  sortis  nanciscercntur  evcnlum  quem  cos- 
tera,  quae  indubie  piura  cum  fuerint,  duhc  periisse  sera  et  supervacanea  lamenlaiionc  conquerimus.  Huic 
malo  averruucando  studentes,  aliud  raente  propositam  habuimus,  decus  scilicei  ipsius  Patris,  el  iegentium 
uliiitatem.  Non  enim  magni  tieri  solent,  qiiie  non  magni  fieri  visa  siint.  Cum  auiem  piiora  suecuia  non  nisi 
inter  cxterorum  Patrum  opera  labores  Paulini  obiter  etex  data  occasionc  inseruerint,  nihil  niirum  si  ali- 
qulbus  non  pensim  habili  sint,  neglecti,  iicc  lecli.  insuper  cum  Paulini  titulo  iibri  non  iiiscrib.  rentur,  seci 
aiio  vuigati  essent  nomine,  gloria  auctoris,  eliam  apud  eos  quibiis  iionor  taiiti  Patris  cordi  futurus  erat, 
Don  poterat  non  latere.  Consultum  ergo  scriptoris  nostri  nomini  credidimiis,  si  opera  ab  ignobiii  disper- 
sione  vindicata  in  justam  collecia  molem  tradcremus  :  ut  cuni  a  reliquis,  quamvis  iliustribus  viris,  scgre^a- 
verimus ;  non  ab  aiierius  consortio,  quasi  indiga  aliena  ope  fulciri,  decus  sortitura,  sed  ex  se  sibi  famam  in- 
dq>tura  nata  esse  manifestaremus. 

[ii]  III.  Prospicientes  autem  decori  auctoris,  legentium  quoque  utilitati  una  simul  prospeximus.  Paucoi 
enim  admodum  credimus,  quibus  olii  et  temporis  tanla  futura  sit  copia,  ut  Paulini  libris  incumbere  volen* 
tes,modo  huDC,  modo  ilium  scriptorem  prae  manibus  tenere  improbo  labore  paliaiilur.  Adde  quod  licet  inve- 
niantur,  qui  se  hujusmodi  fastidio  subjicere  non  formident,  adhuc  res  in  arduo  est  posita.  Non  enim  obvii 
snnt  scriptores,  quos  inter,  quod  Paulini  est,  inveniatur.  Imo  cura  rari  plerique  admodum  sint,  iiec  in  mi- 
Doribus  bibliothecis  habeantur,  non  vulgari  dispendio^^essent  comparandi.  Sed  non  cuivit  homini  coiuingit 
adire  Corinthum.  Ergo  cum  msgori  procul  dubio  numero  censeantur  ,  quibus  domi  est  curta  supeliex,  his 
gratiftcari  studemus,  cum  Pauiini  Opera  in  unum  coUecta  corpus,  quod  non  magni  staret,  propo- 
nimus. 

IV.  His  omnibus  ratio  alia  non  flocci  facienda  accessit.  Ea  nunc  tempestate  versamur,  cui  prae  omnibus 
prseteritis  veritas  sit  obstricta  :  quippc  ausim  dicere,  vix  alia  seiate  majori  conatu  ad  se  prodendam  addiclos 
scriptores,  quam  sit  praesens,  invenit.  Tot  vicibus  ad  examen  res  proponendae,  tot  leges  critices  observandie, 
tot  critcria  adhibenda,  tot  collationes,  tot  observationes,  tot  noUB  in  gratiain  unius  verilatis  assumuntur,  ut 
pari  scrupulo  ad  Lydium  lapidem  aurum  ipsum  se  senserit  nunquam  et  nusquam  probatuin.  Cum  autein 
proprium  sit  et  innatum,  in  vetitum  niti ;  ibi  msjores  exerere  vires  et  acriorcs  conatus  scriptores  sibi  pro- 
posuerunt ,  ubi  crassioribus  tenebris  veritas  visa  est  obvoluta.  Ea  propter  in  compcrto  cuin  sit,  nuiluni  - ' 
m^jus  discrimen  passam  esse  rera  litterariam  ecclesiasticam  quam  aetate  quain  medii  jevi  dicunt,  factum  est 
nt  ad  illius  temporis  iliustrandam  nervos  oranes  impendendos  sibi  staluisse  viros  ciariores  videamus.  Et^ 
enini  tenebricosa  iiia  suK^uIa  severioribus  Musis  destituta,  et  gcnio  cullioris  erudilionis  exsulaiite,  a  bar- 
barie  ignoranliaque  grassanlibus  turpiter  foedala  fuisse,  dolendum  ex  corde  esset ,  nisi  bonis  avibus  rcui 
eu  versam  comperissemus,  ut  studiis,  vigiliis,  lucubrationibus  sapientum  virorum  inde  majus  lumen  de- 
cusqiie  haunrent,  unde  densiori  cali^ine  olim  premebantur :  et  gratiora  flerciit  sudore  pra^entiumy  quo 
horriJiora  videbantur  pneteritorum,  ignavia  ne  dicam,  an  inforluuio  ? 


Seelera  ipsa  nefas(}ue 
Hac  mercede  placent 

lUrnot.  XCIX. 


II  S.  PAULtNUS  AQUILEIENSIS  PATrJARCHA.  ^^ 

Itaqiie  cnm  Pantlniis  noster  caeca  illa  aetate  flonierit,  «criptis  suis  uon  sterilem  nec  an^slam  campum  prae- 
buil  studiis  et  laboribus  noslris,  jam  jam  ad  decennium  protractis,  ut  illuslrationes  quibus  dogma,  vel  disci- 
iiUna,  vel  bistoria  indigerent,  pro  virili  apponeremus :  et  morem  commendahilemy  qui  in  dies  nunc  invaluit, 
pequentcs,  dum  auctorein  medi;c  aetatis  producimus,  a  coliuvie  barbariei  liltcras  detergere,  et  a.fuiigine  er- 
roiiim  veritatem  vindicare  conaremur.  Quo  ordine  autem  et  quibus  mediis  fac  um  sit,  accipe. 

V.  Chronologia  aridum  quidem  studium,  sed  historicae  veritatis  fax  calculis  probabiiioribus  nobis  fuit 
slatuenda,  ut  ad  annos  certiores  scripta  Paulini  afligeremus  ;  initi  autem  computi  opportunis  in  locis  ratio- 
nem  rcddentes.  Ca  proposita,  ordinem  in  collocatione  operum  tenuimus,  quein  epochae  cnjnscunque  credi- 
dimus  convenire.  Igitur  libellus,  Sacrosyllabus  dictus ,  anno  794  in  concilio  Francofordiensi  exhibitus,  et 
uomine  Italomm  prjesulum  in  synodo  receptus,  atque  universorum  Patrum  decrcio  Hispauis  episcopis  dire- 
ctus,  quo  Felicis  et  EUpandi  errores  retundunlur  ,  priraum  locum  ohtinet.  Cum  autem  Adversaria  Gaspa- 
ris  Barthii  nobis  exhiberent  quxdam  capitula,  quae  in  PauUni  Sacrosyllahum  iiiustrandum  iiislituit,  ea 
omittenda  non  duximus.  Quapropler  propria  cuique  paragrapho  apposuiinus,  nostra  qusedam  addenles,  quae 
majus  lumen  putavimus  allutura. 

VI.  Ex  eoilem  concilio  latani  subdimus  Sacrosyllabo  epistolam  PauUni  de  poenitentia  HeistuiO.  Credita 
fuit  aliquando  Stephani  V  pap;c  opus,  et  hujus  nomine  a  Gratiano  in  Juris  canonici  corpus  inscrta.  Ex  pr:e- 
fatione,  quam  notis  [iii]  pnemittimus,  PauUni  esse  fetum  legitimum  dcmonstramus.  Quia  autem  ad  iUu- 
strationem  eoruin  qux  in  epistola  proponuntur,  glossa  canonici  Juris  nonnihil  favet,  eam  quoque  subjici- 
mus,  interposilis  ex  noslro  penu  quibusdam. 

VH.  Accedit  his  Uher  Exhortationis  ad  Henricum  diicem  nostrum  Forojulicnsem ,  interOpera  sancti 
Angustini  quandoque  vuigatus  sub  tiluio  de  Salutaribus  Documentis ,  nunc  Paulino  tanquam  vero  parenii 
a  Fatribus  Benedictinis  congresationis  sancli  Mauri  restitutus.  Quos  inter  P.  Garnerius,  nupcrriir.us 
Operum  sancti  Busilii  edilor,  librum  Admonitionis  ad  filium  spirilualein  cum  fateatur  non  esse  Basilii, 
et  auclorem  se  iffnorare;  iniramur  a  suorum  nemine  monituin,  pro  tneUori  parte  ex  hoc  PauUni  operc 
esse  deceriilum.  Ex  eo  enim,  quod  a  cap.  20  ad  45  usque  in  hac  Exhortatione  Paulinus  noster  scripsit, 
snam  Admonitionem  forte  nionacbus  quidam  consarcinavit,  et  asceterio  addictis  accommodavit.  Uoc  m 
ROlis  ad  idem  cap.  20  adverlimus.   IIoc  opus  PauUni  citra  an.  795  enatuui  putamus. 

VIII.  Ad  annum  796  conciUum  Forojuliense  iocamus,  quod  indubie  inter  Opera  Paulini  esl  reponendum, 
neuum  quia  ipsum  coegit,  verum  etiam  quia  scripsil.  Canonibus  14  qui  suhjiciuntur,  prx*tcr  breviores 
notas,  quibus  particularia  occurrentia,  ut  fit  in  cxteris,  illustrantur,  observationes  addidinms,  quibus 
|)raecipue  disciplinse  ecclesiastic^B  vigorem  in  |)rospectum  educimus,  et  consiietudinum  rituumque  quorum- 
<lam,  in  dies  adhuc  nostros  superstitum,  origincm  sive  antiquitatem  proferimus. 

IX.  Sequuntur  Ubri  ires  contra  Felicem  anuo  796pra:ter  propler  conscripti.  Hl  prodi^runt  opera 
Andrcae  Duchesne,  sive  Quercetani,  una  cum  Operibus  beati  Aicuini.  Ante  hanc  editioiiem,  qux  prodiit 
Parisiis  anno  1617,  lucem  publicam  non  viderunt,  sed  neque  post  ipsain,  ni  falUmur.  Hinc  cvenit  ut 
'Conferre  variantes  lectiones  (ut  in  superioribus  fmmus)  baudquaquam  poluerimus.  Non  omisimus  tamen 
-opportunas  notas  apponere  ad  texlus  vel  maieriei  expUcationein,  cum  iUustratione  indigere  credidinius.  * 
Praimisit  Pauiinus  epistolam  nuncupatoriam  regi  Carolo,  rx  cujus  verbis  nobis  visum  est  indicatum 
tempus,  quo  Ubri  prodierunt,  nempc  annus  bissextilis  796.  In  Duchesniana  edirione  sinc  cap.tum 
distinctionc  et  sine  titulis  lU)ri  produiitur.  Putavimus  lectori  consultum,  si  discrelis  copituiis  ei  tituiis 
appositis,  ad  taedium  quod  prolixa  nec  interpolata  lectio  parere  soiet,  levandum,  tractationem  parliremus. 
Qoamvis  aotem  epistolarum  fragmenta ,  ex  eo  quidem  quod  fragmenla  sinl ,  post  opcra  completa 
ferfectaque  rejecerimus ;  fragmentum  nibilominus  cujusdam  cpistolae,  quae  de  suis  libris  est,  Ubris  ipsis 
adnectimus» 

X.  Sicuti  autem  PauUnus  una  cum  tribus  hisce  Ubris  Regulam  fidei  prodidit,  eam  ipsis  statim 
subjungimus^,  quae  daudit  opera  certae  alicui  epochae  (si  deinas  synodum  Aliinenscm,  de  qua  infra) 
alUgenda  :  et  caput  eam  constituimus  Carminum,  quae  nobis  incerti  temporis  sunt,  quia  et  ipsa  carmen 
esl ;  quam  sequitur  quaedam  velut  Apologia  pro  ipsa,  a  vitUitigatorum  paedotribarum  frigidis  insulsisque 
criminationibus  vindicanda. 

XI.  Sequuntur  igitur  Carmina.  Haec  sunt  hymni  nonnuUi  Pauliniani  in  honorem  sanctorum  :  quonim 
secundus  vindiciis  appositis  Paulini  esse,  non  Elpidis  uxoris  Boethii  osten4imus.  Hymnus  V,  de  sancto 
llarco  cvangelista,  nunc  primum  prodit.  Suflicit  iUum  cum  caeteris  conferre  ut  PauUni  asnoscatur. 
Si  innotuisset  antea  recentiorihus  criticis,  non  adeo  debacchati  essent  in  traditionem  nostram  de  adventu 
in  bas  oras  sancU  Marci.  Rhythmus  sequitur  Carinina.  Hic  est  de  Nalivitaie  Domini.  Dolemiis  autem 
quam  maxiinc,  Rhythmum  De  excidio  Atfuileicey  cujus  noiitiain  ex  Gcorttio  Cassandro  hausiinus,  in 
vanom  hucusque  perqoisisse.  Ex  his  viJcbis  quam  falso  dixerit  Gulielmus  Cave,  Hymnos  Paulini 
inleriisse. 

XU.  Posi  haee  subdimus  fragmentn  aliquot  Epistolarum  Paulini,  qnarom  Ucet  [iv]  tempus  scriplionis 
non  pateai,  non  omitiimus  Ifimen  conjecturas  addere,  quibus  annis  possint  afligi. 

XkU.  Claudit  tandem  Opera  Puulini  ejus  epistola  de  actis  in  synbdo  Aliincnsi ;  qu.-e  cuin  anno  ^O^ 
^lebrata  fuerit,  et  Paulinus  inilio  anni  804  e  vivis  excesserit,  lanquam  postremum  ejus  opus  in  calce 
iocamus.  Ex  mendosissimis  codicibus  prodiit  pars  quidem  cjus;  id  est  initium  et  finis  ex  Vaticano  pcr 
Raronion,  integra  enistob  per  Raiuzium.  Variantcs  lcctiones  apponimus,  ubi  fieri  datuin  csi.  Ubi  aiia 
iectio  noii  adfuit,  Notis  coujectando  animadvertimus.  Textum  ubi  legimus,  proferimus,  memores  legis 
Pifthagom  Mnesarchi  /l/ti,  Samii,  qua  librit  addere  quidquam  aui  innovare  prohibH ;  $ed  eos  ut  ut  primum 
uripti  iunt^  manere  jubet,  quacuMfue  demum  foriuna  aut  arte  conscripti  sunt :  ut  ha!  et  Synesius  in 
Dlone.  Corrupti  quidem  Paulini  lihri  vcl  amaiiuensium  vel  librariorum  vitio  sunt  :  ct  sum  lopcre 
exoptabamus  cum  ms.  conferre,  si  licuissct.  Sed,  ut  nos  ctiam  monuit  P.  Recnardus  a  Moiiif.iucon, 
epistoia  nobis  data  Lutetiae  vii  Kal.  Feb.  1750,  inss.  Pauiini  perrara  sunt,  nec  facUi  negotio  rep  ricnda. 
Hinc,  quia  (ut  idem  Synesius  1.  c.  paulo  infra  ait)  Corrupti  isli  libri  mentem,  quce  oculis  pra^sit,  desiderare 
mdentur;  mentem  apposuimus  quantum  nobis  natura  donavit ,  ut  sensom  ambiguum  ancipilemque 
cognosccnies,  lectionem  pn>babiliorem  et  verisimiUoreni  seUgercmus. 

quo 

dici 

fr- 

ftleicruai»  vel  daiuros  se  obtulerunt,  memoria  ex  obrde'excidat,  et,  ut  est  in  proverbio»  vestigium 

V 


A 


13  PRiCFATia  14 

oUae  iii  dnere  amica  nomiiia  oomputemu^;  quin  potius  in  grati  animi  perennandum  argumeotum,  el 
faoQoris  ergo  reoensere  hic  placet  :  videbitque  lector,  quousque  provenennt  ausus  no&tri,  ut  omni]>tis 
nuiueri»,  quantum  in  nobis  luturum  erat,  absolutum  perfectumque  opus  prodiret. 

XV.  Duo  erant  voiumina,  quorum  ope  dcstituti  haudquaquam  collectionem  nostram  ad  umbilicum 
perduoere  poteraraus,  Gedrgii  Cassandri,  et  Alcuini;  quorum  ille  hymnos,  hic  libros  tres  contra  Feliccm 
suppeditaret.  Et  quidem  ut  pote  admodum  rari,  inter  noslratos  non  inventi,  et  nec  auro  comparandi, 
quippe  apud  bibliopolas  non  prosUirent,  aliunde  erant  p(H<Midi.  Yir  cl.  Apostolus  Zenns,  de  litleris  in  dies 
bene  mei^ri  non  desinens,  primum  S3  commodalurum,  cnm  litini  diebus  aiiquot  commoraretur,  promisit; 
el  quod  promisit  implevit,  Venetiis  Cassandrum  transmilteiis,  et  ne  dum  ad  necessital-m,  scd  ad  libitum 
usque  ejus  usum  conceJens.  Alteruni  rogatus  Mcdiohuio  dctnlit,  ciim  adiret  Uiinuni,  Pater  Nicoiaus 
Calsamiiia  soc.  Jesu ,  conciones  quadragesimales  an.  I7i0  in  ecclesia  inajori  Uiin.  ilerato  ha!M'tnros, 
et  pro  tempore  pncdicationis  eo  uti  perinisit.  Uuod  leniporis  spatium  adniodum  hreve  fiiit  ad  Panlinum 
transcribendum,  ad  Alcuinum  evolvenduin,  et  qiiod  ad  proposilnni  ei*at,  extrahendnm;  pnccipue  cuni 
tunc  temporis  trisliorihus  curis  tenercinnr,  qni  Nicol.inm  Ma  Irisiuin  patruum  noslrum,  st<idiornm 
orbi  satis  nolum,  prid.  Kal.  Aprilos  snb  oculis  nosiris  posl  dinlinani  uc^pht^o^  valetndinem  emori; 
et  tredecim  post  dies  Veniliam,  e  Palladiornm  dc  Olivis  sangnine  ortam  ,'  inalrem  nostram ,  feminaro 
pnideutia,  religione,  cbaritate  in  panperes  prx  priniis  coinmendabilem,  ab  bumanis  exemptam  cerne  emus: 
quibus  suprema  piet:itis  officia  cuai  snblrahere  baud  poliilssomus ,  studia  nostra  exhinc  intcrmissa, 
dnplicatis  vi^iliis  po6tea.el  acriori  conalu  reparare  curaviinns,  et  tandem  ad  sumniam  iineam  devenimus 
transcriptionis,  desudat;e  ne  dicam,   aii  improhi   lahoris? 

XVI.  Hi  erant  scriptores  e  quorum  lucu  .ralionihus  haurioiida  erant  non  infima  [vj  Paulini  opera, 
qui  ab  ahis  regionibus  fuerant  exportandi.  Ca^tera  auteni  jain  nos  antc  paravimus,  si  aemas  hymnum  1 
a  cardinali  Thomasio  proditum ,  quem  P.  Franciscns  lierle^idus  clericus  regnlaris  Theatinus  Venetiii 
iransmisit.  Dum  vero  hxc  colligebamus  ct  transcribebaiiius,  non  omillclianius  viros  illnstriores  adira 
per  epistolas,  qui  perbnmaniter  votis  nostris  se  inorem  gessnros  rescripserunt,  bihliolhecas  versanda, 
et  si  quid  Pauiini  ad  nianuin  occurrerct,  communicaluros  :  et  uisi  quia  re  vera  parnm  vel  nihil  supersit 
Paulini  auod  ad  nos  non  pervenerit,  haudquaquam  duhitanuis,  libentissime  quod  spondebanl  impleturog 
fuisse,  ndemque  suam  honestissime  liberaluros.  Cl.  vir  Scipio  Mafieius  Verona  scripsit,  se  nnsqujin 
et  nunquam  in  aiiquod  Pauhni  ms.  incidisse,  quanquam  fere  innumeri  fuissent  codices  quos  evoivisset; 
se  (amen  Medioianum  epistoiam  missurum.,  ut  Ambrosianx  bihliothoc;c  evolvcrenlur  volumina  :  cqjus 
diligentiam  nihii  profiituram  jam  novcramus  ex  rescriptis  VV.  cll.  Josophi  Saxii  Amhrosian;e  biljliothecarii^ 
et  Ludovici  Antonii  Muratorii;  quorum  prior  se  excusisse  lihros,  nihil  tamcn  invenisse  rescripsit;  alier« 
gui  de  eadem  bibliotheca  experientia  diutina  consultissimus  erat,  frustraneum  snpervacaneumque  Ofiui 
futurum  inquirere  respondit.  Adivimus  et  Romam  illustrissimum  Foiitaninum  nosiratem,  cui  pne  caeteris 
csse  cordi  debuissc  credebamus  res  patrix  futuras.  Rescripsit  paucis,  se  nihil  pnetei  id  quod  in  indice 
bibliothecse  cardinalis  imperialis,  quem  ipse  ediderat,  suppeditandum  habere.  \erum  boni  Numinis  ope 
oonnulia  prodimus  quae  ipse  non  recensuerat. 

XVII.  Cum  interim  in  Itaiia  casso  labore  desudare  conspiceremus,  nos  haud  conlinuimus,  quin  trans  Alpet 
excurreremus.  Galliam,  Betgium,  Germaniam  litteris  daiis  snbivimus,  virosque  fania  eruditionis  clariores 
accessimus,  ut  operi  inchoato  suppetias  ferrent.  Hos  inter  P.  Bernardus  a  Montfaucon,  monachus  Benedi- 
ctinus  e  congregatione  sancii  Mauri,  Lutetia  humaniter  postulatis  nosiris  iterato  respondit,  se  utprimum 
litteras  nostras  accepit,  scrinia  sua  iustrare,  sed  in  cassuin  :  roonuit  (ul  jam  dicehamus)  Codices  niss.  hu- 
jusce  nostri  scriptoris  adinodum  raros  essc;  si  qua  autem  occurrissent  se  ad  illuin  spectantia,  ea  Ubea- 
tissime  indicalurum.  Idem  ferme  parique  urbanitate  hahuimus  ex  rescripto  P.  Joannis  Baptistx  Solerii 
soc.  Jesu  Antu^rpia,  qui  socios  studiorum  suornm  in  mss.  qnorum  ingens  apud  eos  est  copia,  evolvendis 
non  est  veritus  occupare.  Bibliotliecam  Vindobonensem  ope  cl.  viri  Jacohi  Marinoni  Ulincnsis  nostri,  ma- 
ihematici  Augustissimi  VatoM  VI  Cxsaris,  petivimus;  nihilque  (rcspondit  ipse)  Pauiini  in  niss.  ejiisdem , 
qnanquam  numerosi  admodum  sint,  invontum.  Quid  plura?  Illustrissimuni  Dominicum  Passioneuin,  cuni 
Ltiiiumanno  1751  pertransiret,  Vindobonam  apostolic»  sedis  iiuniius  profeclurus,  adiviinus;  ciijns  huma- 
oilatem  nedum  ei  pubiica  fama ,  sed  ex  ore  quondam  palrui  nostri  Nicolai,  quain  in  se  ipsum  Rom:c 
expertus  fuerat,  testatam  habentes,  revera  prohavimus.  Cum  enim  susceptos  labores  nostros  «'iccepissci,. 
manum  se  daturum,  et  investigalurum,  suaqne  auctoritate  alios,  ut  investigarent  iii  scriniis  iiobilioribus, 
ad  Paulini  aliquid  ineditum  hiuriendum  compulsurum  reproniisit.  Quod  pneslilisse,  sed  frustra,  nobis  seque 
humaniter  voluit  significatum  iitleris  Vindol>ona  dalis. 

XVIIL  £n  quo  ausus  nostri  processere,  optime  lector,  ut  ahsolutum  opus  Paulini  tibi  exhiberemus.  Ha^e 
qa:e  adhibuimus  mcdia,  ut  finem  propositum  assex}ueremur,  cum  primis  credidimus  eflicacia.  Si  quid  autcm 
post  tot  studia,  post  conatus  tantos,  post  tot  iliustres  viros  ad  molestiam  for:e  usque  vexatos,  ineditum  oput 
quodpiam  Paulini  patehit,  quod  fuisset  prodendum;  non  invidebimus  cuicunque  evulgationem  :  imoexcorde 
ei  gratulabimur,  qui  noslra  in  bonum  rei  lilterarix  feliciorem  sit  nactus  fortunam,  incuriosi  tantummodo 
indiligentisque  notam  efTugisse  conlenti.  Nunc  eorum  qu£  ex  tenui  penu  noslro  eduximus,  rationem  sumus 
preslo  daturi. 

[vi|  XIX.  Paulini  Operibus  Vitam  ejus  pncfiximus,  gralum  fulurum  putantes,  cui  Opera  innotuissent,  au- 
ctoris  qnoque  gesla,  mores,  sanctiiatem,  virtutesque  cognoscere.  Non  iiherlosa  quidein  materies,  quiiipe 
nulla  vel  fere  nulla  testimonia  suppeditat  illorum  temporum  historia.  Digessimus  rem  per  capitula  i7\  A 
primo  nsque  ad  15  serie  iem.porum  procedimns,  hoc  est  ab  ortu  ejus  ad  mortis  usque  diein,  leges  critices  ct 
chronologi.%  servantes.  Quae  supersunt  capiiulis,  ea  proferinins  qusc  vel  incerto  tempori  conveniunt,  vcl  cui- 
que  tempori  afligi  possunt.  Ut  plurimum  ex  ipsius  Paulini,  vel  coaevorum  scriplorum  auctoritatibus,  el  di- 
pioinatum  ejuslem  .xtalis  tesiimoniis  omnia  innitunlur.  Qux  aulcm  fulciri  legitimo  fundamento  haudpoiuc- 
nint,  sed  tantummodo  vulgaris  traditionis  noinine  habentnr;  non  oniitiimus  quidem,  ne  quid  ad  Paulinum 
spec.ans  desidcretur  :  ;ittamen  nihil  ponderis  e  noslro  addentes,  qualia  sunt  rclinquimus;  ut  lectori  pru- 
denti  pne  oculis  certum  incertumque  sit,  et  quod  prohabile  ei  videaiur,  si  lubet,  sequatur. 

XX.  Dissertationes  nonnuiias  coucinnavimus,  quihus  non  conlemnendae  diiriculiates  qusc  in  Paulini  scri- 
ptis  et  gestis  cnasci  possunt,  enodantur.  Prinia  est  circa  librum  Exhortationis  ad  llenricum  ducem  Foro- 
juliensem,  in  qua  fusius  de  Henrico  et  actis  cjus  disseritur.  Secunda  est  de  concilio  Forojuliecsi ,  in  qua 
annus,  locus,  numerusque  episcoporum,  quihus  erat  interfuisse  conciiio,  slaiuitur.  Hinc  quam  longe  late« 
qiie  vario  tempore  se  protenderit  Aquileiensis  provincia,  et  quot  episcopatus  sux  ditionis  tenucrit,  ostendi" 
tur.  Tertia  est,  quam  dogmaiicam  appellainus,  quia  cujus  bserescos  ex  antiquioribns  i  ropago  Feiicianafue- 


13  S.  PAILINI  AQtlLElENSIS  PATRIARCHJ:  «6 

ril,  in  ea  inquiritur,  et  ad  Nefttorianismum  revocatur.  Quarta  historica  est  et  chronologica ,  qua  haeresis 
Felicianoe  ortus,  progressus,  interitus,  per  tempora  digenintur.  Huic  accedit  in  Jacobum  Basnagium^  qui 
de  scribcntibus  in  hicresim  FelicJanam  male  scripserat,  animadversio.  Quint*i  est  de  symbolo  fidei ,  praeci- 
pue  prout  respicit  vel  Paulinum,  primum  in  Itaha  addentem  symbolo  Gonslantinopolitano  verbum  Fitioque, 
▼el  Ecclesiam  Aquileiensem,  quse  olim  peculiare  symbolum  fiJei  habebat.  Sexta  est  de  concilio  Allinensi, 
in  qua  causa  conciiii  cogcndi,  quo  anno,  et  qua  anni  tcmpestate,  et  tandcm  quo  jure  Aitini  a  Paulinoco- 
flctum  fuerit,  exponilur. 

XXI.  Qux  autem  vel  in  observationibus  et  notis  ad  Paulini  Opcra  additis,  vel  in  Yita  ejus,  vel  in  disser- 
tationibus  quce  subjiciuntur,  testimonia  petita  ex  libris  editis,  sed  rarioribus,  vel  ineditis  documentis  pro- 
duntur,  Appendicem  non  inulilem,  neque  non  gratam  futuram  leclori  instruere  coegerunt.  Siquidem  aHalis 
qua  vivimus  is  genius  est,  scrinia  manuscriptorum  excutere,  forulos  antiquitatis  scrutari,  et  veriiatem  ex 
codicibus  archivorum  erutam  producere.  Eam  bifarie  partimus,  priorem  editis  testimoniis  dantes,  altera 
ineditis  reservata.  In  illa  ex  librisjam  typis  vulgatis  aliaua  ad  Paulinum  facientia  proponimus,  ut  suntepi- 
sloise  Alcuini  noimullae,  et  poemata  aliqua  exeditione  Alcuiniana  Andreae  Duchesne  excerpta;  insuper  aii;u 
epistolae  ejusdem  Alcuini  ex  Analectis  Mabillonianis;  epistoUe  pariter  ejusdem,  quse  hxrcsim  Fehcianam 
langunt;  quibus  adde  epistolam  Elipandi  ad  Felicem,  et  Felicis  fidei  Gonfessionem.  Non  enim  hoec,  quac  hcc- 
reticum  a  Pauiino  protritum  impetunt,  erant  omittenda.  Epistola  quoque  Garoli  Magni  de  vicloria  Avarica 
ad  Fastradam  reginam,  qua  res  el  gesta  Henrici  ducis  Forojuliensis  lucem  non  parvam  hauriunt,  inter 
bxc  suum  obtinet  locum.  Addimus  Litanias  Garoli  Galvi,  in  quibus  invocatio  Paulini,  sicuti  unius  ex  coeli- 
tiiius  (ut  crcdimus)  habetur.  Utraque  hxc  suppeditavit  Baluzius  in  Gapitularibus  regum  Francorum.  De- 
wum  ex  Missali  veteri  Aquiieiensis  Ecclesiae  Missam  de  confessore  pontifice,  patriarchini  (ut  dicebant)  n- 
lus  velut  specimen,  licet  non  sic  ut  optabamus  vetustum ,  Paulino  accommochilam  proponimus.  Hsec  (ut 
Tides)  quanquam  edita  sint,  [vii]  non  ad  manus  omnium  facili  negotio  deveniunt :  quapropter  quia  horuni 
teslimonio  non  pauca,  quse  assenmus  data  occasione,  fulciuntur,  ne  alio  petenda  habeas,  hic  sub  oculisex- 
bibeiAus. 

XXII.  Qune  in  posteriori  Appendice  sequuntnr,  si  unum  alterumve  diploma  deroas,  quod  in  historiogra- 
phis  nostratibus  jam  reperies,  omnia  ex  ineditis  petila  sunt :  sed  et  hasc  ipsa  quae  lucem  publicam  jam  vi- 
derant,  ex  archivis  prodere  placuit,  et  nonnulla  in  iis  Umam  exposcentia  ex  mss.  polimus,  deiergimus» 
•«inendamus. 

XXIIL  Qui  autcm  auxiliares  manus  pnebuerunt  in  hac  Appendice  concinnanda,  non  snnt  ingrato  silen> 
tJoprsRtereundi,  imo  confessionepublica  prodendi,et  ut  iioster  grali  animi  sensus  appareat,  et  ut  sciat 
quicunque  aliquid  sibi  arridens  ex  nostris  lucubrationibus  hauseril,  cui  se  obstrictum  faieatur.  Archiva 
secreliora  ecclesiarum  Utinensis,  Givitatensis,  Aquileiensis,  canonicorum  humanitate  vel  nobispatueruni, 
uc  Givi:atensis  et  Utinensis,  vel  quod  reconditum  erat,  exhibituni  fuil,  ut  A(^uileiensis.  Eis  publicas  gratia^ 
agimus  ;  inter  Aquileienses  quidem  Go.  Francisco  Florio,  ciyusmanu  transcripta  plura  documenta  hic  exni- 
bentur;  iuter  Utinenses  vero  consobrino  nostro  Go.  Laurentio  Asquino,  cujus  ope  datum  fuit  transcriben* 
diploma  Romanum,  et  non  pauca  alia  documenta  vel  ex  archivo  sui  capituli,  vel  ex  chartario  antiquae  fami- 
lioB  suic  eruta  proferre.  Quanqiiam  vero  ex  archivo  Forojuliensis,  seu  Givitatensis  ecclesia;,  nuUum  docu- 
mcntnm  habuimus;  non  est  tamen  quod  non  commendatam  habeamus  et  documentorum  copiam,  quibus 
locupletissime  ornatur,  sed  non  ad  reni  nostram,  et  generositatem  illustrium  canonicorum,  quos  interLauren- 
'4ius  a  Turre,  nepos  haud  degener  illustrissimi  Philippi  a  Turre  epi^copi  Adriensis,  modo  insignis  coliegiata^ 
4lecanns  meritissinius,  perhumanitcr  ad  interiora  lustranda  admisit,  et  quaedam  ex  missali  vetcri,  illiu<; 
ecclesiic  peculiari,  quredam  ex  libris  distributionum  haurieiida  pcrmisit.  Ex  schedis  patrui  ejus  modo  lau- 
dati  et  semper  laudandi,  habuimus  hymnum  de  sancto  Marco  evangolista,  qui  primum  nunc  prodit.  Alia  ex 
privato  suo  chartario  obtulit  transcripta.  DD.  Nicolaus  et  Fabius  fratres  de  Maniaco,  Hector  de  Brazaco,  D. 
Agricola  Agricola,  qui  penes  se  haud  ievem  manum  mss.  codicuin  servant,  nonnulla  documenta  suppedita- 
runt.  Abbati  Josepho  Binio,  qui  symboiam  suani  qiioqie  contulit, ct  Patri  Nicolao  Minuccio  congregalionis 
nostrse  de  Urbe,  qui  sponsionem  episcoporum  suffraganeorumadsanctaui  Aquileiensem  sedem  e  oibUotheca 
Valtcana  Iransmisit,  pari  gratiludiiiis  obligatione  obstringiinur.  His  omnibus,  et  si  qui  alii  sint,  qui  quo- 
quo  modo,  vel  opere,  vel  consilio,  sive  clani,  >ive  palam,  laboribus  nostris  auxiliati  sunt,  publica  gratiarum 
acceptarum  coafessione,  quas  possuiiius  gratcs  rependimus. 

Nec  tu  cirminibus  nosiris  iiidiclus  abibis, 

Luci  abbas  Marenzi,  qui  rariorum  librorum  inopia  nobis  quandoque  laborantibus,  ope  Antonii  Zanoni  com- 
muuis  amici  tam  benevole  pinesto  fuisti,  ut  ab  alio  ex  necessariis  et  charioribiis  nostris  msjorem  gratiaiu  ci 
promptiorem  desiderare  vix  potuisseniiis. 

XXIV.  Uaac  eranl  de  quibus,  benigne  lector,  certiorem  te  facere  volebamus,  priusquam  Opcra  PauUr:  i 
evolvenda  a^gredereris.  Si  quid  occurret  quod  minus  arrideat  (quod  utinam  panim  sit,  sed  veremur  nc 
multum),  scias  te  ab  homine,  cui  errare  et  labi  innatum  est,  opus  suscipere.  Gonfidimus  tamen  de  tni 
cor.lis  candore  et  animi  prolitate  non  iniquius  traduclunim  te,  quales  [viii]  quales  fuerint,  laborcs  nostros : 
spd  potius  sequi  boniqoe  facturum,  tibi  ipsi  quocpie  consalendo ;  ne  videlicet,  dum  forte  in  conatus  nostros 
tui  causa  susceptos  justus  nimium  insurrexeris,  et  nodum  in  scirpo  quandoque  quaesieris,  ZoiU  ct  viiUiiiga- 
toris  tibi  noinen  acquireres.  Si  quid  autem  probandum  occurret  (utrumque  tamen  sancUe  Romanae  muiiis 
Ecclesix  censurae  voluntate  c»ca  submittimus),  noo  nobis,  lector,  non  nobia»  sed  nomini  Dei  da  gloriam : 
cui  sit  nunc,  et  in  setcmum  et  qltra. 


17 


VITA 


18 


VITA 

SANCTl  PATRIS  NOSTRl  PAULIJNI 

PAIRIARCH.E  AQLILEIENSIS. 


[ixj  PROUEMIUM. 

lHuslrium  viroruni  historias  describere  aclionesque 
liUeris  coEnmendare  ul  posterilatt  consullum  sil , 
quanUim  publicae  gratitudinis  scriptori  conciliare 
potest,  tantum  periculi  cogit  subire.  Res  prorsus 
aincipitis  exitus  ale^que  incerUe,  cum  ut  plurimum 
in  partes  distracti  legentium  aninii  vel  anto  ipsam 
iectionem  judicia  sua,  imo  prxjudicia  proniintiant, 
co  Ibnnidabiliora,  quo  inconsuitiora.  Perrari  namquc 
^iJenUir  qui  non  sine  aliqua  mentis  praeoccupatione 
2kd  libros  accedant,  et  non  patiantur  se  ferri  quadam 
innata  propensione,  quo  occulta  sympatbia,  humo- 
rum  quin  etiam  conformitate,  suarumque  qnandoque 
aaionum  analogia ,  secreto  natur;ie  myslerio  sibi 
magifi  arridet.  Hinc  fit ,  ut  c\  bis  afrectuum  lurbis 
requisita  veritas  vix  einergat,  et  caput  exerat ;  vel 
bi  tandem  aliquando  libeiius  efiulgeat,  odium  pariat 
in  caput  scriptoris  casurum.  Si  quis  tamen  bistoricus 
ab  hoc  periculo  immunis  videretur  futurus,  is  qui- 
dem,  nieo  judicio,  fore  deberet,  qui  res  carios;^ 
uniiquitatis  proponeret ,  longxvamque  senectam  s^ 
pientes.  Etenim  quae  propius  nos  langunt,  vividius 
elUcaciusque  nos  movent ;  quae  sunt  extra  t^ii  jactum, 
noo  sollicitant;  et  qu:»  supra  nos  longissima  tempo- 
rum  series  collocavit,  quasi  nibil  ad  nos  perlinere 
credunlur.  Quare  cum  sancti  Paulini  patriarchse 
Aquileiensis  vitam  describere  proposuerimus,  ut  ope- 
rum,  qu£  vulgare  communi  beneficio  satagimus,  au- 
ctor  nedum  scriptis ,  sed  actis  quoque  et  virtutibus 
orbi  innotesceret,  nobis  gratulanduin  existimabamus, 
quod  bistoriam  remotissimam  ab  setate  nostra  texen- 
dam  aggrederemur,  adeoque  a  pr;rjudiciis  'cgenlium 
sartam  tectamque  futuram.  Jam  eniin  decimum  ex- 
currit  nunc  sseculum ,  a  quo  patriarcba  opiimus 
flonierat,  paucxque  annorum  decades  desunt,  quin 
exu!quent  millesimum,  qui  ab  ipso  ad  nos  us^iiie  ef- 
fiu\>t.  Verum  quantum  a  noslra  per  tot  sxculorum 
cuiiicula  dissita  aelas  tueair  bisloricuin  nb  eorum 
qui  legunt  pnevenlis  affectionibus,  tanluin  scriplori 
negi>tium  facessit  noliliarum  cbirilas,  et  praHerilo- 
riiiii  apud  scriptores  pene  jejuna  inemoria.  Papse  ! 
Ecquis  mille  annorum  ponderc  obrulas  rts,  ingtnli- 
quc  ssecuiorum  mole  sepuhas  e  letluva  ducct  al  ysso, 
ei  .JLCussa  carie  oblivionis,  velul  ab  anli(|uo  supre- 
mj  cinere  resurgentes,  media  in  luce  coiistiluei  ? 
Quis  e  tenebris  rancidae  aetatis,  elieu !  nimium  spis- 
sh  (ermeque  velut  JEgjpli  palpabilibus ,  veritalem 
eo  in  roeridie  collocabit,  quo  nullus  duliilandi  locus 
iupersit ,  nullus  vexet  scrupulus  lectorem  ?  Ille  ego 


X  non  sum ,  qui  quamvis  omnem  lapidem  pro  virili 
eniotum  nervosque  omnes,  quales  qualcs  sint,  inge- 
nioli  mei  viresque  exertas  crediderim,  ut  finem  pro- 
positum  assequerer,  me  eum  tamen  consecutum  ita 
arbitrarer,  ut  nulla  adhuc  latebra  excutienda ,  qu» 
veritalem  occuluisset ,  superfuerit ,  vel  sic  rcm  pro- 
posuisse,  ut  probabilius,  ut  clarius,  ut  luculenlius, 
ut  uno  verbo  melius  proponi  bauJ  potuisset.  Conatus 
nostros  xquo  aniino  suscipias,  benigne  leclor,  favore* 
qiie  tuo  prosequare  efllagilo.  Satis  erit,  si  perspecla 
facinoris  arduitate,  salebrosaqu»  quam  aggreJior  via 
bcne  cognita ,  ausus  temeritatis  non  arguas  ;  quin 
l>otius  amore  susceptos  veritatis  commendes,  cui,  sl 
non  semper  eam  consequendi  datur  arbitrium,  saltcm 
inquirendi  honor  debetur. 

B  CAPLT  PRIMLM. 

De  nomine  PaulinL 
1.  Cum  audis  de  nomine  Pauliui  tractaodum  ,  nj9 
putes  ejusdem  generis  quaeslionem  esse,  qualis  in 
scholis  ut  supervacanea ,  nulliusque  mominti  dicc- 
rctur  quceslio  de  nomine,  Non  est  bnjus  furfuris  quod 
proponilur.  Neque  enim  apud  quemquam  in  dubium 
veuit,  num  Paulinus  noster  alio  doiian Jus  sil  nomine. 
Legitima  autem  dul)itandi  ratio  insurgit,  quam  eno- 
dare  ipso  in  liminc  convenit,  nuni  scilicet  Paulinus 
hujus  sit  nominis  alter,  an  primus.  Etenim  ante 
.  aimos  prxter  propler  ducentos  alius  palriarcha 
renuiitiatus  fuerat,  ciOus  in  nomine  efferendo  va- 
riant  historici,  alii  Paulum,  alii  Paulinum  scripti- 
tanies. 

^  II.  Paulus  Aquileiensis  Ecclesio)  diaconus  Histor. 
Longobard.  lib.  u,  cap.  10,  Paulum  pronuntiat : 
f  Aquileiensi  civilati  ,  ait ,  ejusque  populis  beatus 
Paulus  patriarcba  pneerat,  >  cum  scilicet  Longobardi 
in  Italiam  descendissent.  Hic  lamen  lapsum  non  mi- 
rari  Micbaelis  Qombardi  e  soc.  Jesu  baud  possum  , 
qui  Ln  Topograpbia  magni  regni  Hungariie,  Vindo- 
bonx,  seu  Viennai  Austriie  an.  1718  edita,  Paulum 
bunc  cum  Paulino  noslro  enormi  anachronisino  coii- 
fiindit.  Sic  cnim  ait  pag.  ^2  :  «  Porro  Paulinus.  quom 
dc  suo  noniine  Diaconus  lib.  ii,  cap.  10,  Paulum  a]>- 
pollare  luavull ,  ob  morum  sanclimoniam  Carolo 
Magno  cjusque  magistro  Alcuino  Flacco  pricprimis 
probarclur,  deslinatus  crcditnr  ad  fidem  liunnis  el 
Avaribu'^,  quos  armis  Carolus  deviceral^  prajdican- 

•^  dam.  >  Paulus  Diaconus  nec  per  somnium  sancti 
Paulini  nostri  verbum  facit ,  quippe  neque  suam 
hisloriam  ad  tempora  sancti  Paulini  producit.  Lociis 
aulem  libri  ii,  cap.  10,  qiiem  proferl  Pater  Bombar- 


*0  8.  PAULliM  AQllLElLTiSlS  PATKiARCIIJE  «0 

dus,  est  de  Paulo  priore,  qui  nih  1  habel  commune  A  ttjnodo  c  p.  9,  §  i,  Natalis  Alexa:)der  Hislur.  Ecclcs. 


rtiin  Carolo  et  Alcuino,  duobus  uilegris  sxculis  iuter 
vQirosque  excurrentiijus.  Hunc,  ut  iu  viam  rcverla- 
jniur,  Dandulus  quoque  Paulura  non  Paulinum  ap- 
p<Uat  in  Chron.  lib.  v,  cap.  11  :  c  Paulus  episnopus 
Aquilegi:e  factus  est  anno  Doraini  nostri  dlvu.  > 
Insuper»  quod  notabiie ,  eod.  cap.,  §  1,  producens 
epistolara  Pelagii  papx,  qui,  ut  iufra  dicetur,  Pauli- 
Bura  nomiuat,  Paulum  iu  ea  lcgit,  non  Paulinura. 
•  Postularaus  (scribebat  Pelagius  Narseli  ex  relatione 
Danduli)  ut  Paulura  Aquiiegienseni  pseudoepisco- 
pum,  et  Honoratura  Mediolanensera  episcopura  [x]  ad 
clementissiraura  priucipera  sub  digna  custodia  diri- 
l^tis.  >  Sed  et  Baronius  uoster,  qui  an.  556,  n.  10, 
aflert  Pebgii  epistolam,  Paulinura,  non  Paulum 
appellantis,  n.  16  ejusdera  anni,  Paultun  diseriis  ver-  ^ 
bis  nominatum  ait :  <  Hic  autem ,  inquit ,  episcopus 
Aquileiensis  de  quo  agitur,  Paulus  noraine ,  post 
Macedoniura  sedit  annos  vigiuti  duos.  >  Blondus,  et 
ex  ejus  lib.  yiii  iEneas  Sylvius  in  Ejritome :  t  Paulus 
patriarcha  Aquileiensis  cura  sacrisGradum  confugit.i 
SabelUcus,  De  veluslate  Aqnileias  lib.  iv  :  c  Scribunt 
Fauium  ex  Aquileia  cum  thesauro  eccLesiae  Gradura 
transisse.  >  In  \itis  patriarcharura  Aquileiensiura  , 
(|uas  ex  ms.  BibUoth.  Ambrosianae  dat  cl.  vir  Lud. 
Anton.  Huratorius  in  flne  tora.  IV  Anecdot.  Latin. 
Paulus  bts  dicitur^  et  ferrae  omnia  chrouica  rass. 
Faulura,  non  Paulinura  pneseferunt.  Ex  quo  factura 
est  ut  (renovante  aulam  patriarchaiis  palatii  Uli- 


saeculi  vi,  cap.  3,  arl.  1,  §  5,  Pagius  aii  an.  56S, 
n.  9,  Schoiiiel)t^n  Aniial.  Carniol.  an.  554.  Ilis  acce- 
dit  Adrianiis  Baillet,  qui  in  Vilis  sanctorura  ad  11 
ianuarii  proferens  nostri  sanoti  Paulini  Vitam,  Pau- 
liniim  secuiidum  vocat,  iion  aiio  pra^sule  hujns  no- 
miiiis,  dc  quo  sermo,  pncter  hunc  prnRcedente.  His 
qiioque  favet  velus  inscriptio,  quae  anle  restauratio- 
ncni  auhe  palriarchalis  Utinensis  sic  ejus  sub  icone 
legebatur : 

BEATI   PAULINI   PllS   MO.NITIS 

NARSES  ROMANI   EXEBCITUS  DLCTOR, 

POST   EJECTOS  ITALIA   GOTHOS   AQUILEIAM   C(CPIT 

INSTAURARE 
EJUSDEMQUB  VICTUS   PRECIBU8  RE\    ALBOINUS 

AQUILEIENSEM    PROVINCIAM 
TOTAMQUE   S1MUL   ITALIAM  EVERTl   PROIIIBUIT. 

IV.  Sic  et  ffiuri  non  semper  sibi  constant,  et  quan- 
doque  contradicere  coguntur.  Sicuti  auctor  Chroiiic;e 
relatse  a  Muratorio  in  Anecdotis,  supra  citalse,  sihi 
contradicit,  dum  in  Poppone  non  Paulum,  ut  fecerat 
prius,  sed  Paulinum  habet.  <  Thesauri,  ait,  qui  por- 
tati  erant  (in  insulara  Gradensera)  pcr  dominuni 
Pauliiiuni  olira  patriarchara ,  reportaii  sunt  per  di- 
ctura  dominum  Popponera.  >  His  autera  potius  quam 
siiperioribus  standura  videtur,  nedum  quia  plurcs 
sunt,  sed  prse  cseteris  primi  subseUii  viris;  et  (quod 
roaxinii  faciendura)  in  crilica  peritiores  a  cunctis 
babiti  Lupus,  Norisius,  Pagius,  Alcxander.  Hi  vidisse 


Bensis,  post  caeteras  sui  incolatus  aedes  renovatas,  p  loca  Diaconi,  Danduli,  Blondi,  et  ad  trutinara  revo 

__  •  ^l    ^    ^, •  %  •  ••  •  •  \^  «  V        •  «  M  A  1t 


qui  clenim ,  qui  populura ,  qui  dioecesira  universain 
moribus  optirais  renovaverat ,  Dionysio  Delphino 
patriarcha  annis  superioribus)  loco  Pauiini ,  quo 
Bomine  antea  inscribebatur  icon  hujus  praesulis , 
com  reliquis  patriarcharum  in  partetibus  aulse  de- 
picta,  reposita  cura  appellatione  Pauli  bsec  alia 
ftierit: 

PAULUS  SUB   PELAGIO   I 

PRO  TUENDO  GHALCEDO.NK?!.  CONCIL. 

COMSTITUTO    VlClI.ll    PXPJE    INSISTENS 

GUM   EPiSCOPIS  PROVI.NCLC: 

DAMNATIONI    TRIUM  GAPITULORLM   NON   ACQUIKVIT 

LNVADENTE   rOSTEA   ITALIAM   ALROI.NO, 

GRADUM   MIGRAVIT. 


casse  non  est  arabigendura  :  et  taraen  adhuc  non 
Paulura,  sed  Paulinura  appellarunt.  Eniravero  clum- 
bis  auctoritas  Diaconi  et  aliorum  videbitur,  si  prx 
oculis  habeatur  ipsos  non  unum  in  errorem  alias  et 
in  hac  re  incidisse.  Qux  entm  fides  adliibenda  Paulo, 
qui  hunc  vocat  beatum^  virum  schisraaticorum  cory- 
phaeura,  et  refractariura  iteratis  monitis  Bomanonim 
pontificura  ?  Qux  fldes  Dandulo,  qui  alio  liipsu  ce- 
cidit,  dura  ab  Honorato  MeJiolanensi  praesule  dicit 
consecratum  ?  Audi  quae  in  notis  ad  I.  c.  Puuli  , 
n.  77,  advertit  V.  C.  Horatius  Blancus,  pnesertim  i\o 
titulo  beati,  in  qiio  peccat  Paulus,  et  de  cons«»cra- 
tione  per  Ilonoratuin  facta,  in  qua  peccat  Dandulus. 
f  Non  convenit  (beati  tilulus)  schismatioonim  prin- 


lU.  Ez  adverso,  plerique  veterura  et  recentiorura  D  ^ip^  Pauiino.   Ilunc  falso  ferunt  a  sancto  Honorat ) 


Faulinura,  non  Patdura  pronuntiant.  Pelagius  I, 
epist.  V  ad  Narsetera  :  <  Istud  est  quod  h  vobis  po- 
sciraus,  et  nuiic  iterura  postularaus,  ut  Paulinum 
Aquileieiisein  pseudo-episcopura  ^  et  illura  Mediola- 
Bensem  episcopura  ad  clementissimum  principera  sub 
digna  custodia  dirigalis.  >  Sigonius  lib.  i  De  Regno 
kaiias :  c  Paulinus  patriarcha  metu  exaniraatus... 
Aquileiamreliquit,  atqiie...  in  insulam...  Gradi  se 
reccpit.  >  Candidus  Comment,  Aquileien^  lUi.  iii  : 
<  Interim  Pauliuus ,  quartus  ct  vigesiraus  antistes , 
^efuncto  Macedonio  suceessit.  »  PaiLidiiis  junior 
part.  I»  lib.  i,  Paulinum,  non  Paulum  vocat,  uti  fa- 
clunt  P.  Christianus  Lupus  Dissert.  de  quinta  synodo 
cap.  6»  qua^t.  5^  Cardinalis  Norisius  De  ead.  qointa 


Meiliolnneiisi  episcopo  fuisse  consecratuni ,  de  quo 
accuratissima  DissertQtio  inler  mss.  codices  bihliotb. 
AmlirosiaiKe ,  qiia  ractum  est ,  ut  ex  antiquo  Bre- 
viario  .\iiihrosiano  crror  bic ,  qiii  diu  invaliierat , 
e.\pungcretur.  »  Rt  merito  quidein ;  nam  Ilonoratus, 
qui  duobus  aiinis  opiscopatuni  teniiit,  ut  in  Chro.i. 
vet.  Meiiiolan.  episcoporuiu  iiitcr  Ucr  Italiair. 
Scriptor.  tom.  I,  p.  ii,  pag.  2^,  et  tora.  IV,  pag.  1-ii,  * 
vidcre  est,  tempore  sui  regiminis  vidii  Longohardos 
invadere  Insubriara  Mediolanumque ,  tcstc  eodeni 
Paulo  Diac,  lib.  ii,  cap.  2i,  qui  ait  hoc  contigisse 
indictione  ingrediente  tertia ,  qua;  correspondet  an- 
nis  569  et  570,  quo  pariter  contigit  mors  Paulini  ab 
anno  557  auctore  ipso  Dandulp  assumpti ,  et  daodo- 


dmaBDOt  Moerdolio  deluiicii,  iMte  eodeiD  Di»€OQo  A  aniiqaum  eum  ordinare  pnMump.slt»  canonum  irta- 


ibidem.  Quomodo  igilur  fieri  potuil  ul  ab  HoQorato 
coufiecratus  fuerit  Paulus,  sive  Paulinus,  qui  aono 
primo  Tel  secuodo  episcopatus  Honoraii  jam  duodc- 
cimum  sacerdotii  annum  explcvisset?  Cum  igitur 
evideus  sit,  non  ab  Honorato  consecratum  esse  Pau- 
linum ,  xque  manifestum  est  errasse  Dandulum ,  ex 
suoque  pcnu  Honoratum  extraxisse ,  et  in  epistola 
Pelagii,  qux  commuiiiter  uou  uisi  ila  Labet,  lUum 
qiiscopum  Hiediolamensem,  inseruisse.  Nutante  auiem 
auctoritate  veterura  scriploruui,  casterorum  ipsos 
scqueniiuro  fides  nutare  necesse  est.  Oplime  ergo 
adnolator  Pauli  Diaconi  Rer.  llalic.  Script.,  loc.  cit., 
n.  79,  asserit  Paulinum  Aquileienum  archiepiscopmm, 
non  Paulum  dicendum. 


dicta".  subjaceat.  i  Audin'PauIinum  p$€udoepi$capmmf 
id  est  falsum  episcopum  vocatum ,  et  additam  rtlkn 
nem ,  quare  episcopus  esse  non  possii  Yidelicet,  fnia 
eoutra  omnem  canonicam  consuetudinem  factusmtf 
Si  autem  episcopus  non  est ,  nec  primus  esi  hujus 
noiDinis  in  censu  patriarcharmn  habendus.  Adbuc 
auiem  nervosius  procedit  idem  pontifex  in  epislola 
ad  ioaiincm  palricium ,  qus  esl  prima  inter  Holile- 
nianas.  Sunt  ejus  verba  :  c  Ab  Ecclcsi»  visceribus 
divisus,  et  ab  apostolicis  sedibus  separatus  exsecrat 
ipsc  potius,  et  iion  consecrat.  iure  ergo  exsecratus 
tantum ,  non  consecratus  poterit  dici ,  quem  simal 
sacrare  in  unitate  conjunctis  membris  non  agnoscil 
Ecclesia.  Yideamus  tamen  utrum  vel  ipsarum  oon- 


V.  Verura  nedum  nutare,  scd  prorsus  labi  vide-  "  suetudinem  parlium  in  sua  ordinatione  conserravc- 


tur  adduclorum  scriptorum  auctoritas ,  consideranti 
episiolam  Pelagii  1  pontificis.  Is  enim  scriltebat  Nar- 
seti,  ipso  patriarcba  vivente ;  adeoque  mclius,  quam 
Paulus  Diaconus  non  una  »tate  a  temporibus  ipsius 
dissitus,  verum  nomen  patriarchae  est  assecntus. 
Ipse  autem  non  Paulum ,  sed  Paulinum  appellat  in 
epistola  5,  ut  etiam  vidcre  est  in  fragmcntis  quoi 
profert  Holstenius.  Et  quidem  suspicio  non  levis 
enascitur,  a  Diacono  Pauiinum  scriplum  fuisse ,  ab 
amanuensibus  deinde  praecipitatione  scriptionis,  vel 
abbreviationis  gratia  compendioso  characlcre  utcn- 
libus  in  Pauium  conlractum.  Eteniin  apud  Baronium, 
q  ii  alias  Paulum  appellat,  edit.  Colon.  an.  i6i4,  ad 


rint.  Ncmpe  is  mos  antiquus  fuit ,  ut  quia  pro  ioo- 
ginquitate,  vel  difiicultute  itineris,  ab  apostolico 
onerosum  iilis  fuerat  ordinari ,  ipsi  se  invicem  Me- 
diolancnsis  et  Aquileicnsis  ordinare  episcopi  debuls- 
sent :  itu  tamen  ut  in  ea  civitate  in  qua  erat  ordl- 
nandus  episcopus,  alierius  civitatis  pontifex  occorrere 
debuissct,  ut  eum  ordinandi  eleclio  a  pncsenti  ordi- 
naiore,  et  consensu  universalis,  cui  praefidemlas 
crat,  Ecclcsiae,  melius  ac  facilius  potuisset  agnoscl; 
et  in  sua,  qui  ad  episcopatum  provchendus  erat,  nec 
tamcn  ordinatori  suo  subdendns  fuerat,  ordinaretnr 
Ecclesia.  >  Num  vera  hacc  servata  fuerint ,  non  pro- 


fert  Pelagius.  Videntur  non  servala ,  ex  co  quod  ob- 
an.570,  n.  9,  invenioIocumDiaconi  lib.  ui,  cap.  42,  ^jiciunlur.  In  cassum  enlm  desudaret  pontifex,  ad 
yerius  25,  qui  sic  habet :  c  Paulinus  vero  patriarcha      trutinam  revocando  ordlnalionem  Paulini,  si  conw 


Aquileiensis  undedm  annis  sncerdetio  functus ,  ex 
hac  luce  subtractus  est ,  regeiidamqiie  ecclesiam 
Probino  reliquit.  i  Credibile  enim  cst  eminentis- 
simora  Annallum  Ecdesiae  parenlem  nactum  fnisse 
Hisloriae  Longobardicas  Pauli  Diaconi  exemplar  a 
viilgatioribos  discrepans :  nam  hoc  solo  in  loco,  in 
duobus  diflert  a  caeteris,  et  quod  Paulinum  dicit ,  et 
quod  undecim  annos  ejus  sacerdotio  assignet ;  reli- 
quis  Paulnm,  et  duodecim  annos  sedis  siatuentibus. 
Adde  huic  conjectnrae  confirmationem  ex  Tbomasino 
veteris  et  novae  Eccles.  Discipl.  tom.  I,  p.  i,  lib.  i, 
c.  21.  Is  proferens  verba  lib.  ii,  cap.  8  (nobis  supra 
iO),  legit  Paulinum^  omisso  tilulo  beati  sic :  Aqui- 
leiensi  cititati  ejusque  populis  Paulinus  patriarcha  ])  posse.  >  Et  epist.  seq.  Viatori  et  Pancratio,  nedum 


consona 
fuisset  legitimis  priorum  temporum  consuetudinlbnft. 
Igitur  et  in  hoc  pcccatum  videtur,  quod  non  Medio- 
lanensis  ordinator  Aquileiam  ad  ordinandum  acces- 
serit,  sed  Aquileiensis  ordinaiidus  ad  ordinatorem 
Mediolanensem  profectus  fuerit.  P.  de  Rubeis  de 
Schism.  Aquileien.,  cap.  4,  defectum  ordinatlonlt 
Paulini  in  eo  situm  esse  ait  quod  non  Inlercesaeril 
Romani  poutificis  assensus,  et  hanc  vult  esse  canool* 
cam  consuetudinem,  quam  epistola  mutila  et  manca 
non  profert,  sed  indicat  tantum.  Vitiatam  igitur  con- 
secrationem  pontifex  innuit  infra  dicendo  :  <  NoU 
eomm  non  consccrationi ,  sed  exsecrationiinis  con* 
sentire.  Nec  existimes  illos  esse,  vcl  dici  Ecdesiam 


prcperal,  Ergo  in  Diacono  non  est  constans  in  omni- 
bus  editionibus  nomen  Pauli.  Slet  igitnr  Paulinum 
hiinc,  non  Paulum  vocandum. 

(xi]  Vi.  Ast  alia  snperesl  diflicultas,  num  vere 
noster  sanctus  Paulinus  hujiis  noniinis  secundus  sil 
dicendus.  Dubium  euascilur  ex  epistola  Pelagii  ci- 
lala.  Nam  Paulini  prioris  ordinationcm  non  obscure 
pronuntiat  irritam  cassamque  fuisse.  Sic  enim  ait  : 
<  Postulamus  ut  Paulinum  Aquileiensem  p  >eu:loepi- 
scopum ,  et  illum  Mediolancnseiu  episcopum  ad  clc- 
mentissimqm  principem  sub  digna  custodia  diriga- 
tis  :  ul  et  ipse  qui  esse  episcopus  nullatcnus  potest, 
qnia  contra  omnem  canonicam  consuetudinem  factos 
rsi ,  alios  ultra  non  perdal;  el  llle  qui  contra  morem 


episcopatum ,  sed  et  sacerdotium  rcproliat^  t.  A 
schismaticorum  sacrificiis,  ait,  potius  autem  saeri- 
legiis  abstinere  debctis.  >  Et  infra  ad  finem  :  c  Nbli 
ergo,  quasi  nulla  schismaticorum  atque  Eecleslm 
dificrentia  sit ,  velle  indiflcrenter  utrorumque  sacrl- 
liciis  sociari.  Non  est  Chrisli  corpns,  quod  scbismati- 
cus  conficit,  si  veritale  duce  dirigimur.  >  Quae  ment 
his  in  verbis  satis  acribus  fuerit  Pelagii,  num  sdlicet 
vere  asseruerit  non  conficere  corpus  Cbristi  In  Ea- 
charistia  scbismaticos  sacerdotes  ;  vel  eo  quia  sdil* 
smaticos  non  conficere,  tanquam  membra  i.i  miloiie 
rbarit;?tis  cl  obedieniiae  supremo  capiti  corpus  Cbrl- 
sti  mysticum,  quod  unum  est,  nempe  Ecdesia,  qnod 
ex  ronlextu  videtur  probabilius  :  insoper  num 


S3  S.  PAULINI  AQUELEIENSIS  PATR(ARCHi£  «I 

iBVftlMiam  et  irrilam  credideril  ordinaliocero  Pauiini  A  immedlate  Maxiroo  Aquileiens.  argait  ad  id  tempus 


ab  episcopo  Medloianensi  factaro;  res  est  majoris, 
quarn  vacet  nobis,  indaglnis  et  oiii.  I>e  liis  videndus 
pne  caeteris  divus  Thomas  5  p.,  q.  64,  a.  9  ad  %  et 
qu.  8^,  a.  7  et  seqq.;  insuper  in  Supplem.  q.  38,  a. 
2;  Lessius  in iii  p.,  q.  64,  ar.  9,  cxterique  scliolaslici. 
YII.  G;eterum  cum  in  cen&u  Aquileiensium  praesu- 
lum  priora  saecula  Paulinum  liunc  recognoverint, 
Doo  est  a  catalogo  eorum  expungendus.  Etenim  hac 
exaggeratione  dixissePelagiuscredendusest,  atquead 
aommiim  iiegasse  actuum  licentiaro,  non  validitatem. 
Neqoe  enim  (ut  oetera  quae  perpendenda  forcnt, 
«mittamus)  non  servata  prionmi  temponim  consue- 
tudo  consecrandi  in  causa  esse  potest ,  non  validam 
foisse  episcopalem  consecrationem.  Quid  enim  ad  va- 


unitati  Ecclesiae  schismaticos  adjunctos.  Nam  nec 
Agatho,  nec  Maximus  fuerunt  Aquileienses,  sed  Gra- 
denses  patriarchae,  quamvis  Aquileienses  dicerciiiur. 
V.  de  Rubeis  I.  c. 

Vni.  Ergo  cum  Paulinum  dicendum  esse,  non  Pau- 
lum,  et  hunc  quarovis  schismaticum  in  censu  patriar- 
charum  Aquileiensium  collocandum  deraonstratum 
sit,  restat  ut  sanctus  noster  Paulinus  secundus  dica- 
tur  hi^us  nominis  patriarcha.  Patriarcha  quidem; 
nam  eodem  Paulino  primo  cathedram  tenente,  aiunt 
Baronins  ad  an.  670,  n.  10;  Norisius  de  quiula  Sy- 
nod.,  cap.  40;  et  apud  eumdem  Sirmondus  in  Pro- 
pemptico;  Bollandus  ad  viii  Februarii  in  nolis  ad 
Vilam  sancti  llonorali,  Christianus  Lupus  in  Disscrl. 


lorem  consecralionis  contulisset,  num  Aquileia  Me-      <Jeq"inla  Synod.,  cap.  6,  nomen  enalum,  et  primu 

diolanum  ordinandus  ordinaturo,  vel  Mediolano  Aqui- 

leiam  ordinaturus  ordinando  occurrisset?  Ipse  Pela- 

gias  in  cpistola  qwoe  ex  editione  Holstenii  Yaleriano 

patricio  dirigitur,  in  fine  hunc  ordinem  non  semiier 

«ervatum  insinuat,  dum  locus  medius,  ncnipe  Ra- 

veiina ,  ad  consecrationem  Mediolaiiensis  fuerat  elc- 

rt'-8.  *  Recolere  dcl>et  celsitudo  vestra,  aiebat  Pelagius, 

quld  per  vos  Deus  fecerit  leropore  illo  quo  Istriam  et 

Venetias  tyrannoTotilapossiJente,  Francisetiam  cuii- 

cta  vaslant  bus,  non  ante  tamen  Mediolanensem  epi- 

scopuffl  fieri  permisistis,  nisi  ad  clementissimum  prin- 

cipero  exinde  rctulissetis,  et  quid  fieri  debuisset,  ejus 

iierum  scriptis  recognovissetis,  et  inter  ubiquc  fremen- 

tes  bostes,  Ravennam  et  is  qui  ordinabatur,  et  is  qui  r  roanus  exemplaria  pervenisse  non  abnuam.  Cxteruiii 


ni 

de  Aquileiensi  praesule  auditum.  Imo  ad  scbisitia  ori- 
ginem  deducunt,  quasi  ex  luto  et  stercore  noMlior 
tiarae  Aquiiciensis  margarita  fuerit  exlracla,  et  de 
mercede  iniquitatis  collata  praerogativa  ilfustrissini.n 
nppellationis.  Qiimi  a  vero  cxorbitari  adeo  vi^uin  e>J 
Pbilippo  a  Turre,  cpiscopo  Adriensi,  ut  Disserl  lio- 
iiem  pr«valitiis  argnnienlis  instructain  coii:posuoi  ii 
ad  sentenliani  hanc  refellendain,  quani  inter  sch"('iis 
patrui  mei  Nicolai  Madrisii,  quondam  (^jusdein  epi- 
scopi  arcto  sacroque  necessitudinis  nexu  conslricli 
reperiam,  auro  contra  ajsliinaiidam,  ulrorunique  \i- 
rorum  non  ignobile  pignus  et  memoriale  [xii]  apjd 
me  ms.  religiose  custodio,  quamvis  et  aliorum  r.d 


•rdinaturuserat,  providentia  culminis  veslri  deducti 
sont. »  Igitur  ab  albo  patriarcharum  Aquileiensium 
non  est  deleudus  Paiilinus ,  licet  schismaticus ;  alio- 
quin  cum  usque  ad  Sergium  papam  schisma  pro- 
ducluin  fuerit,  ut  ex  Beda,  lib.  de  sex  iEtalibus 
muoJi,  et  Paulo  Diacono,  lib.  vi,  c.  14,  probat  Pa- 
giuft^  et  post  eum  P.  de  Rubeis  Dissert.  de  Schism. 
Aquil.,  cap.  19,  ad  minus  septem  vel  octo  pncsules  a 
censu  patriarchali  essent  eliminandi,  nenipc  ipsc 
Paulinus,  ProbinuSf  Helias,  Severus,  Joannes,  Mar- 
liaous,  forle  etiam  et  Forlunatus,  insuper  Joannes 
sJter^  Sub  Petro  autem  schisma  desiisse  vi.!etur,  qui 
Serenum  antecessit,  cui  paliium  a  Gregorio  II  datum 
est,  index  ad  cemmunionem  Eccle&ix  Romanae  rever- 


mentem  Coinlii  ad  an.  774,  n.  96,  paucis  verbis  ex- 
positam,  veriorem  originem  pafriarchalis  appellalio- 
nis  attigisse  aulumo,  nempe  iniitalioneni  Graeeoniin 
et  Orientalium.  Sic  ait :  <  Paulo  anlc  Longobardo- 
rum  adventum  in  Ilaliam ,  patriarehale  nomcn  niore 
GRCCorum  et  Orientahum  sibi  vindicanint.  >  Quani 
mordicus  Utinenses  nostri  tutati  fuerint  decus  hiijus 
dignitatis  et  nominis  posteriori  tempore,  paterc  polest 
ex  conslantia  qua  restiterunt ,  ne  patriarchatuin  iu 
coinmendain  daretur,  quod  dedccori  veriebant.  Nain 
cnm  Urbanus  sextus  Philippo  de  Alenconio  cominen- 
dasset  patriarchatum,  el  capilulum  Aquileiense  vide- 
retur  hoc  pati,  ut  ex  charta  in  Appendice  2,  n.  5^  : 
insoper  Civilatenses  commendatariuro  suscepissent. 


ttam  Aquilciensenu  In  eo  autein  quod  dicit  eminentis- 1)  ut  est  in  charta  ibid.  n.  34,  Utinenses  restiterunt  ar- 


simus  de  Noris  de  quinta  Synod.,  c.  9,  §  6  :  c  Hujus 
schismatis  Aquileiensis  terminum  onmes  ponunt  Ser- 
giu  pontifice,  qui  an.  678  Romse  sedii,  >  error  cst 
typographi  cbaracterem  numeralem  transponeiitis, 
cum  scribcndum  fuerit  687.  Is  cn'm  annus  est  pri- 
rou&  Sergii  ponlificis.  Ipse  autom  non  jiirc  cxtcros 
cuMmdat»  cum  subdit  aole  Sergium  sub  Agathone; 
quia  an.  6J8  pontificatum  adiit»  comniunicasse,  dc- 
posito  schismate»  Veuetiarum  et  Istri^  episcopos  cum 
Romana  Ecclesia,  ad  cujus  ponlificis  concilium  Ro- 
manum  an.  680  interAierunt  et  subscripserunt  Aga- 
Iho  patriarcha  Aquileiensis,  ct  cxteri  sufTraganei. 
ijuod  cum  appareat  quoqiie  factum  sub  Martino  I  in 
lertiieDsi concilio an. 649, subscrilenie pjDsi  ipsum 


mata  manu  :  qua  in  re  vide  quoque  chartas  ibidem 
n.  25,  55  et  57 

IX.  Cum  hxc  autem,  quge  ad  historiam  pcrtinenl, 
producta  sint  circa  nomenclaturam,  anlequam  a  pro- 
posita  materia  manus  subtrahatur,  non  ab  rc  cril 
aliain  quxstiunculam  in  orthographia  proponere,  et 
paucis  absolvere  :  num  scilicet  Paulinus  uiiico  /,  vel 
PauUinus  duplici  //  sit  scribcndum  :  idein  dicendum 
nura  Paulns,  vel  PauUus^  cujus  illud  est  derivatuin. 
Cbristophorns  Cellarius  Orthograph.  Lat.  part.  postcr. 
in  voce  PauUum,  cx  lapidaria  nonnulla  profert  exem- 
pla  dupliccm  //  habeiitia,  additque  auctoritates  se- 
quentium  lapidicinarum  scriptionem.  Quos  inter  est 
Vossius  in  Etymolog.  ne  vocans  quidem  rem  ad  qux- 


23 


VITA. 


9» 


stioneni  :  additque  visum  esse  nonnuliis  a  Gncco  A  solebat,  qiii  uliisc  cleio  iiistiiuliuiie  &acerdolii  prs- 


fmtXfis,  quod  esl  vt/u,  vel  a  mtvpoc^  quod  est  paucus^ 
originem  accersendam,  adducto  Auguslini  testinionio 
dicentis  gentium  apostolum  nomen  vMtatis  paucit(h' 
iisquef  cum  Puulus  appeliatus  csl,  assumpsisse.  Ye- 
rum  si  Hellenicam  radicem  altendis,  nec  ^auXoci  nec 
Ka^pog  duplicanl  mediam  consonantem,  adeoque  non 
Paullus,  sed  Paulus  scribendum.  Accedit  autem 
PrisciaDi  grammatici  auctoritas,  sic  de  derivatis  vo- 
cibus,  quae  gj^niinant  //,  scribentis  :  c  Excipitur  unum 
in  lus  desinens  Paulus,  quod  non  geminat  /  in  dinu- 
iiulivo.  Nec  mirum ,  cum  au  diphthongus  post  se  ge- 
minari  consonantem  prohibeat.  >  Audi  hac  de  re 
justissimam  Adriani  querimoniam,  et  quam  scite 
elidat  et  conterat  marmorariorum  auctoritnlem.  Sic 


csset.  Cujus  rei  e\emplum  habes  in  sancto  Fellce 

Nolano  episcopatum  recusante,  et  Quinlo  sacerdoii 

septem  solummodo  diebus  in  ordiiiatione  se  aute- 

euiiii  locum  cedente,  quamvis  a  populo  se  nos&el  ad 

regimen  vocatum  expostulatumque.  De  eo  sancUis 

Pauiinus  alius,  scilicet  Noianus,  in  Natali  v  sic  ce- 

cinit  : 

. . .  Non  audet  booore 
Crescere,  (eslalurque  seni  mage  debila  Quudi) 
Qiiod  prior  iile  gradum  socii  meruissei  bonoris 
Presbyler  :  hsc  seplem  distabit  sumnia  diebus. 

In  capitulari  Aquisgranensi  iato,  in  synodo  cui 

pnefuil  uti  legatus  sedis  apostolicoi  Pauiinus  nosler, 

ut  dicetur  suo  loco  cx  Baluzio,  an.  805,  cap.  %  sta- 

tuilur  a  Patribus,  qui  se  non  ignaros  sacrorum  cano- 


enim  ait  Adversar.  lib.  xxx ,  cap.  25  ;  c  liiducta  est  ^  num  profileutur  :  Ut  scilicet  episcojA  per  eleciionem 


nuper  ab  eniditissimis  hominibus  in  libros  omnes 
nominum  qusedam  litteralura  ab  usitala  discropans. 
Quinctum  enim  et  PauUum  scribunt.  Sed  nos  vulgus 
ut  consuetudinis  relinentissinii  sumus,  ita  vix  istani 
novitatein  approbare  possumus,  et  libenter  iiovum 
opus  nuatiarenius.  Nituntur  tamen  marmorum  Ca- 
pitolinorum  auctorilate,  cui  non  pulo  (antum  ponde- 
ris  esse  debere,  ut  adversus  grammaticorum  scholas 
et  praeceptiones  audienda  sil.  Nec  enim  illos  marmo- 
rarios  lapidumque  scalptores  l)onos  graiiimaticos 
fuisse  crediderim ;  sed  operarios  maiiu  quam  mente 
doctiores....  Suspicoc  autem  niarmorarios....  vilium 
pronuniiationis  swji  fastis  Capitorniis  mandasse;  nam 
ut  notant  veteres  grammatici,  vulgus  infinilis  oris 


cleri  et  populi^  secundum  statuta  canonum,  de  propria 
dioecesi.  .  .  eligantur.  Poterat  autem  evenire  ut  e 
propria  Ecclesia  quandoque  non  inveniretur,  qui 
suscipiendu;  dignitati  idoneus  judicareiur.  Quo  casu 
ab  alia  episcopuiu  assumere  caiiones  non  vetabanl. 
Scd  quam  raro  Iioc  fulurum  tiineretur,  colligilur  ex 
verbis  epislolx  llincmari  Rbeiuensis  in  ordine  iv  in- 
(er  Formulas  promotioiium  episcopalium  a  Baluzio 
tom.ll  Capitul.,pag.  596, positx,  quae  sunl:  c  Si,quoJ 
absit,  de  civitatis  ac  parochiae  vestroe  clericis  ordi- 
nandus  episcopus  nullus  dignus,  vel  idoneus  summo 
sacerdotio,  quod  evenire  non  credimus,  potcrit  in- 
veniri ;  tunc  alterum  de  altera  dioeceseos  nostme 
ecclesia,  unde  vobis  secundum  .\fricanum  concilium 


vitiis  laborabat.  In  vulgo  aulem,  non  in  doclis  nu- ^  ( Cfln.    22)  sine  cujusquam  coudilione   onlinandl 


merantur  opiflces,  in  quorum  antiquis  inscriplioni- 
I  us  quotidie  ea  agnosciuius.  Paulus  auleni ,  non 
Paullus,  auctore  Prisciauo,  qui  in  grammaticis  locu- 
pletior  est  lestis,  quam  ullus  scaiplor.  >  Igitur  ne  la- 
pidcs  loqui,  vel  uti  lapides  videaniur,  sed  ut  com- 
muui  doctiorum  vironun  calculo  connrmemur,  ralio- 
niqiie  adhxreamus,  Pau/t/ittm,  non  Paullinumj  hujus 
nominis  secundum  patriarcham ,  sanctum  hunc  no- 
stnim  dicemus. 

CAPUT  11. 
Natio ;  locus  et  tempus  ortus ;  status  conditio. 

I.  Cujas  esset  Paulinus  nosler,  ne  nimium  te  in- 
quirendi  vexet  sollicitudo,  Ilalum  nalione,  patria 


quemquam  canonice  electum  et  petitum  est  altri- 
buta  liccntia,  eligerc  procurate.  >  Qiisc  cum  ita  tunc 
fuerint,  quis  sil)i  suadere  poteril  atiler  iii  clecdoire 
Paulini  factum  ac  fiebal  ab  omnibus,  et  ecclcsiam 
Aquileiensem  alium  lenuisse  tunc  ordinem  ac  cx- 
tcrae  tenere  solcbanl?  Non  enim  alio  pelcndt;s  erat 
episcopus  praeficiendus  Ecclesia?,  (\i\x  clericomm 
numero  adeo  se  locuplctem  iis  teniporibus  sciilie- 
bat,  ut  in  prologo  synodi  Forojuliensis  audierit  cle- 
rum  suum  vocari  non  modicam  fratrum  turbam^  et 
sacerdotalem  venerabilem  axtum  ipso  arcliidiacono 
praeeunte.  De  gremio  igitur  Ecclesiae  su£  ele- 
clum  ,  fas  est  dicerc  origine  et  ordine  ejus  ditionis 


Forojuliensem  pronuntio.  Hujus  autem  liberse  asser-  |%  fuisse 


tionis  fundamenta  non  desnnt,  ne  temere prolalam 
putes.  Alcuiuus  enim  poem.ccxii  Ausoniumappellat: 

0  lux  Aas0Di£,  palriae  decus,  et  inciylus  auclor. 
Insuper  Ecclesine  canoncs,  qui  tcnipore  Paulini  a 
suo  vigore  non  defecerant,  statuebaiit  ut  e  gremio 
propria*  dioecesis,  sive  Ecclesiae  ille  pdnlifex  elige- 
relur,  q.ii  cleri  populique  suiTragio,  dignus  honore 
cl  par  oneri  censcretur.  Leo  Magnus,  epist.  84,  c.  6, 
scribebat  Anaslasio  Thessalonicensi  episcopo,  cut 
omnium  clericorum  atque  omnium  civium  volunlate 
discussa,  cx  presbyteris  ejusJem  ecclesise,  vel  ex 
diaconibus  optimus  eligatur.  >  Et  quidem,  cum  cac- 
tcra  non  deessent,  seniori  dignitatis  presbyteratus 
rntio  habebatur,  ei^pie  cathedra  episcopalis  conceJi 


II.  Non  me  latet  nonnullos,  quos  inter  est  Ughel- 
lus,  asseruissc  Paulinum  natione  Austriacum,  quo- 
ruin  mcminitPhilippus  Labbe  soc.  Jesu  in  Addit.  ad 
Bcllarminum,  tom.  II,  unde  unde,  ait,  illud  habeant. 
Verum  si  eam  Ccrmanise,  quam  in  pra^sentiarum 
Austriam  vocamus ,  indicarc  provinciam  volunt, 
prorsus  falluntur,  cum  tempore  Paulini  ea  rejrio, 
quai  superioris  [xiii]  Pannoniu;  pars  ex  parte  saltcin 
erat,  nondum  hoc  nomen  nacla  fuisset :  et  quamvis 
Aquileicnsis  rlioeceseos  amplitudo  lalii:s  diffnsa  forte 
nonnibil  cjus  regionis  comprehendis.set,  allamen  noc 
illa  eo  vigore  ecclesiastica;  disciplinse  tunc  erat,  ut 
cpiscopum  suppeditare  posset,  nec  ista  adeo  jacebat 
in  iniis,  ut  ab  illa  accersere  episcopum  dcbuisBCl. 


«7  8.  PAULIM  AQUILEIENSIS  PATRLUlCUiE  U 

ftfintis  aotem  credibiie  fit,  si  eam  Francix  pnriem  A  his  ^rgo  omnibus  coliigere  esl  quod,  si  juxCa  eano- 


luleliigi  Tolunt,  quse  ortum  respicit,  Austriam,  seu 
Austrasiam,  sicuti  quae  occasum,  Neustriam  dictam ; 
com  h:ec  longius,  quam  hodierna  Germaniae  Austria, 
a  nostris  regionibus  sit  abjuncta.  Allucinalionis  au- 
tem  originem  detegere  uon  est  Niiiacos  fontes  pro- 
dere,  sed  in  prompiu  est  causa.  Audierunt  hi  quan- 
doque  Forumjulium  Austriam  appellatum.  Hinc 
quantocius  Paulinum,  cpiscopum  Forojuliensem,  na- 
tione  Auslriacum  pronuntiarunt.  Austriacum  autcm' 
hoc  in  sensu  dicere  Paulinum  idem  prorsus  est  ac 
dicere  Forojuliensem,  et  sic  afBrmarc  et  asserere 
quod  negare  vidcntur.  Auslria  autem  ideo  ForumjU' 
lium  dictum  est,  quia  ut  dicimus  in  Dissert.  dc  Con- 
cil.  Forojul.,  n.  13,  cum  hxc  regio  respectu  Longo- 


num  placita  episcopus,  ex  gremio  dioeceseos  et  ecde- 
siae,  cui  paslor  dandus  est,  assumi  deberet,  et  Aqui- 
leiensis  clericorum  numeroabundabat,utnon  aliunde 
petere  haberet :  siet  pereos  qui  Austriacum  dicunl 
Paulinum,  ostensum  est  Austriam  tunc  Forojulii 
dictam  provinciam  :  sitalis  episcopus  promovcndus 
erat  qui  linguam  populi  calleret,  et  loquela  Foroju- 
liensis  talis  sit  et  fuerit,  quam  quilibct  non  Forcju- 
liensis  vix  et  non  nisi  duro  labore  consequcrctur  : 
restat  dicendum,  Paulinum  Aquileicnsem  patriar- 
cham  natione  Italum,  et  quldem  Forujuliensem 
fuisse. 

IV.  Apud  nostrates  res  ita  comperto  est,  ut  nequc 
controversiosa  judicetur.  Si  qu»  diflicultas  enata,  ea 


/ 


Lardici  regni,  cujus  sedes  Ticini  habebatur,  orienta-  B  ^^  jg  originis  et  natalis  loco.  Nam  alii  eum  Prjcma- 


lis  foret,  et  ortus  plaga  Auslria  diceretur,  Austriae 
nomine  appellativo,  seu,  ut  dicunt,  adjectivo,  uon 
substantivo  dicebatur ,  ac  si  diccres  regionem 
orientalem.  Yide  Dissert.  de  Tabuia  chorograph. 
Italise  medii  aevi,  sect.  8  el  9,  tom.  X  Rer.  Italic. 
Scriptor.,  ubi  hsec  fusius  illustranlur. 

III.  Uis  alia  ratio,  etsi  non  potissima,  accedit,  qua 
Dosci  potest  non  advenam,  scd  indigenam  Paulinum 
provincix  Forojuliensis  fuisse.  Loquela  enim  Foro- 
juliensis  talis  est,  ut  qu£  pluribus  idiomatibus  com- 
municat  ex  parte,  in  toto  ab  aliis  discrepet,  adeoque 
fiingularis  evadat,etquam  qui  expediiius  loqui  debet, 
ut  est  verbi  Dei  dispensator  episcopus,  optime  cal- 


riaci  natum  asserunt,  alii  Gajani,  alii  in  pago  quo- 
dam  prope  Austriae  civitatem.  Antonius  Bellonus,  in 
ms.  de  Vitis  patriarchar.  Aquil.,  priorem ;  Fran- 
ciscus  Palladius  alteram ;  tertiam  Joannes  Candidus 
tuetur  sententiam,  qui  sic  ait  in  Commcnt.  Aqui- 
leien.,  iib.  iv :  €  Paulinusproximocivitati  Austriae  pago 
ortus,  etc.  i  Et  quidem  uterque  ex  indicatis  iocus  a 
civitate  non  nimium  distat;  nam  de  primo  dicit  Bel- 
lonus:  c  Prxmariad  ortum,  qui  vicus  est  proximus 
Austrix  civitati . .  .constat.  i  Estque  per  tria  milliaria 
ad  summum  abjunctus,  alter  vero  arctiori  adhuc  pe- 
riodo  sccernitur.  Praemariacus  locus  est,  altcrius 
quoque  patriarchae  natali  insignis,   Gerardi  scilicet. 


leat.  Audi  Gandidum  in  Comment.  Aquileien.  lib.  p  ut  habent  Candidus  lib.  v,  et  Palladius  p.  i,  Hb.  iv 


111,  de  nostra  suaque  lingua  disserente  occasione 
adventus  Longobardorum  in  Italiam ,  quod  evenit 
an.  568.  f  In  exercitu  diversarum  gentium  utForum- 
Julium  incolerent,  selegit  (Alboinus).  Quo  fit  ut  non 
mirum  videatur,  si  naiio  Forojuliensis  tot  hominum 
geoeribus  adaucta  varium  ac  multiplex  habeat  idio- 
nia,  Latino,  Gallico,  Hispano,  Iliyrico  ac  Germanico 
deserviens.  Sermo  quidein  gravis,  ad  consequendas 
et  proferendas  aiias  linguas  ob  pcculiares  accentus 
Yalde  accommodus.  Immutatum  aliquantum  vides  a 
Romano  Forojuliense  idioma  tot  barbaris  immistum  ; 
non  tamen  adeo  censeas  inversos  mores,  disciplinam((ue 
illam  Italicam  immutatam.  i  Discipiina  autem  ecclc- 
siastica  exposcit  ut  iUe  gregi  praeficiatur  pastor  qui 


cum  vcteri  mscnptione  ad  ejus  cflQgiem  in  aula  pa- 
triarchali  Utinensi  posita.  Pneter  sancti  Sylvestri 
ecclesiam,  qu»  caeterarum  mater  et  caput,  alia  est 
tUulo  sancti  Mauri  abbatis  et  sancti  Paulini  patriar- 
chae  in  pagi  parte  superiore,  in  qua  sunt  Saccavino- 
Twn  familiae,  ex  quarum  una  apud  indigenas  traditio 
est  ortum  sanctum  Paulinum.  Nonnulli  quidem  iion 
Saccavinis,  sed  familiae  de  Zorzenons  sanctum  Puu- 
Imum  tribuunt ;  sed  praeterquam  qtiod  sit  hacc  infir- 
roior  traditio,  ut  rem  praeseus  bene  pcrpendi ;  a  Sac- 
cavinis  pra^ipue  die  xi  Januarii  quotannis,  invitatis 
saccrdolibus  vicinorum  pagorum  ad  sacrifieia  Deo  in 
honorem  saucti  Paulini  offerenda ,  memoria  habetur 
solemnis.   Superest  adhuc  inter  incolas,  ab  avis  ala- 


lingua   communi  et  vernacula   praedicans,  nedum  D  ^isquead  filiosnepotesque  propagatamemoria  ciijiis- 


doctis,  sed  et  indoctis,  qui  sapientibus  et  insipicn- 
libus  debitor  est,  audiri  et  inteiiigi  possit.  Ea  pro- 
pter  sanctus  Augustinus,  cum  dandus  esset  Fussa- 
lensibus  cpiscopus,  eum  eligendum  proponebat  qui 
nalurale  loci  idioma  et  popuiare  callcrct.  Sic  enim 
ail  epist.  109  edit.  noviss.,  u.  5  <  Aptum  loco  illi 
{PuualcB)  congruumque  requirebam,  qui  et  Punica 
lingua  esset  instructus,  et  habebam  de  quo  cogita- 
lam,  paratum  presbyterum,  propter  quem  ordin  in- 
illim  sanctum  senem,  qui  tunc  primatum  Numidiae 
gerebat,  de  longinquo  ut  veniret,  rogans  littcris 
impetravi.  i  In  Capitularibus,  iib.  vi,  c.  185,  sta- 
Uiltur,  ut  Nulius  sit  presby ter,  qui  in  ecdesia  publice 
llon  doceat  iingua  quam  audit(*res  intelligant.  i  Ex 


dam  facti,  sanctitatem  Paulini  adhucjuvenis,  testan- 
tis:  cujusnonmevadein  minusve  auctorcm  accipias, 
sed  relatorem  tantummodo  eorum  quae  in  vulgus  fc- 
runtur,  quae  lihens  do,  ut  cum  nonsuppetantclariora 
argumenta,  et  omni  exceptione  majora,  ut  essct  iu 
TOtis,  saltein  qux  popuhiriter  jactantur  agnoscas. 
Tradunt  igitur,  cum  adhuc  adolescens  agrum  coie- 
ret,  contermini  agricolae  alter  alteri  sanctitatem  Pau- 
lini  (verene  an  ironice?  )  commendabat.  Ex  his  alter 
reponit  sanctitatem  ejus  suspecturum  se  et  credi- 
turum,  si  testaiam  roiraculo  videret.  Cum  ecce  sancti 
adolescentissarculum,  quo  segetessarriebat,  repente 
in  terra  radices  agens  vircscit,  larget  in  gemroas, 
et  floret  emitiit.    Quo  yho,  locam  quo  res  mira 


29  VITA.  5d 

acdiierat,  congestis  duobus  lcrne  luiuuUs,  qui  us-  A  potcs:  Anno  aetatis  suae  quinquagesimo  plus  ininiis 


que  hodie  yisuDtur,  in  signum  fucli  notarunt ,  qui 
adiiuc  discrimiueiit  septcntrionuleni  ab  australi  pagi 
ulaga,  iila  facto  exinde  palriarcha  ab  oucribus  deci- 
marum  Iit)erata,  hac  obnoxia  remanenle.  Quod  in 
prjcsenliarum  quoque  observatur ;  ea,  qua  progenies 
Paulini  comprehenditur ,  decimarum  pensis  im- 
inuni,  ista  cum  reliquis  pendente.  Horum,  qu;c  sunt 
de  faclo,  an  hoc  jure  uunc  Ganl,  scntentiam  non 
prqfero.  Alii  perpendanl.  Ostendunt  nunc  usque 
locum  habiiationis  ejus ;  et  terram,  quam  miraculo 
illustravit  sarculo  florescente  (ut  dicunt)  agrum  vo- 
caut  usque  in  prteseutem  diem  sancti  PauUni ,  in 
chartis  notariorum  et  agrimensorum.  Vidi  docnmen- 
uim  datum  Rubignaci  per  manus  Joseph  Noaxii  no- 


Paulinus  artis  grummalicic  magis!er,virvalJevcn«ra- 
bilis,  nondum  erut  renuntiatusepiscoput>  Aquileiensis. 
Rcnuntiatus  autcm  fuil  an.  776,  er;;o  circa  an.  7*26 
natus  est. 

\I.  Ex  diclis  autcm  §  4  conditionem  statumque 
Paulini  fucile  comperluni  habes.  Ruri  cnim  natns  e 
ruricolis  parenti!)us,  aliquando  terraiu  excoluit.  Vul- 
garem  hanc  tradilionem  insinuant  Palhuiius  junior 
lib.  II,  p.  1,  ctBeilonus  iii  ms.  Vit.  palriarch.  Aqiiil., 
cum  dicunt,  in  elcclione  ojus  nullam  ralionein  habi- 
tam  nob  litatis  vi  sanguinis,  scd  inerili.  De  eo  sic 
Belloiius :  <  Fiiit  Paulinus  pielate  ac  vit;e  sanctuno- 
nia  usqueatieo  rura  pneditus,  ut  pares  ei  pruesulcs 
roinimc  multos  invcnies.  Nain  in  optandispatriarchis 


tarii    Civitaten.   an.    lGi5,  quo  apparcnt  ab  an.  B  non  semper  habita  ratiostemmatis,  quam  magis  pro- 


4571  Comm.  Julius  Autonius ,  et  fralres  Manini 
possessores  teme  dictae  sancti  Paulini,  camporum 
circiter  duorum. 

V.  Verum,  si  quae  de  loco  nativitatis  Paulini  di- 
cuutur,  obscura,  ut  vides,  et  incerta  prorsus  suut, 
qiue  tamende  tempore,  adhuc  obscuriora  et  magisla- 
teutia.  Si  licel  ex  ordinatione  conjectare,  videtur 
orlus  ejus  uod  serius  an.  747  locandus.  Etenim  com- 
iuuniter  canones  saltem  annumxiatis  trigesimum  re- 
quiruDt  in  episcopuin  ordinandum,  qui  corrcspoodet 
xtati  Salvaloris,  qua  se  manifestavit  post  susceptum 
baptisma  pnedicatione,  quse  onus  cst  prxcipuum  epi- 
scoporum.    Hoec  disciplina  vigebat  Paulini  tcinpore, 


biiatis.  Prxmariaci  ortum,  qui  vicus  cst  proxirous 
Austri£  civitati,  et  rcligione,  quae  Christianum  ho- 
rainem  decct,  a  pueris  ibi  imbutum  constal,  et  qiia- 
lem  Aquileicnses  exspectabant  pastorem,  omiiilius 
talem  sc  prxslitisse.  >  Verum  salisnobilitatisdecore 
ornabalur,  qui  poUebat  virlutibus.  Etenim  praeter- 
quaiiiquod  terram  suam  excolere  in  nullo  ofliciat 
sanguinis  charitati,  sicut  nec  clericis  inhil^etur,  ui 
docet  TiraqucIIus  de  Nobilit.  cap.  52,  n.  2  et  3,  et 
licet  verum  sit,  cum  csetcra  sint  paria,  etiam  in  ele- 
ctione  cpiscopi  ralionein  iiobilitatis  habendam  esse, 
ut  ignolili  nobilis  prxferalur,  teste  codem  Tiraq.. 
lib.  eod.,  cap.20,  n.  17  ;   altamen  polior  ratio  ha- 


oam  in  capitulari  an.  789,cujus  confcctioui  ipse  Pau-  q  ^^"^*'^  ^^t  virtuii  quam  sanguini,  ut  apud  eumd.  ibi- 


iious  interfuit,  ut  suo  loco  dicetur,  laudaiur  [xiv] 
cjp.  49,  concilii  Neocxsaricnsis  can.  1 1 ,  qui  sic  ha[)et : 
<  in  T^eooEsarieDsi  concilio,  ut  nullatenus  presbyter 
(quauto  magis  episcopus)  ordinetur  ante  tricedimum 
aelatis  suae  annum,  quia  Dominus  iioster  Jesus  Chri- 
Siusnon  praedicavit  antc  triccsimum  annum.  i  Quod 
el  can.  47  concilii  Francofordiensis  an.  794  interventu 
quoque  Paulini  slatuitur  c  De  presbyteris  ante  trice- 
simum  aetatis  annuni  non  ordinandis.  >  El  concilium 
Turoneu.  iii  an.  813,  can.  \%  decernit,  <  Presby- 
teruin  ordinari  non  debere  ante  legitimum  tcmpus, 
hoc  esl  ante  tricesimum  artatis  annum.  >  Viden*tem- 
pestate  Paulini  uon  nisi  post  trcs  annorum  decades 
ad  presbyteratus  honorem  assumi,  et  majori  jure 
ad  episcopatum?  Ergo  ex  his  evince,  quod  cum  I> 
Paulinus  ante  an.  776  episcopatum  non  adierit,  an 
saltem  747  iu  vivis  esse  coeperat,  severiori  caDODum 
calculo  stando.  Quod  si  perpeudas  ipsum  jam  io  arte 
grammaticessibifamam  nomenque  celebreindeptum, 
ita  utaulaeCaroIi  regis  optime  cognitus  esset,  a  quo 
eliam  an  eodem  776  privilegio  et  donatione  bonorum 
in  vilia  Laberiana  positorum  donatus  fuerit ;  non  fa- 
cile  credes  nonnisi  trigesimum  aetatis  annum,  cum 
episcopus  dictus  fuit,  habuisse.  Adde  quod  in  pri- 
vilegiode  eo  dicitur:  Viro  valde  venerabili  Paulino, 
artit  grammaiica  magiUro;  quae  verba  nedum  indi- 
cani  aeiatem  yiri  proTectam,  sed  insuper  vergentem 
ad  seninoi,  puta  saltem  circa  quinquagesimum  an- 
Bam.   His  igitnr  positis,  effingere  oonjecturam  sic 


dem,  n.  14,  habet  Petrus  Aiicharanus  Cons.  431. 
IgilurPaulinus  non  sanguinisingenuitaie,  sed  Christi 
potius  servitule  et  doctrina,  ad  cathcdram  Aquileien- 
sem  evehi  meruil.  Exqua  originis  nalaliumque  ob- 
scuritate,  quainvis  in  dignitalis  culmen  assumptus, 
potuisset  siios  ad  honores  provehcre,  et  muniis  eos 
prjeGciendo  sacris  auctoritate  sua,  velprof;*nis  inter- 
cessione  apud  CaroUim  se  quam  maximc  diligentem, 
cut  tam  eorum  supellectilcm  legitime  dilatare ;  maloit 
eos  latere  humilitatis  amore,  ita  ut  hodie  quoque  ne- 
potum  familia  nihil  a  cxteris  rus  colentibus  indigenis 
distinguatur,  vel  supcremineat,  ferme  oblita  palriar- 
chaUbus  infulis  (quae  aliunde  lam  magni  fiunt)  quon- 
dam  se  fuissc  decoratam. 


•  •  • 


•  •  • 


.CAiHJltlC.    .. 

DiplomA£(^i  Jla^Vii^  iPauUiio  gfammdtko  datum^ 
'  -  *  **•  perpenditur. 


e  ■» 


I.^  Pu^ijiquana.  aijtesn  .Eauliaps-  adco ,  buinileiJii  (ui 
dict^n^ ';eiUgi  u^a^i^i^  sortitus  Tuibset  coiiditionem,. 
quia  lameu  acri  ingenio  mirc  a  D.  0.  M.  douatus 
fuerat,  aninium  aflixit  humanioiibus  disciplinis,  ei 
postposita  negotioruin  cura  ruraliam,  ad  mentis  cuU 
tum  se  totuin  convertit.  Liberalibus  itaque  studiis 
incunibens  adeo  profccit,  ut  cseteros,  quae  didicerat». 
brevi  docere  potuisset.  ^Equum  autem,  et  omnino 
rationi  consentaneum  est  credere,  doctrinx  et  san- 
ctitatis  merito  sibi  viam  ad  sacros  ordines  fecisse^ 
ut  per  gradus  minores  majoresque  ascendendo»  ob- 
servatis  a  canonibus  staiiiiii  Itemporum^  inierstilils» 


8l  S.  PAVLhNI  AQUILEIENSIS  PATRIARCHi£  5t 

ad  trigesimum  slalis  anaum  sacerdotio  dccorarelur.  A  regimiibus,  per  eum  studia  refloruisse  ait  Jonas  Au- 


Eteoim  prol>abiie  flt,  nedum  cum  ad  patriarclialcm 
evectus  est  sedem,  sacerdotio  initiatum ;  veruni  etiam 
hoc  muoerc  prius  insignitum,  faciliorem  sibi  in  au- 
lam  principam  aditum  nactum  fuisse.  Fama  crgo 
sanctimonix  et  scientiae  percrcbrescente,  noincn  ejus 
ad  aures  delatun»  est  Garoli  regi|,  viri  ad  optima 
quaeque  excolenda  nati,  ita  ut  ejus  alloqiiio  etcoiiver- 
satione  frui  dignaretur.  Quo  factum  est  ut  suspectam 
sanctissiini  sac^rdotis  sapienliam  privilegio  pncclaro 
,  remuueraretur.  Hoc  dabiinus  integrum  in  Appendice 
II,  n.  2,  ex  ms.,  bic  tantummodo  aliqua  considera- 
tione  digua  ad  trutiiiam  revocantes. 

i     II.  Praemittuntur  in  fronte  diplomatis  haec  verba  : 
Carolui  rex  Francorum  et  Longobardorum^  et  patri- 


relianensis  in  princip.  lib.  i  de  Cultu  imaginum  ad- 
vcrs.  Ciaudium  Taurincn.  cpiscop.  c  Non  solum, 
inquit ,  apud  Germaniam  studiuni  littcranim ,  et 
araor  siiiiciarum  Scripturanim,  veruin  eliam  apud 
eaindcm  G.<liiam  ejusdem  memorabilis  viri  (Caroli) 
solertissiino  studio  et  ferventissirao  desiderio  actuin 
esl,  ut  Doiiiino  opem  ferente  in  sibi  cominisssc  eccle- 
siac  Uliis,  ct  iiberalium  artium  apprime  disciplina,  et 
divinarum  Scripiurarum  perfecle  polleret  intelligcu- 
tia.i  Quxdicendi  forma  est  perpendenda.  Etenim  cum 
dicat  non  $olum  apud  Cermamam  ttudium  Utterarum, 
verum  etiam  apud  Galliam  invectum,  videtur  innuere 
aliquam  distinctionem  Germanias  supra  Gailiam,  pula 
vei  temporisy  ut  quae  prius  fecerat  pro  Germania, 


ciu$  Romanorum.  Quibus  datur  intelligi  iatum  post  *  <*®'n  fecisset  in  Gallia  ;  vel  inductione  prajceptorum 

sive  magistrorum,  ut  sicut  eos  induxerat  in  Gcrma- 
niam,  ita  induxisset  in  Galliam,  aptos  idoneosque. 
Quod  ideo  notanduni  fuit,  ut  non  improbabilc  cre- 
datur,  statiin  ac  rex  Longobardonim  salulatus  fuerat, 
in  suamque  ditionem  regio  Forojuliensis  advenerat, 
usum  fuisse  opera  Paulini  pro  reparandis  in  conter- 
roina  Germania  politioribus  disciplinis,  qux  adeo 
sibi  cordi  erant,  hoc  est  ab  anno  774,  sicuti  annis 
posterioribus  usus  fuit  opera  Alcuini  pro  sua  Francia 
edocenda.  Vel,  si  mavis  alii  conjectune  inniti,  credi 
potestjureet  merito,  quod  subacta  provincia  nostra, 
et  a  ditione  Longobardorum  exempta,  curse  Carolo 
luerit  Juventutemejus  liumanioribus  disciplinis  ex- 
coli  et  erudiri :  ea  propter  Paulinum  ad  magisterium 


I^Dgobardos  Italia  exactos,  et  post  consecutum  a 
Caroio  Romanum  patriciatum.  Hunc  collatum  ex  An- 
naL  Meten.  auno  754  vult  Pagius  ad  an.  755,  n.  5, 
et  Cointius  ad  an.  754,  u.  57,  et  ad  an.  796,  n.  6. 
Ycri>a  AniialisUe  ad  aii.  754  sunt  :  c  Ordinavit  (Ste- 
phauiis  papa)  sccundum  morem  majorum  unctioue 
fticra  Pipinuin  piissiinuin  priiicipem  Fraiicis  in  re- 
gem  et  patricium  Romunorum  :  et  Glios  ejus  duos 
feiici  successione  Caroliim  ct  Carlomannum  eodem 
coroiiavit  honore.  i  In  froule  epistolac  quoque,  quam 
idem  poutifex  per  Wiilbarium  Numentanum  cpisco- 
pum  ad  eosdem  direxit,  contra  Aistulphum  regem 
Lougobardorum  opem  quacsiturus,  haec  posuit :  c  Da- 
mnis  excellentissimis  filiis,  Pipino  regi   et  nostro 


BpiriUli  compatri,  seu  Carolo  et  Carolomanno  item  ^  assumpserit,  eique  expoliendam  commiserit;   quod 


regihus,  et  uirisque  patriciis  Romanorum,  Stepha- 
ims  papa.  i  Rex  autein  Longobardorum  non  ante 
aa«  774,  quo  eas  gentes  compressit  domuitque,  di- 
ctus  est  et  in  dipiomatibus  vocatus.  Post  hoc  tempus 
igiturdatum  privilegium.  Ante  enim  praepropera  visa 
fuisset  tituii  usurpatio. 

lU.  Sequitur  diploma  :  c  Merito  quidem  a  nobis 
8tti>ievantur  muneribus,  qui  nostris  fideliter  obsequiis 
famulantur.  Ex  hinc  liabes,  nedum  Paulinum  Carolo 
jam  innotuisse,  verum  personaie,  ut  sic  dicam,  ol)- 
soquium^i  prxstitisse.  Ad  quid  enim  pnefari  hijus 
modi,  si  nullam  exhibuisset  remuneraturo  remune- 
randus  obsequeiam  ?  Anne  a  rationabili  conjectura 


ut  alacrius  faceret,  eum  donationis  diplomate  insi- 
gniverit.  Procerto  enim  videtur  habendum,  obsequio 
Caroli,  sive  domi,  sive  alicubi,  Paulinum  manclpn- 
tum  fhisse.  Sunt  enim  satis  clara  vcrba  ha^c  :  c  Si 
petitiones  eorum,  pro  quibus  nostras  pulsaverin 
aures,  ad  effectum  pcrducimus,  regiam  consuetudi- 
nem  exercemus,  atque  illorum  animum  uobis  dc- 
serviendo  provocamus.  i 

lY.  Diploma  paulo  infra  sx  habct :  Viro  valdc  ve- 
nerabiii  Paulino,  artis  grammalicw  magislro.  En  vi- 
rum  vocat,  et  vatde  venerabilem ;  quil^us  verbis  ct 
setatem,  ct  ministerium  sacerdotale  indicar^  vidctur, 
ut  superiori  capite  dictum  est  §  5.  Crammalicus 


aberrar^,:  i^i:d4eerem..forte  unura  ex  iis  fuisse,  p  autem  non  praecise  eum  signifidit  qui  legendi  et  scri- 


qui  in  df tudo  $b'^aliiini;ma^isl&rio  ffjiRiUl^tiiim  rcgi 
prxsliterit,  officiofungens  dbctorfsmsrliqtfa  ik  variis, 
qua0<Carori9  aBqsxeraHjschola  ?,  ^  }}uantum  enim  labo- 
i^il4;'vUrttei9Vf rsliljiereVui^  |£il^V  ^x-ept^hcseu 
Constitutione  de  scholis  pcr  "sihguf^i^c^lsiftypift  ct 
roonasteria  constituendis,  quam  profert  Baluzius  in 
capitular.  ad  an.  788,  et  ex  his  qux  scribit  Lupus 
cpist.  i  ad  Einardum,  reiatus  a  PiUioeo  in  Clossar. 
al  libb.  Capitular.,  To.  II, pag.  743,  videlicet :  c  Si 
qjidem  vcstra  memoria  per  famosissimum  imperato- 
rem  Carolum  iittcroi  coepUe  rcvocari,  aliquantulum 
quidem  extulerc  caput.  >  Sicuti  enim  Galiiae  Aicui- 
mim  magisinim  ejus  munere  suscepcrunt,  sic  fortc 
Paulinum  Germauia.  [xv]  Equidem  in  his  prsesertim 


bendi  artem  tantummodo  calict ;  qui  grammatista 
potius,  quam  grammaticus  dicendus  est.  Suctonius 
de  daris  Grammaticis,  cap.  4,  ail  graminaticos  c  ab 
initio  litteratos  vocatos,  additque  :  Sunt  qui  liitera- 
tum  a  litleratore  distinguant,  ut  Grxci  grammaliciim 
a  grammatista ,  et  illum  quidem  absoiute,  huiic  mc- 
diocriter  doctum  existiment.  i  IIos  litteriones  vocat 
Augustinus  lib.  i,  cap.  24  et  ult.  in  Advcrsariuin  le- 
gis  et  proph.  f  Littcriones,  ait,  potius  quam  littcrati 
dicendi  sunt,  qui  lilteratos  lcgendo  nihil  saperc  di- 
dicerunt.  i  Caetcruiu  de  vera  graniinalica  diccbat 
ipse  lib.  II  de  Ordine,  cap.  42  :  c  Quia  ipso  noniine 
profiteri  se  litteras  clamat ,  f actum  est  ut  qiiidquid 
dignum  memoria  litleris  mandarclur;  ad  eani  necc»- 


53 


VITA. 


34 


sario  periiBeret.  i  Coi  consona  scrihil  ipse  TuUius  A  teii.,  infra  citanda,  Rodigausum.  Communiter  Bot- 


U!).  1  de  Oratore :  c  Quis  huic  sludio  litlerarum, 
quod  profitentur  ii  qui  Grammatici  vocantur,  peni- 
ius  se  dedidit,  quin  omnium  ilianim  arlium  pene  in- 
finitam  vim  et  materiam  scientia  et  cognilione  com- 
prehenderit  ?  i  Hoc  igitur  sensu  multiplex  Paulini 
doctrina  cogil  nos  interprelari  verbum ,  quo  in  di- 
plomate  insignitur ,  cum  dicitur  artis  grammaticas 
magister.  £t  quidein  saeculis  sequioribus,  et  circa 
teropora  Paulini,  hac  inteiiigentia  accipiebatur.  En- 
nodius  episcopus  Ticincnsis,  qui  an.  5ii  floruit,  in 
Pancnesi  didascalica,  seu  opusc.  7,  grammaticam 
ffenitricem  et  nutricem  vocat  cxterarum  artium.  Et 
Peirus  diaconus,  qui  an.  1157  scribebat,  de  se  vcrba 
/jciens  in  prarfat.  ad  lib.  iv  Ghron.  Cassinen.  dice- 


gaiidus  dicitur,  et  nos  sic  quoque  cuin  commuui 
appellamus.  Waldandum  autem  istumMimoni  filiumy 
partes  Rotgandi  secutum,  et  contra  Carolum  rebel- 
lantem,  hinc  et  in  praelio  interfectum,  et  bona  qu» 
in  Laberiana  villa  possederat ,  regio  fisco  adjudicata 
fuisse,  ex  paucis  his  verbis  omnia  hxc  cognoscuntur. 
Alii  duo,  Rotgandus  et  Felix  fratres,  partes  quoque 
Rotgandi  ducis  secuti,  et  per  hoc  multati  apparent 
exdiplomateapponeiidoAppendicell,  num.7.  Defeclio 
autem  Rotgandi  contigit  ferme  statim  ac  ab  Italia, 
devicto  Desiderio ,  et  Longobardorum  regno  subju- 
gato,  in  Franciam  ipse  Caroius  repedaverat.  Qui  cre- 
dens  sibi  devinciri  magisposse  bencficiis  Langobardo- 
rum  procerum  animos,  a  ditionibus,  quibus  a  Desi- 


bal :  c  Cgo  namque,  quem  nongrammaticorum  scien-  B  derio  quondam  pnepositi  fuerant,  non  semovit;  c  sed 


tia  ornat,  non,  etc.  i  Gassiodorus,  qui  multa  de 
grammatica  ut  grammaticus  scripsit ,  ut  is  qui  ab 
epistolis  quoque  Golthorum  regis  epistolam  2i,  Var. 
iiU.  IX,  Alhaiarici  nomine  senatui  Romano  dedit,  qua 
el  grammaticam  celebrat  summis  laudibus,  vocando 
eain  c  fundamentum  pulcherrimum  litterarum,  ma- 
trem  gloriosam  facundix,  magistram  verborum,  or- 
natricem  generis  humani ,  quae  per  exercitationem 
pulcherrinue  iectionis  antiquorum  nos  cognoscitur 
jtivare  consiliis,  i  et  grammatices  professorem ,  ne 
imininuta  decessorum  suorum  stipendia  accipiat,  Pa- 
iribus  Conscriptis  commendat,  dicendo,  ibid. :  c  Qua 
de  re,  P.  G.  hanc  vobis  curam »  hanc  auctoritatem 
propitia  Divinitate  largimur,  ut  successor  scholsc  li- 


ducatum  Beneventanum  Aragiso  Desiderii  regis  ge- 
nero,  Spoletanum  Hildebrando,  Forojulicnsem  Rot- 
gando  permisit,  antiquo  feudi  jure  erga  se,  quod  erga 
reges  Langobardorum  fuerat,  conservato,  i  ait  Sigo- 
nius  de  regno  Italix  lib.  it.  Hi  autem  sollicilati  ab 
Aragiso,  Desiderii  quondam  regis  filio ,  qui  victori 
jam  concessa  Yerona  Constantinopolim  apud  Gnc- 
cum  imperatorem  se  recipiens,  exinde  res  novas  ia 
Francorum  pemiciem  et  restaurationem  Langolar- 
dici  nominis  machinabatur,  jugum  Francicum  excu- 
tere  moliebantur.  Quibus  animosior  Rotgandus  pri- 
mus  extulit  caput,  et  Forojuliensibus  suis  ad  defectio- 
nem  coactis,  vicinisque  provinciis  verbo  et  excmplo 
in  partes  vocatis,  rem  Longobardicam  jam  concla- 


heralium  litterarum  tam  grammalicus ,  quam  ora-  C  maiam  pri^tino  decori  restituere  satagebai.  Redux  a 


u>r.  . .  commoda  soi  decessoris  ab  eis  quorum  inter- 
esi,  sine  aliqua  imminutione  percipiat.  i  Haec  statne- 
bat  pro  grammaticis  Athalaricus,  Yerum  adhuc 
commendabilior  magnanimiias  Cuniberti  Langobardo* 
ruro  regis,  qui  propria  sponte  honore  ei  muneribus 
decoravii  grammaiicum.  Paulus  diaconus  de  Gesi. 
Langob.  lib.  vi,  cap.  7  :  c  Eo  tempore  (Cuniberli) 
floruit  in  arte  gramraatica  Fclix  patruus  FJaviani 
praeceptoris  mei,  quem  in  tantum  rex  dilexit ,  ui  ei 
baculum  argento  auroque  decoratum  inter  reliqua 
sax  largitaiis  munera  condonaret.  i  Mirum  igitur 
iK)n  erii  si  Carolus  Magnus  hoc  diplomaie  ei  dona- 
tione  bene  meritum  grammaticum  Paulinum  pro- 
secutus  fuerii,    qui  nedum  in  aliis  grammaticam 


Saxonica  victoria  Carolus  nuntium  rel^ellionis  acce- 
pit,  qui  ratus  negotii  summam  obstare  principiis,  ce- 
leri  manu  remedium  admovit,  ei  c  cquites  cum  levi 
armatura  a  Carolo  prsemissi  Rotgandum  acie  occi- 
dere,  fuga  cseterorum  majore,  quam  csede,  i  aii  P. 
i£milius,  lib.  ii.  Yerum  ipsius  Caroli  manu  partam 
victoriam  Annaiist'^  [xvi]  Francorum  uno  ore  falen- 
iur.  Audiendus  saltem  Loiselianns,  qui  simplicitaie 
sua  magis  stare  a  veritate  videtur.  Sic  enim  ait  sub 
aano  775,  quo  Rotgandus  a  Francis  defecerat,  ei  esi 
alier  a  Longobardis  deviciis.  c  Carolus  reversus  in 
Franciam,  audiens  quod  Rotgandus  Langobardus 
fraudayerit  fidem  suam,  et  omnia  sacramenia  mm'- 
pens  ei  voluii  Italiam  rebellare.  Tunc  illis  in  pariibus 


comroendarei,  sed  ipse  quoque,  ultra  quam  regis  D  cum  aiiquibus  Francis  domnus  Garolus  rex  iier  pera- 


condiiio  exposcit,  excoleret,  et  grammatici  nomen 
Don  abhorreret.  C.  Barthius ,  Adversar.  lib.  xxix, 
cap.  11 :  c  Quale  nomen  etiam  postremis  temporibus 
|loriosum  fuit ,  ut  pote  a  Carolo  Magno  imperatore 
^oqoe  aflectatnm ,  qui  oliosus  nihil  agebai  aliud, 
qi:am  libros  corrigebat,  ui  proditura  est  a  Thegano 
diorepiscopo.  i 

Y.  Seqiliiur  diploma  :  c  Facultates ,  quse  fueruni 
Waldandii,  filii  quondam  Mimoni  de  Labariano,  qus 
ad  nostrum  devenerant  palatium ,  pro  eo  quod  in 
campo  cnm  Roigando  inimico  nostro  a  nostris  fide- 
libos  foerii  interfectus.  i  Hic  Rotgandus  varie  efi^er- 
tar.  Baronius  Forticausum  halet.   Chronica  Civila- 


gens,  et  celebravii  Natalem  Domini  in  villa  quar  dici- 
tur  Scaldisiat,  et  immutavit  se  numems  annorum  in 
776.  Tunc  domnus  Carolus  rex  apud  Taravisiuni  ci- 
vitatem  Pascha  celebravit,  et  caplas  civitates  Foroju- 
Jiensem  el  Taravisium,  cum  reliquis  civitatibus  quae 
rebellat»  fucrant :  et  disposuii  eas  omnes  per  Fran^ 
cos,  el  iterum  cum  prosperitate  ei  victoria  reversus 
est  in  Franciam.  i  Idem  ferme  ad  verbum  habent 
annales  Bertiniani,  cxterique  omneSy  cimi  poeia 
Saxone,  sicuti  defectionem  Rotgandi  an.  775,  ita  €jiis 
cladem,  et  mortem,  victoriamque  Caroli  an.  776  re- 
ponentes. 
Yl.  Ilis  iii  turlis  Rolgandi  signa  secutus  Waldan-' 


S5  S.  PAUUNl  AQLILEIENSIS  PATRIARCHA  36 

dua»  fatum  quoque  secutus  est :  et  in  acie  interfecti  A  Waldandus  quoque  interfidtor,  ctqusbonapnblicata 
reSt  regio  nomiDe,  tanquam  perduellis,  appreliensas, 


doDO  habuit  Paulinus  artis  grammatic»  magister :  sic- 
uti  Rotgandi  et  Fellcis  fratrum,  tandem  Maxentio 
patriarcline  datx  sunt.  Quse  autem  juniof  Palladius 
meus  (meus  inquam ,  qui  germanus  fraler  matris 
inex  parentis  fuit)  lib.  u  habet  de  singulari  certa- 
mine  Rolgaudi  cum  Rolando ,  aiias  vulgo  Orlando, 
Caroli  Magni  uecessario,  quanquam  videantur  ex  illis 
fabellis  csse  queis  vita  herois  hujus  infarcitur,  quae 
poetis  aliisque  calidioris  cerebri  hominibus  illustrem 
invenlionum  materiam  suppeditarunt,  non  omni  de- 
atituuntur  fundamento.  Nam  in  quadam  veteri  Chro- 
nica  Civitateusi  (est  fragnientum  in  iib.  ms.  apud 
eonsobrinos  meos  comites  de  Asquinis,  plurima  ve- 


Paulino  donantur. 

VII.  Unum  alterumve  verbum  in  diplomate  ani- 
madversione  dignum  sequitur.  In  recensione  enim 
bonorum  Waldandi  Paulino  donalorum  dicitur : 
Cau$a  in  Labariano,  Ita  apud  Boliandistas,  et  bene. 
Causa  enim  Sdeculo  barbaro  idem  ac  res  est :  hinc 
Itaiis  cosa,  Leg.  Longobard.  lib.  iii,  lit.  iv,  1.  5 : 
f  Non  pnesumant  alicui  homiuum  suam  causam  tol- 
iere,  vei  suum  laboratiim.  >  Capitulare  de  Yillis.,  c. 
3 :  c  et  neque  ulia  dona  ab  ipsis  accipiant,  non  ca- 
balium,  non  l)Ovem,  non  vaccam,  non  porcum,  non 
vervecem,  non  porcellum,  non  agnellum,  nec  aiiam 
causam.  i  Est  igitur  causa  in  Labariano  idem  ac  res 
in  Labariano.  Hinc  habes  maie  iegi  apud  Baronium 


iera  documenta  complectente)  sic  iegitur  :  €  Ruod-  B  casa^  verbo  nihil  ibi  signidcante.  Quod  forte  non 


gausus  dux  XIV  Forojuliensis,  ex  cessione  Rosimundse 
pcr  Desiderium  regem  in  ducatum  intrusus,  Osopii 
permanens  dinilo  regno  Longobardorum ,  captoque 
Oisiderio'  cum  filiis  per  Caiolum  Magnum  Franco- 
nim  ct  Itaiise  regem  ,  atque  in  Caliiam  transmisso, 
dum  ipse  novas  res  adversus  Carolum  moliretur,  per 
Rolandum  nepotem  Caroli  bellicosissimum  hominem 
expuisus  ex  Osopio,  et  lota  regione,  Juliensi  princi- 
patu  spoliatus  est ,  uitimus  cx  Longobardis  dux.  i 
Igitur  si  quid  in  hoc  vel  alio  peccaverit,  non  audien- 
dus :  quod  auiein  verum  et  rectum  assecutus  hic  vei 
alias  fuerit,  audiendus  et  complectendus.  Etenim 
prior  Fontanino  (libello  Delle  Masnade,  pag.  41)  re- 
ponenle  Rotgandum ,  ubi  Baronius  et  Bollandus  ha- 


assecutus  Palladius  pro  causa  reposuit  rt7/a,  foite 
qaia  paulo  post  ca$a$  audiit,  repetitionem  inutilem 
sttspicatus.  Optime  a  generali  ad  particularia  descen- 
dit  subjungens  :  cum  terris^  domibus,  (edlficiis^  acco- 
labu$y  mancifriis.  Ita  legendnm  censeo  :  non  accola- 
bii$t  ut  Candidus  et  Fontaninus ;  non  accolabiis  pro 
et  colabiis,  ut  Boiiandus  et  Barooius :  minus  auteni 
cum  Palladio,  qui  liabet  cum  pascolibuSf  municipiis. 
Lumen  hac  in  re  praestitit  Formuia  13  iib.  i  Mar- 
chulfl,qn9e  inter  caetera  hxc  habet  :c  Concessimus  tnm 
in  terris,  domibus,  aedificiis,  accolabus,  mancipiis,  > 
etc  Ad  quem  locum  Hieronymus  Bignonius  in  nolis, 
servorum  conditionem  intelligit,  cultun»  agrorum  do- 
roini  addictorum ;  cigus  rei  exempla  ait  passim  oc- 


bent  Forticausum,  vere  exscripsit  Rotgandum.  Insu-  G  currere.  c  Hsec  (bonorum,  sive  jurium)  inquit,  enu- 


per  integrum  diploma  ponit,  quod  mutilum  profert 
Candidus  omittens  hxc  verba,  quae  summam  rei  con- 
linent :  c  Mimoni  de  Labariano,  quae  ad  nostrum  de- 
venerunt  palatium,  pro  eo  quod  iii  campo  cum  Rot- 
gando  nostro  inimico  a  nostris  fidelibus  interfeclus 
C8t :  causam  videlicet  in  Lal)eriano  ,  elc,  i  ab  uno 
verbo  Labariano  ad  aliud  secundura  La6artafio  ifi- 
caute  transitu  facto.  Addeerrorem  alium,  ei  quidea 
m^joris  momenli  refutasse ,  videiicet  quod  Pauhim 
Diaconum  pro  sancto  Paulino  nostro  male  rcposue- 
ril  Candidus ;  et  deciinum  annum  datam  diplomatis 
proferente  Candido,  ipse  cum  caeteris  constanter  et 
Tere  octavum  babeat.  Sed  de  boc  infra.  Hoc  non 
praetereas,  nempe  evinci  ex  verbis  diplomatis  Kotr 


meratio  omnibus  instrumentis  ascripta  est,  ut  exeni- 
pla  proferre  frustra  siU  Accolx  vero,  qui  hic  nomi- 
nantur,  sunt  coloni,  seu  ascriplitii,  qui  simul  cum 
prsediis  venibant  :  ut  et  de  villicis  et  actoribus  apud 
jurisconsultos  exempla  exstant.  Chartui.  sancti  Mar- 
tiiii :  Cum  hominibus  ibidem  commanentibus,  quos 
oolonario  ordinevivere  constituimus.  >  Igilur  accc- 
labus  est  pro  auolis ;  quod  fugerat  Fontaninum,  qui 
aecolabiiSf  quasi  esset  accolabius  accolabii,  hiijusrooi'.i 
servos  indicatos  putat,  dum  iibell.  Delle  Masnade, 
pag.  4i,  inquit :  Gli  Accoli,  o  Accolabii  erano  coloni 
e  lavoraiori  della  terra,  Ad  summum  dicitur  Acco- 
itnus^  et  in  plurali  Accolavi.  Accolabium  autem  Spel- 
mannus  perperam  confixit  pro  domo  rusticay  qut.m 


gandum  non  supplicio  aflectum,  ut  habent  ipse  Pal-  p  auolas  habitant,  inquit  Ducange  in  Clossar.  Accola 


ladius  ibid.,  Sigoniuslib.  iv  de  Reg.  Itai.,  forie  ex 
Chronico  Reginonis ,  qui  lib.  ii  ait :  Rotgandum 
rebellem  eaptum  decollari  jus$it.  Et  ipse  poeta  Saxo 
( oisi  poetice  iocutum  dicas )  innuere  videtur,  cum 
Jil: 

001»  qoibfit  Itttiafii  properai»,  meritoque  tyranmim 
luieriiu  piecieus ; 

•ed  in  pRBlio  cecidisse,  ut  annalistae  non  obscure  in- 
dicMll»  61  verLa  diplomatis  satis  dare,  quae  sunt : 
pro  ۥ  qu0d  in  campo  cum  Rotgando  inimico  nostro  a 
mstris  fidelibn$  fuerit  interfectus.  Igitur  cum  Rot- 
gando  non  capitis  decoUatione,  vel  alio  mortis  gencre 
iKDominioso  poHiam  loente,  sed  in  piign.i  inierfecto, 


autem  est  adventitius  cultor  ternc  :  incola  vero  ini!  i 
natus  ;  juxta  illud : 

Accola  000  propriam,  propriam  colit  iocola  tcrram. 

VIU.  Quod  autem  Fontaninus  ibi  subdit  de  manci- 
piis ,  quod  servi  essent  bello  capti,  quos  Waldandus 
signa  Rotgandi  seculus  bello  captos  in  praediis  suis 
coliocasset:  primum  quidem  veriiati  nililur,  nam 
hoc  importat  nomen  mancipium  ;  alterum  aulem  Vv.- 
ritati  sane  non  repugnat :  sed  quia  in  hujusmodi  pri- 
vilegiis  formulae  tales  consueverunt  apponi  qu^e  ain- 
pliorem  sensum  continerent ,  et  donationcm  largio- 
rem  per  ampullosa  verba  praeseferrent,  quamvis  qui 
privilegium  concessisset,  scivisset  nunquam  et  nus- 


37 


TITA. 


SS 


quam  omni  ex  parte  Teriflcandas ;  qood  imiait  laoda-  A  fiseos,  aot  TiUas  nostras  commanent.  i  etc  UH  ve- 


tus  fiignonius  iilis  verbis  :  Bwc  enumeraiio  onmbu$ 
instrmMentii  ascripta  e$t,  %t  exemfda  proferre  fruUra 
$it ;  uon  yidetur  tamen  appositum  specialiter  pro  re- 
bus  Waldandi  Paulino  donandis,  cum  in  omnibus  in- 
8!ruroentis  sub  liac  formula  booorum  concessorum 
criimieratio  describatur. 

iX.  Sequilur  diploma  :  ca$i$,  ma$$aritii$^  $ervi$^ 
•t  aUUombu$.  Hic,  ca$a$  agrestes  habiutiones,  quia 
de  rusticis  loquitur ;  et  vere  Laline  ca$a$  putarem, 
quamTis  Latini  l>arbari  sedificia  eliam  regum  ca$a$ 
dicerent.  Legg.  Longobard.  lib.  ii,  lit.  17,  ieg.  i  : 
c  Si  gaslaldios,  [xvii]  aut  quilibet  actor  regis,  post 
suscepus  et  commissas  sibi  ad  gubernandum  regis 
curtes,  aot  casks,  i  etc.  Lex  Bajuvariorum,  lit.  i. 


ro  scu  lidi  mitiori  onere  premebantur  quam  servi ; 
ot  colligitur  ex  leg.  Ripuar.  cap.  62,  n.  4,  uhi  dl- 
cilur  :  i  Si  quisservum  suumtributarium,  aut  Liium 
fecerit.  i  etc,  hoc  est,  ei  jugum  servitutis  allevia-  ^ 
verit.  Cxtera  quas  in  dipiomate  nostro  seqountury 
non  magnum  negotium  legenli  facessunt. 

XI.  Prae  omnibus  autem,  qux  hucusque  dicta 
suiit,  peculiare  expostulat  examen  tempus  el  locos, 
quo  latum  est  diploma.  Sic  enim  io  fine  apponilor  : 
Data  XV  Kal.  Julii,  anno  viii  r^^iri  no$tri,  e  Loreia 
civitate^  in  Dei  nomine  feliciter.  Annus  776  octavus 
vere  erat,  quo  Caroius  adiit  regnum  Francicam  mor- 
tuo  Pipino  patre  an.  768.  Hinc,  nisi  adverterem  et 
Baronium  fuisse  liominem,  mirarer  ituignem  erro- 


%  9,  n.  5,  Ad  ca$a$  dominica$  $tahulare,  Ma$$aritia  B  rem  (sic  eum  vocat  Pagius  ad  an.  802,  n.  7)  irrep- 
est  supeliex,  vel  etiam  mansus  ipse  supcllectiie  in- 
structus,  frequens  et  notae  significaiionis  verbum 
apud  Iiaios,  ait  Ducange.  Et  quidem  inter  nostrates, 
apud  quos  forte  prae  caeteris  voces  Longobardicae  in- 
vaiueruDt,  ma$if  ma$nateB^  matsarH^  ma$$ariarum 
Domina  adhoc  omnium  ore  circumferunlur.  Quia  vero 
addit  urm$^  eoft  hos  puto  qui  de  masnata  in  chartis 
nostratibus  freqoenter  occarrunt,  quorum  statos 
condiiioiiem  fuJse  et  erudite  prosequitor  Foiitaninos 
lilieik)  nobis  sxpius  citato  Detle  Ua$nade.  In  mansis 
enim  degenles,  alias  ma$i  ma$natas  nomen  dederunt. 
lianumissio  horum  servorum  quomodo  (ieret ,  vide 
documenta  in  Appendioe  11  apposita  n.  96,  S7,  28. 
X.  Non  esl  aolem  idem  de  aldionibos,  qui  ut  et 


sisse  in  Annales  cjus,  qui  ad  an.  775  diploma  refe- 
runt.  Sic  hai)et  Haronius  an.  802,  n.  i3 :  f  Hactenus 
diploma  datum  anno  Domioi  septingcntesimo  septua- 
gesimo  teriio,  quo  ipse  Garolus  adversus  Desiderium 
in  italiam  venit,  quo  numerari  contiglt  octavus  an- 
nus  ejusdem  regni.  i  Ex  his  verbis  videtur  adventus 
Caroli  in  Italiam  adversus  Desiderium  in  causa 
fuisse,  qua  Baronius  allocinaretur  :  non  advertens 
quod  quamvis  datum  in  Italia  dicator  diploma,  alioa. 
quoque  adventusCaroli  inltaliamfuisseposteriores; 
puta  an.  776,  quo  descendit  in  Forumjulium,  rebeU 
lionem  Rotgandi  repressoros.  Insuper  bona  Waldaiw 
di,  qoi  ceciderat  in  pnelio  cum  Rotgando,  assignan* 
tur  Pauiino.  Praelium  autemnon  contigitnlsi  an.776» 


aldii,  liberti  sont,  non  affatim  tamen  ab  omni  servi-  ^  Non  igitor  an.  773  erant  adhoc  fisco  adjodicau  boiui 


tutis  opere  exempti :  hinc  quandoqae  inler  servos 
compotati.  Eam  tamen ,  qoam  consequebantor,  vel 
libertatem,  vcl  servitotis  diminotionem,  non  in  eccle- 
sla  at  serri  (sicoti  ex  chartis  mox  citatis  palet),  sed 
per  ebartam,  vel  ad  iibitum  domini  recipicbant.  LL. 
Langobard.  lib.  ii,  tit.  xxxiv,  L  5 :  f  Si  quis  servum 
aut  ancillam  suam  in  ecclesia  circa  altare  aniodo  li- 
benim,  vel  iilieram  dimiserit,  etc...  Nam  qui  al- 
dium  facere  voluerit,  non  eum  ducat  iu  ecclesiam, 
nisi  alio  moio  faciat,  qualiter  voiuerit,  sive  per  char- 
lam,  sive  qualiter  ei  placuerit.  i  Aldiones  autem  di- 
cunlur,  qui  ex  aldiis  iiati  suui.  Ibidem  tit.  xii,  1.  8  : 
I  Si  aldius  cujuscunque  aldiam  alterius  tulerit  uxo* 


Waldandi,  ut  donari  possent  Paulino.  Insuper  non«^ 
nisi  an.  774  rex  I^ingobardorum  dicitur,  non  est 
ergo  an.  773  locandum  diploma,  in  fronte  habens^ 
Rex  Longobardorum.  Humaniter  ergo  peccavit  Ba- 
roiiius  tioster,  etqui  eum  secutusest  Bollandus^ 
sicuti  etiam  x  veritate  exorbitat,  cum  dicit  an.  773» 
esse  ociavum  regni  Caroiini,  qui  non  nisi  quintus» 
est.  Candidus  iion  ociavum,  sed  decimum  legit  (oi 
ms.  quod  proferimus  in  Appendice  II,  n.  2),  sed  er- 
ror  est ;  nam  aniialista;  Francorum ,  BerUnianl 
scilicet,  Laiiibcciaiii,  Loiseiiani,  Carolum  impUca- 
lum  halient  bello  liispanico  et  Saxonico  an.  778» 
qui  cst  dcciuiiis  regni  ejus,  de  rebus  Uaiiae  aile  sl- 


rem,  et  filios  ex  ea  procreaverit,..  sint  filii  ^us  al-  «^  lentcs.    Fonianinus  libelio  Deile  Ma$nade,  pag.  A± 


diones.  >  Genus  id  erat  servorum  in  Italia  sub  Lon- 
gobardis  noiissimum,  et  salis  frequens,  ut  de  eo  in 
LL.  Longobard.  passim  decreta  regum  occurrant. 
Hujusmodi  aut.m  homines  apud  italos  hi  ferme  cen* 
scbautur,  qui  iiscalini  et  liti  in  Francia.  Sic  enim 
de  iis  siatuil  Caroius  Hagnus  in  capitul.  addilionis 
ad  leg.  Longobard.,  an.  801,  cap.  6  :  cAldiones  vel 
aUiaiiae  ad  jus  publicum  pertinentes  ea  lege  vivant 
in  Itaiia  in  servitute  dominorum  suorum,  qua  fisca- 
iiui  veiiitivivonlinFrancia.  i  Fi$caUni  aulemerant, 
qui  praedia  regio  fisco  addicta  colebant,et  incolebant. 
Capiiul.  deVillis,  c.  50:f Fiscalini  qui  mansos  habue* 
riiit«  iode  vivant.  >  Et  c.  53 :  c  Yolomos,  ot  de 
liscaliluis.  vel  servis  nostris,  sive  ingenois,  qoi  per 


et  seq.,  a  ca^leris  dlscedit,  et  ciH)cham  annorom 
Carolini  rcgni,  (|ose  lioc  diplomate  proferiur,  auspi- 
cari  vuit  non  ab  aiiiio  quo  adiit  rcgnum  Francicoro^ 
sed  ab  co  qoo  regnom  Loiigobardicum  in  Italia  ; 
adeoque  in  an.  781  diploma  rcfundit,  qoo  anno  in 
Itaiiani  denuo  venit  Carolus,  sicque  potuit  optime  iii 
Lorea  civitate,  ad  ripas  Atlicsis  sita,  priviiegioin 
concedere.  Sic  vir  ill.  sentiu  Yerom  nonnolke  ratio- 
nes  non  contemnendae  militant  in  hanc  sententiam. 
Prinia  :  Cx  quo  rcgnom  Italicom  nactos  est  Camlog^ 
non  convenisse  unico  tantum  regni  Itnlici  titulo  se 
nominare ;  sed  vel  Francici  tantum,  vel  Francicl 
simul  et  Italici,  ut  diplomata  cjus  consideranti  pale- 
bit.  Ilic  auiein  nounisi  regem  Italire  se  dioeret,  eo» 


59  S.  PAULINI  AOLILEIENSIS  PATIUARCHiE  4t) 

aniea  esscl  ei  Franciae.  Iiifenianlur  quidcm  charto  A  ta(e  F^iUrio  duce  di  Venexia.  Hic  autem  longe  post 


cum  data  regni  tantum  Italici ;  sed  hx  non  sunt 
inscriptae  nomtne  CaroH,  tanquam  scriptum  illud 
profercnlis.  Sic  inscribuntur  ab  Italis  ei  subjectis, 
qui  acta  sua  per  regnum  Italicum  consignabant,  ut 
sunt  Wisd  Petri  Mediolanensis  archiepiscopi  apud  Pu- 
ricellum,  p.  21  :  Anno  dominorum  nostrorum  Caroli 
el  Pipini  regum  in  lialia  iti  et  ix,  et  sancti  Paulini 
noslri  de  concilio  F-orojuliensi  :  Anno  principatns 
eorum  xxiii  ei  xv  Itaii  in  Italia  scribentcs  de  rebus 
in  Italia  gestis,  per  rcgnum  Italicum  chartas  suas 
inscribebant,  non  curantes  epocbas  aliorum  regno- 
rum.  Non  ita  autem  est  sentiendum  dc  rcge  cui 
plura  regna  subdebantur,  qui  sicuti  iu  fronte  regem 
se  dicit  Francorum  et  Longobafdorum,  ita  in  flne 


tempora  Caroli  ducatum  tenuit,  adeoquc  nondum 
crat  Loredum.  Cui  astipulari  videfur  diploma  fun- 
dalionis,  quod  editorcs  Rer.  Ilalicar.  scriptor.  addi- 
derunt  cx  codice  biMiothecse  Ambrosiansc  ad  part. 
viii,  cap.  9,  lib.  ix,  Chronici  Andreae  Danduli,  cujus 
fonr.ula  ct  apud  ipsos  Lorcdanos  servata  est,  ul  ibi 
in  fronle  dicitur.  Datum  est  autcm  an,  x  ducalus 
Viialisy  qui  fuii  a  Christi  natali  1094  mensis  Decem- 
bris  Jii,  indiciione  Rivoali},  Pulo  deesse  numeruni 
iudictionis,  et  t6  iii  ad  numerum  dierum  mensis 
Decembris  referendum,  et  ad  indictionem  addeiidum 
numerum  ii;  nam  anno  1094  vere  secunda  indictio, 
el  non  tertia  excurrebat.  Sic  vero  inier  cactera  ha- 
bet :  €  Nos  VitalisFaietro...  nostro  proprio  expendio 


dare  solitus  eral  litteras  suas  ab  epocha  primi  regni,  ^  ^^'^^'^  *^^'.^™'"'  ^"^^  ^^^^"«^  Laureium,  aidilicari 


vel  utronnnque,  nunquam  omisso  primo.  In  casu 
autem  nostro  ipse  rex  Francorum  et  Longobardo- 
rum  Carolus  dat  dipioma  :  annus  ergo  regni  Fran- 
cici ;  quia  prior  et  potior  omnino  cst  attendendus, 
cum  desit  alter.  Altera  :  Haec  bona  dantur  Paulino 
antequain  calhedram  patriarchaiem  conscendat ; 
conscendit  autem  eam  anno  pnesenti  (id  est  776, 
ut  cap.  seq.  videbitur),  non  ergo  datum  diploma 
an.  781.  Adde  datum  diploma  (ut  mox  probabiliter 
dicetur)  extra  Italiam  ;  ratio  igitur  Fontanini  corruit, 
qui  quia  datum  vult  in  Italia,  vult  quoque  annos 
regiii  Italici  nomerandos.  Com  igitur  ha^  rationcs 
exclodant  annum  781,  etex  alia  parte  conveniat 


a  fundamentis,  et  construi  cum  universis  rounilioni- 
bus  suis  jussimus.  i  Et  infra  Iradens  incolcndiim 
locum  sic:€  Vobis  totis  clericis,  castcllanis,  et  cajteris 
omnibus,  qui  ibi  venturi  sunt,  et  vestris  bajredibus, 
et  successoribus  ad  perpetuo  retinendum...  lotum 
praediclum  castellum  concedimus.  i  Vidistin  *a  fun- 
damentis  castrum  aediflcatum,  et  constructum  im* 
pcnsis  ducis  Falerii  ?  Audistin  formulam  loquendi 
cum  iis  qui  ucolendum  susceperant,  tanquam  pri- 
mum  illo  commigraturis  ?  Hoc  enim  sonare  vide- 
tur,  vobis^  et  cceteris^qui  ibi  veniuri  sunt,  Neque  di- 
ccs  verba  :  Castrum  quod  vocaiur  Lauretum,  indicare 
Leuretum  jam  fuisse.  Subdit  enim,  (edificari  jussi- 


annus  8  regni  Francici  cum  an.  776,  quo  et  aucto-  q  ""'*'  ^^  «^  ^^^^^^  •  ^^^  jussimus  xdificari  castrum. 


ritates  scriptonim  et  res  gestse  evincunt  datum  di- 
ploma,  non  est  ab  hac  sententia  sine  clariori  fun- 
damento  recedendum. 

XII.  Non  minus  autem  difTicultatis  iugerit  ipse 
locus.  E  Loreia  civiiaie  datum  dicitur.  Sed  ubinam 
gentium  Loreii  civitas  sita  est?  Fontaninus  expedite 
pronuntial  euno  .cssc  locuin  qui  vulgo  hodie  Loreo 
dicltur,  ad  fiiuces  Athcsis.  Quod  fortc  a  Cointio 
hausit,  qui  ad  an.  776,  n.  8,  ait :  c  Loream  intcr- 
prctamur  hodienmm  Loreium  ad  Athesim  fluvium  in 
ducalu  Veneto.  Verum  noo  videtur  probabilis  h»c 
opinio.  1°  Quia  nullo  tempore  Loredum,  vel  Laore- 
lum  ducalus  Veneti,  nomine  civitatis  dignum  habi- 
ium,  quod  veteres  geographi  et  lexicographi  vix 


quod  vocatur  nunc  Lauretum.  Appellatio  cnim  no- 
roinis  post  xdificationem  est  accipienda.  Non  igilur 
Loredum  aiitea  erat,  ut  potuisset  Carolus  ibi  degcns 
signare  diploma. 

XIII.  Verum  quia  ipse  Dandulus  citalo  capite  9, 
part.  8,  dicit:  c  Iste  dux  (Vitalis)  Laureti  fortilitiiim 
vetuslate  corruptum  in  formam  caslri  renovavit,  et 
incolis  terris  et  aquis,  et  immunilalihus  plurihus 
privilcgiatis  cuslodiendum  dedit;  i  quod  et  innuit 
strictioribus  verbis  Petrus  Marcellus  in  Vitis  ducum 
Venetorum  de  VitaH  Falerio  duce  XXXII :  c  Falerius, 
inquiens,  etiam  Lauretum  vetuslate  collapsum  in- 
stauravit;>non  ausim  asscrere,  ante  ducem  Faleriuin 
Lauretum  omnino  non  exstitisse.    Sat  tamen   esi 


nomen  attigeruni.  2°  Locus  bic  nullibi  Loreia  dicitur,  D  ostendisse,  adeo  minutum  oppidulum  fuisse,  ut  p:  o 


sed  Lorcdum,  vel  Loretum,  vel  Lauretum ;  adeoque 
non  talis  est  nominis  aHinitas,  ut  pro  ea  civilate 
habcatur ,  [xviii]  e  qua  Carolus  dedii  diploma. 
Vulgo  qiiidem  nunc  Loreo  dicitur,  sed  hoc  a  conter- 
niinis  Venetis,  qui  dialeclo  nalurali  soleut  penuiti- 
inas  participiorum  consonantcs  adiniere,  ut,  verbi 
gratia,  pro  anduio ,  andao^  vei  anda ;  pro  avulo,  ab- 
buOyubbu;  pro  aceto  quoque  aseo :  sic  pro  Lorcdo^  vei 
LoreiOf  Loreo  dicunt.  3''  Quia  tempore  Caroli  Magiii 
vel  non  erat  in  rerum  uatura  Loretum,  vel  ad  sum- 
mum  nullius  momenti  fortilitium.  Primum  asseritur 
a  Leandro  Alberto,  dum  ioquens  de  Romandiola 
Transpadana  (Romagna  di  la  dal  Po)  ait  :  Loredo^ 
ioiUrada  posta  neUe  paludi ,  gia  fabbricaia  da   Vi" 


summa  gloriae  ejus  et  decoris  habeatur  ab  exigtio 
debcrtoque  fortilitio  ad  rationem  castri ,  an.  1094 
fui^^se  evectum.  Fortilitium  autem  cum  audis ,  noii 
arcem  quidem  suspiceris,  sed  potius  munitiunculam 
ad  incursiones  prxdonum  coerceiidas.  Non  enim  a J 
roajora  destinatum  fuerat  fortilitium  quam  castrum. 
Castrum  autem  in  privilegio  dicitur  i  constructum 
sccuritate  inde  transeuntium,  ne  a  multorum  calli- 
ditate  et  insidiis  latrocinia,  quae  sxpissiinc  ibi  flo- 
bant,  ulterius  exercerentur.  >  Hujusmodi  auiem  ra- 
tionis  locus  quis  unquam  sibi  suadeat  potuisse  civi- 
tatis  nomine  insigniri? 

XIV.  Addenda  quarta  ratio  ex  lempore.  Datum 
est  privilcgium  xv  Ral.  Julii.  Ita  Icgo  in  ms.  thcsauri 


41  y;ta.  42 

sancUe  ccdesiae  Aquileiensis ,  ex  quo  illud  diploma  A  Saxonum  rebellione.  Audi  annalislam  Beninianum, 


habebis  in  Appendice  11,  n.  2,  et  apud  Candidum, 
Baronium»  Boliandum,  Coinlium,  Pagium,  Fleury, 
ufio  Palladio  juniore  excepto,  qui  babet  Jumi,  et 
Schoiileben  ipsuin  seqnente.  Caroium  autem  xv  Kai. 
Julii  (id  est  xvii  Junii)  non  est  credibile  Loredi 
laisse,  sed  forte  neque  in  Italia.  Nam  in  Annalibus 
FranCbmm  dicitur  Carolum,  qui  sub  finem  aimi  775 
desceuderat,  ineunte  anno  776  ingressum  esse  Ita- 
Uam,  ei  Forumjnlium  factionibus  Rotgandi  in  re- 
bellionero  actum  repressisse,  et  Tarvisiura,  cui  to- 
cer  Rotgandi  Stabilinius  prseerat,  cepisse,  ibique 
Pascba  ceiebrasse.  Annalista  Petavianus  boc  anno 
sic  habet:  €  Perrexit  doranus  rex  Carolus  in  Itaiiam, 
ei  oecisoHrogaundo,  qui  illi  rebeilo  exstiterat,  ob- 


cui  cxteri  consentiunt :  c  Disposuit  cintates  qux  r^ 
beilaUe  Aierant  per  omncs  Francos,  ci  iterum  cum 
•  prosperitate  et  victoria  reversus  est  in  Franciam. 
Tunc  (nota  vira  hujns  tunc  nuntiin  venienSt  dixit 
Saxones  rei^ellatos,  >  ctc.  Et  infra,  postquam  narra- 
vit  acta  rel>eiIionis,  innuit  locuni,  ulji  hasc  audivit, 
nempe  Wormatiam  .*  c  Ei  cum  pcrvenisset,  inquil, 
domnus  Carolus  rex  Wi>rmatiamy  omnes  tstas  causas 
audiens  (quarum  una  ipsa  rebellis  erat)  conjunxit 
synodum  ad  eamdem  civilatem.  »  Igitnr  ex  bac  reia* 
tione  manireste  evincitur  jam  discessisse  Carolura  ab 
Itaiia,  cura  nuntium  rebeilionis  Saxonicae  susccpit. 
Non  ei^go  hi  turouitus  in  causa  ftiere,  ut  ab  lialia  di- 
scederet.  Hxc  autem  regredieniis  Caroli  fcstinatio 


siderunique  Siabilium  socerura  suum  Taravisio  ci-  B  alierum  saitera  ex  his  proluibile  facit ,  vel  privilc* 


vitate.  Eo  caplo,  dispositisque  oranibus,  prospor  re- 
£t  cum  suis  in  Franciam.  >  Loiselianus  vero  sic  : 
c  Apud  Taravisium  civiiatcm  Pascha  ceiebravit,  ct 
captas  civitates  Forojuliensem  et  Taravisium...  re- 
Tcrsus  esi  in  Franciam.  >  Idem  et  Beriinianus. 
Qoanquam  autem  dicatur  prtus,  apud  Taravisium 
Pateha  celebravit,  et  postea  addalur,  et  captas  ctrf- 
mesy  etc.,  manifesle  iamen  adhuc  apparei  captum 
Tarvisium  anie  Pascha.  Elenim  si  inibi  Pascha  ce- 
lel>ravii,  ipsura  jam  coeperat.  Nec  officii  quod  se- 
qaitur,  et  capta$  civitateSf  i)arbara  phrasi ;  nam  po- 
sitiiffl  est  pro  ei  captit  civitatibus  revertus  est.  Igiiur 
tempore  Paischaiis,  hoc  est  die  14  Apriiis,  quo  anno 
776  Pascba  inciderat,  jam  absolutum  erat  beilum 


gium  cilius  datura  esse  quara  coramuniier  circumfer- 
tur,  nempe  xv  Kal.  Junii,  ut  habent  Paiiadius>  ei 
Scbonieben,  hoc  esi  18  mensis  Maii,  et  sic  coropoui 
possent  etiaro  simpliciter  inteiiecia,  ei  protti  sonani 
yerln  annaiistx  Nazariaui,  quae  ad  hunc  annum 
sunt.  Maii  campus  ad  Wormatiam,  Adhuc  enim 
[xix]  supcrerat  laniim  niensis  Maii,  ut  cfonventus, 
qui  a  Martio  primum  vocatus,  Campus  Martius  dici- 
iur,  in  Maium  irtnslatus  Campus  Maius  appdlatus, 
eo  quod,  teste  Ducangio,  tunc  expcditiones  beilic» 
ct  negoiia  regni  agereniur,  roense  saltem  exeunte 
sux  instituiionis  (suae  institutionis,  inqudm;  nam 
exira  Maium  non  raro  habitum,  etsi  Maii  carapum 
dicturo ,  docet  Coinlius  I.  cit.,  n.  tO),  Womiatiae 


Forojnliense.  Expeditis  autem  rebus  Forojuliensibus,  C  posset  haberi,  vel  saltem  inchoari :  vei  extra  ttaliam 

datu;n,  a  qua  bcllo  confecto  recesserat.  Et  forie 
utruraque  verura  :  et  citius  daium,  et  extra  Italiam. 
Ut  ut  res  sit;  in  Loreia  civitate,  qude  sit  Loredum^ 
inter  paludes  Aihesis  fluvli  raare  Adriaiicura  subeun- 
^  situra,  datura  hoc  diploma  fuisse  xgcrriraae,  ne 
dicara  nullaienus,  est  acquiescendum. 

XVI.  Yerum  subaudio  quid  mihi  lector  meus  re- 
ponat,  videiicct :  Si  Loreiam  excludis,  quCro  locum 
aliuro  statuis?  Non  enim  nullibi  diploraa  daium  est. 
Ut  verum  fatear,  hic  ba^rei  aqua ;  et  experimento 
comperio  faciiius  esse  alienam  oppugnare,  qiiam 
suam  propugnare  scntentiam.  Ludovicus  Scboniel)en 
in  Annaiib.  Carniolae ,  ad  an.  776,  sic  ait :  c  Loream 
suspicor  esse  Laureacum,  quod  a  Germanis  forte 


ei  pnefectis  regioni  adminisirandx  coraitibus,  statim 

in  Franciam  repedavit.  Pocia  Saxo  ad   bunc  an- 

mim  : 

Urbes  servare  receptas 

Fraocomin  oomiles,  qaos  Ipse  locatKiL  in  illis , 
Justii ;  ei  ui  veuit  veiox  ,  sic  inde  rccessit. 

Cui  consonai  Eginardus ,  cacteris  (teste  ipso  Pa- 

pb)  diligeniior  hac  de  re  in  Annalibus,  dum  aii : 

«  Ad  quos  motus  compriraendos  raplim  in  Italiam 

proficisciiur  (Carolus)  Rolgaudoque,  qui  regnum  af- 

fectabat  iiiterfecto,  civitatibus  quoque  quse  ad  eum 

defecerani,  sine  dilaiione  reccptis ,  ei  in  eis  Franco- 

rmn  comiiiljus  consiiiulis,  eadem  qua  venerat  velo- 

dtate  reversus  est.  i  Compone  nunc,  si  potes,  ceie- 

ritaiem  Caroii  a  belio  Forojuiiensi  jam  ad  minus  die 


43  Aprilis  confecto  reverteniis ,  cum  17  Junii,  quo  ^  jara  tunc  Lorch  appellabatur :  nisi  maiis  inteiligere 


ditQiii  dicitnr  diploma,  et  nunquam  iibi  suadere  po- 
teris  tunc  in  Loreia  civiiate  (id  est  Loredo)  fuisse. 
Qox  eoiin  solliciiudo  ab  Italia  rcccdendi  fuissct ,  si 
a  beilo  confeclo  ei  rebus  corapositis,  quorura  gratia 
in  Fonimjulium  descenderat,  supra  duos  menses  oo- 
cnpatus  (al  sic  dicam)  in  nihil  agendo,  hinc  inde  di* 
Teriissei,  ui  ad  diem  17  Junii  Loredi  fuissei  diploma 
daiuros? 

XV.  Hine  quse  dicunt  Pagius  ad  an.  776,  n.  4,  ei 
ante  eara  Cointius,  eodem  an. ,  n.  il,  non  arrident. 
JVe  Romam  Carolus  adiret,  impedimento  fuit  tumul" 
tus  Saxowctts.  Nil  rainus.  Jam  enim  in  Franciam 
Carohis  rcmcaverat,  cura  nuntium  accepit  de  nova 
Patbol.  XCIX 


Louranam  in  Liburnia  vicinam  Forojulio.  >  Non 
iraprobo  conjecturara)  usque  dum  melior  appareat 
qu»  plenius  arrideat.  Gallice  quidem  nunc  Lauree 
efiertuT  a  Dupinio  in  Symmacbo  P.  P.,  loqurps  de 
epistola  (jus  i%  qua  pallium  Laurcacensi  episcopo 
con^cdii  (Tom.  Y  Conci7.,  pag.  UO),  licet  ui  suppo- 
sitam  habeai.  An  sii  autem  Laurisham  Germanis 
Lorscht  ubi  monasterium  Laureshamense  iribus  ieu- 
cis  a  Wormatia  dissiiuro,  ubi  campura  Maium,  ui 
modo  diclum  est,  habuit  hoc  anno  Caroius?  Noreiam 
dicerem  scquens  Amasxum,  Leandrura  Albertuni, 
Palladium  seniorem ,  dicentes  (iion  adversaniibus 
Lexlcographis)  Goritiam  nunc  esse,  qux  Noreia  ve- 

2 


45  S.  PAUUNl  AQUlLEllLiNSrS  PArRlARCHiC  ii 

icribus  SUaboui,  Qe&arii  Plinio  fuil,  et  viiio  ama-  A  Petri  LubfiLs,  cujus  jurt  et  proveutus  interces^t  )nc 


utteu&Luro  iV  in  L  mutatam,  si  tempore  Caroli  Magni 
immen  saltem  urbis  superesset,  quam  jam  suo  tem- 
poro  exclsam  Plinius  commeroorat,  iib.  iii,  c.  20  : 
<  Intcriere,  ait,  .  .  .  cx  Yenetis  Altina,  et  Calina; 
Carnis  Segeste,  ct  Ocra ;  Tauruscis  Noreia.  i  Auctor 
Uiftsertationis  in  Tabuiaro  chorographicam  Italio: 
medii  aevi  (inter  Scriptor,  Rer,  Itaticar.^  tom.  X, 
n.  73)  omnem  lapidem  movet,  ut  ostendat  i^oritiam 
prxsentem  non  esse  vetercm  Noreiam.  Quod  quidem 
et  nos  non  sinit  magni  lacere  conjecturam  de  Lorea 
]>ro  Noreia  civitate.  Alium  autem  locum,  qui  Noreia 
foerit,  non  assignat.  Ita  et  nos  Loredum  Loreiam 
esse  negamus;  et  quin  alium  proferamus,  lectori 
DOftlro  inquisitionem  relinquimus  :  satius  judicantes 


Waldonis  Frisigensis  episcopi  eidem  Ecclesiae  Prtsi- 
gensi  Arnulphus  concessit ,  ut  patet  ex  diplomale 
prolato  ab  addilore  Ugbeiliano  in  Aquileiensibus 
post  Callistum.  Zacharias  autem  fato  functus  est 
an.  752.  Ante  ergo  hoc  tempus  Joanues  in  £cclesia 
Aquileiensi  eminebat  titulo  prsesulatus.  Verum  res 
adbuc  magis  implicalur,  si  consideretur  quod  an. 
762  Sigualdus  jam  sedem  patriarchalem  conscende- 
rat,  ut  patet  ex  documento  erectionis  monasterii 
Sextensis,  et  saiicta;  Mariae  in  Salto,  dato  an.  6  De- 
siderii,  et  3  Aldagisi,  qui  correspondet  an.  762. 
(Documentum  habebis  in  Appendice.)  £x  quo  corri- 
gendus  Wolphangus  Latius,  qui  Comment.  Reipub. 
Rom.  lib.  XII,  sect.  5,  cap.  8,  ait  de  Pauiino,  quod 


nuUum,  quam  dubium  vel  improbabilem  exhibere.     B  ^^  Sextum  et  ad  Ripam  SaUi  monasterium  is  (Caro- 


CAPUT  lY. 
De  astumptione  $ancti  PuuUni  in  patriarcham. 
L  NoQ  levis  momenti  res  agitur,  cum  tempus  seu 
epocba  assumptionis  Paulini  ad  fastigium  Aquileien- 
sis  cathedrae  statuenda  est.  Etenim  non  omnes  con- 
veniunt  iu  assignando  tempore  patriarchatus  e^m. 
Alii  annos  26,  alii  minus,  alii  non  nisi  25  ei  consi- 
gnant.  Hinc  iit  ut  quamvis  non  nimis  discrepcnt  in 
statuendo  annum  ejus  emortualem,  attamen  argui 
uon  potcst,  ob  inaequalitatem  durationis  assignatae, 
quo  anno  fuerit  assumpius.  Insuper  prxdecessorum 
patriarcbarum  adeo  male  digesta  annorum  series  est 
in  cbronicis  Aquileiensibus,  ut  Delio  opus  sit  nata- 
torc.  lloc  unum  tamen  pro  certo  statuendum,  doctri- 


lus)  poneret,  hortator  exstitit,  Quomodo  enim  Caro- 
lum  hortatus  est  Paulinus  in  Sexto  et  in  Salto  mo- 
nasteria  exstruere,  quae  sub  ejus  decessore  Sigualdo 
jam  erant  exstructa?Insuper  ex  alio  diplomate,  anno 
772  dato,  evincilur  non  Joannem,  sed  Siguaidum 
patriarcbalem  cathedram  occupasse.  Sigonius  de 
Reg.  italiae,  lih.  iii :  <  Eodem  anno  (772)  Sigualdus 
patriaroha  Aquileiensis  Papiae  fuit.  Exsi.at  enim  di- 
ploma  ab  illo  monasterio  sanctae  Juliae  Brixieno  in- 
dultum,  ac  iii  Idus  Octobris,  indict.  ii,  anno  Desi- 
derii  et  Aldagisi  reguin  i6  et  i4  Ticino  dalura.  >  Is 
eiiim,  quia  regio  Longobardorum  sai^uine,  et  qui- 
dem  (ut  habet  Candidus)  Grimoaldi  regis,  ortus  erat, 
Ticinum  quod  gentiles  sui  iucolebant,  ibique  e  regia 


nst  et  sanctitatis  meritis  ad  mitram  adeo  celebrem  C  dominabantur,  eos  visendi  gratia  advenit,  deditqud 


sibi  viam  stravisse  :  et  qui  generis  dotibus,  et  saii- 
guinis  claritate  caruerat,  sapientia,  prudcntia,  mo- 
mmque  probitate  sibi  catbedram  promeruisse.  Ut 
aliquid  tamen  circa  terapus  suoe  assumptionis  pro- 
fcramus,  quoniam  in  cor^ecturis  versamur,  quu;  pro- 
babiliores  videbanlur,  seligemus. 

U.  Callisto  patriarchse,  quem  dicil  Ughellus  deces- 
sisse  circa  an.  770,  post  annos  40  episcopalus,  sub- 
^tiluitur  communiter  Siguaidus,  vel  Siginaidus  Pau> 
lini  nostri  decessor,  cui  chronica  Aquilciensis,  quam 
profert  Muratorius  (Artecdot.  tom.  lY,  pag.  240),  an- 
1108  42  sedis  altribuit.  Quae  si  innocenter  bibis,  soi- 
4'u1o  sequenti,  nempe  ad  an.  812,  inauguratio  Paulini 
tibi  erit  quaerenda.  Quid  autem  erit,  si  inter  Callistum 


privilegium  die  i3  Octobris  an.  i6  Desiderii,  qui  est 
ab  anno  757  primo  quo  regnare  post  Aistulfum  coc- 
pit,  annus  772,  convenilque  cum  indicl.  il,  qux 
tamen  non  uisi  pcr  mensem  secundum  ab  ingressu 
suo  excurrebat.  Non  crgo  anno  772  Joannes  patriar- 
cha  erit  credendus;  nec  Caliistum  anuo  tantuni- 
roodo  770  decessisse,  sed  forte  an.  760,  saltem  in 
decennium  errante  Ugheilo. 

ni.  Nou  casu  dixi,  Joannem  non  patriarcham  cre- 
deodum  an.  772,  qui  nunquam  patriarcliam  fuisse 
credideriro.  Sic  enim  rem  aiioquin  implicatam  re- 
solvo,  facem  prxferente  juniore  meo  Puiladio.  Is 
cum  inter  patriarcbas  Aquilcieiises  in  patriis  chroni- 
cis  Joannem  iion  reperisset,  uti  revera  non  reperi- 


et  Sigualdum  cum  Baronio  Joannem  repones?  Is  ^  tur,  et  alias  vidisstt,  quae  Baronius  de  rjus  in  Gra- 


enim  esC  qui  (ut  habel  eminentissimus  Annalium  pa- 
rensy  ad  an.  772,  n.  5)  vexando  Gradensem  eccle- 
siam,  Longobardorum  fretus  potentia,  occasionem 
dederat  legationi  a  Yenetis  directae  Stephano  papx, 
scd  co  mortuo  ab  Adriano  susceptae,  per  ipsummet 
Gradensein  patriarcham,  Magnum  presbytcrum,  et 
Constantinum  tribunum  de  quibus  et  Dandulus  in 
Cbron.,  lib.  vii,  cap.  i2,  part.  xiii,  obitae,  qua  cx- 
poscebant  aposlolicis  minis  fmium  suorum  transgres- 
?iorem  perlerrcricri,  et  armis  spiriiualibus  ejus  au- 
daciam  confringi.  Is  quoque  est  (uisi  dubito  de  ve- 
riiatc  diplomatis  mox  cilandi)  qui  astitii  Zachariie 
l*rip:v,  quando  consecratum  veneral  capcliani  sancli 


denses  insolentia  scripserat;  putavit  non  fuisse  vere 
patriarcham,  sed  reciorem  loco  Sigualdi,  et  fcrme 
vicarium  ejusdem,  in  Ecclcsiae  Aquileiensis  adnii- 
nistratione.  Qnx  Palladii  sentcntia  miiii  omnino  lit 
verisimiiis.  Nam  hic  Joaimos  nec  in  priviicgio  Ar« 
nulOy  nec  apud  SahicIIicum  mox  cltaudum,  a  quo 
sumpserat  hujus  praesulis  notitiam  Baronius,  palriar- 
cha  dicitur,  sed  [xx]  tanluraiuoJo  prxsul  vel  anti- 
sles.  Sigualdus  dicit  apud  mouachum  sancti  Galii 
§  sequenti  aflcrcndum,  se  diu  tenuisse  episcopatunif 
ct  quidem  ad  minus  ab  an.  762,  ut  supra  visuni  est, 
tenuit  usque  ad  ann.  776,  ul  ii>fra  videbitur.  Licel 
autcin  dcmas  a   numero  annorum  Callisli,  quem 


i5 


VITA. 


4S 


proferl  Ughellus,  inlegrum  decennium,  et  decessum  A  sine  aFiqua  utilitate  vel  profcctu  spirituali  retcntum. 


1  ifivis  Don  an.  770,  sed  760  putes :  adhuc  iocum 

Joanni  non  invenis,  qui  tamen  an.  75i  astilit  Zacha- 

riae  papx,  ecclesiam  in  Sclavinia  consecranti.  Non 

ergo  Joannes  patriarcha,  sed  patriarcharum  viccs 

gerens,  et  snfo  Callisto,  et  sub  Sigualdo,  forte  utrius- 

qoe  chorepiscopus.  Chorepiscopi  enim  vicariam  opcm 

praesuhant  episcopis,  prsesertim  in  dioecesi   rusti- 

cana,  de  quibus  vide  Marcham,  de  Concord.  sacerd. 

ci  imper.,  lib.  iii,  fc.  15;  Thomassin.,  Yet.  el  Nov. 

Eccl.  Discipl.  passim;  Ducange  in  Glossar.,  quorum 

quoque  non  infrequens   mentio  in  Capiiularibus, 

pnesertim  anni  828,  ubi  vocantur  adjutores  ministe' 

rn  epitcoporum.  Potuit  igitur  Joannes  cborepiscopi 

inuncre  fungi  sub  Callisto  et  sub  Sigualdo  :  et  sub 


judicio  divino  et  vestrje  dispositioni  relinquo,  ne  ad 
cumulum  peccatorum,quem  vivens  exaggerayj,  etiam 
mortuus  aliquid  superii\jicerc  apad  inevitabilem  H 
incorrumpendum  judicem  deprehendar.  Quod  m- 
pientissimus  Carolus  ita  cepit,  ut  eum  antiqnis  Pa- 
tribus  non  immerito  coaequandum  judicaverit.  Cum 
aulem  in  eadem  regioue  aliquantisper  immoratus 
fuisset  exercitatissimus  inexercilatissimorum  Fran- 
conim  Carolus,  donec  episcopo  decedcnte  dignum 
ei  successorem  substituerct ;  quadam  festi^-a  die 
post  missarum  celebrationem  dixit  ad  suos :  Ne  otio 
torpentes  ad  ignaviam  perducamur,  earous  venalam, 
donec  aliquid  capiamus,  et  singuli  in  eodem  habitu 
pergamus,  quo  nunc  indutl  sumus.  Erat  autem  iro- 


illo  an.  752  interesse  consecrationi  ecclesiac  sancti  B  brifcra  dies,  ei  frigida.  Et  ipse  quidem  Carolus  ha- 


Pctri  in  Lubnia,  a  Zacharia  papa  facta,  et  sub  hoc, 
forte  abseiite  et  Papiae  dbmmorante,  an.  772  vexnre 
eedesiaro  Gradensero,  a  cujus  vexatione  non  tanium 
nwnitis  pontificis  Adriani,  quam  metu  cessavit. 
«  Nam  Longobardici  regni  eversio  in  id  fempus  in- 
eiJil,  ex  cujus  favore  pendebat  Aquileiensis  Eccle- 
sia, )  ait  Sabellicos  Ennead.  tiii,  lib.  viii,  paulo  ante 
finem.  Quibns  verbis  innuitur  an.  77*,  quo  res  Lon- 
fobardicse  pessum  iere,  superfuisse  ipsum  Jonnnem. 
Igilor  viventibus  eoroet  tempore,  modo  Callisto  et 
ioanae,  ut  acCa  an.  752  produnt;  modo  Sigualdo  et 
ioaone,  nt  acia  an.  772  et  774  ostendunt,  nec  ullibi 
patriarcba  dicatur,  roerito  a  censu  patriarcharum 
expangitur,  cum  duo  patriarchae  nno  tempore  non 


bebat  pcllicium  berhicinum  non  roultum  amplioris 
pretii,  quam  erat  roccus  ille  sancti  Martini,  quo 
pectus  ambitus,  nudis  brachiis  Deo  sacrificiura  obtu- 
lisse  astipulatione  divina  comprobatur.  Caeleri  vero, 
ut  pote  feriatis  diebus,  et  qui  modo  de  Papia  venis- 
sent,  ad  quam  nuper  Yenetici  de  transmarinis  par- 
tibus  omnes  Orienlaliuro  divitias  advectassent,  Phos 
nicum  pelUbus  avium  scrico  circumdatis,  etpavonuro 
collis  cum  tergo,  et  clunis  mox  florescere  incipien- 
tibns,  Tyria  purpurea  vcl  diacedrina  litra  decoratls, 
alii  de  lodicibus,  quidam  de  gliribus  circumaroicti 
procedebanl,  saltusgue  peragrantes,  ramis  arborum, 
spinisque,  et  tribulis  l.icerati,  vel  imbribus  infusi, 
tum  ctiam  sanguine  feraniro,  pelliumque  volutabro 


siat  admitlendi :  et  vicarius  patriarcharum  tantuin-  C  focdati  rcmanebant.  Tunc  astulissimus  dicit  Carolus : 


iDodo,  vd  administrator ,  sive  chorepiscopus  di- 
ceodns. 

W.  Ut  ni  tamen  res  sit,  Sigualdus  in  vivis  erat 

die  43  Octobris  an.  772,  ut  coustat  ex  dato  Ticini 

dipbraate  an.  16  Desiderii,  quod  additor  Ifghelliaiius 

inSiginaldoex  BuUario  Cassincnsi,  tom.  II,  an.  774 

datam  ait.  Quod  tamen  falsum  esse  apparet,  et  e\ 

Dnmero  annorum  Desiderii  regis,  cujus  an.  16  cadit 

non  in  774,  sed  in  an.  772,  et  ex  factis  an.  774 : 

naro  dfie  13  Octobris  non  Desiderius,  sed  Carolus, 

capia  Pjpia  paulo  a  Paschate,  Longobardorum  rex 

dicebatur.  Monachus  Sangallensis,  lib.  ii  de  Geiiis 

Caroli  M.  ad  Carolum  Crassnm,  ftliuro  Lndovici  Re- 

gis  Germani;e,  nepotem  Ludovici  pii,  pronepotem 

Caroli  Magni,  c.  27,  ex  edit.  Duchesne,  tom.  11,  pag. 

433,  quxdam  de  extrema  infirroilatc  cujusdain  pa- 

triarchx  Aquileiensi^  narrat,  qux  perpendenda  hic 

et  nunc  omnino  sunt.  <  Civitatem  (Papiam)  su|>era- 

vit.  Exin  ad  ulteriora  progrcssus  venit  religiosissi- 

mus  Caroius  ad  urbem  Furiolanam,  quam  qui  sihi 

sctoli  videnlur,  Forum  Juliense  nuncupant.  Contigit 

antero,  at  eodem  teropore  episcopus  civitatis  illius, 

aal  (ut  roodemorum  loquar  consuetudiiie)  palriar- 

eha,  occasui  vit^e  sux  appropin«|uaret.  Ad  quem 

cum  religiosissimus  Carolus  visitandi  gratia  propc- 

raret,  ot  successorem  siram  ex  nominc  designare 

deberet,  ille  religiose  admodum  ex  iinis  praecordiis 

suspiria  trahent :  Domine,  inquit,  episcopalum  diu 


Nullus  nostrum  pellicium  suum  extrahat,  donec  cu- 
bitum  camus,  ut  in  nobis  ipsis  melius  siccari  pos- 
sint.  Quo  jussu  singuli,  corpora  magis  quam  in- 
dumenta  curantes,  usquequaque  focos  inquirere,  et 
calefieri  sludebant,  ac  mox  reversi,  et  in  mmisterio 
ejus  usque  ad  profundam  noctem  persistentes,  ad 
roansioiies  reroiltebantur.  Cumque  tenuissimas  illas 
pelliculas,  vel  tenuiores  brandeas  extrahere  cocpis- 
sent,  rugarum  et  contractionum  nipturas,  qnasi  vir- 
garum  in  ariditate  fraclarum  procul  audiri  fecefunt; 
gementes,  et  sospirantes,  conqnerentesqne,  se  tan- 
tnm  pecuniae  snb  una  die  perdidisse.  Preceptum 
vero  ab  imperatore  susceperant,  ut  in  eisdem  pelli- 
bns  crastiiia  dic  se  illi  pnesentarent.  Q  sod  cum 
^  factum  fuisset,  et  omnes  non  in  novis  spicnderenf, 
sed  potius  pannis,  et  decolori  fceditate  horrerent;  dixit 
industria  plenus  Carolus  ad  cubicularium  6oum :  Fer 
illud  pellicium  uostruro  inter  manus,  et  affer  i;i 
conspectii  nostrum.  Quo  inlegcrrinio  el  candidtssimo 
allato,  a<:sumens  illud  inter  manus,  et  cunctis  astan- 
tibus  ostendens  haec  pronuntiavit  :  0  stolidissimi 
mortalium,  qiiod  pellicium  modo  prctiosius  et  utilius 
csl!  Istud  nc  meum  uno  solido  comparatuin,  an  illa 
vestra  non  solmn  libris,  scd  et  multis  coempta  talen- 
lis?  Tunc  vultihus  in  teriam  indinatis,  terribilissS- 
mam  ejus  animadversionem  sustinere  nequibant. 
Quod  cxcmplum  religiosi^imus  pater  vester  non 
semel,  sed  per  totam  vitam  suam  imitatus  est,  iit 


S.  PALLIM  AQUlLtll!:N.vIS  PATR1ARC1L€ 


48 


fiulius  *  ^'tc.  Huc  usqiie  uarratio  SaDgallensis  nio-  A  Cuni  autcm  hic  ao.  776  ineunte  morarfitur,  contigU 


uacbi,  qux  quamvis  oninia  ad  rem  pnesentem  haud 
faciant,  tamen  omnia  exscriberc  placuit  ad  patrix 
nostrx  in  posterorum  memoria  perennandum  decus, 
quod  Caroli  Magni  nedum  victoriis  iiiustraU  fuerit, 
sed  et  pacis  studiis  exculta,  et  genialibus  exercitiis 

decorata. 

V.  H:ec,  quse  suppresso  nomine  pattiarchx,  ct 
lempore  quo  gesta  sunt,  non  indicato,  narrata  sunt 
a  monacho  sancti  Ga!li,nescio  cui  alii  appingi  pos- 
sint,  nisi  Sigualdo.  Non  enim  Paulino,  qui  anno  7$^ 
diploma  habuit  a  Carolo,  de  quo  cap.  6  §  4,  ut  cle- 
rus  Ccdesiaque  Aqnileiensis  sibi  episcopum  eligeret. 
Ilic  autem  et  Carolus  a  moriente  successorem  nomi- 
Handom  deposcit,  et  moricns  patriarcha  ipsi  Carolo 


Sigualdi  decumbcotis  casus,  qucm  narral  nionacbus 
laudatus. 

VIII.  Oppones  forlasse  quod  SangaUensis  monachus 
non  indubiae  esl  fidei,  quippe  ab  Ilenrico  Canisio,  15- 
brorum  ejus  editore,  Historia  taxatur  \eluli  nonitiw- 
quam  fabutis  aspersa,  Talis  vero  haec,  quae  Sigualdam 
Longobardorum  genere  adeoque  hostili  nomine,  apud 
Carolum  ita  pie  et  religiose  loculum  inducit,  ut 
aequari  primoribus  patribus  mcruerit  a  Carolo.  Nec 
in  illo  piclas  tanta ,  nec  in  hoc  tanta  commcndalio 
arguenda  videiur.  Insuper  indicat  facta  hxc  eo  anno, 
quo  cnpta  Papia  fuit.  Ait  enim  :  c  civitatem  supera« 
vit ;  >  et  sialim  sequilur  :  i  Exin  ad  ulieriora  pro- 
grcssus  .  .  .  venit  ad  urbem  Furiolanam,  etc. » Non 


electionem  remitUL  Insuper  cum  Pauiinus  decessit,  "  h;ec  ergo  differenda  ad  an.  usque  77G.  Adde  haec 


jam  annus  trigesimus  excurrebat  a  capto  Ticino. 
Usc  autem  sta4im  ab  hoc  bello  confeclo  evenerunt. 
Addc,  quod  Carolus  sub  finem  an.  805  et  princjpio 
an.  804,  quo  Paulinus  e  vivis  excessiu  Italiam  non 
vidit,  sed  celebravit  natale  Domini,  et  hiemavit  AquiS' 
granif  ut  habent  annales  Bertiniani.  Igitur  de  Paulino 
hxc  intelligi  non  possunt.  Minus  autem  de  quocun- 
que  alio  qui  Sigualdum  praecessissel,  quia  non  alius, 
sedipseSigualduscathedram  Aquilciensem  implebat, 
cum  Ticinum  est  expugnatum ,  a  cujus  expugnatione 
baDC  contigcrunt.  Tene  ergo  Sigualdum  csse  de  quo 
monachus  hic  lo<iuitur. 
IVI.  Verum  non  evenisse  an.  774,  quo  capta  Papia 


evenisse  hiemis  tempore,  ut  dictum  esl.  Si  crga 
hiemis  tempore  decessit  Sigualdus ,  etiam  hiemis 
tempore  et  quidem  ejusdem  anni  suOiciendus  fuerai 
Paulinus :  ad  hoc  enim  Carolus  hic  diversabatur , 
videlicet  i  donec  episcopo  decedente  dignum  ei  suc- 
cessorem  substitueret.  >  Cum  aulem  Paulinus ,  per 
mensem  Maium,  vel  Junium,  non  nisi  grammaticm 
appelletur  in  privilegio,  de  quo  cap.  praiccd.,  el  in 
consequens  non  adhuc  esset  palriarcha  renuntiatus^ 
manifestum  est  haec  haud  componi  posse  cum  anno 
776  quo  Caroius  slatim  a  Paschale  ab  Italia  rccesso- 
raL  His  acx^edit ,  quod  infra  dicitur :  c  Prseceplum 
ab  imperatore  susceperant,  utin  eisdcm  pellibus,  elc. » 


fuit,  patenter  evincitur  ex  biemali  tempore,  [xxi]      Carolus  autem  imperator  non  est  dictus  nisi  anno 
/«i«A  h-wo  aArAKAniiir!  niiod  indicat.  nedum  dxes  im-      octingentesimo.  Non  ergo  haec  conveniunt  an.  776. 

IX.  Haec  tamen  ea  facilitate  qua  opponuntur,  refu- 
tanlur  solvunturque.  Nam  de  veracitate  scriptoris  et 
fide,  non  iuficias  eo,  ipsum  nonnulla  fabulam  sapien- 
lia  interserere,  uon  tamen  omnia.  Ait  enim  laudatus 
Canisius,  quod  <  stjius  licet  humilis  et  abjectus,  et 
bistoria  ipsa  nonnunquam  fabulis  conspersa  sit,  ta- 
roen  ea  insunt,  quae  memoriam  omnis  posleritatis 
merentur.  »  Et  Caspar  Barthius  Adversar.  (lib.  xlv, 
cap.  li)  postquam  fusius  dixerat  non  cssc  reproban- 
dum  scriptorem  hunc,  etsi  fabulosus  quandoque  de- 
prehendatur,  imo  in  plurimis  ei  adha^rendum  ob  slyli 
simplicitatcm,  qua  veritas  magis  emicat,  quam  fu- 
cato  verborum  apparatu,  condudit :  c  Fateor  roe  capi 


quo  hxc  gerebantur;  quod  indicat,  nedum  die$  im 
hrifera  et  frigida,  sed  et  habitus  pellicinus  Caroli  et 
palatinorum ,  qui  nisi  brumali  tempestate  vestiri 
solet.  Natale  autem  Domini  celebravit  sub  finem  an. 
775  in  ipso  castronim  vallo,  ut  ex  annalistis  Loise- 
Uan.  Beriinian.  cxleris  docet  Cointius  ad  hunc  an. 
n.  18,  et  Pascha  an.  774  seq.  RomK.  Expugnata 
autem  urbe,  non  dicnnt  annalistae  ipsum  excurrisse 
Italiam,  provinciasque  ditionis  Longobardicac,  sed 
<  ibi  venieniesomnesLongobardide  cunctis  civitati- 
bus  Italiae,  subdiderunt  se  dominio  domni  gloriosi 
rcgis  Caroli  et  Francorum,  i  ait  annalisla  Bertinia- 
nus.  Addunt  Lambeciani  interfuissc  <  dedicationi 
Ecclesiae,  et  translationi  corporis  sancU  Nazarii  in 


monastcrio  Laurcsbam,  anno  incarnationis  Dominicae  j)  simplicitate  hujus  monachi,  et  veriora  ejus  simpltcia 


774  die  Kalendar.  Septembris.  »Lauiesham,  sive 
Lorsch  in  episcopatu  est  Wormatiensi,  a  cognomine 
f  ivitate  tribns  in  ortum  leucis  dissitum.  Frustra  igi- 
uiT  quxritur  an.  774  vel  ineunte,  vel  exeunte,  id  est 
htemali  tempcstate  in  Forojulio  Carolus,  cpiscopum 
dcc^^denti  suflecturus. 

VIL  Quac  cum  ita  sint,  non  aiius  annus  occurrit 
cul  hxc  possint  probabilius  aptari,  quam  annus  776. 
llo<:  enim  biemis  tempore  Carolus  Forumjulium  ad- 
\  C!iit,  de  Rolgando  pcrduellionis  rco  pocnas  sumpto- 
nis.  Hic  staliva  habuit,  et  qui  Natalcm  Domini  in 
MUn  quae  dicilur  Scaldistat  celebravit  sub  fincm  anni 

775  (ut  dictum  cst  cap.  superiori  §  5),  Iiic  hiemavit, 
U  Pascha  Tarvisii  C(lo')rato  >emeavit  in   ri^dliafi. 


dicta  censere,  quam  tumidas  alionim  tragoedias,  qui 
cum  ornate  nobis  loqui  volunt,  acnigmata  non  r.iro 
nectunL  >  Insuper  in  titulo  librorum ,  auctorilas 
quae  fidem  faciat,  profertur ;  nam  dicunlur  i  scripti 
a  quodam  sancti  Galli  roonacho  ex  relalionilus 
Adalberti  militis,  qui  llunico,  Saxonicoque,  ct  Sla- 
vico  Caroli  bello  intcrfuit,  ejusque  filii  Werimbcrii 
sacerdo.is.  » In  bac  autem  decumbcntis  palriarcli» 
hisloria ,  nihil  falulosi  subodorari  milii  videor ,  ut 
clausis  oculis  sit  reprobanda. 

X.  Quod  Vi»ro  de  piclatc  deccJentis  Sigualdi  ct 
comiiate  Caroli  cum  laudantis  mirum  videtur  ct  in- 
credibile,  ci  quidcm  qui  sine  judicii  pnecipilalior.e 
proccdil,  niliil  niinim  aut  incredilile  videri  dcbct. 


45  YlfA.  gO 

Carolus  cniin  e}us  crat  magnaDiinitatis  et  Lonitatis,  A  num  autcm  non  tunc  renuntiatum  patriarcharo  con- 


iit  virtutem  vel  in  hostc  diligeret.  Pneterquam  quod 
Longobardos  a  bcllo  in  Desiderium  confecto  non  ut 
hostes  habuit,  queis  ditiones  Spoletanam,  Bcneven- 
tanam,  Forojuliensem  jure  feudi,  ut  a  prioribus  suae 
gentis  rcgibus  habuerunt,  retineri  voluit  et  admini- 
ttrari,  ul  dictum  est,  minos  vero  Ecclesix  principcs, 
at  erat  Sigualdus  patriarcha,  ccgus  vel  ipsa  animam 
sgentis  conditio  sanae  mentis  viro  suadet  omnino 
probabile  fieri,  quod  ea  qu»  allata  sunt  verba  protu- 
ImL  Eteoim  vere  aflatira  desipit,  qui  nec  in  roorte 
saperc  possit.  Verum  enim  vero  Sigualdos  non  ejus 
tHx  et  moris  erat,  ut  pessoro  dederit  boni  pastoris 
olBdom,  et  virtuie  praesule  digna  non  excelluerit. 
Yetus  ehronicon  a  Muratorio  in  Anecd.  Lat.  tom.  IV 


stat,  qui  mense  Maio,Tel  Junio  sequenti  adhoc  [xxii] 
magister  grammatices  dicitur  in  diplomate  anni  776. 
Verum  et  hanc  paucis  explico.  Nullibi  dicitur  ab  hi> 
storico  Sangallensi  defunclus  patriarcha ,  sed  taii- 
iuromodo  c  occasui  vitae  appropinquare ;  i  et  Carolus 
Forojulii  f  aliquantisper  immoratus  fuisse,  donec 
episcopo  decedente  dignum  ei  successorem  consti- 
toeret.  i  Quibus  verbis  nihil  aiiud  haurire  possumus, 
nisi  vel  senium  Sigualdl,  mortem  vicinam  praenun- 
tians,  vcl  acgrltudinem,  a  qua  roelius  habitunis  noii 
sperabatur.  Dc  roorte  autero  ejus  altom  silcntiom. 
Ex  qno  inferendum,  mortem  qure  iinminens  credcba- 
tur,  non  tucc  accidisse.  Possunt  eniin  componi  hncc 
umnia  cum  slatu  roorti  proxiroo ,  quamvis  inieritus 


relalum,  ait  eum  i  prospere  et  laudabiliter  Ecdesiam  *  viri  longius  protrahaiur.  Ad  inteniionem  quidcm  hi- 


roam  gubem«'«sse.  i  Et  optimi  antitiitiz  titulo  inscri- 
plio  vetus  in  patriarchali  Utinensi  pakitio  eum  doiiat, 
^ai  est  hujusmodi : 

SIGCALDL'8 

BESIDERIl  REGIS,   AFFINIS  SCII, 

niMA5ITATEM  MITIGARE  SATAGCBAT  : 

6BD  REGNI  L0!fC0BARD0RU)l 

LNTERITUS  ANT16TIT1S  OPTIVI 

OFFICIIS  FINKM  FECIT. 

U.  Quod  vcro  additur,  connexioncm  verborum 
f  Papiam  supeqavit,  i  et  c  Exin  ad  ulteriora  progres- 
SQS  .  .  .  .  veiiit  ad  urbeni  Furiolanam,  »  indicare  co 


storici  nihil  intererat  num  tunc  vere  obiisset  illc, 
cujus  morilurientis,  ut  videbatur,  verba  sibi  erant 
commendanda.  Ergo  oum  non  constet  de  morte  gus 
tunc  secuta ,  in  aliud  tempus  par  est  credere  conti- 
gisse.  Igitur  hanc  mea  sententia  satis  probabilom 
conjecturam"efibrmo.  Garolns,  qul  Paulinum  Sigualdo 
decedenti  successorem  ob  praeclara  doctrinae  et  san- 
ctitatis  merita  destinavisset,  si  idoneiorem  non  pro- 
tulisset  Sigualdus,  cum  vidisset  ipsius  Sigualdi  vitam 
protractam  qoam  credebat  brevi  flniendaro ,  interim 
favoribus  prosequi  sibicharissimum  hominem  perco- 
piens,  ipsi  res  Waldandi  in  Labariana  villa  dono  de- 
dit,  quasi  praestito  de  patriarcbalus  dignitate  (qnam 


anno,  quo  captum  Ticinum,  Forunijulium  Carohim  ^  contulisset  tunc  si  vacasset,  suo  tempore  tamen  goii- 


;idventasse,  hoc  est  an.  774  non  776  nihil  pariter 
ofDcit.  Fateor  quidcm  ac.uratiorem  dicendi  formam 
desiderandam,  verum  Tcutonico  coenobitae,  parum 
admodum  Latiiix  lingiix  canoncs  cailenti,  saeculo 
eroditione  adeo  iodigo,  veniam  dandam  esse  omiiis 
aMiuitatis  ratio  exposiubt,  et  indigesiam  narrationem 
humanius  condonandam.  Caelerum  si  exsLCtius  verba 
perpendis,  nihil  aliud  indicant,  nisi  post  caplam 
Papiam  Forunijulium  Carolum  adiisse ,  tcmpore  ta- 
mec  quo  adierit  non  designato.  Adiit  autem  Forum- 
juijum,  non  quidein  an.  774,  scd  an.  776 ,  et  ?6  exin 
idem  cst  monacbo  Sangalleusi,  ac  cum  venit  ( id  est 
alia  occasione)  Forumjulium.  Et  verba  illa  ad  ulte^ 
riora  progres$u$  non  eamdem,  sed  potius  iiovam  in- 


ferenda)  arrhabone.  Etenim  quae  illo  diplomate  cun- 
tulit  Carolus  (impcrator  a  monacho  dictus,  vel  quia 
aliquando  sic  vocati  sunt  Francorum  reges,  ut  adno- 
tat  Baluzius  in  notis  ad  concilium  Narbonense,  do 
quo  nos  in  Dissertaiione  de  Felicis  et  Elipandi  hrc- 
rcsi  n.  27  vel  quia  post  ejiis  ad  imperii  assumpiio* 
nem  historiographus  scripserat)  Carolus,  Inquam, 
rex  Paulino  majora,  quam  quae  grammatices  roagi- 
8lro,  de  litterls  quantumvis  benemerito ,  quem  non 
ingenuitas  sanguinis,  nec  militaria  gesta  commenda- 
rent,  forent  largienda.  Donavit  igilur  viro,  quem 
brevi  statuerat  fore  locandum  ea  in  sede«  in  qua  cum 
locatus  fuisset ,  digna  donato  et  donante  appareret 
donatio.  Itaque  anno  776  post  mensem  Junium,  Jam 


niiere  videntur  expeditiouem.  Non  enim  Ticino  capto  q  a  Forojulio  Carolo  Franciam  regresso ,  defuocto  Si- 


et  Italia  jam  in  suum  jus  asscrta,  ulteriora  facinora 
aggressus  tunc  fuit,  sed  tanium  postea  ad  ulteriora 
progressus  est,  cum  turbas  cienti  Rotgando  adfuit , 
Fommjulium  rebcilione  ducis  emotum  sibi  denuo 
subacturus.  llanc  temporis  intcrpositionem  innuit 
non  obscure  quod  additur  de  palatiuis,  induiis  vesti- 
busallatisde  Papia,  ad  quam  Venelici  ex  Oricnte 
advexerant.  Nam  non  est  credibile  eo  tempore,  quo 
dvitas  vel  obsessa,  vel  iu  tumultu  adhuc  erat,  illac 
Yeoetos  merces  suas  attuiisse.  Sed  pacatis  rehus, 
oommodiori  delatione  advectas  annis  sequentibus 
(pQta  775,  vel  776)  advenis  Francis  venditasse. 

XII.  Majoreiu  implicat  difficultatcm,  qood  appooi- 
ur,  Tlddiccl  haec  tempore  hieroali  accidisso :  Pauli- 


gualdo  (  anno  exeunte  776 ,  ait  G.  Cave,  et  bene ) 
Caroli  ope  Paulinus  patriarcha  salutalur ,  ad  annos 
28  nostra  senteniia  sedem  AquUeiensem  gloriosis- 
sime  occupaturus. 

XIII.  Ughelius  etcacleri,  qui  dicunt  an.  774  auspi- 
casse  regimcn  patriarchale  Paulinum,  omnino  falluiH 
tur;  nam  constat  cuman.  776  grammaticum  dictum 
in  diplomate,  non  patriarcham ;  quod  nomen,  si  tunc 
ipsi  debitum,  non  oiuissum  fuisset.  Hi  quiJeni*  qui 
an.  802  e  vivis  subtractum  asserunt,  annos  28  pon 
tificatos  (ut  et  nos  facimus)  eoguntur  admittere.  Scd 
non  an.  802,  imo  an.  804  fato  succubuisse  suo  loco 
ostendetur,  adeoquc  an.  776,  non  an.  774  est  assum- 
ptio  ejus  coUocanda.  Qui  vero  annos  tantummodo  15 


[il 


S.  PACLIM  AQLILEIENSIS  PATmARClL€  Sl 

episcopatus  asftigDanl,  si  denatuui  volunt  an.  804,  A  vei  lapso  mense  Junio  ad  patriarcliarem  dignitalem 
catbedram  ascendisse  dicunt  an.  789.  Si  excessisse     assumptum  dicat.  > 


aiunt  annum802  patriarcham  dictum  habeni  an.  787. 
Keutrum  verum,  quia  chronica  illa,  a  quibus  spatium 
iS  annorum  haustum  est,  multis  peccant,  n^  ipsis 
fldendum ,  ut  visum  est;  cum  Callisto  an.  40,  Si- 
goaldo  an.  42appingant,  sicque  Paulini  assuroptionem 
ad  saeeulum  sequens  referre  compellaat.  Concinnator 
eoruui,  praeierquam  quod  recens,  quippe  cum  usque 
ad  NicolaUm  successorem  beati  Bertrandi,  hoc  est 
ad  annum  1550  regestum  suum  producat,  eo  sub  tera- 
pore  se  scnt^sisse  ostendit,  Sigualduro  natione  Civi  - 
tatentem  dicens,  qiii  genere  erat  Longobardus,  etsi 
forte  Forojulii  natus,  hoc  vocabulo  satis  modemum 
scriptorem  se  prodit,  nomine  non  veteris  origiuis 


XIV.  Sed  adhuc  conjeeluram  liceat  aflerre,  qua 
convellaUir  opinio  chronicis  nostris  innixa,  spatium 
tantummodo  15  annorum  sedi  Paulini  assignantium. 
Carolus  an.  776  invisit  Sigualduro,  raorli  (ut  putaba- 
tnr)  proximum ,  ut  hic  supra  visum  esl.  Hominem 
higusmodi,  alioquin  xtate  confectum ,  cui  tot  annos 
cathedrse  a  chronicis  proKiictis  assignantur,  curis 
quoque  ob  deploratas  gentis  suae  res,  ut  xquum  esl 
credere,  contritum,  vitam  ad  undecimum,  vel  ad 
decimum  tertium  anuum  adhuc  protraxisse  non  fit 
credibile.  Credibile  potius  fit  eomet  anno  776,  quo 
sic  se  male  habentem ,  vel  infirraitaie  vel  scuio,  Ca- 
rolus  inviserat,  Sigualdum  decessisse,  ejusquc  loco 


tisurpato.  Insuper  an.  789  F^aulinus  conciiiis  Caroli  B  sufiectum  Paulinum,  anno,  inquam,  ad  occasura  ver- 


Magni  kiterfuit  ut  episcopus,  et  quidem  Aquisgra- 
nensi  celebrato  \  Kal.  Aprilis,  ut  in  Dissert.  de  con- 
cil.  Forojulien.  num.  10  ostendilur.  Non  ergo  un. 
789  patriarcha  renuntiatur,  quem  ut  Aquileiensem 
episGopum  jam  sub  die  iS  Martii  comperimus  absen- 
tem,  et  munia  episeopi  in  synodo  agentem.  Igitur  cum 
nec  an.  774  ut  nimis  pr;jepropera ,  nec  an.  787  mi- 
nusve  an.  789  ul  nimis  serotina  slatui  possit  Paulini 
in  patriarcham  inauguraiio,  eam  amplectiraur  sen- 
tentiam,  quse  plures  et  nobiliores  patronos  habet,  et 
firmioribus  innititur  fundanientis,  nempe  an.  776  ad 
finem  suum  inclinante  ad  Aquileiensem  sedem  Pau- 
ttnum  assumptum.  Hujus  mentis  sunt  Onuphrius 
apud  BoIIan.  in  Vit.  sancli  Paulini  §  1,  n.  7,  qui  an- 
nis  25  patriarchatnm  ejiis  condudens,  an.  801  de-  ^ 
mortuum  subindicat.  Palladius  junior ,  Schonleben, 
Labbe  in  addiL  ad  Bellarminubi  tom.  H  insinuai 
priorem  de  an.  774,  sed  propendit  in  alteram  an. 
776,  at  facit  Morerius  in  Dictionar.  Bellarmini  autem 
regestum  in  lib.  de  Scriptoribus  ecclesiasticis  est  no- 
tabile,  quia  Paulinum  sub  anno  780  fiorentcm  refK)- 
nens,  annis  aliquot  pnecedentibus  praesulem  fuisse 
subindicat.  Hotfmannus,  in  Letico  universali,  non 
niraium  dislat,  qui  annos  ^  sedis  admittens,  et  an. 
803  roorti  assiguans,  an.  777  aUspicatum  arguit  epi- 
scopatum.  Cui  astipulari  videtur  M.  de  Fleury,  qui 
tora.  IX,  pag.  588  edil.  Faris.  an.  ITOS,  ait  acce]pis$e 
pnVilegium  a  Carblo  (die  quo  cap.  pRj^d.)  il  de 
Juin,  la  huitihne  annie  de  Chartet ,  c^eet-h-dire  l*an 


gente,  qua  anni  tempestate  facilius  diutuniis  infirmi- 

tatibus  fatigali ,  vel  xtate  nimia  consurapti  hicrae 

.nppropinquanle  e  vivis  subtrahuntur.  Eteuira  quia 

in  coigecturis  versaraur,  ralionabilior  ea  apparet, 

quse  horainem  raorli  proximum  intra  annura  suspi- 

catur  sublatum,  quam  quxeum  adhuc  ii  vel  13  an- 

nis  vitae  donat. 

XV.  Hxc  cujuscunque  sint  ponderis,  et  non  nisi 

fulcita  conjecturis,  aliquod  taraen  verisirailitudinis 

momentura  addunt  sententiae  nostrse,  quae  est  cora- 

munior  et  probabilior,  annos  scilicet  776  patriarcha- 

tum  Paulini  auspicanti. 

[xxiii]  CAPUT  V.  ' 

Sancti  Paulini  peregrinationeSf  et  concUia  quibus 
inlerfuil  ub  an,  776  ad,  an.  791. 

1.  Circa  ftnera  itaque  anni   776  Paulinns,  qui  Ca- 

rolo  Magno  doctrina  ct  virtutuni  meritis  percharus 

erat,  ejus  ope  ad  patiiarchalem  sedem,  invitus  li- 

cet  reluctansque,  evehitur.  Qno  in  rounere  cura  par- 

tes  cunctas   pastoris  optirai  expleret,  vinceretquc 

vota  et  spes  populomro,  promotori  suo  visura  fuit, 

nedum  ad  pecuIiaremEcclesitc  Aquileiens.  utilitateni 

sanctissimuni  do<itissimumque  virum  pmplucere,  sed 

universae  Ecclesiae  Dei,  cujus  res  sibi  adeo  cordi 

erant,  fore  profuturum.  Ea  propter,  cum  a  rebus 

Longobardorum  prolritisForojuIiensis  provincia  Fran- 

cico  sceptro  est  addita,  episcopus  ejus  quoque  intcr 

illos  annumerandus  esset,  qui  Carolinx  dilionis  di- 

cebatur,  faclum  est,  ul  Carolo  quara  frequenter  con- 


776,  et  H  iuccida  peu  de  temps  apres  H  Sigualde  dans  ^  ventus  non  solum  regni  procerura  el  dynastarura 

Le  siige  d^AquiUe.  Cui  ^ccinit  et  Pagius  ad  au.  776 

in  fine.  Adrianus  autem  Baifiet  (Les  Vies  des  saints, 

tom,  /,  11  yanvter)  slchabet:  //  y  fut  ilev4  contre 

son  gri  Can,  776  pat  Vautoriti  de  Charlemagne ,  non 

pas  pour  ricompenser  sa  )fertu,  mais  pour  donner  un 

bon  pasteur  et  un  excetlent  maUre  auxpeuplcs  de  Car- 

nie,  et  un  haMe  d^enseur  h  rtlglise  conlre  les  h^ri- 

9k9  }U  son  re^ps.-Colntius,  ad  an.  776,  n.  9,  ex  diplo- 

mte  dato  mense  Juhio  hoc  an.  7^6  ^uUno  grara- 

lAAtico,  exdudit  opinionem  anni  774  et  Sigonium 

]k&»erentem  an.  ^76  tuetor  dicens :  c  Posterior  igitur 

bpiuio  (qu;c  est  Sigonii)  pra;ferri  debet,  nec  luec  Ca- 

luUuu  diptuuiaii  ropugnat ,  raodo  Paulinura  labenlc ,. 


cogente,  sed  abbatura  et  episcoporum  sibi  subdiia- 
rum  diuBce^n,  Paulinus  noster  nonrak*oextra  pro- 
vincix  fines  peregre  sit  profectus.  Non  ausira  taraen 
asserere  cuique  coitioni  ipsum  interl\)isse.  Quando- 
quidem  locorura  distaiitia  el  coetuura  coactorura  fre- 
quentia  quolibet  ferme  anno  indicta  hoc  non  sua- 
dent.  Venim  sicuti  otanibus  adfuisse  non  fit  cicdl- 
biie,  ita  a  celebrioribiis  abiiisse  non  fit  probabile. 

n.  Primus  post  rniiiationem  PauUni  in  episcopura 
coDventus  qui  occurrat  eslPaderbomensis  anni  777, 
qui  sane  ei  synodusy  et  publtca  vocatur  an  .nnnalis- 
tis  Bertin,  ct  Loisetii,  et  foTtc  opisc^porura  non  lc< 
vis  nianus  adfuil,  qiiippc  Snxoues  olim  foedifragi. 


:;3 


VITA. 


a 


oppignorau  Ade  daiisque  obsidihus,  nomen  Cbristo  A  nuper  sincerius  ad  fidem  conversa.  De  prsesenlia  ta- 


dedenint,  et  baptismo  innumeri  expiati.  Adfaisse  Pau- 
linum,  ueque  negandi,  neque  afQrmandi  fundameii* 
tum  suppeiit  cnm  nulla  episcoponim  mentio  fiat,  et 
ex  actis  concilii,  quae  ab  aucloribus  non  proferuntnr, 
BuUns  conjcctandi  aditus  pateat.  Non  adfuisse  po- 
tios  potandum  snadet,  et  quod  Francorum  Saxo- 
numque  tantnromodo  dicaiur  convenlus,  et  quod 
Paulinus,  recens  in  sede  positus,  novis  gregis  lustra^ 
tione  iroplicitus  fuerit  et  praepeditus  ne  accederet. 
in.  Non  ita  de  synodo  an.  779  venit  pronuntian- 
dam,  in  qua  vel  ipse  primus  canon,  qui  de  melro- 
politis  inscribitur,  suspicionem  ingerit  Paulinum  ad- 
fuisse.  Nam  eo  tempore  AquUeiensis  Ecclesia  suffra- 
ganei  episcopi,  in  partes  binc  Longobardorum,  inde 


men  Paulini  quam  nec  asserimos,  nec  negamus,  iibi- 
tum  sit  unicuique  opinari.  Hoc  medio  tempore  duo 
itinera  Romana  instituit  Garolus,  alind  an.  781  quo 
Pascha  cum  Adriano  pontiflce  in  urbe  celebravit, 
Natalitia  autem  festa  sub  finem  praecedentis,  Papue. 
Dum  Romse  esset,  baptizatus  est  Carolomannus  ab 
Adriano,  et  ab  eodcm  a  fonte  susceplus  (facto  sio 
Caroli  coropatre,  uli  deinde  papa  se  vocare  oonsu^c 
vit )  dictus  est  Pipinus,  et  inunctus  iu  regem  Italii^ 
sicoti  frater  cjus  Lodovicus  Aquitaniae,  quos  Hisdo- 
gardis  Carolo  pepererat,  illum  an.  776,  hunc  anu. 
778,  adeoque  primum  quinquennem,  alterum  hoc 
anno  triennem  dices.  Cum  vero  rediret,  Mediolaoi 
Gisla  nuper  ei  nata  baptizatur  a   Thoma  archiepi- 


Graecoruffl  jaro  disiracli,  obedientiaro  capiti  detre-  B  scopo.  Ex  his  cum  Carolum  euntem  et  redeuntem. 


ctabant.  Videtur  igitursynodus  occurHsse  opportune 
ad  tuenda  Ecclesise  Aquileiensis  violata  Jura,  forte 
ipsius  Paulini  querelis  excilata,  statuendo  sic : 
<  Can.  I.  De  metropolitanis,  ut  suCfraganei  episcopi 
eis  secunduro  canones  subjccti  sint ;  ct  ea  quse  erga 
minislerinm  illorum  emendanda  cognoscunt,  libenti 
animo  emendent  atque  corrigant.  »  Joannes  Can- 
didns,  inilio  lib.  iv  Coromentar.  Aquileien.  fulcimen- 
tum  conjecturae  suppeditat,  duro  ait,  curo  primum 
Paulini  meminit :  <  Paulinus  sextus  el  trigesimus  pa- 
triarcha  ad  eum  (Carolum)  accurrit,  Aquileiensis  Ec- 
desiae  ac  regionis  ferme  interitum  deplorans,  a  quo 
dementissiroe  exceptus  munificentissima  retulit  pri- 
>ilegia.  i  Quo  accurrerit,  uon  profert ;  sed  sollici- 


lasubriam  pertrausisse  appareat,  nihil  comroune  cum 
rebus  Forojuliensibus  hoc  iter  habuisse  paiet. 
Aliud  iier  aggressus  est  an.  786,  quo  occasui  appro- 
pinquante,  Natalem  Domini  Florentiae  celebravit,  cc 
statiro  Romam  versus  tendens,  beuignissime  exce- 
ptus  ab  Adriano,  ab  eoque  qui  Aragiso  uon  fidebat, 
sollicitatus,  in  Apuliam  descendit,  Capuam  deinde 
Beneventumque  ab  A*ragi'so  recepit,  et  rediens  Ro- 
maro  Pascha  cum  pontifice  celebravit  an.  787.  Audi- 
tis  autero  nuntiis  Tassilonis,  Adriano  missis  ad  con- 
ciliandam  ope  pontifids  fnter  eos  abrupiam  jam  pri- 
dem  concordiam,  ne  tuuc  quidem  sincero  aniroo 
procurataro,  revertitur  ad  sua,  et  Wormatiae  Fastra- 
daro  ob  Hildegardis  mortero,  quae  an.  783  in  vigilia 


tudo  Paulini,  Jura  Ecclesiae  suae  vindicandi  percu-  G  Ascensionis,  die  ultiroa  Aprilis  evenerat,  novaro  uxo- 


pidi,  primo  post  assumptioncm  soaro  episcoporum 
interventu  coacto,  huic  conventui  accurrisse  suadet, 
et  opem  rebns  Ecclesiae  sucepessurodatis  iropetrasse. 
Tilulashnjus  conventus  talisest,  in  Capilularibus,  et 
apud  Cointiuro  hoc  an.  779,  n.  1 :  c  Anno  fdiciter 
ondecimo  regni  ^omni  nostri  Caroli  gloriosissimi 
regis  in  mense  Martio  capilulare  factum,  qualiter 
eongregatis  in  unum  synodali  concilio  episcopis,  ab- 
batibus  virisque  intustribus  [stc  Cafritular.  Baluzii; 
iliustribus  apud  Cointium]  coroitibus,  una  cum  piis- 
siroo  dorono  nostro,  secunduro  Dei  voluntatero  pro 
cansis  opportuuis  consenserunt  decretum.  >  Coi- 
tionem  hanc  Haristalli  factaro  esse,  adeoque  vocari 


rem  coroplectitur,  deque  rebus  ad  Tassilonem  perti- 
nentibus  actis  vel  agendis  synodum  cogit.  Sequenti 
anno  788  in  Ingelbeiroensi  villa  aliam  synoduin  con- 
vocat,  qua  ejusdem  Tassiloois  perfidia  convindtur, 
et  praesertim  de  Avaribus,  in  pemiciem  rerum  Caro- 
linarum  advocatis  in  societatem  rebeliionis,  et  eo 
ipso  anno  revera  praesto  factis,  et  regiones  ditionis 
regis  vastantibos,  postulatur.  In  ciyus  caput  omnet 
qui  aderant  c  Franci,  B^oarii«  Longobardi,  et  Sazo- 
nes,  vel  omnes  provinciales,  i  tanquam  reuro  mortis 
indubiuro,  pronuntiarunt.  Verum  mitis  Caroli  anirous 
scntentiam  temperavit,  et  data  reo  quid  de  se  agi 
voluisset  potestate,  se  cum  filio  Theodone  pro  aris 


Haristallensero  posse  suspicatur  Sirroondus  (in  No-     totondit.  Hsec  omnia  fusins  habes  in  annalistis,  pno- 


tis  ad  hanc  locuro)  ex  eo  quia  annalistae  Francorum 
et  Eginardus  asscrant  hic  Nalalero  Doroini  et  Pas- 
cha  Caroluro  celebrasse,  quod  iu  Id.  Aprilis  eo 
aano  oontigit  et  in  consequens  Martio  mense  ibidem 
coromoratom  fuisse  xquuro  est  credere. 

lY .  Annis  seqneiilibus  (quorum  res  nonnisi  suroma- 
tiai  excorrimoB,  tantum  ne  series  temporum  abrum- 
IKitiir )  alia  concilia  celebrata  esse  a  Carolo  scriboDt 
annalist»,  pau  an.  780  ad  Lippiae  fontes,  et  ibidem 
pariter  aiind  an.  782,  anno  autem  785  Paderburnae  ; 
in  qoibos  tamen  nuUum  sospicandi  locum  Paulinum 
ioterfuisse  deprehendimus.  Sicuti  nec  in  Worroa- 
liensi  an.  786  et  787,  nisi  quia  in  hisaliquando  actita- 
tam  de  institutione  episcopaliuro  sedinro  in  Saxonia, 


sertiro  Bertiniano.  Cum  autem  hic  disciplinse  ecde- 
siasiic»  mere  et  prascise  non  apparaat  consoltum, 
nihil  ausim  de  praesentia  Paulini  proferre. 

V.  Sed  jam  devenimus  ad  anoum  789  quo  Aquis 
conciliuro  Carolus  adunavii ,  cui  .adruisse  Pauliuum 
non  dubitamus,  sicut  et  aliis  ejusdem  aniti  convenii- 
bus,  quos  episooporum  ccctiis  fui$se,  At  Pauiinum 
interfuisse,  satis  superque  ia  Dissert.  2de  aynodo  Fo- 
rojuliens.,  n.  10  ostendimus.  fioc  uoum  tantummodo 
argumentum  hic  iiceat  proponere,  quod  etiam  1.  c. 
refricamus.  Anno  796  in  Forojuiiens.  condlio  dicebat 
Paulinus  annis  superioribus  se  vocaium  a  Carolo 
saepe  conciiiis  ab  eo  indictis  adfuisse.  Nuiluro  [ixiv] 
autem  (si  demas  Francofurtanum)  inre^l^s,  cui  ma- 


55.  S.  rAlLIM  AQUILEIENSIS  PATRLVRCILE  69 

gisooosouumratioiiisUpuiareipsum  adfuisse,quam  A  Ex  quibusjam  Deo  favente,  luioor  Pipiuus  regnum 

Ilalix,  Lodobicb  Aquitanix  (enent.  •  Hi  igilur  tres 


hoic  quod  syoodusgeoeralisdicitur,quo  res  Ecdesi^e 
Saxonics,  si  non  eadem  sessione  et  loco,  saltem  eodem 
anno  agunlur  sub  eadem  convocatione  episcoporum. 
M.  Ilac  in  peregrinatione  Paulini,  et  extra  suae 
dioDcesis  fines  commoratione,  ut  credimus,  evenit, 
quod  Ermoldus  Nigellus  litteris  consignavit,  et  metro 
cecinit  (prope  finem  iib.  i)  quem,  ut  et  tres  sequen* 
t£s,  Ludovico  pio  Garoli  Magni  regis  filio  nuncupa- 
\it.  Ho&exbibliotbecaVindoboncnsiaugustissimi  nunc 
imperantis  Garoli  VI  gratia  extractos,  ope  cl.  viri 
Nicolai  Garellii  ejusdem  bibliothecae  praefecti,  publici 
jurisfecit,ettoro.  H,  parte  altera,  Rer.  Italicar.  Scri- 
ptor.  in  pripcipio  inseruit,  et  notis  illustravit  semper 
de  litterarum  republica  optime  meritus  Ludovicus 


Garoli  et  Hildegardis  filii  non  erant  antea  cogoiti 
Pauliuo,  adeoque  antea  nondum  eos  viderat.  Non 
quia  pridem  noD  fuisset,  ubi  ipsi  inerant,  cum  saltem 
au.  779  putamus  ad  Garolum  accessisse,  sed  quia 
adbuc  infantuii  in  conspectu  praesulum  baud  praesen- 
tati  credantur.  Lodovicus  enim  unius  erat  anni,  PI- 
pinus  triennis,  Garolus  seplennis.  Vel  si  infantes 
tuoc  viderat,  specie  oblitterata,  adolescente  aetate 
eorum  non  meminerat.  Neque  enim  credimus  prima 
vice,  qua  Garolum  adiit,  baec  contigisse.  Quandoqui- 
dem  ea  in  aetatis  leneritudine  versabantur,  ut  sacris 
in  consessu  episcoporum  et  procerum  regni  astasse 
omnes  nullo  modo  fial  probabile.  Adde  bicc  non  con- 


Antonius  Mucatorius.  Versus  igitur  (quorum  nuUus  B  tiogere  potuisse  ante  an.  781  quo  Pipinus  quiuquen- 


ei>t  omittendus,  cum  indueit  Ermoldus  Garolum  allo- 
quentem  filium  Ludovicum  ex  recepta  relatione  de 
ejus  victoria  Barcinonensi  et  clade  Saracenis  an.  801 
hifiicta)  sic  sc  habent : 

0  soboles  praDcUra  Dimis,  quaro  sAonper  amax  f  , 

Gorde  lenens  retuiit  quod  patriarcba  mibi 
Paallnas  qaond^m.  Pana  est,  patriarcha  benigDus 

Vcnerat  ad  sedcs,  rege  jal|ente,  piai. 
Cuofiqae  die  quadain  ecdesia  residf  ret  \n  yboa, 

AtloDitus  Cbristo  psalleret  flle  melos, 
Coniigft  Qt  Carolas  soboles  prcclara  parenif 

Omtu  proserani  pergerit  auctos  ope. 
Isnue  aram  properaos  cam  prscestis^et  ad  ilbm  : 

Ouo  sacer  aotistes  moBia  digoa  dabat , 
fi^autioas.  qois  at  iile  forel,  dmx  flagiut  ulu^ ; 

loteodeDs  famulas  reddidit  orsa  iTbi. 
I-ile  ut  cogoovit  primani  sobolem  booc  fore  regis 

Conticuit :  coeptum  ilie  peragrat  iter. 
Donique  post  spatiom  Pipioua  veoeratbpros, 

Mafpijoimam  jovpoum  cum  Gomitante  cboro. 
Panlioos  celebraos  fomalum  conpellat  enoMlero, 

Et  rogat ;  iUe  iteraro  verht  referre  parat. 
Fraesul  ot  agoovtt  aoroen,  regiqoe  recordtot, 

Mox  caput  inclinans  pergil  at  iile  celer. 
lUimus  ecce  veoit  Hlodovrcas,  et  ocfos  aram 

Amptecteos,  siipplex  steroitor  atqoe  solo. 
lllacryroaosque  diu  precibus  poscebat  Olympi 

Regoaoiem  Cbristoro,  qno  sibi  ferret  opem. 
Hoe  stcer  aspiclens,  sella  se  sosiulit,  ardeos 

Coropeliare  sacram  curo  ptelate  virum. 
Aotea  oam  Pippio,  Caroloqoe  abeuole,  sedili 

HaRserat,  et  nuUls  vocibos  orsa  dabtt. 
Denique  rex  vatem  prosiraio  corpore  adorai  : 

Pauiioos  regero  suscipit  ecoe  piom. 
Hymnica  dicU  dedit  vario  serroooe  referla: 

Perge,  ait  «d  Garolum,  pro  pieute.  Vale. 
Oesaris  ut  primo  vates  pervenlt  ad  aurem, 

Ordine  cuocU  soo  h»c  reciUvit  ei. 
Si  Deos  e  vesiro  Francomm  semioe  regero 

OnUoat,  iste  tuis  sedibus  aptus  eriu 
Umt  paocls  sapiens  Carolot  pandebai  alomDis . 

Oooraro  etosa  sibl  credolt,  slve  f^Meas,  etc. 

Hmc  Nigdlus,  qu»  acri  ponderatioiie  digna  suni. 

VU.  Garoli  hic  tres  fllios  nominat :  Garohim  ma- 
}orem  ceterif  xiatum,  Pipinum,  et  Ludovicum.  De 
Caroli  MagDi  prole  audfeodttg  Paulus  diacomis  hi 
«^piscopls  Meiefiiibiks.  «  Hic  (Cafoks)  ex  Hildegara 
coojuge  qoatoor  filios  et  qainqiit  fiUu  procmvit. 
nabuit  tamen  aDte  legal»  ooomibiiim  es  Biiiiiltnide 
iiQbili  puetta  fllitim  nomlae  tepionm.  Naionim  saue 
ejos,  quos  ei  Hildegard  peperit,  ista  sunt  Boinina. 
SVimus  dictus  est  Carohis.sciHcet  patris  et  proavi 
vocabulo  nuDcupatus.  Secundus  item  Pipimis,  fratri 
;iCquc  avo  ;equivocu$.  Terlius  Lodobicb,  qui  cuui 
UlQiaiio  (f^ui  i>itiunisocouliuit)  uno  partu  c^st  «[enilus. 


nis  dictus  est  rex  Italix,  quo  sub  nomine  proponitur 
cognoscondus  Paulino  interroganti.  Sic  enim  ait 
Ermoldus  :  c  Prsrsul  ul  agnovit  nonien,  regique  re- 
cordans.  »  Ad  quem  iocum  erudiiissimus  Muratorius 
sic  :  «  Potius  regemque,  scilicet,  recordatus  eum  esse 
Italise  regem,  mox  ei  caput  aperuit.  >  Differre  autem 
bxc  post  annum,  quo  versamur  789  vero  non  simile 
apparet.  Qui  enim  fieri  polcrat,  ut  non  cognitus 
esset  Pauiino  Pipinus»  qni  sub  boc  tempore  (ut  vult 
Pagius  ad  bunc  an.  789,  n.  6).  Histriam  et  Liburniam 
Graccis  eripuit^  adeoque  regiones  vel  nosiras,  vcl 
proximas  excucurrerat  ?  Insuper  boc  anno  adfuit 
palatio  Garoli  PauUnus.  Quid  ergo  obest,  ne  bacc  acU 
lioc  anno  credantur,  quo  non  conveniunt  obices  qui 

^  in  anterioribus  vel  posterioribus  annis  occurrunt? 
Nam  in  prioribus  aetas  filiorum  Garoli,  pnKseriiin 
Lodovici ,  non  suadet  factum,  in  posterioribus  facta 
qoibus  filii  Garoli  in  dies  iiinotescebant,  et  Paulini 
frequens  in  aulam  adventus,  obstant  quo  minus  igno> 
rasse  eos  dicatur,  ut  bic  fit.  Adde  quo  magis  ab  boc 
anno  recedimus,  magis  quoque  a  tcmpore,  quo  pro- 
babiiius  fit  Paulino  notos  factos  filios  Garoli,  recedi- 
mus.  Hoc  auiem  anno  baec  evenisse,  suadet  vel  ipsa 
setas  fiiiorum,  qus  satis  congrua  facto  videtur.  Nam 
Garolus  septemdecim ,  Pipiuus  tredecim,  Ludovicus 
undecim  annonim  erant. 

Vni.  Non  me  latet  vaticinium  de  LuJovico  post 
patrem  exaltando  in  Vita  Paulini  et  ipsi  Alcuino  ap- 

|v  pingi.  Quod  nec  latuit  scitissimum  Muraiorium,  et 
hoc  advertit  in  notis;  sed  caute  et  sapienter  conclu- 
dit :  «  Utri  ex  bisce  scriptoribus  potius  adbibenila 
sit  ftdes,  alionim  estojudicium;  fortassis  utrique.  » 
Quod  ipse  autem  sub  dubiutiooe  proposoit,  absolute 
proferrenoDettverendum  cunctaperpeDdenti.  Narra- 
tkmeoi,  qnam  profert  Muratorius  ex  cap.  iO  port.  i, 
pag.  156,  saBCuL  iv  BeDedictiD.,eaminet  esse  credi* 
muf » qua  noa  nsi  sumnstqttsque  pnefer  tnr  operibus  Ai* 
cttini,  namntriiique  a  caiBtanto^  ^^€tquati  dieitur  scri- 
pta.Qttam  nosvidimns,  est  hujnsmodi  :  <  Rex  siqui- 
dem  magmis,  imperatorque  jam  Garolus,  potens  ora- 
tionis  gratia,  uiiaque  desideratse  collocutionis  muUix 
cum  Albino,  sepulcrum  sancti  Martiui  suis  cum  filiis 
Carolo,  Pipino,  ac  Ludovico  visirarc  bluduil.  Quo  iu 


S7 


MFA. 


5S 


}oco  teoens  roanum  Albini,  ait  sccrete  :  Dotmne  ma-  A  Filio  Dci  disseiniuantis,  eo  occhi  rit  Paulinus,  liben* 


gisteryquem  de  hi$  /S/ti's  meis  videtur  tibi  in  isto  honore, 
qwem  indigno  quanquam  dedit  mihi  Deus ,  habere  me 
Mucceuorem  ?  At  ilie,  vultum  in  Ludovicum  dirigcus, 
iKivissimum  Ulorum,  sed  humililate  clarissiiuum,  ob 
quam  a  muitis  despicabilis  notabatur,  ait  :  Uabebit 
Ladoncum  humilem,  succeuorem  eximium,  Hoc  tonc 
soius  audivit  Caroius.  Sed  cum  eosdem  reges  erecta 
cervice,  et  Ludovicum  humili  post  orationis  gratia 
\a  ecclesia  sancti  Stephani  incedere  cernerct,  sedens 
tn  loco,  quo  sepeliri  volebat,  infit  sibi  assistentibus  : 
Cemitis  iMdovicum  fratribus  suis  humiliorem  ?  Certe 
ridebitis  hunc  patris  ceUissimum  successorem.  Nec 
non  cum  post  commmunionem  corporis  Cbristi  et 
sanguinis,  mauu  propria  eis  misceret,  idem  Ludovi- 


ter  cum  c;etcris  Palribus  solemni  ritu  damnaturus 
peslilcns  dogma.  In  disscrtatione  4  de  Felicis  ei 
Ellpandi  kcresi  n.  52  et  seq.  luculcnter  ostendimus 
prsesenliam  Puulini  iiihocccmvcntu,  uti  verba  ipsius 
indicant  lib.  i,  cap.  5  contra  Felicem,  qux  sunt : 
c  In  hoc  quippe  gymnasticcc  dispuutionis  conflicto, 
contigit  etiam  bumillimse  nostne  parvitatis  persona- 
liter  praesentiam  adfuisse.  i  Quae  de  nulla  alia  sy* 
nodo,  in  qua  disputatum  sit  de  errorc  Felicis,  pos* 
sunt  intelligi,  nisi  de  hoc  Ratisponensi,  ut  I.c  fusius 
demonstramus.  Cum  igitur  buic  concilia  adfuisset, 
impetravit  a  Carolo  privilegium,  quod  integrum 
exhibemus  in  Appendice  ii,  n.  5,  quo  libera  patriar- 
cbanim  Aquileiensium  electio  futura  deinceps  clero 


cus,hamilitateclari8simus,pnBomnibuspatrisancto  ^  Aquileien.  Ecclcsiae  permittitur.  Insopcr  exemptio- 

nes  nonnuIl£  a  publicis  oneribus  eidem  clericali 
coiigrcgationi  conceduntur.  Quae  omnia  hic  bunt  ac- 
curalius  perpendenda. 

II.  Interfuisse  quandoque  in  episcoporum  electio* 
nibus  principum  auctoritatcm,  et  aliquando  eligen* 
tium  libertatem  infractam  fuisse,  historioe  superio* 
nim  temporum  satis  comprobant.  Vcl  ipsa  tempe^ 
slatePaulini  primi  Aquileiensis  patriarchxprincipum 
manus  in  episcoporum  electionibus  immistae,  diim 
Pelagius  papa  (Epist.  supra  cap.  1,  n.  7,  citata)  scri- 
bit  Valeriano  Patritio  :  <  Non  ante  Mediolanensem 
episcopum  fieri  pcrmisistis,  nisi  ad  clementissimum 
principem  exinde  retuiissetis,  ct  quid  fieri  debuisset , 


se  indinaus,  ejus  osculatus  est  manum.  Tunc  vir 
Domini  assislenti  sibi  ait  Sigulfo  :  Omnis  qui  sc  exal- 
tatj  humiliabitur ;  et  [xxv]  qui  se  humiliat  exaltabitur, 
Certe  istum^  post  patrem ,  Francia  gaudebit  habere 
imperatorem,  Uoc  nos  jam  factum  et  vidimus  et  gau- 
<!cnius.  >  Hxc  auctor  vitae,  synchronus  (ut  ex  bis  ulti- 
lais  verbis  apparet)  ipsius  prxnuntiati  imperatoris 
Ludovici.  Conferrenti  banc  aulem  cum  supcriori 
iiarrationem,indubium  videri  debet  non  esse  ejiisdem 
facti  bistoriam,  sed  plane  diversi.  Nam  hic,  Caroliis 
ipseinterrogat;  ibi,  non  interrogatus  l^aulinus  vati- 
dniom  profert.  Hic,  jam  Carolns  est  imperator,  ut 
disertis  verbis  auctor  prodit :  imperatorque  jam  Ca- 


rolus.  Diceres  ue  Paulinum  filios  Caroli  non  agnovisse      ejus  itcrum  scriptis  rccognovisselis.  >  Quod  ea  tem- 


ante  an.  800  quo  Carolus  imperator  est  renuntiatus^ 
Non  puto.  Paulinus  ignorat  prima  vice  filios  Caroli ; 
Alcoinus  quemquam  ignorasse  eorum  non  dicitur. 
Amplius,  Paulini  estunica,  simplexque,  et  spontanea 
vaticinatio;  Alcuini  qusesitaet  rcplicata.  Duplcx  igi- 
tor  factum,  et  gcmina  historia.  Carolus  enim,  quod 
prius  a  Paulino  sibi  vaticinatum  fuerat,  ab  Alcuino 
quoque  exi»oscit,  non  dubiians  de  priori,  sed  optans 
per  secundam  prophetiam  confirmari  vaticinium,  uni 
&ancto  etiam  alio  bcato  astipulante. 

II.  Ex  binc  usqiie  ad  an.  792  extra  dioecesis  sux 
limites,  vel  ut  aulum  adiret,  vel  ut  conciliis  interes- 
set,  pedem  extulisse  non  fit  credibile.  Etenim  an- 
iius  790  sicnti  nuUum  bellum,  iiuUam  expeditionem 


porum  iniquilas  ne  dum  tolerabile,  sed  ut  plurimum 
conimendabilc  faciebal.  Ab  liiijus  nimium  productae 
anctoriiatis  abusu  ncc  ipsa  Romana  sedes  fuit  im- 
niunis.  Plura  cum  biijiis  rci  occurrant  exempla,  so- 
lius  Syinmacbi  papx  sufliciat  illud,  petitum  ex  Ana- 
stasio  Bi!)Iiolhecario  ineumil.  n.  inarg.  77,  qui  post- 
quam  contenlionemenatani  iii  ejus  electione,  etdela- 
tam  Ravennam  •  ad  judiciuin  regis  Theodorici  i 
descripserat ,  subdit  :  <  Divisus  est  iterumderus; 
alii  communicabaiit  Symmacho,  alii  Laurentio.  Tunc 
Fcstus  et  Probinus  scuatores  miserunt  relaiionem 
regi,  et  cocpcrunt  agere,  ut  visitatorem  daret  rcx 
sedis  apostolicac.  Tuiic  rex  dedit  Pelrum  Allinx  ci- 
vitatis  episcopum,  quod  canones  prohibebant.  »  Sed 


iniliUrem,  nullum  iter  Caroli  profert,  iU  nec  ullo  p  in  concilio  coacto  purgavit  se  de  oppositis  crimini- 
'  condlio  est  insignitus.  Anno  autem  sequenti  791,  ob      bus  Symmacbus,  i  ct  damnatur  Petrus  Altinas  inva- 

sorscdisapostolico^,  et  Laurentius  Nucerinus;  quia 
vivo  episcopo  Symmacbo  pervaserunt  sedem  ejus.  » 
Vidcn,  quo  pcrvenerat  principum  in  sacerdotes  Dei 
liccntia  ?  Cum  autcm  Patrum  canones  clero  quando- 
que  et  populo,  una  tamcn  cum  clero  adunato,  eU« 
gendorum  episcoporum  facultalem  impertiantor,  al 
dicebat  Leo  papaAnastasioTbessalonicen.  episcopo, 
epist.  8-i.  cap.  6  : «   Ut  omnium  clericorum,  etom- 

nium  civium  voluntate  discussa optimus  eliga- 

tur;  >  et  sit  excmplumin  Cornelio,  de  quoCyprianus 
cpibt.  5:2,  ediJ.  noviss. :  «  Factus  est  Comelius  epi- 
scopus,  dc  Dei  et  Cbristi  cjus  judicio,  de  dericomm 
pcnc  oniiiiuui  te^tiinonio,  dc  plcbis  qiise  tunc  adfuit 


iDotus  Avamm,  quibus  retundendis  Carolus  Ratis- 
pooam  venit,  exercitum  in  Hungariam  ducturas  Pau- 
linas  Ecclesiam  suam  non  deseruit,  sed  ad  tuitio- 
vaa  gregis  sui,  nonpammex  proximis  belli  motibus 
perteTriti,  consilio  et  ope  pncsto  fuisse  non  est  am- 
ligendam.  Convertit  autein  hoc  medio  tempore  ani- 
mom  ad  res  Ecdesiuireparjndas,  disdplinam  iiistau- 
randam,  inoresqiie  cleri  et  populi  poliendos. 

CAPUT  VI. 

Pautinus  ad    concHium   Ratisponense  proficiscitur, 
Diploma  ibidem  ei  datum  examinatur, 

I.  Anuo  79i  Rati8p<m;econciIioconvocato  in  causa 

Fclicis  Ui^gelitani  episcopi,  adoplioncni  iii   Cliristo 


59  S.  PAILIM  AQUILEIENSIS  PATIUARCH^  60 

8uffragio,  et  de  sacerdolum  antiquorum  et  bononim  A  Ex  his  collige  quibus  diforum  sacra  fuerit  Aquileien- 


virorum  collegio  ;  i  adeo  vcl  ipsi  pontiAces  Romani 
hanc  eligendi  norniam  tutati,  nedicam  venerati  sunt, 
ut  necsuamauctoritatem  in  his  immisceri  aliquando 
paterentur.  Sanctus  Gregorius  Magnus  (lib.  ii,  epist. 
S9,  indict.  li)  scribebat  clero  Mediolanensi,  propen- 
denti  inelectionem  Constantini,comroendansquidem 
eligendum :  «  Verumtamen  (addebat)  quia  antiquse 
mex  deliberationis  intentio  est,  ad  suscipienda  pa- 
i>toraiis  curse  onera,  pro  nullius  unquam  misceri 
persona,  orationibus  prosequar  electionem  vestram.  i 
Idem  de  se  testabatur  Adrianus  I  papa,  idque  suade- 
batCarolo  Magno  epist.  in  ordine7,  tom.  VIII  con- 
ciliorum,  quae  est  codicis  Garolini  85 :  c  Nunquam  nos 
in  qualibet  electione  invenimus,  nec  invenire  habe- 


sis  ecclesia ;  nimirum  beatae  Marias  virgini,  sancto 
Petro,  et  sancto  Marco,  cujus  praedicatione  in  Ghri- 
8to  Jesu  per  evangelium  est  genila.  Gum  non  audfs 
hic  sanctos  martyres  Hermagoram  et  Fortunatum . 
te  forte  angit  scrupulus,  num  tantum  sub  Poppoiie 
patriarcha  his  martyribus  primum  dicata  fuerit,  di- 
cente  ipso  in  suo  documento,  quod  profert  UghellaK 
tom.  V  in  Poppone  :  c  Ego  Poppo...  hanc  ecclesiam 
fabricavi,  et  eam  in  honorem  sanctde  Doi  genitriois 
6t  perpetuse  virginis  Marix,  sanctorura  marlynim 
Hermagorae  et  Fortunati,  una  cum  pluribus  episcopis 
oonsecravi.  >  Vemin  an  ignoras,  argumenta  a  ne- 
gativis  pelita  inflrmiorem  producere  probationem? 
Apud  eumdem  Ugheilum  ibid.  diploma  est  Henrici 


mus.  Sed  neque  vestram  excellentiam  opiamns  ta-  B  lU  Rastisponae  an.  1040,  iii  Non.  Januar.  in  quo 

lem  rem  incumbere.  Sed  qualis  a  clero,  et  plebe, 

cunctoque  populo  electus  canonice  fuerit,  et  niliil  sit 

quod  sacroobsit  ordini,  solita  traditione  illum  ordina- 

rous.  I  Quo  exemplo  et  monitu  (etsi  eo  pietas  Garoli, 

ct  reverantia  semper  ecclesiasticae  hierarchiie  exhi- 

bita,  non  indigeret)  adeo  profecit,  ut  si  quid  hac  in 

i-e  tunc  usque  peccatum  utcunque  fuisset,  reparan- 

dum  satis  superque  procuraverit  in  concilio  Aquis- 

granensi  an.  803  prolatione  secundi  canoiiis,  qui  cst 

Iiujusmodi  :  «  Sacrorum  canonum  non  ignari,  ut  in 

Dei  nomine  sancta  Ecclesia  suo  liberius  potiretur 

honore,  assensum  ecclesiastico  praebuimus,  ut  scili- 

cct  episcopi  per  electionem  deri  et  populi  secim- 

dum  statuta  canonum  de  proprio  ($ic)  Dioeccsi,  re- 

mota  personarum  et  munerum  acceptione,  ob  vitae 

meritum  et  sapientiae  donum  eligantur,  ut  eiemplo 

ct  verbo  sibi  subjectis  usquequaque  prodesse  va- 

Icant.  >  Hujus  Gapitularis  concilio  praefuit  Paulinus 

noster,  tanquam  apostoIicaesedisIegatus,ut  suoloco 

dicetur.  Qui  forte  ipse  Garolini  assensus  et  smten- 

tiae  conciliator  fuit,  respiciens  commune  bonum  ec- 

clesiarum ;  quippe  antea  Ralisponae,  in  mente  ha- 

bcns  patrum  slatula,  et  incommoda  quae  sequuntur 

cx  immisiione  laicae  auctoritatis  in  elcctione  Eccle- 

eiae  ministrorum,  impetrationc  privilegii,  de  quo 

nunc  agimus,  suaeEccIesiaevoIuit  dcinccpsconsultum. 

III.  Post  consuelum  iis  temporibus  prxfandi  mo- 

dum,  ait  rcx  de  Aquileiensi  Ecclesia,  cui  «  vir  vene- 


dicitur  «  sancta  Aquileien.  ecclesia  in  honorem  sau- 
ctae  Mariae  dedicata ;  >  et  aliud  datum  AugustsB  eo- 
dem  an.  1040,  iv  Id.  Januar.  in  quo  dicitur  «  in  ho- 
norem  sanctorum  Hermagorae  et  Forlunati  con- 
structa  ;  >  in  hoc  sanctae  Mariae,  in  illo  sanctorum 
martyrum  nominibus  suppressis.  Non  ergo  arguas 
ex  omissione  nominum,  in  traditione  noslra  imme- 
roorabili  peccatum,  nec  auctorem  fingas  Popponem, 
quia  potius  ipse  quod  erat  in  vulgus  jam  radicatum 
confirmavit,  nonautem  fuit  auctor.  Marlyrologium  , 
quod  Hieronymi  nomine  inscribitur,  et  appellat  ve- 
tustissimum  Dacherius,  qui  illud  prodit  tom.  IV  Spi- 
cilcgii,  et  fatetur  in  procfatione  curo  Henrico  Valesio, 
tempus  praecessisseGregorii  Magiii,  babetsub  12  Julii 
sic :  «  IV  Idus  Julii.  In  Aquileia  Fortunati,  Arma- 
geri.  >  Error  est  quidem  in  posiiione,  et  in  nomine. 
Sed  quis  non  videt,  sub  nomine  Armageri  Herma- 
goram  noslrum  iniicatum?  Insuper  Martyrologium 
Wandalberli,  tom.  V  Spicilegii  a  Dacherio  pariter 
insertum,  qni  in  praclatione  ait  floruisse  auctorem 
circa  an.  845,  ad  iv.  Id.  Julii,  sic  habet  clarius : 

llerma^oram  qaarlo  •  snpplex  Aquilela  freqiientat, 
Auiisles  precibus  populum  qai  falcit  et  urbem. 

Argue  potius  in  recentiores  qui  nostris  evangelistam 
Marcum  pcrperam  abjudicant,  vere  ad  nostram  Ec- 
clesiam,  ut  parentem  ejus,  pcrtinere.  Qua  de  re 
visne  scriptorem,  saeculo  Paulini  florentem,  ut  testem 
indubium  ?  Accipe,  Notkerus,  qui  saeculo  ix  floruit, 


rabilis Paulinus  patriarcha  praeerat,  quae  est  in  ho-.j^et   Martyrologium  snum  circa  an.  894  (ut  observat 
nore  saiictje  Dei  genitricis  Mariae,  vel  sancti  Petri     Basnagius  tom.  H,   part.  iii,  pag.  88,  Antiq.  lect. 


principis  apostulorum,  sive  saiicti  Marciconstrucia.  > 
Videtur  prima  fronte  nimis  arobigue  locuturo  fuisse, 
curo  parlicu1;£  vel  el  sive  dubitandi  praeseferant  cba- 
racterem.  Verum  ea  aetale,  quae  severiores  haud  co- 
lebatrousas,  disjunctiva  pro  conjunctiva  parlicula 
usurpabalur,  [xxvi]  ut  advertit  P.  de  Marca,  defon- 
cord.  sacerd.  et  irop.  lib.  iv,  cap.  5,  et  lih.  vi,  cap. 
24,  quo  sic  ait :  «  Vox  illa  vel  apud  roediie  aetalis 
scriptores  equivalet  conjunctloni  el,  Itaque  ciim  legis 
In  hoc  canone  rel  episcopisj  vel  comitibus  intcUigen- 
duro  est  el  episcopiSj  et  comitibus.  Item  sacerdotibus 
vef  servis  Dci^  id  est  et  servis  Deif  hoc  cst  abbatibus»  > 

•  M  est,  Tdib. 


Ganisii  edit.  Amstel.  an.  1725)  scripsit,  sic  habct : 
(  IV  Id.  Julii.  Apud  Aquileiam  nativitas  sancti  Her- 
inagorae,  vel,  sicut  in  antiquis  codicibus  invenitur, 
Herroechorac,  prirai  ejusdero  civitatis  cpiscopi,  dU 
scipuli  sancti  Marci  evangelistae.  Itcro  Fortunati.  > 
Antiqui  codices,  qui  dicebantur  an.  894  arguunt  sae- 
cula  superiora  Herroagornm  agnovisse  priroum  epi* 
scopuro  Aquileien.  et  discipulum  sancti  Marci. 

IV.  Post  pauca  haec  leguntur  :  <  Ipsa  sancta  con- 
gregatio,  quae  ibidem  sub  sancto  ordine  vitam  gerere 
videtur...  licentiaro  habeat  super  se  eligendi  pasto- 
rem.  >  Ex  his  vidc,  quam  striclo  jure  dixcrimus  c.  4, 


61 


VITA. 


Ct 


§  5,  ooD  esse  Paulinum  illum  patriarcham,  cui  mo-  A  Dei  habiiacula  conslrucnda  largiri  dignctur.   Si  au- 

lem  de  alia  casa  Dei,  aut  de  cujuslibet  proprio  fuerit, 
ex  convenicnlia  commutandi  licentia  tribuatur.  El  si 
pauporias  loci  ad  aediGcandas  domos  necessarias  non 
suflecerit,  eosad  adjiitorium  sedincandi  potestas  regia 
cogat,  qulrcsde  eadem  ecclcsia  inbcneficiis  rctinent.» 
Hypcerat  ratioconvictusclericorum  circa  tenipora  Pau- 
lini.  Et  quamvocat  diploma  sanctam  congregationem 
sub  sancto  ordine  in  Aquileiensi  Ecclesia,  cui  liberam 
eligendi  sibi  paslorem  tribuit  facultatem,  una  exhis 
crat,  de  quibus  hic  sermo,  quorum  clerici  ex  convi- 
ctu  forle  communi  fratres  vocabantur  ctiam  an. 
1129,  ut  ex  charta  Azonis  donantis  apparct,  in  Ap- 
pcnd.  2,  n.  15,  appo>ita.  Vigebat  in  Ecclcsia  nostra 
haec  disciplina  quartum  post  sa^culum,  hoc  est  an. 


ricQti  Qarolus  electiouem  successoris  remitlebat. 
Nam  hic  congregationi  cfericorum  eligendi  pastorem 
datur  licentia,  Paulino  ipso  privilegium  intercedente. 
Insuper  innuitur,  clerum  Aquileien.  vitam  vixisse 
(ut  dicuBt)  communem,  et  sub  regula  positam.  Nec 
veii^,  viiam  gerere  videntur,  rem  ancipitem  impor- 
taot.  Alibi  enim  (si  memoria  non  fullet)  dicemus, 
tideri  in  scripturis  cjus  temporis  idem  ac  e$se  signi- 
ficare.  Quandoquidem  ut  monachi  monasticam,  ita 
clerici  clericalem,  quam  et  canonicam  regulam  et 
ordinem  dicebant,  custodiebant,  illi  sub  abbatum,  hi 
sub  episGoporum  manu  constituti.  In  Capilulari  Ye- 
ranensi  sub  Pipino  an.  755,  c.  il,  de  utrisque  sic 
statuitur  :  t  De  illis  hominibus,  qui  dicunt  quod  se 


propter  Deum  tonsorassent,  et  modo  res  eorum  vel  '^  1278,  ut  constat  cx  documento,  quod  Iil)ens  lubens- 


pecunias  habent,  et  nec  sub  manu  episcopi  sunt,  nec 
in  monasterio  regulariter  vivunt,  placuit  ut  in  mo- 
nasterio  sint  sub  ordine  regulari,  aut  sub  manu  epi- 
scopi  sub  ordine  canonico.  >  Hinc  aliquando  clerici 
dicti  canonici,  non  solum  vel  quia  in  canone  sea 
malricula  recenserentur  ecclcsix,  vel  quia  stipem 
qux  canon  dicitur,  eis  pnebcret  ecclesia,  vel  (quod 
malo)  cx  ulroque;  non  enim  solebant  clerici  fieri, 
nlsi  se  addicerent  ecclesias  servitio  et  censui  :  qui 
vero  catalogo  horum  adoplabantur,  ii  tantummodo, 
non  caeteri  si  qui  forent,  stipendia  sportulatque  (ut 
vocat  Cyprianus  epist.  3i)  promerebantur ;  hinc  fra- 
ires  sportulantes  epist.  66  ab  eodem  dicti,  sed  etiam 


qtie  dabo  in  Appcnd.  %  n.  19,  quo  Raimundus  pa- 
triarcha  ad  exemplum,  ut  ait,  cxterarum  Ecclesia- 
rum  circa  ecclesiam  Utinensem  nostram  (nunc  Dci 
genitricis  ab  angclo  salutatx,  tunc  sancto  Uidarico 
episcopo  sacram)  aedes  pro  convictu  canoniconim 
emendas,  ampliandas ,  construendas  disponit.  Ex 
hinc  auteni  et  ex  documento  Append.  2,  num.  20,  co- 
gnoscat,  quicunque  honorem  capituH  et  canonico- 
rum,  saltem  sub  Gregorio  de  Montelongo  instiluto- 
rum,  ut  in  Append.  %  n.  18,  urbi  nostrae  invidendo 
ante  tempora  beati  Bcrtrandi,  qui  circa  dimidinm 
sequentis  sseculi  fioruit,  denegare  pergit,  se  nec  di- 
cere  bene,  nec  vere. 


ex  canonica  vivendi  ratione  et  regulari  disciplina  n     [xxvii]  V.  Intcr  cxemptiones  autem  publicorum 


quam  profitebantur.  Praecipue  vero  Carolo  Magno 
adnitente,  forte  et  Paulino,  quod  in  sua  ecclesia  jam 
in  osu  erat,  proponente  et  suggercnte,  in  x\quisgra- 
nensi  convcntu,  cui  et  ipse  Paulinus  interfuit  an. 
789  hajusmodi  dericalis  convictus  sub  regula  de- 
gcndus  inculcatur.  Capite  enim  71  Capilularis  sic  de 
clericis  statuitur  :  t  Qui  ad  clericatum  accedunt, 
qood  nos  nominamus  canonicam  vitam,  volumus  ut 
illi  canonice  secundum  suam  regulam  omnimodis 
viTant,  et  episcopus  eorum  regat  vitam ,  sicut  abbas 
roonachontm.  i  En  tibi  communis  vita,  adeoque 
iotra  easdem  xdes,  clericonim  convictus.  Sed  me- 
iius  disciplinx  hujus  rationem  pcrcipies  ex  concilio 
Meldensi  an.  845,  quod  c.  53  sic  habet.  c  Ut  cano- 


onerum,  quas,  ne  iis  premerentur  Aquileiensis  con- 
gregationis  clerici,  Carolus  indulsit,  una  est  immu- 
nitas  ab  hcrbatico  :  <  Non  debcant  solvere  hcrbati- 
cum.  I  <  Herbaticum  autem,  quod  et  herbagiumy}n% 
est  hcrbas  secandi,  »  Du  Cange.  Hic  tamen  puta- 
rem  innui  exemptionem  ab  herbis  vel  fccnis  submi- 
nistrandis,  vel  quod  verius  videlur,  a  multa,  sive 
pecunia  pro  foenis  et  herbis  solvenda,  quam  caeteri 
pnestare  tenebantur.  Arguitiir  ex  sequentibus  excm- 
ptionibus  mansionatiei  et  foderi,  salvis  quibusdam 
houestissimis  conditionibus,  eidem  congrcgationi  pa- 
riter  concessis.  «  Concessimus  (ait  Carolus)  in  clee- 
mosyna  nostra  memorato  viro  venerabili,  ut  a  supra^ 
servientibus  jam  fahe  ecclesise  mansionaticos  vel  /b- 


nici  in  civitate,  vel  monasteriis,  sioit  constitutum  D  derum  nullus  audeat  prxtendere  vel   exigere  ulio 


est,  in  dormitorio  dormiant,  et  in  refectorio  come- 
diaDt,  et  in  domo  infirmorum  necessario  subleventur, 
et  tam  sani  quam  infirmi  canonice  vestiantur,  atque 
ia  daostris  horis  congruis  degant,  et  sub  custodia 
canouica  leclionibus  et  cxteris  divino!  institulionis 
in^istani  ofliciis.  Qui  vero  episcoporum  loci  conve- 
nieotiam,  aut  facultatem  non  habuerit,  ut  hoc  pcrfi- 
cere  ei  ordioare  possit,  princeps  secundum  consti- 
tutiooem  domni  imperatoris  Ludovici  annuat.  Id  est 
si  Ticina  episcopio  tcrra  dc  eadem  ecdesia  esse  re- 
perta  fuerit,  et  ab  alio  possidctiir,  ecdesix  rectori 
ad  claustra  dericorom,  vel  alia  quaelibct  ccdesiae 
lominoda  facienda  reudatur.  Si  autcm  dc  fisco  fue- 
ril»  rcf^ia  libcralilas  carodcm  tcrram  ad  servorum 


unquam  tcmpore;  excepto  si  vcniat,  quod  nos  ipsl 
aut  dilectus  filius  noster  Pipinus,  vel  regale  reditum 
proptcr  impedimenta  inimicorum  partibus  Foroju- 
liensibus,  aut  in  fine  Tarvisani  advcncrint  :  lunc 
propter  necessitatis  causam,  si  contingat,  mansiones 
homines  nostros  ibidem  accipiant.  i  Mansionaticnm 
autcm  et  foderum  oncra  crant  publica  principi  pen- 
denda,  vel  vicaria  pecunia  rcdimenda.  Illud  quidem, 
mansionis  seu  habitalionis  locum  parando;  quod  vel 
re  ipsa  prsestabatur  (qua  de  re  est  illud  lib.  ii  Capi- 
tular.  cap.  17.  c  In  illis  vero  locis,  ubi  modo  via  et 
mansionatici  a  genitore  nostro  ordinati  sunt,»  etc), 
vel  solvebatur  numerata  pccunia,  de  quo  est  illiid 
Capilularc  de  Villis  Caroli  Magni  cap.  II  :  <Ut  nullus 


C5  S.  PALLIM  AQLILEIENSIS  PATRLARCILE  Gl 

judex  Mansionaticos,.»  prendat,  i  id  est  exigat,  qux  A     VII.  Annus  aulcni  24  rcgni  Francici  ab  an.  7GS 


pro  mansionibus  indiclis  essenl  pcndenda.  Hoc  vero, 
scilicet  foderi,  vel  fodri  nomine,  annonre  mililaris 
impendium  importat,  quod  pmecipue  a  subditis  Italis 
eiigebatur,  cum  reges  Francorum  Ilaliam  suam  in- 
visuri  descenderent.  Otto  Frisingensis  lib.  ii  dc  Re- 
bus  gestis  Friderici  I  impcrat.  cap.  13,  post  medium : 
c  Mos  enim  antiquis,  ex  quo  imperium  Romanum 
ad  Ffancos  derivatum  est,  ad  nostra  usque  deductiis 
cst  tempora,  ut  quotiescunque  reges  Italiam  ingredi 
destinaverint,  gnavos  quoslibet  de  familiaribus  suis 
linemiitant,  qui  singulas  civitates  seu  oppida  pera- 
grando,  ea  qux  ad  tlscum  regalem  spectant,  qu£  ab 
:;Ccoiis  fodrum  dicuntur,  exquirant.i  Idem  ibid.  cap. 
S3  :  (  Cum  fodrutn  a  civitalibus...  exquireretur. 


Octobri  incepto  est  an.  792,  sicuti  ab  anno774  cst  rc- 
gni  Ilalici  19,  si  pcrpendas  ejus  cpocbam  auspic^\ii  .i 
mensibusbac  data  diplomatis  anterForibus.putaApriti 
vel  Maio,  quo  regnum  Italicum,  sive  Longobardonim 
Caroli  initium  ducit.  Currebat  enim  annus  49  rcgiii 
Itallci  prid.  Non.  Aug.  Arguit  Fontaninus  ia  lilicllo 
Delle  Masnade^  pag.  21.  omissionis  Mabillonium, 
quod  in  ce.isu  palationini  regum  Francorum, 
quem  profert  lib.  iv  de  Re  diplomatica,  oniiserit 
Ratisponense  palatium,  in  quo  vidimus  dalum  di- 
plonia,  de  quo  sermo.  Scd  injuria  arguitur,  et  imnic- 
rito.  Non  enim  ipse,  sed  Micbael  Germanus,  in  quem 
c  valcludine  aliisque  rebu^  impcditus  banc  opcram 
transtulit  i  (ut  ipse  Mabillonius  testatur  n.  4)  auctor 


Ppoletani  iudignationem  principis  incurrunt.  i  Ra-  B  fuit  lucubrationiSf  in  qua  ipse  Germanus  verbisj  non 


('.evicus  lib.  ii,  cap.  10  :  t  Fridericus  nuntios  pro 
coUigeiido  fodro  pcr  tolam  Tusciam,  et  maritima, 
atque  Gampaniam  direxit.  i  Ab  bis  ergo  oneribus 
Kcclesix  Aquileiens.  clericos  hoc  privilegio  eximebat 
Carolus,  et  quidcm  intuitu  Paulini ;  nam  cxpresse 
una  ex  causis,  quarum  gratia  haec  prxstabat,  tertio 
loco  est :  c  Ut  ejus  (Paulini)  meritis  compellentibus 
ita  prxstitisse,  et  in  omnibus  concessisse  cogno- 
scaut.  I 

YL  lo  fine  autem  locus  et  tempus  sic  adnotantur: 
«  Facta  prid.  non.  Aug.  an.  24  et  19  regni  nostri. 
Actum  Regeroesburg  in  palatio  pubiico.  In  Dei  no- 
mine  feliciter.  Amen.  i  Locus  is  est,  ubi  concilium  in 
causa  Felicis  Carolus  congregaverat.  Et  quidem  salis 


Blabillonii,  sed  suis  rem  edisserit,  ut  dicitur  ibi.  Scd 
ea  fuit  modestia  Mabillonii.  ut  nou  iii  socium  lapsum 
rcfunderet ,  sed  tanquam  ipse  peccasset ,  gratias 
ageret  arguenti,  ut  ipscFontaninusnonsiluit  in  lib. 
De  Vindiciis  diplomal, 

CAPUT  Vll. 

Paulini  gesta  in  concilio  Francofordiensi ;  a  quo  re- 
gressus  scriptioni  librorum  se  addicit^  et  ceiebru" 
tioni  concilii  Forojuliensis, 

1.  Cum  in  dissertalione  peculiaii  qunm  exbilicmusy 

de  Fclicis  et  Elipandi  hsercsi,  aii.  42  et  scqq.  laiius 

de  concilio  Francofordieiisi  fusiusquc  loquainur,  ibi 

colligi  possunt,  quae  ad  argumcntum  prsescns  facerc 

videbuntur.  Hic  nonnulla  tanlummodo  attingemus. 


probabiliter  asscrimos  tcmpore  celebrationis  concilii  ^  Anno  794  Francis,  Aquitanis.  Germanis,  Italis  Patri- 


datuin  diploma.  Num  ex  chronico  Sandionysiano, 
citato  a  Coint'*o  sub  hoc  an.  792,  n.  1  :  c  Saxones 
iiiterfecerunt  Francos  super  fiuvio  Alpia,  prope  mare, 
prid.  NoQ.  Jul.  feria  vi.  i  Post  hanc  cladem  sequilur 
dctectio  et  damnatio  conjurationis  Pipini  in  patrem 
Garolum,  in  chronico  Moissiacensi  et  codice  Cani- 
siano.  Cointius  ibid.,  n.  2  :  c  In  codice  Canisiano  et 
in  chronico  Moissiacensi  haec  proxime  sequuntur  dc 
Pipino,  etc.  i  Annalista  quoque  Laureshamensis: 
<  Rege  ibidem  (id  est  apud  Rcginum)  a^latem 
agente,  facta  est  coutra  eum  conjuratio  a  filio  suo 
roajore.  i  Damnatur  autem  Pipinos  perdoellis,  in 
conventu  Regenspurg   habito.  Cbronicon  Moissia- 


bos  ad  synodalem  conventom  vocatis,  cum  eis  Pauli- 
nus  vcnit  Francofurlum,  ubi  Pascha  Carolus  cele- 
braverat.  Non  tamen  statim  ab  hoc  fcsto  concilium 
celebratum  est,  et  eo  niinus  in  ipso  fcsto  Paschatis, 
ut  vull  G.  Cave  in  finc  stc.  viii.  Apparet  ex  Eginardo 
in  Annalibiis,  qui  sic  ait :  c  Rex  ad  condemnandam 
haercsim  Felicianam  xstatis  initio,  quando  ct  ge- 
ncralcm  populi  sui  conventum  habuit,  concilium 
omiiium  cpiscoporum  ex  omnibus  regni  sui  provin- 
ciis  in  eadem  viUa  (Franconofurt)  congrcgavit.  > 
Cum  autem  hoc  anno  794  Pascha  in  dicm  23  Marlii 
inciderit,  non  videtur  coactum  concilium  in  ipsa  so- 
leronitate  Paschali;  sed  neque  (ut  cauones  quando- 


cense :  c  Rex  Carolus  cum  cognovisset  consilium  Pi-  |^  que  innuunt)  Doniinica  iii  post  Pascha,  qux  cadens 
pini,  et  consentaneorum  suorum,  coadunavit  advcn-     in  diem  13  Aprilis,  non  congruit  cum  .Tstaiis  inilio. 


tum  Franconim,  et  aliorom  fideliom  soorom  ad  Re- 
f^nsborg,  ubi  oniversos  popolos  Christianos,  qoi 
cum  rege  aderant,  judicavit  Pipinum,  etc  i  Populus 
Christianus,  qoi  tonc  ibi  aderat,  ccetos  erat  epi- 
scoporom  et  rdigiosorom  virorum,  in  caosa  Felicis 
convocatorom.  Hoic  coetui  interfuisse  Paulinoro  Jam 
ostendimus,  et  vide  Dissert.  4  de  Felicis  et  Elipandi 
bxresi  n.  52  et  seq.  Cum  ergo  hxc  oronia  contigerint 
post  prid,  Non,  Jul,,  et  hic  habeamus  diploma  non 
nisi  post  unicum  roensem  datum  (id  est  prid.  Non, 
Augusi,),  salis  probabiliter  nobis  vldetur,  teropos 
diplomalis  tcmpos  essc  concilii,  et  rjus  occasione 
i)]:pctratum   cl  datum. 


Sed  quia  hic  nedum  couventus  episcoponim  in  solis 
fidei  causis  adonatos,  sed  et  Placitom  (ot  dicebaiit) 
erat  procerum  regni  pro  rebos  politicis,  nil  mironi, 
8l  tempos  canonicom  non  esl  adamossim  obsen*a- 
toro.  Adde  :  episcopalioro  sediom ,  a  qoibos  evo- 
candi  erant  Patres,  distantia;  itinerisque,  tempe- 
state  adhoc  rigida,  difiicultas  necossario  exigebat,  ut 
tempos,  etsi  &erios,  tamen  opportonius  commodius- 
que  conciliuro  nancisceretur.  Ex  diplomaie  iufra 
n.  8  citando  dato  xiii  Kal.  Aug.  Aniano  abbati  roona- 
sterii  Caonensis,  argoi  potest  drca  finero  roensis 
Junii,  vel  initioro  Jolii  coactum  conciliom,  quod 
[wviii]    non   unica  sessione   celebrntura  est,   fied 


(?5 


MTA. 


C4 


primo  propo&ila  lueresi,  {lOStea  <laU)  aliquol  dicrnin  A  pr;iJ  coeleris  sibi  openi  Liui  i,  nomcn   nullius  ap^o- 
n...:u...  .  :^:^-i:    ..  I.        .      j^yjj    g.j^.  jjyjgjyj  manns  danle  Pelro  MeJioIancnsi, 

cum  res  in  sccna  fuit  producla,  pnc  oeteris  Italta 
cpiscopis,  in  secunda  Kbri  ediiione  slrenui  commili- 
tonis  gratissimus  commiblo  noinen  exprcssit.  De 
Pclro  Mediolanen.  vide  Dissert.  4,  n.  44. 

lY.  Scopus  qucm  petebat  hac  synodo  Carolu», 
erat  hrcresis  Felicianx  proscriptio,  adeoque  et  pri- 
m;im  dccretum,  seu  canon  ex  56  in  e^  latis,  slcutl 
prima  quaestio  proposita,  dc  ea  eliminauda  slalutum. 
c  In  primordio  capiiulorum  exortum  csl  dc  impia 
et  nefanda  hcerese  Elipandi  Tolelanae  sedis  episcopi, 
et  Felicis  Orgcllilanx,  eorumque  sequacibus,  qui 
male  scntienles,  in  Dei  Fiiio  asserebant  adopiionom. 
Quam  omnes,  qui  supra,  sanctissimi  Patres  cl  re- 


spalio  Patribus  res  mature  prospiciendi,  ei  hj^resi 
respondendi,  denuo  aduoatum.  Quod  manifoste  docct 
Paulinas,  in  Sacrosyllabo  suo  sub  initium :  c  Quadam 
die,  ait,  resideniibus  cunctis...  jubente  roge,  recitata 
est  epistola  Eiipandi.  >  Et  infra  :  c  Cumque  impre- 
cata  et  concessa  esset  niorosa  dilatio  per  dies  aliquot, 
placuit,  etc.  >  Cum  igitiir  diploma,  datum  20  Julii, 
btum  sit  post  aclum  concilium,  et  concilium  diebus 
aliquot  duraverit,  captum  videtur  sallem  inilio  Julii, 
vel  fnie  Junii. 

II.  Episcoporuin,  qui  interfueruni,  numerum  ad 
lercenlos  circiter  ascendisse  asscrit  G.  Cave.  Qui 
addii,  e\  multitudine  Pulrum  univ€r$ale  dici  posse 
t^oneilium.  Et  revera  ipse  Pautinus  plenariam  iyno- 


dum  appcllat,  quam  conlinuator  Hislor.  Pauli  Dia-  ^  spuentes  una  voce  cnntradixerunt,  atque  hanc  h:e- 


coni  tnagnam  denominavit.  Scriptor  hic  in  hoc  con- 
cilio  primas  inter  Patres  dat  Paulino,  qni  vere  cele- 
mnim  caput  et  corypbxus  vidcbatur.  Uccensendo 
iuim  (veluti  Scriptura  II  Reg.  ixiii  militcs  David 
strenuiores)  ires  fories,  et  inier  caiteros  prxstanlio- 
res  eminenlioresquc ,  proponit  Paulinum  primum, 
lanquaro  inter  trcs  nobiliorem,  deindc  Pctrum  Me- 
<!ioIaneusen),  et  tertio  Alcuinum.  c  Quam  haeresim 
(ail,  de  Fcliciana  loquens)  s.'inctissimi  viri  Paulinus 
Aquilegiensis  palriarcba,  ct  Pelrus  Mcdiolanensis 
:;rchiepisc(;pus,  seu  Alcuinus  insulx  Britannio;  archi- 
(liacoDus,  cuni  cocleris  cpiscopis  destnit'ntes>  ctc.  > 
Quem  ordiiiem  ipse  Carolus  servat  in  epistola  sua  ad 
Uispauos  episcopos  direcia,  una  cum  dccrclis  et 


lesim  funditus  a  sancia  Ecclesia  eradicandam  sta- 
tuerunt.  >  Patres  autem,  qui  ore  tenus  ^ic  unani- 
miter  in  haresim  pronunliaruut  senleniiam,  pari 
onanimitate  librum  Sacrosyllabuui  Paulini  ncr\ose 
cam  impugnantem  omncs  subscripserunt.  Eginar- 
dus  in  annalibus  :  c  In  quo  concilio  et  hajrcsis  me- 
morata  coodemnala  esi,  et  liber  contra  eain  com- 
irtuni  episcoporum  auclo:ilale  composilus,  in  quo 
omnes  siibscripseruui.  >  Q.u  islc  liber  fueiit,  in 
D:ssert.  4,  n.  45,  non  alium  csse,  nisi  SacrosyIIati.ni 
Paulini  ostendiinui. 

V,  VI.  Multaextrn  aIeamb;creseosFcI:cianaeartilala 
fuere.  Et  quiJem  canon  seciindus,  qui  circumfertur, 
de  abrogaiione  concilii  Nicaini  ii  ob  caltum  imagi- 


sentenlia  concilii;  nam  post  recensionem  cpislolx  ^  num,  manifesle  loqnilur.   Qux  de   hac   ouxstiooe 

proferuntur  a  catliolicis  cl  modcrnis  iKcrelicis,  no- 
strum  nolumus  csse  pertracUire,  cum  in  ca  quce- 
slione  nullibi  iniplicatum  inveniamus  Paulinum  suis 
scriptis.  Minim  sane  et  ponderationc  dignum,  duo 
punctii  fidei  eadcm  synodo  pcriractala,  duolus  ca- 
pitulis  sibi  immeiliate  seqiienlibus  definita  ,  adco 
altenimcx  his  jcjune  contaclum,  ut  nec  noniinatuiQ 
invenias  a  Paulino,  et  in  epislolis  Caroli  ad  Adria- 
num,  et  Adriani  adCaroIum  par  de  altero  silentium, 
Paulinus  nunquam  loquitur  de  quxslione  imaginum, 
sed  de  hxrcsi  Fcliciana ;  in  epistolis  quae  circumfe- 
runtur  Adriani  et  Caroli,  de  imaginibus  agilur  :  de 
hxresi  Feliciana  nec  per  somnium.  Quid  est  hoc 
Paulini,  in  causa  adco  gravi  ct  consona,  quia  de 


Adriani  siimmi  ponlificis,  Sacrosyltalum  prorerl,  ct 
tenio  loco  epistolam  episcoponim  Gallix  et  cxtcro- 
rum  reponit. 

IH.  Sacrosyllabus  libellus  est  quo  Paulinus  bxre- 
si.71  Felicianam  perstringit  et  conterit.  De  eo,  soo 
1x0.  Cointius  ad  an.  794,  n.  15,  ait  scriptum  Fran- 
ronofurti,  cum  synodus  illic  haberetur.  Sed  cum  dn- 
plici  modo  edilus  reperiatur  (ut  et  ipse  Coinlius  ad- 
Aer.it  ad  eumd.  an.  n.  7),  nempe  in  una  editione  lo- 
quatur  in  singulari  censeo^  decerno,  in  alia  in  plurali 
censemu$y  decernimu$,  pulo  Paulinuin,  qui  optime 
callebat  rein  Francofurti  agcndam,  librum  tanquam 
privatum  doctorem  pneparasse  domi,  autequam  ad 
coocilium  accederet.  Cum  auiem  in  concilio  reci- 


latus  libcllus  omnibus  arrisisset,  et  universali  con-  ^  rcbus  lidci  quas  pcrtractabat ;  ex  adverso,  hoc  Ca- 


cklii  sanclione  communi  nomine  mittendus  esset  ad 
coniomaces  Hispanos  episcopos,  cum  transcriberetur 
Franconofurti ,  aptum  exordium  ad  facta  prxsentia 
npposilom,  et  nuinerus  pluralis  pro  anteriori  singu- 
hri  sit  substilutus  ab  eodem  Paulino,  sicque  verum 
utruinque  sit,  quod  a  duabus  editionibus  profertur; 
et  juxla  carum  alteram  vcrum  dicat  qtioqiie  Coinlius 
Fi-ancofurti  scriplum,  ncmpe  efibrmatum  nova  tran- 
scripllone  ad  oralionis  conciliaris  characlerem.  IIoc 
suadct  Pctri  episcopi  Mcdiolancnsis  in  una  editione 
silentium,  io  altera  nomcn  apposilum  el  pnT^scnlia 
in  licala.  Cum  enim  nes<'issot  Paulinus  doini  dcgrr.s, 
q;;i  pm»cisc  episconi  futuri  essoni  coiu  ili.i   ct  tiai 


roli  etAdriaiii,  in  causa  tam  pntenli  et  nota,  silen- 
tium  ?  Equidem  cum  causa  Fclicis  in  controversiam 
non  vcniat  et  ab  omnibus  faieatuf;  altera  de  imagi- 
nibus  quxslio  in  dubium  veniat,  et  impugnetur  a 
muUis  :  ex  hinc  saltem  suspecta  fit,  et  quae  credatur 
minus  probabilis.  Sed  dc  bis  (ut  diximus)  videant 
alii. 

Vil.  Pi*xter  autcm  eam,  quse  dogma  contingebat, 
varii  ordinis  res  ;'cta  csl.  Circa  disciplinam  est  poc- 
niicntia  lleislulfo  statuta.  De  qi!0  non  satis  miraii- 
dum  vcnil,  adeo  hisloricos  jojunos  fuisse,  ul  non  le- 
vis,  spd  potius  nuHa.mcmoria  ejns  supersies  dicenda 
si!.  Elonim  piielor  litulum  opisloke,  qui  to.is  eil. 


67  S.  PALLLM  AQUlLElENSiS  PATRIARCHJ:  68 

ut  faclum  sunimalim  tanturomodo  inlelligas,  hislo-  A  nus ,  et  Petrus  Mediolanensis.  Theopliylactum  Tu- 


riam  autem  rci  gesta;  non  cognoscas,  nihil  apud 
editores  vel  conciiiorum  vei  canonum,  a  quibus  soiet 
Ula  proferri,  ad  notitiam  facti  ducens  invenitur. 
Sic  aulem  is  se  habet  :  t  Incipit  epistola  Paulini 
patriarchx  Forojuliensis,  edita  in  loco  celebri  nomen 
Francofurt,  in  synodo  magna,  contra  Feiicem  ba;re- 
ticum,  de  Heistuifo  qui  uiorem  suam  occidit  causa 
adulterii.  >  Hxc  est  historia  tota.  Si  quid  tamen 
iUuslratione  dignum  putatum,  notis,  cum  deepistola 
«Ila  disserendum,  pro  virili  cxpositum. 

VIU.  Altera,  qux  inter  graliosas  ccnseri  polest, 
est  diploma,  seu  prjeceptum  Caroli  Magni  «  dat.  iu 
Kal.  Augusti,  anno  vigesimo  sexto,  ct  vigesimo  re- 
gnorum  ejus,  Francoforii  in  palatio  regio,  i  quod 


di!rtuium  episcopum  suspicatus  fueram,  qui  anno  787 
legatus  Adriani  ponlificis  cum  Gregorio  episcopo 
Ostiense  adfuit  concilio  Calchutensi  in  Angl.a  ;  cum 
incidi  inP.  Cointium,  qui  ad  an.  796,  n.  43,  su*-pi- 
cionem  conCrmavit  his  verbis ,  agens  de  synodo 
Calchutensi :  c  Theophylactus  Ecclesiam  Tudertinam 
agere  potuit  ad  annum  usque  Christi  septingentesi- 
mum  nonagesimum  sextum,  quo  Tudertum  a  Gnecis 
ad  Francos  transiit :  nec  alius  forle  fuit  ab  episcopo 
Theophylacto  Adriani  papx  legato,  qui  concilio  Fran- 
cofontiensi  ante  bionnium  interfuil.  >  Stephanus  au- 
tem  (forte  Cremoncnsis  episcopus)  is  erat,  quero  ad- 
nitente  Carolo  Magno  Adrianus  ad  eam  cathedram 
evexerat  an.  776,  eamque  tenuit  usque  ad  an.  816. 


profert  Baluzius  tom.  11  Capitular.,pag.  1399,  in  ap-  B  Intercessio  enim  Caroli  pro  ejus  exaltatione  indicat. 


pendice  1  Aclor.  veler.  n.  18.  Annus  enim  regni 
Francici  et  locus  optime  conveniunt  cum  hac  concilii 
celebratione,  nisi  quod  Italici  vere  est  21  a  Maio  in- 
ceptus  :  sed  furle  aliquam  epocham  mense  Maio  tar- 
diorem  pro  regno  italico  invcnies,  sicuti  nos  cum 
Pagio  de  concilio  Forojuliensi  agentes  invenimus  an- 
leriorem.  Non  enim  est  unica  et  constans  epocha 
regoi  lialici.  Insuper  in  ipso  diplomate  innuitur, 
interfuisse  concilio  gratiam  exposlulaturus,  Anianus 
abbas  Caunensis  cum  suis  monachis  (quod  advertit 
vX  Baluzius  in  notis  ad  concil.  Francofort.) : «  Co^ 
gnoscat  magniludo  seu  utilitas  vestra,  quia  vir  vene- 
rabilis  Anianus  abbas,  ex  monasterio  sancti  Joannis 
.et  sancii  Laurentii,  quod  fuit  constructum  in  locis 


ipsi  inter  caros  fuisse,  adeoque  ab  Adriano  occasio- 
m&  omnes  captante  sibi  Carolum  prpmerendi  missum 
legati  charactere,  tanquam  regi  gralum  futurum ,  ad 
concilium  Francofordiense  probabile  faciU  De  hoc 
vide  Ughellum  in  Cremonensibus  n»  29.  De  Peiro 
Mediolanensi  dictum  est  in  Dissert.  4 ,  n.4i.  Hoc 
unum  addituro  hic  sit,  non  adroitli  a  Papebrochio 
(apudTagium  mox  citand.)  in  Exegesi  deepiscopis 
Mediolanensibus  prxfixa  tom.  VII  Sanctor.  mensis 
Junii,  privilegia  qux  profonintur  ab  Ugbello;  et  pnc- 
sertim  quia  in  illis  Pelnts  dicatur  Oldradm ,  in  gra- 
tiam  scilicet  famiiiu^  ejusdem  nominis.  Neque  cnim 
tcmpore  Caroli  Magni  cognomen  eflerre  episcopi 
solebant  :  imo  cognomina  lunc  nondum  adinventa  , 


Muncupalis  Exorio  et  Olibegio,  nostro  synodali  con-  C  coramunior  habet  opinio.  Est  cjus  nomine  epistola 

cilio  veniens,  una  cum  monachis  Continuo,  Stro- 

mundo,  Lurio,  cum  omnibus  rcbus  vel  nominibus 

monaslerii  sui,quos  modemo  tempore  videtur  po3si- 

dere,  se  plenius  commendavit,  etc.  Propterea  has  lit- 

teras  nostras  pro  firmitatis  [xxixl  studio  ei  dedimus. 

per  quas  omnino  jubemus,  eic.  Similiter  coucessi- 

mos  ei  villam  Cannas,  sicuti  Milo  ad  suum  monaste- 

rium  per  suas  litteras  delegavit  etc.  i  Apud  Mabillo- 

mum,  de  Re  diplomatica  lib.  vi,  n.  58,  variat  ali- 

quantulimi,  nec  habet  nomina  monachorum,  sed  sic : 

f  Cum  monachis  suis,  et  in  nostro  Mundeburde  cum 

omuibus  rebus,  elc.  »  F^oi^san    barbara    scriptura 

causa  varis  interpretationis.  Caetenmi  data  convenit 

loco  et  tempore  utrinque.  Cum  autem  dicat, «  nostro 

synodali  concilio  veniens, »  inferes  concilio  Franco- 

furtensi  inlerfuisse  Anianum,  Continuum,  Stromun- 

dum,  Lurium.  Neguc  cnim  hoc  anno  aliud  concilium 

Francofurti  factum,  habes,  prxtcr  hoc  de  quo  sermo. 

Sed  cum  datum  sit  diploma  xiii  Kal.  Aug.,  manifeste 

apparet  concilium  antea  celebratum,  dum  memorat 

ea,  qusc  in  concilio  secuta  jam  fuerant,  id  est  expo- 

stulatio  Aniani  pro  suo  roonasterio  et  confessio  Ca- 

roli,  quam  postea  lato  diplomate  nunc  munit.  In  Ap- 

pendice  1  habes  diploma  n.  11. 

IX.  Praeterrecensitos  nuncmonachos,  quos  res  coc- 

nobii  sui  ad  concilium  vocaveral ,  adftiere  quos  res 

,£cclesijc  et  fidei  convenire  feccrat;  mierprimores 

Irgali  Roroani  pontificis  Theophyhu'lus,  el  Stepha- 


de  translatione  corporis  sancti  Augustini  Papiam 
de  Sardinia ,  integre  relata  a  Baronio  ad  an.  725, 
num.  2,  quam  xque  ac  privilegia  commentitiam  ar- 
guit  Pagius  ad  euind.  an.,  n.  2.  Mallex  ha^reticorum 
nomine  donatur  a  Carolo  Magno  teste  Ughello,  quia 
Petrus  Arianos  hscreticos ,  qua  scriptis ,  qua  ferro, 
opportune  perdomuit.  Non  impugnarous  (absit)  ho  • 
noris  nomen  et  noroinis  meritum  ,  qui  in  Dissert.  4 
I.  c.  Ripamontii  auctoritate  confirmamus.  Tantura- 
modo  mirarour  hujus  Mallei  strepituro,  ad  incudem 
Francofurtensem  revocata  haeresi  Feliciana,  vocem, 
inquam,  Pelri  non  audiri.  Sei]  ad  Paulinum  nostrum 
a  concilio  revcrtentem,  et  jam  revcrsum  reverta- 
mur. 

X.  A  synodo  igilur  Francofurtensi ,  et  a  fnnoris 
supremis  officiis  Fastradse  reginx,  uxoris  Caroli  ibi 
e  vivis  excessae,  et  in  sancli  Albani  pnoximic  Mogun- 
linae  urbis  tumulatx  exhibitis,  rcducem  Forojuliensis 
provincia  pastorem  suum  excepit  ketabunda.  Cujus 
curae  incurobere,  pastorali  vigilique  sollicitudine  nio- 
res  plebis  componere,  clero  et  populo  in  oroni  sancti- 
tatis  exemplo  praelucere ,  nihil  ipse  habuil  aniiquius. 
Ycrum  cum  hu3C  non  saiis  viderentur  ingenti  lucran- 
darum  animanmi  quo  a^stuabat  ardori,  ut  saluti 
pnesentiuroet  futurorum  una  simul  prospiccret,  scri- 
ptioni  librorum  se  dedil,  ut  qujc  recta  essent  firma- 
rel,  quae  detorta  dirigcret.  Ilinc  anni  sequenlis  795 
periodus  vidil  Paulinum  scribentem  libruin  Exhor- 


09  YITA.  70 

latioDissid  Hfnricum  ducem  rorojulienscin,  quocuni  A  niam  ad  Dravum  inlelligere.  Sic  enim  ail  dc  Leoni- 


mntua  per  septennium  confota  adoleverat  amicilia ; 
sed  de  eo  et  iibro  ipsi  a  Paulino  directo,  consule 
Disseriationem  noslram  in  ordine  primam.  Anno 
aatem796  ad  libros  tres  contm  Felicem  consarci- 
nandos  se  accinxit  :  de  quibus  in  Dissert.  4  de  Feli- 
cis  et  Elipandi  hxresi.  Non  tamen  scriptionis  occu- 
patio  ab  arctioris  viue  sludio  et  pauperum  provi- 
dentia  ipsum  exemit.  c  In  iis  occupaius  (ait  Ferra- 
rius,  de  eo  scribens  in  Calalogo  sanctorum  Italix 
ad  11  Janaarii)  haud  tamen  de  vil;B  ausieritate  ali- 
quid  remittebat  :  cum  jejunia,  vigilias,  pias  medita- 
tiones,  et  caeteras  exercitaiiones  spirituales  assidue 
prosequebatar.  i  Pra^cipue  tamen  zelus  ecclcsias- 
ticae  dlscipiinse  eluxit  in  celebralionc  concilii  Foro- 


caiio  Tiburniensi  cpiscopo  sub  Elia,  concilioGraucnsi 
advenienli  :  t  Cnjus  ( Norici  )  priinaria  urbs  erat 
Tiburnia  ad  Dravum ,  quod  palei  ex  Vita  sancli  Sc- 
verini  Noricorum  aposloli.  •  Teurniam  aulem,  sive 
Tiburniam  in  Carintbia  sitam  esse  conveniuni  Lazius, 
etsi  locum  ejus  tenere  nunc  dicat  Racstad  Salisbur- 
gcnsis  ditionis ;  Cluverins,  elsi  velit  esse  Villacum 
ditionis  episcopi  Bambergensis  ;  Scboiileben ,  etsi 
Solvam,  vcl  Solvente  oppidum  prope  Cianghefurtum 
pulel,  quod  [xxx]  Ferrarius  Lexic.  Geograpb.  in  Ca- 
rinlbia  sub  dilione  Laureacensis  episcopi  constituit. 
Quem  tamen  locum  accipias ,  pro  ea  substilutum 
a  geographis,  exlra  Carinlhiam  et  longe  a  Dravoflu- 
mine  non  cxcurris.  Sancius  Severinus  decessit  an. 


ioliensis;  de  quo  lalius  in  prxcipua  Dissertalione  2.  B  i8i  vel  circiler.  Ergo  ante  hunc  annum  Carinlhia 


QuaDta  autem  in  Deum  pielas  ejus  fuerit  et  quam 
flagrans  chariias,  teslatur  non  una  epistola  Alcuini. 
Has  cam  caeteris  ejusdem  ad  Paulinum  per  ordinem 
io  Appendice  reperies.  Htc ,  ut  plurimum ,  orationes 
pro  se  ad  Deum  fundendas  rcposcebat ,  quibus  quam 
maume  iidebat.  Sed  de  his  ageuius,  cum  de  Paulini 
cttm  Alcuino  necessitudine  et  familiaritate  scrmo 
recarret.  Interim  ipse  Alcuinus  Henrico  duci  Foro- 
joliensl  scriliens,  eum  amandat  Paulino,  ne  dum  ut 
spirltualis  vitae  doctori  et  magistro,  sed  ut  spccuio 
exemploqae  Christianse  conversationis,  ut  paiet  et 
eplsiola  9i  in  Appeiulice  1,  n.  4,  apponenda. 

CAPUT  VIll. 
Paulini  ttposiolalm  in  CararUanos  e/  Avares,         C 

L  Ante  annum  798  apostolici  ministerii  labores 
in  Caraatanos  et  Avares  exantlasse  Paulinum ,  ex 
dicendis  iufra  constabil.  Ergo  hic  dc  iis  sermo  op- 
poriuDas  occarrit,  licet  singulares  actiones  cuique, 
qao  eyenerant,  anno  non  sit  facile  el  indubium  assi- 
gnare.  Constans  est  scriptorum  sententia,  proximis 
Cariuibiae  populis  verbi  Dei  semen  sparsisse,  et  Ava- 
jris  annis  Caroli  domitis  evangelii  faeem  prxtulisse. 
Aadi  Ferarium  I.  c:  c  Praedicationi  evangelicx  vaca- 
bat,  qiia  Carinthia!  popuios,  ct  nationes  flnilimas  ad 
fideoi  Christi  convertit.  Martyrii  cupidus  fuil ,  licct 
voti  oooipos  noa  fuit ;  multas  nihilominus  a  harbaris 
perpessos  est  ii^urias  et  molestias.  t  Sic  et  Boilandus 
in  Vita,  n.  16. 

0.  Nan  inficias  eo  Carantanos  longe  ante  fempora 
Paolioi  excubos  in  doctrina  Chrisii ,  et  sacris  aquis 
ezpialos  foisse.  Siquidem  in  Vila  saocti  Severini  ab- 
hatiSf  Noricorum  dicti  apostoli,  quam  recitat  ex 
E^;esippio  €jus  discipulo  Surius  tom.  I  Januario,  cu- 
jos  6  Id.  mors  ^us  cootigit,  Paulinus  aliiis  Teumlse 
prxdlcitur  episcopus  a  sanclo  Severino.  «  Remeante 
presbytero  (Pauiino)  ad  patriam,  sermo  iu  eo  pne- 
dicetiiis  impletus  est.  Nam  civcs  Tiguriox,  qu.-e  me- 
tropoiis  est  Norici,  coegerunt  eumdem  presbyterum 
soonu  sacerdotii  suscipere  principatum.  i  In  cdit. 
Colonieii.  an.  iSlQesi  Tigurinte'  cum  aslcrisco,  nota 
scilicei  Don  cerUc  lectionis.  Sed  rum  Norisio  in  Dis- 
sert.  de  quinta  synodo  cap.  9 ,  §  4»  ne  dubites  Teur- 


Chrislianis  provinciis  accensebalur,  cujus  episcopus 

cligendns  a  sancto  Severino  prcenuniialur.  Ad  an. 

aalem  579  Aquileicnsi   ditioni  paruisse,  Leonianus 

episcopus  Tiburnien.  synodo  Gradensi  sub  Elia  ad- 

venicus ,  leslis  est  indubilandus.  Posi  haiic  synodum 

ab  Aquileiensl  defecisse  ante  au.  591  ajque  niani- 

festum  est.  Namex  convenlu(iionquidemMaranensi, 

ut  puiavit  Schonlcben  in  Apparatu  annal.  Carniol. 

cap.  5,  §  7,  n.  11,  ut  patet  e  subscriptione  Augustini 

ConcorJien.  episcopi,  qui  libello  mox  cilando  sub- 

scripsii,  qui  tamen  nec  Maranensi  conciliabulo,  nec 

G<-adensi  concilio   subscripseral ,    sed   clarissimns 

uirinque)  ex  conventii,  inquam,  ignoti  ioci,  qui  inter 

concilia  localur  sub  an.  591 ,  comprovinciales  Aqui- 

leienses  episcopi  Jibello  confecto,  Mauritio  impcra- 

tori  dirigendo,  conqueruntur  Tiburniensem  Ecde- 

siam  melropolitaj  Aquileien.  subtractam.  An  cl  tunc 

descivciint  a  flde,  dubitandum.  Etcnim  aitate  Pauliui 

nostri  revera  ad  fidein  trahuntur.  Et  Saiisl.urgeasis 

Virgilii  opera,  el  Arnonis  ejus  successoris  in  Caran- 

tanorum  conversione,  ex  annaiibus  ecclesiaslicis  haud 
potest  negari. 

III.  Paulinum  tamen  ne  excludas  ab  hac  anima- 
rum  conquirendarnm  provincia,  quem  hanc  sparlam 
iiluslrasse  non  est  ambigendum.  i£neas  Silvius  Dc 
Europa  cap.  tO  factum  recitat,  quod  non  gravabor 
cxscribere,  a  quo  lux  non  modica  sententix  allatae 
afl^ulget.  c  Fama  est,  ait,  anno  790  post  Christi 
-^  Salvatoris  ortum,  imperante  Carolo  Magno ,  ducem 
gentis,  Ingonem  nomine,  ingens  convivium  provin- 
cialibus  pncparasse,  et  agrestibus  quidem  ad  con- 
spectum  suum  intromissis  in  vasis  aureis  atque  ar- 
genteis,  nobilibus  vero  ac  magistratibus  procul  ab 
oculis  collocatis  ,  fictilibus  minislrarc  jussisse  :  inter- 
rogalum  cur  ita  faccrct,  respondisse,  non  tam  mun- 
dos  esse  qui  urbes  et  alta  palatia  quam  qni  ngros  et 
humilescasas  colcrent.  Rusticis,  qui  Ciiristi  cvan- 
gclium  accepissent,  baplismatisunda  purificatis  can- 
didas  et  nitidas  esse  animas,  nobiles  ac  potentes,  qui 
spurcitias  idolorum  seqoerentur,  sordidas  ac  nigcrri- 
inas  :  sic  vero  pro  animarum  qiialitatibus  instruxisse 
convivium,  castigatosque  ea  re  no!>iIes>  catervatim 
sacri  baplisinatis  undam  nu.iTcntes,  brevi  tempor^ 


71 


S.  PAULIM  AQUILEIENSIS  PATULVRCH.€ 


7i 


sub  Tirdlio  el  Arnonc  Juraviensibus  episcopis  uni-  A  el  GerolJus  comes  perducentes  in  Sclaviniam  deJc» 


versos  Christi  fidera  acccpisse.  • 

IV.  Cura  audis  nobiles  an.  790  ad  Gdera  conversos, 
slsteparumpcr,  cl  cpocham  hujus  conversionis  con- 
ftidera.  Yirgilius  deccsseral  an.  784.  Ila  Schoiileben 
ad  an.  797,  vel  785  ul  vult  Pagius  ex  epitaphio,  quod 
dat  annos  fere  40  episcopalus  Virgilio,  quem  ad  an. 
746  assuuiptum  probal  ad  insulam  Salisburgensem , 
seu  Juraviensem  : 

Oiiiiiqiie  regobat  ovans  prescntis  culmina  sedis, 
Feritie  quaier  denos  caris  cum  fralribus  auoos. 

Et  si  Coinlio  credis ,  qui  Umen  (leste  Pagio  ad  an. 
785,  n.  il)  hos  vcrsus  non  viderat;  annum  780  obi- 
lui  Virgilii  assignabis.  Non  ergo  Virgilius  an.  790 
baptizare  polcrat  Carantanos,  Insuper  Arno  Carin- 


runt  in  manus  principum,  commendantesque  illi  epi- 
scopo  regioncm  Karinthianorum ,  et  confines  eonim 
occidentali  parte  Dravi  fluminis,  usqiie  dum  Dravus 
fluit  in  amne  Danubii ,  ut  potestativc  populuni  rege- 
ret,  sua  prjcJicatione  et  evangelica  doctrina  doceret 
servire  Deo,  et  ut  ecclesias  constructas  dedicasset, 
presbyteros  ordinando  constituisset,  totumque  eccle- 
siasticum  ofllcium  in  illis  partibus ,  prout  canonicus 
ordo  exposcit,  perficcret.  Dominationem  et  subjectio- 
nem  habens  Juravicnsium  reclorum ,  sicuti  ille  fecit 
quandiu  vixit.  i  Coiniius  n.  49,  ctPagiusn.  Gutique 
ad  an.  798  advertunt  ab  scriptore  per  antecestium 
vocari  hic  Carohim  impcratorem  qiii  aon  nisi  post 
biennium  cst  dicius. 


thiam  adiisse  non  vidctur,  nisi  anno  798,  licet  non  »     y  £j  i,^^  relatione  vidctor  indubium  hoc  essepri- 

sil  negandum  antca  sedem  Juravias  conscendissc , 

nemi>e  a  morte  Virgilii,  ut  vult  Pagius,  qu»  cum  in- 

clderit  4  Kal.  Decemb^  an^  785,  putat  in  an.  seq  jen- 

lcm  786  Arnonis  assumptionem  reiiciendam.  Vcl  a 

morie  Bertrici  succcssoris  Virgilii,  quem  medium 

interVirgiliura  et  Arnonem  ponitCointiusad  an.  780, 

n.  14,  et  ad  an.  781,  n.  125,  ubi  etiam  fatetura 

Bruschio,  Hundio,  et  Bucelino  Chronologiam  qua- 

driennio  tardiorem  institutam  :  et  sicut  Virgilium 

anno  784  vel  785  denatum  ab  eis  positum,  ita  Ber- 

tricum  in  sede  locatum  an.  785  vel  786  omnibus  una- 

nlmiter  non  nisi  annum  episcopatus  ei  assignantibus: 

Igitur  Arno  an.  790  crat  epi&copus  Salisburgensis. 


mum  Arnonis  i(er  in  Carinthiam  ,  ad  fidem  Christi 
Jcsu  serendam.  Quod  desumi  potest  pnccipue  ex  illis 
verbis  :  « Populum  pracdicandodocuit,  et  inderediens 
nuntiavit  imperatori,  quod  magna  ibi  poluissent  efli- 
ci,  si  quis,  etc.  >  Si  antea  invisisset  Carinthiam , 
mores  populi  pcrspeiisset,  et  non  modo  tantummodo 
cogoovisset  facile  negotiuni  futurum.  Antequam  enim 
venisset,  hac  vice  potuisset  spem  lucrandi  animas  lo 
corde  Caroli  excolere  ex  piuxedcnti  cxpericnlia. 
Cum  igitur  an.  798  primo  Caranthanos  adicrit  Amo, 
an.  790  non  eos  ad  Chrislum  traduxit.  SchonlcbeB 
hancArnonis  aditionem  inCartnthiain ,  et  Theodorici 
inaugurationem  in  cpiscopum  in  an.  788  rcponit. 


Kon  lamcn  hoc  medio  tcmpore  Carinthiam  profe-     per  decennium  prsefercndo^  Sed  fallitur,  ciim  discr 


ctum  esse  credimus ,  ad  populos  ejus  ad  lidem  revo- 
candos.  Sic  eiiiin  scribil  discipulus  sancti  Ebcrhardi, 
in  vita  sancti  Ruperti  primi  Salisburgensis  episcopi, 
apud  Canisium  Tom.  III,  part.  ii,  antq.  lect.  Amstel. 
an.  1725.  c  Intcrim  conti|;it,  anno  videlicet  nativi- 
tatis  Domini  dccxcviu,  Arnonemjam  archiepiscopum 
a  Leone  papa  acccpto  pallio,  rcmcando  de  Roma 
venisse  ultra  Padum ,  eique  obviasse  roissum  Caroli 
cum  epistola  sua,  mandans  illi  ipso  itinere  in  partes 
Sclavorum  irc,  etexquirere  voluntateni  populi  illius, 
et  prxdicare  ibi  verbum  Dei.  Sed  quia  hoc  facere 
ncquivit ,  antequam  responsum  redderet  suu:  lcga- 
tionis,  fcstine  pervenit  ad  imperatoretn,  et  retulit  ei 
quidquid  per  eum  dominus  Leo  papa  mandavit.  Post 


tis  verbis  auctor  laudatus  an.  798  hoc  factom  dicat, 
et  insuper  cum  ante  hunc  annum  noii  fuerit  Jura- 
viensium  archiepiscopus  Arno,  qui  primus  hujus  se- 
dis  a  Leone  tunc  est  constitutus,  non  ei  potestas  in- 
erat  legitima  episcopuui  constiiuere  in  Carintbia. 
Puto  igitur  a  morte  Virgilii  ad  adventum  usque  Ar- 
nonis  in  Carinthiam ,  apostolatum  illius  gentis  Pau- 
linum  egisse.  Quae  narrat  autem  ii^neas  Sylvius  de 
convivio  anno  790  ab  Ingone  dato,  in  annum  803  ab 
scriptore  anonymo  edito  a  Canisio  tom.  III,  part.  ii» 
in  Vita  sancti  Rudperti  paulo  ante  fincm,  jam  supra 
allegato,  refunduntur.  Eo  autem  tempore  Amonem 
profuisse  Carantanis,  si  non  de  jure,  saltem  de  facto, 
non  negamus. 


expietam  legaiionem,  ipse  imperator  prxcepit  Amoni  ^     VI.  Inter  Paulinum  et  Araonero  ortam  contentio- 


archiepiscopo  pcrgere  in  partes  Sclavorum,  et  pro- 
videre  omnem  illam  regioncm,  et  ecclesiasticum 
ofiicium  more  episcopali  colere ,  populosque  in  fide 
et  Christanitate  pncdicando  confortare;  sicuti  ille 
fecit,  illuc  veniendo  consccravit  ecclesias ,  ordinavit 
presbyteros,  populuinque  pr^dicando  docuit,  et  inde 
rediens  nuntiavit  imperatori,  quod  magna  ibi  potuis- 
sent  eifici,  si  quis  inde  habuisset  certamen.  Tunc 
interrogavit  illum  imperator,  si  aliqucm  hal)crct  cc- 
clesiasticum  virum,  qui  ibi  lucnim  potuibset  ugcre 
Deo.  Et  ille  dixit  se  habcrc  talem.  ul  Doo  placuissct, 
et  illi  populo  pastor  fieri  potuisscl.  Tunc  jiissu  impc- 
ratoris  ordinatus  cst  Theodoricus  episcopus  ab  Ar- 
imne  archiepiscopo  Juraviofisiiiin  ,  quem  ipsc  Amo 


nem  circa  Carinthi^  provinciam  dicunt  Schonleben 
[xxxi]  hoc  anno  798,  etabeocitaius  Mcgisems,  quam 
tamen  sopitaro  fuisse  an.  811  ex  diplomate  Caroli 
Morocutus  arguit  apud  Ughellum  in  Paulino.  Si  lis 
baec  vere  tunc  enata  est,  cerle  Paulinus  in  earo  sc 
habere  jos cognoscebat.  Hoc  atitem  jus  erat ,  olro 
dioeoesis  AqoUeiensis  fuisse  Carinthiaro,  ut  patet  ex 
diplomate  citato.  Si  igitur  su£  provincise  Carinthiam 
credebat  Paulinus ,  nil  mirum,  si  illam  eru;!iendam 
adierit ,  imo  non  adiisse  est  improbabile.  Quod  au- 
(em  dicitur  a  Schonleben  et  ab  auctoribus  qtios  citat, 
hoc  an.  793  litem  de  liroilibus  inter  Paulinum  et  Ar- 
noiiem  Caroli  aucloritate  sopitam,  non  vidctur  ad  • 
mittcndum,  cum  diploroa  dicat  oniotam  qunpstioueni 


73 


mx. 


iDter  Ursom,  alias  UrLanum,  snccessorem  Paulini,  ^  piorum  saferdatum  monilio,  qui  sublnde  ad  lucrir«i- 


H  Amonem ;  et  quidem  nec  sub  Urso  sopitam,  sed 
tmtammodo  snbMaxentio,  Ursosuffecto  :  «  Notum 

sil,  altCarolus, qualiter  viri  Tenerabiles  Ursus 

suictae  Ecdeslae  AqaHeiensis  patriardia^  et  Amo  lu- 

▼araisis  Ecclesi»  archiepiscopos non  minimam 

coDtentiosem  haboemnt  de  Carantana  proYincia , 
qood  ad  ntriasque  iOorom  diceeesim  pertinere  debe- 
ret.  >  Si  Paulinus  quaestionem  intenlasset,  diceret 
imperatDr,  oon  Inter  Ursum  et  Amonem,  sed  inter 
Paolinom  ct  Amanem  litem  enatam,  quam  sub 
Maxentio  definit  Com  enim  aoctores  qu.^estionis  et 
originem  litis  fent  producere  Garolus  (ut  patet  diplo- 
ma  eonsideranti)  et  Paulinum  non  proferat,  sed  Ur- 
som;  non  Paulinus,  sed  Ursus  quxstionis  suscitator 


ciendum  Chrisii  regno  ad  Ilungaros  peneCrabant.  i 
In  horum  censu  Paulinum  reponere»  imo  cxterorani 
caput  et  primipilum  constiluere,  non  est  tantillum 
a  verosimili  exorbilare.  Tanta  entm  viro  dilatanda 
fidei  soHicitudo  saluiisque  promovendae  animaram 
studium  hierat,  ot  quamcunqoe  sibi  oblatam  occa- 
sionem  avidius  arriperet.  Cnm  autem.  an.  795  au- 
dias  ad  Carolum  accurrisse  legatos,  indicium  est  an- 
nls  superioribus  apostolicos  labores  in  eoram  regio- 
nibus  a  verbi  Dei  pneconibus  exaiiliatas  fuisse ;  et 
fbrte  Paulinns,  cujus  ab  an.  79i  ad  «n.  794,  quo  sy- 
nodo  Francofurtana;  interfuit,  memoria  gestoram 
ejus  satis  jejuna  super^it,  hoc  triennii  medio  tempore 
in  Avarorum  conversione,  sicut  et  in  Carantanorom, 


est  censendus.  Definitio  autem  Caroli   est  hujus- B  ^i^^  ^^^  ^^^^'^"^^  ^^^^^^'^ 


modi :  c  Nos prsedictam  provinciam  Carantanam 

inter  eos  dividere  jnssimus,  ut  Dravus  fluvius,  qul 
per  mediam  iliam  previnciam  corrit,  tcrminus  am- 
baram  dioecesum  esset,  et  a  ripa  australi  ad  AquUe- 
giensis  Ecclesiae  rectorem ;  ab  aquflonari  vero  ripa 
ad  Juvavensis  Ecdesis  praesulem  pars  ipsius  pro* 
vinciae  pertineret. »  Hi  limites  nunc  usque  custodiun- 
tnr.  Cum  ergo  iis  ab  Urso  soscitata  sob  Blaxentio 
lerminatnr  an.  811 ,  falsom  omnino  esf  an.  798  per 
aoctoritatemCaroII'con8opitamet  consepultam.  Ve- 
rosimillimom  aotem  videtor  pronontiandum ,  quod 
com  an.  798  in  Carinthia  ordinantem  episcopos  vi- 
deamos  Amonem,  non  ultra  hunc  annum  apostola- 
tom  in  Carantanos  produxerit  Paulinus. 


YIII.  Nec  defuit  sollicltudini  eventus :  nam  an.  796 
c  Tudum,  secundum  pollicitalioncm  suam,  cuni  ma- 
gna  parte  Avarorum  ad  rcgem  (Carolum  Aquis  tuuc 
degentem)  venit,  et  se  cum  populo  suo  et  patria 
regi  dedit.  Ipseque  et  populus  baptizatus  est ,  et  ho- 
norifice  muneribus  donati  redierant,  i  ut  ait  an- 
nalista  Bertinianus.  Laudatus  P.  Inchofer  subdit : 
c  Nou  est  aolem  cogiiandum  Theodorym,  postquam 
Chrislianis  accessit,  et  a  Carolo  muneribus  oraatus 
recessit ,  ita  in  patriam  roversum  fuisse ,  ut  iion 
comites  secum  duceret  et  religiosos  et  doctos ,  qoi 
recens  conversom  populum  radices  fidei  altius  firma- 
ront ,  et  ad  omnem  solidioris  pietalis  eradirent  san- 


aitatem.  Id  enimvero  praeter  morem  et  diligentiam 
m  Eodem  zelo  fidei  succensum,  qoo  in  Caran-  C  ^^  ^^^^^^  principis  (Caroli)  evenissel.  cui  nibil 


tanoe  verfoom  Dei  disseminaverat,  inter  Avaros  quo- 
qoe  sparsisse  Paolinnm ,  non  contemnenda  soadent 
argomenta.  Forte  enim  jam  an.  791  roi  Chrlstiauae 
promovendae  gratia  instractas  acies  Henrici  duds 
Forojoliensis  in  Avaros  emotas  fuerat  secutus ;  eum- 
qoe  sospieamur  q>iscopum,  de  quo  Carolus  Magnus 
loqoitor  in  epistola  ad  Fastradam  r^inam  de  victo- 
ria  Avarica,  de  qoa  videnda  est  Dissertatio  1,  n.  15, 
16  et  17.  Ex  hac  vtctoria  opportonam  naclos  occa  • 
sioncm ,  fractosqoe  partae  pacis  colligens  Paulinus, 
nnnis  sequentibqs  vertit  animom  ad  perfectam  Ava- 
roram  conversionem.  Hi  enim  (ot  habent  annales 
BerUniani)  an.  795,  com  Carolos,  ad  coercendos 
foedifragos  Saxones  denoo  robellantes,  commoraretor 


erat  antiquius  quam  Christi  regnum  proferre,  missis 
ad  ezcolendum  viris  idoneis,  qui  ubique  et  religio- 
nem  et  sacerdotia  fundaronL  •  In  quem  autom 
ocuios  Theudo  aequius  intendere  poterat ,  quam  in 
Paulinum ,  quem  populo  suo  novum  hominem  non 
futuram  opiiuie  neverat,  et  a  quo  coiiversionis 
semina  priinum,  ut  arguimus,  dispersa  esse  non 
ijjDorabat  ? 

IX.  Sed  et  aulx  palatiooram  oculos  in  Paulinum 
se  converlisse>  cui  haec  provincia  fuisset  demandanda, 
diseriis  verbis  docet  Alcuinus ,  amicus  prx  omnibus 
Paulini ,  epist.  112  in  Appendice  «  integra  danda, 
dum  sic  ait :  c  In  cujus  (nempe  Dei)  potentia  et  gra- 


Hilimm  nd  flovium  Alhiam;  miserant  legatos  suos,  ^  t>a  mirabiliter  de  Avaroram  gente  triumphatum  est, 
c  venenmtqoe  missi  Tudum ,  qui  in  gente  et  regno 
Avaroram  magnam  potestatem  habebat.  Qui  diie- 
ront,  qood  idem  Todom  cum  lerra  et  populo  suo  se 
regi  dedere  vellet.  >  P.  Melchior  Inchofer  Soc.  Jesu, 
.  iii  annalibus  Hungaric»  Ecclesiae  ad  hunc  an.  795, 
varias  sospicatur  causas ,  quibus  is  Tudum  ,  sive 
Thodinos ,  vel  Theodo  (varie  enim  appellator  hic , 
sive  rex,  ot  qoidam,  sive  dynasta  intcr  primores  po- 
tcntior,  nt  alii  mea  sententia  probabilius  volunt) 
permotas  ftierit  ad  ejurandam  idoloram  supcrstitio- 
nem.  etfidem  Christi  ampleclendam ;  quas  inter  et 
hanc  hit  verbis  reponit:  c  Accessit  quoramdam 

•  Yide  appendicem  1,  nnm.  1,  epist.  5.  (PatroL  iomo  CI). 

Patrol.  xcix.  a 


quoram  missi  ad  domnum  rogem  directi  subjectionem 
pacificam  et  Cbristianitaiis  fidem  promittentes,  etsi 
hoc  divina  eos  praeveniente  gratia  verum  est,  quis  se 
servoram  Dei  tam  pio  et  laudabili  labori  subtrahere 
debet,  ut  diaboli  diraatur  saevitia  et  Christi  Domini 
crescat  servitium  ?  Sed  quam  plurimorum  in  te,  pa- 
ter  optime,  oculi  respiciunt,  quid  vestra  veneranda 
sanctiias  facere  velit.  Quia  et  vicinitas  locoram  tibi 
competit,  et  sapientiae  decus  suppetit,^  et  auctoritatis 
excellentia  libi  appetit ,  et  cuncla  conveuiunt ,  qo» 
!ali  operi  necessaria  esse  videniur.  >  Hoc  autem  erat 
c  potius  currcntem  (ut  aiunt)  incitaro ,  quam  coci- 


7r>  S.  PArUNI  AQUILEIENSIS  PATRIARCH-«  76 

moverc  langueDlcm,  i  uli  Cicero  quondam  dixerat  A  dica,  cujus  capul  Caghan  eral,  tenadier  veteri  sn- 


lib.  n,  De  Oratorc. 

X.  Non  semel  scripseral  Caroio  Alcuiiius  sollici- 
tans,  ut  idoneos  verbi  Dei  prscdicatores ,  et  aplos 
saccrdotes  dirigeret ,  qui  prudentcr  rem  gerereni 
demandalam.  Epistola  ejus  7  «  hunc  habet  titulum  : 
c  Domiuo  excellenlissimo  et  in  omni  Christi  honore 
devotissimo  Carolo  regi  Germanix,  Gallisc  atque 
Italise,  et  sanctis  verbi  Dei  prxdicatoribus  humilis 
sanctse  malris  EcclesiiC  filiolus  Albinus,  tEternae  glo- 
rise  in  Chrislo  salutem.  >  Inclpit  autem  sic :  c  Gloria 
et  laus  Deo  Palri  el  Domino  noslro  7esn  Christo, 
qijia  in  gratia  sancti  Spiritus ,  per  devotionem  et 
ministerium  sanctx  fiJei  et  bonae  voluntatis  vcstrse, 
Christianitatis  regnum  atque  cognilionem  veri  Dei 


perstitioni  a<!hu!rebat,  a  quibus  forle  Paulinus  male 
est  habitus.  lu  quos  Pipinum  (iiium  suum  regem 
Italix  cum  suis  copiis  jussil  Carolus  hoc  anno  in 
Pannoniam  contendere ,  ut  quos  adhnc  detrectanlcs 
reperissct,  etiam  repressisset.  Quod  quidem  et  prae- 
stitit,  patri  dcgenti  Aquis  defcrendo  reliquias  the- 
saurorum ,  quos  jara  cepcrat  Ilcnricus  Forojulien. 
dux  ,  qui  prxcurrerat ,  et  anteriori  clade  Hunnos 
<^ntriverat,  uli  dicimus  in  Disscrl.  1,  §  18.  Cum 
autem  adhuc  in  Pannonia  Pipinus  morareiur,  no 
nova  Christiani  nominis  plebs  niinistris  ad  salutem 
necessaria  procurantibus  deslilueretur,  non  Paulino, 
cui  satis  tunc  ampla  proviocia  inerat,  cujus  obeundi 
munia  nimium  gravi  sarcina  premebatur,  sed  Arnoni 


dilatavit,  ct  plurimos  longe  lateque  populos  ab  erro-  ^  sollicitudinis  cura  commiltilur.  Auclor  editus  a  Ca- 

ribus  impietatis  in  viam  veritatis  deduxit.  >  Et  infra  : 

c  Gentes  popnlosquc  Hunnorum ,  antiqua  feritale  et 

fortitndine  formidabiles,  tuis  suo  bonore  militanti!;us 

subdit  sceptris ;  pncvenienteque  gratia ,  colla  diu 

superbissima  sacnc  Hdci  jugo  devinxit,  et  csecis  ab 

antiquo  tempore  menlibus  lumen  verilatis  infudit. 

Sed  nunc  pncvideat  sapientissima  et  Deo  placabilis 

devotio  vestra  pios  populo  novello  pnedicatores,  mo- 

ribus  honestos,  scientia  sacne  fidei  edoctos  et  evan- 

gelicis  prasceptis  imbutos;  sanctorum  [xxxii]  quoque 

apostolorum,  et  prxdicatione  verbi  Dei  exemplis  in- 

tentos,  qui  lac,  id  est  suavia  pmccepta  suis  auditori- 

bus  in  initio  fidei  ministrarc  solebant.  i   Et  adhuc 


nisio  tom.  lil  Antiq.  Lect.  supra  non  simul  laudatus, 
postquam  Henrici  et  Pipini  victorias  retuleral  sub 
hoc  an.  796,  subdit  de  Pipino :  <  Qui  inde  reverteos 
partem  Pannonia:  circa  hicum  Pailissa  inferioris, 
ultra  fluvium ,  qui  dicitur  Rapa  (id  est  Arabo,  vulgo 
Rab)  et  sic  usque  ad  Dravum  fluvium ,  et  eo  usque 
Dravus  fluit  iu  Danubium,  prout  potestatem  habuil, 
prxnominavit  cum  doctrina  et  ecclesiastico  ofTicio 
procurare  populiim,  qui  rcmansit  de  llunnis  et  Sda- 
vis  de  illis  partibus ,  Arnoni  Juvavensi  episcopo  us- 
que  ad  praesenliam  genitoris  sui  Caroli  imperatoris.  > 
Ab  universa  lamen  Pannonia  non  exclusum  omnino 
credas  Paulinum ,  quippe  Pannonia  cis  Dravum  pro- 


infra,  postquam  Carolum  dehortatus  est  ab  eiigendls  ^  tendilur,  ut  videre  est  in  Tabulis  Geographise  anli* 


a  neophytis  illis  decimarum  pensitationibus,  ne  aver- 
terentur  a  nuper  suscepta  fide  (qua  de  re  agimus 
Observat.  in  can.  14conciIii  Forojuiien.,  n.  8)subdit : 
ff  lUud  quoque  maxima  considerandum  est  diligentia, 
iit  ordinate  fiat  prscdicationis  officium ,  et  baptismi 
sacramentum ;  ne  nihil  prosit  sacri  ablutio  baptismi 
in  corpore ,  si  in  anima  ratione  utenti  catholicae 
fidei  agnitio  non  praecesserit.  i  His  permotus  Carolus 
argumentis ,  cui  aptiori  munus  demandare  potcrat 
quam  Paulino?  ciijus  profectionem  prxdicationemque 
Avaricam  aula  univcrsa  pncslolabatur,  uti  dicebat 
Aicuinus.  liinc  recens  scriptor  P.  Michael  Bombar- 
dus  Soc.  Jesu,  in  Topographia  mngni  rcgni  Iliingariae 
pag.  42,  apostolum  Pannoni;e  deprx:licat,  sic  scri- 


quse  Christophori  CcIIarii  lib.  ii,  cap.  8.  Quod  autcm 
Pipinus  vidclur  fecisse  per  modum  (ut  dicunl)  pro- 
visionis ,  novam  Ecclesiam  connnittondo  Arnoui  , 
quousque  Carolus  rcx  ralum  haboret ,  hoc  tantum- 
modo  perfccluin  esl  anno  803.  Auclor  modo  lauda- 
tus  ,  de  Carolo  confirmantc  Pipini  factum ,  sic  ait : 
c  Anno  Domini  oclingentesiiiio  tertio,  Carolus  impe- 
rator  Bojoariam  inlravit ,  ct  in  inensc  Octobris  in 
Sailzburg  vcnit ,  ct  prxfalain  concessionem  filii  sui 
iterans  potestalive,  multis  astanlibus  fidelibus  suis 
adirmavit,  et  in  xvum  inconvulsam  fieri  concessit.  > 
Deinde  Arnonis  zelum  in  promovcnda  fide  in  Sclavl- 
nia,  scilicet  Carinthia ,  ct  inferiorc  Pannonia  com« 
mcndat ,  narrans  factum  Ingonis  ducis ,  qui  <  Ycre 


bens  :  «  Scd  quoniam  de  primaiva  Hungarorum  reli-  [)  servos  crcdentes  secum  vocavit  ad  mcnsain ,  et  cos 


gione  hic  sermo  occurrit,  prsetermittcre  non  audeo, 
quin  peculiari  studio  adversus  divum  Paulinum  pa-* 
triarcham,  atquc  Ilungariui,  ni  fallor,  apostolum  pro- 
Yocatus,  cancellos  mihimctipsi  nuper  impositos  prope 
egrediar...  Cum  Paulinus...  ob  morum  sanctimoniam 
Carolo  Magno  ejusque  magistro  Alcuiuo  Flacco  pnc 
primis  probaretur,  destinatus  creditur  ad  fidem  Ilun- 
nis  et  Avaribus,  quos  armis  Carolus  deviccrat,  prx- 
dicsmdam.  > 

XI.  Sed  cum  dicatur  a  Fcrrario  injurias  mole- 
Stiasquc  ab  hostibus  fidei  perpessus ,  sciendum  est 
quod  etsi  an.  796  Thcudo  cum  suis  baptismatc  fucrit 
expiatus  ,  attamen  pars  adhoc  Ilunnorum  non  mo- 


qui  cis  dominabantur  infidcles  foris  quasi  canes  se 
dcre  fecit,  poneudo  ante  illos  panem  cl  carnem,  et 
fusca  vasa  cum  vino,  ut  hic  suinerent  viclus.  Scrvis 
autem,  staupis  deauratis  propinare  jussit.  Tunc  inter- 
roganles  primi  de  foris  dixerunt,  cur  facis  nobis  sic  ? 
At  ille  :  Non  cstis  digni  cum  sacro  fontc  reiialis  com- 
municarc,  sed  foris  doiuum,  ut  cancs,  sumerc  victus. 
Hoc  facto  fide  sancta  instnicti,  ccrtalim  cucurrcpunt 
baptizari ,  et  sic  deinceps  rcligio  Christiana  succrc- 
scit.  >  Hjcc  anonymus,  simplicioribus  vcrbis ,  quain 
supra  n.  5  ^neas  Sylvius,  factum  Ingonis  et  plc- 
niorem  Carantanorum  nobilium  convcrsionem ,  non 
iu  an.  790  iit  iile,  sed  hoc  an.  805  reponens.  I^itur 


Vide  appendicem  1,  num.  3,  q;is!.  2.  {Pairot,  (omo  Cl). 


n  VITA.  7S 

ciiin  Anioni  vides  a  Plpiiio  Paimoniam  commissam  A  iiactns  non  sim  excmplar  privilcgii,  a  Garolo  Paulioc 


an.  796  c  a  lacu  Pelissa  ultra  fluviinn ,  qui  didlur 
Rapa ,  et  sic  usque  ad  Dravum  fluvium ,  et  eo  usque 
DraTUB  fluit  in  Danuhluro»  >  adhuc  pars  non  inflmn 
Pannoniae  aupererat,  in  quam  Paulini  zelus  posset  le 
extendere.  Sed  cam  an.  798  Amonem  archiepisoiw 
|Him  habeamus,  contentiose  cura  eo  egisse  minime 
credimus  pads  aaatorem  Paulnram,  sed  eis  Dravum 
taro  In  Garinlhia  quam  in  Pannooia  deincq>8  se  cob- 

tinuiflse. 

XII.  Alculnus,  cui  cordl  erat  Avarlcamm  amma- 
mm  salus ,  ut  scivit  Amoni  coinmissam  Pannonte 
pmvindam ,  scripsit  opistolam  (in  ordine  iOi)  de 
haptismo  pnesertim  rite  administrando,  ul  adulti 
prins  emdiantur,  deinde  sacro  fonte  abluantur: 


dati  faoc  anno  c  in  Regenesburg  in  palatio  publico, » 
qno  ei  subdii  domum  hospitalem  a  Fcroce  abbala 
extra  [xxxiii]  muros  Veronse  construclnm,  ecclesiaro 
sancti  Laurentii  de  Boga ,  nunc  vulgo  Buia  ,  amplo 
nec  igiiobili  regionis  nostrae  pago,  et  aiiam  hospita- 
lem  a^dem ,  sive  xenodochium ,  c  quod  duce  Roduald 
aedificavit  in  Foro  Julii ,  vocabulo  sancti  Joannis,  » 
ut  dicK  diploma,  quod  ex  authenlico  an.  Ii95  Aqul* 
leix  extractum  dicit  habere  apnd  se  illustrissimns 
FonUninus  noster,libeI.  Delle  Masnade  pag.  21.  Hoc 
usque  qu:psivi,  sed  fmstra ;  petivi  et  pnlsavi  inlorpo- 
silis  amicorum  prccibus  et  ofnciis,  se;I  casso  labore. 
Si  tandem  habuisse  datum  fuerit,  habebis  in  Appen- 
dice;  sin  vero,  scias  immotnm  lapidem  nullum  rell- 


f  Fragiliori  aetati,  ait,  pia  Mater  Ecdesia  concessit,  B  ctnm,  ut  tibi,  lector,  morem  gererem.  Interea  hoc 


ut  qui  alieno  in  patema  praevaricalione  ligatos  est 
peccato,  alterius  lu  baptisml  mysterio  professlone 
solntus  sit.  »  Iiiscribitur  autem  epistola  <  Aqiillae 
chilcissimo  fratrl  et  sanctisslmo  prassuli, »  quia  moris 
erat  Alcuini ,  virtute  praedilos  viros  noblliorlbus  no- 
minitNis  compeflare.  Sic  Davld  Garolum,  sic  Home* 
ram  Angilbertum ,  slc  Damoetam  Richulfum  auta 
Caroli  dictos  audiebal.  Scripsit  quoque  Garolo  regi 
i*pist.  90,  ut  dum  Pipmus  apud  se  demorabatur,  gra- 
tias  Deo  pohlice  redditurus  pro  victoria  Avarica, 
ageret  cum  eo,  ut  mitius  captivi  haberentur,  iie 
forte  sl  durius  pressl,  fidei  jugo  colla  non  submiito* 
rent,  vel  submissa  subducerent.  <  Domlne  mi,  aiebat, 
dilectissime  et  dulcissime ,  et  omnium  desiderantls- 


novisse  tibi  sat  sit.  Gum  haKj  scribo,  occurrit  niihi 
in  sua  Yerona  illustrata  lib.  xi  in  fine,  cl.  vir  Sciplo 
Mafleius,  me  docens  non  a  Feroce,  scd  a  Lopone  duca 
constractum  xenodochiom  ;  unde  cadit  auctoritas 
diplomatis,  qua  lapsa,  eo  carere  non  ingens  sequitar 
detriinentum. 

CAPUT  X. 

Diploma  Ramttnmm  Utini  auervatum  prcponitur^ 

expenditur. 

I.  Gollegium  canouicorum  nostrorum  Ulinensiam 

se  habere  gloriatur  duorum  Imperatoram  auihentica» 

et  ( ut  dicunt)  originalia  diplomata,  alteram  Garoli 

Magni ,  Olhonis  Ul  alterum.  Hoc  ad  trutinam  non 

vocamus,  quia  ad  rem  praesentem  haud  facere  vl- 


sime  mi  David  (sic),  Iristis  esl  Flaccus  vesler  propter  ^  *""*  ^*^-  ***"^  ^"^^*"  omnino  est  accuraiius  ad  Ly- 


infirmitatem  veslram.  »  Forte  tuuc  temporis  aigro- 
tavcrat  Garolus.  Et  infra  :  c  Domine  mi ,  momor  slt 
pief as  vestra  captivoram ,  dum  cst  Pipinus  tuus  te- 
cum  propler  gratiaram  aclionem  mirabilis  beneficii, 
quod  vobiscum  de  Hunnis  divina  fccit  clementia ,  et 
propler  prosperitatem  iniminentium  refum. »  Quam- 
vis  autem  humanius  a  Garolo  A^-ari  tractarentur,  etiam 
pensa  decimaram  suadente  Alcuino  (ut  innuirous 
supra  n.  iO)  indulgente,  tamen  a  fide  Dei  et  foedere 
regis  repeiita  apostasia  et  rebdlione  defecenint ,  ot 
dcnuo  an.  799  opus  fnerit  acies  dirigere  in  eos , 
ducibus  Geroldo  et  Henrico  nostro  Forojuliensi , 
qui  eo  in  hello  ceciderant,   ut  latius  dicimus  in 


dium  lapidem  apponendum,  qaia  roulta  hinc  indo 
suadent,  et  admittenilum ,  et  rejicienduro.  Tu  inte* 
graro  habebis  in  Appcndice  *,  proposito  speciroine 
characieris  quo  scripturo  esi,  quod  pro  huroanitate 
sua  canonici  Utinenses  pcrroiserant  commode  tran- 
scribi,  ut  oculis  exemplo  scriptionis  supposito,  el 
collato  cum  ca^leris  illius  aclatis  characteribus,  quid 
de  ejus  vcritate  sit  pronuntiandum  cognoscas. 

II.  Horam  Garoli  Magni  et  Othonis  III  diploma- 
tuuro  invcntionis  historiam  lalc  prosequitur  Palla- 
dius  (p.  1,  lib.  III ,  pag.  99)  quae  aliquando  deperdita 
credita  fuerant,  et  insperato  reperta.  Placct  hic 
aliqua  exscribere  ex  \itis  mss.  patriarcharum  Aqul- 


Dissert.  1 ,  n.  23.  Ex  hinc  conjicere  iiceat ,  quas  -^  leicnsium  viri  pnc  primis  accuratissimi  et  de  re 


a  inalc  fida  gcnte  injurias  Paulinus  pertulerit,  ut 
roartyr  volo,  si  non  re,  jure  dicatur  a  Fcrrario : 
c  Martyrii  cupidus  fuit,  licet  voli  compos  non 
fuit.  » 

GAPUT  IX. 

AHud  diploma  Re^noburqen$e  Paulino  an,  801  datum 

indicatur. 

I.  Anno  799  res  Ekrclesiae  in  Hungaria  pessumdatae 
sunt,  Henrico  Forojulensium  duce,  qui  copias  pro- 
vinciae  eo  duxerat,  insidiis  Tarsalensium  oppidano- 
raro  ocdso.  Anno  800  an  Paulinus  Roroaro  adierit, 
cap.  seq.  expendetur.  Nuro  anno  801  abfuerit  a  pro- 
vincia,  non  ausim  asserero  nec  ncgare,  quousque 

•  Vide  appendicem  2    num.  5. 


antiquaria  oplime  roerili  Antonii  Bellonii ,  quas 
anno  1551  Hieronyroo  de  Monteniaco  nuncupavii. 
In  Paulino  igitur  nostro  post  quxdani  sic  habct : 
c  Is  curo  provincia  clades  a  Bavaris  incomrooduque 
plura  acccpissct,  Homaro  ad  Garolum  peiiit  ob  res 
gestas  cognorocnto  Magnuro,  ut  patriarchali  dignl- 
taii  curoMiue  oninium  et  sccuritati  prospicerct.  Im- 
perator,  clades  miseratus,  Paulinum  cum  summa 
cura  laborasset,  ne  quid  suae  Ecclesiae  dcperiret, 
novis  auclum  prtvilegiis  ac  honestatum  dimisit.  EpU 
scopatus  sex  bcnigne  ei  concessit ,  pracsente  Leone 
tertio  Romano  ponlifice,  Goncordiensero,  Ycronen- 
sero,  Ruginensero,  Petencnscm,  Tarsatiensem ,  cl 


V9 


S.  PAULINl  AQUILEIENSIS  PATRL4lKCH.€ 


80 


qui  a[md  Gnialein  Novam  in  Hystria^constitulus  A  UI»  n.  774^  cum  Leo  de  objedis  sibi  criminibus  se 


dl.  Exstat  priYilegium  adhuc  Htteris  scriptum  Lan- 
gobardis  apud  l)asilicam  Utinensem ,  authenticum 
perinde  ac  vetustum,  et  tam  ubique  integrum,  ut 
ne  litterx  quidcm  vestigium  legens  desideret.  Inde 
sumptum  a  me  exemplumliiteris  cultioribus  Utinen- 
aes,  gratia  satis  iliustri,  numeratis  sex  aureis  exce- 
pere;  quod  quidam  lydceos  habenles  oculos ,  inter 
scribas  et  cives  honoratissimi ,  roecura  percensue- 
runt  palam,  fideque  optima  sua  subscriptione  firma- 
runt.  I  Huc  usque  diligentissimus  Bellonius.  Yerum 
nunc  non  adeo  integrum  dici  potest ,  quia  non  vo- 
Inmine  tornatili ,  sed  plicato  reposilum,  ad  pllcaUi- 
ras  et  angulos  nonnibil  corrasum  est,  ut  aliqua 
verba  desiderentur.  Defectus  in  exemplari,  propo- 


purgare  vellet ,  quorum  causa  Garolus  Romam  ad- 
venerat,  ait  de  Garoio  loquens  :  t  Fecit  in  eamdcpi 
ecdetiam  (sancii  Petri )  congregari  archicpiscopos, 
seu  episcopos,  abbates,  et  omnem  nobilitatem  Fran- 
corum  atque  Romanorum ,  et  sedentes  pariter  tim 
magnus  rex ,  quam  bcatissimns  pontifex ,  fecerunt 
residere  et  sanctisBimos  archiepiscopos  et  abbates , 
etc.  *  Iiiter  hos  antem  metropolitas  quid  vetat  su- 
spicari  interfuisse  Paulinum ,  maxime  quia  in  nu- 
mero  pnesulum  Francorum  legni  subditorum  erat 
computandus  ?  Occasione  autem  data ,  jura  Ecclesix 
suae  convulsa  indeluisse,  et  expostulasse  remedium, 
pronum  est  credere.  Quibus  positis ,  ulterius  pro- 
gredi  conjectando  quid  prohibet ,  nempe  Garolum 


neudo  in  Appendice,  apparebunt.  In  exemplari  ms.  B  Cadoiaco  ob  reparationcm  violaii.juris^cripsisse,  et 
Beilonii  quod  vidi,  Veroneiuem  ita  cassumest,  et 
alius  episcopatus  alia  manu  rqM)situ&,  ut.ne8cias  an 
VeroneMem ,  vel  UHnensem  sit  legendum. 

01.  Anno  800,  quo  Garolas  a  Leone  10  ipso  die 
natali  Domini  iiQperator  esi  dictus,  adfuisse  pro 
causa  Ecclesiae  suae  Paulinum  asserit  Paiiadius,  con- 
venisseque  pontificem  et  Garolum ,  ut  jura  Ecclesiae 
Aquileiensis,  inselentia  suffraganeorum  episcoporum 
tempore  Longobardici  regiminis  confracta,  sarci- 
rentur,  et  sarta  tectaque  servarentur  apostoiica  et 
imperiali  auctorUate  interposita.  Quod  ex  parte  sua 
praBStitisse  Carolum  docet,  dnm  et  tunc  Gadolaco 
Henrici  ducis  Forojuliensis  successori  scripsisse,  et 
toitionem  Ecclesiae  Aquileiensis  jurium  demandasse. 


Paulino  diploma  honoris  plenum  coneessisse ,  quo  ei 
vel  novos  cpiscopatus ,  forle  in  compcnsationem  im- 
roinulx  provincix  ( cum  partem  ultra  Dravum  in 
Garinthia  et  Pannonia  ab  archiepiscopo  Salisbur- 
gensi  occupatam  cognosceret)  adderet,  vel  antiquos 
detrectantcs  submitteret?  Huc  usque  enim  in  cun- 
otis  his  nihil  in^robabilitatis  subolere  sentio. 

iV.  Quod  torquet  est  diplomatis  consignatio ,  quae 
talis  est :  t  Data  pridie  Jilonas  Augustas ,  anno  i;i 
imperii  nostri ,  indictione  vero  i ;  Aclum  Romae  in 
Dei  nomine  feliciter.  Amen.  *i  Anno  teriio  imperii , 
qui  est  annus  803 ,  nullus  annalistarum  asscrit  Ro- 
mae  Garolum  fuisse.  Advenit  ( ut  num.  superiori  di- 
ctum  est)  VIII  Kal.  Decemb.  an.  800;  discessit  vii 


et  postea  anno  iii  imperii  sui,  dato  Romae  diplo-  ^  Kal.  Maii  an.  801,  et  teste  Eginardo  in  YiU  Garoli 


mtte,  priorem  Ecclesiae  ^lendorem  et  jus  vindi- 
easse,  idem  Palladius  affirmat.  Ut  verum  fatear,  non 
magnum  mihi  scrupulum  ingerit  prima  assertiouis 
hujus  pars ,  pevegrinatio  videlicet  -Romana ,  et  que- 
rela  Pauiini  apud  Garolum  et  Leonem  anno  ^OO  vel 
801.  Gontradictionem  enim  nullam  adinvenio  inter 
gesta  et  tempus ;  iroo  potius  quod  suadeat ,  et  pro- 
Labile  hoc  fiat,  transpicio.  Etenim  jura  Ecclesiae 
pessumdata,  et  episcopos  provinciales,  praecipue 
iMrienses,  quondam  Aquileiensis  roetropoleos  sub- 
ditos,  obedientiam  detrectasse,  et  Gradensi  adh^- 
alsse  eo  tempore  non  cst  dubitandum.  Insuper  supra 
Qon  uno  loco  vidimus ,  Garinthiam  Aquileiensi  pro- 


n.  55  ex  quatuor  ilineribus  Romanis  GaroU  ultimum 
fuit,  cum  coronatus  est  imperator.  Goronatus  autero 
est  hac  vice  die  natali  Doinini  an.  800  exeunte.  In- 
super  Garolum  an.  in  imperii  sui  roense  Augusto  in 
Francia  rooratum  esse,  coUigi  videtur  «x  diploroate, 
quod  Idibus  Augusti  datum  est  Fortunato  Gradcnsi 
an.  111  imperii  GaroU ,  quem  adiit  €radensis  patriar- 
cha ,  conquesturus  mortero  Joannis  decessoris  sui , 
e  turre  prsecipitati  a  Mauritio  Yenetoruro  ducis  filio, 
quod  in  [xxxiv]  Gradensibus  profert  Ughellus.  Ini> 
probabile  eniro  est  iv  Augusti  fuisse  Garolum  Ro« 
mae ,  ut  vult  diploma  datum  Paulino  ;  et  xm  «  ejus- 
demmensis  et  anni  esse  in  Francia ,  ut  arguitur  cx 


viiiciae  subtractam  boiia  sui  parte ,  ct  Amoni  SaUs-  ^  drplomate  dato  Fortunato.  Arguitur,  inquam ,  nam 

« •       _««    •l»..»^— —        /\..:  J      _2___^      >._^^  ^£      _a1.._  1  «•.      »«•  j  1       •       ••    *• _     • 


burgensi  attributaro.  Quid  roiniro  ergo,  si  zelus 
Paulini  tuendi  Ecclesiae  suae  conftnia  eum  ad  hoc 
iter  impulerit ,  et  querelis  justissimis  animum  au- 
resque  pontiGcis  et  Garoli  pulsavcrit  ?  pnccipue  cum 
lioc  tcropore,  quo  Romae  Garolus  adfuit  (videlicet 
ab  VIII  Kal.  Deccmb.  an.  800),  ut  habet  annalista 
Laureshamensis  ;  ad  vii  Kal.  Maii ,  ut  (  habet  Ade- 
loarus  tom.  IX  Goncilior.,  pag.  2'28)  nuUum  Paulini 
lacturo  nos  cogat  euro  in  proviiicia  sua  detioere.  Fit 
potius  probabile ,  quod  Garolo  in  Liburniaro  in  au- 
tnmno  an.  800  descenso ,  et  de  Tarsatcnsibus  pcenis 
db  neccm  Hcnrico  arnio  superiori  iUatam  sumptis, 
et  hinc  celcri  passu  Romam  proflciscenti ,  comitem 
lu  il.nere  se  adljunxerit ;  nam  Anastasius  in  Leone 


revera  locum  non  prodit.  His  adde  indictionem  pri* 
mam,  quam  profert  diploraa  non  convenire  cum 
anno  805,  quo  non  priroa,  sed  undccima  excurrcbat. 
Y.  Ex  adverso  forma  charactcris  et  cancellaiii 
subscriptio  adroittendum  pro  vero  sKadent.  Ghara- 
cter  enim,  ut  ex  spccimine  in  Appendiee  ponendo 
apparebit ,  sapit  idero  saeculuro ,  quo  scriptum  dici- 
tar,  nempe  viii  egrediens,  vel  ix  intrans,  ut  confe- 
rendo  cumMabillonianis  ejusactatis  exemplaribus  de< 
prehendes  :  pnccipuc  si  collatio  fiat  cum  tabulis  25, 
24  et  25  Ubri  v  De  Re  diplomatica.  GanccUarii  au- 
tem  subscrplio  omurno  legitima  videlur.  Sic  effcr- 
tnr  a  Palladio  ct  Schonleben  :  /o.  Jacob.  Du  Radoni 
$cripiit  et  subscripsit,  Male  :  nam  penitns  c!:arai  le- 


h  1  >^A.  8^ 

rcs  el  liiteras,  etsi  scriptionis  vetnstae  aeque  ac  bar-  a  pitQlorum  :  Tempore  Adriani  pajxg  el  Caroli  Magui 


bane ,  intuenti  patet ,  legendum  esse  :  Jacobus  ad  vt- 
ctm  Radoni,  Rado  abbas  erat,  c  quem  (  ait  Mabillo- 
nius  De  Re  diplom.  lib.  ii ,  cap.  11,  n.  5)  Caroli  Ma- 
gni  summum  cancellarium  fuisse  cerlum  est.  i  Huic 
notarium  nomine  Jacobum  fuisse ,  idem  Mabillonius 
eod.  lib.  cap.  seq.  12 ,  n.  4  ,  afiirmat  his  verbis : 
€  Hitberio  successit  Rado  abbas  \edastinus,  qui 
r.otarios  babuit  Wigbaldum,  Oplatum,  Jacobum 
Erkembaldum,  et  Windolaicum.  i  Sed  ex  lib.  v  ta- 
bclia  25  in  coniirmationem  noslri,  sumi  potest 
exemplum  alterius  sic  subscripti  diplomatis :  c  Ja* 
cob  ad  vicem  Radoni.  > 

VI.  Ergo  cum  res  ita  se  babeat,  h  rpM^w  tlfd 
>07tapifii>v,  vel  saitem  in  bivio ,  et  utrinque  nutautero 
me  fateor.  Forma  cbaractcris,  adde  et  materiam,  in 
qua  scriptum  est  diploma  (  quae  est  membranacea , 
vulgo  pergamena )  non  repugnat ,  imo  convenit  ap- 
prime  illi  aetati.  Scribae  legitima  et  inculpabilis  est 
subscriptio.  Insuper  signum ,.  sive  monogramma  in- 
dubitanter  Garolinum  est,  et  vel  ipsi  plumse  scri- 
beniis  tractus ,  qui  Zifras  dici  possunt ,  sed  nihil  si- 
gnificantes,  et  arbiimriae,  et  nonnisi  ad  ornatum 
positx  videntur,  plane  com  exemplaribus  a  Mabil- 
lonio  exhibitis  ita  conveniunt,  ut  scriptores  ejusdem 
musce  xmulos  (ut  est  adagium)  et  ofbOTcxvov;  jurare 
non  sit  verendum.  Verum  cum  ex  opposito  viiia  in 
data  loci  et  temporis  appareant ,  et  si  qua  alibi ,  bac 
quidem  in  re  etiam  capillus  umbram  habet,  non  au- 
sim  ( fateor )  sententiam  proferre.  Lector  dijudicet 


imperatoris,  quando  Paulinus  episcopus  tenuit  vicc$ 
apostoliae  sedis  in  Aquis,  fuit  factum  istud  CapUU' 
Inm  propter  hoc ,  quia  homines  votebani  [  Tilius  $4h- 
lebant  ]  dividere  episcopia  et  monasteria  ad  illorum 
opus^  et  non  remansisset  ulli  episcopo^  nec  abbati^ 
nec  abbatisstB ,  rusi  tantum  ^  ut  velut  canonici  et  mo^ 
nachi  viverenl,  Pulo  autem  hic  erratum  esse  a  libra- 
rio ,  qui  Adriani  nomen  hic  perperam  posuit ,  cum 
Leonis  scribere  debuisset.  Coiyecturam  hanc  ac^u- 
vat  Uincmarus  in  epistola  44,  pag.  765,  ubi  ait  edi- 
ctum  Caroli ,  in  quo  tria  priora  capita  istius  Capitu- 
laris  sancita  sunt ,  editum  a  Carolo  fuisse  ad  oonsul- 
tum  Leonis  papae.  Quod  edictum  ex  integroj  inquit, 
domnus  Carolus  Magnus  imperator^  cum  interroga" 
^  tione  de  corepiscopis ,  per  Arnonem  archiepiscopum 
ad  Leonem  papam  direxit ,  et  ad  ejus  consultum  aliud 
edictum.  de  non  dividendis  rebus  ecclesiasticis  et  d$ 
episcoporum  causis  edidit ,  et  apostolicm  sedis  atqus 
aucloritate  sua  confirmavit ,  et  per  omnes  metropoli^ 
tanas  Ecclesias  imperii  sui  perpetuo  observanda  dixit. 
De  eadem  re,  cum  mentione  Paulini  patriarchx ,  agit 
idem  Hincmarus  in  epistola  29,  pag.  320,  qu»  inte- 
grior  ex  schedis  celeberrimi  viri  Petri  de  Marca  ar- 
cbiepiscopi  Parisiensis  edita  est  io  appendice  concilii 
Duziacensis.  Itaque  cum  de  aliis  memorabilibu$  tm- 
peratoribus  ac  regibut.  loquimur,  avi  ve$tri  Magni 
imperatoris.Caroli  non  e$t  praHereunda  memoria  :  cui 
cum  ( $icut  assolet )  adularuium  Ungui$  $ubreplum 
fuerit ,  ut  Eccle$ii$  de  rebu$  $ui$  prcpjudicium  quod'- 


^  ,  ^ _, ,  ^...^ ^ — 

aeqons.  Dipl(mia  quidem  speciosum,  sed  num  (ut  est      dam,  inferret,  ob$i$tentibus  episcopi$,  ei  $pecialiter 


in  proverbio)  plus  aloes  quam  mellis  habet? 

CAPUT  XI. 

Pauiinu$  ad  Aquen$e  concilium  an.  803'  imervenit , 
tanquam  apotlolicce  $edi$  legatu$, 

L  Satis  probabiliter  cap.  superiori  •  n.  3  ,  opinati 

tumns,  Paulinum  Romx  anno  800  exeunte  et  an.  801 

ineunte  adfuisse.  Cui  opinationi  pondus  addit  quod 

Paulinus  an.  802  dirigatur  a  Leone  III  pontiGce,  tan- 

quam  apostolicae  sedis  legatus  ad  concilium  Aquisgra- 

nense,  cui  pnesidet  vicaria  papae  praesentia.  Cognitus 

ergo  eral  pontifici :  ct  ( si  divinare  datum  est )  cum 

Romx  fuit ,  probabile  fit  hanc  provinciam  demanda- 

tam,  vel  adeo  docirina  et  virtute  claruisse,  ut  merue-* 


Paulino  patriarcha ,  $icut  vobis  bene  rtotum  e$$e  Cih 
gno$co ,  adeo  $e  recognovit ,  et  Eccle$icB  ac  epi$copi$ 
$ati$fecit ,  ut  prce$en$  oris  sui  confe$$io  ei  non  ^uffe- 
cerit,  $ed  ad  po$tero$  $uo$,  qui  ex  illiu$  progenie 
exorituri  erant ,  confe$$ionis  et  carrectionis  $u(e  $cri' 
ptum  manu  $ua  firmatum  transmiscrit :  de  quo  edicta 
partem  in  libro  vestro,  qui  appellatur  Liber  Capitulo- 
rum  imperialium,  $criftum  habetur  Capitulo  77  tt^i 
$criptum  e$t :  Cluia  juxtj  sanctorum  patrum  tradi« 
tioncm,  elc. 

III.  <  Pneterca  cum  in  nota  codicis  Rhemensis 
scriptum  sit  isla  acta  fuisse  teropore  Caroli  Magni 
impcratoris,  mitnifestum  est  acta  non  fuisse  temporo 


rit  eam  sibi  demandari.  Hanc  Paulini  novam  extra  |v  Adriaui ,  sed  tempore  Loonis,  quo  sedi  apostolicae 

sus  dioeceseos  fines  profectionem,  et  honoris  insignc 

in  magna  synodo  praeiatum  nos  docet  Stephanus  Ba-< 

Inaius »  dum  Capitulari  Aquisgranensi  anni  803  titu- 

lum  buDC  positum.  pfofert :  c.  Capitulare  Aquisgra^ 

nense,  sive  Capitulare  priraum  anni  bccciu  factum 

( ot  videtur)  in  magna  synedo,  quando  Paulinus  pa- 

Iriarcba  Aquileiensis  vices  apostolicae  sedis  tenuit  in 

Aquis.1  Non  gravabor  hic  transcribere  notas  ad  htmc 

locom  ipsius  Baluzii,  qus  sunt  tomo  II  Capitular. 

pag.  1058,  quibus  validiora  proferre  ex  proprio  penu 

argumenta  diflido.  Sic  enim  habet : 

II.  c  Vetus  nota  adjecta  codici  Rhemensi,  quae  hinc 
a  Joanne  Tilio  translata  est  in  librum  primum  Capi- 
:ularium »  hsE^c  habet  in  margine  prioris  istorum  Ca- 


praesidente  captum  consilium  est  renovandi  iniperii 
in  persona  Caroli.  Denique  nuspiam  iuvcnimus 
Aquisgranensem  synodum ,  cui  sedis  apostolicae  lega- 
tio  interfuerit ,  vivente  Adriano  fuisse  cojigregalam. 
At  vero  in  annalibus  a  Lambecio  editis  et  iu  chronico 
Moyssiacensi  legimus,  Carobim  mense  Ociobri  anni 
803  congregasse  univcrsalem  synodum  in  Aquis,  ibi- 
que  muUa  statuta  fuisse,  tam  de  politicis  causis  quam 
de  ecclesiasticis.  Duravit  autem  hic  conventus,  ul 
ego  arbitror,  ad  aliquot  menses,  proLractus  nimirum 
usque  ad  initium  anni  scqneutis.  Argumenlo  cs( 
nota,  quae  Capitulari  3  anni  803  subjicitur  in  co- 
dicibus  Palatino  et  Metensi.  Hoc  fuit  datum  ah 
Aquis  in  tertio  anno  imperii  domni  Caroli  Augiis;^ 


85  S.  PAUUNI  AQUILEIENSIS  PATRIARCIIJ;  84 

quiindo  $ynodus  ibt  magna  fuH^  id  est  universaris,  ut  A  ctitate  doctrinaque  collcctam,  lum  quod  apud  Caro- 


loqauDtur  annales  supra  laudati.  Itaque  si  cui  sy- 
oodo  Aquisgranensi  sub  Carolo  Magno  habitae  inter- 
fuil  apostolico!  sedis  iegatio,  par  est  existimare  id 
contigisse  iu  ista ,  ad  eamque  referendam  esse  lega- 
tlonem  Paullni. 

lY.  cDe  eademsynodo  Aquisgranensi  intelligendum 
pQto  hunc  locum  ex  epistola  Alcuini  ad  Carolum  Ma- 
gnam  quse  prxfixa  est  libris  De  Fide  sanctae  Trini- 
tatls :  Tempore  celeberrimi  conventus ,  quo  saeerdotes 
Dei  et  populi  prcedicatoret  Christiani  in  unum  impe- 
HmH  pracepto  eonveniunt.  Et  paulo  post :  Yeitres 
probationis  [xxxv]  exspectat  judicium ,  si  digne  meus 
iste  labor  in  sacerdotales  procedere  valeat  aures,  Fal- 
luiiUir  ergo  Baronius  ad  an.  789,  et  Cellotius  in  no- 


B 


lum  assiduus  esset,  et  pluribus  ab  eo  coactis  synodis* 
interfuerit.  Rhcmensisipse(nincm.  I.  L.  dePncdest. 
ep.  I,  ad  Carolum  regem)  venerandes  memoriw  pa- 
triareham  Aquileiensis  parochia  appellaty  ut  ejus  scri- 
pta,  sicfU  Bedos  et  Alcuini^  cum  vetustioribus  patri- 
bus  legenda  esse  af/irmet.  i 

VII.  Capite  snpcriori  expositumdiploma  Romanum 
arguitper  mensem  Augustnm  Romx  Carolum  demo- 
ratum.  Quod  quidem  si  admittas,  nihil  adversatur 
huic  Aquisgranensi  concilio.  Siquidem  Carolus,  si  - 
cuti  hiemaverat  Aquis,  ita  et  Pascha  ibidem  celebra- 
vit;  quod  festum  eo  anno  ad  xvi  KaL  Maii  accidil, 
ut  observal  eodem  an.  n.  15  ex  annalistis  Laurcsha- 
mensl  et  Metensi  Cointius,  apud  quem  num.  41  privi- 


lit  ad  quatemiones  Ilincmari  pag.  459,  dum  scribunt  ''  legium  pro  monasterio  Acutiano  datur  Aquis,  Idibus 


hoc  edictum  promulgatum  fuisse  anno  vigesimo  re- 
gni  Caroli ,  hinc  decepti ,  quod  in  vulgatis  editionibus 
Capitularium ,  ante  notam  marginalem  codicis  Rhe- 
mensis  apposita  est  nota  anni ,  quo  priora  72  capita 
librl  primi  Capitularium  sancita  sunt ,  quam  illi  non 
satis  distinxerunt  a  nota ,  quae  pertinet  ad  capitulum 
de  non  dividendis  rebus  Ecclesiae.  i 

¥.  Huc  usque  Baluzius,  cujus^  rationes  ipsius  ver- 
bia  placuit  transcribere,  ut  assertionis  suse  sit  ipse- 
met  propugnator.  Quse  quidem  illi  adeo  efDcaces  ro- 
hostaeque  visx  sunt,  ut  his  non  dubitarit  retundere, 
qosd  ex  episiola  44,  cap.  30.  Hincmari  collegit  Sir- 
mondus,  videlicet  post  sancti  Bonifacii  obitum  nul- 


Junii  an.  iii  imperii ,  etc.  Ergo  Idibus  Junii  adhuc 
erat  Aquis.  Deinde  venit  Moguniiam,  et  forte  postca 
Romam.  Conventus  autem  Aquisgranensis  cu^ptus 
fuit  (ut  autumat  Baluzius  supra  u.  3)  mense  Octobri 
an.  802,  et  quia  plura  actitata  sunt,  ut  palet  ex  va- 
riis  Capituhribus  tunc  laiis,  ad  anni  sequentis  iiii- 
tium  productus  fuit,  id  est  803,  qui  ex  sui  termina- 
tione  notam  temporis  dedit  Capitularibus ,  ut  dice- 
rentnr  Capitularia  anni  803. 

YIU.  Septem  capitula  complectitur  Capitulare  pri- 
mum  hiyus  anni ,  quse  omnia  disciplinam  Ecciesiac^ 
tuentur.  In  primo  enim,  quod  est  De  rebus  Ecclesias^ 
non  dividendis,  zelusPaulini  (ut  supra,  n.  2,  non  nno 


lum  In  Gallia  aut  Germania  temporibus  Ptpini,  Caroli  r  ^I>nH>nio,  prsecipue  Hincmari  visum  est)  emicat , 
-Magnl  et  Lndoviei  adfuisse  legatum  apostolicaescdis.  <Iuo  suggerente  juxta  Patmm  tradiliones  res  Ecclcv 
Sic  enlm  ait  lib.  v,  cap.  45,  n.  6,  addit.  ad  Concord. 
sacerdotii  et  iroperii  Pelri  de  Marca  :  c  Caeterum 
Isiic  pnto  observari  debere,  vemm  non  videri  quod 


leg itur  in  illa  Hincmari  epistola,  nullum  ab  excessu 
sancti  Bonifacii  lcgatum  sedis  apostolico;  in  Gallia 
aol  Germania  fuisse  tcmporibus  Pipini,  et  Caroli,  et 
Ladovici  imperatomm,  id  cst  per  annos  nonaginta , 
at  ait  Sirmondus  in  margine  istins  epistolae  Hincma- 
rlanx.  Nam  Paulinum  cpiscopum  Aquileiensem  con- 
atattenuisse  vices  apostoliae  sedis  apud  Carolum 
Magnum  in  Aquisgranensi  palatio.  i  Vide  notas  ad 
Capitularia  rcgum  Francomm  pag.  1058.  Ita  Balu- 
xliu,  cui  adeo  pondcrosa  allata  a  se  argumenta  vi- 


sia»,  cum  sint  vota  ftdelium ,  prelia  peccalomm ,  et 
patrimonia  paupemm,  statuit  Carolus  neque  suisnc- 
que  filiomm  suorum  se  volentium  imilari  temporibus 
pati  fore  dividendas.  In  secundo,  quod  est  De  ele- 
ctione  libera  episcopi  per  clerum  et  populum  facienda^ 
omnino  Paulinum  auctorem  cognosces  sanctionis, 
quippe  consonum  est  decretum  hic  latum  privilegio, 
quod  ipse  a  Carolo  pro  sua  Aquileiensi  Ecclcsia  im- 
petraverat  (Vide  supra  cap.  6,  n.  4).  Ex  hoc  natio- 
nem  Paulini  Furojuliensem  arguimus  supra  cap.  2, 
n  l,quia  dicitur:  i  Episcopi  pereleciioncm  clcrict 
populi,.  secimdum  statuta  canonum,  de  proprio  dioc- 
cesi digantur.  i  In  tertio,  cautum  esi  ut  jura, 


dentur,  ut  absolule  pronnntiet  Paulini  legationem  D  P"^*^*>  resque  Eeclesiae  servcnlur,  roonasteriorum 


con$tare.  Adde,  quod  Dopinius  in  Biblioth.  In  Ca- 
rolum  Magnum  Idem  asserit  sine  hxsitatione,  uti 
scriptor  nuperrimus  Historios  Paparam  in  Leone  IH, 
edil.  Haga^-Comitis  1732,  pag.  597,  tom.  I. 

YI.  Quamvis  autem  P.  Ludovicus  Celotins  Soc. 
Jeso,  in  notis  ad  Quatemiones  Hincmari,  in  annum 
vlgedmum  rcgni  CaroU  hnec  refundat  (quod  refeliit , 
ul  mox  visum  est,  Baluzius)  f actum  tamen  vel  ex  so- 
la  auctoritate  Hincmari  admitlit ,  etsi  de  eo  sileant 
hlstoriae :  c  Nulla  nos  monet ,  ait,  historia,  Paulini 
palriarcbx  consilio  et  impnlsu  vehemente  hanc  rc- 
*tim  perturi)ationem  o  Carolo  adhuc  tum  rege  fuissc 
oorreetam ,  sed  id  facile  credimus  Hincmaro  rcfe- 
rentl,  tnm  ob  insignem  Paulini  auctoritatem  ex  san- 


vasiatore,  et  usurpatore  eomro,  pro  homicida  et  sa- 
crilego  habilo.  Inquarto,  prius  proponitur  quccstio 
enaia  de  chorepiscopis  ,  an  valide  episcopalia  exer- 
cerent ,  referturqne  quod  ad  sopiendas  querelns 
Amonem  episcopum  roiserit  Camlus ,  ut  Leoncm 
pontiflcem  consnleret ;  quo  respondente  jam  a  pri- 
scis  Pairibus  et  canonibus  eomm  acta  rcprohari , 
qula  vere  non  snnt  episcopi,  adeoque  chorepiscopos 
omnes  praecipere  damnari,  et  in  exsilium  mandari  : 
c  Ista  vero  onmes  (subdit)  maxime  rcgni  nobis  a  Deo 
commissi  episcopi  cum  eodem  Arnone,  permiltenl». 
prrfato  apostolico,  mitius  tractantes,  jam  dictos  vil- 
lanos  cpiscupos  inter  presbytcros  staiiicnint.  i  Dcin- 
dcad  dccreta  Ratispojicfjsin,  liocidcmjaui  slatucnr 


8:5 


VITA. 


B?5- 


tia,  pro^ocat.  Cui  conciiio  an.  IH  inlerruisse  Pau-  A  deturri  altissima  palatii sui  adimadej^tusexspiravil» 


linum  \idimus  capile  6.  Cujus  opus  hoc  csse  hinc 
quoque  argui  polesl,  qnod  integriim  hoc  caput  refe- 
ratur  lib.  vu,  c.  260,  quem  librum  ex  canonibus  de- 
cretisque,  a  Paulino  pr.rcipuc  lalis,  confeclum  esse 
testatur  collector  ejus  Benediclus  Leviia  in  pncfa- 
tionelib.  v  praefixa.  In  quinlo,  chorepiscoporura  li- 
centia  coercetur,  ne  imposilione  manuum  (quod  mu- 
nns  est  solins  episcopi)  Spiritum  sanclum  iradant  in 
sacris  ordinalionibus,  invalidis,  si  attenlaverint,  de- 
daratis.  In  sexio,  ordinatorum  pres])ylcrorum  ,  vel 
diaeonorum  a  chorepiscopis,  ordinalionis  invaliditas 
nallitasqne  ostenditur,  et  a  minislerio  ordinis  inepti 
judicantur  et  cassi.  In  seplimo  tandem  pnescribitur 
forma  purgationis,  cum  sacerdoti  crimen  apponitur 


cujus  sanguis  in  testimonium  mortis  suae  in  petrls 
prxscntialiter  apparct.  »  Hacc  Dandulus  in  Chronicu 
lib.  VII,  cap.  li,  §23.  Scriptor  ad  an.  15o4  vitam 
portraxit.  Ergo  signum  hoc  cruentx  necis  per  quinque 
sxcula  cum  dimidio  durasse  necesse  cst.  Quam  autem 
Joannes  dux  occasionem  se  sanguine  sacerdotali  pol- 
luendi  sumpserit,  ab  aliis  petendum  est. 

III.  Eninivero  non  juslam  fuisse,  imo  oninimodif 
injustam,  desumilur  a  Pclro  Marccllo  in  Vitis  ducuro 
Yenetorum,  in  Mauritio  duce  septimo ,  qui  et  Joan- 
nem  patriachnm  c  virum  inclylaj  justitiye  •  nominat, 
et  Joannem  ducem,  Mauritiuinquo,  filium  c  impium 
impii  patris,  se  infando  parricidio  nulla  jusla  dc 
causa  aslrinxisse  i  asserit.  Alii  abusum  potestatisin 


idelicel,  ut  (sicuti  consultum  est  per  Leonem  ponli-  B  tyrannidem  vergenlis,  alii  vila  moresque  iraprobos 
ficem,  et  Patnim  tam  Grrecorum  quam  Latinorum 
placita)  non  admittatnr  accusator,  nisi  ad  normam 
canomim  <  cum  legilinw  numero  verorum  et  bono- 
rum  tesUum,  •  et  diffamntus  canonice  judicetur,  si- 
culi  si  delator  canonice  in  querela  processerit,  defi- 
uiatur.  Quod  si  crimina  haud  probata  sint,  et  adhuc 
guo  episcopo,  vel  clero  ei  populo  fsuspiciosus  (rema- 
neat),  exemplo  Leonis  pap:c,  qui  duodecim  presbyie- 
ros  in  sua  purgatione  habuit,  vel  eo  araplius  si  buo 
episcopo  visum  fuerit,  aut  nccesse  propter  lumullum 
popiili  inesse  perspexerit,  et  cum  aliis  bonis  et  justis 
bominibus,  se  sacraraenlo  coram  populo  super  qua- 
tuor  Evangelia  dato  pnrgatum  Ecclesise  rcddat  epi- 


scopus 


Joannis  ducis  ct  Mauritii  filii  in  causani  vocant,  quod 
Joannes  palriarcha  Gradensis  ipsos  non  semel  pa- 
terne  reprehendit,  et  ob  haec  corum  indlgnanler  ani- 
mum  offenderit. 

lY.  Propior  tamen  causa  videlur  ct  verior  quam 
afferunt  Sigonius  De  regno  Italice  lib.  iv  ,  Baronius 
ad  an.  802,  n.  iO,  Pagius  eodem  an.,  n.  3,  Ughellus 
tom.  V  Ital.  sacr.  in  Gradensib.  n.  i5,  inter  nostra- 
tes  scriptores  Palladius  junior  part.  i,  lib.  iii,  ex 
proxirais  Ludovicus  Schonleben  in  Annalib.  Camio- 
liae  ad  an.  S0%  ct  P.  Irenaeus  a  Cruce,  Carmelita  ex- 
calceatus  in  Historia  Tergestina  lib.  vii,  cap.  iO,  et 
e\  remotis  a  regione  nostra  prseter  allatos,  Cointins 
ad  an.  803,  n.  2.  Estautem  hujusmodi.  MortuoObcIe- 


IX.  Hsec  est  capilulorum  concilii  Aquisgranensis  ^  rio  episcopo  Olivolcnsi ,  gralificandi  ergo  impcratori 


summa,  quorum  materiam  actilatam  si  speCtes,  spi- 
ritum  praesidentis  Panlini  prospicies. 

CAPLT  XIL 

Paulinus  convocat  concilittm  Altini^  in  causa  necis 
Joannit  Gradensis  patriarch(B. 

I.  Reversiis  Paulinus  ab  Aquensi  concilio,  adole- 

sccote  anno  803,  excepit  historiam  immanis  facino- 

ris  Joannis  ducis  Venetorum,  qui  sub  fineni  pneoe- 

dcntis,  vel  initio  prxsentis  anni  Joannem  patriar- 

cbam  Gradensem  e  turri  prxcipitcm  dederal ;    cujiis 

(acti  relatione  commotus ,  synodum  Altini  congre- 

gans  de  more  hebdomada  terlia  post  Pascha,  Ik)c  est 

intra  diem  9  el  16  mensis  Maii,  post  varia  dc  fide , 

Ecclesia,  caeterisque  agi  consuelis  tractata,[xxxvi]  cgit 


Craeco  Nicephoro ,  Christopborus  nalione  pariter 
Grsecus  ad  cathedram  implendam  ope  ducis  Joan- 
nis  eleclus  est.  Quod  jcgre  ferentes  Obelerius  el 
Felix  tribuni ,  Joannem  Gradcnscm  palriarcham 
adienmt ,  ne  manus  imponcret  electo.  Quod  ct 
pncstitit,  ipsumque  a  communione  fidelium  insupcr 
seinovit.  Hinc  probabile  fit,quod  ait  Palladius,  ipsum 
hseresi  fuisse  infcctum.  Iracundia  ex  hoc  dux  exar- 
descens  manJat  Mauritio  filio ,  ut  classe  inslructa 
Gradum  subeat,  et  de  Joanne  patriarcha  vindictam 
sumat.  Jussionem  crudelis  parentis  non  degencr  fi- 
lius  implevit,  et  pncsulem  vulncratum,  in  alta  turri 
prius  sublatum,  dein  pnccipitem  dedit.  Tanto  faci- 
nore  commotus  Paulinus,  synodum  cum  cogeret  Altini, 


quoque  de  vindicanda  optimi  pra^ilis  nece,  et  data  ^  de  ultione  sacerdotalis  sanguinis  imploraiida  a  Ca- 


epistola  ad  Carolum  imperatorem ,  ab  eo  uliionem 
sceleris  slatult  implorandam.  Dc  bac  synodo  et  epi- 
stola  pluribus  actum  est  in  Dissertatione  6  ad  quam 
te,  lector  optime,  ne  cramlicm  recoctam  habcas,  r^ 
mittinuis.  Ibi  enim  de  loco  et  tempore  concilii  agi- 
tur :  bic  nonnisi  factum,  el  facli  causam  origincm- 
qne  proi)onimus« 

n.  AndreasDanduIus  satis  jejune  fontem  malipro- 
dit :  Joannes  dux  ^ait)  sumpta  occasione  Mauritium 
filium  suum  cum  navali  apparatu  Gradum  misit,  ut 
Joannem  patriarcham  interficeret.  Mauritius  aulem 
cuni  furore  civitatem  invasit,  in  qua  invasione  pa- 
tnarrba  captusa  Vcnclis  graviter  vuliieratus  cst,  et 


rolo  dcliberandum  proposuit,  et  quod   deliberatum 
fuit,  perfecit. 

V.  P.  Irenxus  a  Cruce  l.  c.  ex  vetuslo  codice  ms. 
asservato  in  bibliotheca  Carmeliiarum  excalceatonim 
Vcnetiis,  hanc  historiam  se  habuisse  profitetur ,  di- 
citque  causam,  ob  quam  indigne  tulerint  trihuoi  Ve- 
netorum  eleciionem  Christophori  fuisse,  quia  scilicet 
erat  germanus  Longini,  Ravennatenscm  cxorchatum 
in  Italia  pro  Nicephoro  tenentis.  Vcrum  bonus  Pater 
enormiler  f;iliitur;  primo,  quia  in  censu  exarchonim 
unicus  Longinus  iipparet,  qui  roissus  fuit  in  Italiam 
a  Jusiino  iinperalore  Conslanlinopolitano  an.  5<?7. 
Secundo,  qiiia  exarchatus  digniias  jum  sublata  fucrat 


87  S.  PAULIM  AQUILEIENSIS  PATIUARCIL€  8S 

a  Pipino  patre  CaroU  Magni  an.  752  pulso  Eutichio  A  pnBcedenti  accensebalur.  >    Labbeus   autem  sic : 
ulttmo  exarcborum  in  Italia.  Non  ergo  an^  S03  uUns 
exarchus,  cui  esset  germanus  electus  Chrislophonis. 

CAPUT  XIU. 

Paulini  deeestut  annus,  mensis^  die$  statuuntur, 

L  Ex  his,  quae  huc  usque  dicta  sunt,  videre  potes 
Jam  ad  an.  803  vitam  produiissePaulinum.  Hinc  sa- 
tis  mirari  nequeo  cumam  factum  sit,  ut  apud  non 
ignobiles  chronologos  historicosque  decessus  ejus 
ante  annum  804  reponatur,  eum  manifestissime  ex 
(actis  appareat,  illum  usque  ad  hunc  annnm  in  vivi» 
fuisse.  Ipse  quidem  coegit  concilium  AUinense  in 
animadvemonem  facinoris  ducis  Yenetorum  ,.  quod 
facinus  non  perpetratum  est,  nisi  exeunte  anno  802, 
vel  ineunte  anno  803».  quo  tempore  Paulinus  Aquis 
erat,  et  prserat  concilio,  tanquam  sedis  apostolicae  B  Aquileiensis  et  Forojuliensis ,  sive  Civiiatensis,  quir 


f  Obiit  die  secunda  Januarii  anni  802,  aut  potius 
quentis.  i  Sed  de  die,  iufra  ejus  senteniia  expende- 
tur,  et  exdudetur.  Verum  neque  hoc  anno  80S 
obiisse,  gesta  ejus  in  concilio  AUinensi  hoc  ipso  arnia 
circa  m^nsis  Maii  diniidium  coacto  (ut  dictum  est  in 
Dissert.  6)  testatum  faciunt.  Cum  autem  et  hi  et  cac- 
teri  conveniant  in  assignando  Januario  menso  obiiui 
Paulini,.  restat  ut  ad  sequenlis  anni  804  ianuariuni 
mors  cjus  amandetur» 

V.  Igitur  anno  804  sistenda  est  Paulii  i  e  vivi» 
emigratio  ob  iiecessariam  consequentiam  ex  geslia 
(jusdem,  ut  mox  visum  est;  sed  etiam  ne  Qocci  fa- 
cias  copiam  [xxxvii]  nobiiitatemque  scriptonim»  qui 
hoc  asserunt.  Primo  enim  suni  monumcnta  Ecdesitc 


legatus.  Cum  autem  mensis,  quo  fato  cessit,  Janua- 
rius  habeatur,.  necesse  est  in  Januarium  sequentis 
anui  804  ejus  ad  superos  transitum  eollocare» 

U.  Corrigendi  igilur  sunt,  qui  praecedentihus  an- 
nis  e  terris  subhitum  dicunt,qaos  interestOnuphrius 
apud  Bolland.  in  Viia  Paulini,  §  i,  n.  7,  qui  Paulino 
assumpto  ad  cathedram  Aquileiensem  an.  776  dans 
annos  sedis.  25^  eogitur  dicere  amio  801  excessisse^ 
Etenim  ciroa  finem  anni  776  ad  infulank  promotus  ». 
aeque  circa  finem  anni  801  annum  25  regiminis  con- 
summaveraty^  sicque  vel  mensem  decessus  ejus  ante- 
vertere  necesse  est,  vel  supra  annum  25aliquot  men- 
ses,  vel  saliem  dies  sedi  ejus  sunt  dandi.  Utrumque 
tamen  falsum  mox  videhiiuc  ,,  quia  episcopatus 
ejus  tempus  ulterius  prooessit.  ^ 

III.  Hermannus  Contractus  in  Chronico  ad  an.  802: 
sic  habet :.  c  Paulinus  patriarcha  Forojuiiensis ,  seu. 
Aquilegiensis  obiii.  »  Quod  totidem  verbis  habent 
Annales  Fuldenses,  et  <£ai  a  Lambedo  editi»  et  qui 
hos  secuii  sunl  Bdlarminus  de  Scriptoribus  ecdesia- 
sticis,  Baconius  noster,  et  Pagius,  qni  anno  802  ex 
his  annalistis  cbronistisque  hocidem  proferunt.  Ve- 
rumtamen  hic  omitiendum  noa  est  quod  BoUaudist^ 
ad  Vitam  sanctiPaulinl§  7,  n.  26^adnoiarunt :  c  In 
chronico  Hermanni  Contracti,  quo  usi  sumus,  aliuro 
de  obilu  Paulini  silentium.  >  Nos  quoque  vidimus, 
quem  inter  cseleros  Germanarum  rerum  scriptore 
edidit  Pistorius  ( edit.  Fvancoliirti  1583)  et  Paulini 
nomen  nullatenus  cemitur.  Quomodo  autem  factum  ^ 
sit  ut  in  vulgatis  ab  Henrico  Canisio  Hermanni  edi- 
tionibus  haec  verba  irrepserint,  aliis  sii  divinare. 
Tantummodo  sufficiat  hic  commonuisse  Contracti  fi- 
dem  saliem  nuiare ;  et  anualistas,  qui  iisdem  verbis 
rem  eamdem  hahent,.aiterumahalterotranscripsis8e 
sine  ddectuetexamine^ 

I V.  Nonnulii  anno  sequenti^  vklelieel 803,.  denatum 
Paulinum  faciunt.  In  quorum  censu  videniur  repo- 
iiendi  ipsi  Bollandistae,  et  Labbeusiu  Beiiarminum  de 
Scriptorib.  ecdes.  Dixi  videntur  reponendi.  Etenim 
sub  dubilationem  mentcm  suam  produnt.  Ibi  quidem 
his  verliis  :  c  Quofortassis  anno(ncmpe  805)ineunte 
o.)iii  PauIiDus,  mense  Januario,  qui  secundum  cal- 
ailumGaUoruni,anno  aPaschatcauspicantium,  anno 


bus  innititur  Ferrarius,  qui  ipsemei  idem  afllnuat.. 
Huic  adde  Natalcm  Alcxandrum,  Guliehuum  Cavc ». 
Fleury,  Oudinus,  quibus  acceuseudus  est  Palladius 
junior,  qui  acta  Paulini  per  annum  803  proferens^ 
cogitur  anno  804  fato  fuuctum  fateri.  Cointius  infra 
citandus  ejusdem  est  sententix. 

VI.  De  mense  quo  obiit  Paulinus,  controversiauL 
emotam  haud  invenio;  nisi  cum  Ilonuphrio  senticns, 
annos  sedis  25  nec  deficientes,  iiec  excedentes  sta- 
tuere  velis,  complectentes  tempus  episcopatus.  Quia 
(ut  n.  2  dictum  esl)  cum  circa  finem  auni  77C  assu- 
matur  ad  fastigiuffl  Aquildensis  Ecclesiae  Paulinus,  ei 
25  integros  annos  eam  sedem  occupet,.  circa  fiiiem« 
anni  801  decessisse ,  ut  esset  dicendum  ;  adeoque 
non  ianuarii,.  sed  vel  Decembris»  vel  Novembris  men- 
se  e  terris  ad  ccelos  evohisse.  Cum  tamen  annum  801 
admittendum  esse  pro  anno  deoessus  ejus  (ut  visuia 
est)  non  sit  probabile,  nec  mensis,  qui  commuuiter 
ejus  obitui  assignatur,  erit  amovcndus.  Is  autem  Ja- 
nuarius  est,  ut  usque  nunc  in  festo  ejus  anuiversario 
ritu  peragendo  assignatoobservatur. 

VIL  Non  sic  autem  re&  proaedii,  si  de  die  obitus 
loqueris.  Philippus  Lahbeus  in  addit.  ad  Dellarni.. 
de  Scripiorib.  ecdes.  c  Obiit  (incpiit)  die  secunda  ia- 
nuarii.  i  Ferrarius  c  Cujus  nataUs  (ait)  iii  Nonas  ia- 
nuarii  ab  Ecclesia  Aquileiensi  cdebratur  :  >  et  ex  co 
Miraeus  in  «letario  de  Scriptor.  eedes.  cap.  225,. 
quem  secutum  se  fatetur  Oudinus.  Verum  die  1  i  ia- 
nuarii  obiisse  tesiantur  Ughellus,  Cave,  Fleury,  Bail* 
let,  Natalis  Aleiander,  BoUandisUe,  qui  excusant 
lapsum  Ferrarii  dicentes :  c  Videturvoluisse  scribere 
111  Idus  ian.  >  Hinc  dixit  male  Moreri  in  Dict.  hi- 
stor.  BoUandistas  ad  secundam  ianuarii  reponere 
obitum  Paulini,  cum  diseriis  verbis  corrigant  Ferra* 
riiun  et  sub  die  xi  ianuarii  vitam  ejus  aflingant.  Fal* 
luniur  quoque  qui  die  2  vel  3  ianuarii  celebrare  Ec* 
clesiam  Aquileiensem  natalem  ejus  asserant,  quae  ve* 
re  die  li  ianuarii  festum  habet,  ut  patet  ex  veleribus 
officiorum  ordinibus,.  quos  Kalendaria  vocant.  Ei  U> 
praesentiamm  sub  hoc  die  natalem  ejus  in  dioecesl 
Aquiieiensi  solemnem  haberi,  quotquot  ad  horaruro 
canonicarum  pensum  soivendum  tenentur,  testes  lu- 
culentissimi  existunt.  Nam  etsi  pro  conciu^rentia  diei 


99 


VITA. 


«0 


seilae  iDfra  octavam  Epipbankc,  qnx  eidusione  mi-  A  debuerat :  c  Herroafgorae  et  Fortanali.  •  SiciiU  vi  Kal. 


■onuD  fe&lonim  solemnior  habetur  per  dies  cunclos 
ocUTse,  a  die  xi  exdudatur ;  cum  dalur  autem  oppor- 
toBltas,  juxta  rubricas  de  translatione  festorum, 
tflktum  persoWendi,  apponltur  die  ii  Jaouarii  fuisse. 
Unde  aotem  error  Labbei  d  Ferrarii  processerit,  vi- 

de  infra  n.  ii. 

Vni.  His  addCr  cum  non  semel  CiyiUtenses  adie- 
rim  coUigendi  gratia  ex  vetustioribus  memoriis,  qux 
in  scrioiis  eorum  asservantur,  ea  quse  ad  seopuin 
meom  in  edenda  H  illuslranda  scripta  gestaque  sanr 
cU  Paulini  cooferre  possent,  quanq^jam  perpauca 
■ictos  sim»  ifynria  temporum  (ui  dicebant)  dispersa, 
iQ  arehivio  lnsigDi&  coUegii  canoiMCorum  ejusdem  ci- 
TiUiis  (qaod  patiiit  ope  D.  Laurentii  a  Turre,  tunc 


Decemb.  enravit,  dum  scripsit :  c  In  AquUeia,  Valen- 
tini  episcopi,  >  pro  Valeriani. 

X.  Hic  non  est  omittendus  Cointlus,  quin  ad  ver- 
bum  proponatur.  Quot  enim  faabet  periodos,  iot  sunt 
oonfirmatjones  eorum,  quae  supra  a  nobis  ex  tenui 
peno  nostro,  antequam  opera  Cpintii  nancisceremnr, 
produximus.  Sic  enim  habet  ad  an.  804,  n.  i  et  seq. : 
cAoBus  quartus  noni  sa^culi  lucluosos  Italia^  fuit, 
obitu  Paulini  patriarduB  Forojuliensis,  et  Petri  Me- 
dioIaAensis  arcbiepiscopi,  quorum  insignia  certamina 
pro  tuenda  fide  cathoUea  non  omisimus.  Obieruni 
Pauliiras  teriio  idus  Januarii,  Petrus  seplimo  Idus 
Maii.  Super  anno  quo  Paulinus  ad  Deum  fcliciter 
migravit,  duae  circumferuntur  opiniones.  Una  est 


canonid^  niuic  meritisdmi  decani,  qoem  et  grati  ani-  B  annalistae  Fuldensis,  apud  quem  ad  annum  Redem- 


mi  caoaa  Domini))  offiendi  libram  pervetustum  mem- 
bciBaceam  ii  folio,  cui  caleiar  ferrea  est  apposita,  in 
quo  est  regestum  anniversariorum  ecdesue  Civita- 
nt,  et  SQ^  mense  Januario  ad  diem  ii  ejusdem  sic 


Sanetus  Pautinus 

XI  damur  pro  festo  xl  denarx 

d€  plebe  tancH  Petri  Sdavorum. 

Hodie  Id  Ubris  distribuiionum  sic  habetnr : 

/n  fe$to  tancti  PauUni  patriarchm 

AqmUeiensi^  et  confetsoris^  fuit  xi  hujus^ 

pro  honorantiis  denarios  yi. 

II.  Acdpe  qnae  sob  hac  die  varia  martyrologia 
ksbeDt  de  PauUno,  rdata  a  fiolland.  §  7,  n.  27 :  c  Na- 


ptoris  octingentesimum  secundum  haec  leguntur  : 
Paulinus  patriarcha  Forojuiiensis  obiit.  Allera  (*st 
Ferrarii,  qui  Vitam  sancti  PauUni  concinnavit  ex  mo- 
uumentis  Forojuliensibus,  ejiisque  mortem  an.  sal, 
804  consignavil,  Prior  Baronio  multisque  placuit. 
Imns  in  posteriorem ,  serie  rerum  gestarum  accura- 
tius  examinata.  Paulinus  einm  Altinense  concilium 
ante  annum  Redemptoris  octingeniesimum  tertium 
eelebrare  non  potuit,  babita  ratione  tomultuum,  qui- 
bus  antea  Constantinopdis  et  Gradus  agitat».  Ferdi- 
nandus  Ugbdlus  (quamvis  a  Baronio  non  recedat) 
Urbanum,  quem  Paulino  proximc  sufBcit,  pairiar- 
cbam  Bon  agnoscit  ante  annum  reparaUe  salutis 
octingentesimum  quartum. 


ulem  ejus  cdebrant  boc  die  Chartusiani  Colon.  in  G     xi.  c  Controvertitur  et  dies  obitus.  Moritur  Pau- 

addit.  ad  Usuardnm.  Item  PaoUnl  patriarchae  Aqui- 

leieBsis. »  Idem  habet  Martyrologium  Germanicum, 

ia  qiio  AiioUd»  Aglar  appeUatar.  Ms.  Matyrolog. 

MDetae  Mariae  Ustraiiecien.  »In  Aquileia,  PauUni  pa- 

triarcbae.  >  Ms.  Martyrol.  monasterii  sancti  Martini 

Treviris  :  c  Aqaileiae  PaoUni  patriarcbae.  >  Ferrarius 

io  caulogo  generaU  •anGtonim  ex  iabulis  ecdesiae 

CiTiuteDsis  ei  AqaUeieDsis  :  c  Forojulio  in  Carnis , 

sancti  Paulini  eplscopl  AqoUeiensis.  >  Et  n.  28  seq. 

idem  Ferrarius :  c  Cujus  naUlis  iii  Non.  ian.  ab 

Ecdesia  Aqoileien.  celebratur.>  Hic  addoni  Bolbn- 

listae  :  c  Eaoc  Ferrarius ,  qui  videtur  vokiisse  scri- 

^m  m  Idos  JanoarU.  >  Mirabitur  fortasse  non  ne- 


linus  apud  Labbeum  die  2  Januarii ;  apud  Ferra- 
rium  III  Non.  Jan, ;  apud  BoIIandum  iii  Id.  Januct' 
rii.  CiUt  hic  auctor  varia  martyrologia,  quae  Labbeo 
et  Ferrario  praeferri  debent.  Ex  hac  noU  ii  quae  di- 
versos  numeros  (secandum  viddicet,  et  undecimum) 
pro  receptis  variarum  gentium  cbaracteribus  signifi- 
cat,  processii  error  Labbei.  Paulinus  enim  animam 
creatori,  nou  seconda,  sed  undecima  die  reddidit. 
Et  Ferrarius ,  Iduum  loco ,  Nonas  perperam  scripsit. 
Ex  hac  eiiim  viu  Paulinus  non  iertio  Nonas,  seu  die 
terlio  Januarii,  sed  tertio  Idus  Januarii^  seu  die  unde- 
cimo  JanuarU  diseessit.  >  Prosequiiur  autem  funus 
ojus  sie. 


BO,  qai  iegerit  (nU  nos  fecimus)  Martyrologium  Rba-         XU.  c  SepuUns  fuit  Paulinus  apnd  Forojolium,  in 

•  •     ,     ^ ?_f^    A If     A  »*:,«.         I   AA«      M*M«       a«    Atflitlim  • •    1 •!? — UI •1! r*t •_«• A? 


bani  a  Canisio  iom*.  U  Aniiq.  Lect.  part..  ii  editum» 
■on  invoniri  memoriam  sancti  Paulini,  cum  invene- 
pit  Caroli  magni  et  Alcuini.  Sed  advertendum ,  non 
iU  homm  oti  sanciorum  fieri  commemorationem. 
Sam  deCaroIOt^v  Kal.  Februarii  sic  est :  c  ObUl  Ca- 
rolus,  >  et  nihil  praeterea.  Ei  xiv  Kal.  Junii,  de  AI*- 
ruino  sic  :  c  DeposUlo  dominl  AlcuUil ;  >  nuUibi  san- 
ttl,  vd  beati  iitulo  apposito.  ksuper  res  Aquildensis 
Kcdesiae,  circa  ejus  sanctos,  non  nimium  exacte  ap- 
ponoDtar.  Nam  nec  nomina  nostrorum  sanctorum 
callebai  Rhabanus,  cui  sanctum  Hermagoram  nec 
nomine,  nec  dignitate  fuisse  coguitum  apparei.  Sic 
anim  liabet  ad  12  JuUi  civ  Id.  Julii.  In  Aquilda 
natales  sanciorum  Fortunati  et  Armigeri.  >  Scribere 


majori  basilica,  ubi  concilium  anno  Christi  septingen- 
tesimo  nonagesimo  quinio  (hic  errat  Cointius,  nam 
anno  Christi  sepiingeniesimo  nonageslmo  sexto  con- 
cillum  [xxxviU]  suum  coepit,  ui  late  probavimus  in 
Dissert.  de  concilio  Forojuliensi)  cdebrarai.  Ejus 
epiuphium  ex  Alcuino  slc  refertur  (Habebis  in  Ap^ 
pend.  1  nosira  n.  2,  poem.  2) : 

Hic  Pautlaus  orans  toto  reqoieseit  io  »vo , 
Hnoaue  cobile  pater  dignus  dlgnetur  habere. 
Invidus  boc  templom  nunquam  pertranseal  bostis  ^ 
Ne  cbaros  anlmla  subllo  disjungai  amicos  , 
Quos  Chrisli  cbaritas  cbaros  oonjunxit  amicos. 

Hos  versus  exaratos  ab  Alcuino  credimus,  Paulino 

in  vivis  superstite ;  sed  menduro  in  prirais  irrepsisr 

se,  ibique  non  requiescit,  sed  requiescat  legenduna 


Ol 


9J  S.  PAULLNI  AQIJILEIENSIS  PATRIARCH^ 

suspicamur,  quia  scquitur  in  allero  modus  pariter  A  me,  oculi  respiciunt,  quid  veslra  vencranda  saociitas 


oplativus  digneiur.  Quos  amicos,  in  Ghrigli  charitate 
conjunctos,  nec  in  sepultura  sejungcndos,  postremi 
laudant  versus ,  ii  nobis  non  alii  videntur  a  Paulino 
elAlcuino,  quos  so^pe  pro  Christi  causa  conjunctis 
animis  ct  armispugnasse,  simulque  dc  pravis  dognia- 
tibus  triumphasse  comperimus.  Versuum  igitur  su- 
pra  descriptorum  is  est  scusus.  Ulinam  PauJinus,  hic 
(id  est  iu  ccclcsia  Martiuiana)  requiescat,  ibique  se- 
pulturam  accipere  dignetur,  ut  in  eadem  tumulatus 
basilica  cum  Alcnino  rcsurrectionem  eispcctet.  Ali- 
ter  res  cessit.  Paulinus  (ut  dictum  est  supra)  conditus 
fuit  in  priniaria  Forojuliensis  patriarchatus  ecclesia. 
TuromsveromortuusestAlcuinus  hoceodem  anno,  in 
diefestoPentccostes ;  eiina^.dcMartiniana,  cuipReside- 


fisicere  velit.  Quia  et  vicinitas  locorum  libi  compctit, 
et  sapientias  decus  suppctit ,  et  auctoritalis  excellcn- 
Ua  tibi  appctit,  et  cuncta  conveniunl,  qox  tali  operi 
necessaria  esse  videntur.  Ideo  mea;  parvitatis  curio- 
sitas  propierea  hujus  sanct^e  rei  desiderat  verilatem, 
el  tua;  consilium  dcposcit  prudentix,  vel  quid  exin- 
de  agere  tam  bona  voluntas  deliberatum  habeat, 
agnoscere  flagilat.  Opus  enim  arduum  est,  sed  ipsa 
attestante  verilate,  ouniia  sc  imus  possibilia  esse  cre- 
denli.  £t  qui  de  pcrsecutorc  fecit  prxdicatorem,  et 
de  stercore  erigit  pauperem,  ut  sedcat  cum  principi- 
bus,  ipse  potest  de  arida  cordis  mei  caute  rivnlos 
vivi  fontis,  et  in  vitam  salicntis  producerc  a^temani : 
quanto  magis  de  vestro  |)ectore  abundantissimo  ilii- 


batcumabbatis  titulo,sepuItusesta  Josepbo  Turonen-  B  mina  Gehonica,  flueutia  per  totam  Nilotici  ruris  lati- 


simetropoliU).  i  Ua^c  oronia  belie  et  scite  Goinlius. 

XUi.  £x  conjccturis  autein,  quas  circa  ortum  ejus 
cap.  %  n.  5  coucinnaviinus,  dicendum  superest  aeta- 
tis  sux  anno  pra^ter  propter  78,  sedis  vero  patriar- 
chalis  28  e  terris  ad  ccelum  evolasse. 

CAPUT  XIV. 
Paulitti  sanctimotda. 

L  Huc  usque  qux  ad  cbronologiaro  spectant,  jn 
Vita  Paulini  nostri  suo  ordine  cuncta  digessimus. 
Nunc  qux  non  alicujus  temporis  cerla  periodo  com- 
prehensa,  sed  qoae  totam  aunorum  ejus  scriem  illu- 
strarunt,  sunt  persequenda.  £a  sunt  sanctitas  mo- 
rumy  conversalionisque  probitas,  et  doclrioa.  lUa  af- 
fectus  diriguntur  ad  consecutionem  boni ;  hac  intel- 


tudinem,  ad  fccundandos  diversi  generis  flores  diiTu»- 
dcre  valet?  Audiat,  obsecro,  per  te  unanimis  tiuc 
charitatis  fllius,  quid  patcrna  pncvideat  agendum 
providentia.  Certissiumm  itaque  consiliom  salutis 
per  os  illius  sperari  debet,  cujus  pecloris  septifor^ 
mis  consilii  iuliabitator  dignoscitur.  i 

lil.  Quia  vcro  tunc  tcmporis  haeresis  Feliciana  per- 
maxime  exagiiabat  Dei  Ecclesiam,  et  quaedam  dis- 
putandi  libido,  num  animae  sanctorum  ante  diem 
cxtremac  districtiouis  ad  cuLium  conscendant,  iin- 
portunam  doctoribus  sacris  creabat  molestiam,  qui- 
bus  addcbalur  nova  tunc  invecia  baptizandi  ratio , 
alia  ab  ea  quae  jam  invaluerat  per  trinam  imincr- 
siouem,  quai  discipUnae  Eccicsias  non  nimiuni  ne- 


lectum  ad  veri  cognitionem  assequendam  :  sic  ex  ^  goiii  facesseltat.  De  his  agcre  Paulinum  invitat  episL 

8i  et  ad  conflcienda  prava  dogmata,  et  ad  pemi- 
ciosas  in  disciplina  novitates  retundendas  compelr 
lat.  Sic  enim  post  recensitos  errorcs  habet :  i  His  et 
bujusmodi  spicuiis  de  pharetris  (ut  aistiino)  exem- 
ptis  pertidiae,  unitatem  sanctae  et  catbolicae  Ecdo- 
siae,  et  veritatem  univcrsaiis  fidei  aliqui  vuluerarc 
nitentes  eiiam,  e^  spurcissimis  eorum  f^cibus  lim- 
pidissima  ecclesiasticae  fidei  pocuia  inficiunt,  et  nu- 
ptiale  vinum  quod  Cbristus  ex  aqua  virgini  roatri 
(Ecciesue  scilicct  sanctae)  saiubriler  potandum  cou- 
vertit ,  iterum  iu  aquas  stultiti.-e  converti  conatur. 
Scd  tuum  est,  o  pastor  elccte  gregis,  et  cuslos  por- 
tarum  civitaiis  Dei,  qui  clavem  scienUac  potenti  dex- 
tera  tcnes,  et  quinque  iapides  iiinpidissiroos  iaeva 
reoondis,  biasphemautes  exercitum  Dei  viventis  Phi- 
listaeos  in  superbissimo  Goiiath  imo  veritatis  ictu  to- 
tosconterere.  i  Et  paulo  post :  c  Ad  te  onmes  aspi- 
ciuntoculi,  aliquid  de  tuo  afiluentissimo  eloquio  ccb- 
leste  desiderantes  audire ,  et  ferventissimo  sapientiae 
sole  frigidissimos  grandinum  iapides,  qiii  culmina 
sapientissiffli  Salomonis  ierire  non  meluunt,  pcr  te 
citius  resolvi  exspectantes.  Tu  vero,  Iiicenia  ardens 
et  lucens,  etc. »  Panegyris  quidem  ea  episiola  est  fi- 
dei  Paulini,  dignaque  ut  tota  legatur ;  quaiu  liabebls 
in  Appendice  i,  n.  i,  epist.  3  cum  cacteris  Alcuinl 
ad  eunidero  Paulinum. 
IV.  Optavcrat  Alcuinos  ut  ad  minus  peritoruro  in 


uiraque  perfecti  viri  forma  procedit,  qiiem  maiitia 
non  oorrumpit  et  igiiorantia  noii  obcaecat,  imo  sa- 
pientia  illuminat  et  optiroum  sanctimonia  constituit. 
De  doctrina  Paulini,  capite  sequenti  agemus.  Nunc 
de  probitate  cjus  el  virtulibus,  quibus  sanctitatis  ti- 
tulum  adeptus  est,  prosequamur. 

U.  Ut  ab  illa  ordiamur  virtute,  quae  caeterarum 
basis  est  et  fundamenlum,  et  sine  qua  impossibile 
est  placere  Dco,  a  fidc,  inquam,  Paulini :  ca  adeo  in- 
ter  caeteras  cmicat,  toi  in  iaborilms,  pcrcgriiiationi- 
bu8,  coactis  conciliis,  iibris  editis  ejos  gratia,  ut 
sicut  in  se  ipsa  prima  est  omnium,  ita  in  vita  Pauli- 
ni  primas  tenuisse  dicenda  sit.  Cum  hostibus  fidei 
eminus  cominusque  pugnavit,  cum  et  proximas  Ava- 
rum  et  Caranthanorum  nationes  praedicationis  officio 
ad  Christi  fidem  perduxerit,  et  tanto  orbe  dissitas  a 
se  Hispanianim  jiliarumque  gentium  regiones,  haere- 
81  Feliciana  vel  aliis  erroribus  laborantes,  synodorum 
ooactione,  librorum  scriptione,  verbi  Dei  praedica- 
tione  egregie  acyuverit.  De  bis  audieiMlus  Aicuinus, 
qui  ut  intimior  Pauliui  amicus,  ei  in  certaminibus 
pro  fide  susceptis  dignus  commilito,  strenuilatcm 
cjus  optime  noverat ,  quam  sic  quoqoe  commendat, 
cum  epist.  ii2  *  petit  doceri,  quid  coubilii  ceperit 
circa  missionem  Avaricam ,  quam  a  Paulino  susci- 
p.iendam  palatini  ct  aula  universa  prxstolal)antur. 
fl  Sed  quam  plurimoram,  inquit,  in  te,  pater  opti- 


D 


•  Vi^Ic  Appcn'icrin  I,  n.  I,  q>is'.  5.    (PatroL  tomo  CI), 


S3 


VITA 


doctrina  fidei  cammodum  facilis  planaque  fidei  for-  A  bat  :  i  Semper  cor  noslrum  promFssa  coBlcElia 


mala  conscriberetur,  quse  levi  ncgoiio  memorise  man- 
dari  potuisset,  et  regi  Carolo  auclor  fuerat,  at  alicui 
provincia  demandaretur.  Hoc  prxstilit  Paulinus,  re- 
gutam  /E(^  scribendo  planissimis  versibus,  ad  captum 
idiotanun  acconmiodatissimam.  Opus  commendat  et 
Mctoris  fidem  eadem  epistola  Alcuinus.  i  Gum  sa- 
eratissimae  fidei  Testrae  libelkim ,  inquit ,  recensui , 
eatiiolica3  pacis  puritate  ornatum,  eloquenti^  venu- 
fttate  jucundissimum,  sensuum  veritate  firmissimum, 
totius  animi  mei  habenas  in  ketitiam  laxavi . .  . . 
Quani  plurirais  profuturum,  et  pernecessarium  fe- 
dstis  opus  in  catholicae  fidei  taxatione,  quod  diu 
optavi,  et  soepius  domino  regi  suasi,  ut  symbolum 
eathoiicae  fidei  planissimis  sensibns ,  et  serroonibus 


S4 


mc- 


B 


ditetur :  omnia  lerrena  quaj  possidemus,  in  futuras 
corlestis  regni  mansiones  transferamus.  Nam  credi- 
mus,  quia  cum  a  carnis  vindulo  anima  nostra  fuerit 
absoluta  (si  bene  ac  rectecoram  Deo  vixerimus)  mox 
in  occursum  nostrum  angelorum  chorus  occurret, 
omniumque  sanctorum  agmiua  in  nostros  misce- 
buntur  amplexus.  i  Plurima ,  eo  llbro  sparsim 
posfta,  virtutis  hujus  legenli  occurrent  teslimonia. 
VI.  Eximia  vero  in  Deum  Paulini  charitasfuil.  flinc 
sic  exorditur  librum  ad  Heiiricum  :  i  0  mi  frater, 
si  cupias  scire  quam  perfpctissima  et  plenissima 
jiistitia  esl  Deum  toto  corde  amare,  illique  tota  ad- 
h;crere  volunlate,  qui  csl  summum  bonuml  Sum- 
mum  vero  amare  bonum  sumraa  est  bealiludo.  Qui 


hiculentissimis  in  unam  congregaretur  chartulara,  *  Deura  amat,  bonus  esl ;   si  bonus,  ergo  el  beatus  : 


et  per  singulas  episcopalium  regiminum  parochias 
daretur  presbjrteris  legenda,  memoriseque  commen- 
danda ,  quatenus  licet  lingua  diversa  loqoerelur , 
ona  tamen  fides  fxxxix]  ubique  resonaret.  Ec- 
ce,  quod  mea  optavit  humilitas,  vestra  implevit  su- 
bUmitas.  Habet  apud  salulis  nostrse  auctorem  per- 
petuam,  scilicetet  hujus  bonae  voluntatis  roercedem, 
et  bujus  perfecti  operis  apud  homines  laudem.  Sem- 
per  ferventissima  charitas  vestra ,  castra  perpelui 
regis  undiqae  inviclissimis  fidei  clypeis  muniat ,  ne 
antiqoi  hostis  ?er$utia,  aliqua  ex  parte,  aditum  suae 
nequitiae  Taleat  invenire.  > 
V.  Paulinum  autem  virum  justum,  qui  sic  ex  fide 


quem  quanto  quis  ardenlius  amal,  tanto  melior  effi- 
cietur.  >  Hoc  charitalis  igne  succensus  gloriara 
dilecti  Dei  sumuiopere  promovereeldilatarccuravit. 
Pnccipue  vero  erga  Christi  Domini  vitam  passionem- 
que  mire  afficiebatur,  ut  totus  in  ejus  amorem  exar- 
sisse  videretur.  c  Consideremus  (aiebat  lib.  cit. 
cap  2i)  quis  esl,  qui  nos  pretioso  sanguine  redemit, 
et  quid  ei  debcamus,  qui  nos  cum  tanla  penuria  re- 
demit.  Si  terrenos  parentes  cum  tanto  afiectu  diligi- 
mus,  qui  pan-o  tempore  pro  nobis  sustinuerunt  labo- 
rem,  nonne  magis  nobis  coelestis  Pater  noster  aman- 
dus  cst,  qui  pro  nobis  cruci  affixus  est?  i  Et  infra  : 
c  Et  cum  tanla  nobis  beneftcia  praestet,  nihil  quoerit 


Tivebat,  juxta  Apostoli  dictum,  spe  quoque  innixum,      a  nobis,  nisi  ul  diligamus  eum,  et  animas  nostras  et 


amore  in  Deum  raptom,  pietatis  ac  religionis  ofliciis 
fatentimi ,  et  charitate  proximi  vulneratum  fuisse, 
MD  est  quod  dubites»  Qua  enim  animi  strenuitate 
adertos  faerit  haereses,  quaque  in  Deum  fiducia  fre- 
toSv  audiex  ejnsore  testimonium. « Quapropter  (aiebat 
io  omcilio  FrancofurtensijegoPaniinus,  licetindi- 
gnns  peccator,  oroniumqae  serToram  Domini  ulti- 
mossenras...juxla  exilem  intelligentix nostrae  tenui- 
taleai^  sancto  perdocente  Spiritu,  corde,  lingua,  stylo 
cootra  eonim  vesanias,  qui  recta;  fidei  sunt  adver- 
sarii  respondere  non  formido.  i  Et  dirigens  Carolo 
regi  tres  libros  contra  Felicem,  haereseos  parentem, 
scribebat : « Xuxta  parvitatis  meae  intelligentiam,  lioet 
pijgrioris  ingenii  obsistat  posslbilitatis  facnltas,  scri- 


corpora  impolluta  ei  servemus,  ut  ille  in  nobis  semper 
habitet,  et  nos  in  illo  permaneamus.  i  Et  vere  pectus 
illius  factura  mansionem  Dei  per  charitatera  agnove- 
rat  Alcuinus,  qui  ei  scribebat  cpist.  62  :  «  Tuum 
sanctissimum  cor  terra  est  reproniis^^ionis,  sapientiae 
raelie  manans,  et  suavissimx  charitatis  luce  redun- 
dans,  in  qua  yerus  et  gloriosus  Salomon  virtutum 
gemmis  templum  pulchrse  habitationis  susc  majestafi 
construxit,  non  Chaldea  flamraa  perilurura,  sed 
seterna  pace  raansurum,  in  quo  sancta  sanctorum 
summo  et  Tcro  pontifici  soli  Christo  pervia,  non  se- 
mel  in  anno,  sed  semper  in  aeternnm.  i 

VU.  Ab  eodera  qaoqae  charitatis  in  Filiura  ardore, 
ilamma  amoris  exardescebat  in  matrem  ejus  Mariara 


lere  tameo  qnse  me  contingit  pro  causa  fidei  contra  «v  semper  virginem.  Cum  ex  doctrina  Fdicis,  Chrislura 


persistentes  pravi  commenti  objectiones,  qnalicun- 
^e  non  renno  stylo.  Scio  enim,  qui  dixit  :  Aperi  m 
fMtn,  et  ego  adimptelio  Hlud.  i  Hoc  est  enim  insigne 
Tcrae  ^i,  utquantam  bomo  de  propria  diffldit,  lan- 
tom  de  diTioa  sibi  Tirtnte  promittat.  Qaa  quidem 
Mflaltus  Paulinus  tot  adiit  pericula ,  tot  ii^urias  per- 
talit,  tot  ilinera  confecit,  tot  labores  eiantlavit,  tot 
adrersa  voraTit.  Hujus  generosissimse  Tirtuiis  monu- 
mentis  non  semel  opera  sua  respersit,  pnecipue 
Rbrum  Exhortationis  ad  Henricum ,  cujus  capite  10 
sic  aiebat  :  «  Quid,  rogo,  homini  safficit,  coi  ipse 
eonditor  oon  sufficit?  Quid  ultra  quaerit,  cui  omne 
pmUum  et  omnia  suus  Redemptor  esse  del)et?  i 
JiLcap.  40  exspcctationc  futurjc  \\ix  elatus,  scribc- 


secnndum  carnem  Filium  Dei  tantummodo  adopli- 
▼nm  asserentis,  praecipuus  et  omnium  excelleniissi- 
mus  titolos  Virginis  impeteretur,  matrem  scilicet 
Dei  esse  tantummodo  nuncupalivam,  non  Tcram, 
exarsit  qaantocius  xelus  Paulini  in  blasphemum  tI- 
rnm,  et  manus  admoTit,  ut  nutabundam  in  diade- 
mate  Virginis  splendidiorem  geramam  firmaret.  Audi 
panca  Teri)a  <jus,  ex  capite  15,  lib.  i  contra  Felioem  : 
f^  Si  ipsa  Tenerabilis  Virgo  non  genuit  Terum  Denm 
Terumqae  hominem  in  singularitate  personae....  qao 
ergo  pacto  catholica  Ecclesia,  una  in  toto  oriie  terra- 
rum  diffiisa,  beatam  Tirginem  Mariam,  dulce  mihi  et 
venerabile  nomen,  Theolocon  (hoc  est,  Dei  genitri»- 
cem)  libera  publicaque  voce  confiteri  noii  ccssatf  • 


C5 


S.  PAULLNI  AQUILEIENSIS  PATUL^RCH^ 


9» 


Vide  prxcedentia  ibidem  el  sequenlia,  iofavorem  A  stantiusrepelil^inemoraBsdonuin  lacryiiiarum,<|uei8 
Bialris  Dei  pari  f  elo  conscripta.  Paulinus  orationes  suas  conspergebat  et  sacriflcia  : 

YIII.  Qui  adeo  Deum,  Dei  Filium,  matremque  ejus 
diligebat,  aniuali  reverenlia  religionis  prosequebatur 
quem  sciebat  colendum  non  minus  ac  amandum.  Ea 
propter  qu»  ad  cultum  decusque  Ecciesiae  Dei  spe- 
ctare  videotur,  sic  pro  virili  curavit,  ut  alle  invecU 
ad  nostram  usque  aetatem,  quae  induxil,  perseverare 
gioriemur.  Talia  quidem  sunt,  quae  in  synodo  Foro- 
Juliensi  de  vesperis  Dominicae  diei  statuit  caii.  15  : 
fl  Dlem  Dominicam,  inchoante  noctis  initio,  id  est  ve- 
spere  sabbati....  quando  signum  inKonuerit,  vel  hora 
est  ad  vespertinum  celebrandum  ofQcium....  cum 
omni  reverentia  et  honorifica  religione  venerari  om- 


0  PautiiK  pater,  pastor,  patriarcha,  sacprdo», 
Pars  animae  inelior,  nostr»  pars  inclyla  vitae, 
Sis  fn»>mor  Albini  sacris  attaribns  astan^ , 
Ft  dalces  Inler  lacrymts  super  ora  flueoies 
Dic  :  Miserere,  Deus»  nostro  clementer  amico, 
Crlminil)U9que  suis  veuiam  largire  henignus  , 
Ut  te  cum  sanctis  liceat  laudare  per  arrum. 

Prsestitisse  PauUnum,  quod  Alcuinus  expostuhabat, 
argumentum  est  ultronea  orationum  suarum  eifaibi- 
iia  duci  Forojuliensi  Uenrico,  statim  ab  initio  suae 
ad  eum  Exhortationh ,  videiicet  se  oflTeri,  poHicetur- 
que  precaturum,  ut  Deus  cor  ejus  cbaritatis  flamma 
succendat.  c  Quatenus ,  ak ,  hoc  beatissimo  bono 
abundare  te  faciat,  charis^ime  frater,  ipse  qui  esl 


nibus  mandamus  Christianis. »  Tale  quoque  est  illud,      ^  bonum,  quotidianis  precibus  integro  cordis  dcsi- 
cujus  meminit  Walfridus  Strabo  ( De  rebus  eccle-  »  ^^^  ^^^  ^^gj  }„ jjgnug  ^  deprecari  slmleo.  »  Quoil 


siasticis  cap.  25 )  videlicet  c  circa  immolatiouem 
sacramentorum  hymnos,  vcl  ab  aliis,  vel  a  sc  coin- 
positos,  celcbrasse.  i  Haec  quidem  aliqualilcr  in  dies 
Dostros  perseverare,  praesertim  in  pagorum  ecclesiis, 
qucis  novarum  rerum  curiositati  aditus  minus  patet, 
videmus,  uti  dicimus,  cum  de  utrisque  suo  loco  pe- 
culiarem  facimus  mcntionem.  Primo  quoque  illius 
concilii  canone  obviam  in  ministrorum  Ecclesiae  ir- 
religiositatibus,  ne  decus,  quod  in  percurreudis  sa- 
crorum  rituum  muniis,  vel  in  pensu  horarum  cano- 
nicarum  solvendo,  vel  sacrosanctorum  mysteriorum 
actione  a  priscorum  Patrum  sanctionibus  eiigitur, 
pessumdetur.  c  Primom,  igitur  (inquit)  ut  juxtaprisca 


autcni  ipse  faciebat,  aliis  quoque  faciendum  suadc- 
bat :  qtia  de  re  prancepla  dabat  affaiim  coiigrua ,  ei 
prudentia  coilesii  refcrla  :  «  Oinne  optis  (aiehat  cod. 
lib.,  c.  ^)  quodcuiique  inchoaveris  faccre,  priinum 
iiivoca  Deum,  et  gratias  ei  agc  :  ct  cum  consunima- 
veiis  ilhid,  siuiililer  fac.  Invoca  Doum  ex  tolo  corde  . 
tiio,  et  iNvenies  eum.  £t  ciim  invciieris,  iie  diniittas 
euin,  ut  conjiiRgatur  mens  tua  in  amore  ejus.  Hoc, 
mi  frater,  stiide  in  vita  tuo.  et  orationem  tuam  purani 
ofler  Christo  Domino.  Me  <  ogitationes  hi^us  sacculi 
supcrfluae  conturl>eiit  cor  i4ium.  neque  in  diversa 
rapiatur  mcns  tua.  Mcmento  enim  te  sub  Dei  sure 
conspectibus,  qui  occulta  «ordis  perspicit,  ci  secreta 


Patrum  divinilus  edilas  sanctiones  nullusDomini  sa-  q  mentis  tuae  novit.  Vigilanter  ergo  et  assidue  assiste 

in  conspectu  Dei  in  tempore  oratioois,  ui  hnmineii- 
iem  diaboli  tentationem  facilius  fiossis  eCrugere.  Si 
enim  cogitationcs  hiijus  saeculi  malae  et  sordids  tur- 
bani  cor  tuum,  et  coguni  illiciium  aliquod  perpe- 
trare,  per  orationes  puras  et  vigilias  sancias  depd- 
leniur  ab  aiiima  iua.  Oratia  namque  grandis  maniiio 
est  animae.  Per  oraiiones  purissinias  omnia  nobis 
tttilia  iribuuniur  a  Domino,  ei  ciincia  noiia  eflugaD- 
iur.  Ei  ui  n/s  diuiius  de  hoc  disputem  vel  immorer* 
sicui  ex  camalibu&  esds  alitur  caro,  ita  ex  divini& 
eloquiis  ei  orationibus  interior  homo  nuiriiur  %i 
pasciiur.  i  Haec  sunt  quae  Pauiinus  de  Ofaiioois  si»- 
dio  theoremata  proferebai. 
X.  Ejusdem  autem  cbaritatis  ignis  aliera  ftamiiia 
D  in  Deum  rapiebaiur,  altera  paritcr  ferebaiur  in 


cerdotum,  velquicunque  sub  canone  consiituti,  cano- 
oicas ,  quinimo  aposiolicas  ignoraiiies  aui  parvi 
pendentes  deflnitiones«  inordinate  vel  inhoneste  in 
domo  Dei,  quae  est  Ecclesia ,  converseniur,  sed  in 
suo  ordine  cunclis  persisteniibus ,  pulcbritudo  eccle- 
siastici  decoris  inviohita  permaneal.  i  Hinc  ut  miui- 
stri  Ecclesiae,  expediti  ab  omni  aulae  militiaeque 
negoiio,  ad  templum  aciionesque  sacras  liberius 
libentiusque  festinareni ,  aucior  fuii  Carolo  Magno  a 
militari  ser>'itio  clericos  dimittendi,  ut  paiet  ex  fra- 
gmenio  1  cjus  ad  regem  episiolae,  et  ex  verbis  in  One 
libelli  Sacrosyllabi  prolatis.  Qua  in  re  esi  Caroli  prae- 
cepium  inter  Capiiularia  regum  Francorum  ad 
an.  803,  cap.  viii,  quo  id  quod  PauUnus  exoraverat, 
lubens  concedit. 

IX.  PauUnus  ergo,  qui  circa  divinum  culiuro, 
decus  Elcclesix,  ministrorum  aediikaiionero  adeo  soV- 
licitum  religigsumque  se  praebuerat,  quo  sindio  ei 
animi  aUcrilaie  in  Deum  effbsus  oraiionis  officio 
credendus  erit?  Spiriius  Dei  unctione  perfusus,  imo 
iropinguatus  videbatur  Alcuino,  qui  se  ^us  precibus 
commendabai,  quod  in  iis  plurimuro  se  fidere  testa- 
reiur.  Sic  enim  aii  episi.  ii3  :  c  Ei  ai  nomen  Pau- 
lini  mei,  non  in  cera  qux  deleri  potesi,  scripsi,  ne, 
quaeaOyObliviscaris  in  tuis  sauctis  oraiionibns  amici 
iui  Albini,  sed  in  aliquo  memorioe  gazopbylado  re- 
conde  iliud,  ei  profer  eo  tempore  opporiuno,  quo 
panem  ei  vinum  in  [xl]  sobstantiam  coiporis  ei  san- 
guinisChrisii  cooservaveris.  i  Qiiodel  poemate2i4  io- 


proximum.  Encomium  perfectissimi  Dei,  et  frairum 
amoris,  Paulino  texuit  AIcuuius  epist.  62  his  verbis : 
c  Quid  in  tam  aflluente  iui  cordis  thesauro  non  inTS- 
niiur?  ciuus  habitator  ille  agnosciiur  esse,  in  quo 
suni  omnes  tbesauri  sapieniiae  ei  scientiae  abscondiii ; 
qui  babei  clavem  David,  aperit  ei  nemo  daudii, 
daudit  ei  nemo  aperit,  et  quae  viilt,  in  arcano  pecio- 
ris  iui  ihesauro  dave  sapieniiae  daudii.  Haec  sanciit- 
sima  somnianiis  Jacob  scala,  per  quam  coeli  secreta 
septennis  spiritalium  charismaium  gradibus  pia 
peneirare  solei  intelligentia ;  et  iterum  ad  aediflca- 
tionem  sultjecti  sibi  populi,  fratemi  amoris  passibas 
descendii,  ut  flai  docior  ecdesiasticus,  divin»  con> 
iemi^ationis  com  Maria  compos,  et  iicnim  cura  Ma^ 


97 


VITA. 


% 


tha  ad  Domiiiicte  mensse  convivas  scdul»  administra-  A     ^l'*  E^  zclo  quoqiie  nonoris  Dei,  et  Ecclesiae  ejus 


tioois  sollicitus^  i  Scd  audiamus  ore  proprio  loquen- 
tem  Pauliuum,  el  prsecepta  charitatis  fraternse  pro- 
meniem,  Ubro  Exhortationit  sxpius  citato,  et  ssepius 
deiDceps  citando,  quia  cum  ex  abundantia  cordis  os 
loquatur,  testis  est  locupletissimus  virtutum  Paulini, 
et  imago  animae  ejus;  unde  scite  de  eo  epist.  cit.  AU 
cninus  :  c  Te  agnosco  de  aeterno  charitatis  thesauro 
alBuenter  nova  proferre  et  vetera,  et  in  flde  fraterni 
amons  penoam  tinxisse  pietatis.  i  Igitur  cap.  22  sic 
scribit :  c  Uabeamus  in  nobis  dilectionem  Dei  et 
pro^imi,  quia  qui  dilia^it  proximum,  legem  implevit; 
qni  autcm  e  contrario  odi(,homicida  est.  Qui  diligit 
fratrem  suum,  in  tranquillitate  est  cor  ejus  :  fratrem 
Tero  odiens,  tempestate  circumdatus  est.  Quod  tibi 


sponsae,  procedcbat  robur  ilkid  invictum,  quo  immo- 
nitatem  ipsius  Ecclesia;  et  jura,  invicti  animi  con- 
stantia  taebatur.  Sit  exempluro  coactio  synodi  Alti- 
nensis  ex  qua  (nii  veritus  conterminorum  Venetorom 
duces)  scripsit  epistolam,  sollicitans  Carolum  impe- 
ralorem,  nedum  ad  ultionem  facinoris  in  sacerdotes 
Dei  perpetrati,  sed  ad  legem  ferendam  ,  qua  in 
posterum  ecclesiaslicae  libertatis  immunilas  cautius 
ohservaretur,  et  religiosius  suspiceretur.  Illius  quo- 
que  sacerdotalis  constantix  pecloris  tesiimonium  ab 
Hincmaro  profertur  (Opuscul.  \ ,  sive  in  Quaternio- 
nibus)  quod  hic  baud  est  omittendum.  Sunt  verba 
Rhemensis  episcopi  :  «  Cum  Garolo  ab  adulantium 
linguis  subreptum  fuisset,  ut  ecclesiis  de  rebus  suis 


non  vis  fieri,  ne  proximo  tuo  cupias  evenire.  Si  eum  B  praejudicium  quoddam  inlerret,  obsistentibus  episco- 


Tideris  in  bonis  actifous  conversantem ,  congratulare 
ei«  ei  iliius  gaudium  tuum  ducilo,  et  si  aliquid  ad- 
Tcrsum  patitur,  illius  tristitiam  tuam  deputa,  et  non 
solum  justis,  sed  et  peccatoribus  condole.  Ne  simulato 
corde  unqnam  diligas  proximum  tuum.  i  Amplitudi- 
nem  charitatis,  qua  nulli  non  complectantur,  innuit 
pariter  cap.  66  :  c  Ad  omnes  homines,  ait,  faciamus 
bonum ;  ad  omnes  dico,  non  per  partes,  non  ad  unum, 
vel  ad  duos,  aut  ad  tres,  sed  ad  omnes  homines. 
Christos  enim  non  pro  sanctis  tantum  passos  est, 
sed  pro  peccatoriLus,  et  impiis,  et  sceleratis  ascen- 
dit  crucem,elc.  Non  sanctis  tanlum  deditDeus  solem, 
et  lanam,  etpluvia,  et  omnia  nasceniia  terrae,  et 
omnes  fruclos  qui  oriuntur  in  terris;  sed  in  commune 


pis,  el  specialiter  Paulino  patriarcha,  adeo  se  reco- 
gnovit,  et  Ecclesiae  et  episcopis  satisfecit,  ut  prxsens 
oris  sui  confessio  ei  non  suffecerit,  sed  ad  posteros 
suos  confessionis  et  correctionis  soae  scriptum  manu 
sua  firmalum  transmiserit.  >  Consule  quoque  diplo- 
mala  privilegionim,  qoae  a  Caroio  obtinoit,  et  con- 
spicies  ot  plorimom  libertatem  Ecclesiae  ab  eo  vel 
servatam  vel  restaoratam,  ci^os  gratia  saepe  Caro- 
lum  adierat. 

XUI.  Disciplinae  qooqoc  ecclesiasticx  in  pcenl- 
tentiae  taxatione  (proot  aetatis  soae  severissimae  con- 
soetodinls  observatio  exqoirebat)  rigidos  erat  exa- 
ctor,  ne  nimia  absolventiom  indolgentia  ad  raa^oni 
scelera  committenda  viam  sterneret.  Ea  propter  com 


omnibus  hominibus....  ut  bonom  nostrom,  et  elee- ^  in  concilio  Francofordiensi  ageretor  de  pcenitentia 


mosyn»  nostrae,  et  charitas  nostra,  et  patientia 
costra,  et  homilitas  nostra  in  commone  omnibos 
hominibos  distriboator.  i  Si  cap.  5*2  leges,  pares 
amoris  ad  proximom  cbaracteres,  invenies. 

XI.  Ex  hac  bipartita  charitatis  flamma  zelos  ille 
ortom  trahebat .  qoo  aestoabat,  com  vel  qoae  ad  Dei 
cultom  pertinent,  et  disciplinam  religionis  tangont, 
vel  saloti  proximorom  congroont ,  pessom  ire  ccrne- 
hat.  Hiuc  roinas  fralrom  condolens  ex  zelo,  plora- 
bat  scnbens  cap.  55  :  c  Qoare  non  diximos  com 
propbeta  :  Qois  dabit  capiti  nostro  aqoam ,  et  ocolis 
DO^s  fontem  lacrymarum,  et  ploremos  die  ac  nocte 
Tulneratos  filios  plebis  nostrae?  Quis  idoneior  loctos, 


Heistolfi,  qoi  oxorem  ex  levi  suspicione,  ouios  tan- 
tommodo,  [xli]  nec  aeqoi  testis  relatione  necaverat; 
Pauiinus  ad  nonnam  canonum  rigidiorum  poenam 
imponit  :  ot  apparet  ex  ejos  epistola  ad  eomdem 
Heistolfom,qua  dolcissimis  qoidem  charitatis  verbis 
ipsom  alioqoitor;  veromtamen  exigit  ab  oxoricida 
in  vindictam  criminis  asperrimam  ploriom  pcena- 
liom  operom  moltam  pendendam  :  proposita  tamen 
opiione,  vel  in  monasterio  sob  mano  abbatis  se  de- 
mitlere  ad  iaboriosa  qoaeqoe  regularis  observantia^ 
perferenda,  vel  sub  poenilentiae  poblicae  canone  dio- 
tomis  carnis  macerationibos,  omniomqoe  oblecta- 
mentorom  seclusione  vitam  atterendo  prodocere. 


qais  planctus  certior  inveniri  potest,  qoam  qoando  n     ^^^*  ^  eaeleris  aotem  virlotibos  cjos  qoid  elo- 


nnosqoisqne  nostrom  de  anima  perdita  loget  et 
dolei?  »  Hinc  qooqoe  in  coram  animarom  segnes 
desidiososqoe  rectores  gravioribos  verbis  admonebat, 
qoonun  pars  adhuc  soperest  in  fragmento,  qood  De 
reoorikus  mscribitor.  c  Primom  est ,  inqoit,  qood 
Bon  verbis  bene,  sed  exemplis  male  docent.  Secondo, 
qood  contn  diTinam  volontatem ,  et  sacram  instito- 
tionem,  non  tribos  saltem  {Forte  solom)  bebdomadi- 
bns,  sed  molto  lempore....  in  propriis  non  verentur 
Doo  residere  parochiis  ac  civiutibus,  pro  quo  et 
destitotio  divini  cuita«,  ct  praedicatio  in  plebibos,  et 
cura  sobjectomm  negligitor,  praesertim  com  nec 
s^rdotili  ministerio  hujusmodi  congmat  discursus, 
neccanonicaesit  auclorita!is.  > 


quar?  Pradentiam  enim  ipsius,  rebusqoe  in  agendis 
discretionem,  ipse  totos  qoantos  est  Paolini  iiber 
Exhortationis  satis  soperqoe  testator.  Omni  aotera 
exceplione  majos  bac  in  re  est  ipsios  Caroli  (vere» 
nedom  armomm  belliqoe  eventoom  prosperitate,  sed 
et  mentis  perspicoitate ,  Magni)  jodiciom,  qoi  co- 
gnita  Paolini  prodentia  eum  tot  ad  synodos  accivit , 
tot  conventibos  praefecit,  tot  remm  Galliae,  Ger- 
maniae,  Italiae,  Pannonine  pondertbos  oncravit,  ct 
non  imparem  semper  invenit.  Humilitas  in  suis 
scriptis  passim  elucet,  com  se  toties  c  minimom 
omniom  servorum  Dei  >  (ot  in  concilio  AUinensi)vel 
c  indigmim  peccatorem,  omniumqoe  scrvorom  Do- 
mini  oltimom  srrvom  >  (ot  in  concilio  Fraucofor- 


99  S.  PAULINI  AQUILEIENSIS  PATIUARCILE  til9 

diensi) ;  c  vd  se  pigrioris  inpieoii,  tenuisque  capaci-  A  sollicila ,  in  aniore  perfccta ,  in  fide  constans,  in  sf^ 


lalis  virum  » (ut  in  epistola  nuncupatoria  trium  li- 
brorum  contra  Felicem  ad  Garolum  regem)  compcl- 
lat.  Justitiam  sic  cordi  babuit,  ut  comitem  Henricum 
opporiune  monuerit  a  falsa  pietate  sibi  cavere,  quae 
eleemosynas  ex  male  partis  quandoque  suadet.  Me- 
lius  est,  ait  cap.  31,  c  aut  ex  paupertate  sua  pusillum 
quis  tribuat  indigeuti,  quam  multumex  injusta  acqui- 
silionc.  >  Cscterum  in  pauperes  misericordem  fuisse 
ne  dubites.  Aiebat  euim  cap.  48  :  c  Pauperes  bono- 
remus,  et  suspiciamus  Cbrislum  in  ipsis ,  qui  dixit : 
Quandiu  fecistis  uni  ex  hit  fratribus  mei$  mtittmts, 
fNiAt  feci$ti$,  et  Filii  Dei  erimus,  et  bxredes  Dei,  co- 
haeredes  autem  Cbristi.  i  Ei  quod  verbo  suadebat, 
opere  pnrslabat ;  nam  muUa$  ope$^  quabus  donatus  a 


nullatenus  dubitaus.  Dilectione  proximi  ferveam, 
odii  ardore  non  urar,  ucc  invidi;e  livore  tabescam. 
Sanctum  semper  opus  in  nie  spira  ut  cogilemy  com- 
pelle  ut  fadam,  Suade  me,  ut  diligam  te;  conlirma 
me,  ut  teneam  te;  custodi  nie,  ne  perdam  te.  Non 
ingredialur,  nec  requiescat  in  domiciiio  meo,  ubi  tua 
debet  esse  mausio,  pes  superbia:,  nec  gulx  concupi- 
scentia  ,  fornicatio ,  nec  avaritia,  invidia,  nec  ira, 
tristitia,  nec  vana  gloria.  Da  mibi  profundam  humi- 
litatem ,  qua  curetur  altitudo  carnis  superbia,  qus 
me  suiTocat.  Da  mensuratam  abstiueutiam,  qua  su- 
perflua  ventris  refrenetur  edacitas,  qux  me  perimiL 
Da  castiutem  cordis,  quie  me  impollutam  reddat. 
Da  munditiam  spiritus,  quia  immunda  camis  luxiiria 


Carolu  fuerat,  pauperibu$  di$tribui$$ey  auctor  est  Fer-  B  nie  demergiu  i  £l  post  caeteras  postulatas  virtuies, 

iufra  sic  ait  :  i  Uxc  vclim ,  o  Jesu  Salvator  Iwne, 
Uedemptor  optime ,  buic  vclim  quas  bucusque  nunc 
supplicando  deprccaia  sum  :  h^ec,  et  baec  deprecor, 
ut  propter  caruis  corruptionem  non  peream  iu  xier- 
num,  non  veniam  in  mortem  secundam ,  ucque  iu 
terram  oblivionis.  IIjcc  vox  mea  in  auribus  miseri- 
cordi£  tux  sonet,  ut  tuam,  non  camis  faciam  voiun- 
tatem ,  et  oiimis  mens  mea  te  meditctur,  in  te  dele- 
ctetur,  ^te  sequalur,  te  confileatur,  etc.  i  Uas  virtu- 
tes,  quibus  sauctitas  vera  comparatur,  ex  scriptis 
Paulini  deprompsimus;  agimusque,  amice  lector  (utl 
dicebat  sanctus  Zeno,  serm.  De  fide,  spe,  et  cbari- 
tate  y  circa  medium ;   si  tamen  ipse  auctor  est) : 


rarius  in  Vita.  Patientia  quo(|uc  ejus,  qua  tot  adversa 
pertulit,  prxcipue  in  laboribus  susceptis  pro  infid<>- 
libu»  Ecclesi£  lucrandis,  maxime  enituit;  sicuti  et 
fjrtiludo ,  qua  objecta  sibi  magnanimiter  adiit  peri- 
cula  itincruni ,  persccuiionum ,  pnrdicationum,  sua- 
dcbatqiie  ct  \erbis,  quod  opere  exbibebat.  c  In  pres- 
Buris  ad  Chri&tum  paslorem  confugere  i  cap.  57  Ex- 
hortationis,  cujus  magnanimitatis  suntverba  :  c  NuIIa 
nos  pressura  terrcat,  nuUa  calamilas  frangat :  Domi- 
DU8  in  proxiino  est,  pastor  noster  circa  nos  est :  quid 
metuemus?  i  Cum  ad  bujusmodi  pro  fide  obeundos 
•labores,  et  adversa  quaeqne  pro  animarom  lucro  per- 
ferenda  horlatus  eum  esset  Alcuiuus  epist.  Ii5  ad- 


monitionis  daiae  staiim  ipsum  pcenitet,  quod  equo      «  0"^<*  antiquorum  virtutes  ex  libris,  aut  ex  virlu- 
jam  velociier  currenli  importunum  et  supenaca-  ^  ^'^"^  libros  agnovimus. 


•neum  esset  subdere  calcaria.  c  Quid  facio  (ait)  insi- 
piens  ego  contra  philosophicum  proverbium,  ligna  in 
sylvaro  ferens,  stillicidiis  fluniina  irrigans.  i 

XY.  Quantam  denique  prae  se  tulerit  tcmperan- 
tiam,  alfinesque  huic  caeteras  virtutes,  castimoniam, 
abstineutiam,  voluplatum  luxusque  borrorem,  mundi 
coutemptum ,  animi  sensumque  moderationem , 
saepe  ciiatus  liber  Exhortationis  innumeris  respersus 
est  argumcntis.  Lege  sis  prae  caeteris  capp.  15,  De 
mundi  contcmptu,  17,  Quid  $it  $ecuttdum  eamem 
titere.  25,  Quam  fluxce  carni$  deliciw.  54,  De  cordi$ 
p€ccati$,  55,  De  carne  domanda.  5G,  De  luxu  in  cibi$ 
eavendo.  57,  De  ebrietati$  mali$.  42,  De  lingua;  cu- 


XVI.  Ilarum  igitur  et  caetcrarum  exercitio  virtu- 
tum  sanctus  effectus  est  Pauliuus.  Yerum  cum  gU>- 
riosa  sanctitatis  nomenclatura  iis  tantummodo  solcat 
attribui,  quorum  probitalem  Deus  miracuiis  et  siguis 
testari  cousuescil,  hxc  quoque  testimonia  in  Pauliuo 
desideranda  non  fuerant.  Ferme  quotquot  historio- 
graphi  de  ipso  mentionem  uicunque  fecerunt,  profe- 
ruut  disertis  vcrbis  miraculis  claruisse.  Ferrarius : 
c  Multis  claruit  miraculis,  quibus  doclrinam  a  se 
pnedicatam  coafirmabat.  i  Bellonus  in  Compcud. 
Yitar.  patriarchar.  Aquileien.  c  lu  vita  mullis  mi- 
raculis  claruit,  et  in  morte.  i  In  Yitis  autem  fu- 
sioribus,  quas  palatini  tu>cii  Mediolanenses  tom.  XVI 


itodia.  48,  Dejejunio  duplici.  64,  Quod  caro  diabO'  |v  Aer.  Itahc.  Scriptor.  reposuerunt,  sic  :  c  PauUuus 


lum  recipial.  Ex  hinc  cognosces  quo  spiritu  ageba- 
tur  Paulinus,  et  quibus  temperantiae  loris  titillantcm 
effrenium  scnsuuni  petuhiutiain  coerceret.  Pra^cipue 
autem  ultimum  toties  laudati  libri  caput  est  omnino 
legendum,  quod  claudit  eflicacissima  c  precalione 
adversus  mala  carnis;  i  et  quid  ad  perfeaionem 
•anctitatis  in  anima  sua  uiscreudae  exoptet,  propo- 
nit.  c  Dicam ,  inquit ,  Redemptori  meo ,  antequam 
carn^  exuar ,  ad  quod  bonum ,  corpus  cum  quo  in- 
babito,  incitare  voluisseni.  Non  sit  in  me,  obsecro 
Domine,  concupiscentia  libidinis,  sed  amor  pulcber- 
riroae  castitatis.  Sim  ad  malum  audiendum  tarda 
(loquilur  nomine  animac  sux),  ad  verbum  tuum  fe- 
stina,  ad  perficienduni  accclerans.  Siin  in  tuo  timore 


de  Deo  et  homiuibus  bene  merilus  moritur,  omnibus 
ferme  collacrymantibus,  sepcliturque  in  basilica  Civi- 
tatensi,  et  pluribus  clarus  miraculis  denique  in  san- 
ctos  rcblus  est.  i  Ughellus:  c  In  vita  et  in  morte  mi- 
racuUs  claruisse  Pauiinum  testantur  Aquileiensis  ec- 
clesix  antiqua  monumenta.  i  Baronius  etiam  (ad  an. 
802,  n.  i  i)  ad  labulas  Aquileienses  provocaL  Bellarmi- 
nus  de  Scriptorib.  eccies.:  c  ObUt,  clarus  miraculis.i 
Labbcus  in  addit.  ad  Bellarm  :  c  Obiit,  sanctitaie  et 
miracuHs  in  viia  et  post  mortem  clarus.  i  Moreri  in 
Dict.  liistor :  Ce  grand  homme^  que  $a  $ainteU  prow- 
tie  par  de$  miracle$  rend  iUu$tre,  mourut ,  etc  Can- 
didus  Commentar.  Aquileien.  Ub.  iv  :  c  Paidinus 
viriulibiis  <Jd  esl  proligiis,  qux  a  virluli' us  moia- 


fOl  VITA.  102 

libus  difTerunt  :  nam  hx  sanClitatem  conslituunt,  A  perio  exterx  nationcs,  qnariunjugonedum  cervicem 


ilia  declarant)  ac  vitse  sanctimonia  adeo  illustris  ha- 
bitus  est ,  ut  quem  Tivenlem  tanquam  e  coelo  mis- 
suro  omnes  admirabantur,  defunctum  in  eadem  (ci- 
vitate  Austriae)  pro  coelite  frequenti  concursu  in  dics 
quoque  nostros  celebrent.  i  Verum  de  cultu  ejus  V6- 
teri  et  recentiori  inferius  dicendum.  Interiro  scias 
TcHm,  tabellas  et  vota  (ut  dicunt)  ad  aram  ipsius  non 
defuisse.  Nam  in  inventario  anni  1506,  die  8  Se- 
ptemb.  cx  [xlii]  archivo  ecclesix  Givilaten.  legitur 
'vulgari  idiomate  :  Una  vila  ed  un  denie^  tutti  d^ar- 
gentOj  presentati  a  S.  PaolinOy  etc 

CAPUT  XV 
Sancti  Paultni  doctrina, 
I.*Ellies  Dupinius,  oestro  Francico  raptus,  tan- 


submittere,  verum  el  lingiiani  ailoplare,  vellel  uollet« 
uit  impulsum.  llinc  perogriua  una  simul  ct  barbara 
verba  in  Latinam  invecia  linguam ,  nnn  secus  ac 
mores,  jam  suo  terapore  dolcbal  Fabius  lib.  i  Inslit. 
Orat.  cap.  5  :  t  Peregrina  verba,  inquil,  ex  oninibus 
prope  dixerim  genlibus,  ut  bomiues,  ut  instilula 
eliam  nuilta,  venerunt.  •  Quod  cum  hoic  ailali  suas 
contigisse  testelur,  majori  jure  posterioribus  lempori- 
busevenisse  credenduni  est.  Ea  enim  reruni  onmiuro 
ferme  latalis  conditio  cst ,  nedum  in  apice  perfeclio- 
nis  haud  diu  immorari,  sed  in  dies  semper  in  pcjus 
vergere.  Itaque  ct  Latina  lingua  in  summa  venustule, 
ad  quam  TuIIiana  tenipora  eam  exluUrunt ,  non  diu 
consistens ,  sed  paulalim  senglmque  declinans,  vilia 


quaro  e\  tripode  pronuntiat  senlentiam  in  Paulinum  B  sermonis  intrusa  inoIescere,ct  tandem  iu  nllimam  se 

prolapsam  indoluit  barbariem.  Si  qua  autcin  exacta 
saecuia  hujusmodi  miserabili  fuere  obnoxia  inforiunio, 
equidem  quac  Paulini  relati  propius  acccssenint,  bac 
peste  pnc  c^teris  laborarunt.  Qure  enim,  bone  Dous, 
erat  eruditionis  doclriiiaique  charilas  iis  diebus,  qui- 
bus  vel  solliciliores  episcopi  saliem  lcgcre  a  suis 
clericis  pnKstoIarentur?  Coiicilii  iSarL;oneiisis  Palres 
au.  589,  can.  1 1  sic  slatuebant  :  c  Aniodo  nulli  li- 
ceat  episcoporum  ordinare  diaconum,  aul  prcsbyte- 
rum  litlcras  ignoranlem ;  sed  qui  ordinali  fuerinl, 
cogantur  disccrc.  •  Et  ne  putes  exquisilam  exegisse 
in  clericis  scicntiam  ,  eomel  caiione  menlein  suam 
produnt,  dum  adtlunt  :   i  Ad  quid  crii  iu  Ecclesia 


nostrum  :  Son  sttjle  est  fort  simple,  et  n'a  rien 
d^Hev4.  Adhuc  iniquius  piocciiit  Erasmus,  qui  in 
Admonitione^  libro  Dc  soJutaribus  documcntlSy  sive 
F xhortationis  prxfixsi  in  veteribus  editioiiibus,  au- 
ilorem  lihri  sine  litteris  esse  criininalur.  Vcnia  tainen 
iiuic  daikla ,  si  irreverentcr  de  scriptore  sacro  si!ji 
i:on  cognito  ha3c  audel.  Ciclenim  utriusque  pace  res 
;cqnius  est  pensaiula.  Non  ncgarim,  Paulinum  no- 
strum  fclicioris  Laiini  sermoiiis  a^tatis  scriploribus 
faaiid  essc  conferenduni.  Non  enim  exaHiualCypriani 
energicam  viro ,  nec  Leoiiis  periodorum  conciiine 
productarum  harmoniam ;  ncc  eloquenliam  Chryso- 
logi,  nec  flores  Augustini,  nec  Ambrosii  favos,  iiec 


lepores  Hieronymi  et  gratias,  ne  dicam  TuUianam  ^  I>^»»  s»  "<>"  f^erit  ad  legendum  exercitalus?  >  £t 
rac:rndiam,  vel  eam  puritatem  Laliiie  dicendi,  quam      quidem  legcndi  pcrilia  jure  tunc  dcsidcrabalur;  nam 

ea  erat  minislroruiii  Ecclesiai  ad  verba  populo  fa- 
cienda  iiiscitia,  ut  conciiium  Vasense  an.  5ii9jam 
sanciveril,can.  2:  c  LU  sipreslylcraliqua  inrinniiate 
prohibentc,  per  se  ipsum  non  poiuerit  prxdicare, 
saiictorum  Patruin  humilia;  a  diacoaibus  recitcniur.  i 
111.  Processil  sequcnlibus  saeailis  eo  usque  cleri 
ignorantia,  ul  tempore  Caroli  Magni  et  Paulini,  sal- 
leiu  ea  doclrina  a  parochis  ipsis  exigeretur,  ul  vel 
veruaculu  lingua  mysteria  fidei  principaliora  popu- 
lum  possent  doccre.  Quod  si  aliquando  nec  hoc  prae- 
stare  valuissent ,  a  doctiore  quocunque  conscripta 
publice  lcgere  jubereniur.  Audi ,  quid  slatuatur  lib. 
VI  Capitular.  cap.  185  :  c  Notum  est  omnibus,  im- 


quasi  e  po^tlimiuio  reversis  litteris  in  prccsentiarum 
probarous,  qui  Musas  colimus  severiores;  sed  nec  at- 
tingit  quidem.  Verum  a  viro,  qui  floruit  tempore 
oronino  eisulantis  et  ferme  conclamatde  elegantioe, 
8US  deque  omnia  facicnte  barbarie,  non  est  hujus- 
roodi  vcnustas  dicendi  exspectanda,  sed  nec  expe- 
lenda.  iEquiori  collatione  res  agenda  est.  Non  enim 
CHm  aliorum  temponim  scriptoribus  comparandus 
^l  Paulinus,  sed  cum  syiichronis  coaivisque,  quo- 
rum  cum  nulli  primas  concedere  dcprcheiides ,  non 
imroerito  doctissimuro  appellaveris.  Ut  autero  quo 
locnpletissiroo  doctrinse  penu  instructus  fiierit ,  pro 
eoruro  tempomm  ratione  ,  cognoscas ,  prospectum 


idecoli  Pauliniani  proponere  non  gravabor  :  quando-  n  possibile  esse  sine  lide  placere  Deo.  Et  ideo  nuUus 
quidem  et  ars  pictoria  ex  supposilis  umbris  in  emi-      ^*^  presbyter,  qui  in  Ecclcsia  publice  noii  doccat  lin- 

gua,  quain  auditores  intelligant,  fidem  omnipotenlis 
Dei  in  unitatc  et  trinilate  simpiiciter  credere,  et  ea 
quoj  omnibus  gencraliter  dicenda  sunt,  de  malis  evi- 
tandis  ,  sive  bonis  faciendis ,  et  judicio  in  resurre- 
clioiie  fuluro.  Si  vero  ipse  verbis  nianifeste  expli- 
care  non  poterit,  petat  sibi  ea  a  docliore  transcribi, 
qualiter  aperte  legat ,  quod  qui  audiunt  intelligaiil. 
Et  qui  amplius  non  potuerit ,  vel  his  verbis  admo- 
neat :  Poenitentiam  agile,  appropinquavit  enim  reg- 
num  coelorum.  »  Viden  ex  his,  qua  ignorantia  la- 
borabant  ssecula  iila,  quibus  saltcm  legendi  peritia 
in  ipsis  viris  i)co  sacratis  desiderabatur? 
IV.  Nono  sscculo,  eo  scilir^el  ipso,crJus  initio  Pau- 


nentiorero  lucem  figuras  suas  educere  contendit. 

n.  Non  sicut  primis  posl  diluvium  annis  ad  tur- 
rim  Babel  ex  unius  linguae  confusione  varietas  cnata 
est  idioroatuin,  scd  ex  varielate  idiomalum  unius 
linguae  Latinae  confusio  prodivit.  Nam  Gallis,  Poenis, 
Waudalis,  Gotthis,  Longobardis  subacla  totics  Ilalia, 
Latini  sermonis  altrix  et  cultrix,  voces  exoticas  sus- 
cipere  coacia  est,  et  Latium  se  non  Latine  amplius 
loqui  miratuin  est.  Etenim  sicut  (aiebat  Augustinus 
de  arbe  gentium  victrice  et  domina  Roma  (De  Civit. 
Dd  lib.  XIX,  cap.  7) :  c  non  soluro  jugum,  verum 
etiam  linguam  snam  domitis  gentibus  imperiosa  civi- 
tas  iroposuit ;  i  ita  vices  rependerunt  Romano  im- 


105  S.  PAULINI  AQUILEIENSIS  PATRLlRCHiE  1C4 

linus  ab  huinams  exemplus  est,  Dihil  aut  param  ad-  A  Anglus,  et  Garohis  Dn  Fresne  dominus  Du  Cange, 

Glossariis  suis :  liic  Iribus  tomis,  ille  duabus  par- 


roodum  remissior  cleri  insciiia  apparebat,  quamvis 
\igilanlia  episcoporum  soliicile,  quantum  ea  tempora 
ferebanC,  pro  illa  submovenda  desudasseu  Ex  conci- 
liorum  Eugenii  H  an.  826,  et  LeonisIY  an.  85^,  ca- 
nonibus ,  qui  lali  sunt  vel  contra  clericorum  igno- 
ranliam,  vel  pro  sludiis  litterarum  restaurandiSt 
satis  liqnet,  quantis  tenebris  setas  illa  invoWeretur. 
In  canone  enim  4  Eugeoiani  concilii  inter  csetera  le- 
gitur  :  I  Si  episcopus  inTeniatur  indoctus ,  a  metro- 
politano  proprio,  et  deinceps  sacerdotes  presbyteri , 
diaconi,  vel  etiam  subdiaconi  a  suo  episcopo  ut  do- 
ceri  possint,  admoneantur.  Interim  subjecti  sacerdo- 
tes ,  el  tales  clerici  ad  tempus  a  celebratione  divinse 
hostiac  et  ofBciis  suspendantur,  ut  docti  valeant  ad 


tibus  ea  comprebendentes.  Quaravis  Spehnanni  pars 
posterior  dignitati  et  merito  prioris  non  affatim^  re- 
spondeat ;  utrique  tamen  sic  mediae  aetatis  studio- 
80S  sibi  devinxerunt,  ut  omni  invidia  seposita  cogani 
quemquc  fateri,  sine  horum  vel  sallem  alterius,  pra»* 
sertim  Du  Cange,  face  non  dari  cuiquam,  aut  vix 
dari ,  tenebrosa  illa  ssecula  inoffenso  pede  adire  ei 
excurrere. 

VI.  Quae  cum  ita  sint  (ut  »d  Pauiinum  nostmiu 
revertatur  sermo)  non  est  quod  mireris,  si  ipse  qoo>- 
que  pbrasi  et  verbis  utatur,  quae  ad  Lydium  lapidem 
purioris  Latinitatis  non  essent  probanda.  Nihil  tamen 
officit,  quin  doctrina  ejus  non  subiimior  appareat,  el 


debitum  ministerium  advenire.  Si  autem  non  potue-  B  supra  caetera  eorum  temporum  ingenia  non  se  extol- 


rint  edoceri,  in  potestai^  episcopi  sit  canonice  judi- 
candi.  i  Ganone  vero  54  arguitur,  hujusmodi  igno- 
rantia  laboranies  ministros  Ecclesiae  facili  negotio 
inveniri  potuisse,  quippe  multis  in  locis  deerant, 
qui  caeteros  possent  cdocere.  c  De  quibusdam  locis 
(dicebant  Palres  concilii)  ad  nos  refertur,  non  ma- 
gistros,  neque  curam  inveniri  pro  studio  litterarum.  > 
Quod  huic  malo  occurrendi  consilium  captum  fuerit, 
accipe  ex  his  quae  sequuntur  :  i  Idcirco  in  universis 
cpiscopis,  subjectisque  plebibus ,  et  aliis  locis ,  qui- 
bus  necessitas  occurrerit,  omnino  cura  et  diligentia 
habeatur,  ut  magistri  et  doctores  constituantur,  qui 
studia  litterarum  liberaliumque  artium ,  ac  sancta 
faabentes  dogmala,  assidue  doceant.  i  Ex  his  habes, 


hit.  Quid  enim  aliud  agendum  erat  Paulino  pruden- 
tissimo  viro  quam  verbis  sua  tempestate  acceptis 
eloqui  et  stylo  communiori  voto  probato  orationes 
suas  componere  ?  lu  ea  quippe  mala  tempora  incidc- 
rat,  quae  praedixerat  Sidonius,  cum  scriberet  Espe- 
rio  lib.  II,  epist.  10 :  4  Tantum  increbuit  multitudo 
desidiosorum,  ut  nisi  vel  paucissimi  quique  meram 
Latiaris  linguae  proprietatem  de  trivialium  barbaris- 
morum  rubigine  vindicaveritis,  eam  brevi  aboiitam 
defleamus  inleritamque :  sic  omnes  nobilium  ser- 
monum  purpurae  per  incuriam  vulgi  decolorabun- 
lur.  >  Si  ergo  aliter  quam  mos  ferebat  Paulinus 
egisset,  redargutionem  parem  illi  incurrisset,  qvoL 
reprehendit  adolescentem  quemdam  veterum  vertx»- 


quorsum  se  praesulum  sollicitudo  extendebat  in  lit-  C  rum  affectaturem  Phavorinus  apud  A.  Gellium  Noct. 

Attic.  lib.  I,  cap.  10  :  t  Curius,  inquit,  et  Fabricius» 
et  Coruncanus. . .  aetatis  suae  verbis  locuti  sunt.  To 
aulem  perinde  quasi  cum  matre  Evandri  nunc  lo- 
quare,  sermone  adhinc  multis  annis  desito  uteris: 
quod  scire  atque  intelligere  neminem  vis,  quae  di- 
cas. . .  Vive  ergo  moribus  praeteritis,  loqucre  verbit 
praesentibus.  >  At,  inquies,  negandum  haud  est  tunc 
male  homines  locutos.  Quid  ni?  iroo  et  pessime.  Sed 
tamen  ea  erat  communis  et  omnium  loquela,  i  adeo 
iliis  adullerium  linguae  placebat :  >  uc  loquar  cum 
Hieronymo  epist.  22.  Yidit  et  ipse  Paulinus  nastt- 
tum  quempiam  criminari  se  posse ,  et  inelegantiam 
barbarieroque  sibi  oLjici :  ea  propter  post  versus  l>e 
Regula  fideiy  quaedam  quasi  pro  apologia  disseril ; 


teris  promovendis.  Sed  adhuc  clarius  ex  additione 
Leonis  IV  huic  canoni  comprehendes ,  non  nimium 
cordi  fuisse  humaniorum  )itterarum  cultum,  si  Scri- 
pturam  et  ad  summum  canones  demus.  c  Etsi  (in- 
quit  Lco)  liberalium  artium  praeccptores  in  plebibus, 
ut  assolel ,  raro  inveniuntur  (perpende  quaeso  illud 
ut  assolet)  tamen  divinae  Scripturae  magistri ,  et  in- 
stitutores  ecclesiastici  oCScii  nullatenus  desint.  i  Hi 
erant  limites  profanae  sacraeque  eruditionis  commu- 
niter  tunc  temporis.  Quid  plura?  Ea  [xliii]  erat  sci- 
torum  virorum ,  vcl  in  ipsa  Roroana  Ecclesia  curia- 
que,  inopia,  ut  in  concilio  siipra  allegato  Eugenii 
tnn.  826  deAciente  oralore,  qui  ex  subjecta  materia 
Patribus  praefaretur ,  Theodorus  diaconus  nomine 


pontificis  prxfalionem  illam  ipsam  recitaverit  ex  '^  ad  quae  te,  lector,  et  ad  quae  in  ea  a  nobis  adiiolati 


scripto  legeritque ,  quam  an.  721  Gregorius  II  pon- 
tifex  suac  synodo  praeposuerat.  Gonfer,  lector,  honim 
aiinorum  concilia,  et  ita  esse  deprehendes.  Quod  et 
advertit  nnperus  scriptor  Gallus ,  abbas  Fleury,  Hi- 
stor.  eccles.  tom.  X,  pag.  284,  edit.  Paris.  1704. 

V.  Nil  mirum  igiiur  si  pessumdata  his  saeculis 
adco  immaniter  eruditione  et  doctrina,  invabierit  vo- 
cabulorum  extrema  barbaries.  Hinc  ob  vcrborum 
inductam  insolentiam  satis  bene  mereri  de  actate 

tstra  censueruut  illustres  viri,  cum  in  explicandis 
oticisvocibusetearum  signidcationibus  aperiendiii 
mm  suam  impendissent.  Prxstiterunt  hujusmodi 
iit  stodiis  suffragium  Itenricus  Spnlmannus  eques 


sunt,  remitlimus.  Qui  autem  sdvit  aetati  suae  morem 
gercrc,  et  prudens  genio  corrupti  saecuii  se  confor- 
mare,  quis  adeo  desipiens  esse  poterit  qui  credat,  si 
aetas  illa  aliter  tulisset,  cultiori  Latiniiati  se  nesctssc 
aptare,  et  ad  puriorem  dicendi  phrasim  vert)a  com- 
parare  ?  Duri  igitur  uimium  exactores  sunt ,  qoi  a 
ferrea  aetaie  aurea  exigunt  verba,  et  paiati  eoriosio- 
ris,  ne  dicam  superstitiosioris  iniquiorisque,  quibus 
c  non  sont  suaves  epulae,  quae  non  placentam  redo- 
lent ,  quas  non  condit  Apicius ,  in  quibus  nibii  de 
magistronim  hujus  temporis  jure  suffumat,  >  ul  de- 
nuo  dictum  Hieronymi  usurpem  epist.  150  ad  llar- 
cellum. 


105  VITA.  lOi 

VII.  Ul  autem  dodrinam  ejus  testatam  liabeas,  A  Eecltsia^et  (Uscipliiiuiconsentancum  Id,  quoJ  9latu«- 


excurre  qu»  scripsit,  et  qiiibus  de  causis,  et  depre- 
benJes  ^cre  suo  tempore  illam  Tuisse  evangelii  lucer- 
nam,  non  delitescenlem  sub  modio,  sed  ut  omnibus 
prxluccre*.,  et  viara  salutis  et  verilalis  ostendcret, 
soper  can  lelabrum  in  Ecclesia  Dei  elevatam,  ct  sal 
iilud,  qno  a  corniptione  grassantis  Felicis  hscreseos 
illssx  mcntes  fidelium  servapcntur.  Sicut  enim  prio- 
ribus  temporibus  divina  ccBiestis  Patris  providentia, 
novis  0  Uirtaro  enim|ientibus  hxresil^us  et  hinresiar* 
cJiis,  strenuos  antagonistas  tutores  fidei  opposuit,  ut 
Arrio  el  Macedonio  Athanasium,  Ncstorio  Cyrillnm, 
Pelagio  Augnstinum,  aliis  alios,  itaFelici  eiEIipando 
Paulinum.  Fateor  quidem  non  solum  et  unicum  cum 
luereticis  istiusmodi  manus  conscruisse,  nam  etEthe- 


rat,  forei,  perspicue  constat  ex  eo,  qtmd  postea  in» 
tcr  sanctioncs  ecclcsiasticas  c.  32,  q.  %  receptum 
est,  et  ab  episcopis  aiiis,  tanquam  similiuro  CAsunn 
nonna  et  exeniplar,  fuit  cxpeditam.  Yulfadus  enim 
bituricensis  episcopus  peliit  ab  Ilincmaro  Rheinensl 
episcopo,  ut  sibi  mittcret  Paulini  sententiam  de  nxor 
ricidis ,  tcstc  Flodoardo  histor.  Rom.  )ib.  iii,  cap. 
21.  Qiia  tamen  de  re,  vide  quae  uberius  diximns  in 
eam  epistolam. 

IX.  Forensium  quoquc  rernm  tbeoriam  et  praxim 
calluissc  Paulinum,  Joannes  Aventinus  in  annalibat 
Bojorum  lib.  iv,  cap.  5,  n.  16,  illuslrc  dat  testimo*» 
nium,  dum  a  Carolo  ad  lites  dirimendas  duodecim  ex 
primatibus  pncfectis,  juri  dictindo  ante  alios  PauU- 


riiun  Uiameosem  episcopum ,  et  abbatem  nominc  B  nus  proponitur.   i  Magnus  (Carolus)  duodecim  pnw 


Beatum,  et  Alcuinum  in  arenam  doscendisse,  maui- 
festiim  est.  Vcrum  illc,  c  quoniam  conatibiis  par  su- 
oessus  uon  erat,  i  (ut  ait  Joan.  Mariana  annal. 
ilispan.  lib.  vn,  cap.  8)  cumBeato  c  frustra  se  oppo- 
suit ,  1  inquit  quidam  lexicographus  (HofTinan  Y. 
Eiheriw)  ct  Alcutnus  propriis  non  fidons  viribus, 
conimililoncs  exposcit  a  Carolo  Paulinum  Aquilcicn- 
sis,  Thcodulphum  Aureliancnsis,  et  Riihbodum  Tre- 
viflXtisis  Ecclcsix  cpiscopos,  quorum  postremos  ali- 
qnid  contra  bosce  liacreticos  niolitos  fuissc  adhuc 
ignomlur.  IgiturPaulinus  antosignanns  in  acie  erat  el 
primipilus,  vel  (ut  sacratiori  utar  ex  divina  Scriptura 
pbrasi)  IpMC  erat  dux  verbi ;  qui  cum  Alcuinus  epist. 
8  ad  Carolnm  scriberct :  •  Ego  solus  non  suflicio  ad 


cercs  juris  divini  prudentes  in  Italiam  Romamque 
legat ,  qui  controversias  cognoscant,  suppUces  aa<* 
diant,  causas  absolvant,  lilcs  (^irimant,  jusque  di« 
canf.  Illorum  princcps  erat  Paulinus  Aqui1ei;e.  ■  • 
[xliv]  X.  Sedjam  quyc  doctrlnce  Paulin;  fama  e| 
opinio  percrebneril,  circa  ea  ipsa  tempora  qaibns  flo^ 
niil,  apud  cordaliores  viros,  liceat  testimenia  in  me« 
dium  proferrc.  Primum  iilud  sil  Hincmari  archiopln 
scopi  Rhemensls,  ex  ejus  ad  Carolum  Calvum  cpi* 
stola,  quam  profcrt  Flodoardus  histor.  Rhem.  libt 
III,  C.  15,  qita  Paulinum  priscis  Palrilms  Ecclesi;i 
magistris  in  canonc  Gelasii  relatis  coa^quat,  ncduni 
lao,  sed  et  sedis  apostoHcse  judiclo,  in  causa  Felic|| 
damnati  lueretici  prolato.   Sic  cnim  ait :   <  Eonini 


respoDsionera,  >  ipse  ui  concilio  Francofurtensi,  ma-  C  ctiam  sentcniias  (|ui. . . .  doctrina  catholica  et  san« 


jori  nc  bomilitatc  an  strcnuilate  animi,  dicere  po- 
tuic  :  <  Qoapropter  ego  Paulinus ,  licet  indignus 
pecoilor. . . .  jnxta  exilem  iiitelligentix  nostrae  te- 
miilatem»  sancto  perdocente  Spirilu,  oorde,  iingaa, 
fttylb  contra  eornm  vesanias  ,  qui  rect;e  fidci  sunt 
advertarii,  respondere  non  formido.  »  Non  inflcias 
eo  ab  illo  Carolom  rogatum,  ut  tres  libri  conlra  Fe- 
iicem  a  se  exarati  ad  maiuis  c  Albiqi  summx  reli- 
gioois  persptcui  oratoris  Vestri,  mihique  siqicr  omnia 
daicissimi  delerantur  i  (sic  Carolo,  in  cpist.  cujus 
fragmtntum  superest,  scribebat),  Sed  hoc  eral  spe- 
dmeo  amicitix  pncmonstrare,  ut  potet  cx  cpistola, 
et  ana  simui  homilitatem  excolere.  Neque  enim  ope 
alterius  indigebat ,  qui  pro  omnibus  Italise  Patribus 


ctitatc  conversatioiiis  in  Ecclesia  florucnint  ,  ,  ,  « 
reyercntia  pari  (idest  ac  Gelasiano)  amplectlmur| 
veluti  veiierabilis  Bedac  presbyteri. . . .  ae  veiicrandax 
memori»  Paulini  patriarchae  Aquileiensis  parochisr^ 
atque  Alcuini  Tiri  religiosi  et  docti :  quonim  fidem 
ct  doclriiuim  apostolica  sedet  Roniana  non  soliim 
lenignissime  acceptavit,  verum  et  inultis  laudilHis 
cxtulit,  sicut  in  scriptis  ipsius  sanctse  sedis  inveni-^ 
mus,  qiiac  Ecclesise  nostr»  ab  eadem  Ecclesianin> 
matrc  acccperunt  tem|K>re  divx  memorix  CnroH  inw 
peratoris,  quandq  synodus  pro  cognita  tnfidclitato 
Feiicis  cst  halita,  ct  ad  Romanam  Ecclesiam  vehi| 
ad  apioem  Ecclesiarum  transmissa.  Sed  et  eonim 
scripta  qiii  legit,  quaro  sint  laudanda  et  recipienda 


OPHft  susceperat  solus  rcspondendi,  Ciyus  sapicpti»  D  imelligit.  i  Scd  audiendus  est  luculentissimus  testrt 
d  doctrinx  qoantum  concilii  Patresi  universi  dctu-     Alcuinus. 


leriBt,  ex  eo  evideoter  apparet,  qnod  commuoi  voto 
«uidTeriiit  totiuft  concilii  nomine,  Sacrosyll^bnm 
ab  eo  epmpoMtom  a4  Hispanos  episcopos  dirigen- 
diuii* 

VUI.  Sed  qood  circa  dogma  fidei ,  synodi  Patrum 
UBaBinie  judiciam  de  Paolini  doctrina  ex  facto  pro- 
ceHit,  et  facto  alio  circa  disciplinam  par  consura 
cmaiiaTit.  Nam  in  causa  Heistulfi  ,  qui  axorem  oc- 
eiderat,  ad  uiuus  homuncioms  tesUmoniuin  adulterii 
eam  aecusanlis,  soliui  Paalini  pccoitcntialis  animad- 
vorsioais  senteotia  profertor,  ratum  habenlihus  Pa- 
tribus  qoidquid  e  Paulini  ore  prodirct.  Qnam  legil)ys 
PATROL.   XCIX,, 


XL  Is  000  uno  looo,  sed  quam  s^pissime  docirit 
nam  Paulini  extollit,  commehdatque,  non  tamen  uK 
tra  viri  meritum.  Sanctitas  enim  cjus  neminem  velle, 
et  aroicitia  intlma  com  Paulino  ei^  ignorantia  neroi* 
nem  posse  fallerc  suadent.  Quamvis  vero  cum  Paun 
lino ipso verba  faciat,  nihiltamen  adubtionis in hO' 
mine  credas.  Hujosmodi  enim  auke  blanditixne,  an 
malttisB  in  sanctis  viris  nec  suspleand».  Igitnr  epist 
62  sic  Paulinum  affatur,  qui  sibi  ante  scripserat  \ 
f  Plurima  mihi  de  sanciissimo  tui  cordis  epithalamici 
rariflno  nectarc  exnndantta  protulisli  exempla,  u| 
vorias  Arisiotelicum  illud  in  te  videam  impleri  pjii-' 

k 


107  S.  PAULIM  AQUILEIBNSIS  PATRIARCUii:  m 

Tcrbitim,  qui  acutissioias  PeiihcrniCDiarum  scripli-*  A  ccrna  supcr  eandelabrum  in  donio  Dci.  Tua  lingua 


Uns  argumenlaiioncs ,  dicitur  in  mentc  calamom 
linxi^^se.  Tuum  vero  sanctissimam  cor  terra  est  re- 

l»romissionis,  sapienliae  melle  manans Ibi  arca 

sapieiiiiae  et  duorum  tabulse  tcstamentorum  ;  et  bsec 
omnia  chcrubin  in  mullitudine  tegunt  scicntiae.  Ho- 
ruro  subter  alas  divina  populis  oracula  rcspondent, 
et  flumina  vivcntis  aquae  ad  salulcm  sitieniii^us  sa- 
Jiunt  setemam.  Quo  qui  sitit,  de  ari.iis  ignorantis 
partibus  veniat,  et  bibnt.  i  Uxc  Alcuinus ,  qtii  ad 
Paulinum  velut  ad  oraculum  confugiebat,  -^tatim  ac 
tudissel  aliquid  v3  sanae  fidei,  vel  priorum  tenipo- 
rum  disciplinse,  veiPatrum  tradiUoni  repugnans,  no- 
viicr  invenlum  in  tgro  Ecclcsise  pullulare.  Hoc  ad- 
vcrlimus  cap*  superlori  n.  3cl  ^  ex  cpistola  8i.  Nunc 


coelum  claudil  et  aperit,  etc.  i  Scribens  eiiam  Hen- 
rico  Forcjuliensium  duci,  ab  otBcio  majora  pluraque 
documenla  snggercndi  se  subirahii,  quia  Paulinuoi 
vices  suas  uberius  impleiumm  oognoverai.  c  Plura 
iibi,  vir  venerandc  (i^ic  scribebai  epist.  94)  de  Chri- 
slianx  pieiatis  observatione  forie  scripsissem,  si  iibl 
doctor  egregius,  ei  pius  coelcsiis  vitje  pnscepior 
Paulious  meus  praesio  non  essei  :  de  cuius  conte 
emaoat  fons  viveniis  aquae  in  viiam  salieniis  aeier? 
nam.  Illum  habcas  tibi  salulis  aetcmae  conciliaio* 
rem,  nc  alicubi  Xux  conversaiionis  pcs  impingat, 
etc.  > 

XIII.  Eius  tandem  docirinse  uberrimi  testes  suni 
€jus  scripla.  Qu£  quidem,  si  numerum  molemqite 


iantiimmodo  ex  eadem  epistola  adnoiamos  vcrba,  B  spectcs,  non  multa  nec  magna  sunt ;  si  rem  tameii. 


quilxis  eloqiientiam  doctrinamque  Paulini  commen- 
dat  in  opcribus  cjus,  sivc  contra  bcereses,  sive  pro 
tuilione  Odei  conscriptis.  i  Cum  bcaiitudinis  vcstrae, 
inquit,  liUerai  omni  favo  dulcior^s  intueri  mcrear, 
nonne  videor  mikii  intcr  varios  paradisi  flores  toius 
conversari,  ei  avida  desiderii  mei  dcxtera  spiritales 
cxinde  carpere  fructus  ?  Quanto  magis  cum  sanctis- 
simae  fidei  veslne  iibelium  recensui  catholicae  pacis 
puritate  ornaiura,  eloquentiffi  vcnuslaie  jucundissi- 
mum,  sensuum  veritate  flrmissimum,  totius  animi 
mci  habenas  in  laititiam  laYavi.  Ubi  de  uno  lucidis- 
5imo  et  salubcrrimo  paradisi  fonte  quatuor  viriuium 
flumina,  non  solum  Ausonix  ferlililaiis  prata,  scd 
iolius  ecclcsiastic;e  Lalinitatis   rura  Irrigare  coo- 


cigus  gralia  exarata  suni,  inier  graviora  Pairum  ei 
digniora  adnumerabis.  Regestum  eorum,  ordino 
chronico  servato,  hic  iibi  paucis  subjicio.  Anno  Gbri- 
sii  794  in  concilio  Francofordiensi  lileUom  Saero- 
syllabum,  nomine  episcoporum  Italiae,  pairibus  pii^* 
posuii,  ei  eorom  nuiu  edidii :  quem  etiam  Carolus, 
una  cum  Patribus,  Hispaniae  direxii  episcopis.  Tunc 
etiam  scripsil  episiolim  de  poeniieuiia  Heisiulfi. 
Anno  7d5  ad  Ilenricom  ducem  Forojolicnsem  scripeii 
lihrum  Exhortationis,  quo  reclam  homini  saecularibos 
curis  implicato  et^  in  digniiate  constiiuio  exbibet  in»- 
ihodum,  qua  inoflenso  pede  viam  salulis ,  ei  qua  ta^ 
cnlaris,  ct  qua  magistratus,  et  qua  paierfainilias, 
arripere  ei  consequi  possit.  Anno  796  coBciitnm  Fo- 


spexi.  Uld  et  aurivomos  spiritalium  sensuum  gur-  ^  rojuliense  coegit,  iu  quo  eleganti  oraiione  caoaam 
gites  gemmis  schoiasticx  urbanitatis  abundare  iniel- 
lv*xi.  I 

XII.  Domiiis  Avaris,  ei  de  eoroa  conversiooe 
anxius  CaroU  Magni  animus  oculos,  cum  proceribus 
aulafi  uuiversis,  inPauIioum  deOgit,  cui  proviiiciam 
jugo  Chriati  subdendam  demandarct.  Ad  quod  mo- 
nus  subeuudum  «ncccssit  Akuiui  sollidtanlis  episiola, 
cujus  cap.  superiori  n.  3  partem  produximus,  qua 
horlaiur  eum  gentis  se  consiiiaere  dociorem,  quia 
«  prseler  viciniiatem  loconim  ei  aucloriiatis  excel- 
leniiaro,  sapientiie  dccus  et  cuncia  operi  necessaria  m 
ipso  conveuiuni.  i  Additque  commendans  erudiiionis 
ubcrtaiem,  i  de  tyus  pectore  abundantissimo  flumiiia 


conciUi  cxponit,  fidem  commendat,  symboliam  ex| 
cai,  ei  iandem  14  canones  ad  disciplinam  ecdesia^ 
siicam  iuendam  proponii.  Anno  eodem  et  seqq.  ireo 
libros  composuii  conira  FeUcem,  addita  in  fijie  Re* 
gttla  fidei,  metri  dukedine  ad  alliciendum  idioias  ol 
memori»  mandareiur,  ooocmnata.  Hinc  versuft  Pan- 
lini  ei  fragmenta  episiolarum,  ianquam  incerii  lein* 
poris  opera,  reponimus.  Tandem  amio  803  coDciiimn 
Aliinense  coegii,  ex  quo  episiolam  Caroto  direxii, 
acia  in  synodo  exponens ,  ei  uliionem  exposlaUiBS 
pairaii  sceleris  in  pairiarcharo  Gradensem,  e  larri 
per  Yenetorum  duces  projecium ,  ei  casa  proiri- 
ium. 


Cehonica  pcr  toum  Nilotici  ruris  latiiudiacm,  ad  fc-  p     XIY.  Ex  his  vidc,  quanto  jurc  et  merito  Ecclesia 


cunjandos  divci*6i  gencris  flores,  diflundere  valeie.  > 
Concludilque  prccando  diviux  sapicntiae  scdem  in 
ip^o  fuiuram  xiernam,  qoae  in  eo  adeo  mirabUis  in 
pr.cscniiarum  conspiciebaiur. 

Floreat  in  Teslro  diviais  peeiore  liouis 
Seoiper  io  aelemum  sophia,  laocie  paier. 

Aiia  qnoque  epistola  (quae  esl  in  ordine  115  in  Ap- 
pcn;:iie  vero  I,  n.  1 ,  episi.  6)  ipsum  ad  pracdicatie» 
nis  oilicium  soUiciiai.  c  Clama  (ait),  ne  cesses ;  exalia 
quasi  luba  vocem  iuain.  Sit  guiiur  luum  luba  Dd. 
Pi^ica  opportime  importune.  Tu  gaUus  in  pncdica- 
iioup,  succiuctusin  castitaie ;  tu  aries  in  veritaie  for- 
tii>siiuus,  cui  nuHus  regiim  resislerc  poterit.  Tu  lu- 


Forcjuliensis  ipsum  nedam  pro  eximia  sanciiiaie  ail 
vencrata,  verom  ciiam  pro  exceUentla  docirin».  Hlnc 
nnlla  subire  admiratio  debel,  sl  allquando  in  Eccle-' 
slae  horis  canonicis  pcrsolveiidis,  vel  missanimtO- 
lemniis  ad  memoriam  ejus  agendis  etdem  oraiiene 
usa  fuerit,  qua  dc  ca;tcris  Ccclcsia:  docloribus  uti  Ro- 
mana  consaevli,  videlicei:  f  Dens  qtfl  popolo  tuo 
xtemae  sahiiis  beaium  PauUnura  mtmslrum  consii- 
inisll,  pnesta,  qiissumns,  ni  qoem  doctoreni  vila 
babuimus  in  lerris,  Intercessorem  semper  bebere 
mereamor  In  coelis.  Per  Domtftnm  notimm,  e!e.  % 
Haec  oraiio  esi  [xlv]  In  lib.  M.  slgnate  n.  13  eiii 
iitulus .  Ubtr  SacrameHtorum  tm.  Demimi  «cocnt^ 
pag.  2i9,  iergo,  In  eccinia  dntatls  Auitrim. 


It9 


CAPUT  XVI. 


VITA.  flQ 

A  haud  «lisplictTel,  quiu  una  simul  (^xornbat.  hauiiliai 


Rmtlim  amidiiim  ctm  Hluitri&ribus  tui  temporis  riris. 
I  Qeod  pnefabatHr  Laeliiis  apnid  Taliium,  Khro 
fliHi  iMMDine  dicto,  vd  I>e  amiciiia,  inqutenst  t  Hoc 
^mam  sentio,  nisi  si  in  bonis  amicitiam  cssc  non 
possc,  I  etdocuitPanlinns  i^oster,  cum  aaiicum  suum 
llenricum  Forojnliensinm  ducem  lib.  Exhortationis 
cap.  H  roonet  tantummodo  c  perffHrlorum  virnmm 
roosorlio  fmi,  el  ab  eorum  rerhis  anrem  non  avcr- 
Cere,  quia  simt  vita  ct  incolumitas  animx  :  cvitare 
aotem  superbos,  cxterisque  vitiis  inquinatos,  nt  vel 
nnam  bornm  in  domo  non  sit  habcndus  :  i  ct  pnc- 
slitit  qnoquc,  onm  corum  coluit  amicitiam,  qui  crctc- 
ros  probitatis  fama  aDtecellere  communi  judicio 
censebantur.  Etenim  cum  dicat  Sapiens  Omnii  homo 


ritas  hujusmodi  ansim  pr^ebuit,  ut  e{)istolarum  com<r 
munione  instituta  Inter  utrumque,  et  Carolus  a  Pan- 
lino  exigcret  in  Felicem  et  Elipandnm  insurgcre  i 
et  PauliAus  insurgens  libro^,  qtiibus  eos  impetebat, 
ipsi  Carok)  nuncuparet,  addcretqne  epistolam,  ut  U- 
bros  Alcuino  commnnicaret,  deposcentem.  Haec  om- 
nia  satis  ostendunt  eam,  quse  cum  regibiis  incsse  po? 
test,  cnm  Carolo  Magno  Paulini  fuisse  amicitiam. 

III.  Scd  clarius  adbuc  elucet  ex  factis  Garoli,  qa(^ 
Panlinum  aroore  prosequeretur,  viGcmqne  amiciCh» 
repcnderet.  Etenim  statim  ac  Paulini,  grammaiici 
tantummodo  nomine  in  orbe  cogniti,  notitiam  battv 
sit  benevolcntiae  pignus  cxbjbuit,  dufn  rrgio  dip9o 
mate  regiaquc  eum  donatione  deeoravit,  dc  qua  so-: 


Mimin$ui  iociabitur  (Eccii,  xni,  20);  ct  sanclns  Lco      P^  cap.  3.  Hinc  miram  non  sit,  si  ad  patriarcha- 


(Scrm.  1  de  jejunio  \  mensis) :  cEa  llrma  amiciiia 
est,  quam  morum  similitudo  socinril ;  i  cos  tantum 
eoluit,qui  honestate  vitse  commcndabiles  emincnlos- 
qae  apparebant.  Qui  enim  fieri  potcrat,  ut  sanctts- 
siraas  saccrdos  consnctudincm  institueret,  nisl  ha- 
jnsniodif  Qwe  enim  cominunicatio  sancto  homini  a4 
^arnem?  ait  Eccli.  ibfd.  22.  Igitur  quosamicos  hahuit 
PaaKmis,  dignl  amicitia  ejus  omnhio  censendi  simtt 
Et  ii  Panlinam  amicum  babentes  smU  oommenJan- 
|iir,  qnod  amicitia  Panlini  digni  s«n>i  hal^ti  :  vica- 
riam  mutuamqae  sibi  dignitatcm  prscstantes  talibns 
amicis  dignas  Paullnus,  et  tales  amici  Paulino  noif 
iiidigni. 


leoi  cathedram  assumpto  Paulino,  tot  privilpgiis  Ec, 
clesiam  Aquileiensem  ejus  gralia  ditaverit,  cujuf^ 
tanla  dilectione  tenebatur.  Qiiia  ergo  prohatio  c!i<: 
lectionis,  cxhibitio  est  opcris,  recole  qnx  cap.  4, 
§  l  retulimus,  et  patebil  quid  operatus  sit  Carolus, 
ctqnantasollicitudinc,  ut  Signahlo  dccedcnti  PaHll- 
imm  snum  in  sede  Aquileicnsi  sufficeret,  dun»  noq 
inodico  tempore  non  alia  iiitcntione  immorntus  e>| 
rcgionibus  nostris ,  quam  ut  falo  fiinclo  patriar« 
Gha,  cwjus  mors  imrolnens  credchalur,  viihiatx  Ec  i 
cleslae  novum  sponsuni  Pautinum  quantocius  acccr^ 
seret.  ft* 


IV.  Tandem  infula  patrlarchali  Inslgniium  Umtii 
II.  QoamYis  aot«m  inlor  disparcs  ftirtnoa  raro  amore  et  honore  prosecutus  est ,  nt  qu»  graviori^ 
licitia  coatescll,  pnecipue  tamen  inter  regiw  pri-'*  eranlin  curia  momenti  decemenda,  mentcm  ipsius 


pmicitia 

Tatauiae  softis  bomiiies  rarius  eonspicitur.  Haiionem 
daf  eoeoaiastes  Tngani  Piinio»in  panegyrico,  cum 
comiiatemfjas,  qoa  sibi  subditoram  animos  devin- 
xerat,  commendat ;  c  Nam  qua;  poterat  esse  inter 
flos  micitia,  qnonrai  sibi  alii  domim,  alii  servi  vide- 
bMrtor?  To  hanc  polsam  et  errantem  sedusisti.  Ha- 
hcs  aicicot,  qoia  amicos  ipsees.  >  Qoe.  cum  ita 
Mfera  si«t,  hine  CnctQm  tst,  ot  qoi  amabat  Paoiinam 
GmoIbs  Magnas  Franeenim  i^x,  deipde  Romano- 
rm  inpemtor^  i|ieet|uoqae  a  pauUno  auiaretur.  Ho- 
fm  matm  aneris  charaoteres  sont  verba  ipsiiu  Pao- 
ei  CaeU  Caroll.  fttquidem  Paalinns  non  mo  |oco 
lUMl  neecssitndiniSt  ^ux  ipeom  inter  et  regem  inr 


psiu^ 

per  epistolas  pnestoioretur ,  et  qnandoque  pncsen-; 
tiam.  Hinc  quia  solebat  Carolus  SQpientiorcs  ct  pru-» 
dcntiores  (prsccipue  inler  episcopos)  vjros  dclectos 
babcre,  quibus  in  rcpublica  adminislranda  consilior 
rum  saorum  opem  ferre  regi  incumberet,  in  horuni 
albo  Paulinum  recenscndum  esse  quis  ncget?  Au- 
dicndi  sunt  patres  concilii,  ad  Sanctam  Mariam  ii| 
fiflibtis  Rhemensis  parochix  an.  S8I  coacti,  quid  do 
Caroli  commendcbin  consoetudinc  dicebat  c.ip.  ^ 
Luihivico,  filio  Lndovici  Balbi,  Caroli  Calvi  Olii, 
dom  ad  exemplom  atavi  sui  consiliarios  prudeniis- 
simos  nt  seligeret,  exhortahantur.  i  Tandem  ad  vos, 
domine  rei  dllectissime,  scrroonem  convertimus... 


Falelur  io  eoncilio  Foniiofienst,  sarpius  Patrom  ^  Sicut  qnidam  nostrum  ab  illis  audicront  qui  interAie^ 


eooveDlibos  se  acoersitom  »  Garolo  adfnisse,  ingens 
in  Tinnn  aHioris  testimoniam.  Et  sane  hoc  astruunt, 
qoas  diiil  in  Gonciiio  Francofordiensi  circa  Qnem 
eraiioiiis,  sive  Sacrosyllabi  ad  Patres,  nedum  regem 
JaodUNW  extoUeos  (quod  et  assentatores  norunl  fa- 
cere)  aed  eo  osque  procedens,  at  exeroptionem  a  mi- 
Ulis  OBCrflms  implorarei  clericis,  bac  una  rcpeo- 
deoda  Tiee  repromissa,  cleroro  \idclicet  spiritoaliims 
arous  pro  eo  pagnatoram.  c  SupiflicandQS  esl,  aiebot, 
Ircmpiiiliseimns  princops  noster,  ot  ilie  pro  nobis 
COBtm  vimbiles  hosles  dimicelt  el  nos  pro  illo  conlra 
iovisihiiec  bestec  spirilBalibQS  arrois  pognemos.  > 
Poe  ipsttra  repetit  io  quadam  epistola,  cujus  frag- 
soperest,  admoiiitioociii  inserens,  <|n»  n^ 


runl,  Carolos  Magnas  impcrator,  qui  regnum  Fran-r 
corum  nobiliter  ampliavit,  et  per  annos  quadraglnta 
sex  fellciter  rexit,  ei  sapientia  tam  in  sacris  Scrhr 
pturis  quam  et  in  legibos  ecclesiasticis  et  humaniii 
regcs  Francoruin  praeoessit,  nuUo  nnquaro  temporH 
sine  tribus  de  sapientibas  et  eroinentioribus  consi- 
Kariis  suis  esse  patiebatur  :  sed  vicissiro  per  succcs- 
sieoes  (nt  eis  possibile  (oret)  secum  habebat,  ct  qoai 
sive  in  die,  sive  in  nocte  de  oMlitate  s^ncts  Ecclesi», 
et  de  profectu  et  soHditate  regni  meditabatur,  ii| 
eisdem  tabulis  annotabat,  et  cum  eisdem  consilla? 
riis,  quos  sccum  habcbat,  inde  Iracuba^,  i  Ifornni 
ex  nnmero,  qui  non  scroper,  sed  rfctMtm  \>er  snece^s 
riotie§  a  rcgis  la^ere  noii  discedebant,  |H|u!ht|i:4 


AM  S.  PAULIM  AQUILEIENSIS  PATRIARCH.€  4tt 

habcniuft,  qui  (ui  ipse  nou  uiio  loco  indical)  se  aulas  A  bal,  quae  relip;iosam  et  pUssimim  in  Deo  femiuam 


(ul  dicit  Alcuinus  epl»t.  79)  priiicipemque  vere  Cbri- 
slianam  demonstrabant.  His  igitur  ^etatisac  Ube- 
ralium  artium  sludiis  intenta,  factum  est,  et  cum 
bcalo  Alcuino,  in  auia  a  marito  Garolo  deteato,  iR- 
timam  uecessitudinem  nancisccretur,  quam  ex  epi- 
stoiis  adbuc  superstitibus  est  deprehendere.  Et  quia 
si  qua  alicubi  verum,  in  servis  Dei  verissimum  esft 
illud  Plalonis  in  Lyside  :  c  Conciliatoris  Dei  durio 
amicos  tieri;  >  ea  spiritualis  dilectio  iuter  Liutgar- 
dem  et  Alcuinum  coaluil,  ut  ab  biyus  ore  nutuque  in 
animx  suse  negotiis  ca^  (ut  dicunt)  obedientia  pen- 
deret.  Uoc  innuit  ipse  lilulus  spiritualis  liliationiSt 
quo  de  ea  verba  faciens,  con\pellare  solebat.  Sic 
enim  claudit  epistolam  21  cui   titulos  EpUapkium 


sistebat,  tantumrooJo  cum  vocarelur.  Garolus  enim, 
^amvis  cpiscopos  impense  colerct,  et  amiee  diligc- 
vet,  ab  evocandis  tamen  eis  a  rogimine  suarum  dicc- 
CGseon  prudenter  sc  tcropcrabat,  hac  quidem  in  re 
ad  scropulum  ferme  religiosus :  ut  constat  ex  venia 
pctita  a  Patribos  concilii  Francofordiensis,  delinendi 
apod  se  c  propter  otilifates  ecclesiasticas,  i  prxier 
Angilramnom  Metensero  episcopom,  ctijus  mora  <in 
aula  jam  placito  Adriani  papoe  fulciebatur,  etiam 
Hildeboldum  episcopum  Coloniensem,  cui  synodus 
tola  onanimi  voto  consensit,  ut  patet  ei  penultimo 
^canoiie  citati  concilii.  Intcr  consistentes  igilur  in 
aola*  oonsiiiarios  cpiscopos  Paulinum  recenseri  haud 
potesl ;  -inter  vocatos  vcro  statis  teinporibos  repo- 
nere,  dignum  cl  justum  esl.  Et  quidem  hujus  vo-  B  Uodgarde,  Carolo  direclam  : 
cationis  plura  in  vita  ejus  hinc  inde  sparsim  sunt 
inserta  argumenta,  ut  ab  ^intimioribus  consiliariis 
«elcctis  a  Caroio,  imo  a  ccnsu  amicorum  ejus  nuUo 
;f>acto  sit  amovendus. 

V.  H^jus  tandem  Carolum  inter  et  Paulinom  arai- 
■ciliae  vinculum  testatum  apprime  facit  ipsinsmet  se- 
dis  apostoUcx  judicium,  et  consilium  quod  cepit 
sanctissirous  pontifcx  Leo  Hl,  qui  perspecta  nedum 
peritia  Paulini  et  prudentia  in  rebus  agendis,  sed 
et  aroore,  quo  prosequebalur  eum  Carolus  impera- 
tor,  lcgalionis  onus  viccsque  suas  in  consilio  Aquis- 
granensi  commendavit.  Ralio  cnim  optimx  poliiices 
suadet  eos  ad  potentiores  principes  legatos  mittcn- 
dos,  [xlvi]  qui  gratiam  amiciliamqiie  eorum  sibi  pnc 


Semper  iu  etemam  vivat  feliciter^pto, 
Fiiia  cbara  mibl ,  sil  rogo  cbara  Deo. 

YU.  Quoniara  vero  sanctus  amor  zelotypia  non 
tangitur,  amatque  ab  aUis  dUigi  quos  ipse  dUigeadot 
semel  judicaVit,  Alcuinus  in  notitiam  Paulini  Liut- 
gardem,  et  Liutgardis  Paulinum  adduut  eo  leUci  rei 
eventOf  ut  mutua  charitate  se  invicera  postea  sint 
prosecuti.  Id  aotem  fuit  religiosissima;  mulieris 
in  PauUnum  amoris  stodiumyOt  cr^ris  moneribas 
eom  afficeret,  ut  pretiosa  suppeiiectUi  ipsius  ccde- 
siam  donaret.  Sic  enim  scribek^at  Paolino  Alcoinos 
epist.  05  in  Append.  i  nostra,  n.  1,  epist.  4  :  ^  £i 
eo  sciri  potest,  quania  mihi  essct  aviditas  loquendi 
tecum,  si  faculiatem  confabulatiouis  iniqua  terranmn 


caeteris  fuerint  aUquando  promcriti.  Quid  enim  boni  ^*  longinqoitas  non  i^rohiberet,  dom  iu  unios  dexte- 


sperandom,  cora  non  gratos  principi  legatus  dirigi- 

tur?  quin  potius  jure  verendum,  ne  re  iniecta,  quan- 

'^Soque  etiam  m  deterius  versa,  nedum  vacuus,  sed 

•  et  inglorius  recedere  cogatur.  Hinc  Tacitus,  vel 

jx>iius  apud  eum  (IUl>.  iv  Hisior.  cap.  7)  Uelvidius 

Priscus,  ex  ddectu  senatus  legatos  mitti  ad  Vespa- 

sianum  contendens  contra  MarceUum  Eprium,  qui 

sortito  creatos  volebat,  scile  dicebat,  c  pertUiere  ad 

.  utilitatera  reipublicx,  perlinere  ad  Yespasiani  hono- 

rcm  occurrere  UU,  quos  innocentissimos  senatus  ha- 

bebat,  .qui  honestis*  sermonibus  aures  imperatoris 

.imbuant...  nuUumnuyus  boni  Unperii  instrumentom 

quam  booos  amicos.  »  Uissio  igiiur  Paulini  ad  Ga  • 

rolum  cum  legationis  qpostoUcae  insigniis»  et  gratum 

pontifici,  et  impcratori  pcrcbarum  fuisse  satis  su- 

.perque  teslatum  fadt. 

Vi.  A  Caroli  cum  Paulino  aioicitia  non  scjongen- 
da  videtur  ea,  qua  a  principibus  feminis  cultus  fuit, 
dilcclio  sanctissima.  Uus  inter  ciiiiiiet  Liuigardis  ex 
ttxoribus  Caroii  quarUi,  qiiac  pobt  Fastradam  suffe^ 
ctam  liildegardi,  assumplae  post  repudium  Bertae  De- 
siderii  Longobardorum  regis  fito,  et  c  vi>is  creptam 


D 


ram  partitoris  propter  causas  topervenientes,  trea 
simol  posoi  indicolos,  onom  soUicitodinis  itfcs;  al- 
tenim  monoscoli  mei,  tertiom  pro  filiae  meae  Liut- 
gardis,  femin»  reUgiosae  ac  Deo  devotae,  cauist. 
Nam  illa  sanctitati  toae  doas  direxit  armiUas  aan 
obryzi,  pensantesii  denarios  minos  de  Bova  moaela 
regis  qoam  lUoram  plenam ;  ot  orares  pio  tk  ewn 
•acerdottbus  lois,  qoatenos  divina  demeniia  dm 
800S  disposoisset  in  salotem  animae  soae*  el  sandm 
soae  exaitationem  Ecclesiae.  Ego  de  tua  iBdobiss 
fide  soasi  ot  facerel.  Tu  veio,  pater  sancte,  mei 
et  Ulios  memor  obiqoe  in  Christi  charitate,  vadelo. » 
VUi.  Insoper  PaoUnum  inter  el  Henricom  cooii- 
tem,  sive  docem  ForojuUensem,  ea  amieilia  toccre- 
vil,  quae  sanctos  inter  viros  solet  assurgere.  Videsis 
vere  aureum  librum  Exhortationis,  cnjus  snperias 
crebram  mcntionem  fecimus,  et  quem  peculiari  dis- 
scriatiene  adomare  conamur.  Titulus  ipse  lihri  ami- 
ciliu;  «ntimioris  charactere  insignitnr,  dom  licel 
temporilMis  superioribus  ignotum  esset  Henrid  no- 
meii,  vclfalsoJuUani  comitis  appellationem  pnese- 
(erret;  attamen  qui  vel  tacito,  ut  pote  igiioto  nomine. 


au.  794  ducla  in  matriuioiiium,  supra  sexom  anirao    .  vel  falso  opus  edidemnt,  semper  vcl  ad  chari$iimHm, 


viriU  poUebat,  conjugcm  veiiatum  cuntcm  comitaba- 
tur,  Utteras  cultiores  fuvcbat,  ct  eamm  professores 
regio  favore  proscquebatur.  Praetcr  liab  auU^m  rcgi- 
iia  dignas  virtutes,  quibus  amorem  sub<litarum  gen- 
tium  sihi  coinparabat,  alias  aiiiini  doles  pni^fcre- 


vd  ad  amieissimHm  directum  pronuntiaruol.  Et  vere 
uiem  fuis>e  ex  conuuce,  qua  viram  alloqoitur,  ox 
adliorutionibus  sincerissima  chariute  eonspersis, 
ex  familiaritatc,  cx  simplidute,  cx  fratris  litalo.  quo 
s^ppissinie  llenricum  coropeUaty  ex  sexcentisaUis  ar- 


113 


MTA^ 


\U 


gumesUi  qtfi  legel  cognosoei.  Hioc  erga  Pauliiium  A  Non  est  quod  |>lurtbut  Ce  deiineam,  cum  ei  ip^ruin 


enatos  ii  Henrieo  amor  et  eiisiimalio  adeo  ad  opera 
Itietatispromaveodum  coraitis  animtim  praDvahiennit« 
ut  ecdesiam  sancti  Nicolai  Sacili  erexerit,  pinguioH- 
Ihis  praediis  ditaTertt,  et  licet  inter  fines  Concordten- 
sis  el  Cenetensis  dioeceseou  locala  esset,  Aqoileiensi 
i-atbedrae  privitegiis  ab  sede  apostolica  impetralis, 
Id  gratiam  indubie  Paulini  sui  vohiit  dc  caetero  esse 
Mifcjectam,  ut  osque  in  prsesentiarum  viderous.  Sed^ 
io  liis  non  est  cur  lectorem  nostrum  remoremur; 
potins  ad  dissertationem  i  cilatam»  qua  fusius  liaec 
pertractaDtor»  remittimus.  Huk;  tantummodo  com- 
inemorata  aiuty  ad  amicitiam  Uenrici  in  Paulinum 
perspicuam,  faciendam. 

IX.  Condliator  aotem  liujus  mutuse  dilectionis  et 


[xlvii]  motuis  epislolis  ad  evideuti&m  rem  babeas 
perspicuam.QoanquamautemPaulini  epistolxingenti 
bononim  omnium  damno  superslitcs  baod  sint,  \ica- 
rio  tamen  cbaritatis  oflicio  sc  uirinqoc  prosecolosi 
e\  ipsius  Alcoini  litteris  salis  superque  comperitori. 
Quid  enim  tenerioris  amiciti»  argumeutum,  quani 
quod  profert  epist.  6i?  Audi :  f  Dum  fervenlis  Coii- 
cri  igueus  sol  sidus  ascendit  (biuc  collige  epislolan  * 
scriplain  post  diiHidium  iunii  mensis)  et  uimio  diiH 
tumoque  calorc  arida  tellus  imbres  exspectai,  sic  tiui» 
paler  optime,  in  refrigeriura  mQgui  amoris  sitieus  iu 
meo  pectore  volnntas  tux  beatitudinis  diu  dcsiderabati 
litteras.  Iterum  atqoe  iterum  per  singula  iMrarua 
momenta  o^stuans  boc  rcvokibat  elogiom  :  Quaiido 


ificeoior  fuit  idem  Alcuinus.  Eteoim,  licet  ex  quo  B  venient  desidcrati  mei  dulcissiini  apices  ?  quaodO 


UeBricos  provinciam  noslram  regcndam  susceperat, 
cl  Paulino  ionotuerat,  scmina  cbaritalis  mulu»  in 
auyoftbilera  familiaritatem  eisurgere  cccpissenl;  at- 
iaraen  occasiooe  data  lovere  ca  non  desiit,  et  igni  pa- 
tMilum  ministrare.  Quaproptcr  Ilenricum  expostulan- 
tem  documenta  pietatis,  se  subdocens  ab  ollicio  ad 
Paulinora  mandat,  scribens  epist.  94  :  c  Plura  tibi, 
vir  Ycncrande,  de  CbristUnae  pietalis  observatione 
forie  scripsissem,  si  tibi  doclor  cgregios,  ct  pios 
coelestis  vitae  pr«eccplor  Pauliiuis  mcus  prxslo  non 
e«st't,  de  cujos  corde  emanat  fons  vivcntis  aqirje  in 
vitani  salientis  »tcniam..  lUuin  babcas  tibi  salutis 
xtcnise  conciiiatorem.  >  Cum  vero  Henricos  dc 
Avaris  iAsignem  victoriam  retoitsset,  et  bostiom  im- 


videam  signa  salutis  dileciissimi  iiiei  ?  quaiido  niilii 
Ausoniaenobilitatis  pagiiia  optaii  prosperitatemosteii- 
detamici?  ut  videam,  si  aliqua  foederataein  Christo 
amicitia)  in  illius  pectore  maneat  niemoria ;  si  Albiiii 
sui  nomen  stylo  cbaritatis  in  cordis  arcano  rccon*- 
ditum  habeat,  sicut  suavissimum  Paulini  patris  no^ 
men  perpetua  dilectione  in  corde  filii  xtemis  viget 
litteris  inscriptom.  Ecce  venit,  ecce  venit  paterrav 
pietatis  pagina,  qoam  diu  desiderabam,  omiri  roeia 
palato  meo  dulcior,  omni  obryzo  ociilfs  Iionorabi- 
lior.  Hanc  hctus  ambabos  accipiebam  roanibus,  et 
tolo  ampleclebar  pectore,  suspensus  quid  mihi  do- 
meo  nuntiarei  Paulino  r  sobitisqne  sigillis,  avidit- 
oculorum  obtutibus  per  singuhs  lineas  iter  apentf, 


pedimeota  et  spolia  ad  regem  Aquis  tunc  commoran-  C  dosiderabilemque  optat»  salutis  sospitaiem  palris 


te.ii  deporlasset, Pauliui  epislolam  quoque  detulit  Al- 
€uino,et  vicissim  Foroii^ulium  regrediens  respoosum 
AfcoinlPauliuo,  ut  sigaificat  rescribens  ipse  Alcuinus 
cpist.  75  :  <  Acceplis  sapientix  vcstrx  apicibus..* 
per  hunc  hujus  prxsenlis  cbarlula)  geruluin,  elc.  > 
ulii  vides  eurodem  ^se  ferentem  ct  rererenlcm  cpi- 
stoias*  In  liac  Alcuious  Uenricum,cbarlulc  gerulum» 
iterom  Paoliuo  commendat  quoad  spiriiuale  aniaue 
r^iiDen,  spondens  dcin  ampliora  salulalionis  oflicia 
per  AngiieberUim,  Homam  ad  fcrenda  de  spoliis  Ava- 
rorum  domitorum  anatbemata  ad  basilicam  sancti 
Petri,  regis  noioiue  profecluruin.  <  Ipse,  aiebat, 
viTO  oflicio  linguie  nostms  vel  suas  [pro  ct  suas]. 
ostendet  nccessitates  :  majorem  nostra<^  salulutionis 


agiioscens,  tii  illfs  non  singulis  litfenM-um  aptcibos 
oscula  libabain,  totumque  nio  Dco-Cbristo  in  gratia- 
mm  efludi  actiones,  dfccns  :  Auditui  meo  dabi$  giiu- 
dium  ct  tfflitiami  et  exultabnnt  ossa  hnmiliata.  £t  qui 
buinilialus  ftii  in  tristitia,  nunc  exaltalus  snm  \u 
laelitia.  El  si  quid  pleno  cbaritatis  modio  superaddi 
poiuisset,  cumnlarem  utique  prislinam  dilectioiii» 
plenitudiiiem  novae  abundantia  1?Rtiti?e.  Novit  ii.iqtie 
qiiiconqoe  mellifiuo  cbarltatis  jacolo  vohiera  omni 
favo  dnlciora  in  corde  accipiet,  noh  me  aofuninali 
frigorc  flaccentia  verbonim  fblia  in  bujus  cbartola 
exaggerarc  gremiom,sed  de  vivo  cliaritatis  fonle  ad 
iiTigandos  verc  flores  dilcctionis  hxc  prona  pectoris 
dcxicra  haorire,  qoatcnus  mei  magni  amoris  stillici- 


leriem  Afigilberlos  firais  cominuiiis  noslcr,  Romain  j)  ^jjm^,  jujg  infanderem  visccribu^,  etc. 


itams  volenle  Deo,  vobis  diriget.  >  De  bac  cpislola 
mentionem  facit  ipse  Alcuinus  alia,  ncmpe  1  ti,  iu 
qua  circa  fiuem  sic  ail :  <  Binas  paleruitati  vestrx 
paulo  ante  direii  cfaartulas,  unam  per  sanctum  epi- 
scopum  Hislricuscm,  aliam  per  virum  vcnerabilcm 
UeDricuni  ducem.  i 

X.  Yerumeuimvcro  r.ullum  amicilio^  \inculumfor- 
tiiis,^  sanctius,  dulcius  iuvenies  eo,  quo  tcnelMinlur 
PauKnuset  Alcuinus;  ct  ferine  ila  constdctum  ut 
uterque  illud  Ausouianuro  ad  alium  Paulinum  epist. 
31  mcfiori  jure  diccrc  potuerit  : 

Jam  nomioa  noslra  iiaraliaiii 
Ioserereanlic|oisttVi  melioris  aioiris. 


XI.  Quid  (hilcius,  quid  charius,  quid  jucundios 
in  amicitix  commercio  legi  |H)lesl  ?  Accipe  nonnulla 
alia  ex  cpistolis  sequentibus,  spque  tenerrima  et  sua- 
vissima.  Epist.  81  xsluanlis  cordis  desiderio,  Paulini'. 
sui  afTcctus  sic  promit :  <  Videor  aliquod  me  refri^ 
gerium  babere  animi  mci,  ut  flamma  charitatis  in 
corde  abscondita  aliquam  fortassc  scintillam  cliccnr 
valeat,  ne  lotum  lorpescat,  qiiod  mtus  ignescit,  duin 
opportunum  niihi  tcmpus  aliquid  scribere  lox  cha- 
ritati  occurrit.  Quid?  Ciim  beatilndiois  vestrae  tit- 
loras  omni  favo  duFciorcs  inlucri  nicrcor,  nonns 
videor  niihi  intcr  varios  paradisi  flores  totus  con- 
vcrsari,  ct  avida  dcsiderii  inei  dcxtcra  ^iritalcs  ex- 


4 13  S.  PAULIM  AQUILEIENSIS  PATUiAKCUjE  itt 

imte  carpere  fructbS?  etc.  >  Et  epist.   112  :  c  Si  A  maiiere Nok)  kHiginqttiutem  vue  eaoaeris.  Cba- 

tiootidie  tuse  beatitudinis  praesentia  (iterer,  nunqutm 


tooc  mellifluo  ex  ore  tno  dulcedine  satiarer?  sed 
tjoantum  aWda  mens  cx  fonie  Yitalis  undae  bil>eret, 
tantura  sitis  addita  crescerett  At  nunc  tanta  locorum 
fcpatia  vicaria:  collocutiotiis  familiarilatem  dividunt, 
tat  viK  pergentis  (Fon. ,  praesentis)  chariulae  geruius  in- 
Veoiatur.  Et  in  angusto  pectoris  antro  charitatis  olla 
ferrescit,  nec  habet  quo  fulgorem  sui  splendoris 
osteodaty  cui  co<itas  cbaritatis  epulas  apponat^  etc.  > 
E^ist.  il5  coaqueritur  denuo  de  ai>sentia,  et  vete- 
ttm  suam  amicitiam  commeiidat  i  <  Absentia  cor- 
jMNris  noo  oportet  dilectionem  dividere^  quia  ami- 
dtia  qn»  deseri  potest,  nonqoam  vera  fuit.  Ex 
qoo  te  scielKimy  duldssime  amice,  sempef  amak>aai, 


ritas  peonas  ad  volandum  invemet,  noc  flomiua  cd>- 
rueiit  iUam,  etc.  > 

XIIK.  Et  ne  quis  deesset  amoris  numerus  intimab 
dilectionis  inutuae  lios  inler  sanclissimos  viros,  ne 
quidem  a  carminibus  manum  subtraxerunt,  quibut 
silN  invicem  sacratisfiimae  ctuiritatis  ardores  conuna* 
nes  faciel>ant.  Etiilud  Euripidis  in  proverkHO  acce^ 
ptom,  allatuffl  quoque  a  Piutarcho  (Sympos.  iii>.  i» 
q.  5  et  in  Erotic.) : 

id  est  :  Muiicam  amor  docet^  quamvii  quis  a  mvtts 
abitinuerit  prius.  Quod  verissimum  in  Paolino  et  Al-^ 
cuino  apparuit,  qui  sc  Musas  coluisse,  practer  Ta-^ 
ria  eorum  carmina,  nec  (ut  aetas  ferrea  tnnc  ferebat) 


dpepigUcormeumffledusamiciiiacordituo.  Etsi  B  i„eieganiia  quae    hoc  tesiantur,  aniiciii»  oificiosfc 


bomen  Paoiini  mei  noti  iil  cera»  qoac  deleri  potest, 
toipsi :  ne,  qurcso,  otdiviscaris  in  tuis  sanctis  ora- 
tionibus  nomen  amici  tui  Albiui,  etc.  > 

XII.  Quamvls  autem  iilud  Cicefonis  (lib.  i  De 
Nat.  Deor.  circa  fmem)  verissimum  sit :  c  Hominum 
charilas  et  amicitia  gratuita  est,  i  attamen  haudqua- 
quam  neganduro  est,  mUnerilms  foveri  amicitias, 
pneseriim  si  rationis  lance  penaentur  dona,  et  pni- 
dentia  dispertiantur.  Hinc  reponebat  Seneca,  epist. 
19  :  f  Quid  ergo?  Beucficia  non  parant  amicitias? 
Wrant,  si  acoepturos  licuit  eligere;  si  coilocala, 
tion  sparta  sint.  >  Quapropter  Deus  ipse,  qui  nos 
in  amicitiam  assumere  per  gratiam  digiiatur,  et 
benefactis  amorem  sdnm  non  cessat  ostendere,  \i- 


commercia  versibus  compacta  indubios  testes  reli- 
querunt.  Eo  igitur  amiciiiae  venerunt,  ut  sibi  mo-' 
tuo  delectationis  argumenta  numcris  metricis  astricta 
occinerent.  Quac  tamen  cum  Paulini  tion  supersint^ 
ex  his  quse  supersunt  Alcuini,  veritas  elicitur.  Sic 
enlm  is  ait,  poematc  213,  quod  integrum  cnm  cscte- 
ris,  qu?e  Paulinutn  respiciunt,  in  Appendice  i,  numi 
2  poema  1 ,  rcposita  hal)eio : 

tinge  tuos  calamos,  Cbaritas,  io  gurgite  rhrisU  ^ 
Atqtie  DWQin  p«etQ4  ilBple  ea^lenibus  ndls, 
rt  dignat  valeam  Paulino  dicere  grates , 
iielliOuis  nostras  Musis  qut  impleveral  aures, 
Et  meflior  unanliiiis  lo^ani  pcisi  leinpas  amlci 
Carmiuibus  sacris  repetf  ns :  Albine,  valeio. 

XIV.  Sed  jaiu  oestrom  anioris  ex  ipsius  carmiirilHis 


bissim  a  nobis  tostes  amoris  opera  sibi  placita,  et  C  {ntinuns  pergamus  agnoscerc»  Hoc  idem-poema  tic 
tlona  nostra  requirit»  uti  elcgantissiiiie  diccbat  sanclus      r>luii«!it 


Petru^  Cbrysologus,  Scr.  10  in  Psali  !^8  :  i  Yiiietis, 
t{uia  cceleslisi^otcr  sculit  ainorem  donis,  daiisnlVo- 
ttum,  probat  inuneiibus  cbarilatem.  >  Igitur  nibii 
hiiruin,  si  aiuiciliani  inuliiis  muiieribus  invicem  t$iSi 
lestali  suiit  Paulinus  et  Alcuinus,  qui  non  avariiioe 
^tia  se  auiabant,  sed  amicitix  tesserain  muneriims 
alter  ab  aiiero  reposoelmt.  Teslatur  Letiiiam  suam 
AlcuinuB  cpist.  73  dum  cx  acccptis  Pauliiii  muncri- 
Ims  novit  se  a  meinoria  amici  non  cxcisum.  <Ac- 
tseplls»  ait,  sapientix  veslrse  apicibus  ct  cbarilatis 
hnuneriiMis ...  valdegavisussuin,  cognosccnsprosperi- 
iateib  veslrani,  ct  memoriam  iiostri,  quam  sciiipcr 
|)aterna  pictatc  ul  habcas  ia  oraliouiltus  sucris,  sup- 
))Iex  obsecro.  >  Facii^bat  itaquc  Alctiiiius  cum  Pau- 
lino  suo,  quod  iiicronymus  cum  Marcolla,  a  qua 
bmuuscula  acccperal,  cui  scribebat  cpisiol.  ^O  :  <  Ut 
hl)sentiam  coiporum  spirilus  confabulatioue  solcmur, 
facit  unusqtilsquc  quod  praevaLet :  vos  dona  transmit- 
titis,  nos  cpistolas  rcmittimus  gratiarum.  >  Ne  su- 
spiceris  autcm  hxc  munera  curiositatis  vcl  vanilalis 
iiliquid  pnescferre.  £x  iis,  quspromiscral  PauLi* 
iius  aliquando  Alcuino.  et  qiue  Alcuiuus  tanquam 
^actaaPauLino  rcposcit,  qualia  fuerint  coUiges,  ni- 
minim  quae  sanctos  omnino  decerent.  Sic  enim  aie- 
btt  episl.  113:1  Diu  dllectionis  tux  exspectavi  pro- 
hiissa,  hoc  est  vivificae  crucis,  vel  aliai-um  reliquia- 
fHin  pairocinia.   Noli  me,  obsccro,  tanto  fraudare 


T«^  iDoa  rnf-Dsardet  saeris  conMrirta  catcDis 

(xUiii]  Diligt^  exfiutrii,coiiipierliiur,aUrahlt«  aitiblt^ 

Pecioris  arlcrna  secumque  recoudft  iu  arca. 

l^O'^!natc  aiilera  lli  tcncrissima  compellatione  Ho* 

raliana  (Ilor.  lib.  i  Car.,  o.l.  5  :  Et  serve$anlmm 

dimldium  mcfv)  amicum  alIoquitur>    qusc  adeo  pla* 

cuit  vcl  ipsi  Divo  Augustiiio,  ot  eam  (lib.   it  Con->> 

fcss.  cnp.  6,  n.  D)  sibi  adoptaverit,  et  primnm  pro- 

latorcm  commcndavcrit.  <  BenC)  inquit,  quidam  di^ 

xit  de  amico  suo  :  Dimidium  animo!  mecp.  Nam  ego 

sciisi  animam  mcam  et  animam  ilHus  unam  fuisse 

animam.   >  Igitur  nioilum  Yenusini  vatis  usnrpant 

Alcuinus,  poema  Iaiu!alum  sic  incipit : 

D         0  Pauline  paler,  paslor,  palriarch.1^  sacerdos  , 
Pars  anima;  ui«.'liur ,  noslrse  pars  iuclyla  vii«. 

Claudit  autem,   postquain   coelestis  vitas  compotes 

sancios  pro  eo  orare  prceatus  est ; 

F.t  nnnc  et  semper,  mi,  ml  P^iuline,  Talelo , 
('.arminis  bic  Uoeiu  lacr>niia  raoiemus  aiuaiis, 
Se^l  iiuo  |uaai  srcri  Hneai  facienius  amoris. 

XV.  Quod  inter  amicos  maximelicet,  aliquidjoci 

scriis  intcrponerc,  hon  defuit  in  Paulini  et  Alcuinl 

amicitia.  Ilujusmodi  videtur  comprchendissepoema- 

tc,  104  (Ib.  Poem.  4)  Alcuinos,  quod  sic  incipit  : 

Fer  resllna  putri  Paiillno,  charta,  saliitf^m. 

Dic  :  Pautsne  pater,  dulcis  aaiiC'%  vale. 
Jauua  parva  quiUfoi,  «i  parvus  habitaior  in  »de  est* 

et  castera  qux  scquntur,  quae  videntur  aliquid  cnig* 

matici,  ainico  coiludendi  gratia  propositumt  conti- 


117 


VITA. 


119 


nere.  Hoc  eDim  aliquando  fecisse  Alctiftiuiii,  evm-  A  I.  c.  nou  aliud  asserit,  nisl  quod  c  ut  neunusquis- 


ciint  poemata  253  et  257. 

Wl.  Er^  Paullnus  et  Alcuinus  quomodo  in  vita 
ftua  dilexerant  se,  ita  et  in  morte  (ausim  dicere)  non 
ftunt  separati.  Naro  eo  ipso  anno,  qiio  decessit  PaiH 
linus,  Alcuinus  quoque  e  TiTis  mtgravit.  Qtiatuor 
enim  solummodo  niensium  gpatio  interposito,  Paulf-' 
ni  mnrtem  Alcoini  mors  subsecuta  est,  illoll  Janua- 
rii,  hoc  19  Maii  e  rebns  horaanis  an.  804  exeropto. 
Nos  anaicomm  adco  sibi  couTenientium  par  sic  ali' 
qtiaodo  commendaTimus  : 


NOQ  sic  Pirothous  dUezil  Tbesea  qoondain ; 

I>ilexit  Pylades  non  sie  Orrsta  suum  ; 
E«rytlu«  Nistim  Bon  sic,  vel  Ouion  Pollaz, 

\'el  qois  ainicitia  clarel  in  liistoria ; 
AINnus  quanlQm  tese  et  Pauliiiua  amanint, 

Ouot  ei  aniore  sui  vlnKeral  aote  Deusi. 

CAPUT  xvn. 

Sanctitalis  PatUini  memoria»  CuUug  vetu$  et  rcceiu, 

I.  SaDctitatis  appcUatioBem  nedum  vetera  Ghri- 
sliaiia  saecula,  sed  etethnica  audierunt.  Passira  enim 
sancti  et  sanclisBimi  nomine  donahaDtur  imperata* 
i-es,  ut  Tidere  saepitts  occurrit  in  scriptoribus  histo- 
ike  Augustx.  Quia  tamen  ah  Ecclesia  iis  speciali- 
ler  tribui  coepit,  qui  eminentiori  Tirtute  et  TiDe  pu- 
rioris  lattde  cxteris  sic  pnestitissent,  ut  inter  coelites 
assumpti  a  Deo  credt  potuisscnt,  Constantinus  im- 
perator,  titulo  alias  usurpato  noo  se  compellari  pas- 
frus  est,  ul  JoTencus  cecinit  lib.  it,  Tcrs.  811 : 

CenstantiDQS,  adest  cai  gratia  digna  merenti, 
Quosolos  regum  sacri  sibi  nomiuis  liorrel 
Itnponi  poudus. 

Hoc  titulo  aulem  non  decorabantur  Tita  functi, 
tiisi  quomm  Tirtutem  Ecclesix  consensiis  probaret, 
qnae  aliquando  non  consucvit  nisi  martyribus,  etpro 
fidc  et  Christo,  sanguinc  vitaque  spolialis  Iribuere, 
uomine  eorum  in  canone  Sanctonmi  apposito,  quod 
canonizare  et  canonizatio  postea  dictum,  cum  ali- 
qoando  tindicare  diceretiir.  Optatus  MileviLinus  (lib. 
I  De  schismate  Donatistamm)  loquitur  dc  quadam 
fomina  Lucilla,  quae  «  cum  prxponcrct  os  nescio  cu- 
jus  homiuis  mortui,  etsi  niartyris,  sed  ncc  dum  rin- 
dicati  correpta  cum  confusione  irata  discessit.  >  (ViJe 
Baronium  in  Nol.  ad  2  Aprilis  lit,  b.)  Traclu  dcin 
lcmporis  a  martyribus  ad  allos  qnoquc  Tiros  spcctat^e 
probitatis  Sancti  nomen  attributum,  Tel  publica  Ec- 


qne  arbitratu  suo  hunc  vel  iliuni  pro  Divo  haberet 
coleretve,  Alexander  tertius  statuit,  ut  nulli  mortt- 
Iium  divinus  honor  in  tcrris  haberetur  publice,  irin 
illi,  qui  prius  cx  edicto  apostolico  DiTorum  esset  ca* 
talogo  ascriplus.  >  Hlnc  potius  inferes,  quod  quaw- 
Tis  solemuis  canonizatio  pontificis  Romani  serius  ot^ 
tura  habucrit,  quam  cxterae  inferiorum  ecclesiarnni 
adhuc  usque  ad  Alexandrum  IH  Tignisse  ritum  Jam 
rcceptuiii,  et  consuetudine  prohatum  apnd  minoief 
ecclesias,  Sanctorum  albo  ascribendi  Tiros  pios  exi 
mijeque  virtutis,  quod  ne  deinceps  fleret,  decreto 
suo  cavit  Alexander.  Quod  si  qua  de  sancto  Snit- 
berto  a  Leone  III  inter  sanctos  relato  dicnntur,  cum 
recentioribus  crilicis  infirma  videantur,  adhuc  tamen 

B  antc  Alcxandrum  lU  canouizatio  solemnis  a  pontifldf 
Romano  prodita  reperitur,  ut  falso  quidem  dicere- 
tur  eum  priinnm  canonizatorem  inter  pontifices  Ro- 
manos  fuissc,  quod  rcTcra  Virgilius  non  dixit.  Nanrr 
sanctum  Udalricum  Augustenscm  episcopum  Joannes 
XV,  an.  993,  diplomate  dato  iii  Nonas  Februarif, 
inter  sanctos  solemniter  reposuit.  Vide  Pagium  ad 
hunc  annum,  ct  ibi  Mabillonium  ab  codein  rclatum, 
qui  nonnullas  canonizationes  Sanctorum  profert,  a 
variis  Pontificibus  inler  Joannem  XV  et  Alexandrnm 
III  profeclas,  et  subdit:  f  Perillud  autem  intenallam 
teniporis,  neiiipe  a  sxculo  x  quo  pontiftces  Romani 
suam  in  Sanclis  canonizandis  auclorilatem  inlcrpo- 
suere,  ad  Alexandrum  III  nihiloininus  metropolitani 
antiquum  morem  qnodammodo  retinuerunt,  tum  an- 

G  nuenJo  simul  cura  papa  sanctorum  elevationi  et  ca- 
nonizationi,  tum  etiam  sola  sua  auctorilate  utmmque 
pro  sua  ecclesia  praeslando.  i 

II.  Ritum  autcm,  quo  Paulinns  noster  fueril  inter 
coelites  coiinumeratus,  arhitror  (de  hac  re  alte  silen- 
tibus  vetemm  tcmpomm  memoriis)  eum  ipsum  fuisse 
tnnc  temporis  ut  plurimum  sen'atum  ;  nempe  non 
nniversaliet  solemni  ritu  canonizalionem  ^us  lalam, 
sed  populi  et  ecclesiae  Aquilciensis  prius  consenMi, 
qtue  roiracnla  ejus  viderat  et  probaverat,  dcinde 
conterminomm  Carantanomm  religione,  qooram 
emditionem  obivcrat,  appellationem  Sancti  profe- 
ctam  fuisse ,  propagatum  deinde  cultuni  ejus  ia 
Gcrmania  et  Gailis,  quibus  illuslria,  dum  Theret, 
toties  dederat  spectandse  probitatis  testimoiiia.  Hoc 


desiae  consuetudine,  tcI  etiam  peculiari  solemnitate  ^  suadenl  Tetcra  martyrologia  Germaniearam  Gallica« 


ct  ritu  facta  canonizatione.  Insiipcr  ipsa  canoHizatio, 
vel  particularis  alicujus  crat  ccclesiic,  vcl  universalis 
a  Romana  sede  prorecta,  el  toti  Ecclcsix  pcr  uni- 
vertom  diffusae  proposita.  De  his  late  disserentcm 
Tide  Betlarminum  (Dc  ccclesia  triumphantc  lib.  i, 
cap.  7et8).  Licctautem  rituscanonizationis  solcmnis 
et  uniTersalig  serius  cceperit  vigere  in  Ecclesia,  qnani 
(|iii  ex  consuetudine,  vel  ex  minorum  ccclcsiaruin 
itislituto,  perperam  tamen  Domiiiicus  Maccr  in  Ilic- 


mmque  ecclesiamm,  vidclicet  inter  csetera  Cbartu- 
sianomm  Colonbe,  Sanctae  Mari»  Dltrajectensis, 
Sancti  [xlix]  Martini  Treviris,  ipsum  Martyrologium 
Gemianicum,  in  Aquileia  Aglar  appellatur,  a  nobis 
exBoilando  cap.  13,  n.  9,  hujus  Vit»relata,  qux  dt 
sancto  Paulino  agunt  iii  Idus  ianuarii. 

in.  Et  quidem  non  longe  ab  cjus  decessu,  Sancti- 
tatis  appellation  t  honoratur.  Nam  in  Litaniis  Caroli 
Cnlvi  (quasdabimus  tn  Appendice  1,  n.  12)  Pauli- 


rclcxico,  T  Canonizatio,  criminatur  Polydomm -^nus  reponitur  et  iuTocatur  cum  cseteris  sanctis.  Qtti 
Virgilium,  quod  (lib.  vi,  cap.  8,  Dc  invcntorib.  rc-  enim  alius  Paulinus  ibi  inTOcalos  essc  potest,  quara 
rani)  asseroerit  c  primam  canonizationem  sanctomm  nostcr  ?  Nam  cum  ibidein  census  habealur  SanctO' 
al»  Alcxandro  III  cclebralam  fuisse.  >  Nam  Virgilius      runi  confcssorum  non  marlyram,  manifesluin  cstali- 


119  S.  PAILINI  AQIILEIENSIS  PATi\iARCIL£  laa 

ciyus  Pauiliii  conftfssoris  non  inartyris  eam  esse  in-  A  avi  ftui  CaroU  Magui,  ex  reccnti  couversalioiiis  re- 


▼ocalioDcin.  Is  autcm  erit  vcl  Paulinus  Nolanus,  vcl 
iSt)oraccnsis,  vcl  Brixiensis,  vel  Capuanus.  Nullum 
korum  csse  puto«  dc  quo  hic  nicntio  ;  quia  (u:  mox 
dicetur)  hi  sancli  invocantur,  qui  aliquo  modo  ad 
Caliiasi  vel  Gerroaniam  Belgiumve  altinent :  nul- 
lus  autem  horum  cst  hujusmodi.  Insupcr  Nolanus, 
qui  cxteris  est  ceiebrior,  alio  loco  esset  reponcn- 
dus,  nempe  saltcm  post  sanctum  Lconcm.  Obser- 
vandum  est  ergo,  quod  omncs  hi  confessores,  ex- 
ceptis  qualuor  ecdesix  lalinae  docloribus,  ct  snnelis 
BeDcdicto,  LconCtPaulo  crcmila,  et  abbalibus  Anlo- 
nio  et  Macario,  qui  nimium  cclebres  sunl,  quin 
possf^nt  omitti,  c^etcri  sunt  Sancti  vel  Germani,  vel 
Gaili ;  uno  vcrl)0,  ditionis  Carolina^.  Nam  Hilarius 


cordatione,  ex  sanctitatis  vulgata  opinionc»  mira- 
culis  etiam  (uti  Deus  assolet  slatim  ab  obilu  sanctos 
suos  iliustres  redderc)  comprobata,  clsi  vcllct,  npn 
poteral  ignorare. 

IV.  Hoc  quod  fenue,  omni  dubitatione  scpositai 
asscrendum  vidctur,  probabilius  (it  adhuc  cx  con- 
cordia  (ut  sic  dicam)  quai  inter  Aquileiensem  et 
Gernuinas  Gallicasquc  Ecclcsias  ab  immemorabili 
intercessit.  Quandoquidcm  plurimi  sanctorum,  qui 
apud  has  rcgioncs  vel  (loruerunty  vcl  ab  his  culli 
specialilcr  sunt,  in  dicccesi  quoque  nostra  coluntur  \ 
et  insuper  nonnuUorum  reliquiis  ecdesia  Aquileien- 
sis  se  donatam  congandet.  Inter  hos  sunt  sdncli 
Sigismimdus  llurgundiiie  rex  Gereoil  et  soCii  mar- 


esi  Pictaviensis,    Martinus    Turonensis,  Mcdardus  B  tyres  Cohmienses,  quorum  reliquix  Aquileiae  asser- 


^ucssioncnsis,  Gcrmanus  Parisiensis,  alius  Antisio- 
dorensis,  tcrtius  Yessontiensis  ;  Remigius  Rhemen- 
Kis,  Fortunatus,  ctsi  Italus  ortu,  episcopus  tamen 
l^ictaviensis ;  Anianus  Aurelianensis,  Florentinus 
Argentoratensis  f  Cofumbanus,  quamvis  mortuus 
lk>bii  in  italia,  ex  Hiberma  ortus,  Gallias  tamen  diu 
lUustravit ,  Clodoaldus  presbyter  in  tcrritorio  Pari- 
(irnsi,  Amandus  Traiectensis,  \cdastus  Aircbaten- 
fcis,  Arnulphus  Melensis,  Landebertus  Lugdunensis, 
Audoenus  Rliotomngensis,  Eligius  Noviomcnsis  ;  Sul- 
Ipitii,  aUus  Pius,  Scverus  alius,  uterque  Bituricensis ; 
Bcverinus  aulem,  qui  claudit  cersum  Sanctorum 
conressorum,  unus  ex  his  videtur,  qui  res  Gallicas 
tonligeruiit,  nempc  vcl  Agiunensis  abbas,  vel  Colo- 


vantur.  Inter  illos  aulem  sunt  sanctus  Uldaricus  An- 
gustse  cpiscopus,  qui  adeo  in  hiscc  rcgionibtis  cul- 
tus  est  aliquando,  ut  ejiis  nomine  prxpositura,  iil 
pago  ad  Tiliaventi  oras  posilo,  ejus  nomine  di('to« 
instituta  fuerit,  qux  deindc  tnmslata  in  ecclesiani 
Utinensem  nostram,  pariter  Lldarici  nomine  diciani 
quondam  a  Bertoldo  patriarcha  fundatore ,  dein 
Sanctae  Marise  Mnjoris  sub  titulo  Anmintiatx  appelU' 
tam,  approbante  tituli  mutalioncm  bcato  BertRnido 
patriarcha,  per  ipsum  Bertrandum  cannnicis,  qui 
prius  in  ea  erant,  adjuiicta  fuit.  Haec  omn}a  ex  unio« 
nis  hujus  pnrposilurrcdocumeiito  (in  Appendice  84 
n.  24  apponcndo)  clarius  palcbunt.  Sanctus  Egidura 
abbas  Narbonensis,  qui  temporibus  Clodovci  floruit. 


liicnsis  episcopus,  vcl  monachus  Lulctia?,  vcl  epi-  ^  el  Gallias  illuslravil ;  sancta  Fides,  vcl  poiius  Fidis, 


scopus  Trevirensis  :  nisi  forte  putes  sanclum  Seri- 
hum,  Noricorum  diclum  apostolum,  qui  tamcn  ct 
Utc  ad  Gcrmanix  Sanctos  pertincre  optiine  potest. 
iviciiim  ex  copioso  censu  Sanclorum  ad  dilioncm 
(^laroliuam  pcrtiuentium  pra^sumi  jurc  potcst  co>, 
qui  haoc  dilioncm  timgunt,  non  rcliquos  voluissc 
Ivccnscri^  Eorum  crgo  Sanctorum  bic  mcmoria  est, 
r|iiorum  esset  aliqua  relatio  vel  natione,  vcl  digni- 
iate,  vel  eonversatione  cum  regnis  Carolo  subjectis. 
CuiA  auten  Ecclcsiac  Germaniui  GuUiarumquc,  Pau- 
lini  uostri  SMiclitate  ct  doctrina  iUuslraLc  fucrint, 
probabilissinHim  fit  nomon  cjiis  csse,  et  noii  alle- 
Hus  Pauli.'  i,  quod  in  hiscc  Litaniis  invocalur.  Tunc 
^nim  Forojuliciisiuni  gens,  Francorum  subcrat  sce- 


Agenni  in  Galiia  virgo  et  marlyr  ;  sancta  Ursula  et 
socia;,  Colonia;  rcquicsceiUcs ;  sanclus  Leonardus 
Lcmoviccnsis,  coiifessor :  qui  omnes  nunc  Qsquc 
ofTicio  anniversario  iii  Aquitcicnsi  Ecclesia  etdiirccsi 
coluntur.  Hos  autcm  et  non  paitcos  alios  hujusmodi 
invcnics,  si  Kalcnd  \ria  vctcra  Aquilciensia  evolvcs, 
ut  est  illud  pra^posilum  Breviario  Aquileiensi  amii 
i49G,  et  MissaU  Aquibien.  anni  1519.  In  his  enim, 
vel  in  altero  ex  his,  Fcquentcs  Sanctos  repcrics,  quo- 
rum  qiiidem  in  pncseutiarum  non  flt  mcmoria»  qui 
tamen  supcrioribus  tcmporibus  prxcipuo  ritu  colo 
bantur.  Hi  autein  suntWalpurgis  virgo  *2o  Fehruarii ; 
Certrudis  7  Martii ;  Rudbertus  ^  ejusdcm  mensis  ; 
Maii  4  Sanctus  Florianus  mariyr  ;  et  15  ejusdeni, 


Jitro,  tunc  calhc;Ira  Aquilciciisis  inlcr  Ecclcsias  di-  D  sanctus  marlyr  Gangulphus.  Afra  ct  soci;c  sunt  7 


lionis  Fi-ancicx  accensebatur,  et  quod  prxcipuum 
Orat,  nomen  PaiiUni  in  ore  omnium  tunc  incrat,  cii- 
)us  memoria  recens  in  bencdictione  erat,  et  sancli- 
lalis  opinio  co  tunc  soxiiilo  percrebuerat,  quo  adhuc 
411  vivis  erant,  qui  inter  Germanos  Fraiicosque  san- 
rtissimx  coiivcrsationis  suismet  oculis  hausissent 
i^xempla.  £rgo  rationi  oninino  cousenlai^um  est 
ftifiitire,  Carolum  Calvum  in  suis  precibus  rcposuisse 
iavoeanduin  non  aUum  Paulinuin,  quam  Aquileien- 
^rnn,  et  qiiia  ciim  c&tcris  PauUnis  confessoribus 
tiulla,  vel  rcmotissima  ei  erat  rclalio,  et  quia  cum 
Aquileicnsi  omnis  analogia,  qiiem  ex  gente  sihi  sub- 
dil^i  cx  nolilia  in  auh  adhuc  durante,  cx  amicilia 


Augusii.  Lambcrtus  episcopus  et  marlyr  17  Septem- 
bris.  Sancto  vero  Rcmigio,  qui  usque  in  hodiemum 
dicm  cclcbralur  priina  Oclobris  semiduplici  officto, 
addebalur  sanctus  Vcdaslus.  E^usdcm  mcnsis  die 
16  sanctus  GaUus  abbas  ;  25  sancti  CrUpinus  ot 
Crispinianus  m.  ni.  ,  cl  .11  sanCtus  AVoIfgangus,  rt 
tandem  Novembris  16  sauctus  Othmarus  abbas.  Hos 
omncs,  qui  ad  Ecclcsias  Gcrmanix  et  GaUiarnni 
pertinent,  Ecdcsia  quoquc  Aquileiensis  vencrata  est. 
Insuper  apud  ipsam  quoedam  fcsla,  communia  EccL> 
siis  prxdictarum  regionum  celebrantur,  ut  festuin 
Divisionis  apostolorum  15  JuUi,  quod  Germanis  iii 
obgcrvationc  fuisse  coliigitur  ex  Du-Cauge,  v.  Ft" 


lil 


ViTA. 


iU 


•licm,  uhi  Cuuipilaiio  diroiioiogica  uii.  1201  :  «  Uex  A 

ilouianoruni  RudolpiHis  ol)iil  iu  Divisioiic  aposlolo* 

rum,  »  quod  festum  iu  prxsentiaruu)  qiio  lue  ccle- 

bntur.  Saneli  Marlini  vcro,   Turoncnsis  episcopi, 

in  KaleoJarils  Breviarii  et  Missalis  supra  iaudatis 

esi  cum  octava  ;  quod  liodie  nou  (it,  nisi  diipUci 

communi  oflicio.  Addere  autem  fcsta  Brcviario  ct 

Mlssali  erat  pro  sua  dioecesi  palriarclue  Aquileicnsis, 

ut  patet  ex  charla  Appendicis  2  n.  15  pro  fcslo  san- 

cut  Mariai  Magdaleujc  celubrando.  Ecclesiai  quoque 

Moctis  hujusmodi  dicatje  non  infrcquenter  occurrunt. 

io  niont.lHJs  est  sancli  Galli  abbatis,  ubi  quondam  ab- 

balia  et  monastenum,  ci^us  origincm  ex  testainento 

in  Appendice  %  u.  l^,  )reposito  cognosccs.  Ibi  nOmi- 

iijlur    inter  coelites,  in  quorum   bonorem   dicatur 

i^'iuplum,  Sancta  Golumba  ;  non  socus  ac  in  Litaniis  £ 

Caroli  Calvi«  Sancta   Columba  Osopii   reliquias  el 

vcneralioncm  habetb  De  bac  consule  fontaninum, 

ii^.ello  Be  sauota   Columba.  An  hxc  sit,  qux  hic 

ulrinque  proponilur,  lil)erum  judicium  esto.  Equi- 

«!em  in  spirilualibus  Osopii  ecclesia  ab  abbatia  Mo- 

sacensi  tanquam  a  matnce  dependet,  ul  hxc  inter 

Sanclos  suos  Sanclam  ad  se  velut  pertinentem  aro- 

pL^cti  jure  po.uerit.  Prope  Utinum  est  Sancti  Go- 

thardi  l/mpl.i:n,  cxstiuclum  ope  beali  Bertrandi  pa- 

triarcb:e,  qaonJam  Camaldulcnsium  [1]  cremitarum 

iacoiatus,  ul  paict  ex  charta  instilulionis  cujusJam 

Fratris  iu  l'riore;u,  quam  habes  in  Appendice  2,  n. 

58.  lliyus  IlilJcsheimensis  episcopi  Golhardi  tcm- 

pliiui,  quotanuis  magno  populi  provincix  convcntu, 

invisitur  quinta  Maii.  Praiter  templum  m.^us  Uti-  C 

nense,  quondam  (ut  dictum  est)  sancto  Uhlarico  Au- 

gu^ion.  sacrura,  est  sancti  Antouii  abbatis  lemplum, 

6ub  tilulo  sancli  Antonii  de  Vienna,  uti  appeiialur 

in  constiltitionihus  Marquardi   patriarch;e  mss.  nm 

l.^^^l  q«ias  apiul  nic  liflbeo>  constituliono  i  dc  fcriis 

H   feblivitatibus  celebrandis,  sic :  «   Item  in  roslo 

9au(:ti  Antouii  de  Yienna  ;  >  qux  denominatio  (quani 

Sanctus  hic  naclus  fuerat  ex  suis  rcliquiis  olim  ex 

Alexandha  ConstantiuopoUm,  deinde  pcr  Gozzeli- 

num  in  AUobrogos,  tandem  Viennam  translatis,  el 

ei  mirift  €|us  intercessione  corationibus  morbi,  ignis 

^acri»  et  vulgo  lynU  Sancti  Antonii  appellati,  ibi  in 

iilip>9  qui  ea  pestc  afllati  circa  basilicam  opem  im- 

ploraturi  commorabantur  tanta  copia  et  concursu, 

ut  domum  hospitalem  erigi  necessc  fuerit,  qntc  de-  D 

inde  in  celebrcm  abbatiam  ct  caput  ordinis  excrcvit» 

patratis)  quus  denominatio,  inquam,  etsi  alicubi  iu- 

valuity  indicat  tamen  consensum,  qui  inter  Eccle- 

sias  Galliarum  et  nostram  vigcbat.  IIi^us   templi 

prospcctum  hoc  anno  i7j3  quo  hsxx  scribo,  Diony- 

sius  Delphiuus  patriarcha,  post  iunumcra  niagniii- 

ceutix  a^pie  acpietatis  uionumenta,  quibus  civitatem 

nostram  illustravit«  sectis  marmoribns  afTabrc  ordi- 

naiis  ad  umbilicum,  poslquam  ia  eo  locum  sepul- 

turae  sibi  vivens  paraverat,  perduxit.  Ergo  cum  tali 

nexu  tcncretur  Aquileieusis  Ecciesia  cum  Germani- 

ris  et  Gallicis,  nil  mirum  si  et  ipsx  p:iritcr  Sanctos 

AquileiciiMS  inlcr  suos  repobuciiiit,  ct  in  Kalcnda- 


riis  vel  Marlyrologiis  sOis  aduotaveriut ;  ut  supra  de 
saucto  Paulino  vidimus,  et  iu  Litaniis  hisce  Caroli 
Calvi  rationabiliter  putamus  factum  fuisse. 

V.  Cum  aulc.n  apud  cxtcras  regiones  Paulini  cul- 
tum  s;ccuIo  ipso,  qiio  e  (erris  ad  paradisi  gamlii 
translatus  csl,  viJcamus,  indubium  restat,  apud  no- 
sliales  soniper  veneralionem  conseculum  fuisse« 
quanquam  tcstiinonla  per  singula  sa^cula  non  sup* 
petanl.  Est  xii  sieculi  lestimonium  documentum  Pe- 
regrini  I  patriarchoi,  (latnin  in  Civilate  Austrix  an. 
1139  in  capelta  sancli  Paulini  (ipsum  habebis  in 
Appcndice  2,  n.  li).  Sub  finem  qusdem  sxculi  as- 
sumitur  Pcregrinns  in  patriarcbain,  qui  fecit  tabu- 
laiu  argentcam,  in  qiia  prxter  qiiosdam  sanctos 
univei-salis  cuUus  in  Ecclesia  Dei,  mter  Civitalenses 
et  Aquileienses  locum  habct  ct  sanctus  Paulious^ 
Ex  hac  eduxinius  efrigiem,  quam  in  fronte  hujus  li- 
bri  proferimus.  In  Missa  (quam  subdimus  iu  Appcn- 
dice  I,  n.  13,  pio  sp^^ciminc  ritus  vetcris  Aquileicn* 
Ecclesiae»  et  sancto  Paulino  accommodanius)  addi- 
mus  oraliones  ex  archi\io  ccdesiie  Civitatcnsis  ex'- 
tractas,  alteramex  ins.,  qui  inscribitur :  «Ordo  Missalii 
sccuudum  cousuetudiiiem  Bonianxcuri;e  an.MCci.iv,i 
qux  quidem  uon  ea  manu,  qua  ca^lera  iibri  illius,  scii' 
pta  est ;  quia  secuudum  consuttudinem  Ronunuv  curiof 
Missale  erat,  apud  quani  de  S.incto  Paulino  non  oc- 
curril  memoria.  Forte  tainen  sub  eo  lcnipoie,  nilni- 
rum  ii54  a  clcro  Civilalensi  in  usum  suae  ecclcsia; 
apposita  fuit;  quod  evincere  habet  sa^culo  xiii  ^i* 
guisse  cultum  I^iulini.  Aitcram  parilcr  cx  cjusJeni 
ccclcsiic  archivo  exlractam  ibi  pariter  producimus 
e\  librosignalo  ii.  li  cui  titulus  :  Liber  sacian.en- 
torum  an.  Doniini  uccciii,  quod  aliudcsl  xiv  s.cculi 
tcstimoniuin.  Iii  kalcnJario  autcm,  quod  ibi  pr.emit- 
tilur,  in  Januario  lilteris  rubeis  (ut  ficri  soiot  iii 
fostis)  sic  legilur  :  <  iii  Nou.  Paulini  Aquiicieii.  pa- 
triarclia^,  ix  lect.  duplex.  >  Accedendo  auteni  tcni- 
poribus  iiobis  pmpioribus,  occumint  primo  lectio- 
narium  ms.  Civitateusis  ecclesise,  quod  saplt  S£cih 
lum  saltem  xv  ante  scilicet  typographiam  iuventam, 
in  quo  pro  sanclo  Paulino  leguutur  lecliones  iv  ex 
scrmonc  sancti  Maximi  episcopi,  Ad  Sancti.  Insuper 
Missale  Aquileiense  anni  1519  in  quo  ad  diem  11 
Januarii  missa  praecipitur  ex  communi  confcssorum 
pontificum)  a  quo  nos  eam,  quam  m  Appendicc  pro- 
fcrimus,  extraximus.  Et  tandem  Kalendaria,  Frau- 
cisci  Barbari  patriarchjejussu  edila  an.  1595  etl598, 
in  quibus  oflicium  de  sancto  Paidino  quid^^m  inscri- 
tnr,  sed  non  codem  ritu  utrioque  :  nam  in  Kaleu- 
dario  anni  1595  esl  evangelium  Vigitate,  in  Ka- 
lendario  autem  1598  est  evangelium  Uomo  peregn* 
Nostris  diebus  fit  de  conimuni  confessorum  ponti- 
ficuni  primo  loco. 

VI.  Sed  et  oratovium  ipsi  Paulino  dicatum  ante- 
rioribus  lemporibus  fuisse,  ex  ms.  de  antiquitatibus 
Forijuiii  Marci-Anloni  NicoIIclti  didicimus.  Iseuim, 
loquens  de  advcntu  patriarchx  prima  vice,  ad  ca- 
piondani  (iit  dicuni)  posscs.^ionem  lemporalcm  in 
Civilule  Atishi.r,  uli  IVccral  Aquilcix  spirilualcni, 


123  S.  PAULINI  AQUILEIENSIS  PATRIARCHifi  121 

ftic  habel  :  Polchk  U  patriarea  noMmente  accompa-  A  bina  ex  iussione  Francisci  Barbari  patriarch»,  qiue 


§nalo  giungeva  alla  porta  di  questa  cittit  (di  Glvidale)» 
uno  iella  nobite  famiglia  de'  Bojani,  e$eguendo  il 
earico  onorato  de"  $uoi  maggiori  gti  faceva  riverenza ; 
e  portandogti  dinan%i  una  ipada-  alta,  vettita  (Ttiit 
fodero  bianco  a  modo  Tedeuo^  raceompagnava  sino 
aita  scata  det  patazzo  di  Catisto  patriarca*  Netr  in- 
timo  corpo  del  quate^  »  .  visilava  la  ckieslola  tacra  at 
medesimo  PaolinOf  ricca  di  marmi  betlissimi,  e  di 
/i.jure  espresse  da  euettenti  pitlori.  Finita  torazione, 
circondatodi  tutti  gti  ordini  sativa  alcoro  delta  chiesa 
maggiorc,  Eu  tibi  sacelluro  in  palatio  patriarchali 
((]uad  ab  co,  qui  sedem  Forojulium  transtulit,  Cal- 
lisli  dicebatur)  Paulino  dicatum.  Idem  Nicolletti  de 
patriarcbatu  Wolferi,  successoris  Peregrini  II  patri- 


snpra  retullmus,  assererant  Fotojulii  ropositas  [li] 
asser>'ari  :  <  Cujus  reliqui»  (aiunt)  in  altari  majori 
ecclesise  collegiatse  dvitalls  Forijulii  qiirescunt.  >  In* 
ventarium  (utvocant)  vetus  iS  Junii  1584  reliqnia* 
rum  in  archivo  capiiuli  sic  habei :  <  Corpus  sancil 
Paulini,  quod  positum  fuit  in  altare  roajori,  in  ccclesia 
collegiata  Civitatis  Auslrinc,  an.  1«^78.  i  Non  pnto 
alio  delatum,  sed  quod  erat  jam  in  ecclcsia,  in  altare 
majus  Iranslatum  fuit.  Et  fbrte  ibi  antea  erat,  tcI 
non  longe,  ut  patet  cx  chronica  Juliani  mox  citanda. 
Sed  aliquo  casu,  puta  terra^ufiotus  an.  i3-i8  quo  ruit 
icmplum,  inde  semotum,  et  po^tea  an.  1578  reposi- 
tum.  Cxtcrum  ante  hoc  tempus  rellquias  minorcs 
corporis  ejus  in  vasibus  separatim  aliquando  serva- 


archse,  qui  decessit  initio  sxculi  xiti  dc  exequiis  hu-  B  tas,  patet  ex  regestis  capituli.  In  quodam  (ut  dicunt) 


jus  patriarchae  Peregrini  verba  fadens,  sic  habet : 
//  corpo  sotto  un  batdachino  ttorO  ,  donalo  pur 
altora  da  ministri  di  Dio  Corrado  decano  e  Pettegrino 
preposito  agti  usi  sacri^  datta  chiesiota  di  san  Pao- 
lino  fu  portato  nel  coro  detta  chiesa  maggiore  detta 
Cittit  del  Friuti,  dat  quale  tuogo  tevato,  ebbe  sepot- 
tura  nelta  santa  cliiesa  d*Aquiteia,  Et  infra,  ioquens 
dc  inflrmitate,  qua  sublatus  est  idem  Wolferus,  hscc 
habet  verba  :  Non  si  poteva  a  gran  pena  muovere.  . » 
si  faceva  portare  nelta  chiesiqta  di  san  PaotinOy  dove 
elevato  in  ispirito  mandava  a  Dio  le  sne  oraziotii,  e 
pregando  perdono  a"  peccati  suoi  udiva  messa.  Hujns 
sacelli,  Paulino  quondam  saori,  nec  vesligium  in 
pneseniiarum  apparet»  nec   locum  ubi  fuerit,  per- 


inventario  anni  1407,  die  i9  Octob.  lcgitur :  <  !tem« 
una  alia  capsitula  vitrea,  fracta  et  deaurala ,  In  qua 
et  una  Pissis  eburnea  parvula  cum  rcliquiis  sancto- 
rum  Hcrmagorx  et  Fortunati,  et  in  eadem  capsitula 
est  de  capite  sancti  Paulini.  >  Regesta  quoquc  postc- 
riora  (ut  puta  anni  1545  ct  1585,  18  Novemb.)  de 
reliquiis  Paulini  mentionem  faciunt.  ChrOnica  ms. 
Juliani,  canonici  Civltatensis,  de  Grcgorio  a  Monte- 
longo  verba  faciens  :  <  Anno  Domini  mcclxvjiii,  dic 
octavo  intrante  Scptemb.  in  Civitate  Austria  Grego* 
rius  patriarcha  Aquileien.  obiit  in  Domino,  qui  exstitit 
patriarcha  annis  17  menses  10  et  dicbus  16,  et  juxta 
corpus  sancti  Paulini  scpultus  est.  i  Idem  habes  in 
vitis  patriarcbamm  Aquilcien.  apud  Mnratorium  tom. 


quisiti  Civitatenses  sciverunt  indicare.  Cum  lusti-a-  C  IV  in  Anecdotis  Latinis.  Yide  et  Ughellum  in  Grego- 


rem  archivura  Clvitatensb  Capituli,  inveni  qucmdam 
librum,  qui  vulgo  inscribebatur  :  1564  Ruototo  di 
prebende,  item  degti  attari  e  vicarie  ;  in  quo  ad  pag. 
234  hxc  verba  erant  :  Entrata  detta  cappelta  de" 
Sanli  Vincenzo,  San  Paotino  patriarca  d^Aquiteia,  e 
Santa  Massima  vergine,  netta  chiesa  di  Santa  Maria 
di  CortCj  de  jure  patronalus  Domini  Michaelis  Nicol- 
l«'tti  et  fratrum,  posseduta  dal  Reverendo  vicario  di 
detta  chiesa.  Hxc  ecclesia  restaurata,  nunc  usqye 
mipercst.  In  ea  (ut  rides)  sanctus  Paulinus  specia- 
liier  cultus  eU.  In  pago  Premariacensi,  quot>rtu8 
rreditur  Paulinus  (ut  supra  cap.  2  jam  diximus) 
lemplum  ccmmune  habct  com  sancto  Mauro  abbatc, 
qtiod   s.nncti  Manri  et  Paulini  dicitur,  in  eoque  al-' 


rio.  Sed  et  eadcm  chroniea  ms.  dcsignat ,  et  Tcluti 
digito  indicat  locum,  nempe  altare  m!^us,8ic:  <  Anno 
Domini  ncc  nonag.  nono,  in  festo  sancti  Joannis  Ba- 
ptisl9P  in  aurora  diei,  fulgitr  perccssit  in  majorl  turri 
ccclesix  Civitaten.  et  pervenit  ad  tertiam  crucem,  ct 
interfecit  Jacobuw  subdiaconum,  qui  erat  mooachus, 
ante  altare  sancti  Paulini  in  choro.  Et  sciendum  est» 
quod  plures  de  dominis  occidisset,  scd  in  choro  non 
erant,  quia  in  sero  dixerant  matntinas.  i  £t  quidem 
res  nota  vel  exteris,  nam  P.  Pbilippus  Labbe,  in  ad- 
ditionibus  ad  Bellarminum  de  scriploribus  eccfesia- 
slicis :  <  Paulinus ,  inquit ....  obiit ,  sanctitate  ct 
miraculis  in  vita  et  post  mortcm  clarus,  sepuhnsipie 
est  in  majore  urbis  Forojulicnsi  >  basilica.  i  Ferra- 


tarn  cjus  nomini  dicatum  est.  Scd  ct  in  cjusdem  ^  rios  quoque  in  Catalogo  Sanctorum  Italiae :  <  Foro- 
pagi  ecclesia  majori,  qna;  sancto  Sihrestro  papx  cst 
^R:icra,  inter  imagines  Sanctorum  in  ara  maxima  po- 
Vitomm,  sancti  Panlini  qnoque  iconeinconspcximus, 
cum  loca  illa»  Tcteres  memorias  rei  nostrae  inser- 
vientes  quaesiiuri,  aceesserimus.  Dictum  quoqne  ibi 
nobls  fuit,  quod  a  famllia  Saccayinorum  quotannis 
die  11  Januarii  memoria  Paulini,  qui  cjus  progeniei 
creditur,  Invitatis  Ticinarum  Tillanim  sacerdotibus, 
r.d  sacrificia  Deo  in  honorem  gentilis  sui  facienda, 
( debrior  habetur. 

VII.  Quod  attinet  ad  rdiquias  sancti  Paulini,  miro 
fragrantcs  odorc  (uti  scribit  Nicolaus  Canussius  in 
ms.  lib.  II  dc  restitutione  patrisc  cap.  3),  Kalcndaria 


jolii  in  majori  basiiica  sepultus.  i  Cnm  autem  altare 
majus  ^usdem  ecclesi%  an.  1716  rcstaaratnm ,  et 
nova  structura  creclum  vellcnt  canonici,  corpus  scu 
potius  reliquicc  potiorcs  corporis  inventse  sunt  in 
capsa  lapidea,  niminm,  ut  Tcrum  fatear,  atjecte  re- 
condilx.  Uma  enim  est  impolitus  nudusque  lapis , 
cavatus  quidem,  et  lapidca  tabula  gypso  ftrmata  tec- 
tos  tantummodo.  Novum  reconditorium  hisce  diebns 
in  sacello  et  aliari  sub  choro  posilo  moliti  snnt.  Do- 
cumcntum  translationis  hujus  novissimx  lial^ebis  bic 
infra  n.  9.  Specimen  autem  recondilorii,  imo  el  al- 
taris,  hic  sub  ociilis  tuis  su^jtcimus.  Aliqui  J  cx  Pai.- 
lini  rfliquiis  aliquando  Aquileia  translatum  fuft,  ot 


ii^  .  VII  A«  iiG 

co  iii  sacrario  caooiuci  Aquileienses  dicuiit  asserVari,  \  fascia  intcrsecabaut  aream  templi ,  ibi  ex  aliquo  di- 


ftirie  liobijior  pars,  quam  hodie  osleoditur :  uam 
Aliquando  ab  eo  capitulo  decretum  fuit  argentcam 
slaiuaQi  construendi,  puta  aliquid  rcliquiaruni  Pau- 
lioi  in  ea  coUocandarum  causa  (Decretum  dabimus 
in  Appendice2,  n.  41).  Sed  et  ante  boc  tempus  Aqui- 
leieusis  Ecclesia  caput  sancti  Paulini  argeoteum  jam 
hai'cbat.  Nam  invcntarium  vidimus ,  an.  1409 ,  die 
17  Maii  scriptum  per  Joannem  de  Merlatis  scbolasti- 
cuin  Aquileien.  et  scribam  capituli,  in  quo  sic  legitur: 
c  Capat  beati  Pauliui  argenteumi  cum  Iitteris  smal^ 
tat:s  an(e  pectus.  »  Vidimus  ct  alium  an.  1485  ult. 
Septemb.  factnm,  cum  consignarentur  modo  depositi 
resiitaendi  reliquiae  et  alia  pretiosa  cimelia  a  cano^ 
bicis  Aquileicnsibus,  syndicis  Giyitalis  Austriic ,  qui 


gniori  looo  quondam  imperitia  artiQcum  cum  com- 
munioribus  lapidibus  iuterposilus.  Forle  antiquiori 
urnsc  Pauliui  fucrat  aptatus ,  nani  sic  inscribitur : 
T  rALLi.Mis  PATUA  ct  olim  lcgcndum,  utpote  inscriptio 
tumuli :  Uic  requiescii  vel  jaccj  pallinus  patriarcha, 
fracto  lapide  post  requicsci^  vcl  jace :  superest  enim 
T.  Qux  inscriplio  iu  causa  fuit,  ut  lapis  a  tergo  de- 
positi  in  muro  insereretur.  Sperabam,  ioquam,  ossiuin 
detectioni  ct  recognitioni  interesse,  sed  mea  spe  fru- 
stratus,  qux  adnoto»  ab  astanlibus  collegi.  Ergo  in 
crastinum  ca^teraruni  plurium  sanciorum  reliquiarum 
fepositio  in  eumdem  sacelli  locum  deslinata  est.  Die 
autem  vigesima  octava  mensis  Januarii,  qna  die  offi- 
cium  sancti  Paulini  (translatum  ob  concurrentiam 


impouta  super  suam  carrucam  conduxerunt  in  B  quinks  diei  octavae  Epiphania:  ab  undecima  Januarii) 


saam  civitatem  >  ut  in  eo  dicllur»  In  eo  tamen  nicn- 
iio  capitis  sancti  Paulini  non  facta,  sicuti  ncc  sancto- 
ri:m  Laurentii  et  Sigisinundi»  ut  ili  anno  1400  facta 
r;ut.  iDdicat«  tnnc  bxc  capita  sanctorum  (quo  casn, 
Deus  scit)  non  exstitiss:^,  ct  ideo  aniio  1491  alia  ca- 
pila,  et  pncsertim  sancti  Pauiini  neri  dccrcluin  fuit; 
hi  prxsentiarum  Sigismundi  et  Laurcntii  insunt  ca- 
p:ia  argentea  Aquilei^.  Non  autem  Pauliui. 

VUI.  Postrema  vcro  reiiquiarum  sancli  Pauliui  rc- 
|.ositioui8  bis;oria  est  Uujusmodi.  Ab  auno  17 IG  quo 
al)  altari  majori  remota  fuit,  capsa  lapidca  supcrius 
ilescripta,  in  qua  Paulini  ossa  quiescebanl,  locata 
iacuil ;  aed  tamen  tanquam  in  loco  non  suo,  et  (ut 
•iicuni)  proYisionis  modo,  iii  altare  sancli  Dooati 


solet  Ecclesia  Civitatensis  quotannis  celebrare ,  feria 
quinta  post  Dominicam  tertiam  ab  Epipbania,  cantala 
tertia,  instiluitur  proccssio  et  reliquiarum  translalio. 
Post  cantorcs,  qui  indesioenter  laudes  sanctorum, 
bymnosque  canebant,  procedebant  caiionici,  singuli 
aliquod  vas  leliquiarum  fercntcs;  posi  quos  dccaiius 
caput  sancti  Donaii  defcrcns,  diaconus  sancti  Paulini 
fi'agmen\um  cranii ,  et  subdiaconus  alterius  Sancti 
reHquiam  portantes,  pluviali  etdaliuatica,  tuniceiiave 
rcspective  induti,  sub  baldacbino»  prxcedeoiibus 
thurlferariis ,  anteeuutiuus  et  subcunlibus  funalibus 
et  inloniciis,  subsequcnte  etiam  magistratu  civitatis, 
et  nobili  viro  Laurentio  OriO)  pro  sercnissimo  Vene- 
tiarum  domiuio  provisore,  rubra  veste  (quam  duca^ 


roartyris  (saceUum  est  ad  dexlerain  cbori^  prope  sa-  ^  iem  vulgo  appellaul)  induto,  a  sacrario  procedenles, 


crarium,  vulgo  iocriuiam)  donec  locum  decenliorem 
n  indsccretur.  Delectum  fuit  quod  sub  cboro  esl  sa- 
ccilum,  PieUtis  dictum»  et  Confcssionem  si  appellas, 
veieri  oomencLiturx  te  conforniabis.  Ergo  inttrventu 
l*iurium  canonicorum»  et  D.  Laurentii  a  Turre  d&- 
c:uii  capituli,  una  cum  Ignatio  Scullboio,  Francisco 
fr  ana  chirurgisi  et  Hieronyrop  Zanuttino  medico,  sub 
^i*spera  diei  \lgesim;e  seitx  Januarii  hujus  anni 
1734  denao  recognita  capsa  et  aperta  fuit,  inveutaque 
ossium  corporis  roajor  et  nobilior  pars,  videlicel  cra- 
iiioin  non  qoideni  integrum,  nam  pars  assenabatur 
antea,  et  nnnc  quoque  est  in  vasi  vitreo  faciiioris 
o^Dsionis  gratia;  mandibula  siiperior  el  iiiferior, 
denlibus  viginti  qualuor  instructa ;  vertelrarum  ^  sima  si 
(lorsi  Lona  pars;  ossa  coxendicum,  cnirium^  libia-  tedi  iG 
nimque.  prxler  alia  ossium  minutiorum  fragmenta. 
Optabam  huic  detectioni  inlercsse,  et  rogaveram  mo- 
mivi.  Sed  nescio  quo  fato ,  ncc  monitus  fui^  uec  etsi 
pridie  indictx  repositiouis  adfuissein,  vidcre  quid 
licuit :  nam  stalim  ac  ossa  recognita  fuerunt ,  et  per 
iiotarium  Joannem  Baptistam  Pistacbium ,  ptiblicum 
detectionis  signatum  documentum  Aiit,  denuo  repo- 
s;U  in  eadem,  qna  prins  jaaicrant,  uma  lapidea, 
fuerant  et  illico  coUocata  in  capsa  alia  ferrea,  et  bxc 
11  altari  sacelli  sub  choro  (ut  dictum  est)  maliha  ilii- 
nita,  muroque  a  tergo  firmata  fuit,  inserto  in  ea  pos- 
lica  parte  bpide,  qoi  alias  videfoatiir  in  pavimento 
Aavis  ad  mcridiem  basilioe  inter  cxtcros,  qui  vclut 


circumeundo  ambitum  iuteriorem  ecclesix,  ad  sacel- 
lum  sub  ara  maxinia  descenderunt.  [liij  Reliquiis  in 
armario  ad  caput  sacelli  post  altare  repositis,  qu£ 
sancli  Paulini  erat,  in  allare  tunc  fuit  eiposita,  re^^ 
ponenda  deinde  peracto  sacro  cuin  cxteris.  A  do- 
mino  decano  missa  solemnis  celebrata  fuit :  qua  coni- 
pleta,  locus  dalus  nolis  fuil  !n  coriiu  epistolx  ad  ora*- 
tionem  habendam^  quam  hic  habebis  inferius. 

IX.  Placet  interini  exscribere  documentum  dete-- 
ctionis,  recognitionis ,  et  rcpositionii  reliquiarum 
Siincti  Paulini,  el  producere  ea  vulgari  lingua,  qua 
proditum  fuit,  quod  esl  hujusmodi : 

Ac/  nome  di  nostro  Signore*  Vantto  della  saniis* 

siia  nativitd  1751,  indiiione  xii,  giorno  di  mar* 

Gtnaro^  falto  in  Cividale  del  FriuU  nel  duo- 

mo  ,  a'  piedi  dcUa  mensa  deWaltare  dctla  cappelta  di 

san  Donato^  alla  presenza^  etc.  Ove 

Essendo  che  con  definizione  17  dei  corrente  Cenaro 
sia  stalo  preso  nel  reverendissimo  capitolo  di  questa 
citid  di  tevar  Turna ,  in  cui  sta  inchiuso  il  corpo  di 
san  Paolino,  ed  in  ora  riposta  sopra  t/  suddetto  ven. 
aitare  di  $an  DonatOj  e  la  cassa  coHocare  con  dcceutt 
formoy  ciok  in  altra  cassa  di  ferro  adomatOy  dorata^ 
in  fatda  segnata  con  crocetta  perforata,  con  iscrizione  i 

CORPUS   SA^CTl    PAULIM    PATllI.4nCHJS    AQUILEIENSIS ,   e 

ben  munita  con  serratura  e  chiave,  e  quelta  pure  (come 
si  k  detto)  riporre  sotto  ia  mcnsa  det  vcn,  attare  di 
nuovo  eretto  sotto  it  coroy  intitotcto  Della  Picla :  e  rer- 


it7  S.  PAtLlM  AQU1LEIEN5IS  PATRLARCIL*  IW 

dd  radunati  (Jui  a  lai  effttlo  t  magnifici  e  reverendis-  A  ffiaca  (cos))  di  latta^  con  entro  una  scriltura  scriua 


sfittf  ^ignori  Lorenzo  del  Torre  dccano^  Vincenio  Sit" 
iam,  Carlo  Boianij  Luca  de'  Ma$$otti,  ed  Andrea  Fo- 
ramitti  teotogo,  e  tutti  canonici  di  questa  inngrte 
collegiata,  dcputati  specialmente  aWelfettuazione  to- 
vtaddettay  come  in  detta  dcfinizioHe  17  corrente,  alla 
guaUy  etc.  Quati  esequendo  tordine  di  far  cottoeare 
rtcma  $opraddetta  netle  forme  disposte ,  come  $opra  ; 
/tt  ta  $te$sa  tevatd  datta  men$a  di  detlo  attare  di  $an 
Donato ,  e  po$ta  a'  piedi  di  detta  men$a  fu  ritrovata 
un^urna  di  pietra  vtva,  tianca ,  di  lunghezxa  di  piedi 
2,  oncie  4,  targa  piedi  i,  oncie  5,  ed  atta  piedi  1,  con 
portelta  $ive  coperto ,  ovato  in  $ommita ,  e  preptata 
net  re$to ,  chiu$a  da  due  arpe  di  ferro  con  due  forti 
tuchetti,  ed  e$aminata  in  fianco  a  detto  coperto  fu  0$- 


dal  magnifico  e  reverendi$$imo  canonico  Ciutio  Pi- 
senti  diquesta  citta,  $otto  it  di  29  Settembre  1733, 
che  narra  quanto  gti  e  occorso  di  vedere  net  171 C» 
quando  fu  ritrovata  detta  urna  di  pietra  netla  ntensa 
detPattare  maggiore.  AJtro  fogtio  anlentico  dci  17 
Decembre  1733  d*esame  assunto  dat  signor  Pietro 
Checcia ,  figtiuoto  del  quondam  signor  Ciannantonio 
de  Vico,  con  sua  tegatita  de'  22  detto.  La  definiziom 
preattcgata  di  questo  reverendissimo  capitolo  de'  17 
cotrenU  rogato  in  atti  di  me  nodaro  y  it  tutto  in  au- 
tentica  forma  con  sua  tegatita ,  che  ogni  cota  $arh 
unko  anco  at  pre$ente,  chiudendo  po$c\a  it  coperlo  di 
detta  ca$sa  di  ferro  con  due  $u$te  forti,  e  po$cia  con 
chiave,  quate  con  Pattre  due  di  tuchetti  rimcsero  neltg 


servata  una  picciota  crocetta  tunga  oncie  1,  ed  atta  B  mani  tl^esso  $ig.  decano,  ritasciando$i  Pordine  dl  $U' 


parte  e$trema ,  che  corrisponde  attovato,  una  croee 

lavorata  a  corda,  atta  onde  8  e  mezza,  e  ste$samente 

larga.  Quat  uma  aperta  da  Monsignor  dccano,  sempre 

vestito  con  cottUj  ciok  aperti  ti  due  tuchetti ,  e  poscia 

levato  it  coperto  cotrintervento  detti  sunnominati  ma^ 

gnifici  e  reverendissimi  $igg.  canonici  deputati,  ed  atta 

pre$enza  degVinfra$eritti  t€$timonj,  ncc  non  assistendo 

ivi  il  motto  reverendo  D,  Domenico  Franchini  vice- 

cancettiere  capitotare  atto  spirituate ,  e  to  sp.  signor 

Candido  Candido  cancettiere  capitotare  al  temporate^ 

tutti  assistendo  atta  revisione  sive  invenlario  dette  sacre 

o$$a  con  due  torcie  acce$e,  e$aminati  daireccettenti^" 

simo  signor  dottor  Cirotamo  Zanottini  medico  fisico^ 

con  gli  eccetleuti  signori  Jgnazio  Scuffonio  e  France" 

sco  Fana  chirurglii  professori  in  questa  citta^  narra^ 

rono  ed  esposero  ,  ritrovarsi  in  essa  urna  te  seguenti 

ossa  :  cioh  ta  fronte  in  parte  gtabra ;  parte  della  cal- 

varid  con  ta  sot4ura  sagittale ;  ro$$o  petro$o  vicino 

airorecctiio,  cot  na$Ot  con  ta  mandibola  $upcriore  con 

nove  denti^  parte  motari  e  parte  incisori ;  maggior 

parte  della  mandibota  inferiore  con  otto  denli ,  tre 

incisori  ed  il  resto  molari;  altro  pezzetto  di  mandibola 

superiore  con  tre  motari ;  altra  simile  con  atiri  tre 

denti  motari ;  altro  pezzetto  d^osso  petroso  ;  cinque 

verlebre  det  cotlo  con  Pattante;un  dente  occhiale ; 

una  vertebra  del  dorso ;  tutto  Vosso  dello  stcmo ;  una 

clavicota  inticra,  e  parte  attro  pezzetto  di  clavicola ; 

ia  cre$ta  deWosso  ileon  con  altri  ossi  adjacenti ;  i 

dne  cubiti  inticri,  cubito  e  radio  di  tutte  due  te  parti  ^     X.  Ne  quiJ  landem  (fesil,  lei 

delta  gran  mano  ;  li  due  femoriy  e  fibia,  e  fibola  de"      Paulinura  speclans  afio  pelere 

gran  picdi^  ed  altre  parAcelte  d^ossa ,  che  non  si  pos- 

sono  rilevare. 

II  clie  avuto  e  rifevato ,  fu  di  nuovo  da  detto  Mon- 
signor  decano,  collHntervento  de'  $unnominati  $ignori 
canonici,  presenti  essi  sigjiori  vicecancctliere ,  e  can- 
cetticre,  e  testimonj^  rinchiusa  turna  con  due  tuchetli 
ta:erali,  uno  perparte,  ed  apposta  ta  catce  atte  fessurc 
aUorno  csso  coperto^  e  poi  con  dcvozionc  levata  da  uo- 
vti;ti,  fu  portata  sotto  it  coro^  e  riposta  essa  urna  nella 
cassa  di  ferro  come  avanti  descrttla^  serrata  con  $er- 
ratura  e  chiavetCquesta  rimeua  nei  corpo  deita  meusa 
dct  detto  attare^  intitotato  Della  B.  V.  di  Piet)) ,  ripo- 
ncndovi  appcsa   a  detta  cassa  di  ferro  una  scalola 


bito  fare  it  muro  atta  detta  nunsa  atla  parfe  poste- 
riore^  ad  perpeluam  custodiaro. 

Presenti  per  testimonj  atle  co$e  lutte  premesse  gtxt* 
tustrissimi  signori  Brandis  de"  Brandi$,  itlu$trissimo 
signor  Livio  Carto^  Fabio  d*Attimi$  figliuoto  dettitlt^ 
strissinto  signor  Giovannij  it  reverendo  dottor  Antonio 
Stradiotti  quondam  domino  Bartotommeo ,  motto  re- 
verendo  D,  Ciulio  Trivisano  mansionario  di  questa 
instgne  cottegiata  ,  ecceltentis$imo  $ignor  dottor  €ian 
Giorotamo  Grudenn  q.  D.  Ciovambati$ta,  nrensignor 
Antonio  Provisano  q.  Vincenzo  ,  monsignor  Cnrto 
Braga  q.  Pietro^  FrancescOy  Anfonio,  e  Ciuseppe  fra- 
tetli  Coceani,  ftgliuoU  di  'maestro  DomenicOj  maestro 
Paolo  Zanottino  q.  Domenico^  maestro  Andrea  Ram- 
pone  q.  Simeone,  messer  Filippo  Artcsano  q.  Ciovam- 
batistUj  maestro  Ciacomo  Dus$olino  figliuolo  di  Leo- 
nardOyCian  Maria  Zuliano  figliuolo  diCiovambati$tat 
Pietro  Cepettotio  q.  Bartolommeo ,  mae$tro  Ciovam' 
batista  Vicenzuto ,  detto  Ca$alotto,  q.  Antonio^  tulti 
di  questa  citta  ;  e  maestro  Filippo  Lanteriis  q.  Zuane 
d^Vdine^  di  presente  in  questa  citta. 

Ommesse  le  carte  di  sopra  citate,  e  poste  netta  cassa 
di  ferro  apprcsso  rurna,  nella  scatola  di  tatta^  elc. 

Ex  aclls  suis  Joannes  Baplista  Pislachi  civis  piiLli- 
cus  Veneta  auclorKate ,  ac  coliegiatus  civiialis  Fori 
Julii  uotarius,  sic  requisitns  fitJeriter  rogavit,  pnl  U- 
cavit  et  extraxit,  seque  in  fidein  manu  propria  su!)- 
scripsit.  L.  D.  0.  M. 

clor  optiine,  quod  atf 

cogaris,  subdam  hic 

binas  inscripCiones,  eam  scilFcet  qnam  olim ,  e(  eam 

quam  nunc  sub  Paurini  cfligie  in  aula  patriarchali 

LHiuensi  conspicuas  leginms.  Velus  est  hujusmodi  : 

[liii]  SA.NCTl  PAULIM 

PR.£CLARA  GESTA  TAX  MULTA  EXSTlTtRU.NT 

l'T  AQLILEIEKSIS  ECCLESIA  PR.CTER  DISCIPLl.NAM 

UEBEAT  SrAU  PR.ECIPLE  AUPLirumNE)! 

ILLILS  APID  CVROLtM  UPEP^TORBM 

ALCTORITATI. 

Nova  vero,  qu;c  cum  reslaurarciur  aiila  palaliif 
el  recentcs  icoues  elTormarentur,  a  tuuc  prjefecto 
bibliothecnE^   patriarcliari ,  piiblico  perennique  coro. 

modo  a  Dionvsin  D'lplii:jo  pairiarciia  luimirmMilis- 


139 


VITA. 


450 


skno  «islruda»  Bernardiiio  AngebSerli,  niinc  Uli-  .  murere  meL  In  tuperiori  Ubul«  pftrte  (i|uam  dice* 
nensi  coliegiatae  insigms  canonico  proposita  foil,  rent  Lalini  cuni  Vilnivio  zophorum,  Italii»  fregh 
talis  e«t :  <^//a  cortuce )  sunt  hi  versus: 


8A!ICTt;S  FXCUXUS  SUB  ilDRU50  I 

COIITRA  BiCRESIX  FCLICIS  ET  ELIPANDI 

C09CIL1DII  FOROJVLIENSE  CELF.BRATIT 

ni  FRANCOFORDIEKSl  LIBCLLVM  OBTULIT 

«UiQOB  APOD  CAROLUM  M.VGXLH  AUCTORITATR 

D18CIPLI5A  PROTIMCIAM 

AaPUTCDlBCE  AQCILEIC^SEM  ECCLESUM 

BECORAVIT. 

fmagineBySubqailias  epigraphse  hnjusmodi  scri- 
ptae,  ut  arbitrarias,  Ofnisiinusb  Produdmus  autcm,  et 
in  fronte  tohiminis  istius  locamus  illam,  qiiam  etsi 
forte  et  ipsa  pro  libito  efQngeutis  facta  fuit,  atta*  B 
men  vetuslate  sibi  patrodnante,  quippe  cfroima- 
iam  cxeunte  xii ,  vel  ineuntc  sxculo  xiii ,  sicuti  pro- 
piorem  xlati  Paulini  ^  ita  verisimiiiorem  archetypo 
reccntioribos  cunctis  arbiirati  sumus.  Uxc  ex  ta- 
biila  ai^entea  et  inaurata,  in  qua  varias  sanctorum, 
pnesertim  Aquileiensis  et  Civilatcnsis  ecclcsix,  ico- 
nas  Peregrinos  secundus  palriarcha  e^lare  feccrat, 
et  ecdesise  civitatis  Austrijc  quam  ipse  refeceral« 
dono  dederat*  desumpta  est.  £jiis  tabulie  memine- 
rnnt  chroaicae  ForojuiieBses  e  jil»  et  manuscriptaB, 
de  Peregrino  verba  facieatet»  et  inter  caeteras  qoam 
habcl  in  Anecdotis  suis  tom.IV  Muratorius  in  Pero- 
grino  Ifl  ( aliis ,  et  verius  U )  «ic  habet :  «Iste  (Pere- 
grinus)  reaedi6eavit  ecclesiam  Civiiatis  Austrix,  qoae 
cum  omnibos  libris  et  tbesaoris  exusU  fuil»  fecit-  G 
que  in  ea  tabulam  argenleam.i  Alia  manuscripta 
tic:cFedt  tabolam  argenteam  valde  pulchram  indicla 
ecdesia.»  Hxc  illa  tabula  etl,  qoae  nonc  in  altari 
majori  locata  oemitor,  estqoe  altitudinis,  seu  longi- 
tDdinis  pedum  3,  onc.  6,  latitudinis  vero  pedum  6, 
tub  qua  se  ipsom  Percgrinus  imprimi  curavit,  genu 
llexo  Yirfinem  mairem ,  quaQ  mediom  el  principem 
locum  teoel^  adoraotemt  com  kac  dreorotcripU 
cpigraphe  ei  precationcola :  Sacerdoe  ( vel  potiot  to* 
j^endnm  SeeuudMi)  Peregritm  potriarcha :  Mater  M, 


VATER.  SDME.  DEI.  DEU8.  HUJUS.  NATERTEI 
PBiCSTANS.  PLACATA.  PEREGRINO.  RKGNA.  BEATA. 
ROC.  QUI.  DEVOTE.  CLRAVIT.  OPDS.  FORE.  PRO.  TE. 
GXORA.  REGEM.  nRMAM.  CONSGRIBERE.  LEGEM. 
NE.  QUIS.FCSCARC.  VCLIT.HOOTL.  CONTAMIXARC. 

In  iureriori  vero  parlc  bi,  qui  scquuntur: 

AD.  LAUDCM.  CURISTI.  SEDI.  SEMPER.  IXHiCRCAT.  ISTI. 
ARiE.  8UBLIMI.  FIANT.  ET.  151.  iCTBERE.  PRIMI. 
n^C.  QUIBUS.  EST.CURA.  QUO.  PERSTET.  TABDLA.  PURA. 
AST.  V10LAT0RC8.  BEREBI.  8IN'E.  FI>!E.  DOLORES 
FRIGORC.  VIBRANTE.  PATlAKTUR. 

Nunc  quidem,  argentea  lamina  detrita  et  disnn 
pta,  desunt  hxc  vcrba  in.primo  ct  in  altero  vcrsu, 
videlicct  ad.  curisti.  et.  fiant.  Sed  cx  cbartario  ca- 
pituli  ejusdem  ecdetiae ,  ubi  inscriptio  asservabatur, 
rimas  supplevimus.  Ex  bac  igilur  tabula,  in  cujus  si- 
nistra  inferiori  area  Paulinus  nostcr  conspicitur,  effi- 
giem  ipsius  educimus.  Nec  sit  qui  dubitet  alius  Pau- 
lini  quam  Aqiiiidensis  esse  imaginem :  nam  prxter 
apostolos  quosdam,  et  roartyres  oonfessoresque  non- 
nullos,  qui  generaii  pietate  in  ecdesia  Dci  coluiiiur, 
rdiqui  sunl  Aquileientis  ecclesiae  et  Forojuiiensis 
omnino  proprii  ( ot  sanctos  Donatus,  cujus  rcliqui.no 
in  eodesia  Civitatensi  asservanlor;  sanctot  Quirinus, 
cqjus  reliquix  Aquileiae  qniescont;  sancti  Ilermago- 
ras,  Fortunatut,  HelavusY  Aqoileienses  praesules  ) 
nl  nibil  dubii  supersit,  quin  sanctut  Paulinus  pa^ 
Iriarclia  noster,  et  non  alius  sit,  qui  hlc  eflingitur. 
Utaotem  clarius  tabukeideam  efforme8,  et  coiloca- 
tionem  imaginum  in  eadem  contentarom  concipias ; 
accipe  idolum  ab  hoc  schemate,  quod  solerti  diiigen- 
tia  ab autographo  extraxil  unamecom  Henricus  PmI- 
ladius  consobrinut  meus,  cojos  qooqoe  ope  imago 
tancti  Paulini  in  fronte  hiijot  volomuiit  ab  ipso  hinc 
ddiaeata  prodil  (a),  ad  hoc  dedila  t^ra  novissime 
Foniiiijulium  itinere  alio  instiluto ,  el  ex  nominibut 
lacom  sanctomm  comprebendes. 


(a)  Vide  banc  imaginem ,  pag.  teq. 


S.  PADLISI  AQUILEIENSIS  PATIUAnaU!  MTA. 


«3:i  IM  S.  PAUUNI  RELIQUL4IIUM  REPOSITIONE  ORATIO.  154 

[liv]  OBATIO  HABITA  Y  KAL.  FEBB.  173& 

IN  REPOSITIONE  SOLEMNI  REUQUIARUH  SANCTI  PAULIM 

PATRIARGH^   AQIILBIENSIS 

/a  sacello  sub  choro  banticig  majoris  civitatU  Austriw. 


I.  Quam  laeta  dies  baec,  N.  N.  <[uam  boni  oiniiiift«  A  tio.  Nain  cum  roors  sii  iiliima  linea  renim,  nihilqua 
quam  jocoada,  qvaepost  lol  saeculonim  cvolutas  pe-  nobis  cum  e  viia  sublaiis  commune  aniplius  sit,  sal- 
riodos,  inclyii  conressoris  Dei,  eximii  docloris  fiJei,  toni  quod  eiirema  vice  futunim  erat  supersiituni 
ei  praesuatissimi  patrlarclue  sanct»  noslRe  Aqul*  erga  eos  oflicium  pictaiis,  ut  nobilius,  ut  solomnius 
leiensis  ecelesise  pretiosas  sacri  corporis  reliquias  os-  baboreuir,  pia  humanitatis  lcge  sancte  cst  iiistitu-^ 
leDdit,  et  snb  oculospromit  venerandasl  Alma  dies,      tum.  Non  patitur  eruditio  vestra,  ut  excmplis  docca- 

et  candidiori  pr»  caet^s  viUB  nostr»  calctiio  consi-  ,  niini,  qua  funeris  pompa,  qua  cxsequiarum  lungni- 
Rnanda,  ettijios  reserravit  Dci  optimi  maximi  be- ' '  Acentia,  qua  rituum  cercmoniarumque  variclate  an- 
nigna  proTidentia,  ot  ciqus^sapienlia  edocti  fuera-  tiqiii  vcl  ethnici  justa  suis  persolvcrint,  apotheosi 
iiius,  ciijiisprjeceptis  imbuti,  cijus.praeJicatione  in-  quandoque,  ct  iiiter  divos  publica  translulione  pa- . 
structi,  orRamum  ipsius  sapientiae,  corpus  ( inqnam )  renialia  sua  coronantes.  Qoae  cum  vos  nou  lutcaiu, 
ejusintaeremur  Ixtabondi,  etgesticnies  gandio  sus-  futeamini  nccesse  est,  boni  genii  ope  nobiscum  ac- 
ciperemus,  amplecleremur,  oscularemur.  Quis  enim  tum  fuisse,  ut  sanctom  Paulinum  jum  nongeniis ,  el 
grati  animl  se&sibus  adeo  est  destitutus,  ut  memo-  quod  cxcurrit,  annis  c  terrenis  excmptum,  uova  fu- 
rans  sancj  patris  Dostri  Paolini  ingentia  facta,  exant-  ncris  ne  dicam  an  triumphi  polius  pompa,  rcdivivu 
hi^os  labores  percurreiis,  eximia  scripia  revolvens,  B  telcbritate  prosequercmur,  ct  solcmni  hodiorna'.  n'- 
c;MibusneJum  provineiam  nostram,  scd  orbem  pene  positioiii  bonorandi  pignoris,  recenti  con.iilorio  col- 
iiniversum  IIIuslFavity  non  subita  commoveatur  las-  locati  astarerous.  Sed  ut  hujusmodi  officio  parics 
tiiia,  domtaoJiema  lucc  lipsanaejusetcincresreve-  ^u^e  ex  aequo  respondcrent,  non  deessc  debuissi*;, 
reudos,  ab  ujuria  tempomro  lindicatos,  postque  tot  Qtii  virum  pro  rostris  saltem  utcunquc  luudurct. 
aniiorum  ceoturias  supcrslites,  coram  positos  pros-  Quam  provinciam  pcculiuri  in  sunctissiuium  prar^su- 
picit  et  coniempIatur^Egoeoimilie  noQ  sum,  quem  lero  latus  devotiooe  suscipicns,  co  in  trivio,  qiio 
Iijf c  non  tangant :  quinimo  dum  praeterita  mente  rc-     constilulum   laudantem  consiiuili  evenlu  l^iatinp.i 

lolvo,  et  pracsentb  ociilis  aspicio,  nie  fcrme  cxtra  Antiochenam  patriarcham  se  fatchatur  Gbrysosio- 

me  ipsum  dalsm  sentiOt  cor  Lciilia  subsuitat,  et  mus,  me  posilum  quoquc  dcprebendo.  «Prios  nc  il- 

quadam  eistasi  jactatus  ad  audendum  supra  vires  lum  (diccbat,  Orat.  in  S.  Ignat,  mart.  lom.  \)  luu- 

me  nplum  cogooseo.  Qnod  praesentis  temporis  ratio  dabimos  martyrem,  ao  apostokim,  an  episcopum? 
posi*a!at,  el  di»:i  ceicbritas  requiril,  orationis  offi-      Triplicem    enim,   imo   vero  mulliplicem   coronani 

cium  libcns  assamo:nmoeri,  fateor,  riribus  impar,  grali»  Spirilus  contexil,  qua  sanclum  illias  capul 
et  non  pro  dignilale  rei  verba  factunis.  Sed  vos  pro  ^  rcdimivil.,.  Ac  principio,  si  vohis  placct,  ab  episco^ 

bumanilaie  veslra  veniani  dabitis  oratori  exsulta-  patus  laudibus   incipiamus.  i  Haec   Chrysostomus, 

lione  exsulianti,  si  extra  oieas  quandoque  excurret*  viam  nohis  stemeiis  ad  pnBCouium  Paulini. 
et  scopuin  adeo  sapra  se  posilum,  eisi  jaculnm  diri-        ni.   Post  bumaoioram  litterarum  professioncm 

gat,  iion  contingat.  liude  et  prxniio,  collalione  Laberianae  villa^,  aCaroIi 

II.   Hxc  est,  etsi  vicaria,  •  illa  dics,  qusc  anno  Magni  a^quissimi  littcratorum  xstimatoris  muiiili- 

octingentesimo  qaarlo  reparatae  nostrx  salutis  ad  ceutia  remuneratam,  ad  patriarchales  infulas   eo 

superos  transitu  Paulioi  decorata,  natulcm  cjus  quo-  auspice  assumitur.  Quo  studio,  qua  vigilunlia  mu- 

tannis  anniversaria  memoria  reducens,  nobis  cele*  neris  sui  partes  impleverit,  non  esl  qiiod  compro- 
briori  oflicio  est  Tsneraoda*  Quam  ergo  opportune,  .  bando  vos  mullis  detineam.   Sufiicit  cnim  vel  per 

quam  sapicntcr  sinxisliy  o  cetdi^crrima  Forqjulien-  transennam  concilia,  quibus  iotcrfnil,  advertere,  u| 

sis  ecdesia,  cum  lllam  ipsam,  qoaa    cum    intulit  zelus  illius,  doclrina,  robur  animi  vere  episcopalis 

ccclo,  solemni  repositiooi  corporis  ejos  dicares,  ut  Innotescat.  Fcrme  nullum  eomm  leroporam  inter 

qua  spiritus  aeteroa  inter  cmliles  pace  politus  est,  muUiplicia  a  Carolo  coacta  invcnilur,  in  quo  Pau^ 

ossa  quoque  cjus  requiem,  ad  floera  usqoe  muodl  lini  praesentia  fuisset  desidcranda;  quinimo  ubique 
duraiuram,  in  gremio  too  Inveiiirenl.  Ea  enim  scin-  ^  primas  babuisse,  si  non  seroper  jare  dignilatis,  mo- 

per  fuit  nationura  omnium  non  omuiuo  ab  huuiani-  rito  tamen   doctrinae.   IIxc  enltnit  in  Ratisponensi 

tatis  legibus  abborrentiom  consuetudo,  suoriim  viia  couventu,  baec  in  Francofordiensi,  utrobique  in  causa 

functorara  maolbiUY  casiis  oOiciis,  et  siipremis  (ut  Felicis  el  Eiipaodi  Uispanorum  episcoporum,  malo 

vocabaol)  muneribns  parcnlare,  eo  celcbrius,  qiio  de  Christl  pcrsona  sentienlium  quos  orc  lenus  el 

iiluslrior  vita,  vel  cbarior  eoraro  cxstitil  convcrsa-  luculenlissimis  scriplis  confccit,  contrivit,  dispersil. 

•  Yidc  quac  diximus  n.  8  bic  supra  de  Iranslalione  oflicii  el  fcsti  sancti  Paulini. 


IN  S.  PAfLINI  ReLIQLtAIttH  BEPOSITIONE  OIUHO. 


^7  ETS.  PAULINI  RELIQUARUM  REPOSITIONE  ORATIO.  iU 

D(:  illi  aolem  synodo  quain  Allini  habuit,  vel  de  ea  A  a^ternam.  Hlum  habeas  tibi  salutis  aetcrnx  concilia- 
quam  in  suo  percharo  Forojulio  collegit,  quid  dicam? 


cum  ei  qiistola  ex  illa  data,  et  canoiies  ex  bac  pro- 
lail,  quol  periodos  habent  tot  Yirtulis  doctrinxque 
fjus  iestes  prodant,  ut  spiritum  Paulini  ipsa  mera 
lectio  demonstret?  lu  his  enim  elucet  ecclesiasticae 
disdpllitae  reparandae  sedula  cura,  immuuitatis  eccle- 
siis  ierrandae  ardens  vigor,  festorum  dierum  reli- 
glonis  castodieod»  ingens  studium ,  matrimonio- 
rum  hofiestatis ,  asceteriorum  virginum  decoris , 
templonim  reverenti^e  tuendae  vel  reslituendse  ro- 
bur  invictam ,  diligentia  indefessa ,  zelus  acer,  et, 
ui  Terfois  otar  Scripturae ,  ne  dum  comedeMt  devo^ 
fam* 

lY.  Fonna  factus  gregis  ex  auimo,  quos  sanctis- 


torero.  > 

V.  Verum  quem  sibi  Aquileiensis  Ecclesia  in  epi* 
scopali  munere  pontificem  optimum  senserat,  aiienae 
provinciaeapostolum  indefatigabilem  agnoverunt.  Non 
hic  in  scenaro  produco  Paulinum  in  Germaniae  Gal- 
liarumque  frequenti  conventu  cum  hostibus  Odei  in 
arenam  descendentem,  ut  coronam  aposiolaius  ejus 
ex  protritis  hseresibus  consertam  recenseam.  Hxre* 
ticos  confundere  el  prosternere  doctoris  est ;  etbnicos 
ad  cognitiooem  lidei  traducere  et  docloris  et  apustoli. 
Insignia  apostolatus  Paulini,  sunt  Garinlliise,  sunt 
Hungario!  nationes,  cujus  ope  lux  evangelii  hisce  pro- 
vinciis,  qua  exslincta,  qua  nondum  accensa,  vel  re-^ 
fulsit,  vel  aiTulsit.  Non  inficias  eo,  ante  tempora  Pau- 


simis  iosUtuUs  vel  praedicationibus  imbuerat,  exem- B  ^i"^  evangelium  Garinthix  populis  innotuisse;  sed 


plo  io  Tis  Dei  praeibat ;  ut  vel  silente  ipso,  virtntibus 
suis  coBTersaiioneque  morigera  ,  quid  fugere,  quid 
tenere  haberet  subditus  grex^  vita  pastoris  ostende- 
rel.  [Ivl  Is  ille  erat  episcopus ,  quem  Paulus  Timo- 
Uico  (/  Tim.  v)  vel  Tilo  {Tit.  iii)  scribens  desidera- 
bat,  et  graphice  depiugebat,  tine  crimine  ,  irrepre- 
kensibilem,  benignum,  prudentemy  sanctum,  ju$tum  ; 
oMplecUniem  eum,  qui  $ecundum  doctrinam  esl^  ftde' 
iem  urmonem;  ut  potens  sit  exliortari  in  doctrina  sa^ 
na^eteosqui  coMradicunt^  arguere,  Quod  prxstitisse 
Paulinum,  ui  pateat,  uon  vacal  per  singulas  virtutes 
qus  excorrere.  SaUs  sit  advertere,  quam  mordicus 
ampiexus  sit  fidelem  sermonem  doctrinae  incarnati 
Verfoi  Dei,  ut  potens  fuerit  sua  synodo  Forojuliensi 


lcmporum  ii\iuria  morum  barbaries  itaeratresUtuta, 
ul  nova  missio  discipulonim  Domini,  et  recentes  apo- 
sloli  ad  corum  conversionem  Paulini  xtate  aflaUm 
necessarii  viderentur.  Zelo  dilatandae  fidei  succensus 
Paulinus  sibi  Spartam  hanc  ornandam  suscepit  eo 
iibentius,  quo  Garinthia  tanquam  membrum  corpori* 
dioecesi  Aquileiensi  a  priscis  temporibus  accenseba- 
tur.  Apostolico  in  rounere  tantopere  et  tanto  tempore 
desudavit,  quousque  prsesuli  Juvavieosi  in  archiepiso^ 
pum  recens  evecto,  neomelropoli  Salisburgensi  EccIO' 
sise  Garantana  neophyta  gens  ascriberetur.  Ncm  acgre 
tulit  distraclionem  provinciae  suoe,  pacis  sludiosissi* 
mus  Paulinus,  qui  omnem  spiritum  laudare  Dominum 
probaverat,  et  sibi  desudatum  apostolicum  decus 


exbortari  suos  in  doctrina  sana,  et  Hispanos  qui  C  eripere  ncminem  posse  confidebat.  Ex  eo  tempore 


coutradicebant ,  arguere.  Gacteras  autem  viriutes 
ejus  liceat  tantummodo  delibare  ex  pauculis  verbis 
amici  «yus»  quibus  encomia  praecipua  complectitur. 
Is  est  beatus  Alcuinus,  ciqus  pietas  et  doctrina  com- 
rocndabilem  prae  primis  fecerant,  nedum  in  aula 
Garoli  Magni,  sed  toto  orbe  GbrisUano ,  ut  laudari  a 
laudato  viro  digna  Paulino  laus  habealur.  c  Tuum 
sancUssimum  cor  (sic  Paulinum  quandoqiic  scri- 
benik)  alloquebatur,  epist.  62 )  tcrra  esl  repromis- 
sioois,  sapienUae  melie  manans,  et  suavissimae  cha- 
riiaiis  luce  redundans  ,  in  qua  verus  et  gloriosus 
Sak>roon  virtutum  gemmis,  templum  pulchrac  habi- 
taUonis,  suae  majestati  construxil.  Ibi  arca  sapienUic 
et  dnorum  tabolae  testamentorum ;  et  hxc  omnia 


limiUbus  positis  ad  Dravum  fluvium,  qui  usque  nuiic 
servanlur,  assignata  trans  amnemGarantana  terra 
Salisburgensi  metropolilae,  caetera  cis  Dravum  cam- 
pus  fuil,  quem  dcinceps  Paulini  apostolalus  excoluit, 
ct  patriarchis  Aquilciensibus  in  tutelam  et  curam  re- 
mansit. 

VI.  Ad  Avaros  eUam  Ecdcsice  Dei  adjungendos 
sedulam  navaviloperam,quos  armisGaroIi  deviclos, 
ct  Henrici  ducis  Forojuliensis,  Paulini  amicissimi, 
copiis  non  una  clade  subactos  novum  suscepisse  apo- 
stolum  subindicat  Alcuinus,  cum  scribens  PauJino  de 
vicloria  Avarica,  et  de  conversione  illarum  genUum 
tentanda,  sic  verba  faciat  (Epist.  112)  :  f  Quam  plu- 
rimorum  in  te,  pater  opUme,  oculi  respiciunt,  quid 


cherubin  in  multitudine  tegunt  scienUie.  Quid  in  tam  D  vcstra  vcneranda  sanctilas  faccre  velit;  quia  et  vici- 


aiOuenti  tui  eordls  thesauro  non  invenitur,  cujus 
habitator  ille  agnoscitur  esse,  in  qno  sunt  omnes 
tkesauri  sapientue  et  scientia  abscondili.  >  Et  alibi 
Henrico  nostraiium  dnd,  pietatis  scribens  documen- 
ta,  ait  se  a  prolixiori  scriptione  calamum  tcmperare, 
et  mooitis  ulterioribus  parcere ,  cum  oculismet  suis 
haorire  Paoliui  posset  exempla,  el  auribus  verba 
percipere ,  omnibus  a  se  tradendis  praecepUs  efilca- 
dora.  cPiura  tibi  (dicebat  epist.  94),  vir  venerande, 
de  GbrisUanae  pictatis  observatione  forte  scripsissem, 
si  Ubi  doGior  egregius ,  et  pius  coelestis  vitae  pne- 
ceptor  Paulinus  meus  pracsto  non  esset,  de  cigus 
corde  emsnat  fons  vivenUs  aqiiae  in  viiam  salientis 

PSTROL.    XCiX. 


nitas  locorum  tibi  compelit,  et  sapienlise  decus  sup* 
peUt,  et  auctoritatis  excellentia  Ubi  appeUt,  et  cuncta 
conveniunt,  quae  tali  operi  necessaria  esse  videiitur.  i 
Hoc  autem  erat  equo  calcaria  subdere,  et  sUmuUs 
agitare  currentem.  Postulaverant  dynastae  Hungaro- 
rum,  sibi  viam  sterni  sacerdotum  missione  ad  fidem 
complectepdam,  quorum  caput,  et  (nt  loquitur  Scri- 
ptura)  ipse  dux  terbi  factus,  regiones  illas  penelravit 
ingenU  animarum  lucro,  et  Ecdesiae  cui  studebat  dihn 
tandae  profectu.  Sic  nobis  temporum  malignitas  ooo 
invidissct  dariora  ejus  apostoUtus  monumentSy  ut 
vidisscmus  eum  idola  subvertere,  fana  destruere»  Ui- 
cos  evellere  superstiUonis.  Hinc  populo  verba  facere, 

5 


m  S.  PAULINI  PATHIARGHJE;  AQUILEIENSIS  flO 

Unn<!  ncophytos  instniere,  qua  catechesibus  rudes  A  nihilominus  a  barLaris  perpessiis  est  iiijurias  ct  noo« 


excolcrey  qua  sacris  lustralibus  undis  catechumenos 
abluerc»  qnarenatos  ex  aqua  et  Spiritn  sancto  ma- 
nunm  impositione  conQrmare,  cxstruerc  tempb,  eri- 
gcrc  altaria,  sacerdotes  constitnere;  ut  non  temere, 
scd  vere,  ct  niinus  adhuc  yero  loculum  habcremus, 
qui  (P.  Bombardus  S.  /.  m  Topograph,  Hungariee) 
inter  Pannonis  primos  apostolos  Paulinum  recen* 
suit. 

YII.  Ad  cpiscopalc  decus,  ad  apostolatus  gloriam, 
martyrii  tandcm  coronam  adjuiixisse  Paulinum  levi 
negotio  sibi  suadere  polerit,  quicunque  rationem 
martyrii  oplime  novcrit,  cl  gesla  Paulini  intimius 
pcrspcxcrit.  Non  scmper  sanguine  sunt  decorata  mar- 
tyria,  et  quamplures  inier  martyres  veneratur  Eccle* 


lesiias.  >  Quomodo  enim,  saitem  ex  parte,  optati 
martyrii  compos  non  fuit,  quero  a  barbaris  in  odium 
fidei  molestias  et  injurias  perpessum  foisse  ultro 
citroque  fatctor? 

YIII.  Ergo  cum  Paulino  nec  cinscopatus  gloriam, 
ncc  apostolatus  insignia,  nec  martyrii  coronara  de* 
fulsse,  saltcm  snmmatim  ostensum  sit,  nunc  ad  vos 
roea  se  vertit  oratio,  qui  tanto  pignore  decoramlnl* 
£n  tibi,  o  Domini  sacerdotum  elccta  manus,  vene^ 
randos  cineres  episcopi  vigilantissimi,  apostoli  fcr- 
ventissimi,  martyris  re  et  voto  ardentissimi,  qaos 
aitemi  Patris  providentia  tusc  fidei  comniisit.  Depo* 
situm  cuslodi,  et  hic  ubi  cst  thcsaurus  tuus,  sit  et 
cor  tuum.  Lsetari  pnc  cxleris,  amplissimx  hujus 


sia,  quorum  mors  non  fuit  cruoi-c  consignata.  Utquis  B  provinciae  Forojuliensis  Ecclesia,  jure  potes  optimo; 


in  censu  raartyrum  computctur,  satis  est  si  fidci 
causa  ab  hostibus  fidci  ea  qualiacunquc  poenalia  per- 
pessus  sit,  quoeet  odium  fidci  in  illatore  et  zchim  in 
patienie  deraonstrenl.  Sic  in  albo  martynim  Ponlia- 
nura,  Marccllum,  Joanncm,.  Silverium,  Marlinum 
pontificcs  Romanos,  Eusebium  Vercellensem,  Feli- 
cera  Nolanum,  et  plurimos  alios  repositos  venera- 
inur,  quoruro  vitam  gladius  pcrsccutoris  non  abstu- 
Ijt;  palniam  tamen  martyrii  non  amiscrunt  (uti  dici- 
tur  de  Turonensi  episcopo  Martino)  quia  quantum 
in  cis  fuit,  vitam  in  discriminc  posucrunt  pro  Cdc, 
el  quanlum  fuit  in  hoste,  ncc  oMiura  defuit,  nec  vio- 
lcntia,  quin  mors  pro  flde  su!:scqucrctur.  Sed  aliter 
aclura,  qus  tantummodo  proviJcntia,  qui  sil  i  quan- 


quae  tum  spiritu  Paulini  quondam  cum  aeteris  vivi- 
ficarcris,  nunc  prae  ca?teri3  corpore  ejns  potiris.  In- 
tuereartuum  ejus,  et  quae  raembronim  supersunt;  ei 
niisto  stupori  gaudio  cxsultans  cxclaraa  :  Hic  ille  est, 
qucm  commendabant  pontifices,  qucni  vcncrabantuf 
regcs.  a  eujus  ore  aula  pcndebat  Magni  Caroii,  cujiis 
monita  suscipicbat  Germania,  cujus  senteiitias  com- 
plectcbatur  Gallia,  cujus  mentem  sequebantur  con- 
cilia,  cujus  doctrinam,  aucloriuitem,  sanctitatem 
stupebant,  pavebant,  colobant  principes,  populi,  na- 
tiones.  Os  aurcum  illud  cst,  cujus  eloquium  dctona- 
bat  in  synodis,  co^us  lingua  irilerprcs  vcritatis  a?ter- 
na;  legitima  hahebatur.  Manus,  illae  sunt  n^aiius, 
cujus  articulos  scribentes  bynresis  honel  at  Ilispana, 


doque  coniplacens  in  anirai  suorum  prajparatione  vo-  ^  cujus  cfrormatos  apices  ceu  fulraina  nationcs  ilfep» 


tum  requirit,  non  exitum ;  et  pncvcnicns  eos  in  le- 
ucdictionibus  dulceiiiuis,  ponil  in  capite  eorum  coro- 
nam  delapide  prctioso  mirtyrii.  Quanto  igitur  jure, 
quantoque  mcrito  intcr  niariyrcs  locum  halere  Pau- 
linus  delet,  qui  in  prxdicatione  cvangelii  ne  dum 
tol  laLores  sulierit,  sed  tot  pericula  offenderil,  tol 
pccnas  pertulcrlty  toi  iniurias  voraverit?  Foedifragi 
Avarcs  quam  fidcm  araplcxi  fucrant,  tandcra  aliquan- 
docjurarunl;  Deoiiue  ct  Carolo  rcpetita  aposlasia 
rcbcUcs,  quos  primum  ut  apostolos  susceperant,  uti 
martyreft  conlumcliis  pocnisquc  alTectos  ejecere.  Si 
martyrem  non  facit  pocna,  scd  causa,  cx  racnte  Au- 
gnstini  (Epht.  89,  n.  %  et  Epist,  20i,  n,  4,  edit,  no- 


ctsi  a  nostris  adco  dissita;,  formidal  ant.  Quam  sp;*- 
ciosi  pedes  evangclizantispacom,evangeliij:ntisbona 
Carantanis  et  Avaris  regionibus,  per  quas  cxcnntv 
runt  quidera  ad  lucra  animarum,  dum  viveret ;  se.i 
quasi  sili  pnrccpissel  creator  onininm,  qui  rcquic- 
verat  in  tabcrnaculo  conlis  ejus,  in  hac  ecclosia 
inhabttarc,  et  in  clcclis  suis  bujiis  populi  mittcre 
radiccs;  hic  firmatus  cst,  et  in  civitate  sanctificala 
siniiliter  rcquicvit,  et  radicaTit  in  populo  honorifi- 
cato,  donec  spiritu  ab  huraanis  excrapto  in  plcnltu- 
dine  sanctorura  ficret  dctcntio  cjus.  Gratulamini  igi- 
tur  vobiscuin,  o  vos  qiii  nunc  cum  adoratis  in  loco^ 
ubi  stetcrunt  pcdcs  cjus,  quibus  apprimc  con\cnit. 


Wm.)  non  est  quod  reroorctur  marlyrcra  diccrc  Pau-  ^  quod  diccbat  Cbrysostoraus  Antiochcnis  siiis,  susci- 


luium,  cui  ncc  causa  dcfuit,  ncc  pocna.  Irao  si  ex 
Cypriani  (Lib.  ii  de  Mortalit.)  sententia  martyrium 
vel  mentc  conceptum  coronatur,  quomodonon  mar- 
tyris  corona  dignus  habebitur  Paulinus,  qui  nedum 
Toto  et  ardorc  animi,  sed  rcvera  et  dc  facto  mar- 
tyrium  arcessebat,  et  manibus  ferroe  complecteba- 
tttr?  Sit  vcnia  hac  vice  profhno  verbo, 

Et,  si  laia  foisscDt, 
l't  caderet,  oieruisse  inanu. 

(iCMf<(/.  II,  9.  453.) 

flvi]  ninc,  ut  vemm  fotcar,  nimium  reraissc  ct  mo- 
destiori  qoam  par  crat  laudc,  biographus  quidam  de 
eo  scripsit  (Ferrarius  in  Catal.  SS.  Italix)  :  i  Mar- 
lyrii  cupidus  foit,  licet  voti  compos  non  fuit;  multas 


piCi-itibus  Ignnlii  coruni  quondam  episcopi  ossa  Roraa 
relala  Antiochiani  :  i  Roma  (diccLal  illc,  Tlora.  de 
S.  Ignat.  supra  cil.)  slillantcm  iliius  sariguincin  exco- 
pit.  >  Et  cgo  dico  :  GalHa,  Germania,  Carinthia  illius 
sudorcs,  et  fortc  Ilungaria  cuin  sudoribussanguincm 
excepit.  <  Vos  autcra  rcliquias  cjus  suscepistis ;  vos 
illios  episcopatu  gavisi  estis.  Illi  apostolatu  et  mar- 
tyrio  sunc  Lctati.  Certantem  iUi,  ct  vincentem,  ac 
ooronatum  conspcxerunt;  vos  perpetuo  ilium  possK 
deiis.  Exiguum  ad  tempus  eum  vo^is  ademlt  Dcus; 
sod  raajore  cura  gratia  reslituit.  Emisistis  episcopum ; 
ct  apos'oIum  cl  martyrcra  recepistis.  i  Slc  Antio- 
chensibus  Chrysostoinus,  sic  cgo  vobis,  quil.us  hsee 
pignora  sunt  credita,  apud  quos  sunt  doposita,  ei 


iil 


ViTA  ALTEILV. 


Ut 


hodie  exposita.  0  igilur,  Ccclesla  Forojuliensis,  de-  A  ^^^^^   imitaniia  concilia,  redundarunt.  Eaui  ergo 


positum  tuum  custodi ! 

IX.  Custodi,  in<|uam,  illud,  a  quo  custodiris  :  oam 
si  vel  mortuis  sepulturam  apud  confessoruro  fidei  et 
Christi  martyrum  sarcophagos  nancisci,  prodesse 
posse  uon  uegat  Augustinus  (Lib.  De  cura  pro  nior- 
tnis)  quid  praesidii,  quid  tuteiae  non  libi  pra^sumcre 
poteris  ab  eo,  apud  ciijus  cineres  Tigilas,  oras,  me- 
dit.%ris,  psallis?  Qui  cnim  fieri  potcrit,  ut  non  de 
eoeio  libi  prospiciat,  cui  sic  prospicis;  non  tuealur, 
quem  sic  tueris ;  iioo  ciistodiat  quem  sic  custodis? 
Crede,  nec  dubita,  Paulinum  tuum  tibi  studiosas  re- 
pendere  curas,  et  vicaria  sollicitudinc  quem  servas 
senrare.  Quia  nemocarnem  suam  odio  babet;  diligit 
adhuc  Paulini  spirilus  bas  carnis  suae  apud  te  dcpo- 


quam  sic  planlavit  in  tcrris  dexlera  tua,  de  coclo  per- 
fice  inierccssione  et  suCTragiis.  Respke,  j|ula  episco- 
pus  :  vide,  quia  palcr  :  visiia,  quia  pastor,  perficej 
quia  snnctus. 

XL  Scduteam,  quam  rcspicis,  vidcs,  visitasvi- 
neam  tua  dexlera  piantautm,  pcrfcclam  bai>cas«  fiat 
manu$  tua  super  virum  dexiern  tuic,  super  iilum, 
iuquam,  virum,  qui  non  laiii  est  scdis  quam  zeli, 
noii  tam  digiiilalis,  quam  virlulis  lua;  iia^res  non  lio- 
geiicr,  Diomjsium  Deiphinum  palriarcliain,  qi:i  viiieaai 
tuam  dileclam  nun  absiiiiili  vigilanlia  rcspicit,  ut 
episcopus;  aniorc  vidci,  ut  patcr;  soHiciliuliiio  visi- 
lal,  ut  pasior;  ci  noii  inipari  siiiiiio  pcifHcre  con» 
tendit,  quia  ad  sanclltatcm  lui  snccessorc  dignam 


N 


ftitas  reliquias,  quondam  vas  Spirilus  sancli  in  eo  g  aspiraL  Is  est  vere  vir  dexter»  tux,  quia  ipso  ope- 


inhabitantis.  Ergo  et  te,  qu£  eas  consenas,  non  dili- 
gere  non  potest;  nec  ad  eas  se  converlcrc,  quin  ad 
te,  in  cujus  sunt  roanu,  non  convertatur.  Ilax  itaqiie 
est  tux  galea  salulis,  boc  scutuin,  Iioc  ancile  tuuin, 
quo  defcndeiis,  quo  protegeris,  quo  fulciris. 

X.  Ergo,  pater  optime,  et  sanctissime  culior  agri 
Dominici  Aquiieiensis,  respice  de  c(Bio,  et  vide,  et 
Hdimvineam  istam^  et  perfice  eam  {Psat,  lwix,  15 
el  <^.),  quam  plantavit  dextera  tua,  quam  sudori- 
bus  rigasti,  quam  doclrinis  cobiisti,  quam  sanclioni- 
bus  putasti,  quara  igne  Eeli  et  cbaritalis  fovisti.  Tu, 
ceu  agricola  ille  evangclicus  (Matth.  xxv)  sepcm  ei 
circiimdcdisli,  cum  hoereses  ne  in  eam  irrucrent, 
scriptis  tuis  prgnnunisti.  Turrim  iu  medio  ejus  ;rdi- 


ranle  ita  te  ojierari  crcdas,  ul  te  in  co  ferme  redivi- 
vum  conspicias.  Fiat  ergo  manus  tua  super  virum 
dexierie  tua^  et  super  filium  homims,  quem  confir- 
masti  tibi,  quia  pro  te,  et  loco  tui  operatur.  Ego 
quidem  non  ambigo,  te  (cui  tantopere  cordi  fuit  et  est 
viuea  Aquileiensis  Ecde&ije)  interccdente  datum,  et 
diutino  episcopatu  coufirmatum,  ut  vita,  excmplo, 
doctriua  parles  tuas  adimpleret.  Confirma  adliuc 
eum  nobisad  tcmpora  lougiora,  ui  in  Detphino  nostro, 
qui  sic  adamussim  virlutes  tuas  «mulari  saiagU,  tc 
perennalum  agnoscamus. 

XII.  Nos  aulem,  qui  solemni  sacrorum  ossium 
tuorum  repositioni  interfuimus,  non  disccderaus  a  te, 
nisivivifices  nos,  quia  nomen  tuum  invocaviraus.  Ego 


ficasti,  crnn  palriarchalera  sedem,  lua  ope  privilc^'iis  C  quidem  non  dimittam  te  nisi  benedixeris  mihi  (Gen. 


con-pluribus  a  magno  regc  et  imperatore  Camlo  ito- 
natam,  ad  vere  turritam  cclsiludiuem  evexisii.  Tor- 
ealar  iii  ea  fodisti,  cuin  cdeberriinam  iliain  tuaiu 
sjnodum  Forojulicnscm  habuisti,  in  qiia  viiia  purio- 
ris  doctrina;  et  acrioris  disciplinse  tiiis  caiioiiibiis 
expressa  adhuc  in  dies  nostros  cuin  heiilia  ci»rtlis 
liauriantur,  quo  vino  torcularia,  id   cst  postcriura 


Lxxii,  i6),  qua  benedictione  percepla,  ibo  per  viani 
meam  gaudens ;  et  qui  in  operibus  tuis  evolvendis, 
et  publicjB  luci  parandisallaborans  jamspiritum  tuum 
conspexi,  et  nunc  post  lot  ssecula  clapsa  corpus  luum 
veneratus  suin,  qiiis  cobibere  me  poterit,  quin  repe- 
lens  dicam  :  Vidi  Paulinum  meum  facie  ad  faciem^ 
«t  salva  facta  es$  anima  mea  ?  {Ibid.^  30.) 


(wroSANCTl  PAULINI  VITA  ALTERA, 

Excerpta  exprolixiori  ms,  Marci  Anlonii  Nicoletti  ^  asservata  apud  Patres  socielatis  Jesu 
Groecii  in  Stvria ,  transcripta  anno  173G  ,  mimsc  Januario^  ab  Andrea  Foramitti  canonico 
et  theologo  msignis  Collegiatee  civilatis  Austriw. 


mjEMomjm. 


Jam  supremam  manum  operi  nostro  circa  sancli 
Panlini  Aquileicnsis  Vilam  et  scripla  imposueramus, 
imo  jam  typograpbo  ms.  nostnim  coiumissum  pnc~ 
Inm  fubibat ,  cum  D.  Laurentius  a  Turrc  decanus 
ctpituii  For^uiiensis  certiores  nos  fecit,  landem 
atiqnaiido  a  D.  Andrea  Foramitti  cononico  suas  cc- 
clesiae,  ob  res  forenses  ejusdem  Gnecii  commorante, 
Mectam  fuisse  apud  Patres  sodelatis  Jesu  Vium 
inscriptam  sancti  Paulini  a  Marco  Antonio  Nicolelli 
conlectam.  Cnravimus,  ut  quantocius  ejus  e^enipbr 
ad  noft  mittereUir  :  quod  non  iiisi  Aprili  hujus  anni 
f  1S5  ittf onte  nactl  «umus.  Putabam,  lecior  optime, 


D  me  tibi  munus  eximium  oblaturum.  Sod  male  om- 
iiino  ct  tibi,  ct  inibi  consullum  isseni»  st  eara  vitam, 
ul  ab  auctore  prodila  cst  exbibere  voluisscin.  Ccn- 
tum  enini  triginta  qualuor  paginns  vulgaris  folii 
transcriptor  non  indiligens  implevit.  Huic  collige, 
quam  miilta  nibii  ad  reiu  facientia  auctor  consarci- 
naverit,  qiii  tainen  nuUam  qiiaeslionem  criticam  cx- 
pcndit,  non  cbronologiani  discutit,  iion  concilia  pro- 
fert,  iion  scripta  Paulini  ulla  producit ,  aut  iiidleat. 
Conciones  ptures  el  quidcm  iongas  effiugit,  quibits 
non  quid  dixerit  vero  Piaulinus ,  vei  alius  quisDlan»» 
qiiem  Inquenlem  inducit,  .«ed  quid  dicere  potnificti 


U3 


S.  PAUUNI  PATRIARCHiE  AQLUEI£P^SfS 


lU 


commiiiisciiur.  Hdjusmodi  commentis  ferme  tot£|  res 
affiiur.  Non  inficias  tamen  eo,  aliquando  nonnulh 
hic  legi  et  memoratu  digna,  et  qux  fnistra  aliunde 
remiiras.  Oinissis  igitur  siipenracaneis  et  ad  libitum 
elfictis  ooncionibus,  quae  mere  Pauiinum  altingunt 
ex  ejusmcote  exliibemus,  iis  tantummodo  fidem  habi- 
turi,  qudd  se  vidisse  vel  legisse  testalus  est.  Pro  cx- 
teris  s|bi  vadem  inquirat. 

MarcQS  Antonius  Nicoletti  Foroiuliensis  saeculo  xvi 
floruit,  et  quidem  post  annum  4578,  ut  in  postrema 
Dota  nostra  ad  hanc  vitam  advertimus,  in  vivis  erat. 
Plura  dc  patriarchis  Aquileiensibus,  de  scriptoribat 
illustribus ,  de  Tetustioribus  Forojuliensium  legibus, 
de  beUo  inter  For^julienses  ab  aimo  1360  ad  ao. 


A  4567  acto  scripsit,  et  noMiiuUa  praeterea,  qu»  msf. 
inler  comprovinciales  nostros  circumfcriintur.  Do- 
lebamus  aliquando  vitam  Paulini  non  superesse : 
quandoquidem  uti  ardenter  efflagitabamus  ,  ila  dili- 
gentissime  conquisieramus  fruslra.  Nunc  a  Patre 
Anlonio  Sponno  Utinensi,  societalis  Jesu  Universita* 
tis  Graecensis,  ut  dicunt,  cancellario  voti  conipotes 
facti,  qui  illam  communicavit  canonicis  Forojulien- 
sibus,  ab  eorum  faumanitate  facile  impetnivimuft, 
ut  ea  nobis  uti  liceret.  Hanc ,  ut  supra  dixi ,  con- 
tractam  et  compendio  expressam  damus ,  quam  el 
ex  Itala  Latinam  fecimus,  non  interpretes  verbo- 
rum,  sed  sensQum ,  ut  plttrimonim  utiuiati  consato- 
remus. 


INCIPIT  VITA. 


I.  Quo  terapore  res  Longobardonim  protrilae ,  el 
Desiderius  eorum  rex  regno  a  Carolo  Magno  ex- 
auctoratus  fuerat,  Signoaldus  episcopus  ,  sive  pa- 
triardia  Aqaileiensis,  in  civiute  Forojulii  ex  san- 
gnine  Grimoaldi  regii  progenitus ,  fato  concessil, 
munere  pontiflcio  quadraginta  duobus  annis  sanctis- 
sime  fnnctus.  Per  cleri»populique  suffragia  electura, 
successorem  habuit  Paulinum. 

II.  Putatur  Paolinus  ex  earum  iUustriorum  una 
familia  exortus,  quas  Alboinus  rex  apud  Gisulfum 
ForojuUensium  priorem  ducem  reliquerat.  Alii  Pr»- 
mariaci  oriuqdum  autumant,  ubi  pnedia  possederat. 
Yisunlur  etiam  nunc  aedium  protritarum  maceries, 
quas  incoluerat,  campusque  quo  tunc  inerat,  cum 
nunlium  electionis  su»  in  patriarcbam  accepit ;  qui 
manu  baculum  tenens  dixit :  Cum  lignum  hoc  flo- 
res  frondesque  proferet,  tunc  electnm  me  in  praesu- 
lem  credam.  Quod  statim  gemmis  turgentibus  flores 
frondesqiie  eduxit.  Quo  viso  vocationi  credidit ,  et 
manus  dedit,  accedente  brevi  temporis  intervallo 
assensu  Adriani  I  pontificis,  et  placito  CaroU  regis. 

III.  Turbas  interim  seditionis  movet  dux  Rotgan- 
du8  in  regem,  a  quo  victus  captusque  extremo  sup- 
plicio  mulutus  est.  Ceciderunt  etiam  eo  in  bello  Fe- 
lix>»  frater  Rotgandi,  Joticausus,  ct  Guiselperlus, 
inter  vivot  servatis  eorum  uxoribus  Gorimberga, 
Beralda,  et  Brunichilda.  Lupo,  filius  Felicis,  in 
Franciam  ductus  in  carcere  obit.  Caroius  supremis 
oOlciis  iis,  qui  in  belio  ceciderant,  persolulis,  Aqui- 
leiam  tcndit,  exceplus  a  patriarcha,  cleroque,  ibique 
legatos  provinciae  universae,  qui  ei  gratulatum  vene- 
rant,  recip't.  Audit  concinnam  PauUni  orationem 
de  excellentia  [Iviii]  et  ofiicio  principis,  cujus  elo- 
quentiam  admiratus  Carolus  Labariani  viUa  eum 
dooatf  el  postea  ^ub  electioni  ad  patriarchalem  se- 
dem  ao.  776  «  ultro  assentitur. 

lY.  Sublato  Rotgando ,  cxteri  Longobardorum 
(ildebniDdun  ducem  Spoletinum  si  exceptcs)  ad  Cu- 
roli  derotionem  revertuntur.  Qui  paschaUbus  diebus 
Tarrisium  invisens,  ibi  ducatum  ForojuUensem  re- 
gno  adnectit  unitque,  GomitU>us  per  singulas  civi- 
tates  ad  regimen  designaiis.  Quod  aegrius  Foixju- 
Benaes  ferentes,  rati  decori  patriae  officere  ducis 
dignitate  privari,  veterem  gubcrnationis  normam 


B  exoptant.  Votapopuli,ut  credilur,  PauUnus  exponit ; 
quorum  compotes  facti  sunt,  suffecto  ^  in  ducem  poal 
Rotgandum  Henrico,  et  additis  Cariutbia  Styriaque, 
nondum  Christo  baptismate  rcgeneratis,  Forojuliensi 
diicalui. 

V.  Saxonum  novae  rebeUioni  occurrit  Carolus,  qni 
eos  vincit,  manus  auxiliarcs  praebentibus  sub  Uen- 
rico  duce  etiam  ForojuIiensU)us.  Victi  veniam  et  ba- 
ptisma  expetunt.  Quibus  in  fide  firmandis  PaulimiB, 
^ui  gratulaturus  Carolo  advenerat,  multum  allabo- 
rat.  Is  ad  sedem  suam  revertens,  pcr  menses  aliqiiot 
Carinlhiam  excolit  pnedicatione  et  exempUs ,  noa 
sine  vitae  quaudoque  discrimine,  et  tantnm  sanguiBa 
non  marlyr.  Multos  Christo  lucrifacit,  cujus  rei  cer- 
tiorem  apostolicam  sedem  fecit,  primum  datis  epi- 

C  stolis,  dein  oretenus,  cum  non  multo  post  Romam 
adiit;  ubique  Carolun  e  praelio  ad  Pyrenaeos,  ubi 
Saraccnos  fiigaverat,  reversum  salutavit.  Ab  eo  be* 
nigne  exceptus,  astitit,  ipso  volenle,  coronationi 
Ludovici  filii  ^us  in  regem  A^uitaniae ,  quae  Ulis 
diebus  per  manus  pontificis  facta  est. 

VI.  Post  baec  Paulinus  ad  sedem  suam  regressus 
animiim  ad  pravos  mores  toUendos  convertit.  Erat 
tunc  iii  contraciibus ,  pactionibus  et  hiijusmodi , 
consuetudo  exprimendi  contrahenlium  nationcm  ct 
testium  :  insuper  qua  lege,  sivc  romana  papali,  sive 
Longobardica,  sive  Bavarica  nati  essent  et  vivcrent. 
Iligus  rei  exemplum  in  chartulario  capiluU  civitatb 
Forojuliensis  non  semel  perspicue  videri  potest. 
llnicum  tantummodo  sulficiat  pro  multis ,  quod  est 
hujusmodi :  c  Nos  quidem  in  Dei  nomine  llgo  et 
Acelia,  niater  ei  filius,  et  Leuza  nxor  cjusdem  Ugo- 
nis,  qui  proressi  sumus  maler  et  filius  ex  natione 
nostra  lege  vivere  Bavarorum,  el  ego  ipsa  Leuza » 
quae  professa  sum  ex  nalione  mea  lege  vivere  Lon- 
gobardorum,  sed  nunc  pro  ipso  viro  meo  lege  videor 
vivere  Bavaronim,  praeseiitibus  promittimus  et  spon- 
demus  nos  qiiidem  mater  ct  fiUus  et  coiijoz  ima 
cum  nostris  et  prohaeredibns,  tibi  quidem  Corado  ac 
tuis  haeredibus  et  prohaeredibus ,  aut  cui  jus  dedc- 
ritis ,  infrascriptas  casas,  massaritias ,  ac  vineas,  et 
C£lera« 

c    Signum  manus suprascripti  Ugonis   et 

Acellae  matris  et  fiUi  jugaUum  et  Leuzse  uxoris  «jos- 


145  VITA  ALTERA.  146 

ikm  Ugouis,  qui  hanc  chartulam  promisftionis  scri-  A  Salisburgensem,  et  Paulinum   Forojuiiensem  con- 


bere  rogaYenint,  et  latine  accepenint,  ut  sopra. 

c  Signum  manus... Sigepoti  et  Goveni  lcge  Bavaro* 
rum  ex  earam  natione  viyenliom,  et  Rantuli,  Sfre- 
fkhci ,  CaziliDi ,  Egili ,  Droponis ,  Ardenei ,  el  Var- 
neri  q.  Luioni  ex  eofum  natione  viventium  lege  ro- 
BUDa  papali.  i 

Usus  bic  igitur,  cum  inter  homines  rarios  ritus, 
Boresque  et  babitus  induceret,  simultates  dissidiaque 
ioTebai,  et  litium  quxstionumque  seminarium  Pau- 
lino  Tidebalur.  Ea  propter  tan<iuam  cbaritatis  pestem 
eliminare  stiii!uit.  Elt  quidcm  diebus  suis  mos  fuerat 
abolitus,  qui  poslea  supervenientium  negligeniia  de- 
Duo  inoievit. 

Yll.  biterim  noviter  turbas  Saxones  eientes  novi- 


versioni  Slyrix  Garinthixque  incumbere.  Dle  trans 
Savum  Bavariam  versus,  hic  cis,  versus  Forojulicn- 
sem  regionem ,  fidem  rusticis  tanlum  bominibus 
^uascrum,  nobilibus  conversionem  detrectantibot. 
Hanebat  Ingonem  ducem  hu}us  facti  glorla  :  qui 
eonvocatis  ad  mensam  provmciallbus  suis,  coram  sa 
rusticts  quidem  auro  argentoque  ministrari,  exquisi- 
tasque  epulas  apponi  pnecipit,  proceribus  a  se  remo- 
tis  in  flglinis  Hgneisque,  communibus  cibis  appositis, 
causam  discriminis  interroganti  respondit :  mnndio- 
res  sibi  esse  rusticos  plebeiosque  aquis  lusiralibus 
ablutos,  sordidiores  contemplibiiioresque  magnates 
baptismate  recusato.  Quo  audito  et  hi  quoque  no- 
men  Gbrislo  pcr   lavacrum  rcgcnerationis  dedero. 


ter  a  Gar(4o  domantur,  intervenientibus  ad  prxlia  B  Hac  opera,  ut  creditur,  faclum  est,  ut  mercedis  vcl- 


Forojjuliensibus  sub  eorum  duce  Henrico.  Qua  clade 
exterriiuslldebrandus  Spoieti  dux  properal  seGarolo 
fobmitlere,  veniam  et  pacem  vitamque  bumaniler 
exoraturus.  Forumjulium  perlransiens  humaniter 
exdpitur  a  Longobardis  gentilibus  suis,  et  a  Pauliuo, 
fiibi  orationibus  et  benedictionibus  fausta  apprecante 
dimissus ,  Germaniam  penctrat,  et  a  Garolo  quod 
«loptat,  et  petit  et  impetrat. 

YDL  Decreto  pontificis  Gonstantinus  et  Irenes  5^ 
cpiscoporum  concilium  Nic;ex  convocant,  in  quo 
impielas  cultum  imaginum  Ghrisli  sanclorumque, 
et  eorum  reliquiarum  tollentium  sepelitur.  Quare 
Paulinus  stipra  moJum  betatus  est,  et  in  omni  Ec- 
desix  sa?e  ditione  gratias  agendas  Dco  decernit. 

II.  Tassilo  Bajoarise  dux  in  Garoium  amia  urget  ^ 
ad  A^h;s  usque  Forojulieiises  Tirolum  versus.  Victus 
filium  Theodonem  dnoJecimque  proccres  Bavaros 
oppignoratx  fidei  exhibet  obsides.  Liutberga  virum 
ad  evoeandos  Hunnos  in  Francos  sollicitat,  et  nova 
implicat  rebellione.  Quo  de  crimine  accusatus  con- 
victusque  poenam  subiit,  bonilate  principis  et  iiiter- 
cessione  Paulini  aliorumque  episcoporum ,  milissi- 
mam.  Ipse  etenini  filiusque  in  coenobio  monachum 
ioduunt.  Interea  Hunni,  sive  Hungari  evocati  ad- 
erant  diiplici  exercitu,  allero  Bajoariani ,  Garintbiam 
allero  i^oromque  Julium  igne  ferroque  vastantes. 
Garolos  a  Gallia  progressus  e  Bavaria,  Henricus  e 
Forojuiio  hostes  pellunt.  Hujus  rei  in  parva  sancti 
Pantaleonis  ecclesia  prope  civitatem  Forojuliensem 


uti  loco  laborilms  Paulini ,  patriarehali  sedi  Aqui-» 
kiensijurisdictiones  spirituales»  quas  hodie  quoque 
circa  Savum  et  Muram  sub  lege  canonica  per  suos 
arcbidiaconos  administrat,  et  temporalia  insuper 
quamplura  in  Forojulio,  Histria,  et  Germania  a  Ca- 
rolo  concedereutur. 

XI.  Gum  vero  copiae  qua^lam  Italicx  in  Hunnoa 
direcUe  slationcm  Aquileise  haberent,  militari  liceu- 
tia  res  Aquileiensis  pessum  ibat.  Retiroburchum 
Paulinus  recta  contendit,  apud  Garolum  conqueritur 
de  militum  arrogantia,  a  quo  diploma  oblinet  privi* 
legium  continens  variarum  immunitatum,  et  pneci- 
pue  exeniptiones  ab  iis,  quoe  dicebant  [odervm  et 
mansionaticum. 

XII.  Ad  sua  Paulino  reverso,  haeresis,  antea  in 
Ilispaniis  exorta,extuIit  capnt.  Nam  Felix  episcopus 
Urgelensis  in  Pyrenatis  qua^sierat  ab  '  Elifando  so- 
lutioncm  dubii,  videlicet  an  Ghristus  credendus  es- 
set  adoplivus  an  naturalis  et  proprius  Dei  Filius. 
Elifandos  adoptivum  respondit.  Quam  blasphemiaro 
in  concilio  Francofordiensi  jussu  Garoli  regis  Pauli- 
nns  confutavit,  cujus  sentcnlix  Patres  concilii  sub- 
scripserc.  Gaptus  deinde  Elifandus  missusqne  Ro- 
mam,  ibi  in  occlesia  sancti  Petri  coram  pontifica 
crrorem  snum  confessusest.  Finito  concilio,  palriai'- 
cha  coroitatus  est  Garolum  Lutetiam  Parisiorum, 
sedem  principero  regni,  ubi  una  cum  Albino  Flavo, 
Isuardo  >  inonacho,Paulo  Diacono  concive  suo,  aliis- 
que  doctissimis  viris  Universitati  studiorum  normam 


a^te  •  Nicolai  Maccheropii ,  in  poeticis  uti  dulcis      dedit  et  leges. 


carminis,  ita  noti  nominis  viri,  et  in  antiquitatibus 
peritissimi ,  visebantur  icones  dux ,  tanquam  rei 
testeSy  radi  quidem  pennicillo  antlquitus  eflictse,  nunc 
longa  annoram  serie  consumptse  :  in  quaram  altera 
Panlinas  considens  in  throno  suo  exercitum  in  hostes 
profidscentem  benedicebat,  in  altera  praelium  et 
oongressio  cum  hostibus  exprimebatur.  Subtus  vero 
barbara  quidem  scriptura  verba  haec  legebantur : 
Forojulierues  a  Pumlino  benedicti  Uungaros  supe- 
rant. 

X.  Carolus  autem  occurrens  novis  Bajoariae  sedi- 
tiooibos  in  provinciai  formam  variis  sub  prsesidibus 
eam  redigit.  Ilortatur  iiisuper  Virgilium  cpiscopum 


XIII.  Post  haec  Garolus  Rhenum  kiter  et  Mosam* 
In  loco,  cui  Aquae  Grani  nomen,  nnde  praesens  nriMS 
Aqtiisgranumy  vel  Aquisgrana  dictum  est,  templnm 
aedificat  magnis  sumptibus.  Paulinns  nedum  e  ra- 
deribus  Aquileiensibos  eratos  lapides  affabre  scal- 
ptos,  sed  ex  omnibus  ecdesiaram  sacrariis  extractas 
sanctorum  reliquias  ^  Garolo  ad  decus  et  ornatum 
templi  transmittit.  Moritur  iiiter  haec  Adrianus  papa 
sibi  succedente  Leone  III ,  cujus  coronationi  Pauli- 
nus  interfuit.  Post  q^iae  ad  sua  reversus  datis  epi- 
stolis  suffraganeos,  quos  vocant,  episcopos  in  coQci" 
lium  cogit  in  ecclesia  Forojuli^nsi,  Virgini  tune  nt 
hodie  sacra,  anno  796  K 


in  S.  PAULLNl  PATRLlAClLfi  AQUiLElENSlS  U% 

XlV.lrrifigoHuBiionimi^diix  Carinlhiam  Siyriam-  A  iUis  diebus  ralde  llaltam  ooncasseral,  Roaiaiio  epi- 


que  popdlatnr.  Cui  Pippinus  Itaiice  rex  Heoricum 
ForaiiulieDsem  docem  eum  suis  aciehus  opponit.  Pa- 
ranli  se  obviara  ire  bostibus  'Paolinus  benedicit,  et 
[lix]  com  deno  proejiis  sospitate  preces  Dco  dirigit,. 
kmgaqoe  oratUme  ducem  niilitesque  ad  bellum  pro- 
fteiscentes  coaOrmat.  Yincit  Henricus,  Ringomque 
HuaDorum  nobilem  regiam  occupat,  spolia  molu  diri- 
pity  qiia  Garoio  Aquisgranum  incolenli  remittit,  ipse 
veroGarolus  per  Angiibertum  eorum  partem  Romaro 
anaibema  ad  aliare  Apostdorum  appendit.  Novnm 
prseiiura  in  Hunnos,  nova  exorta  belii  caosa,  Pippi- 
nus  cum  Henrico  instaurat.  Hic  hostium  non  levem 
mannm  Taisati  in  Liburnia  receptam  dum  perse- 
«(uitur  obsidctque,  a  Teusatensibus  dolo  occiditur. 


scopo  rttum  amplectenlo,  Pauiinus  regressus  ad  suoa 
instituit  quotannis  pariter  fieri. 

XVL  Belii  motus  Hunnis  adhuccientibus,  Gerardof 
cum  manu  Bavarorum  in  fincs  corom  transilit,  pfai- 
resque  neci  dat,  sed  landem  in  praeiiooccumfoit.  Ae- 
currunl  interim,  consilio  Paulini  ct  Cadoiaci,  aiya 
Cadoli  ducis,  Forojuiienses  minitantibus  Barfoaris, 
obstruentes  Alpium  adilus,  sed  frustra.  Nam  Taata- 
ta  Bfijoaria  rcgionem  Forijuiii  aggrediunUir  igne  fer^ 
roque,  nctaii  non  parcenies  nec  sacris.  Paulinus  in 
civilatem  Forojuiiensem  se  recipit^  Caroltis  ad  divi- 
dendas  hostium  viresCaroIum  itemfilimn  soum  (erac 
tertius  iraperii  ejus  annus)  in  Hungariam  cum  lecla 
miiitum  manu  miltit.  Post  nonnuiias  hinc  inde  veli- 


in  fragmentis  perantiqui  arcus  marmorei ,   operis  B  tationes  landem  Francus  de  hoslibus  triumpbat,  el 


LiOngobardici,  qua;  in  majori  civitatis  Forojuiiensis 
templo  visuntur,  in  quibus  brevia  ducum  Furojuiien- 
sium  dogia  non  jam  muitis  ab  hinc  annis  iegeban- 
tur,  Henrici  qnoqne  inerat;  sed  incuria  eorum,  qui 
cjeteris  ttegligenliores  esse  haud  deberent,  Tci  iaient 
dam  subtracta  ,  vel  confracta  dispersaque  sunt. 
Interim  Pauiinus  snprema  funeris  saeris  precibus 
Henrico  in  tota  provincia  mandat  sacerdotibus  per- 
solvi,  cgusque  pro  animae  requie  eieemosynas  clar- 
gitur,  et  pro  rostris  nieritum  ducis  commeudat,  me- 
inorans  vidciioet  charitatem  ipsius  in  captivis  redi- 
inendis,  et  ab  inftddium  maiiibus  compeditis  soiven- 
dis,  ingenti  auri  copia  ad  corum  levandam  miseriam 
liluries  erogata. 


spoiiis  opimis  ditatur,  eorum  partem  militibus  dis« 
tribuil,  pariem  Patri  amandat,  quae  in  pauperes  di« 
vidit,  et  in  sartatccta  Romanarum  et  Aquiieiensium 
ecclesiaruni. 

XYil.  Ut  querulas  procerum  populorumqoe  vocet 
sedaret  Carolus  Imperator,  conventum,  qnem  par- 
lamentum  dicunt»  convocat,  filiosque  Caroium  ab 
Hungaria,  Pippinura  ab  Itaiia,  ab  Hispaniis  Lndovi- 
cum  accersit,  etcomitiisgeneraiibus  intercssejuliet. 
A  quibiis  Pippinus  recedens,  et  ItaKam  repelens  ob 
res  ibi  non  satis  tulas,  a  Caroio  epistolam,  *^  qua  le- 
guin  custodiam  commendat,  recipit.  Qui  ratus  pne- 
sentiam  icgislaioris  efficaciorem  esse  quam  verba,  ia 
Italiam  desccndit,  Romamque  advenit.  Ibi  ad  res  ec- 


XV.LconelU,  malo  habitoa  gentililHisdecessoris  G  ciesiarum  tuendas  non  semei  episcopis  congregatis 


sui  Pascbaii  ei  Caropulo,Carotus  vindictam  immanis 
sceierismeditatusltaiiciiro  iter  disponit.  Quod  cum 
iiovissent  Paulinus  et  Forojulienses,  aceelerant  re^ 
parationem  asdium  sacrarum  profonarumque,  ut 
condfgno  bonoreeum  recipiant.  DifTertur  negotiis  su- 
pervenientibus  discessio:quo  temporis  intervailoBa- 
joarii  res  Forojuiienses  pessumdant,  sublato  diice, 
qui  eas  tueretur,  animosiores.  Paulinus  patriaeinfor- 
luniisoccurrens  Alpes  transmigrat,  etMoguntiam  ad 
Caroium  pergit,  a  quo  perliumanitereicipitur.Ueris 
statuit  mense  Augusto  anni  800  Itaiiam  versus,  quod 
autumni  tempore  tantummodo  complet.  Ab  insliiula 
via  aliquaniom  dedinans  Libumiam  petit,  de  Teusa- 
ten!!4bu8  ob  Henrici  necem  poinas  capturus,  quorum 


cumpontinceet  imperatore,  Pauiiiius  adesi  Lunenfa-» 
bilem  Eccicsise  suoe  condiiioneui  commiserans,  iii* 
corsiones  et  cladcs  Hungarorum  exponens.  Caixrius 
papffi  et  episcoporum  consilio  sex  episcopatus^  Aqni- 
leicusi  Meiropolit£  concedit :  qui  quondam  provin- 
ciae  Aquiieiensi  accensebantur  :  <Unum  vidclicet" 
Concordiensem,  aiium  Geneteusem,  tertium  ilium  qui 
apud  civiiatcm  novam  Histrise  couslitulus  esse  oo  • 
scitur,  quarluDivero  Ruginensem,  quinlum  Rcneten- 
scm,  sextum  Tersatiensem.  His  ditatus  ad  ecciesiam 
suam  Paulinus  remeal,  reliquum  vit»  spatium  ope- 
riinis  pietaiis  et  episcopali  soilicitudini  donans.  Ter 
saltem  in  anno  monasteria  muiierum  sub  regula  san- 
cti  Benedicti  invisit,  qua  de  re  seniorum  ab  atavis 


aiiquos  capite  piectit;  etdiriora  aggrcssus  luisset,  ni  ^  triiavisque  accepta  tradilio  est,    enm   iusignia  his 

beneflcia  contuiisse,  praccipue  monasterio  sancti 
Quirini  et  Monasterio  llajori,  quem  vocant,  civitatis 
Forojulicnsis,  in  qoo  usque  in  prxsens  rdiquix  ejus 
nott  paucx  asservantur.  Ex  conterminis  provinqiis 
Garinthi»  Styri^ue  inullos  paganorum  miraculis 
et  exliortationibus  ad  fidem  convertiL  Commercia 
lilterarumcum  Guileimo  <>  Aquitanix  duce,  cum  Tur- 
pino  P  episcopo,  cum  Pauio  diacono,  et  cum  aiiia  in- 
signioribus  habuit  sui  saecuii  viris. 

XVUL  Cum  hujusmodi  esset  Paulini  viu  et  con- 
versatiOf  Cbristo  complacuit  adfeiicitatem  eumaeter- 
nam  vocare.  Gorreptos  non  tam  morbo  quam  senio» 
in  a;de  patriarcbali,  quamCaliisti  palatium  diccfoant. 


Pauiimis  a  scntentia  eum  submovisset.  Impetrat  in- 
lerea  leoo  Hcnrid  in  ducem  ForQJuiiensem  suflici 
Caddacum  :  excipilque  regem  Histriam  Forumque 
iulium  pertranseuniem  magnifice.  Adsunt  etiara 
Maaritins  pater  et  Joannes  fiiius  Venelonira  duces 
bOBore  Garoium  in  itinere  prosequentes.  Pauiinus 
Romam  Garolo  petenti  comes  adjungitur,  qui  in  cau- 
sa  Leonis  multa  dicitde  priviiegio  priroae  sedis  a  n^ 
raine  jadicandae.  Insuper  ne  Loogobardi  omnino  ex- 
tormiiientur  proiixa  oratione  disserit,  cujus  suffragium 
pootifexeiGaroius  amplectuntur.  Preceset  supplica- 
tiooetante  triduomAscensionis  abMamertoepiscopo 
Viennenii  institotas,  ob  mctum  (ernrmotus,  qui  siib 


Ii3 


YITA  ALT£RA.  —  NOTiE. 


15a 


deoambiL  IngravcsceDte  aolem  mala  valeludine  sa-  A  similitudiDem  patris  excolamus  in  nobis.  Sicut  au- 


cnmeutis  Ecclesi»  munitus  die  41  ^  Januariian.  804 
in  Domino  rcquiescit.  Ossa  celebri  pompa  marmorco 
sepulcro,  non  quidcm  cxlato,  sed  simplici  condunlur. 
Ejus  fragmentum  cernitur  vei  hodie  iu  ecclesia  ma- 
jori  cum  hac  nuda  inscriptione  ' : 

PAULI!fUS  PATRIARCHA  AQUILEIENSIS. 

IIX.  Vivus  mortuusque  miracula  operatus  est. 
Quare  supremte * scdis  decreto.sanctorura  confesso- 
rum  catalogo  ascribitur.  Cceplum  esl,  ea  die  recur- 
rente,  quotannis  in  universa  patriarchali  dilione  na- 
taleejuscoli,  ejusnominiethonori  altariadicari.  Suc- 
cessores  patriarcbx  ineodem  Callisti  palalioin  sinistro 
iatere  sacellum  concameratum  et  altare  struxenint, 
barbara  quidem  structura,  sed  leclo  lapide  et  affabre 


tem  aliquis  magnus  paterramilias  splendidissimo 
cupiens  pingere  domum  suam,  perquirit  formas  et 
imagines,  quasautestudiosipictorisproponat  aspeo* 
tnm,  et  pictor  iile  figuris  diiigenlerinspectis,  in  ar- 
lis  susc  meritum  sollicitus^rapiat  opus  alienum,  et  de 
tam  docta  manu  transfcrat  in  parietem  nitentem  fa- 
ciem,  personarum  vivenlium  dignitatem,  itaiUe  verus 
hujus  patcrfamilix  Deus  noster  ad  pingendam  do- 
mum  suam,  id  est  ad  exornandas  animas  vestras  in 
Ecdesia  sua  curam  maximam  gercns,  videturhuic 
civilati  quoRdam  vivendi,  tanquam  pingendi  exem- 
plaria,  Pauiini  sancti  gesla  et  merita  protulisse  et 
demonstrasse,  veslris  cordibus  imprimcnda  :  nimis 
cito  ad  se  revocando  imaginem  suam.  Secundumhxc 


elaborato,  pnecipue  crustato  variegatoque  muUico-  £  crgo   animarum  vestrarum  vuUibus  Paulini  unus- 


lori  marmore  pavimento. 

XK.  Sacellum  hoc,  quod  horum  ego  scriplor,  an- 
tequam  anno  1555  unacum  palatioCallistisoIoaequa- 
reiur,  multolies  vidi,  et  devole  vcoeralus  sum,  satis 
ioagumerat,  et  aequa  proportione  latum,  semicircu- 
larique  ambituin  capile  procedcns,  undique  omatum, 
nedum  electis  lapidibus,  minutissimis  insupcr  piclu- 
ris,  ut  prope  el  procul  aspicientes  eamdem  elegan- 
liam,  diligentemque  artificis  manum  coguoscerent, 
non  secus  ac  opera  Giotti  suspiciuntur.  Creduntur 
fuisse  operum  Paulini  omnium  verissima  simulacra. 
Dujus  sancli  coufessoris  devola  admodum  erat  san- 
cla  Elisabeth  Lantgravia.  Gregorius  de  Monteiongo 
patriarcha,  sanctissimx  mentis  vir,  adeo  magni  fccit 


quisque  vestrum  virtutum  quam  pretiosos  superin- 
ducal  coiores  :  rapiat  sibi  aller  gratiam ,  spiriium 
compunctionis ;  aitcr  pigmenlum  candidissimum  ni- 
tidx  castitatis ;  pallorem  ille  abstinentiae ;  ruborem  is- 
te,  verecuudiam  spirilualem ;  ilie  [Ix]  ardenlem  in  Dei 
rebus  fidem,  velut  aurl  splendorem  radiantem :  atqne 
hoc  modo  spirilualia  interioris  bominis  suimembra, 
quasi  in  unumcorpus  piebis  suoe  compaginata  trans- 
eat  ad  coelura,  et  ad  unam  iilius  faciem  omues  or« 
nemus  domum,  id  est  universam  pingamus  Eccle- 
siara  Dei;  et  videns  nos  vcl  dexternilremorcjudicii, 
vel  de  futura  beatiludine  cogilantes,  illam  evange* 
licam  Christi  voccra  possit  assuinerc  :  Pater,  rogo,ui 
ubi  ego  sum,  et  illi  sint  mecum.   Et  nos   quandoqoc 


Piuiiuum,  ut  propc  ejus  suuiu  sepulcrum   ciigeret.  ^  ex  hoc  sxculo  migraluros,  palronus  vester  bcalus 

Paulinus  in  scdem  suam  et  sinum  suum,  velut  Abra« 
ham,  pecuiiares  accipiat,  et  in  illa  die  incolumcs  oves 
suas  Ijelus  pastor  agnoscat,  ipsoailjuvante,  qui  vivii 


Soccessores  ejus  aJeo  ipsuin  rcverili  sunt,  ut  in  pe- 
culiarein  patriarchatus  apud  superos  patronum  ha- 
berent,  quotidianasque  hoslias  laudis  Deo  super  alta- 
re  ejus  ofTcrrent.  Capilulumdenique  civilalis  Forijulii 
d<^ttm  *  ejds  satls  longum,  vltae  et  actuum  iilius 
raiionem  expiimens,  iu  oificlo  recitari  solitum  luft 
verbis  in  peroratione  concludit : 

XXI.  €  Paulinum  huic  terrae  nostrae  admisit  Domi- 
nus,  ut  actuum  illius  informaremur  exempiis,  et  ani- 
niarum  nostrarum  iaciesadeum  respicientes  tanquara 
ad  speculum  compoHamus,  et   tanquam  boni  filii 


et  regnat  in  ssecula  sxculorum.  Amcn.  i 

XXil.  Patriarchatum  annis  27  etaliquot  mensibus 
sauctus  PauiinusgubernaTit.Cujus  ossa  diebusmeis^ 
a  colleglo  canonicorum  ejus  patri^,  in  altarimajori, 
quod  in  choro  est  posilura  ecclesise  majoris^  recon- 
dita  fuerunt,  supra  quae  sicut  quotidie  Dco  sacrifi- 
eium  offertur,  ita  quotidie,  imo  perpciuis  precibus 
Deum  pro  suorum  sospitate  Paulinus  exorat. 


NOTyE  IN  VITAM  SANCTI  PAULINI. 


Quae  nolanda  aggredimur  consulto  pauca  sunt,  et  D 
ea  tantummodo,  qua;  examiniquasi  spoutese  sistunt. 
Jam  enim  diximus  fere  omnium,  quje  hicdicuntur, 
fidem  essepenes  scriptorem.  Qnia  autem  aliqua  ad- 
miitimus,Don  ideo  caeteraprobamus;  necquia  muita 
reprobamus,  ideoomnia  respuimus. 

«  Pcr  cleri  populique  suffragia  electum  Paulinum. 
Non  esl  ita  :  quippe  ipse  Paulinus  impctrat  clero 
Aquilciensi  hanc  facultalem ;  non  crgoanle  habebat. 
\ide  diplnma  anni  79:2  datura  Paulino  in  conrilio 
Ratisponensi  in  1  nostra  appendice  u.  3,  et  qua:  di- 
t  imus  in  ejus  Yita  cap.  6.  Nicoletli  ipse  habet  hoc 
dipkmia  in  ViU  ms.  Paulini  insertum,  neque  tamen 
boc  advertit. 

b  Felixfrater  Rotgandi.Joticausns.  De  hoc  Felice 
aliqna  diximus  in  Vita  Paulini  nostra  cap.  3,  n.  5  cx 
eo  loco  et  ex  diplomate  dato  Maxentio  patriarchoe  in 


append.S,  n.  7.  Vide  num  aliquod  lumcn  afferri  pos- 
sit  ad  viros  hosce  cognoscendos. 

c  Ejus  electioni  anno  776  asseniitur.  Optima  epd- 
cha,  quara  nos  quoque  sequimur. 

^  Suffecto  in  ducem  post  Rotgandum  Henrico. 
Vide  dissert.  1,  n.  5,  et  ibi  quae  dicimus  de  Merca- 
rio  duce  iuter  Rotgandiira  et  Henricura. 

«  Nicolai  Macheropii.  Ilic  raansionarius  fuit, 
ct  canceliarius  capituli  Forijuliensis  ab  an.  1554  ad 
an.  1574,  quo  decessit.  Ex  nolis  arcbivii  capituU 
Forijuliensis. 

f  Felix  qua^sierat  ab  Elifando.  Non  sic,  sed  vice 
versa.  Vide  quae  dicimus  in  disserl  4,  n.  48. 

•  «  Isuardo  monacho  pro  Tsuardo,  sed  tamcn  Tri- 
Ihemius /«ttrtfdi/m  dicit.  Hicfloruit  non  sub  Carolo 
Magno,  sed  sub  Carolo  Caivo,  cni  suum  martyrolo- 
giura  nuncupavit.  Carolus  aulem  hic  ab  scriptoribus 


151 


S.  PAIJUNI  PATRlARGHi£  AQUILLIENSIS 


tsncttli  IX  non  niro  dictus  est  Magnns^  unde  error  A 
pfOcetsH  ?pud  Bellarminum,  Baronium,etaiio8,  cre- 
dendi  Usuardum  floniisse  sub  Carolo  Magiio,  el  tem- 

St>re  Paulini  nostri.  Vlde  hac  de  re  supplementumde 
criptorib.  Eccles.  Casimiri  Oudin  in  bsuardo. 

b  Heiiquias  Carolo  transmittit,  Guicciardinus  in 
descriptione  Belgii  de  Aquisgrani  templo  u  Carolo 
erecto  :  c  In  quo  variae  etiamnum  ostenduntur  reli- 
quiae,  ab  eodem  impcratorepartim  auctoritateetjus- 
Mi,  partim  etiam  magno  sumptu  iU^  impensis  in 
hoc  oppidum  comportatae.  i  Non  igitur  negarim, 
Paulinum  quoque  a  sacrario  Aquileiensi,  satis  sem- 
perbacinre  bcupleti,  exlracias  reliquias  Caroio 
obtnltsse. 

i  Efriscopos  in  concilium  cogit  an.  796.  Justissinui 
temporis  consignatio,  quam  cum  vidimus,  Ixtali  su- 
mus  sententiam  nostram  hujus  etiam  scriptorisauc^ 
toritate  fulciri. 

^  Irringo  Hunnorum  dux^  etc.  Ut  litem  componat 
Inter  eos  qui  Ringum  ducem,  et  eos  qui  Ringum  re-  j^ 

fiam  Hunnoruin  dicunt,  ul  dicimus  in  dissert  4,  n. 
8,  hic  scriplor  utrumque  admillit.  Sed  optabile  es- 
set  bujus  rei,  sicuti  aliarum  nonnullarum,  prolalum 
testimonium. 

^  Paulinus  in  civitate  Forijulii  se  recipit.  Videtur 
exhisverbiscolligi  non  Forijiilii,  sed  alibi  patriar- 
chas  tunc  commoratos.  Sed  alium  Aiisse  patriarchis 
lubitalionis  iocum ,  cx  quo  Cailistus  a  Cormone  Fo- 
rumjulium  eam  transtiilit,  non  apparel. 

'^  Epistotam,  quj  legum  custodiam  commendat,  Non 
eam  integram  auctor  noster  habet.  Videlotam  apud 
Baluzium  in  Cnpitular.  tom.  I,  pag.  461. 

"  UnumConcordiensem,  etc.  Yerba  ut  suntin  diplo- 
mate  apiid  Nicoletii  reiulimus,  circa  qux  consule 
ipsunfi  diplomatis  exemplar  in  appendice  2,  et  cap. 
iO  Vit3  sancli  Paulini.  Ilic  taineii  scril)entis  festi- 
nationi  errorem  dona,  si  pro  Penitensi,  vel  Petinen" 
«t,  Renitensi  scriptum  invcnies, 

•  Cum  Guillelmo  Aquitanice  duce.  Ne  confundas 
com  boc  alium  hujus  nominis  Aquitaniae  ducem,  ob  ^ 
insignem  conversionem,  operasanctiBcrnardi,famo- 
fum.  Ilic,  de  quo  sermo,  filius  Tbeodorici  et  Aldanae 
a  Carolo  Magno  tituIocomitisdecoratiir,etpostquam 
Saracenos.  Occitania  expuiit,  Aquitaniae  dux  diciiur. 


Saeculo  tamen  an.  806  valedicf  ns  in  monasteriiun  a 
se  constructum,  uxore  consentiente,  se  reclplt.  Ifori- 
tur  28  Maii  an.  842  odore  sanctiuiis  illustria.  Vldt 
Baillet  Viesdes  saints  addiemlOFebniaril,etllablL 
s»c.  IV,  Bened.  p.  I . 

p  Cum  Turpino.  Tilpinus  etiam  dicitnr»  de  qno 
Flodoardus  Hislor.  Rhem.  lib.  ii,  c.  17  :  c  Ex  mo- 
nastcrio  sancti  Dionvsii  in  episcopum  Rhem^aem 
assimiplus  fuit,  cui  Carolus  Magnus  ab  Adriaod  pa|Hi 
impetrasse  paliium  reperitur.  i  Post  47  episcopatiia 
annos  mortuus  sepelitur  ad  pedes  sancti  Rhcmigil, 
cui  epiiapbium  V^ripsit  Hincmani&,  ut  ex  clansala 
patet : 

Hincmar 
Huic  fecit  tumolum,  composuit  litulunu 

Hxc  apud  Flodoard  1.  c. 

<!  Januarii  1  i ,  an.  804.  Oplime.  Auctor  hic  |>anca 
ex  Chronica  habet,  sed  qvtx  habet»  exacte  quideiD 
proccdunt. 

r  Hac  Inscriptione  :  PAULINUSy  ote.  Non  vide- 
tur  idem  lapis  ac  is  de  quo  nos  in  vita,  cap.  17,  n.  8^ 
siquidem  noster  T  ante  Paulinus  habet,  et  post  Pa- 
triarcha,  non  4)2il>et,  ut  hic,  Aquileiensii, 

•  Supremas  sedis  decreto,  Hoc  non  credimus  prcqH 
ter  rationes  allaias  cap.  17,  n.  1  et2  ejus  Viiae.  Utinam 
loca,  a  quibus  haec  et  alia  profcrt,  scriptor  iste  in- 
dicasset,  fidem  promptierem  apud  iegentes  inveiiis* 
set. 

^  Elo^ium  ejus,  Non  e&ietogium  Vitae  Panlini;  sed 
est  hoinilia  2  sancti  Maximi  episcopi  in  natali  sancti 
Eusebii  episcopi  VercellensiS,  quae  pro  parte  nunc 
etiam  legitur  in  officio  de  communi  confessorum  poiN 
tificiim.  In  calce  autem  totius  homiliae,  qnae  aptaUir 
Paulino  nostro,  inserto  hinc  inde,  uti  res  ferebat , 
nomine  ipsius,  ct  quac,  quanta  est,  in  plures  lectio- 
nes  distribuitur ;  post  hiec  postrema  verba  :  <  qua 
eum  sequeremur  oslendit,  i  subditur  :  i  idcircoenim 
ilium  buicterne  iiostrae  admisit  Dominus,  »etc.yiili 
legendarium,  sive  lectionarium  civiiatis  Forijulii 
ecclesiae ,  et  non  solus  vidi ,  et  ita  quidem  res  est  in- 
*veiita. 

.   »  Cujus  ossa  diebus  meis,  An.  578  ibi  repoauntar. 
Post  hoc  tempus  ergo  Nicoletti  haec  scripslt. 


^  SANGTI  PAULINI 

PATRIARCHiE  AQT]n.EIENSIS 

"LIBELLUS  SACROSYLLABUS 


CONTRA  ELIPANDUM 


i 


Concilii  Francofordiensis  an,  19%  decreto  missus  ad  provincias  Hispanict, 


Incipit  libellus  sacrosyllabus,  catholico  salubriter  editus  siylo,  in  concilio  divino  nutu  ha<- 
bito  in  suburbanis  Moguntiee  metropolitan®  ciyitatis,  regione  GermaniaB  in  loco  Gelebri 
qui  dicitur  Fraaconofurdi,  sub  prfiesentia  clementissimi  principis  domini  Caroli,  glorio- 
sique  regis,  anno  felicissimo  regni  ^us  26.  Placuit  igitur  sancto  venerandoque  concilio, 
quatenus  hic  libellus  pro  c^usa  (idei  ad  provincias  Gallicifle  ac  Spaniarum  mitti  deberet 
ob  noxios  resecan<)os  errores  :  specialiter  autem  ad  Ellpandum  Toletan»  sedis  episco- 
pum  in  quo  omnis  hujus  negolii  constat  materia  qusestionum. 

*»  IN   NOMINE   PATRIS,    ET   FILII,   ET  SPIRITUS    SANCTI  ». 

L  Sancto  incitaiite  Spiritu,  ac  zelo  fklei  catholicae      scintillatiro  subpectore  fervescente,  tranquiUisftiini  ^ 

VARUNTES  LECTIONES, 

'  Etiit.  Basii.  anni  15^,  Elipkandum,  hic  et  in-         *  Deest  in  CoUect.  Coocil.  Labhe  et  Aguirre;  etii 
fra«  in  Basil.  et  Paris.  AJcuiui  au.  1617, 


159  L1B£LLUS  SACROSYLL.iBl]S  CONTRA  EUPANDUM.  IS4 

florkNiqiie  '  Caroli  regis,  domini  terrae,  imperii  A  '  adversis  haereticorum  flatibus,  violeulis  perAdoru  ii 

procellis,  spumantibusque  maledicorum  undis  iiiisr 
concutitur  :  licet  quassari  possit,  et  mergi  neqveat, 
Chrisli  flrmata  dexlera,  et  apostolico  gubernaculo  mo- 
derata ;  necessarium  tamenexislimo  omniiHisChristia- 
nis  cunctisque  Gdeiibus,  maxime  apostolicis  viris,  coo- 
tra  hostes  ejus  Qdei  armis  dimicare.  Non  enim  Christi 
miies  impelum  irruentis  belli  debet  enenriter  expa- 
Tcscere,  nec  effugii  lalibula  inermis  palando  appe- 
tere  :  sed  armis  militi»  suae  pnccinctus  irruropenliuin 
hostium  peclora  spiritalibus  jaculis  ex  arcu  intor- 
queus  **  Scriplurarum  intrcpide  perforare  :  quatenus 
et  semetipsum  Gdei  clypeo  munitus  illxsnm  custodiat, 
et  inimicorum  latera  spiculis  cruentet  aculis.  Nam 
ante  certaminis  tropxum ,   tirouis  non  plectitur  ^* 

terito,  et  ex  quo  ccepit,  hujus  pestis  insania  tume-  B  circa  verlicem  triumphalis  corona.  Cujus  rei  ratio 

icente,  perfidiae  ulcus  ^  diffusius  ebullire,  non  par- 

vos  in  his  regionibus,  iicet  in  exlremis  Gnibus  regni 

nostri,  error  '  inolevit ,  quem  censura  Gdei  necesse 

est  modis  omnibus  resecare.  Cumque  imprecala  et 

coocessa  esset  morosa  ^  dilatio  per  dies  aliquot ;  pla- 

euit  ejus  mansuetudini ,  ut  unusquisque  quidquid 

ingenii  captu  rectius  sentire  potuisset ,  2  per  sacras 

fjUal.as  di^  statuto,  ejus  clemenlix  oblalum  sui  cor 

pectoris*  fidei  munus  styli  ferculo  menlis  vivacilale 

deferret.  Sed,  sicut  mos  est  hxreticis,  trislia  hetis, 

dolcia  permiscere  amaris,   veneni  pocuium  mellis 

*  sapore  temperare ;  quaedam  in  eadem  epistola  plena 

bbspbemiis,  et  catholicae   fiJei  reperta  suiit  n  odis 

omnibus  iuimica  :  quaedam  vero,  si  dici  liceat,  inve- 


decreto  per  diversas  provincias  regni,  ejus  di- 
tkmi  nbjectas,  summa  celeritate  percurrente,  mul- 
litiido  antistitum,  sacris  obtemperando  pneceptis, 
in  UBO  coUegio  aggregata  convciiit.  Quadam  die ', 
residentibus  cunctis  in  aula  sacri  palatii,  adsistenli- 
bos  in  modum  coronae  presbyteris,  diaconibus  ^,  cun- 
eloqiie  clero,  siib  praesentia  pnedicti  priucipis  allata 
est  epislola,  missa  ab  ^  Elipando,  auctore  noxii 
sceleris,  Toletanae  sedis  pseudo-episcopo,  Hispalensi 
termioo  circumseptae.  Cumqne,  jubente  rege,  publica 
Toce  recitata  fuisset,  statim  surgens  venerabilis 
princeps  de  sella  regia,  stetit  supra  gradum  suum, 
ac  locutus  est  *  dc  causa  fidei  prolixo  sermone,  et 
adjecit :  Quid  vobis  videtur?  Ab  anno  prorsus  pi*a> 


aposlolicis  evidentius  approbatur  documenlis.  Opor- 
tet,  inquit  egregius  pncdicator  et  de  castris  Domini- 
cis  probatissiinus  miles,  hcereses  esse,  ut  qui  probati 
sunt  manifesii  fiant  (/  Cor.  xi,  49).  Alta  etenim  non- 
nunquam  dispensatione  agitur,  ut  unde  cadere  ad 
ruinam  limelur  vacillantibus  plantis,  inde  valentius 
roborata,  Grmiter  inconcussa  persistat,  et  antiquus 
bostis  unde  se  vicisse  superbe  gloriatur,  inde  divina 
superatus  potentia,  se  succiibuisse  doleat  prostratus. 
Nain  quia  super  Gdei  fundamentum  ^' omnium  virtu- 
tum  fabricam  persistere  non  ignorat,  ipsam  Gdei  ma- 
litix  suac  manu  soliditaiem  eradicare  festinat«  queni- 
admodum  de  ejus  satellitibus,  id  est  malignis  spiriti- 
bus  per  Psalmistam  dicitur :  Qui  dicuntt  emnanite^ 
piri  poterant  non  rejicienda.  Sed  in  eodcm  poculo  in  ^  exinanite  usque  ad  fundamentum  (PsaL  cxxxvi,  7). 


qoo  gutta  veneni  infusa  turgescil,  mellis  nihilominus 
amarescit  dulcedo. 

0.  Quapropter  ego  Paulinus,  licet  indignus  pccca- 
lor,  omniumque  servorum  «  Domini  ultimus  servus, 
Aqoileiensis  *  sedis  Hesperiis  ^  oris  accinctae,  cui 
Deo  aoctore  deservio,  nomine  non  merito  pracsul, 
una  com  reverendissimo  et  omni  honore  digno  Petro 
Mediolanensis  sedis  archiepiscopo  '  cunctisque  col- 
legis,  fratribus,  et  consacerdotibiis  nostris  Liguria^, 
Aostriae,  Hesperiae,  iOmiliae  catholicarum  Ecclesia- 
rora  venerandis  praesulibus,  joxta  exilem  intelligen- 
tiae  nostrae  tenuitatem,  sancto  perdocente  Spiritu, 
corde,  liagua,  stylo,  contra  eorum  vesanias  qni 
rectae  fidei  sunt  adversarii,  respondere  non  formido : 
cum  ftit  sancta  et  universalis  Ecclesia  super  firmam 
Bibiloroinus  immobiliter  fundata  petram,  et  portae 
iaferi  nequeant  praevalere  adversus  eam.  Verum 
Umeii  quia  ia  mari  hujus  saeculi  oonstituta  persistit*. 


^  Basil.,  gloriosissimique, 

*  BasiL,  quadam  vero  die, 

*  Basil.,  et  adlocutus, 
^  Basii.,  uUere. 
*Basil.,  horror, 

*  Card.  Aguirre,  Aquilegiensis, 
'  Cointius,  ad  an.  i94,  n.  7,  legit  Venetiis. 
'  Deest  in  Basil. ,  quae  sic  habet :  una  cum  coli, 

H  fr,  mets,,.  juxta  exUem  intell.  m^o?,  elc.  Labb.  et 
Aj|uir.  in  margine  :  Legendum  Histriae^  Venelicv,  vci 
UtslruK  HesperioB,  sine  dist. 

Basil.,  pcrsistat»  Barthius,  (egre  resistit  leg.  vult. 


llsque  ad  fundamentum  quippe  maligni  spiritus 
animam  inaniter  se  exiiianisse  gloriantur,  si  ab  ipso 
fundo  meiilis  ^' GJei  firmitatem,  tentationum  jacula 
exaggerando,  eradicare  valebunt.  Sciunl  utique  nihil 
esse  boni  omne  quod  videlur  bonum,  nisi  fuerit  sii- 
per  fidei  fundamentum  Grmiter  radicalum.  Sine  fide 
enim  impossilnle  est  Deo  ^^placere  (Hebr.  xi,  6).  Fir- 
mum  autem  Dei  ^'^  fundamentum  stat,  hal)ens  *'  sl- 
gnaculum  hoc  :  Novit  Dominus  qui  sunt  ejus  (11 
Tim.  II,  19).  Licet  iile  saeviat,  ac  mille  modis  fraode 
calliditatis  serpendo  extra  septa  "  sanctae  Ecde8i>» 
hinc  inde  squamas  hequitiae  suae  syrtis  *'  gcopulit 
iilisus  exspoliet,  ac  per  hoc  circumquaque  discnr- 
rens,  modo  iii  orbe  circumlato  latenter  se  joxta 
viam  objiciens,  ut  pedem  simpliciter  calcantis  mor- 
deat,  roodo  in  suinma  sese  suspendens  falsitatis 
cauda  haereticorum  pectora  veneno  perfidiae  in£- 
ciendo  tumida  reddat,  ut  sauciata  ea  **  vitalit  f:u 
VARLANTES  LECTIONES 

Vide  notas. 

'*  Barthius,  intorquendis.  Vide  notas. 

**  Basil.  proRon  pleciitur  habet,  omissa  negationey 
complectitur,  sed  male. 

*'  Basil.,  fundamenta. 

"  Basil.,  fundamento  fidei. 

*^  In  Basil.  deest  Deo. 

*'  In  Basrl.  deest  Dei. 

^*  Basil.,  et  habet. 

*^  Basil.,  septum, 

'*  Basil.,  fs(ts  scopulis. 

*''  liard.,  cx  ms.,  et  Basil.,  «oriim. 


Oi} 


S.  PAULINI  PATRlABCHiE  AQUILElEiNSIS  136 

Blidieudo  sptritalia  *  alimenta  evomat.   Sed   qaia  A  violata  VirgiDe  sumpsil,  more  sacri  eloquii,  partcm 


super  firmam  petram  fundata  est,  portae  inferi  non 
praevalcbBnt  adversus  eam. 

Ui.  Hajus  nimirum  serpenlis  instincta  pestifcriy 
fcllisquc  poculo  debriati  *  quidam,  quorum  non  sunt 
nomina  in  calculo  candido^  Agni  inscripta,  haerosim 
vetemosam  illustrium,  fortium  sciiicet  virorum,  cal- 
<-ibiis  mirabilitcr  inculcatara  [pro  conculcatam],  ca- 
tliolicaque  falce  olim  funditus  detruncatam  spinoso 
moliuntur  rediviva  radice  suscilare  de  stirpe.  Astruunt 
igilur,  aed  falsis  assertionibns ,  Dominum  nostrum 
Jcsum  Cbristum  adoptivum  Dei  Filium  de  Virgine 
iiatum :  quod  divinis  nequeunt  approbare  documeii- 
lis.  liec  igitur  dicenles,  aut  in  utero  Virginis  eum 
suspicautur  adoptalum,  quod  dici  nefas  est,  quia  de 


pro  toto,  ut  per  solum  corpus  totum  inlelligas  *  ho- 
minem  in  anima  rationali  ex  ea  natum.  Sed  ne 
quilibet  scrnpulus  a  ambiguilalis  remancret,  quia  de 
iucarnatiouis  ejus  mysterio  dixerit  *,  stalim  post 
pauca  subinferl  :  Dabii  ei  Dominus  Dens  scdeni  David 
patri»  ejus.  Secundum  carnein  videlicet,  David  filius 
dictus  est,  non  secundum  divinitatem.  Habes  igitnr, 
quoniam  de  quo  supra  dixerat :  Quod  enim  ex  te  na- 
scetur  sanctum,  vocabitur  Filius  Dei,  non  adoptivas, 
scd  verus ;  non  alienus,  scd  proprins ;  de  eo  **  sub- 
jecit  :  Dabit  ei  Dominus  Deus  sedem  David  patris 
ejns  (Luc.  i,  52).  Nam  quis  cum  adoptasse  in  filium 
credalur,  cum  tota  sancla  Trinitas  homiuem  Chri- 
stum  in  utero  Virginis  operata  sit?  sicui  scriptum 


Iicata  Virginc  incnarrabilitcr  suropsit,  non  adoptavit  B  est,  ct  juxta  bistoriam  de  primo  Adam,  ct  desecundo. 


carnem;  aut  ccrte  purum  eum  bominem  sine  Deo 
iiatum,  quod  cogitare  impium  esi,  necesse  est,  fa- 
leaiitur,  ac  pcr  boc  postea  ',  qiiasi  egiierit  adoptio- 
iie,  a  Palre  in  Filiiim  sit  adoplatiis :  cum  nibil  Deus 
rguerit,  qui  erat  in  co  non  per  gratiam,  quemad- 
iiioJuni  in  caelcris  sauclis  pnrisque  hoininibns,  sed 
(^entialiler  per  naturam.  Deus,  inquit  Apostolits, 
erat  in  Christo  mundum  reconciltans  sibi  (11  Cor, 
v,  19).  Quo  ^  igitur  pneio  nobis  adoptionem  tribuit 
iiiiurum,  si  ipse  necessarium  ii  eguit,  ut  sibi  baberet? 
^am  qiiia  peccatuin  non  babuit,  ideo  nobis  peccata 
donavit :  quia  noa  accepit  ut  vita  esset,  sed  ipse  es- 
senlialiter  viia  est,  idcirco  nobis  vitam  ;etemam  in- 
duisit. 


id  est  Cbristo,  in  prophetise  sacramenlo  :  Faciamut 
kominem  ad  imaginem  el  similitudincm  nostrasn  (Gen, 
I,  26).  Vel  certe  qucmadmodum  in  hac  eadcm  cvnu- 
gclica  lectione  aiigelica  voce  declaratur.  Ait  cnim  : 
Spirittts  sanctus  superveniet  in  te.  Habes  Spiriius  san- 
cti  tertiam  de  Trinitate  personam.  Et  virtus  Altis^ 
simi  obumbrabit  tibi.  In  viriote  namque  Altissimi  Filil 
persona  demonstratur,  quia  ipsc  cst  Dei  virtus  Del- 
que  sapiontia.  Iii  Allissimi  nominc,  Patris  nibilomi- 
nus  pprsona  accipienda  est.  Dicant  crgo^,  si  valent 
hxrelici  (qiiod  si  ncqucunt,  catholicis  se  humiliter 
salubribiis  subdant  documenlis)  quis  '^  de  his  tribns 
personis  eum  adoptavcrit  **c^  eum  lota  euni  Triiiitas 
in  utcro  immaculaUe  opcrala  sit  Virginis? 


IV.  Videamus  nunc  quid  de  ejus  incarnatione  Ga-  ^      V.  Porro  adoptivus  dici  non  potest  nisi  is  qni  alie- 


britfl*  cui  credilum  fuerat  secreta:  dispensalionis  sa- 
eramentiim,  ad  Mariam  virginein  dicat :  Ara,  inquit, 
gralia  plena^  3  l^tninus  tecum  (Luc.  i,  ^).  Cumque 
turbata  esset  in  sermone,  subjuniit  augelus  :  Ne 
timeaSf  Maria ;  intenisti  enim  gratiam  apud  Deum. 
Ecce  concipies  in  utero,  et  paries  fHiumy  et  vocabis 
uomen  cjus  Jesum.  Uic  erit  magnus,  et  vocabitur  ' 
Altissimi  i  ilius.  Jamque  credula  angelicis  dictis,  cum 
4>rdinein  lanUc  novitatis  '  inquireret,  quomodo  sine 
viro  ficri  possit ;  mox  angelus  addidii :  Spiritus  san- 
€tus  superveniet  in  le,  et  virtus  AUissimi  obumbrabit 
iibi.  Ideoque  et  quod  nascetur  ex  te  sanctum,  vocabi- 
tur  FHius  Dei.  Non  enim  ait :  adoptivus  vocabitur 
Filius  Dei, sedabsolute  Filius  DeiyH FHitts  AUissimi. 


nus  est^  ab  eoaquo  dicituradoptalus,ctgratiseiadop- 
tio  Iribuitur ;  quoniam  non cx debilo,sed  cx  indnlgentia 
tantummodo  adoptio  pra>siatur  :  sicut  nos  aiiquando 
cumessemus  peccando  filii  irse,  alicni  eramusa  Deo; 
per  proprium,  et  vcrum  filium  ejus ,  qui  non  eguit 
adoptione,  adoptio  nobis  filiorum  donata  e>t ,  Paulo 
attcslante,  qui  ait :  Ctcm  ergo  venit  plemtttdo  tempo- 
ris ,  misit  Deus  Filinm  sttum  factum  ex  muliere,  fac- 
tttm  sub  lege ,  ut  eos  qui  sub  lege  erant,  redimerety  ttt 
adoptionem  filiorum  rceiperemus  per  ipsum  (Gat.  iv, 
4,5).  Proprius  Filiusfactus  estex  muliere,  non  adop- 
tivus.  Hinc  alias  idein  ipse  egregius  pracdicator  dicit : 
Proprio  filio  suo  non  pepercit,  sed  pro  nobis  omnibtts 
tradidit  Hlum(Rom.  Tiii,  321).  Igitur  cumad  Jordanis 


Deiiique  non  de  sob  exceiientia  majestalis  ejus  lo-  ^  alveum,  Joaniie  comitc,  qui  Christus  a  populis  exl- 


quebalur  augclus,  scd  polius  de  mcamata  divinitate. 
Porro  quod  pronomcn  neutri  ^  generis  est,  et  aan- 
ctum  siiniliter  neuiri  gcueris  est.  Ait  eiiiin :  Qttod 
enim  ex  te  nascelttr  sanctum,  vocnbitur  Filius  Dei.  Et 
rursus  Mattbaeus  narrat,  angelum  dixisse  :  Quod 
enim  in  ea  natum  est,  de  Spiritu  sancto  est  (Mattli.  i, 
90).  Ut  non  dubites  de  corpore  dixisse,  quod  de  in- 


stimabalur,  appropinquaret,  et,  atsanctificaretnr^ 
aquarum  nalura ,  mediis  sese  Jordanis  intinxissel 
iu  undis ;  ut  manifestius  inter  adopti^iim  ei  pro- 
prium  fiiium  discernerct,  statim  vox  Patris  intonuit 
dicens  :  Hic  est  Filius  meus  dilectusy  in  quo  mihi  bene 
complacui  (Matth.  iii,  17).  Et  rursus  cum  esset  in 
monlesanctocum  discipulis  quos  voluit,  ct  visi  essent 


VARIANTES  LECTIONES. 


'  In  ms.  Labb.  deest  vox  spiritttalia. 

*  Basil.,  ebriati. 

*  In  Basil.  deest  postea. 

^  Edit.  Labb.  Venet.,  quod,  sed  male. 

'  In  Basil.  deest  a  to  paries  usqnc  ad  et  vocabitur, 

*  Basil.,  nativitatis. 


^  Basil.,  neutrius,  hic  et  infra. 

*  Basil.,  intelligat. 

*  Basil.,  dixit. 
'^  BasU.,  ideo. 
*'  Basil.,  quof. 

*'  Basil.,  optaverit. 


i:;?  LIBEIUUS  SACHOSYiJLABUS  CCkNTRA  fUPANDUM.  ioS 

cum  eo  Moyses  el  Elias  loquentes,  mox  patema  vox  \  erubescere  noluiui  (Jer,  lu,  3).  Dcfraudare  clcnini 


fulgida  per  imbcm  discurrens  intonuit,  discrevLlque, 
qui  esscnt  servi  per  gratiain  et  per  adoplionem  filii, 
et  qui  verus  ac  proprius  Filius.  Hic  cst^  inquit,  Fi- 
lius  meus  dilectus,  in  quo  mihi  hene  complacui :  ipsum 
aitdite.  In  Adain  quippe  sibi  Dcus  paler  displicuissc 
ianoluit  S  qui  pcccando  filii  dignitatera  amisil.  Px- 
nitet,  ioquit,  me  fecitse  hominem  super  terram  {Gen. 
VI,  6,  7).  In  unigenito  sibi  Olio  complacuit,  quia  pro- 
priaDon  babuil,  sed  aliena  peccala  tulit :  qui  nuu- 
qaam  a  patema  voluntate  discordans ,  factus  pro  no- 
bis  cst  Patri  obediens  usque  ad  mortem^  mortem  autem 
crucis.  Propter  quod  et  Deus  exaltavit  i7/um,  et  dona- 
tit  illi  nomen  quod  est  super  omne  nomen  (Philip,  n, 
8,  9).  Si   igitur  juxta  bxrcticos  adoptivo  nomine 


sacram  non  veremini  Scripluram  *<*,  parvipendentcs 
magistri  gcntiuiu  probibitionem,  dicentes:  Nolili 
adiilterare  verbum  Dei  (II  Cor,  iv,  2). 

VU.  Scd  quid  mirum,  si  stulti  iu  bis  errati8<^,  qux 
allcgorica  sunl  silva  condensa,  cl  umbrosis  ^^  pbale- 
rarum  xnigmatibus  obvoluta,  carpeve  nescilis  docta 
maim  dc  sub  foliis  litterarum  pcudentia  spiritalium 
frucLuum  poma,  cum  in  propaiulo  per  sanclos  prxdi- 
catores  eductam  malc  intelligentes  ortbodoxam  de- 
pravatis  doctrinam?  Cujus  temeritatis  et  audacix 
estis,  o  infcHces,  inflati  superbix  faslu ,  ut  ipsa  Joan- 
nis  evangelistos  mirabilia  documenla  pervcrsis  non 
erubescatis  fabulis  depravare,  juxla  **  vestram  vecor- 
diam,  etnon  sccundum  sanam  doctrinam  intelligea 


ccnsetur,  ul  nos  puri  ct  ingrali  homines ;  quo  ergo  B  tes  *»  mystica  sacranienla  ?  Dicitis  enim  quod  Joan- 


pacto  Apostolus  cum  nomen  perbibct  super  omne 
Domen  habere  ?  Adoptivi  *  eteniin  nomeu  non  est 
super  omne  nomen,  sed  commune,  et  infra  nomiuum 
lenetur  mensuram. 

VI.  Videamus  jam  nunc  qualiier  primus  *  pastor 
Ecdesije  iidei  posuerit  fundanientum.  Nani  cuin  ma- 
gister  et  Dominus  sagacius  discipulos  exploraret^ 
quid  de  se  homijies  dicerent ,  et  illi  singulorum 
sermones  diverso  sermone  retexuissent  ' ,  qui 
cum  ununiquemlibet  de  adoptivis  Aliis  existima- 
baat ,  quorum  adoptio  nondum  in  re ,  quam  pcr 
loediatoris  perceperunt  ®  adveutum ,  sed  adbuc  in 
spei  s:;rrabatur  occulto ;  illico  Dominus,quid  illi  dese 
iixius  corde  relinereiit^  adjunxit,  Vos,  'inqmi^quem 


n^s  scribat  iu  Epistola  sua  :  Habemus  advocatuni 
apud  Patrem  Jesum  Christum  (I  Joan.  ii,  1) :  el  boc 
advocatuSf  quwl  et  adoptivus  ,  ^*  cum  ionge  aliud  sit 
advocatus,  et  aliud  sit  **  adoptatus.  Nam  advocalus 
illc  mibi  est^^qui  prome  juJicem  intcrpelbt,  ct  cau- 
sam  necessitatis  mex  propria  tuitione  defendit.  Con- 
venientius  quippe  propitiatus  dici  potest  quam  adop^ 
talus,  quia  ipsc  est  propitiatio  pro  peccalis  nostris. 
Cum  euim  nalurainnostram*^,  quain  in  sc  assumpsit, 
in  '^dexlera  Patris  collocatam  oslendendo  patri  iuces- 
sabiliter  manircslat,  propitium  eum  nobis  advocalus 
noster  quasi  interpellando  eflicit,  et  benignum  ". 
Adoplivus  vcro  dicilur,  cui  nihil  a  palre  adoplante 
debetur,  sed  gratis  indulgendo  concedilur.  Abusive 
dicitis?  Moxque  beatus  Petrus,  cui  non  caro  ^'  namqiie ,  et  iion  essrntialiter,  adoplivus  cst  liliu« 


nieesse 

H  sangais,  sed  Pater  coelestis  revelavit,  Tu  es,  inquit, 
tkrisius  Filius  Dei  vivi.  Ecce  fldem  beati  Petri  apo- 
^ioLi,  quain  b^retici  surda  aure  transiliunt,  perfun- 
clorie  *  it'.gere  non  pertimescunt.  Peirus  confcssus  4 
esi  Chrislum  verum  Filium  Dei  vivi  ,  ei  tu  bxretice 
dicis,  Chrislus  adoptivus  fiiius  est  ?  Enim  vero  for- 
lassis  erigeres  perfidias  aurem ,  si  absolute  dixisset : 
Ta  es  Fiiius  Dei  vivi.  Fingeres  forsitan  more  luo  * 
falsa  argumentatioDe ,  ut  diceres :  Secundum  eum 
Filiuro  Dei  coofessus  est.  Seii  quoniam  cuin  addita- 
menlo  dixerat :  Tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi,  om- 
iiiuai  baereticorum  ora  iidci  suse  pugno  ^  attrivit. 
Cbrisli  oamque  nomen  ab  homine^  quem  assumpsit, 
a  oepit,  quia  UDClus  in  homine  fuit.  Nibil  tibi  restat 


dictus,  sicut  Moyses  in  (ilium  adoptatus  estfiliae  Pha- 
raonis,  alienus  ab  ea  et  generatione  ^  ei  sangainis 
allinitate.  Hoc  ideo  posuimus,  ut  patcnter  daretur 
intelligi,  eum  dici  adoptatum,  qui  nondum  prius  fue- 
rat  proprius  iilius  adoptantis.  Undein  Dei  Filhim  non 
caditnomenadoptionis,  quia  sem|)ervcrusFiIius.  sem^ 
perDominus,ac  perboc  et  post  assiimplum  boniinem 
vcii  Filii  vocakmlum  non  amisit,  qui  iiunquam  verus 
dcsiit  esse  Fiiius.  Quod  si  juxta  vesiramvesaniam  iioc 
putalis  advocatum  esse,  quod  el  a.Ioptalum  ,  conftte- 
mioi  ergo  **  [quod  esi  deieriiis ,  et  omni  biaspbemia 
pleuBm]duos  adoptivos,Filium,  et  S|^iritum  sanctum. 
Nonenim  negare  valetis  Spiritura  sanctum  paracletum» 
.    .  ,  esse.  Quod  enim  Graece  ir«/)ax>i7Toc,  hoc  Latine  dici- 

qiiid  dicas,  oisi  solito  more  (aciens,  sumas  de  *  offi-  "  tnr  advocatus,  Fatemini  quin  etiam  [quod  cst  super 


cina  mendacii  veneno  iliita  spicula  ,  quibus  simpii- 
cium  eorda  jacoiaDdo  faisis  assertionibus  perforare 
uoa  enii>es€as.  Fron$  emm  meretricis  faeta  est  tibi. 


omne  malum  deterius ,  super  omnem  impictatem 
scelestius]  duos  adoptivos  lilios,  Verbum  scilicet,  et 
Spiriinm  satictum,  ut  sitis  deieriores  Ario,  et  Eano- 


VAiUANTES  LECTIONES. 


*  Basil.,  intonuit, 

'  Hard.,  ex  ros.,  et  Basil.,  adoptivnm. 
^  h\  liasil.,  deesi  primus, 

*  liasil.,  exploratius  percunctaretur. 
^  BasiL,    relexissent, 

*  Basil.,  adoptionem  nond.  in  re  per  med.  percep, . 
^  Edit.  Lab.  Ven.,  retinerety  sed  male. 

*  In  Basil.  deest  more  iuo, 

*  l^sil.,  facias.  Sumas  de.  . . 

'^  Basil.,  defraudatis  enim  sanctam  Scripturam. 
^'  Basii.,  et  umbrosa  carpere  nescitis  ;  desunt  cniin 


ciftcra  media.  Vide  nolani  '. 

**  BasW., depr avare.  Juxtu... 

"Basil.,  inleiiigitis, 

^^  Bahii.,  adoptatus. 

^Mn  Basil.  deest  sit. 

**  Basil.,  assumptam  in, 

"  Basil.,  efficitis ,  sed  pcrperain ;  leg.  potius  ef^rit 
ts  et  benig,  Vide  notam. 

^^  Basil.,  Deus»  Confitemini  erqo..  omissis  quxmo- 
dia  siint. 


i59  ».  I^AULINI  PATRIARGiLE  AQUiLEI£MSlS  tOO 

inio,  et  marauatba  <  anathemate  *  Macedonio  digni.  j^  mansit  Tenis  ,    et    omuipoteiis   Deus   in  utraquo 


Adoptivus  enim  non  nisi  affectatae  locntionis  alienus 
dicilur  fllius.  Omnis  enim  adoptio  ex  affectione  ducit 
Tocabuii  sui  oiigincm,  quanqiiam  etymologise  sux 
non  TiJeatur  trahcre  simililudinis  sonum.  Uabct 
entm  ex  utraque  parte  utinam  adverbium  eleganter 
insitum,  ut  si  dicas  :  Utinam  sis  mihi  in  fllium  adop- 
tivum  ;  et  e  contra  :  Utinam  merear  a  te  in  filium 
a JopUri.  Ex  affectu  quidem  dileclionis  pars  subrepit 
parti  *,  ut  in  utraque^conveniat  dilectionis  affectus. 
SeJ  videant  hxretici ,  qui  portae  sunt  inreri,  quid 
dixeriiit ;  quinimo  perverso  garriant  ore.  Obdurata 
nempe  illorura  corda,  mendacii  latibula,  per  abrupta 
perfidiie  debacchante^,  semper  inquirunt,  et  ne  veri- 
tatis  luce  perTundantur  *,  in  spelaeo  ^  *  se  falsitatis 
occulere  festinant.  Gecidit,  heu,  proh  dolor!  super 


natura,  unus  Dei  Filius,  idemque  hominis  filius 
Nihil  enim  humana  nativitas  divinae  praejudicavit 
nativitati :  assumpsit  quod  non  erat ,  permansit 
in  id  essentiaiiter  quod  erat,  non  commiitionem 
passus,  neque  divisiouem  ;  sed  in  una  persona  Chri- 
sti  Deus  verus  et  homo  permanet  vcrus,  non  duo  fllii 
Deus  et  homo ;  sed  unus  fllius  Deus  et  homo  :  non 
alius  fllius  hominis ,  et  alius  Dei,  sed  unus  idem- 
que  Dei  hominisque  fllius.  Unde  et  eos  valde  exso- 
cramur,  qui  eum  adoptivum  impio  grunniunt  ^  ore  : 
quia  ,  sicut  praefati  sumus ,  adopiivus  dici  noa 
potestnlsi  is  qui  prius  alienus  est  ab  eo  a  quo  ad- 
optari  desidcrat.  Dei  ergo  Filius  qua  ratione  eredi 
potest  adoptivus,  qui  inseparabiliterassumpto  homine 
in  una  persona  coeunteutraquenatura,  nou  duo  fllii. 


eos  invidiae  Ignis,  et  ideo  justiti»  solem  non  merue-  "  alius  Dei,  et  alius  hominis,  ut,  sicut  iilierrando  aesti- 


runt  videre  {P$al,  lvii,  10). 

VIII.  Sancta  autem  catliolica  atque  apostolica  Ec- 
clesia,  qtiaelicet  in  toto  sitorbe  terrarum  diffusa,  una 
tamen  est  amica  Sponsi,  proxima,  et  columba,  quse 
peimis  deargeulatis  sacri  eloquii  refulget  pulchritu- 
dine,  et  in  pallore  auri  posteriora  ejus  perfectae  fidei 
parilute  *  claresciint,  couflietur  quin  polius  *  sanc- 
tam,  et  ineflabilem  Trinitatem  in  unitate  ;  salva  sci- 
lioet  iiiconfusibililer  propriekite  personarum,  iuse- 
pambilcm  substauliam^  confltetur.  Ita  saneut  aiius 
creJatur  pater,  quiaPutcr  est,  qui  genuit  coaetemum 
aibi  siiie  tempore  et  omni  initio  Filiuin :  el  alius 
credatur  FiKus,  quia  Filius  est  qui  genilus  est  sine 


mant,  adoptivus  sit  honiinis  fllius,  et  sine  adoptione 
Dei  Filius  ;  sed  in  una  persona  unus  idemquc  Dei  et 
hominis  fllius  qui  nunquain  bominein,  quem  assum- 
psit,  deseruil,  etiam  nec  in  cnice,  quando  incii- 
nato  capile  tradidil  spiritum,  Paulo  attestante,  qoi 
ait :  Si  enim  cognovittenty  nunquam  Dominum  gloritt 
crucifixissent  (I  Cor,  ii,  8).  Dominus  gloriae  dicitur 
crucifixus,  cum  sola  caro  sit  cruciflxa :  sed  quia  Do- 
mlnus  glorioe  idem  ipse  erat  qui  el  hominis  filius  qiii 
crucifigebatur,  et  nunquam  hominem  deseruit,  sicut 
dictum  est ,  quein  assumpsit ;  ideo  dicitur  Domiouft 
gloriae  crucifixus. 
IX.  Sunt  etiam  plerique  qui  astruunt  ex  tribus 


Boitio  a  Pati-e  ,  non  putative,  sed  vere  :  et  alius  cre-  p  substantiis  iinam  medialoris  personam,  Verbi,  car* 
datur  Spiritus  sanctos,  quia  Spiritus  sanctus  est,  et  *     nis,  et  anioKe,  cum  in  causa  fldei  non  videatur  ne- 


a  Patre  Filioque  procedit.  Et  non  est  aliud  Pater,  et 
aliud  Filius,  et  aliud  Spiritus  sanctus  ;  sed  unus  sunt 
iiiseparabiiiter  Pater,  et  FUius,  ct  Spiritus  sanctus : 
Bon  unas^y  sed  unum  :  quia  alia  est  persona  Patris, 
alia  Fiiii,  alia  Spiritus  sancti;  sed  uiia,  et  aequalis, 
el  consulistantlalis,  et  coaeterna  esl  Patris,  Filiique 
et  Spiritus  sancti  inenarrabilis  divinitatis  majestas, 
quia  unus  est  Deus.  Unionem  namque  in  essentla 
confitemur ;  Trinitatem  vero  in  personarum  discre- 
Uone  praedicamus.  Dominum  igitur  nostrum  Jesum 
Cbristum  Dei  Filium,  verum  Deum  *  5  semper  in 
Patre,  semper  cum  Palre,  semper  credimus  apud 
Patrem.  In  ultimis  namque  temporil;us  propter  nos 


cessarium  sopbistica  disputatione  sxculariuiu  litte- 
rarum  calculos  syllogistica  spargcre  manu.  SuOi- 
ceret  '*  enim,  juxta  praecedentium  catholicorum  Pa- 
trum  saluberrimae  promulgationis  doctrinam,  sincera 
simplicitatis  voce  ex  utraque  natura  unam  perao- 
nam  confilcri,  veri  Dei  verique  hominis  Christiy  4i- 
vina  scilicet  et  humaua  :  sed  propter  eos  utiqoe,  qui 
semiplenam  sine  anima  rationali,  et  ad  vicem  animae 
divinam  «naturam  in  camisdispensationeassumptam 
suspicantur,  cum  Psalmista  alacri  pectore  dicat : 
Ecce  emm  Deu$  adjuvat  m^,  el  Dominut  tmcepior 
e$t  amma  mew  (P<a/.  lhi,  6).  Pro  hac  igitur  re, 
et  hujuscemodi  erroris  nubilo,  styli  flal)eIIo  ex  aere 


el  propter  nostram  salulem,  secundum  secretae  dts-  d  ^^mentis  vcntosas  nubium  umbras  dispergere  festl- 


pensatioois  arbitrium  descendit  de  coelo»  unde  nun* 
f  uam  recesserat :  venit  nimirum  in  propria,  ubi  nun«* 
quara  deerat :  natus  est  de  Sfiiritu  sancto  et  Maria 
virgine,  dicente  angelo :  Quod  enim  in  ea  natum  eU^ 
4e  Sjririiu  tancto  ett  (Matth.  i,  20).  Factus  veras 
homo  juxta  id  quod  scriptum  est :  Et  Verbum  caro 
faetum  ett,  et  babitavit  in  nobit  (Joan.  i,  14),  per- 


namus,  quatenus  aeterni  solis  perfusa  radio,  micaD- 
tes  stellas  per  ccelos  valeat  puris  obtutibus  intpioero 
Scripturarum.  Non  enim  ignoramus,  ex  duabus  sub- 
stantiis  humanam  subsistere  naturam,  ex  anima 
nimirum,  et  carne  :  sed  unum  sine  altero  perfectum 
Don  efQcere  **  bominem.  Quid  enim  caro  sine  anima 
nisi  terra  ?  et  quid  aniina  sine  carae  ?  Nonne  spiri- 


VARIANTES  LECTIONES. 


*  Barthius  sic :  Eunomio  et  Macedomo  anathemate 
wtaranatha  digm,  Vide  notam  '. 

*  Basil.,  pacti, 

*  Basil.,  tuperfund. 

*  Basil.,  m  tpuuloy  nec  male.  Vide  notam  ex  Bar- 
Ihio. 

*BasiI.,  per  rectw  fidei  puritatem* 


'  In  Basil.  deest  quin  potiut, 

^  Basil.,  tubttantialem. 

'  In  Basil.,  deest  et. 

'  In  Basil.  deest  Deum. 

'*  Basil.,  tuffecerat. 

**  In  Lal)b.,cx  ms.  et  aere, 

"  Basil,  ef/icit. 


161  UBELLUS  SACROSYLLABUS  CONTRA  EUPAISDUM.  m 

tus  T  Homo  eflifu  ei  ulroqae,  et  non  ex  uno.  Unde  A  indi\idue  rctioct  (ligniuiiem,  et  in  alienam  non  re- 


qola  Redemptor  noster  perfectum  horoinem  assum- 
psit  in  Deuro,  idcirco  ex  duabus  naturis  Deum  et 
homlnem  confitemur.  Non  enim  caro  sine  aniraa 
perfecta  humana  dici  potest  intcgraque  natura.  Nam 
cum  ex  limo  terrae  finzisset  hominem  Deus,  proti- 
Ditt  insufllatit  in  eum  spiraculum  Titae,  sicut  scri- 
ptum  est :  Et  factu»  e$t  homo  in  animam  viventem 
{Cen.  II,  7).  Non  igitur  alter  qui  formatus  est,  et 
alter  qui  insufllatos  ',  sed  onus  idemque.  Ex  flata 
namqae  anhnata  est  terra,  tam  incomprehensibill 
arte  mlrabilique  modo  snmmi  artificis  manu  confi- 
gorata  *,  ut  inTestigari  plenins  nequeat  qualiter  el 
nnum  sit  anima  et  caro  qux  perfectum  elBciunt  bo- 
minem,  et  tanien  diversa  sit  substanlia  camis  et 


solvitur  quaiitatem.  Nam,  sicut  dictum  cst,  cum  sit 
incorporea,  corporaliter  cuncta  per  corpus  disponit : 
et  cum  Sit  substantia  carnis  corporca,  per  iiicorpo* 
ream  creaturam,  id  csl  animam,  corporcas  perficit 
actiones.  Tanta  enira  societatis  convenienlia  sibimet 
sunt  junctx  *,  ut  unum  sine  alicro  nihil  possit,  et 
alterum  sine  altcro  plenam  non  possit  ^  bumanam 
monstrare  ' «  naturam  :  et  idcirco  pbcuit  ex  utra« 
que  humanam  definire  naturam.  Nam  auima  incor- 
porea  per  corporeos  *  oculos  videt,  audil,  sentit : 
et  corporei  oculi  per  incorpoream  animam  vidcre 
probantur.  Nam  si  recedat  anima,  oculi  aperti  ro- 
manenles,  et  aures  patentes,  nec  videre  **  possunt, 
nec  audire.  Per  linguam  loquitur  anima,  ct  lingua 


spiritos.  Nam  cum  scriptum  sit  :  Ad  te  omnis  caro  B  loqui^ui*  P^i^  animam.  Jn  qualibet  enim  parle  corpo- 


remet  {PsaL  lxiv,  3)  ;  et  rursus  :  Non  timebo  quid 
faciat  mihi  caro  {Psal.  ly)  ;  et  iterum  :  Et  videbit 
omm$  caro  salutare  Dei  nostri  {Isa.  xl,  5,  juxta  LXK 
Mi  esi  el  Luc.  iii,  6) ;  nullo  namque  pacto  sine  anima 
videre  potest,  ut  videat  salutare  Dei ;  nec  venire  va- 
let,  nt  veniat  ad  enm  omnis  caro. 

X.  Ponamus  igitur,  exempH  causa,  secundum 
bvmanae  rationis  afiectnm,  necessilale  super  omnia 
eompellente,  materialia  themata  disputandi.  Nam 
sicut  in  planis  et  solidis  figuris  linea,  et  in  qua- 
drangalis  punctus*,  licct  sint  indissecabiles  et  dividi 
nequeant,  et  idcirco  egregie  depingant  dimensionum 
figuras ;  omniuin  tamen  numerorum  multiludinis 
sommaoi  in  se  sociataro  rctinent,  ct  ex  se  usque  ad 


ris  incisa  came  anima  dolet :  sine  anima  vero  in 
fmsta  *  *  secata  caro,  nec  dolere  nec  senlirc  potest. 
Per  carnem  nempe  aiiima,  et  per  animam  caro  esu- 
rit,  sitit,  trislatur.  Nuuquid  potest  dici  caro  sino 
anima  bumana  natura,  cum  nibil  sit  aliud  nisi  terra  ? 
Animata  vero  terra  "  bumana  perfeclo  ^^  polest  dici 
integra,  perfecuque  natura.  Omne  cnim  impcrfe- 
clum  amitlit  nominis  proprietatem,  nisi  perfectionis 
ei  *'  commodius  atyiciatur  supplementum.  Ex  qua- 
tuor  igilur  diversis  elcnieniis  buniana  su  sistero 
fertur  natura,  calido,  frigido,  buniido,  sicco ;  id  est 
igne,  aere,  terra,  et  aqua.  Cum  cx  his  quatuor  va- 
riis  bonio  subsisUit  naluris ,  nunquid  <!eLen;us  in 
uiio  bomine  qualuor  &ubstantias  profiieri  ?  Si  boc 


infinium  »  nuracrositalem  procedenies,  et  rorsus  in  C  P^*^®^»  addatur  quin  etiam  quinia,  id  est  anima,  ut 


se  usqae  ad  unum  recurrentes,  individuam  retinere 
pfobaniur  unionis  censuram.  Fingamus^  igitur  ani- 
mam  in  forma  corporis,  quasi  lineam,  vel  pnnctum 
in  planis,  solidis,  atque  quadrangulatis  figuris  cun- 
ctas  membroram  partium  in  se  individuc  continen- 
tes  posilloiies,  anumquodque  in  junctura  sua  inser- 
toin,  Ita  nt  et  unnm  sit  et  diversum.  Nam  si  sub- 
trahas  lineam,  et  punctum  spqualitatis  ^,  nobilitas 
degefieratar  figurx.  Inslante  aatem  line»  *  jacentis 
primordio,  punctique  circumfnsa  nuinerl  quadra- 
inra,  qulque  segregari,  vel  non  segregari  possunt, 
resolvi  insolubili  sectione  in  iineae  punctique  privi- 
legio  demonstratur.  Ita  sane  vis  animae,  cum  sit 
lncorporea  et  invisibilis,  nec  dividi  potest,  uec  reci- 


constet  horoo  ex  quinque,  et  Vcrbi  omnipolenlissit 
scxta  :  et  tuuc  (quod  est  omni  fatuitate  dementius  ", 
omnique  vecoaxiia  stultius)  fateantur  sex  iii  una  Dei 
bominisque  Christi  persona  substantix  **. 

XI.  Tu  forsilan  suspicaris,  quicunque  es  nostne 
refragator  assertionis,  de  memoria  nobis  avolas&o 
quia  dixerit  beatus  Apostolus,  in  interiore  liomine 
habitare  Cbristum  pcr  fidem  in  cordibus  nostris 
{Ephes.  III,  17).  llxc  nos  tota  devotione  mentis  tota- 
que  siniplicitate  veraciter  retinemus  cordis  *'  :  et 
acyicimus  ea  quse  (te  forsitan  '*  souiniante  latent) 
idem  vas  eleclionis  Paulum  dixisse  remiiiiscimur. 
Ipse  autem  Deus  pacis  sanctificet  vos  per  omnia^ 
ut  **  integer  spirilus  vester  et  animoy  et  corpus  sim 


pit  sectioDum  scissuras  ;  totam  tamen  corporis  mo-  D  quereta  in  adventu  "  Domini  nostri  Jesu  Christi  ser- 
lcm,  qme  dividi  vel  segregari  potest,  in  se  continen-  vetur.  tria,  inquam,  dixit  :  •  spiritus,  et  anima,  et 
tem  6  mirabiltter  regit,  et  per  totum  diffusa  ani-  corpus.  Nunquid  aliud  est  spirilus,  et  aliud  anima  ? 
mando  vivificat,  et  quasi  punctus  iu  medio  suam      Non  divisit   sulstantias,    sed  dignitatem   distiuxlt. 

VARIANTES  LECTIONES. 


*  Basil.  add.  est, 

*  Basii.,  configulata,  Ita  et  Barthius.  Vide  notam. 

*  Basil.y  fimtam. 

^  Basil.  anteponit  comma  sic  :  punctum  wquali- 
tatis  nobilitas. 

*  BaslL,  linea, 

*  Ba8il.t  tcJttfa?. 

^  In  Basil.  deest  et  alt.  sin..  alt.  pi.  n.  pou. 

*  BasU.f  cpnstare.  Vide  notam. 

*  Basil.,  incorporeos,  sed  male. 
^*Basil.,  viderif  xque  male. 


"  Basil.,  frustrof  perperam. 
'*  Apud  Labb.  in  marg.  flard.  notat  vooem  terrm 
iion  esse  in  ms. 
**  Basii.,  perfecta ;  an  forte  profecto  f 
*^  In  Basii.,  deest  ei. 
"  Basil.,  profanius. 
**  Basil.,  svbstantias. 
"  Basil.,  corde. 

**  Labb.  et  Aguirr.  in  marg.,  nMOMii^. 
**  Basil.,  aut. 
**  Basil.i  adventum. 


m  S.  PALLLNl  PATRIARGH^E  AQUiLElENSiS  IGi 

Spirtlalis  quippe  anima,  et  spiritaie  oorpuft  vuit  ut  A  humaoam  :  quia   anima  et  caro  non  sunl  due,  sc  J 

uous  liomo.  Dcum  ^*  euim  et  liominem  Dei  filium 
conliteiur  ^^  Mediator,  inquit  Apostoius,  Dei  et  In- 


in  advenlum  Domini  noslri  Jesu  Giiristi  servetur. 
In  1k>c  '  spiriiali  homine,  qui  et  interior  dicitur, 
prontelur  idem  mirabilis  doctor  habitare  Ghristum 
per  fldem  in  cordibus  nostris.  Nam  esi  homo  ani- 
malis,  ct  est  spiritalis,  non  per  sobstantiam,  sed  per 
meriti  qualiiatem.  Animalis  quippe  abanima,  spi- 
rilaiis  rero  a  spiritu  nuncupatur  :  quemadmodum 
Idcm  veridicos  '  vidciicet  doctor  alterum  ab  altero 
discrevit.  Animalis,  inquit,  homo  non  percipii  ea 
qute  sunt  spiritus  Dei  (I  Cor,  ii,  44).  Uic  est  exte- 
rior,  qui  foras  se  ad  exteriora  appetenda  elTundit : 
Spiritalis  atUem  dijudicai  omiita,  id  est  discernit,  et 
ipu  a  nemine  judicatur.  Ilic  est,  inquam,  interior, 
in  qno  Ghristus  credilur  habitare,  qui  introrsus  se 


minum  homo  Christus  Jesus  (/  Tim.  u,  5),  qui  ex 
anima  et  carne  non  duo,  scd  unus  est  dictus  bomo. 
7  XIII.  Gessent  ergo  jam  nunc  omnes  superflua; 
mussiiantium  «^  adinventioncs,  cessent  calumniatrices 
querularum  quxstionum  objectiones,  quse  ad  rem 
non  perlinent,  sed  magis  ad  simplicium  subversio- 
nem.  Doclrinis  variis  et  percgrinis  non  abducamar, 
sed  confiteamur  cum  sanciis  Patribus  nostris  catho- 
licis  orlbodoxisque  viris,  qui  rcctam  fidem  et  corde 
percq^erunty  et  iuvioiabiii  ore  Ecclesix  filios  ^  salu- 
briter  docuerunt,  duas  in  Ghristo  naturas,  diviuam 
nimirum  et  humanam,  verum  Deum  verumquc  ho- 


per  contemplationis  gratiam  retinet,  et  internx  re-  B  ninem  :  in  utroque  proprium  Dei  Filium,  non  adop- 


fectionis  dulcedine  depastus,  in  amore  sui  condito- 
ris  suavitcr  requiescit. 

XII.  His  itaque  *  praelibatis,  ad  ea  quae  reliqui- 
mns,  revertamur.  Quxro  igitur  ut  dicas  mihi  in  qua 
natura  ipse  mediator  Dei  et  hominum  homo  Ghri- 
stiis  Jesus  dignatus  est  esurire,  sitire,  passionum 
sentire  dolnres.  Quid  moraris  ?  non  vales  negare  : 
melius  est  ^  ut  profitearis  quia  secundum  huma- 
nam.  Divina  cnim  natura  impassibilis,  inviolabilis 
et '  sempcr  permanct  immutabilis.  Yerum  est,  om- 
nino  verum,  quia  in  humana.  Yolo  ergo  ut  llquidius 
definias  quid  sit  humana  natura  :  sola  caro,  an  sola 
anlma,  an  utraque,  anima  et  caro  ?  Non  enim  pos- 
siimus,  nec  fas  est,  veritati  contradicere  :  ex  utra- 


tivum  ;  sempiternum  ^  ex  Patre  ",  temporaliler  na- 
tum  ex  virgine  matre ;  consubstanlialem  in  sua  l>eo 
Patri  sanctoque  Spirilui ,  consubstaniialem  etiam 
nobis  in  nostra.  Nostra  dicimus,  in  camis  conditione, 
jion  in  peccati  vel  miserisc  communione.  Peccatum 
cnim  non  {ecit,  sed  alienum  tulit,  nec  dolus  inventus 
est  in  ore  ejus ;  sed  dolores  ^^  nostros  ipse  portavtt, 
vulneratus  est  propter  iniquitates  nostras,  attritus  est 
propter  scelera  nostra  :  disciplina  pacis  nostra:  super 
£uin,  et  livore  ejus  sanaii  sumus  (/  Petr.  ii,  22,  et  Isa. 
Liii,  9).  Omnia  auiem  ha^reticorum  pervcrsa  dogmati 
cum  aucloribtts  et  sequacibus  suis  aetcrno  anathc- 
mate  percelli  judicanms.  Eiipanduro  namque  et  Fc- 
licem,  novos  bostcs  Ecclesue,  sed  vetcmosa  ^  facce 


que  niliilominus  humana  constat  natura,  ex  anima  C  perfidise ''  poUutos,  nisi  ab  hac  slullitia  resipiscant. 


siquidem  et  carne.  Dicito  ergo  roihi,  in  sola  came, 
an  in  sola  anima,  an,  quod  verius  est,  in  utraque 
pcrlulit  vulnera  passionum  ?  Garo  euim  sine  ani- 
ma  nibil  senlit  :  anima  enim  sine  carae  non  esa- 
rit,  neque  sitit,  nec  potest  cmcifigi,  et  tamen  eraci- 
fiia  est  per  caraem.  In  summis  etenim  palmis,  et  in 
extremis  *  cmcifixa  est  plantis.  Quod  si  non  est 
cmcifixa  cum  carne,  cur  sensit  dolorem  ?  Garo  enim, 
sicut  dictura  est,  sine  anima  nibil  sentit.  Quod  si  per 
carnis  cognationem  sentit  *  dolorem,  et  caro  per 
animam  dolet  incisa  ;  nec  caro  ergo  *  sine  anima, 
nec  auiiua  sine  carne  plena  potest  humana  dici  * 
natura.  Ex  ntraque  namque  connexioiie,  carnis  sci- 
licet  et  animse,  perfecta  constat  humana  natura.  Un- 


et  per  i-ectac  fidei  satisfactionem  lamentis  se  abluant 
pcenitentiae,  indignos  et  ingratos  eos  a  consortio  ca- 
tbolicorum  perpetua  animadversione  eliminare  de- 
ceraimus,  et  a  gremio  orthodoxx  EccIesuB  censemus 
^*  alienos. "  Optamus  lamen  et  omni  annisu  mentis» 
inmiensae  pietatis  boni  pastOris,  qui  animam  suani 
posuit  pro  ovibus  suis,  ei  ncminem  vult  perire,  de- 
mentiam  imprecamur,  ut  perfidix  relicto  crrore,  ad 
viam  veritatis  qux  Ghristus  cst,  et  ipso  redeant 
perducente,  quatenus  in  sinum  matris  Ecclesije  di- 
lectionis  suscepti  amplexu,  tranquilla  suaviter  fidci 
paoe  quiescentes,  largissima  sugant  ubcra  bonitatis 
Dei,  ac  per  hoc  perpetux  felicitalis  gaudia,  gratia 
Dei,  qui  pro  omnibus  mortem  gustavit,  largiente. 


de  et  majores  uostri  hac  definitione  sancite ;  quo-  D  g[j^Q  fme  valeaut  adipisci.  Eos  etiam  qui  post  haoc 
mm  sagacissima  capacitatis  peritia  ^*  longe  valde  tam  saluberrimam  defiuitionem,  quam  plenaria  •  sj- 
a  nostrse  tarditatis  distat  ignavia,  placuit  eis,  san-  EX^dus  sancto  aifiata  SpiriUi  concorditer  subtili  sin- 
cto  annuente  Spiritu,  duas  in  una  Gbristi  persona  cerilate  terminavit,  falsissimis  eomm  assertionibus, 
indubilanter  profiteri   naluras,  divinam  scilicet  et      sive  clam,  sive  in  publica  voce,  pnebuerint  assen- 

VARIANTES  LEGTIONES. 


*  In  Basil.  deest  hoc. 

*  Basil.,  liquidius, 

*  Basil.,  iia, 

^  InBasil.,  deeste<(.  ApudLalib.  in  marg.  Ikird. 
uotat  dccsse  in  ms.  verba  mtlius  est  ut  profiteuris, 

*  In  Basil.,  deesl  et, 

*  Aguir.,  externis, 
^  Basil.,  sfNMl. 

"  Basil.,  emm, 

^  BaslL,  Dei,  male. 

'*  BasiL,  pueritia,  perperam. 


*^  BasiL,  Dominum, 

"  Basil.,  con/itemur,  quod  videtiir  rcetius. 

**  Basil.  sed  sempiterno  ex  Patre,l\A  et  Barth.  Vide 
notam. 

^^  Aguirr.,  dolos, 

>'  Basil.,  (ere  perfidia,  Sic  et  Barth.  Vide  notaro. 

**  BasiL,  dec£rno^et  a  gr.  sanctes  malm  E^cteum 
eenseo, 

"  In  Basil.deest  bscc  integra  periodns,  usqnc  Fos 
itiam. 


165  LIBELLUS  SACR08YLLABI3S  CONTRA  ELIPAXDUM.  —  NOT^.  {G$ 

smn,  simili  eos  sciilenlix  vindicta  sancimus  esse  A  fioc  ovili,  et  illas  oportet  me  aHdutere,  et  vocem  meon» 


pleclendos,  resenrato  per  omnia  juris  privilegio 
*  surarai  pontificis  domiiii  et  Patris  nostri  Adriani , 
primx  sedis  beaiissimi  papx. 

Xiy.  Nos  aulem,  domiui  el  charissimi  fralres,  se- 
^[nenles  prxcedentium  Patrum  sanam  doctrinam  S 
respuentes  per  omnia  deliramenta  nugacium  homi- 
Diim,  oorde  credamus  ad  justiiiam,  ore  autem  confl- 
teamur  ad  saluiem,  Dominum  nostrum  Jesum  Cbri- 
stum  venim  Dei  Filiuni,  non  pulativum ;  proprium 
hk  olraque^  natura  *,  non  adoptivum  :  aequaiem  et 
coacterniim  Patri  sanctoque  Spiritui ;  qui  Ecclesiam 
suam  proprio  sanguiue  acquisitam,  sine  macula  et 
mga  hmnaciilatara  cnsiodiat,  et  corda  nosira  in  recta 
fidei  puritate  imroutilato  jure  conservct.  Catholicum 


audientf  ut  (sic)  fiat  unum  ovHe  et  unus  pastbr  {Joan. 
X,  16).  Multiplicetur  pax  in  diebus  ejus,  ut  sit  sanctu 
Ecclesia  libera,  et  ab  omni  slrepiiu  mnndi  «ccura ; 
qua  liberlalc  Chrislus  eam  liberavit :  liccalqiie  Do- 
roini  sacerdoics,  juxla  evaiigelicas  et  apostoiicas  ca- 
nonicasque  regulas  simpliciter  Domino  deservire, 
militare  in  solis  castris  Domiuicls  :  quia  jnxta  ejus- 
dem  Domini  vocem,  Nemo  pote$t  duobus  dominis 
servire  (Mattk,  vi,  24).  Et  Paulus :  2iemo  militmis 
Deo  implicat  se  negotiis  scpcularibvsy  ut  placeat  ei  cui 
se  probavit  (II  Tim,  ii,  4).  Nemo  sibi  blaiidiatur 
quod  utrumque  possit  et  Deo  et  mundo  servire,  quia 
veritas  esl  et  inentiri  noii  potcst,  qui  hoc  Aeri  non 
posse  testatur.  Uiide  supplicandus  est  tranquillis- 


atque  clementissimum,  scmperque  inclytum  dom-  B  gimus  prina*ps  noster,  ut  ille  pro  nobis  contra  visi* 

biles  hostes  pro  Christi  amore,  Domino  opitulante, 
diroicet;  et  nos  pro  illr»  c^ntra  iiivisibiles  bosies, 
Don.ini  iinprec^utes  poteuliam,  spirituulibus  armis 
pugnemus,  qnatenus  vicariam  ei  retribulioneni  iii 
illa  die  pro  Ecclesia  sua  Dei  Filius  rrpendat;  nt 
qucmadinodum  illc  nunc  cain  '  inler  lot  mundanos 
tumultus  consUtutam  reddit  s  curam,  ita  eom  illa 
*  coeleslis  regni  faciut  esse  participem.  Indulgcat 
miseratus  captivis.  subveniat  oppressis,  dissolvat 
fasciculos  dcprimentcs>  sit  consolaiio  viiluarum,  mi~ 
scrorum  refrigerium,  sit  Dominus  et  Pater,  sit  rex 
et  sacerilos,  sil  omnium  Christiauorum  moderantis- 
shnus  gubernator,  auxiliante  Domino  nostro  Jesu 
Christo,  qui  cum  Patrc  ct  Spiritu   saiicto  vivlt  et 


*  Carolum  rcgem  per  intercessiones  beata;  et 
gioriosse  semperque  virginis  Dei  genitricis  Mariae, 
per  quam  meruimus  auclorcm  suscipere  vitcc,  et 
beati  Petri  primi  pastoris  Ecclesiuc,  omniumque  san- 
cionim,  vemm  etiam  suffraganlis  precibus  vestris, 
omoipotens  et  sancta  Trinitas  sua  cum  gralia  cir- 
enmcingat,  suaqiie  dextera  semper  protcgal  ^  et  de- 
feiidnt,  m  faciat  semper  quse  ilii  sunl  placita,  qua- 
tenus  '  eoelestibus  fretus  armis,  inimicos  nominis 
Cbristi  aiixilio  fultus  de  coqIo  ad  lerram  prosternat. 
Barhams  eiiam  nationes  inflnita  Deus  omnipotens 
dHioni  cjus  potenlia  subdat :  ut  ex  hac  occasione  ad 
agnitionem  pervcniant  veritatis,  el  cognoscant  vcrum 
ei  vivuni  Deum  creatorem  snum.  Regenerati  siqui- 


dem  •  nnda  baptismaiis  in  gremio  aggregentur  ma-  ^  regnat  Dcas  in  Trinitale  perfecta,  per  onmia  sascula 

Iris  Ecclesi;c,  ut  impleatur  quod  Ivonus  pastor  pro-      sajculorura.  Amcn. 

miserat,  dicciis  :  Et  alias  oves  habeo  quae  non  sunt  ex 

VARIANTES  LECTIOxNES. 

'  Basil.  add.  fidct.  •  Basil.,  et  quatenus, 

^  In  Basil.  deest  in  utraque  natura.  *  Basil.  non  babet  siquidem, 

*  Basil.  et  Aguirr.,  Dominum,  ^  Basil.,  iliam  nuuc  ei«. 

^  BasiL  om.  suaque  deottera  semper  protegat,  '  Basil.,  iU(e, 


8  IN  LIBELLUM  SACROSYLLABUM  NOTiE. 


PRiCFATIUNCULA. 

Caspar  Barthius,  nobilis  ille  Saxo  et  clarissimum 
Cermanis  ornamentum  (cujus  elogia  si  aves  ,  adi 
Thomam  Popc-BIount  in  Censura  celebriorum  aucto-  {) 
nuii),  qui  iouuments  pene  auctores  in  spissis  illis 
coniertisque  lx  Adversariorum  libris  ad  Lydium 
lapidon  et  critices  trutinam  revocat,  libelium  hunc 
sancti  Pauiini  nostri  haudquaquam  omisit  lib.  xlii, 
cap.  14,  et  lib.  xliii,  cap.  ii.  Qua;  in  eumdem  ad- 
nouvit,  nt  cuique  pnrsto  esscnt,  hic  subjicere  non 
ab  re  fore  ratus  sum.  Verum  cum  rir  multw  lectio- 
uis,  sed  naris  hand  prorsus  emunctas^  ut  de  eo  qui- 
dam  protulit  (Paul.  (iolomes.,  Opusc,  pag.  250),  non- 
nalla  pnctenerit,  nonnnlla  levi  tantum  attigerit 
mann,  et  ha;c  Ipsa  qure  perpendil,  careani  delectu 
et  eondonitaie  ordinis,  qnod  muHa  scribere  yplenti 
acdd^re  est  ferme  nccesse  :  nos  progressum  Pauli- 
nianse  orationis  servantes  quscnnque  animadversione 
digna  erunt,  notabimus,  inseriis  siio  loco  occurrcn- 
tibus  Barthii  adnotationibus,  et  nostris  interpositis; 
iu  taroen  ut  alterae  ab  alteris  distingiii  et  cognosci  vcl 
primo  possint  intuitu. 


NOTifi  IN  TITULUM  LIBELU  (*). 

•  Sacrosyllabus,  Barthius  lib.  xlii,  c.  iA ;  Sidonius, 
et  ab  illo  aiii  scriptores,  etiam  imperatores  in  codic e 
apices  pro  littcris  sive  epistolis  dicuiit,  ui  nolissi- 
mum.  Paulinus  vero  isie  syllabas  :  i  ut  unusquisqiie 
quidquid  in^enii  cnptu  rectius  sentire  potuisset,  per 
sacras  syltabas  die  siaiulo  ejus  clementiae  deferret.  i 
Tamen  collcctiones  potius  intelligere  vlderi  possit, 
iinde  et  libellus  ipse  bic  Sacrosyllabtts  inscribitur  in 
tomis  Concilioruiu,  quia  sciiicet  pro  omnibus  unus 
ohlalus  esi  unno  Domini  S02  in  synodo  Aliineiisi.  Ila^c 
Barlhius. 

Quanquam  non  uno  pcccalo  hic  Barthius  peccet, 
quia  non  an.  802,  sed  794,  non  in  synodo  Altinensi, 
sed  in  Francofordieiisi  hoec  acta  suni ;  attamen  raiio 
non  est  improLanda  cur  Sacrosyttabus  dicius  sit  li- 
bcr,  nimirum  quia  pro  omnibus  oblatus  est  unus.  Pro 

{*)  De  editione  bujus  libelli  io  Oire cikHie  Conciliorum 
Labboi,  quam  coiUtMn  cum  cardinali  Agiiirre«  sequimnr , 
nUi  aii  HardulDus  :  c  Collatiis  a  P.  Sirrooiido  aoe.  Jesu  cum 
codice  sanclx  Marie  Rliemeiisi  ab  lliocinaro  dontlo  » ut 
aii  inse  in  *pograplio,  quod  asservatur  iA.biblioih€ca  col' 
tegit  ejusdem  soviciaiia.  i 


IGT 


S.  PAULIM  PATIUAUCa^  AQIJILEIENSIS 


IGS 


ouiuibus,  inqiiam,  epiBCopis  de  profntujuioribut  Ita» 
lug  partiius^  ut  ait  Garolus  Magnus  m  Epislola  ad 
Elipandum  et  c;eteros  episcopos  Hispaniae»  qux  actis 
Concil.  Francoford.  inseritur,  datus  est,  vclut  com- 
mune  Italiconim  praesulum  conc  lio  pncsentium  suf- 
fragium.  Etenim  a  9v>>oeu6«vfli»,  quod  est  compre- 
hendo,  syllaba  dicitur,  quia  syllaba  ut  pluriraum  ex 
comprehensione  piurium  litterarum  exsurgit.  Sed 
baec  ad  grammaticos.  Cseterum  quandoque  non  modo 
ea  qux  plurium  votis  exponereniur,  sed  et  epistolae, 
vel  ab  uno  directac,  syUahie  dicebantur.  Anastasius 
ffft  Adriano  (Edit.  Rom.  4718) :  €  Pontifex. . .  dirigens 
ciHn  eo  SU06  missos  ad  praeialum  exoellentissimum 
Fraucorum  regem  cum  apostolicis  admonitionum 
$yUabi$t  etc.  i  et  conciiium  Romanum  ii,  an.  745, 
act.  1  :  €  Ante  hos  dies  $yUaba$  reverentissimi  atque 
sanclissimi  fratris  nostri  Bouifacii  archiepiscopi  no- 
bis  retuiisti. » 

b  In  nomine  Patri$^  etc.  Sic  praemiltitur  in  editto- 
nib.  Basil.  Henr.  Petr.  an.  1555,  Collectionis  sive 
Bibliotb.  vet.  doctor.  Eccles.,  tom.  11,  pag.  ilii,  et 
Parisiens.  in  calce  Alcuini  aono  1617,  et  par  est  cre- 
dere  a  Paulino  sic  coeptum,  et  insuper,  cum  hsec  iu 
concilio  dissereret,  addidisse  crucis  signum,  ut  et 
facimus  nunc,  et  fieri  in  ecciesia  coiisuevit.  Vel 
ethnicis  a  Numiois  invocatiooe  orationes  suiis  auspi- 
eari  soleiune  erat.  Virgilius  lib.  xi,  v.  300 : 

Pnerattts  Uivos»  solio  rez  infit  ab  allo  ; 

ubi  Servius  :  c  more  antiqiio  :  nam  majores  nullam 
oratiooein,  nisi  invocati^  numinibus  inchoabant,  si- 
cuti  sunt  omncs  orationes  Catonis  et  Gracchi.  i 
Christiaiiis  uihil  aniiquius,  quam  ab  invocatione 
Dei  suniini  exordiri  res  actionesve  suas  quotidie. 
Ca^sianus,  Coliat.  xxi,  cap.  26  :  <  Quid  de  primitiis 
dicani,  quas  ab  omiiibus  qut  Christo  fideiiier  famu- 
lantur,  quotidie  certum  est  exbiberi?  Nam. . .  somno 
cxcitaii. .  .  primo  lingwe  suae  motu  ipsum  invocaut, 
ipsius  nomeii  laudcsque  concelebrant.  i  Hoc  quidem 
respiciebat  Ambrosius  in  hymno  Fer.  ii  ad  matutin. 

Te  lingua  (irimam  concinat, 
fe  iu«DUs  anJor  ambiat ; 
L*t  acluum  sequtiuliuiii 
Tu  saiicle,  bis  exordium. 

Et  Paulinus  noster  Henricura  comitcm  in  lib.  Ex- 
liortationis,  cap.  28,  monebat  his  verbis :  c  Omnc 
opus  quoJcunque  inchoavcris  facere,  primum  invoca 
fi^um  el  graiias  ei  age  :  et  cum  coiisummaveris  illud, 
similiier  lac.  i 

Quod  autem  atlinet  ad  crucis  signum,  ciijusque 
actionis  initio  praemissum,  tam  vetus  est  in  Ecdesia 
Gonsuetudo,  ut  Basilius,  lib.  de  Spiritu  sancto,  cap. 
27,  reposucrit  iiiter  apostollcas  traditiones  c  lilud 
vulgatissimum  ut  signo  crucis  signemus,  i  sicut 
etiam  c  ipsam  fidei  professionem,  qua  credimus  in 
Patrem  ei  Filium  et  Spiritum  saiictum.  i  Audi  Ter- 
tuiiianum,  iib.  de  Coroua  miiiiis,  cap.  3.  c  Ad  omnem 
progressum,  atque  promotum,  ad  omnem  aditum  et 
exitum,  ad  vestiium,  ad  caiceatum,  ad  lavacra,  ad 
raensas,  ad  luniina,  ad  cubilia,  ad  sediJia,  quacun- 
que  nos  conversatio  exercet,  frontem  crucis  signa- 
coio  terimus.  i  Prudentius  Catheroer.  v.  865,  in  hym. 
ante  somnum : 

Kac,  cam  vocasle  somne 
Caktuiii  pelis  ciibile, 
Froniem  locuuK|ue  cordb 
Crucia  flgora  aiguet. 

Auspicanlibus  autem  Ciiristianis  actiones  suas  vel 
ab  invocatione  Dei  sumni  et  trini,  vei  ab  efforma- 
lione  sigui  vivilicne  crucis,  sensim  (actum  cst,  ut 
«ssociaretur  invocationi  sanciissimae  Trinitatis  ipsius 


lempore  Paulini  in  praxi  lioc  erat.  Nam  Cbrodogan- 

Eis  episcopus  Meteiisis  iu  regula  sua  vulgari  (vulgari, 
quam;  imm  P.  Philipptts  Lnbbe,   qui  propriani 


A  Chrodogangi  profert  in  Coliect.  Concilior»  post  coo* 
cil.  Aquisgran.  an.  816,  ait  vulgarem  hanc  ab  inier* 
potatore  quodam  ex  illius  norm»,  et  concilii  Aquisg* 
capitiilis  et  aliunde  consarcinataro,  non  tamen  aa* 
cloritalis  pondere  destitutam),  cap.  44,  sic  pracci* 
pit :  c  Nocturnis  horis  cum  ad  opus  divinum  sur- 
rexerit  clericus,  primum  signum  sihi  sancta;  crocis 
imprimat  per  invocalionero  sanctse  Trinitatis.  i  Chro- 
dogangus  floruit  circa  an.  7i3.  Yerisimillimum  eroo 
est  ab  utrociue,  nimirum  ab  invocalione  Trinitatis 
et  crucis  eiTormatione  oraiionem  suam  Paulinum 
exorsum  fuisse. 

s  I- 

A  Trait^MtV/iMimt.  Titiilus  non  recens  imperato* 
rum.  Ye^etius  Yalentinianum,  cui  librum  dicat^  al- 
loquens,  in  prol.  lib.  ii :  c  Yerum  tranquillitas  tua* 
imperator  invicte,  i  etc.  lib.  i  C.  Quando  Ubelnu 
L.  Dubium.  Arcad.  et  Honor.  Kemigio  :  c  Etiamsi  fue- 
rint  nostrae  tranquillitati  preces  oblatx.  i  Certe  si 

B  quem  alium,  regem  judicemque  inprimis  tranquilli- 
tas  decet,  quae  facit,  ut  quamvis  curis  circumseptiit 
extemis,  a  recto  tamcii  non  deviet,  cet  traiiquillo 
moderamine,  i  ut  ait  Gregorius,  lib.  xviii  Morai.. 
cap.  25,  cea  qux  circa  se  roinus  sunt  tranquilla, 
disponat.  i  Reges  igilur  judicesque  euro  imitentnr« 
de  quo  Sap.  xii,  48,  dicitur  :  7'»  autem  dominator 
virtuti$  cum  magna  tranquiUilute  judica$. 

^  Diaconibu$,  Barihius  lib.  xlii,  c.  14.  Cum  sci* 
rcnt  vctcres  Chrisliani  scriplores  diaconum  Gnccam 
csse  vocem,  grsecisroi  aiitero  iroperita  muliitudo  eam 
contra  originem  suam  proferret;  et  ipsi  diaconemi^ 
non  diaconum  scripserunt.  Sic  ex  pnmis  Palribos 
Cyprianus  epistola  quinta  :  Cyprianu$  presbyteris  ei 
dtaconibu$  fratribu$,  Synodus  Sardicensis  epist.  ad 
Ecciesiam  in  fragmentis  Hilarii  a  Piihoeo  editis. 
Erravit  Simoii  Gonlartius  ad  Cvprianuro.  Fiodoardiu 
lib.  iii,  cup.  7,  Hist.  Rhem. :  biacone$  induti  dalmm^ 
tici$.  Sic  Anastasius  Bibliothecarius  scribit  ad  Joan* 

Q  nero  diaconem  urbis  Romanx.  Sic  sub  Caroio  Pau- 
iinus  Aquileiensis  :  c  Qiiadaro  vero  die  resideniibus 
cunctis  in  aula  sacri  palalii  adsistcntibus  in  modum 
coronx  prcsbyteris,  diaconibn$,  cuncioqne  clero,  sob 
praescntia  praedicti  principis  allata  cst  epistola.  i  Uase 
Bartbius. 

c  EUpando  ,  etc.  Quare  dictus  Elipandus  aoctor 
scelcris,  cuin  ca>tcrum  fuerit  Feiix,  vide  dissertatio- 
ncm  lY,  n.  47. 

9  d  Moro$a  dilatio.  Barthius  1.  c  Moro$u$  tigni- 
ficat  difficilem,  longae  morae  causatorem,  nl  apnd 
Hericum  Aitissiodorensem,  et  Terentiauom  Maunim« 
notabamus.  Idem  Paulinus  :  c  Cumqae  imprecata  ei 
concessa  essct  morosa  dilatio  per  dies  aliquol  e^os 
mansuetudiui ,  i  etc.  Rursus  lib.  xliv,  cap.  19,  uLi 
nonnulla  loca  Prudentii  junioris  Yitae  beat»  Maune 
virginis  scriptoris  castigat,  moro^e,  iiiquit  diu  valcl. 
Prudeniius  :  c  coram  supradicta  dicti  Salvaloils 
effigie  prosternebat  se  moro$e  quotidie  successive.  > 
p  Sic  spondaeos  vocat  inorosos  in  carniine  Hcricus  Al- 
tissiotiorensis,  quod  diutius  obhaereanl. 

Caeterum  moro$u$  non  cst  a  niora,  ut  hic  deriTare 
vidctur  Barthius,  sed  a  moribus  difficilibus.  Nonnius 
De  differ.  diclion.  in  signific,  Y.  morata.  c  MoroMa 
contrariis  perversisque  moribus.  i  Tullius  de  Sene- 
rtute :  c  At  suiit  moro$i  et  anxii,  iracundi  ei  dtflSdlei 
sencs.  I 

•  MelU$  $apore  temperare.  Notissima  comparalio 
est,  dogma  quod  amarum  est,  fraude  circumiitura, 
comparari  poculo  medico,  oris  melle  illitis,  ainari- 
liem  tefiente.  Idem  Paulinus  :  c  sed  sicut  mos  esi 
luereiicis  tristia  laetis,  dulcia  permiscere  amaris»  ^e- 
neni  poculum  meliis  sapore  temperare,  quaedam  In 
eadem  epistola  plena  blasphemiis  reperta  sunl.  >  Ln- 
cretii,  Hieronymi,  Phoebadii,  et  aliorum  loca  nolavi- 
mus  alibi.  Bartuics  I.  c. 

Loca  quae  innuere  videtur  VQluisse  Bartbius,  for- 
lasse  hxc  sunt;  et  si  ca  non  suut,  lamen  ad  rem 


109 


LIBELLUS  SACROSYLLABUS  CONTRA  ELIPANDUM.  —  NOT.€. 


170 


soiil.  nieronynius,  epist.  7,  ad  Lstam.  c  Veiicna  non 
dantur,  nisi  melle  circumlita :  el  vilia  non  decipiunt, 
ntsi  sub  specie  umbraque  \irtutum.  i  Ph%badins,  lib. 
roDtra  Arian.,  non  lon&e  a  principio,  de  fide  Valentis, 
llrsacii  ei  Potamii  :  «  ^liliil  simplex  in  hac  fidei  pro- 
fessione  soscepi,  quae  prima  fronle  ad  decipiendos 
iinperitos,  credulos,  incautos,  hxrclica  subtilitate 
Manditar  :  pari  niodo,  qiio  veneni  poculum  mclla 
commendanl.  >  Lucrettus,  lib.  i,  v.  95i  : 

Sed  veluti  pueris  absiuthia  teira  mcdentes 
Cuiu  dare  conauiur,  prius  oris  |)Ocub  circum 
Guniiugunt  mellin  liuici  fljvoi^ue  liquore, 
L'i  |iu«>rorum  elas  iui|»rovi<lu  luililiceiur 
Labrorum  teuus,  inierei  perjiotel  imurum 
Al«iaihi  iatirem,  deoeplaque  non  ca|>iaiur, 
S4>il  potius  U\\  ficto  recrviu  valescat , 
Sic  ego. 

Sic  igitur  et  haeretici  noa  vitjs  sed  pocuhim  mortis 
profHnant.  Hac  simiUtudine  ulitur  Pauliuus  eliain  1. 1 
cautra  Felicem,  c.  12. 

«^  Servorum  Domini  ultimug  iervu$.  Servus  servo- 
rum  bodie  titulus  cst  datus  poulilici  maxiino.  Olim 
bumilitatis  affectalione  quivis  euin  sibi  sumebat 
Christianus  antistes«  Paulimis  noster  :  c  Qu:ipropter 
ego  Paulinus,  licet  indigiius  peccator,  oiniiiumque 
fenoruni  Domini  ullimus  servus,  elc.  >  Aiiaslasius 
iiibtii»ibecarius  :  c  Domino  ineo  jper  omnia  sanclis- 
siniOv  Deo  hooorabili  Palri  spiriluali  ac  magislro 
Tbeodosio  presliytero  Anaslasius  exiguus  iiiisericor- 
dia  Dfi  presbyter,  ct  monadiiis  scrvus  servorum 
Uei.  »  Barthils  1.  c. 

Sed  errat  cum  dicit  hunc  litulum  esse  pontifici 
maximo  daium;  ncqiie  enim  illi  datur,  scd  ab  'q)so 
assuniitur  humilitaiis  gratia;  origir.cin  appeliaiionis, 
et  demissioiiis  exempium  dcdit  sanctus  Gregorius 
JJatDUS,  teste  Joanne  diacono  in  Vila  ejusJ.,  1.  ii, 
r.  1  :  c  ut  Joannis  patriarcbx  CP.,  (^m  se  occumeni- 
cum  jnctitabat,  tbrasonicam  ostentationem  et  ractunci 
uggULiret,  >  ait  ex  eodem  diacono  Ducange  in  Glos 
sar.,  V.  Servus  servorum  Dei,  Qui  addit  et  reges  et 
principes,  quinimo  cpiscopas  btmc  usurpasse,  ut  Si- 
guahus  pairiarcba  Aquileiensis  (is  dcocssor  fuit  san- 
cti  Paulioi)  in  bullario  Cassinensi,  tom.  11,  p.  16  : 
Sertus  urtorum  Domitii.  Cxteri,  qui  non  p:iuci 
suDt,  ibi  vidcantur.  Excurre  quoque  initia  epislola- 
rum  sancti  Bonifacii  episcopi  Moguntini,  ei  quam 
sxpissime  titulum  istuin  usurpatum  invenies.  \  ide 
qooque  in  episi.  2  notas  Nicolai  Scrarii  pbira  iii  lianc 
rem  disserentis.  Trituni  est  iilud,  quod  habel  Gloss., 
V.  QKOtiei  U  q-  T» 

R<Mna  tibi  qiiOttJam  servi  itomioi  doniiiiorum ; 
Servoruui  servi  nuoc  libi  suni  douiiui. 

Qnod  forlasse  est  Nildebcrti  Cenomancnsis  episcopi, 
nt  ronjicitur  ex  scbol.  Cassandri  ad  hynin.  i  sancti 
Paalini  de  SS.  Petro  et  Paulo. 

b  AqmiieieuMis  sedis  Hesperii*  oris  accinctcr^  )d  est, 
Italis  bnibus  comprehensje.  Hesperia  eniiu,  quod  est 
««ccideotalis  regio,  a  Graecis,  qucis  erat  occidua,  di- 
eU  csi  Italia.  Jbneid.  1. 1,  v.  530  : 

Est  loeus,  Hesperiam  Cirai  co;{nr«mine  dicunf, 
Terra  Miti>(ius  poiens  armis,  aique  ul>ere  glet>c  : 
OEaotrii  coluere  viri :  duuc  fauia  mitiores 
Italiam  dixiise,  ducis  de  noeine  geuiem. 

Ub.  II,  ▼.  781 : 

Ad  iisrram  He«periam  ventens,  iil>i  Lvdins  arra 
Imer  optma  virum  leni  fluit  agniiue  iltiris. 

Silios  Italicns,  lib.  i ,  v.  50.  Camm  tumutum  Usspe^ 
nm  a|ifiellaYit.  lioratios,  lib.  iii,  v.  291,  od.  6 : 

Dil  iiiulia  dpJerunt 
Hefperia  uiaU  IticUioss. 

d  lft.1T,  T.  837,  od.  5 1 

Loofcas  •  utinam  dus  liow  ieriai 
Praetiei  fitt-iperis. 

<}uoniam  verd  et  HispaDls,  otiae  Itatitt  occidua  est, 
Patrol    XCIX. 


A  Hesperia  dicitur,  iib,  ad  discriaien  Italix,  ultima  vo- 
catur,  lib.  i,  v.  819,  od.  56 : 

Qai  ounc  Hesperia  sospes  ab  ottlma. 

Diccns  autem  Paulinus  Aquilciam  Hespcriis^  id  est 
Italis  oris  accinctam,  non  stnt  pro  iis  qni  intra  lllyri- 
cos  lincs  cain  rcponunt,  ul  Gncconim  plcriquc  quos 
referl;  iion  tamcn  scquilur  einineniis.  Norisius  dis- 
sert.  de  quinta  synodo,  cap.  10,  quibus  adde  et  Sir- 
nionduin,  lib.  i,  c;)p.  8,  ct  Iib.  u,  cap.  7,  Propoinpiici. 
Auclor  vcro  Cbronicx,  seu  veterum  Aquifeiensium 
patri-jrcburuni.  lom.  IV  in  Anecdotis  Muratorii,  lo- 
quens  dcFederico  pnlrinrcha,  qiii  conterminos  hostes 
reprcssil ,  sic  ail  :  Reddens  pacem  Hesperio!  quw  est 
caput  Ecclesia*,  forie  qnia  in  llalia  cst  Koma.  Clarius 
apparet  in  ejiis  cpitapbio  ibi  subdiio,  cuin  dicilur : 

Pannonise  rabiem  niagao  modoriiniiae  pressit : 
£i  pacem  atUicl<e  (Ofiiulit  llaliie. 

Sed  et  Pancirolus  in  Noliiia  impiTii  occid.,  cnp.  58, 

l^  c  primain  post  R)mam  lialiie  civilatem  vocat  Aqui- 

"^  ieiam  elVeneliui  inelropolim,  elsi  iinj[>erante  Augtislo 

exli-a  Veiieti;e  Gnes  ceii>ebalur,  ul  aiiclor  est  Slrab., 

Iib.  v.  I 

^  ^'omine^  rtoti  merito  prosut.  B;irlbius  I.  c.  Qiio.l 
autemPauliniis  ait  nomhte^  non  meritOy  ex  huiuililate 
est  sacerdotali;  noii  enini  se  posse  (anlo  muneri  sa- 
lisfacere  eliam  sanrtissimi  viri  autumab:iiit  :  itaque 
dici  se,  noa  esse  episco|>os  dicebant.  llincuiarus  de 
divortio  Lotbarii  :  UiHcmarus  nomine  non  merito 
Uhemorum  epiacopus  ac  plebis  Dei  fanmlus.  Idem  ad 
Guiilarium  Colouiensem.  Sanctiis  Bernardiis  apud 
Olbonem  Frisin^.,  lib.  i  de  Geslis  Friderici,  cap.  41 : 
Uernardus  vocatus  ahbasClnravallensis,  Siccapiendus 
Ivo  <Mirnoteiisis  cpiscopus  epist.  12  :  Reverendissimo 
Patri  Palrum  irbuno  jideliuimus  ejus  fiiius  Ivo  Car^ 
Hotensium  dictus  episcopus,  Qui  idcm  sm'iim  se  ec- 
clesiae  C^rnoiensis  scribcre  consuevit,  et  iion  satis 
aptum  cjusdem  miiiistrum  :  el  niille  taiia  apud  Dcs*  • 
deriuin  et  ejiis  sodales  Gofliidum  Viiidocinensein, 
C  Petrum  Cellensein,  Pelruin  Mauritiuui  Clttniiicen- 
sem,  eic,  alibates  alque  episcopos.  Hacteniis  liar- 
tlrius,  cui  a:Jdere  potes  quod  in  suo  epiiapbio  scripsit 
Gotpoldus  palriarcba ,  ui  in  dtata  cbrouica  a  Mura- 
torio  rclata  legitur. 

Hoc  ego  Goipokhisjaceo  niiser  In  moDumeuto. 
litc  pixsul  dictus  noiniiie,  non  merlio. 

^  Constituta  persistit,  adversis  hwreticorum ,  etc. 
Barthius  I.  c.  sed  ncc  primuni  comiiia  horuin  verbo- 
rum  mendo  vacal.  Scrite  :  In  mari  hujus  swculi 
consliluta  a'gre  resislit  adversis,  /tafreticomm,  eic. 

Sed  bona  Uarlbii  pace  iiihil  mutandum  censeo,  sed 
ila  legendum  ut  scriptuin  est.  Quid  enim  obstat  quo 
minus  sensus  rccic  currat,  quiii  ad  arbitrium  inter- 
ponatur  a*gre  :  quiii  pra  persistit  resistit  legatur ;  et , 
adversis  adjectivum  opliiiie  appositum  Jtatibiu  hwre^ 
ticorum,  ut  patct  c\  seqiicnlibus  quonue  cpithelis, 
violentis  pcrfiJornm  proceliiSy  spumaniibus  muledico- 
rum  undis,  verlK)  resistit  gralis  in!crmutato  appinga- 
^  lur?  Si  enim  advcrsis  separes  a  flulihus^  actum  cst  de 
periodi  barnionia. 

«  Jacnlis  ex  arcu  intorqucns  Scripturarum.  Bar- 
Ibius  scribit  iutorquendis ;  ct  addit :  Ita  ut  ascripsi, 
hcec  legenda  sunt.  Supervacanea  correclio  :  xque 
beue,  quin  et  mclius  intorquens,  quain  iniorquendis^ 
si  cominala  duo  ad  cJariorem  sensum ,  alteruni  post 
jaculis^  alterum  post  Scripturarum  vel  apponis,  vel 
subintelligis,  ut  sit :  debet  jacuiisj  ea  ex  areu  intor- 
quens  Seripturarum ,  perforare, 

^  Superfidei  fundamentum,  Nil  (Veqnentius  in  Scri- 
ptura  et  Patribus,  quam  ui  fides  dicatur  radix  ei  fun> 
damentum.  Unum  alvemmve  in  re  saiis  iiots  sufDciat 
Cestimonium.  Cusebins  Pamphili  lib.  ii  contrs  Sabel- 
lium  :  i  saromuin  ec  praDcipoain ,  et  primum  funda- 
inenism  ei  radix  oronfum  opemm,  qoaB  fiant,  fides 
est.  » Arobrosiiis  qoeqae  proseouitinr  allegoriaui  fnih 
dxinenti  el  radieis,  obi  de  Ade  loquitor;  ul  lib.  ii  de 
Catn  el  Abel,  csp.  %  diceQS  fidem  t  es»e  radivem 


171 


S.  PALXINl  PATRIARCHifi  AQLILEIENSIS 


!7i 


omDium...  et  qiiiilquid  supra  hoc  fundamenturo  scdi-  A  palcrnx  succcssionis ,  quomodo  adoplivus  Dohis  id 

ficaveris,  hoc  solum  10  ^^  operis  sui  rnictum,  el  ad      dare  potuil?  Barthius. 

" —  ^-       "^' ' *     -         Fateor  :  leclio  diflicilis  et  fortasse  corrupta  librarii 

vel  amanoensis  negli^cntia,  ul  non  eguitf  sed  babuii 
scribendum  sit  :  nisi  mavis  in  lemporis  barhariem 
culpam  refundere,  quo  noroine  ejus  lcmpcslalis  scri- 
ptorihus  mulla  sane  condonanda  suni.  Barihius,  ut 
erudilam  proferat  adnotalionem,  leclionem  difQcilio^ 
rcm,  et  noa  levi  manu  assequcndam  reddit.  Quo^ 
modo  enim  potest  dicere  Paulinus  :  <  Quo  pacio  no- 
l)is  adoptionem  tribuil  iiliorum,  si  ipse  necessarto 
jurc  caruit,  vel  eguitj  ut  sibi  haberet?  i  Si  caruit  vt- 1 
cguit  ncccssario  jure,  inferendum  esset  nec  fuisse 
filium  Dci  naturalem.  Necessarium  cnim  jus  fundatur 
in  nativilatc  naturali;  ut  ipsemct  Barlhius  dixit.  In- 
super  qux  connexio  verboruro  et  sensuum  conse- 
quentia  est  ista?  Ipse  caruit  nccessario  jure  ad  ha- 
bendam  pro  se  adoplionem !  Jus  necessarium  non  dat 
jus  ad  adoptionem,  quia  est  ipsa  naturMis  iiliatio;  et 
]^  friius  naturalis  ntm  est  dicendus  carere  vel  egere  jure 
necessario,  nec  adoptionis;  non  necessario,  quia  est 
filius  naiuralis;  non  adoptionis,  quia  si  naiuralis  est, 
non  est  adopiandus,  ncc  ei  competit  adoptio.  Sensus 
ergo  vcrborum  Paulini  simplcx  nitidusque  videtnr 
iste  :  Non  potest  tribuere  adoptionem,  qua  ipse  eget, 

auia  si  ipse  egct  adoptiono,  non  habet  quod  alteri 
et.  Quod  manifcste  convincilur  ex  veii)is  statini 
subjunctis  :  c  Nam  quia  peccalum  non  habait ,  ideo 
nobis  peccatum  donavit :  quia  non  accepii  ut  vita  e»- 
set,  sed  ipsa  essentialiter  vita  est,  idcirco  nobis  vitam 
aetemam  indulsit.  i  Ergo  ex  his  sic  infer  :  Quia  non 
habuit  adoptionem ,  adoptat.  Et  ex  opposito>  t  Qoo 
pacto  nobis  adoptioneni  tribuit  filionnii,  si  ij>se  ne-' 
<:essarium  eguit  ( forte  nece$sarium  adverliialiier  pro 
necessario)  vt  sibi  baberet?  i 


virtutis  proGcere  mercedem.  i  Et  enarrat.  in  psal.  i : 
c  Virtutes  sine  fide  folia  suut :  videntur  virere,  sed 

Erodesse  non  possunt :  agitantur  vento,  quia  non  hjl- 
ent  fundamentum ,  i  etc. 

§m. 

r 

^ln  calculo  candido  Agni.  Calculis  componebant 
velcres  summas  expensionum ;  unde  ad  eos  sedere  est 
rationem  duccre :  qux  cum  calculis  esset  computata, 
redigebatur  deinde  in  tabulas  expensorum  et  reccpto- 
rum.  UinC  calculus  Paulino  noslro  ipsas  tabulas  de- 
signal,  cum  ait :  c  Hujus  niminim  pcstireri  serpenlis 
'inslinctu,  fellisque  poculo  ebriati  quidam,  quorum 
non  sunt  nomina  in  calculo  caudido  Agni  inscripla, 
hxresim  veternosam  suscilare  nitunlur.  >  Idem  est 
ac  si  ralioncm  dixisset,  el  sic  calculum  exponit  glos- 
tarum  veterum  Rhapsodus  Papius  magister.  Ita  Bar- 
•thius  I.  c. 

Verum  isihxc  explicatio  haud  arridet.  Non  me 
hlel  calculos  pro  rationibus,  sive  tabulis  dali  et  ac- 
cepti  usurpalos.  Imo  adde,  si  placet,  calculaiores^  eos 
iiiter  servos  fuissc,  qui  raliones  expensanim  descri- 
ptas  servarcnt,  ut  habet  Pignorius  De  servis  cap.  18. 
Sed  non  ad  hanc  calcnlorum  inteiiigentiam  respexisse 
Paulinum  satis  ostendit  quod  dicit  in  calculo  candido, 
Quid  eniro  habet  candido  ad  rationcs  dati  ct  acccpti? 
Ktenim  noii  hujusmodi  rationibus  candidi  appellatio 
npponitur.  Melius  ergo  si  dicas  in  mente  nabuisse 
locum  Apocalypseos  cap.  ii ,  v.  17  :  Vincenti  dabo 
caleulum  canaidum,  et  %n  calculo  nomen  novum  uri- 
vtum,  quod  nemo  scit^  nitt  qui  accipit;  cui  loco  Arctas 
lucem  affert :  c  Posuit,  ait,  hoc  loco  calculum  candi- 
dum ,  quod  is  nolus  esset  ab  bis,  qui  in  theatris  ac 
stadiis  certabant ,  et  vincentibus  tradebatur.  i  Con- 
suevissc  veleres,  dies  resque  faustas  lapillo  candido, 
ni^ro  infaustas  adnolare  nemo  vel  leviter  tinctiis  iit- 


§IV. 


*  Quilibet  scrupulus  ambiguitatis.  Qkilibei  htiic  ge- 
teris,  ignorat.  Plinius  lib.  ti,  epist.  14,  ad  Haximum :  -  neri  scriptorum  quemcunque  signiftcal.  Paulinus  :  sed 
c  0  diem  lajtum  notandum  mihi  candidissimo  cal-^  ne  Quilibet  scrupulus  ambtguitatis  remaneret.,,.  Scm- 


quilibet  scrupulus  ambtguitatis 

{)ulus  autcm  est  dubitatio,  ambiguitas.  Tertullianim 
ine  libri  ad  Scapulam.  n  ^uisque  cnim  tantam  tole- 
rantiam  spcctaiis,  ut  aliquo  scrupulo  pcrcussus,  el 
inquircre  accenditur  quod  sit  in  causa,  et  ubi  cogiio- 
vcril,  veritalem  ct  ipse  stalim  sequiiur.  i  Hiiic  scriQ- 
pulus  ambi^uitalis  hoc  ioco,  et  scnipuIos;e  ambapes 
apud  Justimanum  cap.  i  Cod.  commun.  .de  legatts  : 
t  Quis  in  remi^sionis  scnipulosis  utatur  ambagibus? » 
Bartuius. 

Adde,  scrtipulum  scrupi  diminulivum  esse,  de  quo 
Festus  lit.  5  :  <  Scrupi  dicuntur  aspcra  saxa  et  di- 
stautia  a  irnclu  :  unde  scrupulosain  rcm  dicimns» 
qure  aliquid  in  sc  habct  asperi.  i  Hinc  proprie  scni- 
pulus  lapillus  ille  dicilur,  qui  in  calceo  latens,  solli- 
citudinem  luidendo  crcat.  Translate  vero  significan- 
dis  dubiis  ancipitibusque  rcbus  onxiludinem  parien- 
V..  H-"  .-H.w.ua.  .a«»„u.,  cum  diccrct  horum      ^^""^  ^P^^/"!*'  ""de,  etW/^rij  scmvulum,  pro  sollici- 

nomlua  non  esse  iii  calculo  candido  Agni  inscripta,  o '"&^  'H^T"^ 

i.np  Act  1.1  aiJhi  Ainitn.  in  ^aHn.n  Ann.Jivn    ,«  /Urn  ^  so  Iiciludiiiem  d.cimus.  Ciccro  pro  Kosc.  Amer.  : 

c  Ilunc  sibi  ex  animo  scrupulum  qui  se  dies  noctes- 


culo !  I  Persius  init.  satyrae  ii 

Hunc,  Macrue,  diem  niiroera  meliore  lapillo, 
Qui  libi  labenles  apponit  caodidus  anuos. 

Sed  et  sententias  calculis  atris  vel  candidis,  cuin  ab- 
solverent  vel  damnarent,  judices  ferebant.  Ovidiu^, 
lib.  XV  Mctam.,  v.  41  : 

Mos  erat  anliquis,  nivcis  airisqoe  laiiillis  , 
liis  damnare  reos,  illis  absolvere  cul|>a. 

Optime  Mcnochius  ad  locum  Apocalyp.  hxc  omnia 
complcclitur  :  c  Est  calculus  candidus  sciitenlia  fcli- 
citalis,  quam  Christus  proferct  in  vinccntcs,  ipsaqoe 
.Ttcrna  Tclicitas,  qua  vinccntes  donabit.  Caiculus 
enim  candidus  veteribus  signum  erat  rei  faiistoc  et 
fclicitatis,  absolulionis  in  judicio,  et  in  comiliis  pro 
magistratibus  creandis  calculus  candidus  dabatur 
ojus  nomine  signatus,  cui  suffragabantur.  i  Et  hoc 
est  (}uod  respiciebat  Paulinus 


lioc  cst  ut  alibi  dicitur  in  eadcin  Apocalyp.  in  tibro 
tHa;  Agni,  c.  xiii,  v.  8,  uno  verbo,  non  essc  sal- 
vandos. 

**  Necessarium  eguit.  Manca  est  oratio.  Scribc  :  Si 
ipsc  necessario  jure  eguit.  Necessarium  jus  est  a^natio 
naturalis,  qu£  neccssarios  hoiredes  nobis  facit  cos 
qui  c  nobis  nascuntur.  Sic  Phx'druS)  fab.  liv  : 

Cui  poiesus  QulU  in  gigneodo  fuil. 
Ijir  hxc  sii  |)oUor  quae  iia^ceniis  iuiserila  esl, 
Dulcemque  spoote  prssUl  benevileoliam  ? 
Facit  parenles  bonius,  uon  necessius. 

Quo  loco  non  probamus  Rimicii  et  Neveleti  Doschii 
repositionem...  natimtas.  Nascendi  eniro  necessitas 
parentibus  debeiur,  et  fomenlorum  sive  alimentorum 
a  jure  oaturali  post  partum.  Sic  Ambrosius  lib.  i 
OOIc.,  cuius  verha  pioduxit  ad  euro  Phaedri  locum 
Nic.  Higaliius.  Egutt  uttfim  apud  Paulinum  nostnim 
caruit  signilicai.  bi  ipse  doo  tiabuit  jus  necessarium 


que  stimulat  ac  pungit  ut  evellatis ,  postulat.  i  Idem 
pro  A.  Cluenlio :  c  Hic  Lum  injectus  est  bominibus 
acrtifw/usctquaedamdubilatio,  quidnamessetactum.  i 

^  Dicant  ergo  si  valent  hwrctici^  etc.  Dicant  ergo  $i 
vatetit  ha;reticiy  qtice  de  his  tribus  persotiis  eum  adovSa" 
verit^  cum  tota  eum  Trinitas  in  utero  immaciuaUe 
operata  sit  Virginis;  quod  si  nequeunty  catholicis  se 
humititer  salubribus  subdant  documentis,  Ita  enim 
verba  ista  collocanda  snnt,  vulgo  dirupta,  et  per- 
peram  sejuncta.  Sic  Barihius. 

Optima  coliocatio  verborum ,  sed  non  omnmo  ne- 
cessaria.  Si  cnim  parcnthesim  attendis,  qwe  sdte 
ponitur  in  edit.  card.  Aguirre,  et  nos  ex  eo  qaoqae 
apponimus,  cessat  omnis,  qwB  videri  poiisit,  Terio- 
rum  confusie.  Caeterum  biyusmodi  traiwpositionft 
vel  in  opiimis  scriptoribus  reperiuntur.  Auctor  esl 
Quiutilianus  Instit.  orat;  lib.  xiii,  cap.  G  :  c  Ubi  n:hil 


I7S 


LlBELLUS  SACROSYLLABL*S  CONTUA  CLIPANDLM.  —  NOTifi. 


17* 


ex  sigDiAcatlonc  routandum  est,  ct  struclura  solu  A  utitur  vcrbo  perfunctorie  sanctus  Anibrosius  lib.  ▼! 
Tariatur,  tigura  potius  verborum  dici  potcst  :  Sicut      Hc.\am.«  c^p.  9  :  c  Dc  narihus  autem  quid  loquor, 


Dinlti  narrationem  longis  mulant  hyperbatis.  i 

«  £«111  adoptarerit.  Barthius,  qui  legcral,  ut  in 
BasiL  ed;i.  est,  opiaverit\  sic  habct  :  t  Optare  cst 
««loptare...  »  Papias  magisler,  liujns  goneris  aucto- 
nim  enarrator  plenimqae  non  incptus  :  Optare^  eli- 
^ey  desideruire,  in  fHium  facere.  Sic  Bartbius.  -^ 
Certe  detiderare  huic  loco  iion  nuadrat.  Cuilcrum 
«pfcr^et  eligere  est.  Yirgil.  i£neid.  i,  v.'429  : 

Pan  opt^re  locom  tecto,  et  cofidiidere  sulco. 
Idem  III,  V.  i09  : 

Optaviique  locum  regoo.... 
Adoptare  autem  teste  Holomano  in  comment.  verb. 
(«ris,  V.  Adoptio^  c  est  idem  quod  optione  facta  de- 
ligere,  atqite  in  familiam  suam  adsciscere.  » 

§  V. 

A  iVut  4fui  alienu$  est.  Optima  Paulini  adoptionis 
descriptio,  et  aOatim  convcnicns  conditionihus  ab  B 
jure  coDSuItis  requisitis*  ut  scilicet  adoptandus  non 
sit  verus  filius,  sed  ahenus,  Ct  cxtraneus.  Quibus  ac- 
cedit  GcHius  lib.  v,  cap.  19,  adoptioncm  describcns, 
c  ciun,  ait,  in  alienam  ramiliani,  inque  lilicrorum  lo- 
com  extranei  sumunlur.  >  Hotomanus  1.  c.  :  c  Ado- 
ptio  est  aclus  legitimus,  H  pcr  quem  extraneus  \n 

alienam  familiam  jusque  filiifamilias  suscipitur 

Di»,  ait,  extranetLS,  euni  signilicans,  qui  suus  non  cst.  i 

^  Ut  sanctificaretur  aquarum  nalura.  Sanctus  Am- 
brosius,  in  Luc.  lib.  ii,  n.  83  :  c  Baptizatus  est  ergo 
liominus,  non  mundari  volcns,  sed  mundare  aquas, 
ot  ablutx  per  carncm  Christi,  qux  peccatUm  non 
cognovit,  baptismatis  jus  haherent.  >  Sanctus  Gre- 
gorius  Nazianzenus,  orat.  in  sancta  lumina  :  c  Ante 
omnia  ut  per  hacc  sanctificentur  aqux  Jordanis,  ut 
sicul  eral  spirilus  et  caro,  ita  et  his  qui  baptizandi 
erant,  iu  spiritu  et  aqua  sanctificationis  succcssio 
traderelur.  >  Dcnique,  ut  caetcros  omiltamus,  san- 
ctns  Ifaximus  hom.  i  de  Epiph.  ait,  Dominum  no-  q 
slrum  c  susceplo  a  Joanne  baptismate  consecrasse 
floenta  Jot^danis,  simulquc  suum  puriflcassc  Bapti- 
ilam.  > 

§YL 

■  Perfunctorie  legcre.  Perfuncforie  cst  oscilanter, 
•e^igenter,  nulla  (liligenlia.  Pctronius  Arbiter  :  Lo- 
Tum  de  oetra  solvit^  et  me  cmplt  non  perfunctorie  ver- 
berare.  Hxc  Barthius  aflcrens  vcrba  hujus  loci. 

Perfurutorie  perfumjor  cst,  sed  sigiiilicaUonis  om- 
nino  oppositae.  Perfungi  enim  est  soiiicitcdiligcntervc 
obire  umnus.  Perfunctorie  autem  dicitiir  de  rc  iiicu- 
riose  cl  lanquam  aliud  agendo  facta.  Yerbum  Lali- 
nam,  ul  patet  ex  Pctronio  supra  laudato ;  scd  no:i 
■  facile  apud  Ciceronem  invenicndiim.  Apud  jiiriscou- 
sidtos  non  raro  usurpatur.  D.  Deevicltonib.,  I.  Qui 
iibertatis  ;  D.  De  senatus  consulto  SilanianOt  ).  Pro- 
pter;  D.  Ad  senatus  consuUum  Tertyllianum  ,  1.  Si 
tngenua  sit  mater.  Tandem,  D.  Quod  vi  aut  clam  I. 
Amt  qui  aliter.  lllpianus  :  debehit....  neque  pcrfun-  D 
ctoiie  aUl  obscure  diccre.  Idcm  qiiod  perfunctoti  cst 
^ds  eausa  quod  apud  Tullium  et  jurisconsnihos  rc- 
periatur.  Cteuim  dicis  causa  aliquid  factuin,  est  non 
aiia  de  cansa  factum  quam  ut  possit  dici  factum.  Sic 
nanierala  pecunia  dicis  causa^  cst  ad  nibil  aliu  J  nn- 
inerarR  pecuniam,  nisi  ut  possit  dici  numcrata.  Ci- 
eeru  in  ▼!  Yerriiia  :  c  Attamcn  ut  possit  se  diccrc 
eniflse,  Artagatfao  imperat,  ut  aliquid  iliis,  quonin. 
ai^enlQm  fiierat,  nummorum  dicis  causa  darct.  > 
|}^pianas  ff.  de  S.  consultB  Sileniano,  I.  \ ,  Cum  ali- 
ter^  paalo  ante  finem  :  c  Si  finxit  se  quis  nuxilium 
ferre,  Td  dicis  gratia  tulit,  nihil  boc  commcntum 
proderiL  >  In  margine  ibi  :  c  Sunt  qui  falso  legaiit, 
ditis  gratia^  vel  dictis  graliam.  Est  auleni  dicis  gra- 
fic  accipiendum,  id  t%iperfunctoriey  et  defunctorie.  > 
hmf^,  lib.  II,  cap.  2,  ita  ibi.  Dicis  autem  a  recto  dex 
CQf^eclalderivatum,  ut  judicis  Sijudex,  Holomanus  V. 
liiciM  gratia,  Cxtemm  hoc  ipso  scnsu  qiio  Paulinos, 


qu.T  bivio  et  proccro  foramine  antrum  quoddam  rc- 
cipicndis  mloribus  pra^stant,  ut  non  perfunctorie 
odor  transcatv  scd  diiitius  iiihsere.it naribus,etcorum 
ductii  ccrebrumque  scnsusquc  dcpascat.  Idein  li!). 
dc  Paradiso,  cap.  G  :  <  Cognosccre  utique  non  in  sola 
et  perfunctoria  scientia  est,  sed  in  eorum  operaliouc, 
qu£  oporleat  fieri.  > 

i>  Fidei  sua*  pugno  altrivit.  Quod  pugni  mensuram 
vii  implet,  arctissimc  colligi  dicitur.  Prudenlius  de 
cadavcre  : 

Fiierilqne  cinisculoH  .irens 
Minimi  meusura  pugilli. 

Sic  quidein  (mnle :  lege  fidem,  et  emenda  inscitiam 
librarii).  sic,  inquain,  fidcm  dc  Cbristo  a  bealo  Pctro 
arctissimc  colleclam  ct  prolatam  piignum  vocat  Pau- 
iinus  istc,  doclissimus  antisies...  Similitudo  colaphi 
in  os  impacli  juiigitur.  Barthius,  I.  c^ 

Kcspexissc  Paulinum  ad  pugilum  certamcn  non 
ambigcrem.  Pugiles  cnim  a  fugna  et  pugna  a  pugno, 
quoniam  his  a  natura  pncstilis  armis  prius  primum 
pugnabalur,  indc  lapidcs,  bacilli,  ignes,  forrum  in 
pugnis  adbibita,  Lucretius,  lib.  v,  v.  128G  : 

Arma  anliqna  manus,  nngnos  dentesque  fiieriint , 
Kt  bpidns,  et  iiein  sylvarum  fragmina  rami , 
Lt  flanuDa:  aique  ignes,  |>ostquaiii  snnt  cogoila  priinum. 
rosierius  ferri  vis  est  srisque  reperia. 

De  hiijusmodi  pugilalus  cerlamine  vide  Mercurialem, 
lib.  11,  cap.  9  dc  Re  gymnast.  dm  tamcn,  cum  ex 
Plinio  ait  anlc  Trojana  tempora  pugilatum  inventum, 
fallitur.  Nam  Plinius  lib.  xni,  cap,  li,  loquitur  non 
de  athletico  piigilatu,  sed  de  pugillaribus  ad  rem 
scripioriain  pertincniibus^  Qua  autem  corporis  firroi- 
tate  artuunique  robore  pugilcs  ess^  deberciit,  hoc 
ccrtaminis  gcnus  satis  indicat.  Hinc  Plautus  in  Epi- 
dico,  act.  I,  sc.  1,  v.  26  interroganti  epidicos  : 

Quid  berils  noster  Glius  valet ? 

Tliesprionem  respondentem  inducit  ;  pugilice  atque 
athletice.  Ut  autcm  Paulinus  ostcnderet  Petrum  per- 
valida  pcrque  efiicaci  rationc  hxreiicorum  fallaci;is 
dissipare,  asserit,  ex  pugilum  fortitudine  suinpta  al- 
legoria,  vcritatis  fideique  sux  pugno  corum  oniniuio 
ora  conlritii. 

a  In  his  vrratis  qua:  allegorica  sunt  sylva  eondensl^ 
Bartbius,  qui  editioncm  Basiloensem,  vcl  ei  similein 
forle  ob  ocubis  babuit,  (\ux  in  ea  confusa  videnlur, 
sic  reponit,  duni  ait :  <  Tr.  nsposita  cliain  in  sequcii- 
tibiis  pcriodi  verba  ita  siint  rccoliocanda  :  c  Scd 
c 
c 
c 
c 
c 
c 


quid  mirum  si  slulti  in  his  erratis,  qiKX  allcgorica 
siint,  cnrperc  ncscitis  docta  mann  dc  silva  condcnsa 
ct  unibrosa  sub  foliis  'littcrarum  pendentia  spiri- 
tiialiiim  friictiium  poma,  cum  in  propatulo  per 
sanctos  pncdicatores  conductam  male  intclligonles 
orlbodoxam  dcpravetis  doctrinam  ?  i  Sic  Barthius. 
Salis  concinna  vcrbonim  roposilio  in  illa  viiiata 
cdilione.  Sed  supcrfliia  si  q;iaiii  proferimus  ex  edit. 
Labbcana,  el  cardinalis  Joscph  Saenz  de  Aguirrc, 
lcolionem  complccleris,  uti  esl  complcclcnda. 

^  Advocatus  ille  mihi  est^  eic.  Pulcbra  cst  dcscrip- 
tio  Advocali,  quem  cum  adoptalo  insulse  confunde- 
bant  prodigiosi  illi  b;crctici.  Bartuius. 

Caieriim  qui  quoquomodo  res  alterius  tueretur, 
tempore  Paulini  advocatus  diccbalur.  Hinc  Carolu^ 
Magnus  iii  variis  diplomatibus,  ut  videre  est  apud 
Diicange,  quia  defensorem  se  essc  sanctse  Ecclesia* 
gloriabatur,  advoc^tiis  inscribitur.  Ibi  quoqne  inve- 
nies  Gregorium  IX  PP.  iii  epist.  ad  Fridericum  II 
i.i>pcratorem  scripsisse  in  h«c  verba  :  c  Cum  advo- 
caiiis  Ecclesi:e  idem  intclligi  debeat  quod  defensor; 
si  dcfensoris  omittSs  ofBcium,  nomcn  improprie  reti- 
nes  advocaii.  i  Ecdesiam  Aquileiensem  advoeatum 
suum  habuisse  patebit  in  calce  ex  chartis  quas  lu 
Noi.  a.1  Can.  5  concil.  Forojul.  promittimus. 


«""■ 


ll» 


S.  PAULINI  PATRIARCn-f:  AQLILEIENSIS 


rfi 


c  Cutn  enim  mturam  no$tram,  eto.  B.  banc  peri<>- 
dum  sic  legendnni  contendil.  Cum  enim  naturam 
uostrqm  qunm  in  id  assumptam  in  dextera  Patrii 
coUocaraty  ostcndcndo  patri  incessabilitcr  manifestat , 
propitium  eum  nobis  advocatus  noster  quasi  interpel- 
tando  efjicit  is   et   benignum.    Vulgo  omnia  cu;ca. 

RvRTHIUS. 

Omnia  probanda  cx  lectione  Basilcensi;  in  qiia 
nltinia  animadversio  est  omniiio  nceessaria,  ct  in 
verbo,  ut  vulgo  Iiabeiur,  efficitis,  vel  is  ulliina  syl- 
laba  oniitleuda,  ul  faciuul  iiielioros  edilioaes,  vel 
tum  Bartb.  separanda. 

^  Et  generatione  ct  sanguinis  affinitatc.  Id  est,  non 
crat  consanguineus  nec  aflinis.  Cassius  eiiiin  delinit 
(ronsanguineos  eos,  qui  sangnim*  inter  se  connexi  sunt^ 
ut  ait  Uip.  D.  de  suis  el  legit,  i.  1,  $i  post  suos.  Ouod 
Honnisi  pcr  geuerationem  liabeiur.  Modestinusautem 
D.  de  Gradib.  et  affinib.,  I.  iv,  §  scd  quoniam.  i  Af- 
fines,  inquit,  sunt  viri  et  uxoris  cognali :  dicti  ab  eo 
Quod  dua;  cognaliones,  qua»  divcrsce  inler  se  sunt, 
per  imptias  cnpiilantur,  el  allera  aiierius  cognatio- 
iiis  fiiicm  accedit :  namquc  conjungendie  allinitatis 
causa  lit  ex  iiupiiis.  >  Ergo  cuiii  neque  sanguine, 
neque,  ut  sic  dicam,  sanguinis  confiiiio  Moyses  con- 
veniret  cum  filia  Pbaraonis,  oplime  dixit  Paulinus, 
cum  alicuum  ab  iila  et  generalione  et  sauguinis  af- 
tinitale. 

c  Spirilum  sanctum  Paraclctum  csse.  G.  Budxu^ 
Comment.  L.  G.,  pag.  mibi  994,  il«/9sexa>  .a  eliam 
(signifioat)  pro  alio  intervenio,  ut  advocatus  etpa- 
tronus.  Untlc  n«/>«/.).J7T0C  dictU:n  CSl  ayr/v  IlysOfta,  ciff 
frovT&iv  ra»  rupuyikritTitc  ^sx.oufjfjv.  Nola  auiein  bic 
Panlinumnon  l^«rac/i/Mm,  ulVulgo  efleriur,  scd  P<ira- 
cletum  dixisse ;  clcniin  inter  erudilos,  ail  C.  Macer 
iri  Hierolex.  V.  Paraclitus^  controverlitnr  an  Para- 
clittts,  vel  Paracletus  littera  e  producta  dircndum  sit : 
nam  Haimon  Halberstadicnsis  episconus  super  evan- 
gelia  Dominicalia  iiiquit,  quod  quiuam  Gr^cusvc- 
niens  in  palatio  regis,  cuni  legerelur  iliud  evange- 
lium,  et  diceretur  ParaclituSj  dixit  Paracletus  debere 
dicL  Tamen  non  audemus  illiid  mutare  ex  consuetu- 
dine.  »  Quam  consueludinem  tueri  etiam  ex  proso- 
dia  et  ex  vi  Grjecic  dictionis  coiiatur  Joannes  Bapti- 
sia  Tbiers,  ut  ait  ibi  idem  Macer. 

'  Et  maranatlia  anatbemate  Macedonio.  Bartbius, 
Adversar.  lib.  xlui,  c^p.  11.  Mendosa  sunt  verba. 
Scribendum  cnim  :  Deteriores  Ario  et  Kunoinio,  et 
Macedonio,  analhemate  maranatba  digni.  Maranatba 
exsecrationis  fonmiia  cst,  ut  anatbenia.  Paulus  1  ad 
4^.orinthios  xvi :  EiTtg  oO  ^e).^?  tov  ru^iov  ^Iq^ow  X/st- 
arov  r,x(>»  uvciBifiiJLOi  12  fA«/9aya9a.  Ouod  intcrprctantur 
alii  aliter.  Ductaest  auteni  vox  a  Samattlia  quod  ulli- 
mam  exsecrationera  sonat,.  ut  notat  lil).  vi  Paralipo- 
menon  Joannes  Drusius.  Macedoniani  autem  Spiri- 
Vim  sanctum  negabant  Deuin  csse,  ut  scriLit  liono- 
rius  Augustodunensis  in  Gatalogo.  Sed  creaturam  et 
servum  asserebant,  in  id  corrupio  per  distinctionem 
Joaimis  cap.  1  loco,  ut  auclor  est  Constantinus  Har- 
menopulus,  itidem  cataiogo,  unde  nvivaarofiayoe 
appeliabantur,  ut  tradit  Augustinus ,  de  Ua*resibus 
cap.  5i.  Ei  negabant  apenum  testiinonium  Scriplu- 
m  esse,  ubi  Spiritus  sanctus  Deus  diceretur,.  quo- 
nim  tamcn  aliquot  producit  Leontius  Byzantinus 
actione -i^ct  pleni  sunt  Patruin  ccmmentarii.  H;ec 
omuia  enidite  Barlhius. 

De  Maranalha  aulem  audi  Hieronymum,  episL 
157,  ad  Marcelkiiu  :  «  Maranatha  ni.^gis  Syrum 
cst  quam  Uebraeum,  tamcisi  ex  confinio  liirarumque 
Knguarum  aiiquid  et  Uebnnum  sonet,  el  interpre- 
tetur  :  Dominus  nostcr  venit :  ut  sit  sensus  :  Si  quis 
nott  amat  Dominum  Jesum  Christum^  anathema  iit : 
€i  illo  conipleto,  deioceps  inferatur :  Dominus  noster 
renit*  Quod  superfluum  sii  adversus  eum  odiis  per- 
tinacibus  contendere  velle,  quem  jam  venisse  coa- 
stet.  I  Vide  bujus  eioommunicationis  ritus  el  for- 
mulas  apiid  Baronium  ad  tn.  Chr.  57,  n.  71  et  seq.» 


A  pnccipue  artem  SelJniuin  dc  Jur.  nat.  gfnl.  juiii 
disciplinam  Uebncor.,  lib.  iv,  cap.  9. 

K  In  spela*o  faljUatis.  Barlbius  I.  c.  ex  Basil  ensi, 
vel  alio  consimili  fegerat  speculum  non  spelaum  ct 
subdit :  spcculutii  diininutivum  csi  a  spi^cu,  non  au- 
tem  quo  quis  formam  siiam  spectat.  Lxemplum  nec 
aliud  (id  est  pneter  boc  Pauliiii)  non  suMt.  Sie 
ille. 

Hoc  teslimonio  nos  usi  sumus  in  illud  :  Speculnm 
justitia^  i\.  3,  cum  exponeremus  llalico  sermoue  eas 
quas  dicunt  Litaiiias  B.  M.  V.  Lauretaoas,  quod  ei 
publici  juris  fecimus  an.  1725,  lypis  Veuctis  Erlxia- 
nis. 

§  YIH. 

•  Non  ti»tis,  sed  unum.  Ilaud  absimile  habes 
apiid  Vincentium  Lirinensem,  coinmooilor.  i,  cap. 
19  :  ff  In  Trinitate  alius  atque  olius ,  non  aliud 
atque  aliu<}.  In  salvatore  aliud  atque  aliiid  , 
non  alius  alque  alius.  Quomo  io  in  Ti  initale  alius 
B  atque  alius  :  non  aliud  atque  aliuil?  Quia  scilicet  alia 
est  pcrsona  Palris,  alia  jilii,  alia  Spiritus  sanclL 
Sed  tamen  Palris,  et  Fiiii,  et  Spiritus  sancti  nni» 
aUa  ct  alia,  scd  una  ear-cmque  natura.  Qiiomodo 
in  Salvatore  aliud  atque  aliud  :  uon  alius  atquealius^ 
Quia  videiicet  altcra  sul>stanlia  diunitatis,  aLera 
bumanilaris  :  scd  lamen  Deilas  et  humanilas  non  ai- 
tcr  et  aller;  scd  unus  idenique  Cbristus,  unus  idem- 
que  Filius  Dci.  >  Ilis  similia'  repctit  Paulinus  Kb.  i 
coiitra  Felicem,  cap.  15. 

b  Impio  grHnniiini  ore.  Voces  qune  bestiis  propriae 
sunt,  bominibus  vana  ct  absiina  loqucntibus  affii:- 
gunlur.  Sic  Ariio!)ius,  lib.  iii  :  c  Si  novcnarius  nu* 
merus  cognomen  Novensilum  ducit,  Comiticius  ba- 
Lire  convincilur,  qui  novitati  prcesidcntibus  divi» 
alienx  polentia;  viin  donat.  >  Quac  S(  riptura  niinin:e 
luutanda  esl.  Sic  de  bccrelicis  impurioribus  simplici» 
taie  pagani  iilius  Corui(icii,PauIinus  istic  :  f ...  Lni!e 
eteos  valdeexsecrainurqui  eum  adopiivuiii  impiogrun* 
n  uiuiit  ore.  »  Verum  autem  est  quod  notavit  HeralJus 
ad  nouien  alludi  a5  Arnobio,  nain  verr^x  proverbio 
stolidilatem  iiotat,  etroriit/ex,  indeque  Cor/i>/!ciu«  non 
absone  polcrat  vervccein  subiiifiicare,  ciim  arieie 
cornutiiis  vix  ullum  sit,  ejus  quidem  gencris,  aniuuiL 
BARTnirs,  I.  c. 

Sed  oplime  Paulinus  hsereticis  porcornm  voeem 
appingit,  quos  Philo  Carpalius  in  Caiil.  cant.,  vocat 
I  greges  auiinalium  iiiiiuundoruin,  »  et  Tertullianus 
lib.  de  Pra'Scriptioiiibus,  cap.  41 ,  de  elhnicis  haerc- 
ticisque  illnd  Doniini  Matlb.  vii  inielligit,  videlioet» 
ante  porcos  non  esse  margaritas  projiciendas.  Coste- 
rum  non  est  novum,  voces  animalium  hoimnihus  al- 
iingi.  Consule  Varronein  niulta  congerentem  exem- 

Ela  et  testimonia  lih.  vi,  vel,  ut  iilii  niunerant,  iii  de 
>.  L.  Sed  in  animalium  vocibus  quosdam  affectunm 
bunianorum  characlcres  annotavit  Apuleius  lib.  iii 
Florid.,  paulo  ante  finem.  Fcstive  Ausonius  in  homi- 
nem  vocis  absonae  epig.  lxxv  : 

Lalratus  catulorum,  liiDniliis  fin^is  cquoriim  : 

Cupri^eiiiimque  pociis^  lauigeros<|iie  gregt'S 
Balaiu  a^siinilas  :  asiiios  quoqiie  riidere  dioas, 

Cum  vis  Arcadium  tiiigere,  Marce,  peciis. 
GaUorum  caulus  el  orauirs  KiiliurR  corvos 

Kt  quidi|Uid  vocum  bellua  taiis  haliei, 
Omiiia  (Uiii  simuUs  ita  vcc.  ui  iicia  negeolury 

Koii  potes  buiuaax  vocis  iMbere  sor.uiu. 

Sed  et  grunnire  alia  signincationc  uj^irpatum  reperi- 
lurapud  scriptores  sequiuiis  Laliniiatis.  Ducange  in 
Gloss»:  Gninnire,  mairtnttrar^,  moresmimindignarim. 
UsuM  antiqui  Cluniacenses.  c.  10(j  :  i  Versum  reincH 
piat,  ei  toiies  hoc  faciat  quuties  prioi^em  propterboe 
grunnire  cognoverit.  > 

«  Ad  vicem  animai,  Sunt  bi  ApoUinarisla» »  quo» 
contra  Theophilus  Alexandrinus  episcopus  in  episu 
ad  Paschalem  1  conira  Origeiiislas  sic  scribil  de 
Christo  ioqiiens  :  c  Substaniiara  non  habet  iium^ 


D 


177 


UBELLUS  SilCROSTLLABUS  CONTRA  EUPAxNDUM.  —  NOT^. 


17« 


mein   sine  aniina  :   neqoe  eflim    iii;K>in>cni    car-  A  conversa  ad  Dominum  sxpe  dicebat :  Qui  pla$ma4ii 


iiem  habuit,  et  pro  anima  ralionalti  ipse,  in  ea 
Deus  Verbum  non  fuit,  sicul  dormiianies  ApoUiiiaris 
discipuli  suspionilur.  >  Iii  Vita  beati  Damasi  papx 
ex  ms.  codiee  arcbivii  canonicorum  saucli  Pelri ; 

3u2e  inserilur  tomo  WYII  Bibliolh.  PP.,  narratur 
ainnatio  iixresis*ApolIinaris  his  verbis  :  c  Condt^m- 
iia\it  eaam  ApoUinaremLaodicaiSyria;  episcopum... 
asserenlem  solum  corpus,  noii  etiain  aniiiiaiu  a  Do- 
mino  dispensaiioiie  susceplam.  Iii  quo  cuni  evidenti- 
bns  ETangglii  testimoiiiis  urgcrelur...  \erlit  se  post, 
ue  ex  toto  yinci  videretur,  cl  ait  euui  babuisse  qui- 
(Jem  animam,  sed  non  ex  ea  parte,  qua  ralioiialis  cst, 
»ed  ex  ea  solum,  qua  vivilicat  corpus.  Ad  siipple- 
meiitum  vero  rationalis  parlis,  ipsutn  Dci  vcrhuin 
fuisse  perbibebat.  Qu.e  asseriio  ubi  ad  aurcs  beaii 
Dam.iSi  pcrlata  esl,  iliico  eain  tali  senlcutia  depulit, 
nt  decerneret :  Si  quis  Filiiim  Dei ,.  qui  sicut  vere 
l>eus,   iia  vere  boiiio  fuit,  vel  huinauiuitis  aliquid, 


mf,  mi$erere  m«t,siculi  ei  praiscripsenit  abbas  Paph* 
nutins,  qui  eam  ad  iKMiam  frugem  rediixerat,  uti 
narrat  Bellovaceftsis  in  Spec.  nistorial.,  lih.  iiv, 
cap.  77. 

13  s  X. 

<«  Punclm,  Punctus  eideni  hiuc  cst  quod  vuncium 

alio  gencre  alii  dicunt.  Barthius.  —  Et  quidoiu  pun 

ctum  communiter  eflerlur  nculro  geiiero.  Atlameu 

etiain  punctus  puncti,  oipuncius  punctus,  (iihUHCtum 

puncti ,  et  puncta  punctai,  auclores  noii  igiionilcs  iu- 

ter  Latinos  usurp;irunt.   Pliiiius,  lib.  xxix,  cap.  (>, 

€  Mustelae  rtiam  ociilis  punctu  erulis,  aiuut  visum 

reverli.  >  Vegcliiis,  lib.  i  de  Rc  militari,  cap.  i% 

ail  :  c  Puncta  duas  uncias  adncta  mortalis  est.»  Ilc« 

ruin  Plinius,  lib.  ii,  cap.  G9,  ait  :  i  MunJi  punctus 

hu^c  cst  maieria  gloria:  nostra;.  >  Quod  Sencca,  pro^ 

_       fat.  lib.  1  Nat.  Quu^st.,  neutrum  facit   :    c   Hoc  esi 

rel  deilalis  m^nusdiccrci  habuisse,  alienus  ab'Ec-  r  P«"C/Mm,  quod  inler  tot  gentes  ferro  ct  igni  dividi- 

u.]iearelur.  Quam  scnlenUam  conflrmaripne-  "^'"''1  »  !'^  paiilo  iiirra   :  i  Punctwa 


cljsia  ju 

icpit  etiam  in  sancta  secunda  synodo,  qu;e  pra;cepto 
t*t  auctoritale  ejus  apitd  Coiislantijiopolim  cclebrata 
est.  1  Uos  igiair  pcriiiigit  Paulinus  qui  c  seiniplenam 
sine  anima  rationali,  et  ad  vLcem  auimae  uiviiiani 
oatnram  in  caruis  dispensalioue  assuuiplam  suspi- 
cantur.  » 

^  Pro  kac  igitur  re.  IIoc  genus  scriploruin  in  alle- 
goriis  conciiiiiaiidis  et  per  eas  inllandis  s  nteiitiis 
maxime  satagii.  Sic  inagniflcc  siui  videiur  locu;us 
Pjulinus  hic  Dostcr,  cum  ait :  i  Pro  bac  igitur  re,  et 
li!ijcsmodi  erroris  nubilo  siyli  flabello  e\  aere  nieiitis 
^toiosas  oubiuin  umbras  dispergcre  feslinumus,  qua- 
tenus  xlerni  solis  perfusas  radio  luicantcs  stellas  per 
rflelos  valeat  purisobtutiLus  inspicere  S(  ripturaruin.  > 
Uxc  aflee^aiiora  sunt  quam  ut  poesiin  dcceant  : 
eiemplum  antem  haheiit  Sidonii  gciiium  et  muito 
eiiam  roagni  an  magis?  Eunodii,  qui  doctissimi  scri- 
ptores  toiscrunt  verba  atque  orationcm  ut  a  vulgo 


ctum  est  i7/i/d,  io  qua 
navigatis,  in  quo  bellalis,  in  quo  regna  disponi- 
tis.  > 

*»  Fingamu$  animam  in  forma  corporii^  (juasi  /i- 
neam  vetpunctum  in  planis  et  solidis.  De  anima  eru- 
dila  inquisitionc  disputat  :  Sicut  in  planis  et  solidis^ 
etc.  lk\  ratione  autein  anima!  eleganler  cum  primis 
CI;.u;Iianus  iMamerlus,  TerluIIianus,  qui  Uimen  cum 
corpore  suo  explodendus  est,  quoJ  aiiimx  aflingit» 
eauiqueposl  obitum  cx  mala  vila  in  da^inooemtrar.s- 
ire  auiumat,  ut  scribil  ctiain  Ilonorius  Augustouu- 
nensis,  Nemesius,  Cassiodorus,  Greprins  Thauma- 
turgus,  el  noara  a;tate  Audrcas  Williatus  Anglus. 

BARTnilS. 

Opiima  autem  Pauliiii  comparatio,  licct  non  salis 
clara  nec  obvia.  c  Puiictum  est  ciijus  pars  nulla  est. 
Linea  vero  longitudo  latitudinis  expcrs,  i  ait  Eucli- 
des,  lili.  1,  defln.  i  et  2.  De  puncto  ait  Taquet,  lib.  l 
Elem.  Geoinetr. :  c  Punetum  oninisuiagnitudinis  qua- 


ieceilerenl,  qui  inquinate  eo  temporc  loquebanlur;  C  si  principiumest,sicutunitas  nuineri.Linea...inlelli- 


ki  auteoi  in  contrarium  vitium  iaborando  incurre- 
nmt.  Barthics. 

*  Arlificis  manu  covfiuulata.  Dartbius,  qui,  ut  in 
Basileeusi,  iegit  configutare,  non  configurare  ut  iu 
ccteris,  sic  habet  bunc  ad  iociim  :  c  Configulare  ele- 
ganter  dixit  figulino  velul  opere  conipingere.  Figuio 
()aidem  muitoties  in  sacris  libris  a.ssimilatur  oiuiii- 
p<itens  Deus.  i  Idpatet  ex  Jer.  wiii,  IG;  ha.  xhv, 
t);  Rom.  IX,  iO ;  Psal.  cii,  15  ct  U  ;  Job.  x,  8  ei  9, 
etalibi  saepe,quod  quiJem  uon  allegorice  dictumest, 
«el  ad  ftimilitudinein ,  sed  stricla  signiticatioiie  et 
propriev  quoniam  Genes.  ii^  7,  dicitur :  Formavil 
uomiRus  Ueus  hominem  de  limo  terroi;  vcl,  nl  legit 
Tertuiliaiius  non  uno  loco,  pra-cipuc  autein  de  Ke- 
surrect.,  cap.  5, /itixi(.  Sed  quaui  apte  ad  rem  prx- 
sentem  ibi  cap.  i  :  c  Obliteratus  igitur  ct  devoralus 
esl  limus  in  caniem.  Quando?  ciim  factus  est  homo 
in  auimam  vivam  de  Dei  flatu,  vapore  scilicet  idoneo 


gitur  geiierari  ex  fluxu  puiicti.  »  Et  quidem  Clavius 
ait  quoque  de  ptincio  :  c  In  magiiitudine  id  concipi 
dcbelesse  punclum,  niiod  innumcro  iinilas,  quodqiio 
in  tempore  instaiis.  Suul  enim  et  hxc  concipienda 
iudividua.  >  Videtur  autein  issensus  Pauliniance  siini^ 
litudiiiis  essc ;  sicul  punctum  licet  omnino  iudivisi- 
liie,  el  linea  quotiue  secundum  latitudinem  indivi- 
sii.ilis  ,  tamen  conslituunt  cl  circuiiiseribunl  quod- 
cunquecoipus,  et  quamcunquecoqioris  partem  salva 
sempcr  sua  propria  indivisibilitaie  :  sic  aniina  vivifl- 
cat  toiuin  corpus  et  quamlibet  ipsius  partein,  ipsa 
indivisa  remancnle.  Et  sicut  quu^iibcl  figura  plami, 
vel  solida,  vcl  quadrangularis,  si  resolvatur,  resolvi- 
tur  iii  lineam  et  punclum  indivisibile ;  ita  vila  mem- 
bn»rum  corporis,  elsi  pereat  per  partes,  non  tainen 
drperditur  indivisibiliias  animoe,  ad  quam  tandem 
reducilur.  Hoc  idem  explicari  potest  ex  numero,  qui 
ad  unilatem  regreditur,  necultra  dividitur.  H^c  mibi 


torrere  quodammodo  limum  in  aliam  qualilatcm  ^  D  >»detur  mens  Pauliiii.  Si  quis  propius  eam  se  as- 
quasi  iu  testam,  ita  in  carnem.  Sic  et  ligulo  licet  ar-  ^'Q'"  confidjt,  amabo  doceat  sine  invidia  discere  cu- 
gdlam  temperato  ignis  afilaiu  in  materiam  robuslio-     pit^^ntem. 


rem  recorporare,  et  aliam  ex  alia  flngere  spcciem, 
apliorem  pristina,  et  sui  jam  generis  ac  nomiiiis.  i 
&cite  advertit  Basilius  liexam.,  ho:n.  11  :  c  Quo  loco 
dictum  est :  Et  fecit  Deus  hominem  :  ad  imaginem 
Dei  fecit  eum  ,  ibi  exprcsse  positum  est  verbuni 
tiroi«7n,  id  est  fecit :  jaiu  vero  deinceps  quando  de 
eorporis  substantia  sermo  est,  vcrbuin  inferl  hoc, 
itlaun^  id  est  furmavit^  finxitf  plasmuvit.  Kegius 
Buroque  Psalles  boc  esse  discriminis  inter  facturam 
et  formationem  edocuit  suo  illo  vei-siculo  :  Manus 
tutt  (ecerutc  me  et  plasmaverunt.  Fecit,  ulique  uiie- 
«-ioretu  et  arcanum  hominem  :  plasinavit  sive  fiiixil 
•uoc  extemum.  Coogrue  eoim  ad  coenum  sive  lutum 
phsmatio  aut  fi^meutum  refertur,  ut  facium  ad  ima- 
fiiicni.  Caro  igitur  forroata  quidem  est,  aniina  vero 
Lcta.c  HiBc  illaThais  jaui  meretrix,po^te^  pcenitens 


c  Ilumanam  monstrare  naturam,  B.  ex  Basileenst 
legens  humanam  conslare  naturamj  ail,  <  Vitiata 
sunt  porro  isla  de  corpore  el  anima  ...  envieula  :  Lt 
unum  sine  altero  nihil  possit,  humana  monitrante  na^ 
tura.  Iloc  ciiini  docet  humana  natura  ,  et  ideo  est 
ea  ex  duabiis  finita.  >  BxRTniLS.  —  Non  rejieio 
einendationem  Ikisileensis  ieclionis.  Scd  vide  num 
Barlhiana  correclione  inellor  sil  lectio  quaiii  pro* 
ferinius? 

§  XI. 

*  Tria  dixit  :  spiritus  et  anfma  et  corpus.  Hao 
Paub  apostoli  senlcntia,  quani  hic  explicat  Pauli- 
uus,  utiiur  eiiam  sivc  Etherius,  sive  Beatus,  sive 
uterque  (amborum  eiiim  prxfert  oomen  liber,  quem 
et  ipsi  contra  Eiipandum  Toletanum  concinnanmt), 
lib.  i:  c  Nonqiiod  altera,aiuat,  sit  anima  insuhsiaie 


179  S,  PAllUM  PAinURCHit:  AQUlL£;iEiN&iS  f80 

lia,  etal^r  Rpivitus,  sicutaUera  sub^lantiaeslaiutua  A  fene  seuip^r  proponuut  vocis  exililatein,  et  mu5»i- 
et  ailira  caro;  sed  ipsa  aniuia  unus^st  idem  sp^ri^      tationem  coinmemorant.  Virg.  ifineid.  iii,  v.  fy\ 

...  El  rotigire  adylis  cortioa  reclusis. 


lus.  Sed  dum  exleriorem  camem  afnigit  homo  pcr 
p  enitentiam,  secundum  Apostolum  (II  Cor,  iv,  46) 
interior  aniiua  renovalur  de  die  in  diem  in  cognitione 
l)ei.  Ct  postquain  cognoverit  Deuni  dicilur  spiritus, 
id  est  contemplalivusservus  Dei,  quia  Deum  conteni- 
platur  :  per  vilani  contemplativam  videt  Deum ,  iion 
iti  corpore  sed  mcnle.  Quie  mens  stc  est  in  ratione 
animre,  sicut  caput  in  corpore.  Qui  spirilus  sic  est 
in  ratione  mentis  sicul  oculi  in  capiie.  >  Paulinus 
quoquc  per  spiritum  interiorem  hominein  inteliigit 
contemplationi  sludentem ,  cutn  infra  dicat :  c  Hic 
est  interior ,  in  qiio  Chrislus  creditur  Iiabitare , 
%|ui  introrsus  se  per  coiilempljlionis  gralium  re- 
tinet.  I 

^  Refeetionis  dulccdine  depasius.  Barlliius,  depa- 
3luB,  qit,  est  bene  pastus,  satialus.  Ei  vere.  Nani  de 


et  lib.  VI ,  V.  492  : 

...  ptirs  tollere  yoceiD  Qxtguain. 

Ovidius  Fast.  lib.  v,  v.  456  : 

^  llm))ra  crueuta  Retni  visa  est  assislere  lecto ; 
Atque  liaec  exiguo  launiiurd  ve.lia  loqui. 

Verutn  venlriloquorum  voces,  qiiihus  mussitare  d^ 
euntur,  etiam  naturales  aliquanuo  fuisse  et  non  sem- 
per  ope  caco;l:einonis  elfietas  plui'i!)ns  ostendit  P. 
Augustinus  Calmet  Comment.  in  v.  7  cap.  xxviii  lib, 
1  Regum,  quem  vide  si  lubet.  Neque  veteres  hoc  la- 
tuit,  interquos  llippocrales  eyyaffTpi/jiuOou;  eos  vocat. 
Kt  Galenus  in  Explanat.  ling.  quib.  Hippocrat.  usus 
est,  ait,  €  hos  essc  qui  ore  clauso  loquuntur ,  quia 
e\  ventre  emittere  vocem  videntur.  >    Optime  ergo 


pnepositio  in  compositione  ut  plurimum  auget  si-      haereticorum  voces,  clam  doctrinassuus  effutientium, 
gnificationem   verbi   ul  in  verbis  defrut ,  depenre,  g  mussitantium  dixit  adinvenliones. 


devUare, 


SXll. 


<i  Unde  et  majores  nostri  hac  definitione  sancita. 
Sancitum  est  quod  firmatuin  aucloritate,  deinceps 
pro  sancto  habetur  :  Paulinus  noster  :  c  Unde  el  ma- 
jores  nostri  hac  derniitioiic  sancita  (quorum  sagacis- 
^ima  capacitatis  pueritia  longe  val  Je  a  nostrx  tardi- 
tatis  distat  inerlia)  placuit  eis,  sancto  annuente  Spi- 
ritu,  duas  iti  una  Cbrisli  persona  m*olitepi  indubi- 
taiiler  naturas.  >  \ides  quain  ma|e  accepta  sit  vc- 
rissima  haec  de  prioruin  Palrum  doctriiia  seiiteittia. 
Scribendum  autem  exi^timo.  c  Unde  et  majores  no- 
stri  hac  deftnitidne  sancita  (quorum  sagacissima  ca^ 
pacitatis  pcritia  Ipnge  etvahle  a  nostrte  tarditatis  di- 
st;U  ignavia)  placait,  sancto  annuente  Spiritu,  >  etc. 
Tria  nqmeroSe  laudat  in  priscis  Patribus ,  sagacita- 
tem ,  capacitatem,  peritiam ,  quae  per  diligenliam 
fil,  ut  omnibus  mpuis  suo  x\o  niajores  eos  faciat. 


k  Ecclesice  fitios,  Filii  artis,  aut  alicuj*«:s  scientiae, 
sunt,  qui  domestici  velut  ejus  et  conscii  arcanorum, 
ut  singulari  studioei  addicti.  Sic  Trae^f;  iarpuv  suni 
Hippocratis  discipuli ,  qui  illi  m\\  scicntix  sc  conse- 
crarunt.  Hi  sunt  qiios  fiuBnviii  o-vy^ausvpv-  x«t  wpx^- 
o-ufvovf  vojExw  hnrpvArl)  appellat  ipse  in  Juramento.  Sic 
filios  Ecclesijc  dixit  doclissimus  noster  antistes. 
BvRTnius. 

c  Sempiternum  ex  Patre.  Barthius ,  qui  cum  Ba- 
sileensi  legit  sed  sempiterno  ,  sic  ail  :  c  sempiterno 
huic  scriptori  ante  aevum  omi\e  et  ab  actemo  notat.  > 
Sic  ille. 

At  Junianus  Majns  sempiterne  proprie  continuatiO' 
nem  siffnificare  ait,  quod  stricte  non  congruit  £tenii- 
tati  14  Dei ,  <|u%  non  per  continuationem,  sed  lola 
siinuT  est,  et  instans  perpetuum.  Aitamen  habemus 
prjeter  Paulinum  et  alios  auctores ,  qui  hujusmodi 
vocahulumad  oeternitatem  significandam  usurparunl. 


Capacitas  autem  cst  inlellectu^.  Claudianus  Mamer-  p  Claudianus  Mamerlus,  lib.  i   de  Statu  aniinas,  cap.^ 


5  :  ff  .'Eternitati  autem  quia  passionem  Chrisli  sem- 
piterne  scivit  (Divinilas)  ut  potequam  ipsa  disposuit^ 
passionis  tempore  novi  nihil  quod  nosceret,  ne  dicanf 
quoii  sentiret,  acccssit.  1  £t  infra,  eod.  cap.  sempi-i 
ternitatem  pro  aeternitate  accipit.  ff  Omne  enim  tem- 
poraneum,  ait,  mobile  atque  mutabiie,  immulabilis 
et  stans  sempiternitas  includit.  > 

d  Veternosa  fa*ce  perftdia^,  Barthius ,  legens  fere 
k)co  fivcet  ut  in  Basileensi,  vetemosum,  vetustum, 
vetcrem,  icvo  jam  ranciduni  notat.  Papias  in  Glos- 
sario  2  Veternosus ,  vetustns  ,  annosus.  Sic  Sido- 
Hius ,  lib.  I ,  opist.  i ,  ubi  vide  notata  ab  cnidi- 
tissimis  iiiterpretibus.  Hx'c  Bartliius  assecutas  iiien- 
tem  Pauiiui. 

Sed  est  veternosus  qui  gravi  premitur  somno,  ait 
Festus :  et  ita  est  proprie  loquendo.  Cajterum  Terentins 
non  absintili  sensu  verbo  ulitur  in  Eunucho,  v.  687, 
act.  IX,  sc.  IV  : 


tus,  lib.  I,  cap.  14  :  <  Ambo  idipsum  eadpm  voluii- 
late,  eodem  sdilicet  spiritu  cupiunt.  Ambo  hoc  idem 
mcorporea  capuciiate  percipiunt.  >  Yictorinus  mar- 
tyr  in  Apocalypsin  :  c  Sed  ut  mei  sensus  capacitas 
lentitproferri,  quoniam  denariusnumerusdecalogum 
significat,  centenarius  virginitatis  coronam  ostcndit. 

BARTUILSi 

§  XIIL 

>  MuiSsitaHtium  adinventiones,  Mussitare  frequen- 
tativum  est  a  mussare.  c  Mussarc  autein ,  ait  Varro, 
lib.  Y)  dc  L.  li.,  dictum,  quod  muti  iion  amplius 
quam  pv  dicunt,  a  quo  idetn  (Ennius)  dicit :  Quod 
minimum  est,  neque,  ut  aiunt ,  p.^  facere  audel.  > 
FestuSt  lit.  A),  ex  ipso  Ennio:  Mussare^murmurare. 
Eiinius  :  /9  occuUo  mussabant.  Yulgovero  pro  tacere 
dii^itur,  ut  idein  Ennius  :  Non  decet  mussure  bonos. 
Xi  Nonnius  dc  Pififcr,  (licllon.  ait:  c  Mussarcetmur- 
inurare  discernuntur,  quoJ  mussare   hominum  sit, 

occulle  quid  etpressa  voce  loqucntiupi  quod  celatum  d        Hic  esl  veius,  vieius,  veierno^asseoex. 
veiint.  \irg.  in  x  ^En.  : 

(Jut(J  forluna  feral  populi,  scd  dicere  mussanU 

et  alibi  : 

Fl^n^...  ipoesli  mussaotque  palres.... 

Murmurare  autcm  majoris  soni  est,  proximi  ad 
tumultuin.  Yirg.  in  i  Georg.  : 

....  neniorum  iacrebrescere  momiur. » 

Hujusmodi  autem  vocissonus  tribuiturpythonibus 
et  ventriloquis,  ct  quibuscunque  maleficis,  Isa.  xxix, 
4  :  El  erit  quasi  pythonis  de  terra  vox  tua,  et  de  humo 
eloquium  tuum  mus8i(a6i/.  CocliusRodiginus,  lib.  vii, 
cap.  10,  testatur  sua  tempestate  c  fuisse  Rodigii 
uiulierculam  quamdam  Jiacobam  nomine,  ex  cu- 
jus  ventre  itninundi  spiritus  vocem  prxtenuem,  sed 
tainen  ,  ubi  vellet ,  dearticulatain  ,  et  prorsus  iii- 
('Uigibilem  audivit  ipse  et  innumeri  alii.  c  Sic  et 
puuto!,  ubi    de   sorUlegis  et  divinatoribus  agunt , 


LbiDonatus:  Veternosns,  morbo  vetere  confectus. 
Clarius  altcr  scholiaslcs.  Petriis  Marsus.  Veternosus 
dicitur  is  qui  morbo  et  incommodo  senectutis  iaborat. 
E({uidcm  pro  vetcri  Paulinum  usurpasse  manifestum 
est,  ttim  ex  antithesi  quam  ponit  :  novos /iosf<?<,  ve- 
ternosa  per/idia  poUutos  :  tum  quia  Adoptiaiii  Ne- 
sloriauismum  jam  abolitum  restaurare  videl)antur,  ut 
patebit  in  Disscrt.  dogmattca  dc  Fclicis  et  Elipandi 
hicresi. 

e  Plcnariasynodus. . .  terminavit.  r^nnfrt«rehicpro 
d^finireQsi.  Quod  etCicerousuipavit  de  Finibuslib.  1 : 
•  Oinni  aiilem  privatione  dolorts  putat  Epicurus  ter- 
minari  summain  voluptatem.  >  Plenaria  vero  synodns 
dicitur  vel  ouia  omnium  astantium  epihcoporum  snf- 
IVagiis  ea,  de  quibus  sermo,  dcfmita  sunt';  nain  p/c- 
narium  in  jure  dUitur  quod  adjectione  non  indiget^ 
ait  Percrius  inElucidar. ,  n.  inarg.  1658,  vel  quia 
plurimorum  episcoporum  coogregatio  f']it  ( fuontni 


w 


fiPiSTOLA  AD  IIEISTULFbM^ 


^nim  €  ciicripr  ccc ,  ut  universale  concilium  totius  A 
Occideiitis  dici  possit ,  >  ait  G.  Cjvc  in  line  viii  s«- 
culi).  Nuraerus  enim  ingens  inlervenientium,  vel 
constiUilionum  p/em/t(dims  nomine  tnnc  temporis  ap- 
peUal>atur.  Tomo  I  Capitul.,  addit.  II,  c.  i8,  circa 
tinem  :  i  Quoniaiu  nec  oliuni  nec  spatium  tcmporis 
nec  plenitudinem  consacerdotum  noslrorum  liatiui- 
mus,  ideo  h£c  consideranda  distulimus.  Et  Tomo  II 
Capitul.  Caroli  Calvi  an.  846,  tit.  vii,  in  villa  Spar- 
naco  :  i  Piemtudo  autem  capitulorum  qujR  in  pleni- 
ludine  svnodalium  actionum  habentur...  ita  per  loca 
cohtinentur.  > 

'  Reservato  per  omnia  juri$  primlegio  summi  pon- 
(i/irtj.  Quanquam  in  concilio  Francoifordionsi  inter- 
f|iiss(in(  Theophilactus  et  Stophanus  legali  Adriaui 
pontiiicis,  nihilominus  ad  validilalem  et  robur,  ut 
iSonciiii  definitionibus  sedis  Romanu;  et  papse  aucto- 
rilas  accederet,  cxpelebal  Paufinus,  Neque  enim 
fxxlesia  et  concilium  supra  ponlificem ,  sed  pontifex 
est  supra  conciiium  et  Ecclesiam ;  sicut  non  membra  Q 
sapercapuc,  uec  oves  super  paslorem,  nec  sponsa 
soper  sponsum  ;  sed  caput  super  membr;^  ,  pastor 
super  gregem ,  sponsus  super  sponsam  positus  est. 
Auili  tantummodo  quoJ  dicat  Damasus  pontilex,  et 
cum  eo  Valerianus ,  quem  Aquileiensem  credimus, 
cxieriqoe  advocati  hi  causa  Auxentii  Roraam  epi- 
scopi,  (fuorum  tHuiiine  episiojiis  catholicisper  Orien- 
tein  constitulis  epistoia  cx  coucilio  Romano  ii  data 
^t.  Obtendenlil  us  eiiim  numerum  episcoporum  Ari- 
ndni  con^regatorum  contra  statuta  Nic;eni  concilii, 
sicpapa  reponiu  c  Neque  enim  pnBJudicium  aliquod 
D43ci  potmt  ex  uuroeit)  eorum  qui  apud  Ariminum 
conveuerunt :  ctim  conslet  netjue  Romanum  episco- 
pnm^  cuius  ante  omnes  fuit  exjfetenda  sententia  ,  rie- 
que  ...  bujusmodi  statutis  consensum  aliquem  com- 
Bodasse.  i  Uujusfacti  etepisioh»  meQUBit  eiiam  So- 
zomeDus,  lib.  vi,  cap.  23. 

5  XIV. 

•  Juxta  evangelipas  et  apostolicas  canonicasque  re-  C 
g^las.  Reguiae,  in  Evan^elio  et  Apostolo  desumptx, 
f|iue  vetant,  saltem  indirecte,  clericos  arma  sequi, 
allenintar  ibi  a  Paulino.  Quibus  adde  quod  dixerat 
Dooiinus  Pelro,  Malth.  xxvi ,  5i  :  Converle  gladium 
mmm  in  locum  snum,  A  quo  loco  sanclus  Thonias  t- 
!i,  q.  40,  art.  2,  sic  arguit :  c  Petro  iii  persona  epi- 


scoporum  et  clerLcoriim  diatur  Mailli.  x\\  i  :  Con- 
vertCy  elc. ;   non  ergo   licet  eis  pugnarc.  »  Sanctu» 

3uoque  Bernardus  scribebat  Eugenio  pontifici,  hh.  iv 
c  Consrderalione.  c  Quid  tu  denuo  usurpare  gladium 
tentes,  quem  semel  jussus  es.ponere  in  vaginam?  > 
Iiilcr  canoiiicas  vero  sanctiones,  qneis  clerici  arma 
tractarC  prohibenlur,  quas  habcl  Cratianus  23,  q. 
8,  Decr.  parte  ii,  insignisest  illa  conciliiToletani  y, 
cap.  45,  sub  Sisenando  ,  de  clericis  qui  amia  lump- 
seruU  vel  sumpserunt^  videiicel  ut  hac  io  re  delin- 
quentes  reperti^  amisso  ordinis  sui  gradu  in  mona' 
sterium  pccnitenticc  contradantur,  Quxdam  ediiion€s 
habent  :  perenniter  posnitentice  contradantur,  Concir 
lium  vtTO  Mcldenso ,  c.  37,  Cauonum  contemptores 
clericos  arma  foreiites  appellal.  Sic  enim  ait  :  i  Ut 
quicunque  ex  clero  esse  videniur,  arma  militaria  non 
sumant,  nec  armali  incedant...  Quod  si  contempsc- 
rint,  taiiquam  sacrorum^canonnm  contemptores  ei  ec- 
clesiaslic;e  sanctilatis  profanalores  proprii  gr^dvs 
amissione  mullenlur,  quia  non  possunt  simui  Oeo  et 
s«cuIo  militarc.»  Concilium  hoc,quodanno845  habi- 
tum  est,  videtur  ex  his  ultimis  verbis  hausisse  argu- 
menta  ex  raiioue  aliata  a  Paulino,  qui  dixit :  c  Nemo 
sibi  Idandialur  quod  ulrumque  possitetDeo  etmuudo 
senire.  > 

b  Supplicandus  est.  Barthius  :  sumlicare  aliquem 
plirasis  hujus  generis  auctorum.  Sic  ille. 

Et  vere.  Nam  apud  Latino^  cuin  dati.yo  usurjja- 
tur,  ut  notum  est.  Peculiarem  quamdam  significatio* 
nem  habet  apud  auctores  inAmae  Latinitatis  :  est 
enjm  se  alicui  honoris  gratia  inclinare.  Usus  antiqui 
Cistersienses,cap.  TIj^apudDucangeinV.  suppltcare. 
c  Dum  vero  ambulant,  humiliter  incedant ,  el  disco- 
operto  capite  supplicantes  invicem  obviando.  On<x^  &> 
abbati  obviaverint,  divertant  se  in  partem  suppUcan- 
tes  ei.  I  Sed  et  Latini  pro  adorare  usuri>arunt.  Sueto- 
niusde  Augusto  ineumdem,c.93  :c  Caium  nepotem, 
quod  Judscam  pnBtervehens  apud  Hierosolymam  nou 
suppiicauet,  collaudavit.  » 

«  Vicariam  retributionem.  Barthius  :  Vicari»m  est 
quod  vicissim  refertur.  Talia  si  nos  njmis  diiigcnter 
prosequimur,  scire  velim  censores  nos  tum  otiosos 
fuisse:  inelegaiiter  autemoccupari,  qui  ad  serium 
examen  lusus  nostros  vocanl.  Sic  claudit  JBarthius. 
Viile  tamen  notata  a  nobis  in  concil.  Altinen.  epistola 
n.  37  et  58, 


^^  SAMGTI  FAULINI 

PATRIARCILf:  AQUILEIENSIS 

EPISTOLA  AD  HEISTULFUM. 


ms.  codice  Rhemensi  cMaio  cum  cap.   kO  lib.  vi  Decretorum  Burchardi  WormaciemiM 

EcclesioB  episcopi. 


Jncipit  epislola  Pauliiii  patriarchflB  Forojuliensis,  edita  in  loco  celebri  nomen  Franconofurl, 
in  svnodo  magna,  contra  Felicem  h»reticum,de  Heistulfo,  qui  uxorem  suam.accidit  causa 
adullerii  propter  unius  teslimonium. 

•  Admonere  (e  cum  lacrymis  et  muito  gemitu  D  crudeliter  infelix  bomicidiunv  perpatnisti.  Nam  oo- 
corois  curaveram  *,Gli  *•  Ileislulfe*,  si  lamen  «  filius  cidisti  uxorem  tuam  partem  ^  corporis  tui  legitimo 
dici  debeas,  qui  [sed  non  (il.  dici  debet  qui,6Vaf.]  tam      tibi  matrimonio  sociatam  ,  sine  mortis  causa  ,  noi^^ 

VARLVNTES  LECTIOES 


^Curamus,  ita  Grat^ 


EX    PITHOEANA   EDIT. 

Ilastulfe,  ita  et  Gratitmus. 


m  S.  PAUUNI  PATRlAaCH.€  AOLUEtENSlS  tSI 

tibl   re&ibtt^ntem  •j  non  insidiantem  quocuneiue  '  j^  Miimo  qax  tiln  fuerinl  [  Ed,  Labb.  add.  ab  abbsitej 

imperata,  si  forle  ignoscat  ^  inflnita  Dci  bonitas  peo* 


Diodo  Yit;e  tuae.  Non  Invenisti  eam  cum  alio  Tiro 
■tcHuiam  «retn  focientem ,  sed  incitatus  ^  a  diabob  ^ 
impio  inflamiriatus  furore»  latrocinii '  moro  atrocius 
eam  gladio  tuo,  crudclior.  omni  bcstia  ,  interemisti 
[atrocior  et  crudeiior  o.  b.  eam.  g.  t.  interemisti. 
Ex  Labb.\  Etnunc  post  mortem  ejus  addis  iniquita- 
tcni  supcr  iniquitatem»  filiorum  tuonim  improbe  ' 
praedo,  qui  matri  uon  pepcrcisti^  ct  ideo  *  fllios  luos 
orphanos  ^  esse  fecisti ,  inducere  vis  ^  super  eam 
mortis  cansam  post  mortera  per  unum  horoicidam  ct 
reprobum '  tcstem  ,  cum  *  ncc  sccundum  Evange- 
llura  * ,  nec  uUa  divina  humanaque  Icil  unius  t jsti* 
monio  etiam  idonei  *  qucmpiara  condemnat  vel  justi- 
flcat  [incusare  vis  mortnam.  Hxc  nec  Evang.  conce- 


catis  tuis  ,  et  refrigeret  animam  tuam  ,  priu&qiiam 
crucieris  perpetuis  flammis.  Hoc  tibi  levius  ei  meKQs 
e£se  certissime  S(*ias  [istud  consiliuin  ut  certissimc 
scias  levius  et  salubrius  est ,  ut  sub  alterius  custodia 
lugeas  deflenda  pcccata.  Ed.  Labb.'].  Sin  autem  pce- 
nitentiam  publicam  in  domo  tua  permanens,  vei  bi 
hoc  mundo  vis  agerc  '*,  quod  tibi  gravius  et  durius. 
et  pojus  esse  non  ^  dubil«!s,  ila  ut  agere  debeas  te 
exbortamur.  Omnibus  diebus  quibus  vixeris  **  poc- 
nitere.  Vinum  et  omnem  siceramPuon  bibas  **.  Car- 
nem  <i  nullo  unquanutempore  *^  uUam  quandibei  co- 
medas  prseter  [Grffi.,prdeterquam]  "  Pascha  et  dlem 
Natalis  Domini.  In  pane  et  aqua  et  '  sale  pcenttcre 


dit,  nec  u.  d.  h.  lex  ut  u.  t.  etiam  idoneo  aliquis  B  [6'ra/.,  poHUt.  age]  **.  In  jejuniis,  vigiliis  et  oratio- 


eondemnetur  et  justiflcetur.  IbidJ].  Quauto  magis 
per  istom  flagiliosissinram  et  tam  *^  scelestissimum 
uec  illa  debuit  vivacondemnari,  nec  tu  potcris  '^  post 
ejus  mortem  excusari :  prius  causa  crimmis  subtili- 
ter  in  veritate  "  fuerat  investiganda  ,  et  tunc ,  si 
rea  "  fuisset  inventa ,  secundum  legis  tramitem,  de- 
buit  eicipere  *^  ultlonis  vindictam.  Nam  etsi  verum, 
quod  abftit,  fuisset»  sicut  adulter  ille  meniitus  est , 
post  octo  *'  annos  poenitentia  ^  Ibrsitan  **  peracta 
dioiitlerc  eam  per  approbatam  causam  potcras  si 
voluisses  :  occidere  eaiu  ^^  tamen  nuUaienus  ^  de- 
buisses.  Non  eniffl  vult  Deus  mortem  peccatoris,  sed 
ut  converlatur  ad  pocnitentiam  et  vivat.  Idcirco 
placeat  tibi  concilium  nostrum,  et  fac  hoc  quoJ 


nibus  atque  eleemosynis  onmi  lempore  perseveiu. 
Armis  •  nunqnam  cingere  ,  nec  **  cansa  in  quolibet 
loco  litigare  *  prxsumas.  Uxorem  nunquam  «^  dn- 
cere,  nec  concubinam  babere  {Grat. ,  concub.  non 
hab.] ,  ncc  adulterium  commiUere  *'.  In  balneo  nan- 
quam  lavare  >  ** :  in  conviviis  laetantiom  nunquam 
te  miscere  '^.  In  ecclesia  scgregatus  ab  aliis  Chri-t 
stianis  post  ostium  et  postes  te  simititer  **  reponere. 
Ingredientium  et  egredientiom  te  **  supplic.ter  ora* 
tionibus  commendare  [Grat.^  commenda  tc].^  Acom- 
munione  sacri  coiporis  y  et  sangumis  Chrisii  cunclis 
diebus  vit(e  tuce  indignum  te  existimans  "  abslinere. 
In  ullinio  tamcn  exitus  vits  (use  dle  pro  viatico  *^ , 
bi  nierueris  ut  sit  qui  tribuat ,  tanlummodo  veniali- 


libi  melius  et  levius  tideri  potest ,  niisercre  animcB  C  icr  *  ut  accipias  tibi  concedimus. 


tuse ,  ut  non  sis  tuus  ^*  tibimctipsi  homic ida.  Qua- 
propler  ^'  honiici  Ja,  rogamus  te,.  rciinquere  hoc  ma- 
lignnm  saeculum  [Dua  eonsilia  proponimus  tibi :  ac- 
ccpta  tecum  deliberatione  dvorum,  elige  magis  quod 
placeat  :  ct  miserere  animae  tuac,  et  tu  hic  in  Isto 
angusto  tempore  positus.  Ibid.] ,  quod  traxit  te  ad 
tam  immanissimum  peccali  facinus.  Ingredere  in 
[iit  Grat.  deest ,  in]  m  monaslcriani»  homiliaro  aub 
roanu  abbatis  ,  multoruni  [et  muUorum  ,  Grat.]  fra- 
Irum  precibus  adjutus  *^.  Obser^a  cuncta  simplici 


Sunt  et  alia  mui.a  quae  tibi  durius  et  satis  acrins 
erant  juxla  tam  "  magnum  pondus  peccati,  infelix  , 
acliicienda  :  Sed  si  hxc  omnia  qu;B  **  supra  miseri- 
corditer  dicta  suni,  perfecto  corde  Domino  auxiliaDte 
feccris  et  custodieris;  confldinms  de  immensa  IQ 
Dei  ciementia  remissionem  te  tuorum  habituraro 
peccatorum  et  secunJum  *'  boni  juslique  pastoris 
impcrantis  jussionem  resolvit  te  [Grat. ,  resolvet  te] 
sancta  Ecclesia  ab  boc  vinculo  peccati  in  terris  »  ul 
sis  per  ipsius  graiiam  ,  qui  eam  sanguine  suo  acqui^ 


YARUNTES  LECTIONES 

CX   riTH0EAN4  EDIT. 


*  Qnoquo,  ita  et  Graf. 
^  Concitatus,  et  Grat. 

*  Lalronum,  el  Grat^ 

*  Et  fUios,  et  Grat. 

*  Testcm  incusaveris  mortuam,  et  Grat^ 

*  Quoiiiam  ncc  Evangel. 

*  Moiieo,  et  Grat. 

^  Kt  seelestnm,  et  Grai. 
**  Nec  a  le  posl  ejus  mortem  accusari»  et  Grat^ 
**  Suoiil.  erat  investig.  Grat. 
"  Si  ita  fuisset,  et  Grat. 
"  Accipere,  el  Grat. 
1*  Post  septem,  et  Grat. 
'•  Pocnit.  peracla.  Grat. 
*'  Tamen  eam  nuUatenus  debuisli,  et  Grat,   . 
'*  Tu  homicida. 

'*  ReUnque  quaproptcr  te  rogamus  Iioc   malum 
s»culum,  €t  Gritt.  sic. 

••  Adjutus  observa,  et  Qrat. 

•*  Agere  [quod  pejus  libi  el  durius  et  grarius  essc 


P  non  dubites]  ita  ut  agere  debes  exbortamur,  et  6>a|^ 
"  Quibus  poeniterc  debes,  et  Grat. 
»»  Bibes,  et  Grat. 

•^  NuIIo  unquam  tempore  comedas,  et  Grat^ 
•■  In  Pascha,  et  in  die  N. 
»•  Ptieiiilcntiam  age. 
»^  Nec  in  quolibet  loco,  et  Grat. 
»•  Committere  audeas,  ei  Grat. 
•»  Laveris,  et  Grat, 
'•  Te  misceas,  ei  Grat. 
»*  Humiliter  te  repone,  Grat. 
»» Egredienlium  supplicitor. 
»»  Communione  eorpor.  et  sang.  Domitti  c.  d   u. 
I.  i.  te  existimes.  et  Grat. 
»'*  Pro  viat,  si  sit  qui  tribuat,  et  Grat. 
»» Juxta  magnum,  et  Grat^ 
»•  Quae  tibi  misericord.  supra  dicta  sunt,  et  GraL 
"  Et  secuudum  dictum  justi  bonique  pastoris  nw 
solvere  sancta  Ecclcsia  ab  hoc  vinculo. 


m  mSTOLA  AD  HEISTULFUH.  --  NOTiE.  M 

•ivtt,  soiulus  in  eoelis.  Sin  aulem  [Grat, ,  si  autem]  A  balneo ,  equum  Don  ascendas,  cautaro  tuam  el  alte- 


aliler  feceris  ,  el  saDcUe  malris  Ecclesiae  tam  sahi- 
brein  admonilionem  despaxeris,  ipse  libi  sis  judex  ; 
fi  in  laqueo  ^  diabolico  inrelitus  permanebis.  San- 
giiis  [Grat,,  •  •  el  sanguis]  tuus  super  caput  tuum. 
Nns  alieni  a  consortio  tuo  p:'0  aliorum  Hliorum  Dei 
lafaite,  ipso'opituLinte,  omui  soliiciludiue  iiilenli  **  m- 
Ditimur  desudare,  et  Domini  attentius  miscricordiam 
^otidie  implurare.  Qui  cum  Patre  ci  Spirilu  sanclo 
vivU  et  regnat  Deus  ia  trioitate  perfecla,  per  omuia 
sxcula  saeculorum.  Amen. 

{Quee  ssquuntur  apud  Burchardum  fusiora  sunt  ut 
ibL  LiBB.)  Secundum  autem  consilium  talecst.  Arma 
depooe,  et  cuncta  saecularia  Begoiia  dimitte.  Carnem 
el  sagimenomnibus  diebus  vitx  tux  non  comedas,  ex- 


rius  m  conveutu  fidelium  non  agas ;  in  conviviis  lioe» 
tanlium  nunquam  sedeas,  io  ecclesia  segrcgatus  a)> 
aliis  Christianis  post  ostium  humiiiter  stes,  ingre« 
diontinm  ct  egredientium  orationibus  suppliciter  te 
commendes,  communione  sacri  corporis  ei  sanguinis 
Domini  cunctis  di<  bus  vitx  tuae  indignum  te  existi- 
mes  :  in  ultimo  lerniiiio  vitae  tuae  pro  viatico,  si  ob- 
servaveris  consiiium  ,  ut  accipias  tihi  concedimus. 
Sunt  et  alia  mulla  duriora,  quae  tibi  juxta  pondus 
tanti  facinoris  essent  adjicienda  :  sed  si  hscc  omnia 
quse  supra  misericorditer  dicta  sunt,  perfcclo  corde 
Deo  auxiiianle  perfeceiis  et  custodicris,  conHdiinus 
de  iinmensa  Dei  clcmentia  reniissionem  tuorum  pec- 
catorum  habilurum  ,  ct    secundum  boni  jus  jque 


eeptounodieResurrectionisDomini.et  unodiePentc-  B  pastoris  imperium ,  resolvat  te  sancta  Ecclesia  ab 


eostes,  et  uno  die  Nataiis  Domiai :  caeteris  temporibus 
in  pane  et  aqua  et  iiiterdum  ieguminibus  et  oleribus 
poeniteasin  jejuniis,  in  vigiliis,  in  orationibus,  et  iii 
eleemosynis  perseveres  omni  tempore.  Vinum  medo* 
Bem  el  mellitam  cervisiam  nunquam  bihas  nisi  in 
iliis  praedictis  diebus.  Uxorem  ne  ducas,  concubinam 
non  babeas,  aduiterium  non  facias,  absque  spe  con- 
JBgii  pcrpetuo    permaneas.   Nunquam  te  laves  in 


Laq.  diaboli,  et  Grat. 


boc  vinculo  peccati  in  terris ,  ut  per  ipsius  grauam, 
qui  eam  suo  sanguine  redemit ,  sis  soiiitus  in  coe- 
lis.  Sin  autem  aliter  feceris,  et  sanctae  mairis  ccclc- 
si£  saiubre  consilium  despexeris,  ipse  tibi  sisjudex, 
et  in  iaqueo  diaboli ,  quo  irreiitus  teneris,  maneas  , 
sanguisque  luus  sit  super  caputtonm.  ^^  Nos  alieri  a 
consortio  tuo  :  ct  sub  indissolubili  analhcmate  pcr- 
roaneas,  donec  Deo  et  sanct;s  Ecclcsix  satisfadas. 

V.ARL\NTES  LECTIONES. 

CX  PlTHGEA.fA  EDIT. 

**  Solliciludine  nitimur  desudare,  et  Grat. 


IN  EPISTOLAM  AD  HEISTULFUM  NOT/E. 


PR^FATIO.  C 

Epistola  baeo  non  est  Stepbani  V  papae,  ut  Gra- 
tbnos  ait  c.  35.  q.  S,  c.  Admonere  ;  qui  sicut  in  aliis 
Don  raro  errat,  ita  et  hoc  in  loco,  sed  Paulini  pa- 
Iriarchae  Aquiieiensis,  Quod  ei  asserit  Burchardus 
vetitstior  Gratiaiio ,  iino  et  Ivone  ipso,  canonuin  col- 
ieOor.  Hoc  nos  docnit  animatlversio  posita  in  calce 
bojus  canonis  in  edilians  Gratiani  Pithoeana  ,  sicut 
ct  quae  posita  est  in  fronte  ab  eodem  Pithoeo,  cum 
dicit :  Imo  Paulinus  Forojuliensis  episcopus  ad  Hei- 
ttulfnm  am.  79 i  tn  Germania,  Quod  et  adverlit  No- 
rinus ,  de  Sacram.  Pceiiit.  lib.  vii,  c.  7,  n.  10.  Sed 
et  editio  Labbeana  Conciliorum  e\  nis.  codice  Rhe- 
meiisi  Paulinum  auctorem  agnuscit ,  ail(^ue  cdilam 
ex  coiicilio  Francofuriensi  conlra  Felicis  haeresim 
coacto;  ita  ul  nullus  in  huc  re  dubitationi  locus  am- 
plius  reii:)qnatur.  Haec  illa  est  quain  Hincmarus  ^ 
khemensis  episcopiis  sententiam  vocat  de  uxorici- 
dis,  <juani  sibi  mitti  rogabat  Vulfadus  Bilurifi^ensis 
arcbiepiscopQS ,  ut  tesiis  est  Flodoardus  Histor. 
Rli^ffl.  iib.  III,  cap.  21,  recensens  iliustres  viros  qui- 
buscuin  epistolarura  erat  Hincmaro  consueiudo : 
Vulfado  ,  ait  ,  Biturigen.  archiepiscopo  ,  de  his  qui 
ine4}ttsulie  uxores  suas  iM/cr/irttt/ti,sentefitiam  Paulini, 
quam  sihi  miiti  petierat,  scripst,  Vulfadus  hic  ille  est 
cujus  ordinationem  tiincmarus  reproi>abat  ,  quia 
^MTla  ab  Cbone  olim  an-hiepiscopo  Rhemensi ,  scd 
exaucteralo.  Quam  lamen  Ctimprobanint  noiinulla 
concilia  Gallicana ,  ut  Suessioueii.  iii  et  Trecense,  et 

Gntifices  Nicolaus  1  ei  Adrianus  11 ,  qoi  et  raia:a 
buit  eleciioiiem  Vulfadi  in  archiepiscopum  Bituri- 
censero  &ctam,  etsi  quiestione  nondum  sopita,  a 
CaroW  Caivo.  Simuitates  tamen  inter  eos  nullas 
ftiisse  haec  mutuarum  episloiafum  missitatio  satis 
comprul^at ;  et  opiiiionis  fuisse  contentionem,  non 


eordis;  judicii ,  non  volnntatis.  Pnjdcnter  autem 
Vulfadus  ab  Hincmaro  sententiam  de  uxoricidis  Pau- 
liiii  expetcbat.  Nemo  enim  perilia  saci-orum  caiionum 
tuac  tciiporis  Hincmaro  anleibat;  nemo  in  contro* 
versiis  matriinoniaiibus  defliiieudis  juris  consuliior 
habebatur,  quod  vel  sola  causa  divorlii  Lotharii  et 
Teut!>ergr«e  maiiifesto  eviiicit :  ita  ut  qu£  in  hujusce 
joris  factiqiie  quxstionibtis  oriri  in  dics  dilficultates 
potuissent,  et  veterum  canoiium  doclrina  factorum* 
que  cxemplis  roiiorari  vei  inlirmari  debuissent ,  id 
ab  docli^^simo  cxpertissimoque  Hincmaro  jure  ine- 
ritoque  Vulfadus  censuerit  esse  peleiidum.  Caeterura 
quia  c:'put  hoc  in  decrelis  Glossator,  ut  assolet  , 
Hliistrare  coiiaior,  glossam  ejus  dare  opiimum  duxi- 
nius.  Vcrum  quia  epistola  conferta  est  exquisitis 
eruditionis  capitibus  non  levi  manu  ea  traclan:]a 
censuimus  ,  sed  notis  fusioribus  pro  re  naia  illu* 
strare,  lectorem  adprccantes  ut  conatus  noslros 
sequi  i>onique  faciat. 

a  Admonere.  Glossa  :  Hug.  sic  ponit  hunc  casnm  : 
Iste  Heistulfus  uxorem  suam  inlerfecit,  ei  post  mor- 
tem  ejus  eam  de  adullerio  accusabat :  volens  filios 
quos  ex  illa  hahuerat,  ostendere  esse  adultCFinos  , 
et  ila  indignos  succ6ssione  paterna  :  et  ad  hanc  ex- 
cusationein  inducebat  uiium  solum  testem  homicidam 
et  adulterum. 

Primo  ergo  papa  redarguit  eum  de  morte  uxoris. 
Posiea  noiat  eum  de  tribiis  :  scilicet  qiiia  post  mor- 
tem  ejus  illam  accusabal ;  quia  pcr  unicum  testem, 
et  eum  reprobum  et  criminosnm.  Posiea  ostendit  ei 
quam  poenitentiam  debeat  agere,  et  ponit  in  cjos 
opiiiior.e  [Forte  oplione]  an  in  roonasterio  vel  extrai 
vtlit  agere  poenitenliara.  Hactenus  Glossa. 

17  PergitGIossator,  et  bona  fide  Gratiamim  secutus 
alftirmat  anctorem  epistolae  Slephamim  V  papam  ihis^ 


w 


^.  PAULINI  PATRIAaClf.^  AQUlLElEiNSIS 


m 


le»  qui  tamen  Paulino  12  stnnis  ei  amplius  posterior 
f^t ;  pam  sedem  tenuit  ab  an.*8i6  aa  an.  817,  per 
menses  septem.  Verum  Gratiani  auctoritatem.prt)etcr 
ea  qnae  snpra  in  praefatione  posuimus,  nutare  satis 
liqaet  ei  aliis  suppositis  decretis,  et  praecipue  ex  illo 
quoJ  eidem  ponlitici  attribuit  Decr.  c*  60,  c.  Quia 
sancta,  quo  in  eleclione  Romani  pontiGcis  placilum 
iroperatoris,  imo  ipsius  pra:sentiam,  vcl  legatoruni 
ipsius  altendendam  esse  asseritur :  cujus  Baroiuus 
lioster,  an.  816,  n.  101,  cx  aliis  conGctis  hujusinodi 
dccretis  a  Gratiano  spar^im  ahsque  crilerio  inscrtis, 
falsitatem  deprehendit ;  et  pra;cipue  ex  duobus  im- 
mediate  sequentibus :  Cum  Adrianus,  el,  Ego  Ludo- 
rfctis,  quibus  evincitnr  non  inodo  in  praxim  nun- 
qiiam  deductum  decrelum  Quia  sancta ;  sed  liberam 
semper  Romanis  fuisse  eleclionem  ponliGcis,  ncc  ab 
finperatoris  arhitrio  popondisse.  Qaod  conGrmatur 
auclorilaie  Blagistri  Flori  Ecclesia;  Lugdunensis  dia- 
coni,'qui,  tesleN.  Alexandro  in  Synop,  hist.  ecd. 
fi:ec.  IX  et  X,  cap.  1,  art.  5,  scripsit  circa  an.  820  ; 
et  in  libello  de  eleclione  episcoporum,  n.  6,  ait :  c  In 
Homana  Ecclesia  usque  in  pra^seniein  (!iem  cemimus 
ahsquo  iDtcrrog^lione  principis,  solo  dispositionis 
(id  est  divino',  quod  addcndum  putat  de  Marca  Gon- 
cord.  Sac.  et  Imp.  lib.  viii,  c.  it)  judlcio,  et  Gdclium 
sufTragio  leg'time  {>ontiGces  consecrari ;  et  n.  1  seq.i 
Quapropter  in  sacris  canonibus  Patrum,  ubi  plurinw 
c^us£  commemor^ptur^  sine  quihus  cpiscopalis  ordi- 
natio  irrita  habenda  est,  dc  hac  re  (scilicet  de  inter- 
ventu  principis  in  eligendo  pontiGce)  nihil  habetur  in- 
sertum.  >  Si  tantum  triennio  ante  factum  fuisset  a 
Stephano  decretum  Quia  sancta^  quomodo  adeo  re- 
ccntis  originis  canon  latere  potuisset  Florum,  ut  as- 
sereret  absolute  nihii  ad  sua  usque  tempora  in  cano» 
nibus  Palrum  fuisse  de  hac  re  insertum  ?  Supposi- 
titium  ergo  est  decrctum  Quia  sancia^  et  falso  S!e- 
phano  Y  attributum  ;  unde  mirum  non  est,  si  aeque 
lalso  eidem  Ste|)bano  tribuitur  capitulum  Admonere^ 
quod  est  Pauhni. 

^  neistulfe.  Quis  bic  fuerit  asfcrcre  non  ausim. 
&i  quid  divmare  licet,  uomen  videtur  Longobardir; 
cum.  Plura  etenim  hujus  terininationis  noniina  bac 
in  gente  passim  reperiuntur :  Marculfus,  Landulfus, 
Rodulfus,  Gisulfus  et  his  simiiia  vocabuia,  qux  a 
(cplentrioiialibus  gcnlibus  in  Italiam  invccta  esse 
Don  dubites.  Iloc  nomine  appollabatur  uiius  cx  Gliis 
Pcmonis  ducis  Forojuliensis,  qui  in  regno  Longo- 
iardico  Desiderium  pnccessit,  quique  plurimum 
beilo  et  cladibus  Stephaui  111  pontiGcatus  tempus 
turbavit.  Yide  Baroniiim  ad  an.  752  ct  seqq.  qui  ad 
?n.  756  eum  e  vivis  sublalum  memorat.  Sed  etalium 
sub  ha^c  lempora  Heistulphum  nomine  in  serie  epi- 
scoporum  Mogunlicnsium  invcnies,  qui  primus  re- 
censelur  in  capitulari  Triburicuse,  an.  82z,  ad  Theo*- 
i!onis  Villam. 

^  Fiiius  dici»  GIoss.  Arg.  quem  privari  nomine  ra- 
tione  ciiininis,  juxta  illud  :  Si  re  priveris  nec  nomen 
Ijal)ere  mereiis,  art.  13,  q.  2,  postquam  %  q.  7,  § 
Cuibus  ergo  2,  q.  1,  scelus,  et  G.  defer  a  nuUo,  Arg. 
( t:ntra.  de  poen.,  dist.  4,  si  ex  bono,  iiain  Glii  Dei 
(licuntiir,  qui  non  erant  in  ecclesia.  Uxc  in  GIoss. 

Yeibo  lamen :  quia  qui  a  gratia  excidunt,  secnn- 
(lum  pnesentem  stalum  non  dicuntur  Glii  Dei  per 
giatiam  :  ideo  dicit  Paulinus  IleistuUum  homicidam 
non  debere  dici  Glium,  ut  legit  Gralianus ;  vel  sub 
duhitationis  forinula  si  fiUus  dici  debes,  ut  Labb.  ct 
Pilh.,  qua;  tamcn,  aliquando  absolute  negantis,  vel 
a&serenlis,  est  formula,  ut  patehit  infra  ad  iiia  verha  : 
Siforte  ignoscat  infinita  Dei  bonitas. 

^  Partem  corvoris  tui,  Gloss.  Siniile  quid  supra 
51,  q.  %  de  JSejHis,  ei  27,  q.  2,  Agathosa,  et  e&l 
arg.  quod  qui  exci()it  alimenU  sibi,  videtur  excipere 
uxori,  cum  ainbo  siut  unum  corpus,  et  eliam  Giiis  ct 
servientibus,  argu.  50,  distinct.  studeal,  ei^ff,  de 
u$u  et  bab.,  iib.  2.  Ita  Glo«8a. 

luiiiatur  ha^  aDpellatio  verbis  Gcn.  11,  24.  Kvuid 
duo  fn  came  una.  Quod  conGrmavit  Doininus  in  Evan- 


A  gelio  Matth.  xix,  6  :  Itaque  jam  non  sunt  duo^  sed 
una  caro.  Non  pJacet  autem  ad  Genesis  verba  Giossas. 
Talmudicx  expositio  aicntis :  i  Yerba  illa  in  carneti\ 
unam^  de  prolc  per  utrumque  parentem  formata  di- 
cuntur.  Ibi  scilicet  Gt  caro  eorum  una.  1  Ita  ad  Bere» 
sitb  cap.  2,  comm.  28,  qiiam  affcrt  Seldenus.de  ia- 
i-e  nat.  et  gent.  juxti  discipl.  Ilebr.  lib.  v,  cap.  % 
Eiiim  vero  si  prole  carerent  parentes,  non  haberetulr 
hax  unitas  cariiis.  Magis  ariidet  quod  ait  Menocbius 
iii  locuin  cit.  Genes.  ctsi  Hel.raicum  commenUim 
non  excludat.  c  Erunt  duo  iii  carne  una,  primo  per 
copulam  carnalcm.  Secundo  synecdochice,  id  est 
erunt  unu»  homo,  una  persona  civilis.  Tertio  quia 
conjiix  est  dominus  corporis  sui  comparis,  et  sic 
unius  caro  est  alterius  caro.  Quarto  eJiectjive,  quia 
unam  carneni,  scilicet  prolem  generant.  >  Pulclir^ 
Astcrius  Amaseae  episcopus  nedum  corporalem,  sed 
ct  (Bconomicam  communioncm  viri  et  uxoris  depingii 
homilia  in  illud  Matthaei :  An  liceat  homini  dimilter^ 

g  uxorcm  suam  auacunque  ex  causa.  Sic  enim  ait  de 
paclis  nuptialil3us  :  «  Sunt  equidem  illa  qu()que  va- 
lida  et  Grma  satis  :  ego  nihilominus  ad  Adami  vocem 
provoco :  Ilac  caro  ex  carnibtis  meis  :  hoc  os  ex  of- 
sibus  meis  :  ipsa  vocubitur  uxor  mea.  >  £t  infra  pra>. 
stringens  maritos  despcctui  habentes  uxores:  c  Incu- 
tiant  pudorem  vel  vitse  commodilates,  (juas  uxor  af- 
iert.  Membrum  est^  adjutrix  est,  vitae  80cia,et  conmitt* 
nium  genitrix  liberorum...  Qtiod  si  forte  caiamitas 
incidit...  Sola  uxor  adhxret,  wgrce  fartismembrum^ 
et  in  malis  serva  et  ministra,  maritique  addicta  ob-. 
scquio,  laci^-mas  abslergit,  elc.  1  Jure  igitur  ioTce- 
bitur  Lp  Ueistulfum,  qui  uxorem  suam,  partem  cor- 
poris  sui,  enecaverat. 

«  Non  resistentem,  non  insidiantem.  Gloss. :  Supple 
maxime^  (luia  si  eiiam  resisteretj  vel  iosi^iarefur, 
non  ideo  (leberet  eam  interGcere.  Nod  est  hic  arai'- 
mentandum  a  contrario  sensu  propter  capitulum  52» 
q.  5,  Quidqui^.  Hxc  Glpssa. 

p     Paulinus  duplici  ratione  patrocinatur  c  usse  molie- 

^  ris,  et  quia  non  resliterit,  et  quia  non  insidiaverit 
marito.  Resistentem  aulem  non  dicit  eo  sensu  quo 
excludat  resistentiam  seu  vim,  (}ua  quis  vim  factam 
repellit,  ut  (narito  aggredienti  se,  necemque  iol^n- 
tanti,  motibus,  calcibus,  ictibus,  ni&u  brachionim 
nullo  modo  restiterit.  Uis  et  hujusmodi  actibus  oi* 
mis  naturale  est  vitam  in  subito  discrimine  positam 
tueri.  Ec(tuid  ctiam  tandem  bac  resistentia  proficeret 
femina,  semper  viro  comparata  uti  mollior  ita  imbe- 
cillior  ?  Non  resistentem  igitur  intellige  non  contuma- 
cem,  non  contenti(^am,  sed  obedientem  et  viro  mo- 
rigeram.  Hoc  autem  verl  0  eximit  femiuam  ex  ea- 
ruui  niimero,  de  quiLus  Giiaiheo  ille  Terentiaous  in 
Euuuch.,  V.  680,  act.  lY,  sc.  vii,  dicebat. 

...  Novl  ingenium  mulieruro. 

Nuluui  ubi  vel.s;  ubi  uolis  cupiuai  ultro. 

Et  Salyricus,  sat.  vi,  v.  ^1:2. 

tiulla  fere  causa  esi,  iu  qua  qoq  femiua  Htem     • 
0        Moverit... 

Ilinc  Yarius  Geminius  laudatus  a  divo  Hierony* 
mo,  lib.  i.  contra  Jovinianum  aiebat :  Qui  non  iitigai 
cwiebs  est.  Tuetur  etiam  ipsam  ab  alio  crimine,  quo 
iinpeti  solent  mulieres,  cas  scilicet  insidiari  marilis, 
cuiii  exotico  amore  capiuntur.  Hoc  advertit  sanrtus 
Joannes  Ghi^soslomus,  hom.  49  in  Mattb.  4  Talis 
certe  res  luxuria  est,  non  petulantes  sokim,  vemm 
homicidas  facit.  Nec  dubitaiidum  cst  aduherii  cupi-> 
das,  ad  maritorum  caedem,  quibus  injuriam  afieire 
meditantur,  paratas  esse  atque  accinctas.  i  Uax  ao- 
lem  quia  non  adulieni,  neque  insidiatrix  cred^a. 

f  Improbe  prtedo.  GIoss.,  Non  quod  eos  privart 
possit.  Licet  enim  uxor  propter  adulterium  inteilicia- 
tur,  dos  tamen  ad  ejus  Giios  devolviuir  in  autb.  ui 
lit.  matr.  el  aviae,  §  Si  de  adulterio.  Sed  quia  eos  to- 
latio  et  protectione  oiatema  privare  conaris :  iieef 
cnim  regulariter  iucrilaciat  dotem  ob  adulteriom 
uxoris,  ex  de  do.  iiiter  vir.  et  uxor.,  cap.  Plerunufuen 


180 


EPISTOLA  AD  HEISTLLFUM.  —  NOT.«. 


iOO 


el  hoc  Umen  casu  noii  lucrifacit,  cum  eam  interQcit,  A  clarius,  i  Tpstimonium  uo»  oporterc  uuius  lioniinis 
eliam  si  pactum  fecit  de  ea  lucranda  prius.  ff.  solut.      admitti.  i  Hinc  illud  proverbium,  cujiis  meminit  Rho- 


inatrim.,  $1  ab  Aosft6.,$  3.  Ita  Glossa. 

s  Filioi  tuo9  orphanos  fecisti,  Orphanus  proprie  is 
(Sl  ifHi  caret  paire  prcesidioqtie  paterno.  Ex  quo  non 
proprie  xidetur  locutus  Paulinus  vocans  orphanos 
qmbus  non  obieral  pater.  Veruni  pneterquanKiuod 
non  semper  in  jure  stricle  accipiiur  hoc  vcrJuim,  ct 
in  lege  Orphanolrophos,  C.  de  episc.  et  cleric,  or- 
pham  vocentur  non^pnecise  patre,  sed  pareniibus 
deMtituti,  non  maie  iilios  Heistulli  orphanos  appel- 
labat,  qui  patre  quoqne  erant  cariliiri.  Ob  Inlmmani- 
tatem  cniin  ipse  a  natura  et  san^uinis  lege  desciverat ; 
adeoque  quid  patemi  oflicii  charitatisve  ab  ejusmodi 
hnmine  sibi  spopondissent  tllii,  qui  partem  siii  ipsiiis, 
uiorem  nempe,  res|)eciive  et  matrem,  atrodor  omni 
bettia^  Qt  dicebat  Paulinus,  suslulisset  sibi  et  suis  ? 
Qiiod  si  ipse  extorris  el  profiigiis  vel  urgcnte  con- 
^ientias  morsu,  vel  a  judice  exsilio  mullatus  se  de 


digiuus  lib.  vii,  cap.  2i,  Vni  testi  nec  Catoni  guidem 
rrf(/en</um.  Quapropierlaudatur  summopere  a  Valerio 
Max.,  lib.  IV,  cap.  l,ex.  H,  Q.  Mutius  Scoevola, 
qui  vcl  sibi  ipsi  credi  noliieril,  nisi  alius  testis  inter- 
cesslsset;  <  0"'>niam,  aiebal,  uniiis  teslimonio  ali- 
quem  credere  pes^imi  esset  exempli.  > 

Igitur  si  tcsiimomum  el  hominis  et  unius  ifjfirmum 
est,  uli  diee*.at  Minucius  iii  fine  sui  Octavii,  quaiito 
inttrmius  erit  ui)ius  ne!)ulonis  et  dainnali  nominis  vi- 
ri,  ul  proinde  nervose  subiiituierit  Paulinus  nosler : 
€  Quaiiln  magis  pcr  isium  flaj;ltiosissimum  et  scele- 
slissimum  nec  illa  viva  debuit  condeninari  nec,  etc.  > 
Etjuidem  I.  XII  Tal.ul.  suiil  hiec  verba  :  Improbus 
inteslabilisque  csto,  iJ  est,  si  improbus  et  intestabilis; 
scilicet  quod  teslificari  iion  possit.  Hoc  sensu  verbum 
accipiendum  esso  docel  Gillius  Noct.  Alt.  lib.  vi, 
can.  7,  dum  ail  de  Tarraiia  Veslali :  i   Jus  qiioque 

--•  *•!•  1*/  ^f '  «•         \^*l  •*  m  *l*l* 


patria  doinoque  subduxisset,  noiiiie  filios  solaiiopnc-  g  teslimonii  dicendi  (Tarratiir)  tribiiitur,  testabilisque 
sidloque  paterno  spfdiabat,  et  oqihanos  vere  el  pro-  una  omnium  femlnarum  ut  sit  dalur.  Id  verbuin  est 
wric  constiluebat  ?  Ex  coutextii  videlur  hxc  fuisse      ipsius  legis  Horali;e.  Conlrarium  esi  in  Xll  tahiilis 

scriptiim :  Improbus  intestabilisque  esto.  >   Hinc  Ci- 


nisns  Paulini.  Qui  matri,  ait,  non  pepercisti,  et  fitios 
tnos  orphanos  fecisti.  Satis  \^  enlin  dixisset  ad  ma- 
ternam  orbitatem  filionim  indicaiidam,  malri  non 
fepercitti :  addehdo  et  fitios  tuos  orphanos  fecisti,  in- 
Uicat  patrc  quoque  eos  carituros. 

k  Inducere  super  eam  vis  causam  mortis  post  mor- 
lem.  Cum  crimina  exstinguantur  morle,  25.  d.  i/uo- 
rumdam^  C.  si  rcus  tel  uccus.j  I.  f ,  nisi  ratione  bo- 
norum  quis  agere  vetit.  C.  ^o.  I.  iilt.  C.  si  penden, 
mdL  mors  interve.  I.  2,  IT.  de  rei  ven.  utiqne.  Ua 
Glossa. 

Impietatls  arguit  HiMStuIfum  Paulinus,  qui  manes 
pxons  exagitarel  ohjiciens  infandum  scelus,  adulte- 
rium,  quando  ipsa  se  defendere  ct  causam  suam  tueri 
ampKns  non  posset ;  qiiod  quidem  est  immane  Aici- 
nns,  et  impietatis  genus  apud  omnes  gentes  siimmo- 


cero  in  Oral.  pro  M.  Fontejo  jure  judices  suos  sic 
alloqiiebatur  et  comlocebat :  i  Igitur  testibus,  judi- 
ces,  non  credere  cupidis,  et  iratis,  et  conjuratis,  ct 
ah  religio.ie  remoiis  non  solum  potestis,  sed  etiani 
debetis.  >  Conditiones  autem  probilatis  et  inculpata! 
Vitie  quas  reiiiiirii  Callislratiis  in  legitimis  testibus 
vide  fl'.  d2  testib.y  |.  testium,  et  il)i  Budx*um.  Adde, 
hunc  &iiigulariter  adulterii  nota  infamem  atestimonio 
feren  !o  dehuisse  prorsus  arceri.  Damnaiis  etiim 
adulterio  non  est  in  pactis  vcl  testamcntis  jus  testi- 
monii  producendi,  ut  apud  Joan.  Calv.,  verbo  Testa- 
toreSf  ait  Harmenopulus  lih.  i,  cnp.  i  :  *0  xaraccxaOtlc 
j^t  jxot/tioi  0  acf.pTvptt  iv  dca9rixvj. 

^  Pahitcntia  peracta.  Arg.  quod   post  peractam 
poeiiitentiam  et  crimen  purgatuni  potest  quis  accii- 


pere  exsecrandum:  nam  mors  uiiima  linea  rerum  iit  n  sari  de  crimine  illo,  ut  45,  q»  5,  Presbyter,  et  io, 
(fioebai  Horatius  lib.  i,  epist.  47,  v.  79,  rlaudit  vi-      dist,  c.  ult.  extr.  < 


ddieei  omne  judicium.  Hic  potius  locum  habet  iltud 
Amobii,  lib.  i  adversus  Gentes  :  c  Nomo  uiiquam  in- 
nocens  male  interemptus  infamis  esl,  nec  turpitu- 
jinis  alicujus  commaculatiir  nota,quia  noii  suo  merito 
poenas  grayes,  sed  cniciaioris  perpetitur  srevitate.  > 

>  Cum  nec  secundum  Evanqetinmj  nec  utla  divina 
hwnanaque  lex  unius  testimonio  etiam  idoneo  quem- 
anam  condemnat  vel  justificat.  Unde  non  teuel  il,  q. 
1,  Quicnnque.  Creditur  limen  uni  lanquam  recita- 
lori  Tcl  tanquam  socio,  ut  8,  q.  5,  80,  dist.  tanta» 
Ib^c  Glossa. 

Duabus  de  causis  Paulinus  Heistulfum  arguit :  et 
quoJ  unico  testi,  et  qiiod  scelerato  crediderit.  Et 
qiiod  ad  primum  attinet,  nec  Evangelium,  ait,  nec 
oila  lex  divina  vel  huniana  unins  tantum  credit  t^sti- 
iiMniio.  Ex  Evangelio  quideir  hal>einus  monitum  Do- 
inini,  Matth.  xviii,  46,  latum  a  fraterne  corripientes: 
St  ff.  iiiquit,  non  audierit^  adhibe  tecum  adhuc  iinum. 


de  Schis.  fratemitatis  2,  nam  per- 
ferens  ineiiioraiidi  criminis  labcm,  etc.  dist.  01,  non 
negamuSy  ct  1,  q.  7,  si  quis  omnem  ;  nain  per  p<cni- 
teiitiaiii  iion  desinit  quis  esse  iiocens,  ff.  de  ardil. 
edict.  quis  sit  fugitirus^  imo  ctiam  post  haptisma  po- 
test  de  hoc  accusari,  ul  extra  de  divort.  Gaude^nus 
in  fine.  Arg.   coiitra  23,  q.  i,  si  illic,  el  52,  q.  4, 

2uod  autem^  in  finc  3,  ctc,  non  erit^  eic.,apud:  et  50 
ist.  ferrum  et  extra  de  accus.  de  his  (i.  de  xdil. 
edict.  quod  ita.  Dc  hoc  tTixi  6,  q.  4,  qui  crimen  :  et 
cap.  ilti  qui.  Sed  nonne  pra^judicat  sibi  maritus  ta- 
ccndo  per  septcnnium,  cum  uUra  nuinqueuniura  nou 
audiatur  accusalio  ailulterii,  ut  C.  de  adutte.  adut- 
ter?  Sed  illud  quicunqiie  el  d.  8.  qui  coulempta  24. 
q.  5,  ecce,  et  dicit  poenitentia  peracla,  sed  anle  la- 
tam  tamen  sententiam,  supra  proxi.  q.  5,  c.  Chri- 
sti:ina.  Hactenus  Glossa. 

Evolve  canoncs  legesque  hic  adductas,  et  si  quid 
dinicultatis  occurrit,  levi  maiiu  resolves.  Nos  ad  alia 


■^.  ■»«  ....^.^..,  ..^.- ^..., — .,.. — ..,  _  ^ — „  ^ — ,  — .- ^- _ 

ret  dttoSy  ut  in  ore  duorum  vel  trium  testium  stet  omne  ^  properamus  a  Glossa  non  exposita 


rerbum.  Respexit  Dominus  ad  illud  Deut.  xvii.  0:  In 
ore  duorum  vel  trium  testium  pcribit  qui  interficietnr. 
}iemo  occidatur  uno  contra  se  dicente  testimonium. 
Sedpnesertim  ad  cap.  xix,  45,  ejiisdem  Deiit. :  iVo;i 
sUbil  testis  unus  contra  atiquem,  quidquid  ittud  pec- 
caii  et  facinoris  fuerit :  sed  in  or^  duorum  aut  trium 
testium  stabit  omne  verbum.  Consona  sunt  Evangelio 
diviDaeqne  le|;i  imperatorum  humana  statuta,  qiise 
nnicuiD  lestem  onniino  submovent.  C.  de  testibus^  tl. 
j*9jurandiy  qua;  est  C«onslantiiii  ad  JiiHanum :  i  San- 
xinms  ut  unius  testimoniuin  nemo  judicum  iu  qiia- 
cunqae  causa  facile  patiatur  admitti :  et  nuiic  mani- 
feste  sancimus,  ut  uniug  oinniuo  testis  rcsponsio  non 
aiidiaUiry  etiamsi  prxclarjc  curix  honore  proiful- 
geal.  >  Jurisconsulti  quoque  idem  pronuntiaut.  III- 
pianus,  ff.  de  Qua^stitfnibuSj  I.  4 ,  in  criminibus  ait : 
f  Non  utiqne  in  servi  iinius  quaestione  Udem  rei  con- 
i|itiieDd9m,iEt  Paulus  ff.  eod.,  L  xx,  Maritus,  addit 


^  Occidere  nuttatenus  debuisses.  Leges  mundanjc, 
(sic  eas  vocat  Nicolaus  papa,  cap.  t»i/er  ha*c,  33,  q. 
2)  etsi  aliquando  pcrmittant  uxorcs  adultcras  occi- 
dere,  ut  Cato  Oratione  de  rfo(^,*quam  citat  Gcllius 
lib.  X,  c.  23,  dicehat :  i  !n  aduUerio  uxorcm  tuam 
>i  deprehendisses,  sine  judicio  impuiie  necares .  • 
iioii  tamen  patroclnabantiir  Heistulii  flagitio,  qui  non 
actii  deprebensam  et,  ut  loquitur  Paulinus,  t  non  in- 
venlam  cuin  alio  viro  neiariam  rcm  facientem  ;  • 
sed  susurronis  instigatione  necavil.  Caeterum  et  si 
liceat  secundum  legem  Lombardicam,  sed  non  secunr- 
dum  Romanam,  ut  aitGIossa  ad  can.  cit.  iiiter  ha^c. 
Leges  enim  Rouianx  niilius  quidem  agunt,  ultimum 
scilicet  supplicium  marilo  uxorem  aclu  a  fide  coiyu- 
gali  dcsciscentem  interficienti  remittentes,  nec  lege 
Cornelia  de  sicariis  euiu  comprehendentes,  quia  cen- 
sent  eum  doloris  impetu  tractum^  ut  L.  Graedius  C* 
adleg.  Jul.  de  adulier.»  non  tamcn  impuuc  absoi- 


m 


S.  PAULINI  PATRIARCU^  AQUILEU£NS1S 


«>i> 


i«>» 
1»»^ 


vtinl,  al  viderc  csl  ff.  td  hanc  leg.  Jul.,  1.  «i  adiU'  A  episcopus  primus  in  Occidente,  qiios  ad  inuncra  cle- 
lerimmf  S  de  tnarito  uxorem  occidente^  et  ff.  ad  L      ricalia  quoque  deputavit.  Ambrosius,  epist65  :  <  Iii 


Comel.  de  «'^anfs,  I.  i,  lege  Cornelia, 

**  Ingredeie  monasterium.  Ex  hoc  loco  yidetur, 
quod  quantamcunque  poenitenliam  quis  teneatur  Qni- 
re,  si  inlret  religionem,  ad  iilam  non  leneatur,  quia 
reiigio  solvit  vinculum  juramenli,  ut  extra  dejurejur^ 
pervenit.  Ilciii  solvit  volum,  ut  exlra  de  vo.  vol.  re- 
dempt.  ScripluriT.  Item  solvit  vinculum  oheilienlioi 
19,  q.  ^,  dua;.  Licet  ergo  a  pnpa  sit  alicui  injunctum 
in  poenitentiam,  ut  eal  Romam,  vel  aliquid  hujus- 
nioJi  faciat,  ct  intret  reli[<ionem,  non  dicitur  trans- 
gressor.  Ille  enim  dicilur  transgrcdi,  qui  deseritmajiis 
pro  minori,  ut20,  q.  3,  propositum^  ct  17,  q.  i,  qui 
bona,  ar.  ad  idein  ini.  de  paenit^  dist.  1,  ^  hi$  ttucto- 
fitatihut,  Et  hoc  Hug.  cx)ncedit.  Alii  dicuiit  quod 
tenetur  adimplere  quod  proniisit  et  quod  injunctum 
cst  ei  in  poenitentia,  nisi  alibas  dispeiiset  secum,  18, 
q.  %  c.  nullum.  Ilrnc  Glossa. 


Vercellensi  Ecclesia  duo  pariter  exigi  videntur  abi 
episcopo,  moiiasterii  continentia,.  et  ilisciplina  Eccle* 
gix.  Haec  enim  primus  iu  Occidentis  partibus  diversa 
inter  se  Eusfduus  sanctui  memoris  co^junxit;  ut  et 
in  civiiate  positus  instituta  monachorum  teneret,  el 
Ecclesiam  regtTct  jejunii  sobrietate.  » Insupcr  cum 
poQuitenlibus  p  rnalia  opcra  indiccrentur,  videlicet 
Jejunia,  visilix  et  hujiismodi  alia,  haec  quoque  in  mo- 
nastcrio  obscrvabantur,  teste  Chrysostomo,  late  pro- 
seqiiente  monastici  statiis  indolem  hom«  14  in  cap.  t 
Epist.  ad  Timoih :  c  Vere,  ait,  domus  luctus  mona- 
steria  suut,  ubi  cinis  atque  cilicium,  ubi  soliludo,  ub» 
risus  nullus,  nullus  negotiorum  srecularium  strepitus, 
ubi  jejunia,  ubi  terrenoruin  duritia  lectuloniin,  i  et 
caelcra  qux  sequuntur  affatim  digna  qua:  legantur. 
Verum  elsi  hxc  abessent  a  monasterio  (ct  quideno 
non  raro  aberant,  non  enim  innocentihus  roonachis 


Liberum  Hcislulfo  reliqueral  Paulinus  vcl  ingredi  d  indiscriminatim  is  rigor  in  victu  indicendus  erat,  qui 


monasterium,  vcl  domi  pocnitcnliam  pcraccre,  quod 
et  in  Capitul.  lib.  vi,  cap.  71,  stupratori  Aiix  mater- 
terae  sux  indicitur :  c  Aut  moiiasterium  petat,  aut  si 
foris  remanere  voluerit,  tempora  popnilentiae  sccun- 
dum  canones  pleniter  exsolvat.  »  Solitudo  qiiippe 
vit£  monasticx,  et  ascetcrii  contiiientia  cum  jugi 
studio  orationis,  et  corporis  exercilio  canonicis  poe- 
nitentiis  a^quiparahatur.  Hlnc  fortc  factum  est  ut  domus 
poenitentia;,  pnescrlim  pro  reminis  erigerentur,nedum 
ut  a  relapsu  servarentur,  sed  ut  poenitentix  munia 
obeunda  iii  hiijusmodi  domibus  inclusx  comroo.Iius 
compensarent.  Tempore  Bcrroldi  patriarchie  Utini 
ad  sancti  Quirini  iina  cx  his  domibus  erat.  Vide  Ap- 
pend.  II,  n.  17.  Elenim  extra  coenobia  poenitentesa 
eoeteris  sequestrabaulur,  diversa  tamen  ratione,  se- 
cundum  sciiicct  gradus  pocnilenlix  peractae  vel  pera- 
gendx.  Nam  quidam  ad  valvas,  quidam  iu  narlhece 
cum  catechumcnis,  qui.Iam  intra  ipsam  porUcum, 


peccatoribus  imponebatur  in  culparum  iromaniuia 
vindictam),  ipsa  obedientia  propriaeque  libertatis  et 
arbitrii  sacriflcium,  quacunque  poenitentia  Deo  gnK 
tius,  poenaiia  iniposita  opera  abunde  compensaU  Ea 
enim  locum  tenct  vel  ipsiusmet  marlyrii,  ut  sanctus. 
Antiochus,  hom.  30  de  Obedienlia  dicebat :  c  Voluo- 
tatem  propriam  a  le  exscindere,  pcriude  est  ac  si 
proprium  fundas  sanguinem  :  sed  et  hoc  homini  im- 
putatur  pro  viclima.  i  VerumtamcD  per  monasterii 
ingressum  quandoque  non  liberabatur  quis  a  Dublicx- 
poeniteniiae  onere,  ut  evincitur  ex  cap.  90  lib.  vi 
Capitular.,  ubi  diciiur  :  i  Qui  occiderit  monachum 
aut  clericum,  arma  relinqiiat,  et  Deo  in  monaftterlo 
serviat  cunctis  diebus  vltae  sua;,  nuiiquam  ad  saecu- 
him  reversurus,  et  septem  annos  publicam  poeiiilen- 
tiam  gerat.  >  Non  ce.<%sabat  igitur  omuino  debitum- 
poenitentiae  per  professionem  nionachatus.  Sed  quia 
conditio  et  slatus  monachi  apiior  erat  ad  poenalia- 


quidam  intra  erclesiam  ipsam,  quidam  cum  cxteris     opera  exantlanda,  ideo  illumsuadebant,  et  quando- 
fidelilMis,  sed  non  in  omnibus  admit  ebantur.  Qui  ^*  qhq  j 


Flentes^  Audientes,  Substrati^  Contistenies,  tacramen- 
torum  Participantes,  prout  injunctam  pocnitentiam 
gradatim  solvehant,  noniiiiabantur.  Qui  vero  gra- 
vioribus  flagitiis  erant  o4:stricti,  non  in  porticu  qul- 
dem,  multoque  minus  inter  catechiimenos,  sed  sub 
dio  in  genua  provoluti  oraliones  ingredientium  ex- 
poscebant,  quos  Uiemantes  vocabant.  XcijjiaCofuvov;' 
vocat  roncil.  Ancyran.  can.  17,  Gcntianus  Hervetus 
vertit  Hiemantes.  Ad  quos  respexisse  videtur  Tertul- 
lianiis,  19  <^tim  dicercl,  lib.  de  Pudicilia,  cap.  4  : 
c  Reliquas  autem  lihidinum  furias  impias  et  in  cor- 
pora  et  in  sexus  ultra  jura  iiatura>,  non  modo  limine, 
verum  omui  ecclesiai  lccto  submovciniis,  quia  non 
sunt  delicta  sed  monslra.  >  Iluic  autein  poeiiitentium 
scijuestratioui,  si  diutius  poeiiitentia  protraheretur, 
adjiciebatur  in  catechiimenio  vel  diaconia  reclusio, 
qiiod  evincitur  cx  Dialogo  ii  Grogorii  pap»,  qiiero 
recitat  Baronius  an.  7iG.  <  Ubi  pcccavit  quis,  et  con- 
fessus  fiierit,  suspendii  vel  amputationis  capilis  loco,  D 
cvangelium  et  crucem  ejus  ccrvicihus  circuinponunt, 
eiimque  tanquam  in  carcercin  in  secretiria,  sacro- 
ruinque  vasorum  aerario  conjiciunt,  in  ecclesiae  Dia- 
conia,  et  in  catechiimena  ablegant,  ac  viscerihus 
eorum  jcjunium,  oculisquc  vigilias,  ct  laudationeni 
ejus  ori  indicunt. »  Qu;e  cum  ita  essent,  quai  pro* 
prior  huic  separationi  vicaria  subsiilulio  quam  mo- 
nnchatus  pnifcssio  ?  Monaclius  enim  et  monastcrium 
afT»  ToG  «aovx^ctv  dicilur,  quod  soli  et  discreti  a  cx- 
teris  viverciit  monachi.  Hinc  IlutiliusGallicus  Iiiner. 
lib.  I,  V.  i4I,  de  ascelis  insulx  Caprariai: 

l|Mi  se  monachos  Graio  coRnominn  dicunt , 
(juod  soli  HuUo  vivere  tehle  vulunt . 

Et  sanctus  Hieronymus  epist.  13,  ad  Panlimim  :  c  Si 
cupis  esse  quod  diceris,  monachus,  id  est,  soius^  quid 
Cicis  in  urmbus,  quae  utique  non  sunt  solorum  habi- 
tacuki,  iedmultoruiB?!  Traduxit  aiitemad  vitain  so- 
ciaiem  pollticamque  mmiachos  Eusebius  Vercelleusis 


que  absolule  injungebant  Ecclcsio^  Patres.  c  Hinc 
etiam,  ait  Morinus,  de  Poenit.  lib  vii,  cap.  15,  n.  12, 
orta  videtur  coiisucludo  postcrior  isla,  et  a  muHis 
usurpata,  monacbalem  habitumin  extremisinduendi, 
ut  quam  viventes  amplecti  poenitentiam  detrectave- 
rant,  morientes  saltem  honorent.  IIoc  fecerunt  magna 
cum  humilitate  et  animi  devolione  Ludovicus  Crassus 
Francorum  rex,  Blanca  sancti  Ludovici  mater,  el 
ante  hos  Burchardus  Meleduni  et  Corbolii  comes,  ut 
rcferunt  historiae  nostrse,  muliique  privati  eorum 

riietatem  imilati  sunt  atqiie  etiain  nunc  imitantur.  i 
I;cc  morinus ;  cui  addeiidum  videtur  hinc  forle  illud 
quoque  processisse,  quod  in  llalia  (forte  et  alibi),  ct 
prnecipiie  inter  nostrates,  non  raro  conspicitur  ut 
multi,  non  cum  in  extremis  aniniam  agunt,  sed  om- 
nino  mortui,  et  cum  ad  sepulturam  efferuntur,  vestiri 
alicujus  sacri  ordinis  habitu  voluerint,  et  sic  elalos 
terrse  mandari  testamento  suojusserint;  et  id  quan- 
doque  eliam  ex  superstitum  pietate  solumroodo  fiat. 
n  Si  forte  ignoscat...  Dei  bonitas.  Non  ponitur  du- 
bitative.  imo  nota  est  assertionis,  et  esl  peDitus  «. 
De  poenit.,  dist.  1,  quamobrem.  Ita  Glossa. 

Utitur  Paulinus  phrasi  Scriptune  hac  in  re  non 
infrequenti,  ut  Dan.  iv,  ^i;  Joel  ii,  U;  Jon.  iii,  9; 
Act.  viii,  22.  Audi  Ambrosium  lib.  ii  de  Poenit.,  cap.  5 
(qiiidquid  perperain  diibitet  RiluTa  in  1.  c  Joelis, 
an  is  eoriini  lihrorum  sit  auctor,  nam  ipse  de  se  in 
psal,  xxwii  scriipcns  teslatur :  De  paenitentia duosjim- 
dudumscripsi  libeUos,  quod  notanles  PP.  Bcnedictini, 

?|ui  ad  lydium  lapidem  Opcra  AmUrosii,  ut  de  aliis 
aciunt,  revocarunt;  manifeste  evincunt  noo  suppo* 
siiitium,  ut  alium  de  poenitentia,  quem  ut  pote  Viclo- 
ris  Tunonensis,  rejecerunt  iu  appendiceni,  sed  gcr 
mauuin  esse  Amhrosii  fcium) ;  audi,  inquam».  Am- 
brosium  refellenteui  objectionem  factam  a  NovatiaDis 
ex  biijusmodi  scripluris,  et  pnecipue  cx  ailata  Acto- 
rum  apost»  viii,  23,  auctoritate  irremissibililateni 
pCGCalorum ,  qiiam  somniabanl »  fuicientcs.  <  C^o 


Iti3 


KPISTOLA  AO  HEISTLLFLM.  —  fsOlJE. 


M 


autcm  ncc  Petrum  dul>ilas»e  diro,  noc  verbi  unius  A  20  neislni(<>  gravius  sihi  rulnnim  in  sacctiio  con.nni- 


unv  ttilicio  taniafu  causani  strjngulan<lan)  ariiitror. 
Sam  si  putant  dubitassc  Pelruni,  nunquid  ct  Deus 
dubitavit?  qni  ait  ad  Jerctiiiam  proplielani  {Cap,  \xvi, 
rers.  2) :  Sta  in  atrio  domus  Dommu  ct  responsum  da- 
bi$  omni  Judtc,  iis  qui  veniunt  adorare  in  domo  Do^ 
mini  omnia  rerba  quce  consti,ui  tibi  rcspondere  illis  : 
noli  auferre  verbum  :  (orsitan  audient^  tt  avertentur, 
Dicanl  ergo  ct  Deum  ignorass<;  quid  esset  futurum. 
Sed  non  ignorantia  eo  verbo  exprimitur,  sed  in  Scri- 
pturis  divinis  frequens  hujusmodi  coiisuetudo  adver- 
titur;  eo  quod  simpiex  sit  eiocutio.  Siquidem  et  ad 
tiechjelem  dicit  Dominus  :  tili  hominis,  mittam  ego 
te  ad  domum  Israel^  ad  eos  qui  me  exacerbaverunt^ 
ipnet  patres  eorum  usque  in  hodiernum  diem^  et  dices 
ad  eos  :  Ucsc  dicit  Dominus  :  si  forte  aud.ent  et  terre- 
bumuT,  Nesciebat  ergo  eos  posse  aut  noa  posse  con- 
verti?  Non  ergo  semper  dUi^.itantis  ista  est  ciociitio. 
Denique  ipsi  sapientes  sseculit  qui  omnem  gloriam 


rari,  el  sneculo  valedicere  solitudinomque  in  t»  riift 
conser\'are  et  erenium  inurbe;quod  a!:  Heistulfo 
exigeljaiur,  ut  indicat  Glossa,  et  paict  cx  cotiseqiicn- 
tibiis. 

p  Sicetam  non  bibas.  Per  siceram  inlellige  oinnern 
potum  qui  inebrial,  ut  55  d.,  in  palea^  vinoieiuiam  ; 
Glossa. 

Est  hac  in  rc  illud  Hieronymi,  epist.  2  ad  Nepoiia* 
num  de  vita  clericorum  :  i  Sicera,  ail,  Hc!;ra'o  scr* 
mone  omnis  polio  niincupatur,  qu:e  iiie  riarc  potest, 
sive  illa  qu:e  frumcnlo  coudcitur,  sive  pnmorum 
succo,  aut  cum  favi  decoqiiantur  iu  didcein  et  l.ar- 
baram  potionein,  uul  palmarum  fructus  cxprimiiiiluf 
in  liquorem,  cociisque  frugi.iis  a(|i«a  ping«iiur  culo- 
ralur.  >  Sicera  igitur  velnl  pro  a;enere  habonda,  ni 
etiam  colligilur  ex  capiiul.  dc  viAis  et  curtis,  c.  45, 
qiio  Scincituin  est  c  ut  unusquis<|ue  judcx  in  siio  mi- 
iiisterio  bonos  haheal  artilices,  feltros  fcriarios. 


suam  slatuunt  in  expressione  verborum,  quod  Latine  3  siceratores,  id  est  qui  corv:siam,  vel  pomalinm,  sivo 


forte  dicimus,  Graece  rax^  non  uLique  pro  dubita- 
tioiie  posuerunt.  Aiunt  itaque  dixisse  priinum  siio* 
nim  poetam  (llomer.,  lib.  111  lliad.)  13  vxya.  x^^  'o^o- 
fAai,  quod  est.  cito  vidua  ero  ;  et  alii.i  :  T/ya  7«/^  ori 
ntroxrencov^ev  ^A^^ttiot  Trovre;  f^ocfjuqOfvTXC*  Non  enim 
diibilaret  in  omnir.us  ^imui  iusurgenlitius  unum  facile 
ab  ujiiversis  posse  prostcrni.  Sed  nos  nostris  magis 
qoam  aiienis  utamur.  Dcnique  habcs  in  Evangelio 
qiiia  ipse  Filius  de  Patre  ail  (cum  misissct  servus  ad 
vineam  suam  et  occidissent)  Matth.  ixi,  57^  dixisse 
Patrem  :  Mittam  Filium  meum  diiectissimum,  forsi'- 
tan  ipsi  rerebuntur.  Et  aUbi  ex  sua  pcrsona  Filius  ait 
{JoQM»  VIII,  49) :  ^^eque  me  scitis,  neque  Patrem  meum. 
Si  me  uireiisy  et  Pairem  meum  forsitan  sciretis.  Si 
trpi  his  verhis  usus  est  Petrus,  quibus  Deus  usus  esl 
sine  pnxjudicio  scientiae  siue 


piratiiim,  vel  aliud  quodciinque  iiquamen  ad  bilicn- 
dum  aptum  fuerit,  facere  sciant.  1  Et  quia  poeniten" 
tes  quandoque  his  potionibus  canoncs  vinuiii  velan-' 
tes  cludeb;int,  nain  ut  de  his  ait  Plinius  lib.  \iv  cap. 
^,  I  iiiventum  est  qucinadmodiim  a(|ua  c]U(Kii:tt 
inebriarei  :  >  quod  dctcsiabaitlur  Palrcsconcilii  Ca» 
biloncnsis  11  an.  815,  cap.  55,  1  ut  dcl  cio^ius  iis 
(carne  et  vino)  inlerdictis,  ahorum  cil.oium  v^  I  po<- 
tiouum  appeliiuviverecognoscantur;  >  idciicoqiian* 
doque  in  taxatione  poenitentiarum  expresse  receiisc* 
baiitur  prolui.it;e  potiones,  ne  iraus  Icgi  fiercl.  Sic 
eoncilium  Womiatiense  anni  868,  cap.  50  :  <  A4  sti' 
neant  a  vino,  medoue  atque  cervisia  melli  a  per  tres 
dies  per  helKtoniadam.  »  Et  sollicitantibus  p  <  niien- 
les  ad  prxvaricationem  animadversioni}  us  (Kcuire' 
bant.  Li!>.r  1  Capilul.,  cap.  151  :  »  Di  nullus  presby« 
ler  aut  laiciis  paMiiientem  invitet  bibeie  aut  carnet» 
nianducaro,  nisi  ad  pnesens  pro  ipso  unum  vel  duos 


ciir  iion  accipiamus 
cl  Pelram  his  usum  sermonibus  sine  suae  iidei  pru;- 
iodicio  ?  Neque  enim  poterat  dubitare  de  Christi  mu- 

nere,  qoi  soivendorum  peccaloniin  dederat  polesla-  p  denarios  jiixta  quaiitatem  pcenileniix  dederil. »  Qua^ 
lem.  >  Uactenus  Ambrosius.  Quod  si»  ut  ipse  ex  ^  siiuncula  tamcn  in  margine  Glossu;  supra  aliaUc  sic 
€oryph(eo  poetarum  Gra^corum  facit,  tu  ex  antesi-      proponilur  et  solvitur  : 


gpano  Laliuonim  confirmare  volueris,  ad  illud  Vir- 
filiaiium  i£iieid.  I,  v.  !207  : 

•..  ForsaD  et  bsc  olim  meniinisse  juvabli. 

AiJkiito  quoque  Ulpianum,  ff.  de  rei  vindicat,  1.  item 
Jt,  ubl  foriassis  et  forte  non  dubitative  accipit.  Igitur 
Paolious  ciim  dixerit  :  si  forte  ignoscat  Dei  bonitaSf 
DOB  anceps  erat  de  bonitate  Dei,  sed  inorem  secutus 
esl  Seripturarum. 

**  Crntius  esse  non  dubites,  Visum  enim  fuit  majo- 
ris  poeox  conversari  inter  homines,  el  hominum 
carere  suffragiis,  quam  procul  ab  hominibus  solatiiim 
bonioom  000  sentire.  C.  de  aposta.  hi  qui  :  Glossa. 

Etenim  cum  dicat  Seneca,  epist.  9  :  t  innaU)  est 
dilcedo  amiciike  :  et  qtiomodo  soliludo  in  odio  cst, 
lic  io  dulceiine  appetitio  societatis ;  cl  lib.  iv  dc 
Benef.,  c.  18  :  Fac  nos  singulos  :  quid  sumus?...  so- 


Nunquid  licct  ci  bil.ere  lac ,  vcl  amygdalinam 
aquam,  aut  uvas  comedere  ?  Dicil  W^  Credo  quod 
sic,  quia  lalia  non  inebriant.  Ita  illi. 

<i  Carnem  nullo  unquam  tempore  comedas.  Sed 
nunquid  ova,  cum  ovum  sit  cato  liquida,  vel  lac, 
cum  l)C  non  sit  iiisi  sanguis  colore  mulato?  Dicimus 
quod  non,  et  h;)c  vuU  littera  illa  qii.^  sequitur,  in 
pane  et  aqua  :  sed  tamen  poiest  inteltigi ,  qiiod  hoc 
debeai  facere  in  certis  diebus  ut  legitimVs  feriis.  Sed 
nunquid  de  lardo  utetur?  nunquid  nomine  carnis  esl 
prohibilum?  videtur  quod  non,  arg.  82.,  d.  presbyter^ 
ibi  cniin  sagimen  permittitur,  quando  ova  pcrniit- 
tuntur.  Glossa. 

^  ]n  pane  et  aqua  et  sale  pmnitere.  Non  novum  in- 

ventuin.  Epiphanius  Iixt.  7o,  n.  6,  scribens  contra 

Aerianos  damnantes  Christianorum  jejunia,  aposto^ 

lorum  tenq)ori..us  hunc  rilum  acceplum  referendum 

detaiem  loUe,  et  unitalem  geiicris  humani,  qiia  vita  D  essc  aflirmat  :  c  Quod  si  ex  apostolorum  consiitU' 


suslioelur ,  scindes  :  >  nihil  gravius  molestiusqiie 
accidere  bomini  poterit  quam  amiconim  coiivictu  ct 
iocieiale  privari.  Vidi  ego,  cum  dc  more  inviserem 
earceribus  deteutos,  rem  mihi  lunc  miram  tmuiieies 
CDStodise  tradilas  se  inviccm  conviciis  querelisque 
iodesineuler  impeientes ,  el  maledicla  jiirgando  mu- 


tione  repetenda  no  is  aucloriias  est,  ...  cur  sex  pn« 
schalisoiebus  (intelUge  maj.orem  belfdomadam)  nihii 
omnino  ad  cibiim  pneler  paneni,  saleni  ct  aquan> 
adbi;  eudum  definiunt? » Quod  in  Exposit.  fidei,  n.  22, 
vcsci  xerophagiis  dicit  :  t  Sex  illos  pascbatis  dies. 
inqult,  xerephagiis,  hoc  esl  arido  victu,  iransigere 


loo  Uimente  bile  vomentes,  ita  ul  uiter  ipsas  vix  ad  ^  omnis  populus  assiievit :  hoc  est  panem   duntaxaC 


koramqoies  aliquaotula  paxque  daretur.  Eveuit  ut 
taeleris  absolutis  diraissisque,  una  lantummodo  reli- 
foa  fbiet.  loconsohibilem  regressus  inveni,  et  ferme 
coodaioakB  spei.  Rogala  quid  rei  esset  cur  sic  apgra 
dolerel,  subiatis  veterum  inquictudinum  causis,  iur- 
giisi|ue  submolisv  rcipondit  solitudinem  suam  se 
dii^ere,  oec  judicio  suo  aequiparandas-  rixas,  lites, 
coBvicia,  qusalias  perpessa  fueral,  cuni  hac  qiiietc 
ftitenliuqtie  oecessario.  Adeo  igitiir  gravis  est  ^olitu- 
do,  Dl  vel  cum  pace  ipsa,  bonorum  omnium  maxiino, 
>lii|iefida  oeosealur.  Merilo  crgo  dicebat  ruiUinus^ 


cutn  aqua  sub  vesperaro  adhiberc.  >  Quod  ad  totam 
quadragesimam  extendit  canon  ^O  conc  hi  Laodiceni.. 
f  Oportet  totiim  Quadragesimam  je|iiiiare  ari  is  ve- 
scentcs. »  Graeca  hai  ent :  ^ct  ndum^  Tr>  rcffo-otjD«xo9>i> 
y«?Qrf vf (v  Si9/>«f  «7oCyTac>  Tertullianus  adversus  ph^ii- 
cos,  cap.  i,  videlur  innuere  xeropbagtis  addi  potuisse 
aliquid  prauer  paiiem  et  sal,  sed  aridum  et  exsuc'* 
cum.  <  Arguunt  nos,  ait ,  qiKKt  jejunia  propria  eusto- 
diamus...  quod  e;iam  xerophagias  observemus,  sie» 
cantcs  (ibuin  ab  omui  carue,  et  omni  jurulentia,  el 
uvidioribus  quibusciue  pomis,  ne  quid  vinositatis  vcl 


11,5  S»  TAiJLlM  rATIU.vaCILE  AQLlLKIENSIS  IW 

eJamus  vel  poU*m'.is.  •  Xoropfiagiis  antem  hoinoiilia-  A  sic  insius  depositio  liumilitatis  est  spcciinfcn,  el  taoitn 

Sias  subdendo,  iii  csl,  crudoruin  comestioncs,  tletra- 
ere  jcjunio  monachi  non  puLibant.  «  Nec  lanla  cura, 
ail  Cassianus  de  instit.  renuutiauL,  cap.  ii,  intcr 
cos  parandoium  cihonnn  vel  coctionis  impenditur, 
qiiipoe  qui  maxiine  xerophagiis  vel  hoinopliagiis 
uluntur.  >  Jam  vidcs,  cum  homophagiani  inler  mo- 
nachos  audis,  non  eam  csse  quain  in  ethnicis  detc- 
stehatur  Arno  ^ius  lib.  v  adv.  genl.  :  «  BacchaoaUa, 
aiehal,  pnEtermittamus  immania,  quibus  nomen 
Omopliagiis  Graicum  est :  in  (|uibus  lurore  mentilo... 
caprorum  reclamantium  viscera  cruentatis  oribus 
dissipatis.  »  Sed  comestionem  inteliige  crudorum, 
puta  raphanos,  rapas,  allia,  cxpas,  pepones,  cucunic- 
res,  c;clerarumque  herl!arum  vel  oloriim  cauli^s, 
fjueis  vel  acctaria,  vulgo  imalate^  ruint,  vel  crudis 
sinc  alio  condimeulo  vescimur.  Qiiod  aulem  anliqui- 
tus  dicebanl  xerophagia,  sub  Pauliiii  tempora  siaum 
cibum  dicebant.  PoBnitenliale  Beihe,  cap.  7»  citatuiii 


coufessio  deiicli  pitrali.  Joan.  Sarisheriensis  de  Nu* 
gis  curialium  lib.  vi,  cap.  L^  :  «  Fit  interdum  ut  ex 
delicio  suo  privetur  iniles  milili^e  cingulo,  in  his 
maxiine  ubi  sacrilegia  committuntur.  >  Et  infni  : 
«  Profeclo  dignus  esl  privilegium  (cinguli  et  gladiit 
de  quo  ibi  loquitur)  perdere,  qui  concessa  abutitur 
poteslate.  »  Sed  el  occasionem  denuo  in  homicidia 
reiabendi  satagcbant  Paircs  anferre,  cum  deposilio^ 
)cm  gladii  prj'cipcrcnt  homicidis  poenitentibus.  Hine 
scrihebat  Leo  papa  Rustico  Narbonensi  cpiscopo, 
epist.  92,  cap.  10  :  «  Conlrarium  omnino  esse  eci  le- 
sias:icis  regulispost  poeiiitentiie  aclionem  (ergo  mul:o 
magis  in  ipsa  aciione  pcenitentix)  redire  ad  mililiam 
s;ecularem  :  unde  non  csse  Ii!)erum  a  laqucis  dial>olit 
qiii  se  iniliiiic  niundamc  voluerit  implicare.  »  Bl  Pa- 
tres  coiicil  i  Nicxiii  resunientem  militiae  cinguliim 
post  conversionem,  jam  o!im  d^^positum,  ad  proprium 
vomitum  tanquam  canem  redeuntem  decem  annorum 


a  Morino  lib.  vii,  cap.  20,  n.  2  :  «  in  unaquaque  n  poenitcntia  post  triennii  inter  audientes  commora 
hebJomada  tres  dies  siiie  vino,  el  medone,  et  cariie,      '* -     "    -•=  -  "^    — »— • — 

et  jejunei  usque  ad  vesperam,  el  manducet  de  «rro 
cibo  :  et  trcs  quadragcsimas  semper  de  sicco  cibo,  t 
Et  e\  Poenitentiali  Romano,  ibidem  n.  4  allalo  :  je- 
iuuet  ad  vesperam,  et  lunc  rcficialur  de  sicco  cibo, 
Infra  :  jejunet  diios  dies  in  hcbdomada  ad  nouam, 
et  de  sicco  cibo  comedat.  Quod  temperaiiti;e  genus 
non  ignotum.ahnicisfuissecoUigilurcxCapitoIino,  in 
Antonino  Pio,  cap.  i5  :  «senex,  anlequam  salutatores 
vcnirenl,  panem  siccum  comedit  ad  sustendandas 
vires ;  >  ex  Vopisco  in  Tacilo  cap.  i  i  :  c  panefn  nisi 
siccum  nunquam  comedit,  eumdemqne  sale  atque 
aiiis  rebus  conditum»  i  Et  Seneca,  qui  de  se  dice- 
bat :  «  panis  siccu$,  et  sine  mensii  prandium,  post 
quod  non  suni  lavandx  manus.  >  Non  loe  latct  siccus 
pro  solus  quandoque  poni.  Julius  Capitol.  iu  Maxi- 
niinis,  c.  43  :  «  viros  considares...  alios  siccis  vehi- 
culis  eihiberet,  aliost  etc.  >  quod  Uerodianus,  lib.  vii 


tionem,  cap.  li,  alias  i2,  censuerunt  multaiMiuni; 
Pro  tuenda  autem  juslitia  arma  resumcre  non  inicr^ 
dicebatur,  ut  patet  ex  synoilo  Romana  anni  i078, 
c.  5 ':  c  arma  deponat,  ulteriusque  non  ferai,  nisi 
consilio  episcoporum  pro  defendenda  justitia.  »  Quod 
praecipue  in  hosles  l^cclesij;  fieri  permisit  Nicolaus 
pana  cuidam  matricidx,  ut  esl  53,  q.  2,  c.  latorem  : 
c  Arma  non  sumat  nisi  contra  paganos. »  Imo  cujns- 
que  pceniientiae  loco  arma  in  inlideles  ferrc  conci- 
lium  21  Claromonianiim  an.  i095  convocans  fidc*- 
les  crucc  signatos  ad  lo<a  sancta  repetenda  sub  LV- 
bano  11,  siatuii  habendum  can.  2  :  Quicunque  pro 
sola  devoiione,  non  pro  honoris  vcl  pecuniae  ade"- 
piione,  ad  liberandam  Ecclefliam  Dei  Jerusalem  pro«- 
fectus  fuerit,  itcr  illud  pro  ojnni  poeniientia  rcpulc^ 
tur.  > 

^  ^ec  III  (fuolibet   loco  litigare  prwsumas.   Ext 
ideo  dicit,  quia  apud  sxculare  iribunal  non  debei 


cap.  3,  habei  (iwoif  o^^moKrtv^  id  est,  ui  intcrpreia-      suara  querimoniam  disceptando  proponere  quisquain 
iur  Polilianus,  s  ne  ullis  mimsteriis  solos  vehiculis  L  publi 


impositos.  Sed  magis  ad  verbura  fiovoic  solis  legcn- 
duin,  et  hoc  est  siccis  vehiculis.  Quod  non  inteliigen- 
ies  quidam  typographi  in  Capitolino»  non  siccis  rc/ii- 
culis,  scd  Scythicis  incpiissimc  reposuerunl.  liem 
assnm  sicut  siccum  iJcm  est  ac  solum,  ei  assa  vox 
est  soln  ei  nuda  vox  non  admistis  aliis  musicis,  aii 
Nonnius  iii  Dict.  ab  A  incip.  Apprime  ad  rcm  facii 
quod  ait  in  dictionc  scquenti  :  «  Assum  existimaii- 
dum  est  in  obsoniis  sine  pigmenlo  saporis  alieni  : 
quemadmodum  merum  dicitur  solum.  »  Qiiocunque 
modo  autem  accipiatur  siccus  panis,  panis  hic  frngi 
esi  hominis  ct  temperati ;  cibus  vero  siccus  est  pocni- 
lentis,  ut  supra  demonsiratum  est. 

*  Armis  nunquam  cingcre.  Nisi  consilio  episcopi 
pro  justitia  delcndenda,  etest  infra  de  poenit.,  dist.  5, 
falsas.  Haec  Clossa. 

In  horaicidas  prxsertim  haec  poena  siatuitur.  Con- 
ciliuni  seu  capitulare  Wormaciense  anni  829,  tit.  3, 


ice  pocnitens,  sed  ecclesiasticum  judicinm  del>ri 
adire,  sup.  2  q.  i  aliud,  Supple  crgo,  nisi  hic  in 
propria  causa  et  coram  ecclesiasticis.  Glossa. 

u  Vxorem  nuvquam  ducere.  Si  iamen  duxerii^ 
ienet  malrinionium,  urgum.  supra.  eo  I.  Quicunque, 
Alii  dicnnt  cx)ntra,  ut  not.  infra  eod.  §  de  potnitenti' 
bus.  Glossa. 

A  quarto  sa^culo  usque  ad  octavum,  imo  ad  duo-^ 
decimum  usque  viguisse  et  a  miliiia  abdic^tionem, 
ct  nuptiarum  prohibitionem,  vel  ab  uxore  abstinen- 
tiam;  posi  hoc  tempusauleinutnimqiieccssasse,  Ec* 
clesiamqiie  cum  poenilentibus  initius  egisse  pluribus 
docet  ernditiis  Morinus  lib.  v  de  Poenil.  a  cap.  i8, 
usque  ad  2i ;  qnx  si  vacat,  lege. 

'  In  balneo  nunquam  lavare.  Nisi  de  necessiialc. 
De  consec,  d.  5,  pervenit.  Clossa. 

Clemen^  Alexandrinus  lib.  iii  Pne.hig.,  cap.  9  : 
c  Balnei,  ait,  qnatuor  sunt  causa^,  propter  quas  ad 
ipsiim  accedimus.  Vel  eiiim  causa  munditiei ,  vel  ca- 


cap.  5  singulariter  de  uxoricidis.  <  Qiiicunque  propria  D  loris,  vel  saniiatis,  vel  postremo  voluptalis.  Volu- 
uxore  dereiicta,  vel  siiie  causa  tnfer/ecdi ,  aliam  du-      ptatis  autem  causa  qiise  instiluilnr  loiio,  est  reji- 

xerit  uxorem,  flrmis  depositis  publicam  agat  poeni-       -  -^ -> ■     -         • 

tentiam  :  »  generalilcr  aulem  concilium  Triburiense 
anni  895,  can.  55.  «  Si  qiiis  sponie  homiciilium  fecc- 
f  it,quadraginta  diebus  ab  ingressu  ecclesiae  arceatur, 
et  nihil  manducet  illis  quadraginta  diebus  prcCter 


ftolum  panem  ei  salem,  neque  bibat  nisi  puram 
aquain  :  nudis  pedibus  incedat :  lineis  non  induatur 
vestibus,  nisi  iantum  feraoralibus  :  saecularia  aniia 
non  poriet .-  nullo  vehiculo  uiatur,  ctc.  >  Quse  coii- 
sona  suni  statutis  a  Pauiino.  Dupiici  autem  ex  causa 
id  a  Patribus  staiutura  fuitt  vidcltcei  ut  poenitentes 
|>n£seferent  hurailitatem,  et  ut  occasionem  pcccandi 
in  alterius  sanguinera  evitarenL  Sicui  enira  gladii 
delalio  honoris  esi  insigne,  ut  dicebai  Guntherus  Li- 
gurinos,  lib.  i  de  Gesi.  Friderici  imperatoris  : 

.«.  GUdius  niiiado  facii  este  ?erendos ; 


cienda  :  impudens  enini  voluptas  est  omnino  exscin- 
denda.  Suinendum  est  auiein  lavacrum,  mulieribus 
quidem  mundationis  causa  et  sanitatis  :  solius  autein 
sanitatis  causa  viris.  Caioris  autem  causa  lavari  est 
superfluum,  cum  quod  frigore  collapsum  esi;  possii 
aliicr  recreari.  »  Sed  haic  vel  viro  bene  moraio  ei 
frugi  conveniunt.  Perfectionjs  aulem  sludioso  aadi 
quid  dicat  Diadochus  episcopus,  c.  5i  de  Perfectione 
spirituali :  «  Conferre  se  ad  balneum  nemo  pccca- 
tum  aut  a  ratioiie  alienum  esse  dixerit :  propter 
Gontinentiam  iainen  ab  eo  se  abstinere,  el  viriie,  et 
maxime  lcmperantis  csse  dico.  >  Uuod  tolerabai  in 
puellula,  vetaiiai  tamcn  in  adulia  Hieronymus  episi. 
/,  de  Institutione  fiiia! :  «  Usque  ad  annos  robasi» 
xiatis,  si  necessilas  postulaverit,  ci  balneas  adeat.  > 
Sed  infra  :  <  Mihi  oranino  in  adufta  virgine  lava- 
crum  displicci»  qus  seipsam  debet  erubescere*  > 


197  LIBER  EXIIORTATiOMS  AI)  IIEMUCLM  FOROJLL.  108 

Has  aulem  biandiiias  quas  in  virgine  reprobabant,  A  raciliiis  et  foc.lius  dclinquilur  in  boe  c.rimine  quani 

jure  a  peccaloribus  pocnitenlibus  removebanl  saii-  in  aliis»  idco  diirior  pocna  in  eo  slatuitur  ar.  5i,  d., 

cUssimi  Patres.  Adde,  cum,  ut  dicilur  Capiiul.  lib.  §  verum.   Giossa. 

V,  c  iii :  €  Pcenilentcs  .  .  .  cilicium  a  sacerdoie,  *  Venialiter  ut  accipias,  Arg.  quod  Ecclesia  potost 

sicui  ubique  constitutum  cst,  consequantur  :  super-  corpus  ct  sanguinem   Doniini   qiiibusdam  etiam  iii 

fluum  essc,  t  ul  dicebat  sanctus  Ililarion,  el  habct  fine  prohibere,  arg.  27,  q.  i,  imptidicas.  Sii.  2,  q. 

in  cjus  Vita  sanctus  Hieronymus,  i  munditias  in  cili-  5,  si  quis  episcopum  aut  presbyterumy  su.  13,  q.  ul- 

cio  qnrctere.  >                                           1  lima  quxsitum  est,  ibi,  seciindum  pra'cepla  cano- 

y  A   communione  sacri  corporiSy   etc,    abstinere,  num.  Ad  hoc  quod  quaiiJoqut;  illud  quod*jurc  com- 

Ergo  videliir  quod  magis  peccat  qui  uxorem  inlerfl-  muui  compctii  diciliir  concedi  rcspcctu  miscricor- 

cil,  quam  qui  matrem,  quia  major  poenilenlia  impo-  di;e  et  pielaiis,  arg.  sn.  U,  q.  ^.quonium,  ff.  de  usn- 

niiur  huic  uxoricidaD  quam  mairicida:  in  illo  c. /<7/o-  fruclu,  si  cj/raw^^o,  ct  i<i  Cielcris  hic  sigiiaiis  :  uam 

rem  quod  est  infra  q.  ead.,  et  sic  majus  esl  crimen,  universa;  via;  Domini  miscricordia  et  veritas.  Jcan. 

ai^.  24»  q.  i,  non  afleramus,  quodconcedit  H.  ;  nain  Glossa. 

dicil   quod    magis  peccat  qni  se  ipsum   inlerflcit  «»  Sanguis  tuns.    M  est  pcccalum.  Uiide    illud, 

quam  qui  alium.  25,  q.  5,  si  non  licet.  Unde  magis  sanguis  sanguinnn  tetigity  i  J  esl,  p^Tcatum,  44,  disl. 

peccat,  qui  partem  cccporis  sui  interflcit,  quam  qui  EpUesiis.  Joan.  Glossn. 

inatrem.  Probat  hoc  etiam  pcr  iliain  auctorilatem  :  ^^  y'os  alioui.  Ar.  quol   non  imputatnr  pmebilo 

vrapter  hoc  relinquet  homo  patrem  et  matrem^  et  ad-  subdilorum  iniililia,  cx  quo  pcr  eiiiii  non  stat  quo- 
karebit  mxori  suir.  extra  de  biga.  debitum.  Alii  di-  ^  miniis  corriganliir,  arg.  7,  q.  1,  §  cum  auttm.  St.p. 
cunt   quod    magis   pcccat    qiii  matrem  inierflcit,  "  dist.  H,  Ephe.siis  sup.  44,  d.  c.  uit.  Glossa. 

quam  qui  uxorem;  sed  qu'a  homines  proniores  sunt  Qiia^  adduntur  conbiiio  secundo  ex  Burchardo  lib. 

ad  inlerficiendum  uxores,  iJeoob  lioc  magis  puiiiun-  vi,  cap.  40,  sunl  vel  ohiier,  vel  ex  professojam  in 

tur,  ut  sic  relnihantur  a  tali  facinore.  Lnde  non  supcrioribus  expiicala  fere  omnia;  ideoqiie  aH]uum 

valet  haec  argumentatio  :  gravius  puniuntur,  ergo  ea  intacta  omittere  visum  est,  ne  actuin  agere,  et 

|nivius  peccant.  Et  est  si  in  fornicatione  noloria  :  patientiam  iectoris  ulterius  gravare  importuni  vidca- 

licet  enim  multa  crimina  sint  graviora,  tamen  quia  mur. 

«»  ■■  I  I      I     ■  .  ■  I     1  ■      i»i^M^— — i^ 

22  SAMGTI  PaULINI 

PATRIARCHiE  AQUILEIENSIS 

LIBER  EXHORTATIONIS , 

VULGO 

DE  SALUTARIBUS  DOCUMENTIS, 

AD  HENRICUxM  COMITEM  SEU  DUCEM   FOROJULIENSEM  SCRIPTUS ,  UT  VIDETUR , 

CIRCA  AN.  795, 

Collatus  cum  pluribus  editionibus^  et  notis  opportunis  illustratus. 

CAPUT    PRIMUM.  G  amare  bonum  summa  est  beatitudo.  Qui  Deum  amat 

bonus  est :  si  l»onusergo  «  et  beatus  :  quem  quanto 
Justitia  et  beatitudo  amare  Deum.  ^^^^  ardcntius  amat,  b  unto  melior  efficielur.  Qua- 

O  mi  frater,  si  cupias  scire,  quamvis  ego  nesciam  *  lcnus  Iioc  beatissimo  bono  abundare  te  facial, 
flnam  perfeclissima  atque  plenissima  est  juslitia,  charissimc  frater,  ipse  qui  est  lioc  lK)num,  quotidia- 
Deum  tolo  corde  amare,  illique  tola  adha>rcre  vo-  nis  precibus  intcgro  cordis  desiderio  eum,  etsi  indi- 
hinute,  qui  est  suinmum  bonum  !   Summum  vcro      gnus,  deprecari  *  sludeo. 

VARI ANTES  LECTIONES. 

*  Sic  i»M«.  Al  erf.,  qux  .  .  .  sit  justitia.  Jusruia  namque  est  Dcum,  clc.  Ita  notant  in  marg.  PP. 
Bemedicttm.    *  Sic  ms.  Ger.;  at  PP.  Bcnedict.  sludcani. 

.NOTiE. 
PRiBFATicKCiiLA  AD  NOTAS  8EQUE.NTES.  lcm,  qui  dcbitor  omnibus  sum,  omnibus  saiixfacerc. 

Ftoonnlbs  ex  sequenlibus  notis,  quic  ad  criliccn  Qui  criticen  in  historia  et  discipiina  seclantur,  ha- 
md  speclanl.  poteram  quidem,  benigne  lector,  »>enl  el  hic  nonnihil,  et  reliquo  m  opere,  quod 
.•..- -T^  Q^^  «.,:^  a^vnria..im  nniic  hnp  ai!  mnrPQ      corum  dcsidcno  fuaat  saUs.  Habeant  iRilur  etqui 


liltere.  Sed  cuin  adverterim  opus  hoc  ad  mores      eorum  acsioeno  lacial  saUs.  Habeant  igilur  ei  qui 

Kinere.  cl  concionaloribus  verbi  Dei  non  inuilie  D '»®'*es   excohinl  aliorum,  quo  sermones    siios  ad 
nim.  pncsertim  consacerdotibus  noslris  congre-      cajierorum  aediOcaiioiiein  locupletenl  et  magis  con- 
pliofinm  S.  P.    Philippi   Nerii,  quibus  incumbit      "rmenu 

popnlo  verba  faciendi,  quibus  libcr  iste  pla-  23  ^  ^}  bonus  eujo  ct  beatus»  Seneca,  epist.  85: 


j|  siylo  digestus    specimen    et  exemplar  cssc  c  heata  vita  bonum  in  se  perieclum  habet  inexsiipe- 

polestyiioaab  rejiidicavi,  imoin  commodum  cornm  rabile;  quod  si  est,  perfecie  beata  est.. .  Nunquid 

Stffluriim  esse  duxi,  si  data  occasione  materiain  pro-  dubitas  qnin  beata  vi(a  summum  bonum  sit?  Ergosi 

pontamv  alionim  sanctorum  Patrum  scriptoruoiquc  summum  bonum  habei,  summe  beata  esl.  > 
•eoteiitiis  consimilibiis  fulcircm,  ne  aliundc  petcrc  ^  Tanto  melior  eflUietur,  Optime  in  hanc  rem  ha- 

coigefenlurt  qux  forle  ad  picpcsilum  farorcni.  ><  1-  bcs  disscrcnlcm  pray  cxlcrisAugustinum  de  moribus 


199 


S.  PAULINl  PATRIAHCll^  AQUILEIENSIS  ^ 

CAPUT  II.  A  excellenlioribus  animae  dignitalibusjubcmar  diligcr« 

Hominis  in  creatione  prccrogatittr.  ConJiloron,  ul  quantum  a  nobis  intelligilur,  di*iga- 

lur ;  ct  quantiim  diligilur  scm|>er  in  memoria  •  q;ia 
recipitur,  habeatur.  Ncc  solum  sufficil  nobia  Deucn 
intcUigere,  nisi  Gat  in  amure  ^us  voluntas  nostra  : 
imo  nec  boc  sufricit,  nisi  cum  mcmoria  et  voluntalc 
opus  addotur. 

24  CAPUT  IV. 
Converti  ad  Deum^ 

Tuo  vcro  capiti,  fraicr  charissimc,  addatnr  gratia 
spiritualis  scientix,  qux  mentem  tuam  illuminct,  et 
ad  \itam  ?etern.im,  sicut  dcsidcro  ci  opto,  pcrducat. 
Toto  eiiim  cordis  niei  alTectn  opto,  Dcumquc  depre- 
cor,  ut  semper  ad  antcriora  lc  cxtcndas,  donec  per- 
venias  ad  sublimem  perpetux  bcatiludinis  coronam  , 


Tuvero,  fralcr  charissimc,  inlellige  quia  consi- 
lio  •  sancia  Triuilatis,  et  opcre  roajcslatis  diviiiie 
creatus  es  :  ex  prim6quc  condi.ionis  bonore  inlenige 
quanlum  debcas  Condilori  luo,  dum  tantum  mox  in 
conditionc  dignitatis  privilegium  pncstilit  tibi  Con- 
ditor  jclcrnus ,  ut  tanto  eum  ardentius  amarcs , 
qnanlo  niirabiliorem  te  ab  eo  esse  condiium  iutclli- 

gercs. 

CAPUT  ILI. 

Imago  Dci  quomodo  in  homine. 

Nec  hoc  solum  ^  quod  consilio  sanctx  Trinilatis 

sic  cxccllcnler  a  Condilorc  conditus  cs ,   sed  etiam 

quod  ad  imaginem  et  similitudinem  suam  ipsc  Crea- 


lor  omiiium  le  creavil :  quod  iiuUi  alii  cx  creaturis  ,  B  d  aniiui  lui  nobilitatcm,  quam  in  lc  op  imc  scio. 


iiisi  soli  homini  concessit.  Ethxc  est  imngo  unilalis 
et  irinilatis  omnipoientis  Dci,  quaiQ  anima  tua  hal>et 
fu  sc :  priinum  quia  sccundum  Dei  donum  vivis  ac 
sapis  * ,  sccundum  quia  a  J  iniaginem  tui  conditoris 
creatus  es :  tcr:iuni  licct  unus  sppolieris  homo  ^ 
iamrn  trcs  habcs  a  Patrc,  et  Filio,  et  Spirilu  sanclo 
coiiccssas  dignttites,  iJ  cst  iutcUectuiu  ,  voluutaieoi 
etmcmoriam*  Quod  iJem,licel  aliit  verbis,  inEvan- 
gclio  designatur  >  dum  dicitur ,  Diligcs  Dominum 
Deum  tuum  ex  tolo  corde  tuo,  et  ex  tota  anima  tua^  et 
Bxomnibus  viribu»tui$  (Matth.  xxii,  37). In  his  igitur  ^ 
iribus  iiuagiuem  Conditons  nostri  nurabilitcr  gerit 


nuilis  amicorum  consiliis,  nulla  sxcularium  ambi- 
tionc  desideriorum,  ab  amorc  Chrisli  immutari  pcr- 
mittas.  Noli  toam  bonitatcni  aliorum  malignicate  ob- 
scurare;  scd  ubiquc  quantuin  valcs,  amabilis  coram 
Deo  ct  onmi  populo  apparcas  '.  Non  deerit  libi  gra- 
tia  adjuvantis  Dei,  si  libi  adcrit  voluntas  adnKmilio» 
nis  sanclac,  quam  saepius  iii  Scripturis  divinis  loefis 
bonitatis  tu»  attcntlrt, 

CAPUT  V- 

Eleemosynam  et  pia  opera  iuadet. 
EitOt  qiueae  S  qoamris  laicus,  ad  omne  opns  Dei 


*  Sic  ed.  Yen.  i551.  At  PP.  BB.  vivit  ac  sapit  sicuti  ad  im.  sui  Conditoris  crcata  est.  *  Sic  \ 
tasil.  Froben^  an.  1556.  At.  PP.BB.  quairccipit;  et  notant  in  mara.  Ms$.  nonnuUi^  quxpraecepit  habt 
*  PP.  BB.  addunt :  Noii  pulare  quod  is  qui  bominibuii  aiiquando  displicei.  Deo  per  omnia  displi< 
^  BasiL  et  \enet.  add.  tc.    '  PP.  M.e</.  mcdiocrisaddclinqucntcs,adDciinlinnosiniscriGors. 


iii  sua  natura  noster  interior  bomo,  ex  qiiibus  quasi  C  promptus,  pius  ad  paupercs  *  ct  inflrmos ,  consola- 

YARIANTES  LECTIONES. 
*  Sic  ed.  Yen.  1551.  .U  PP.  0B.  vivit  ac  sapit  sicuti  ad  im.  sui  Conditoris  crcata  est.     *  Sic  Ven.  et 

dispUceat. 
dclinqucntcs, 

NOTiE. 

Ecclcs.  lib.  1,  c.  ii  :  <  Quanto  mclius  atquc  diffiisius 
diffainatuT  (Deus),  tanto  diligitur  et  amatur  ardcn- 
tius.  iiMOtl  cum  lit ,  nihil  aliud  ab  humano  gencre 
qiiam  ccrto  ct  constanli  gradn  in  optimara  vitam  el 
bcatissimam  pcrgitur.  . . .  Nain  quid  crit  aiiud  opti- 
mam  hominis,  uist  cui  inhxrerc  cst  bcatissimum  ? 
Id  autem  cst  solus  Deus,  cui  hxrerc  certe  non  va- 
lciAus,  nisi  dilcctione,  amore,  ciiaritate.  > 

a  Consilio  sanctte  Trinitatis.  Qui  scripsit  li!:ruin  dc 
Spiritu  ci  Anima,  inter  Opcra  sancti  Auguslini  re- 
poni  soliluni,  sivc  is  luerit  liugo  de  sancto  Victorc  , 
ut  vult  Trithemius,  seu  quidam  Cistcrciensis  mona* 


Animal.c. :  <  Nccobboc  soluniquidem,quod  adcon- 
siliu  .11  sancUe  Trinitatis  sir  excclicnler  a  Conditore  con- 
ditusest,  sedeliamquod  adimaginemct  similitudincm 
suam  Crealor  omnium  cuin  crcavit,  quod  nulli  altcri 
ex  crealuris  donavit;  qua;  imago  diiigenlius  in  inle- 
rioris  liomiuis  dignitate  ct  nobilitatc  cst  consider.  n- 
da.  »  Et  quia  facHe  est  invcntis  addere^  fuse  prose- 
quiturcxponere,  quomoth»  anima  in  suis  operaiioni- 
buscl  potenliissil  iinagoDei  omn.a  vivijicaniis,  mo- 
venlis,  guberiMintis  :  deinde  recidit  in  scnsus  et 
verba  Pauliui,  ut  niox  paiebit. 

c  Tres  habes  a  Patre^  et  Filio^  et  Spir»  S.  dignita- 
tes,  Scriplor  laudalus  sic  :  <  Et  licct  uuius  sit  aniina 


cbns,  et  nominatim  Alcherus,  ut  volunt  PP.  Bciicdi-      , —  ^^..^ — „.».  ...^  .  . ..^.  »...„,  „.. 

ctini»  ccrte  Pauliiio  postcrior  fuil ,  quia  non  modo  D  naiune,  tres  taiuen  in  se  habet  vircs,  id  cst ,  iultllc- 
cap.  57  citat  B6cthium,  Augustino  postcriorcin,  sed      ctum,  voluntalcm,  et  memoriam  :  quod  idem,  licet 
eliam  hoc  et  sequens  Paulini  caput  ante  oculos  illum      aliis  vcrbis,  in  Evangclio  designalur ,  cum  dicitur  : 
habuisse,  dum  cap.  35  et  56  cxararet,  patebil  scri»      '"*"       '^ 
ntorcm  utruinquc  confercnti ;  atquc  adco  cx  vcrLis 
ipsis,  qoaesubdimus,  consiare  polest :  <  Tnnia  di- 
goitas  nomanae  conditionis  cssc  dignoscitur,  ut  non 
solum  jobentis  scrmonc,  sicut  alia  scxdienim  opera , 
ted  consilio  sanct»  TrinitatiS)  ct  opcre  divinae  maje- 
■tatis  sit  creatus  bomo :  ut  cx  priuias  conditionis  bo- 
nore  inteliigcrct  quanlum  debercl  suoconditori,duin 
lantuin  inconditionc  mox  dignitatis  privilegiumpne- 
•tiiit  ci  conditor,  et  tanto  aniplius  conditorcin  diligc- 
ret,  quanto  mirabilius  ab  eo  se  conditum  intcihgc- 
Kl.  i  (^is  non  vidct  hxc  ab  codem  fonie  procc- 
dere?  Quod  cnim  Paulinus  singularitcr  Hcurico  di- 
'  lenit,  hic  scriptor  homini  cuicunque  in  generc  ac- 
coBunodat,. 

^  ^ec  hoc  sotumt  etc.  Auctor  libri  de  Spiritu  et 


Diliges  Doininuin,  etc.  i  Pcrgiibic  cxponere{;euera- 
tioncm  Filii  ct  proccssioiiem  Spirilus  sancti  lu  divi- 
iiis  per  inlellectuiu  et  voiuntatem,quxapplicatanimae 
ct  potentiis  ejus. 

^  In  his  tribus  divinam  imaginem.  Citatus  aador: 
<  Atque  iu  his  Iribus  divinam  imaginem  gcrit  mlra- 
biliter  in  sua  oatuia  nosler  hoino  inicrior,  ct cx  bis 
qua^i  excellcntionbus  aniino:  viribus  juh«'inur  dili- 
gcrc  conditorem.,  ut  io  (|uanlum  iuteliigitur,  diliga- 
tur ;  et  in  quantum  diiigitur,  semper  in  iiiciiiorio  ba- 
bcatur.  Ncc  soiiim  sufficit  de  co  intcUectus ,  nisi  flat 
in  amore  cjus  voluntas.  Imo  nec  hstc  duo  sufHciunt , 
nisi  incmoria  adda.ur,  quo  scmpcr  in  mcntc  intcUi« 
^entis  et  diligcniis  mancat  Deus.  i  H;cc  nica  scnlCD- 
tia  satis  cvincunt  scriptorem  istum,  quicunquc  tao* 
dcm  fuerit,  a  Paulino  pluHina  fnisse  nmiuatuin. 


tOl  LIBER  EXHORTATIONIS  AD  HENRICLll  FOnOJLL.  W 

tor  nKBreBtium,  compatiens  miscriis  omnium,  largiis  A  Dtu$  di$iipavit  ossa  eorum  qui  homitdbui  plaeem . 


in  eleemosynis,  raemorans  eTan(pe1i€oe  vidn»  duo 
minnta (Lucxiu  2)>  et  prophetam dicentem  :  Frange 
mmrienti  panem  tuum  {ha.  lii,  7),  at  caute  '  praevi- 
dens  discretionem  eleemosynse,  ita  nt  utrisqne, 
duiti  scilicet  et  accipienti,  solatium  sit. 

CAPUT  VL 

Con^liariorum  delectus. 
luqiie  noB  solnm  de  salute  tua,  venim  etiam  de 
nnltomm  profectn  et  prosperitate  meditare.  Elige 
tibi  consiliarios  «^  optimos  ' ,  Deum  timentes,  et  veri- 
tatem  amantes.  Saepe  enim  adulatores  blanda  facie 
liecipinnt  animas  andientium  se,  et  perpetua  morte 
interimnnt.  De  talibns  enim  dicitPsalmista :  Quoniam 

VARIANTES  LECTIONES. 
>  PP.  BB.  eave.    *  Ven.  bonos.    '  PP.  BB  babitus. 

NOTiE. 


eonfusi  sunt^  quomam  Deui  sprevit  eos  (PsaL  Lii,  6). 
Et  Apostolns  dieit :  Si  hominibus  plaeerem^  Chrisii 
servus  non  essem  {Gal.  i,  10).  Unnsqnisqne  amicns 
ad  aedificationem  ,  non  ad  destructionem ,  placeat 
pit>xiino  sno  ,  quia  non  omnis  amieus  consiliarius 
esse  poterit ,  diccnte  Scriptura  :  ^  Amiei  tibi  smu 
multi^  eonsiliarius  autem  unus  {Eeeli,  vi,  6). 

CAPUT  vn. 

Amicitia  vera. 

Licet  enim  me  mutaiionis  locus  '  longe  «  tulisset 

a  vobis  corpore,  sed  nullaienus  charitate  :  quia  cha> 

ritas,  ^  quae  deseri  potest,  nunquam  vera  fuit.  Ideo 

ioiima  amicitiarum  cbaritate,  quantum  possumus ; 


•  Eli^e  tibi  consiliarios  optimos.  Hinc  argue  viri,  B  }'ftnt  enim  hanc  Paulini  sententiam,quiaron8tat  cha- 


eoi  scribebat ,  Hignitatem.  De  consiliariorum  vero 
necessitate  andi  Joan.  Antonium  Campanum  de  ge- 
rendo  magistratu  :  <  Fingunt  poetae  Jovem,cumqnid 
gravins  sit  delibemnHnm,  cor\vocare  reliqnos  deos  in 
concionem.  ec  in  ordine  rogare  sentenliam,  ut  intel- 
ligarooseo  magis  consulenios  esse  mortalihu^  eos  qui 
rerum  praediti  sunl  expericnlia,  quo  sunt  ingcnio  he- 
betiorealqne  oblnsiore  qnam  dii.  »  Qui  anteni  con- 
!ii!lendi  sint,  pnuio  nnte  diierat :  c  Cum  ad  modemn- 
dam  rempnblicam  fueris  designalus  et  in  magistmlu 
constitiitus,  non  rejicias  quonim  sit  opinio  I.in'lata , 
se.i  eos  in  consolialione  majniarum  renim,  quae  in  di- 
sreptationem  veniant,  admiltas,  audias ,  attendas.  > 

^  Amici  libi.  Erclesia^cus,.  cap.  vi,  v.  6,  sic  ha- 
bet :  ifuUi  pacifici  sint  tibi,  etcon^tiaiius  sit  tibi  unus 
de  miUe.  Yel,  nt  lcgit  Vatablus :  Facbenctoloshabeas 
multos;  atunum  de  mille  consiliarium,  Quibnscon- 
rinit  Bensira  alphabeio  %  litt.  gimely  dum  sic  ait : 
Patefac  arcanum  tuum  uni  e  mille  ,  Hcet . .  •  multt 
fmerini  ifui  pncem  tuam  qumrant.  Haec  et  plnra  alia 
haf>es  apnd  Comelium  in  hunc  sanctae  Scriptune  io- 
eum. 

«  Locus  tonge  tulissft^  etc.  Vulgares  amicitias  ab- 
i^^tiam  solvere,  vel  saliem  pex  onm  rcfrigescere,  sa- 
ti^  notnm.  Aristotelcs  Moral.  Nicomnch.  lib.  viii, 
eap.  5  :  ff  Si  diutnrna  abseniia  fuerit,  am'citi:e  qno- 
Hne  vifetnr  oblivionem  in<^u<*ere,  nn^e  dioJum  esf : 
m*i1tis  jam  amicitias  dissdlvit  inaffabilitns.  >  Et 
Clandianns  epist.  v.  i.">i,  qu.ne  est  3  ad  Olybrium  : 

...  spatio  debilitalur  amor. 

Properlius,  lib.  tii,  v.  869,  sive  adCyntbiam  epig.  19 : 

Ouamiiro  ocurs,  aoinio  lam  procul  ll)it  ainor. 

Sed  hwt  m  amidtias,  qnas  natura,  non  virins  con- 
flavit.  Qn»  enim  virtule  coolescunt,  absenlinm  nnn 
formidant.  liinc  Allienxus  Dipnosoph.  lib.  v,  c.  2  : 
Nt9cv9^«*iroT8rnfiy  twv  itapotfiiM  ,    id  est ,   adaifiomm 


rilatem  vernm  posse  aliqnando  deseri.  Omnis  enim 
qui  peccat  a  charilate  excidit,  ipsamque  deserit.  Pec- 
cntur  autem ,  heu  nimitim  ssepe !  Hsec  verba  nomiiie 
Angnstini  citantur  a  Gratiano,  de  poenit.,  dist.  2,  c. 
charitas ,  qui  addit :  c  Non  autem  babet  charitatem 
q!ii  aliquando  peccatums  est  criminaliler.  >  Qnoi 
falsum  esse  nemo  catholicus  ambigii ,  et  quod  glosFa 
habet  ibi  aeque  falsum  est.  i  Gratianus ,  inquit ,  per 
mullas  auctoritates  ostendit  quod  cbaritas  amitti  non 
potest;  quia  si  videaiur  amitii,  non  fuii  vera  chari- 
tas.  I  Infra  autem  idem  Glossator  rem  explicnre  co- 
natur  t^  qu(e  deseri  potest,  addendo,  id  est  quam  con- 
Hngit  deseri  rel  de  facili  et  ro  vera ,  addenr^o,  id  esl 
perseverans,  finalis.  Vel  vera,  ad  vitnm  ducens,  idest 
ab  beatitudinem  (riernam.  Sed  paceGraliani  et  Glos- 
satoris,  non  crat  locus  hic  afTerendus  pro  vera  cha ri- 
tale  supematurali ,  qna  dicimur  et  sumus  amici  Dei 
per  gratiam,  qui  tantummodo  de  humana  intclligen- 
dus  est.  Patet  textum  consideranti.  Ait  enim  Pauli- 
nns  ad  comitt>!m  amicnm  :  i  Licet  me  mntationis 
locus  longe  tulisset  a  vobis  corpore ,  sed  nullatenns 
charitate,  quia  charitas  quse  deseri  potest,  nnnquam 
vera  fuit.  Ideo  intima  amicitiaram  charitale ,  quan- 
tum  possumus  Domino  Christo  coiijungamur.  i  Vi- 
den  de  qua  loqiiitur  charitate?  nempe  de  rmicitia; 
amore,  qua  paribus  atudiis  et  votis,  nt  amici  lioni  et 
unnnimes,  tendant  ad  conjunctionem  cum  Christo 
Jesu.  Alia  enim  erat  amicitia  qna  unirentur  Cbrisio. 
et  baec  supernatnralis  est  cfaaritas;  alia  qua  se  mu- 
tiio  foverent  ad  Christi  amicitiam  charitatemqne 
promerendam  :  et  hscc  est  natnralishnmanaqne  cha- 
ritas ,  et  de  bac  intelligendns  ,  qnia  de  hac  loqueba- 
tur,  Paulinus.  Equidem  verbum  charitas  bis  scrapu- 
lum  injecit,  qnam  nomine  charilatis  non  alius  amor 
quam  supernaturalis,  quo  Deum  diligiinus,  sit  intel- 
ligendus.  Sed  profani  quique  scriptores  passim  nsnr- 
pant  non  ad  divinam ,  sed  ad  hnmanam  amicitiam 


emmwminhumamsumum  25  ^ocal  illnd  :  T*,>ov  «i-  signiflcamiam.  Levius,  dec.  i,  lib.  x,  cap.  17 :  c  Tan- 
iot  w  omff,  ov»  slfrU  «>jt,  id  est ,  Procul  amici  rfe-  l^  tusque  ardor  niilitum  fuit,  et  eharitate  diicis  et  spe 
fewtet,  non  suntamm.  Ideoqne  Ennodins Ticinensis,      majoris...  praedae,  ul  uno  die...  nrbem  caperent.  Ci- 


nb.  V,  epist.  4,  scribebat  Elis&i;.  c  Vivit  in  qnacnn- 
qne  lerramm  parte  proximitas.  ...  per  discretns 
rrgaoanm  cbaritas  damna  non  sentit;  qnando  inter 
cot  qni  habitatione  separantnr,  pnesentine  vice  tene- 
tnrafledio.  b  Dolebat  Turpilins,  in  Fratan.,  v.  il, 
se  bac  in  re  ex  aliorum  moribus  xslimari : 


ex  aUoruai  in^eoiis  iodiesit  intercapedo 
[quomm  •micitiis  levat. 

!lnR  iN^uoMMii  antem  erat  Paulini  amicitia  in  Hen- 
rictim. 

*  Ckaritas,  quee  deseri  potest,  nunquam  vera  fuit. 
Hie  noiiis  llceat  aliqna  longios  immorari,  ut  qnomm- 
dam  vitilitigatomm  criminationibns  flat  satis.  bnpro- 

Patiol.  XCIX. 


cero,  lib.  i  de  Finibns,  c  Benevolentiam  sibi  conci- 
liai.t,  et  quod  aptissimum  est  ad  qniete  vivondum , 
diaritatem.  i  Quin  ubi  charitatem  refert  idem  Cicero 
ad  deos,  illud  ipsum  rerbum  et  ad  homines  refert,  ul 
facit  lib.  de  oratoriis  parlilionib.  :  «  Aut  cbarilate 
moventur  homines  ut  deorum,  ut  pntriae,  ut  paren- 
tum ;  aut  amore ,  ut  fratram ,  ut  conjugiim,  ul  libe- 
romm,  ut  familiarinm.  >  Sed  ba^c  (ut  usurpem  ipsiqs 
Tulli  verba ,  lib.  i  de  Oratore)  quasi  per  trnnsennam 

Sra^tereuntes  striciim  aspeximus.  Igitur  cbaritas  et  de 
umana  aniicitia  dicitur.  De  hacetinhoe  sensn  locu- 
tum  fuisse  Paulinum  qui  attente  consideret  ncmo 
aii;bigct.  llan'-  scntonlinin  hau<iit  nb  Hieronyino,qui 

7 


m  S.  PAULiM  PATRlARCIIiE  AQUILEI£NSIS  204 

Domino  Chritto  cor^ungamur ,  quia  ipse  ait :  Vot  A  de  corpore  uilum  aflerre  pnesidium ;  sed  *  plus  iu- 


amici  mei  eHij,  st  feeeriti$  qua  ego  pracipio  vobie 
{Jottn,  xVf  44).  Et  iterum  ad  discipulos  suos  :  Jam 
nott  dicam  vot  tervot ;  ted  amicot  meot  {Ibid,  15). 

CAPUT  vm. 

Amidtia  Dei  ei  mandatorum  commendatUur  cuttodia* 
£t  si  praemia  setemse  vitae  volumus-  promereri ,  ii- 
lius  praecepta  totis  viribus  satagamus  custodire.  Prae- 
cepta  namque  ejus  nolentibus  *  gravia  sunt,  voienli- 
bus  levia,  sicut  ipse  ait :  Jugum  enim  meum  tuave  ett, 
et  onw  meum  leve  {Matth.  xi,  30).  Et  iterum :  Super 
quem  requietcam ,  niti  tuper  humilem  et  quietum  et 
trementem  termonet  meotf  {Ita.  lxvi,  2.)  Saecnli 
eiiim  ^  amicitia  aut  lucro,  aut  beneficiis,  aut  diver- 
sis  bonoribus  constat :  Saivatoris  autem  amicitia  in 


gent  ^  qui  ea  plus  diligunt.  Ideo  diligendus  est  verus 
amicus  noster  Dominus  Jesus  Cbristus,  qui  praesen- 
tem  felicitatem  *  et  aetemam  nobis  tribuet  beaiitudi- 
nem.  Nam  Redemptor  noster  ideo  dicilur»  quia  nos 
redemit  a  diaboli  caplivitate  :  et  Saivator,  salvando 
nos  a  peccatis  nostris :  Ac^utor,  adjuvando  nos  ia 
opportunitalibus ,  in  tribulatione  :  Protector,  prole- 
gendo  nos ,  ut  inter  inimicos  nostros  maneamus 
illaesi :  susceptor,  suscipiendo  nos  in  actema  taber- 
nacula.  Ideo  charitatem  el  praecepta  et  amorem  tanii 
amici  nostri  tolis  viribus  adimpleamus,  et  nobilita- 
tem  imaginis  iliius  in  nobis  servemus.  '  Rememore- 
rous  semper  quam  inclytus  et  valde  gioriosiis  est 
imperator  et  amicus  noster.  lUe  a  nobis  non  aliud 


se  et  proxiinos  diligendo  consislit.  Igitur  quoliescun-  B  quaerit  muiius,  nisi  spiritale.  Caveamus  «  quanlum 


que  bonis  actibus  maiidata  Cbrisli  facimus,  tolies 
Cbristi  amici  vocamur.  Ilie  nos  semper  invilat  ad 
amicitiam  suam  et  diabolus  invidens  quaerit  nos  mer- 
gere  in  infcrnum.  Salvator  nos  amat,  et  prodilor  nos 
odit :  ideo  non  praetermittamus  Redemptorera ,  ncc 
sequamur  praedonem.  Cbarior  nobis  sit  qui  liberlaii 
restiluit,  quam  qui  nos  captivavit,  et  servituti  subdi- 
dit.  Semper  ante  oculos  cordis  poue,  quod  non  ami- 
oomm  turba,  nec  familiae  muUitudo,  non  auri  argcn- 
tique  congestio,  non  gemmarum  lapilli  fuigentcs,  nou 
vindemiaram  ubertas,  non  densiias  segetum,  non 


possumus ,  ne  aliquid  in  nobis  ^  inveniai,  quod  ocu- 
los  ejus  ofTendat.  El  si  forsilan,  ut  solet  humanae  fra- 
gilitatis  conditio,  aliquam  negligentiae  maculam  ma- 
lignus  spirilus  in  nobis  '  infigat,  citius  per  confessio- 
nem  et  poenitentiam  fontemque  *  lacrymarum  abluere 
eam  omni  studio  festinemus,  ne  diu  sine  amici  no^ri 
maneamus  amplexu,  quia  paralior  cst  nos  recipere^ 
quam  perJcre,  tanium  si  non  tardemus'  de  die  in 
diem  reverii  ad  illum.  Hacc  enim  '  duo  mala  omni- 
potens  Deus  odit  in  omnibus  hominibus,  id  est,  ne- 
gligentiam  reverlcndi  ,  et  desperalionem  salutis. 


jucunditas  extensa  pratomm  possunt  animae « exeuiiti  C  Tantum  hacc  absint  a  cogitaiionibus  procul  nostris : 

YARIANTES  LECTIONES. 

*  Bened,;  at  Venet.  sedpotius  lugent  qui  ea  diligunt.  *  Bened.;  at  Venet.  fclicitatem  nobis  et  aetemae  vitse 
trib.  beat.  *  Bened.;  at  Venet.  et  reinemoremur.  ^  Sic  Ven.  et  apud  Bcned.  deesty  in  nobis.  *  Sic  Bened.; 
at  Ven.  infigit.  '  Bened.  in  marg,  Mtt.  non  habent^  fontemque.  ^Bened.  in  marg.  Mtt.  nobis.  *  Sie  Ven.; 
at  Bened.  tardamus. 

NOTiE. 


epist  49,  Ruflino  scribens,  de  sua  com  Bonoso  ami- 
citia  sic  concludit :  c  Charitas  non  potest  comparari. 
Dilectio  pretium  non  bahet.  Amicitia,  quae  desinere 
potest,  vera  nunquam  fuit.  Vale  in  Cbristo.  i  Vides 
nic  a  Hieronymo  charitatem  pro  amicitia  usurpari , 
eamdemqiie  prorsus  esse.  Ipsi  enim  idem  Hieroiiymi 
ac  Pauliui  seutentiam,  si  Paulini  charitati  Hieronymi 
amicitiam  subslituas.  Alcuinus  (juoque  scribens  rau- 
lino  nostro,  epist.  ii5,  sic  incipit :  c  Absenlia  corpo- 
ris  non  oporlet  dilectionem  dividere ,  quia  amicitia 
qine  deseri  potest»  nunquam  vera  fuit.  >  Hanc  sen- 
tentiam  et  Paulinum  et  Alcuinum  ab  Hieronymo  di- 
dicisse  non  dubito,(^ni  utroque  prior  eam  fuitefTatus. 
•  Nolentibut  gravta^  volentibut  leiM  tunt.  Idem  est 
ac  si  diceret  amantibus  et  non  amantibus.  Unde  Hie- 
ronymusepist.  i2  ante  fin. :  c  Nibil  amantibus  durum 
est,  nullus  diflicilis  cupienti  labor  est...  Amemus  et 
uos  Christum,  ejusque  semper  qoaeramusamplexus,  et 


«  Animee  exeunti  de  corpore,  Uli  diecbant  illi,  quo- 
ram  voces  habes  Sap.  v ,  8  :  Quid  nobit  profuit  an- 
perbia,  aut  divitiarum  jactantia  quid  contulit  nobit  ? 
Estque  illud  Psalini  xlviii  ,  i8  :  Cum  interierit,  'non 
tumet  omniaf  neque  detcendet  cum  eo  gloria  ejut. 
Scite  Gregorius,  lib.  v,  cap.  ii,  in  I  Reg.  cap.  xii : 
c  Repente  quidem  alta  sseculi  corruunt,  pulchra  trans- 
eunt,  lojta  et  prospera  evanescunt.Nam  cum  stare  ia 
his  floribus  suis  mundus  blandiens  cernitur,  repen* 
tina  furluna  turbatui ;  aut  festina  et  omnia  detur- 
bante  morle  conciuditur.  > 

^  Plus  luqent  qui  ea  plut  diligunt.  Greg.  lib.  i,  Me-> 
ral.  c.  4 :  c  Nunquam  sine  <tolore  aniiltilur,  nisi  qnod 
sine  amore  possidelur.  >  Et  Aususlinus  d^  Ser.  Do. 
in  mont.  lib.  i,  cap.  5 :  c  Non  r^nquitur  sine  dolore, 
quod  cum  deiectatione  rctinelur.  » 

•  Caveamut  quanium  pottumut ,  elc.  Ex  Caesario 
ser.  52.  in  Appen.  T.  v,  S.  Augustini  ser.  2^: 


facile  videbitur  omiie  difliciie :  breviaputabimusuni-  f^  <  Quantum  possumus  cum  ipsius  adjutorio  labore- 
versa  quae  longa  sunt.  >  Et  Augostinus  utrumque  mus;  ne  Dominus  nosier  in  templo  suo,  hoc  est  in 
tangens  Trac.  48,  n.  1,  in  Joan.  c  Nostis  quoniain  noljs  ipsis  inveniat,  quod  oculos  suae  ma^jesutis  of- 
Hm  amat,  non  laborat.  Omiiis  enim  labor  non  aman-  fcndat.  > 
tibus  gravis  est.  i 

b  Swculi  amicitia  aut  lucro,  etc.  Nihil  Iioc  verios 
el  probalius.  Hijusmodi  amici  vocantur  in  Scriptura 
tocn  mentcB  (Eccli.  vi,  i<t),  el  qui  c  amico  causa  tan- 
tommodo  ventris  condolenl,  i  ut  ait  idem  Siracides, 
cap.  57,  V.  5,  il,  sunt,  de  quibus  Cicero  in  Laclio, 
%  amicos  tanquam  pecudes,  eos  potissimum  diligunt, 
ex  quibus  spcrant  se  maximum  miclum  csse  capiu- 
ros.  »  Hinc  iritum  illud  Ovidianum  de  ponto  lib.  ii , 
V.  302,  seu  eJeg.  iii,  8 : 

Vulgni  aiDijiUas  utillUte  probat. 


'  Hac  emm  duo  mala,  etc,  id  est  dilatio  pceniieB- 
ti»  ex  nimia,  dcsperatio  cx  niilla  spe.  Aogustinos, 
Trac.  53  in  Joan.  n.  8  :  c  Ex  utroque  homines  perf- 
cliiantur,  et  sperando  et  desperando  contrariis  rebus 
contrariis  afiectibus...  Quid  ergo  ait  Dominos  peri- 
clitantibus  utroquemorFo?  lUis  uui  spe  periclitantur, 
haec  dicit :  Ne  tardet  converti  ad  Dominumj  neque  dif- 
ferat  de  die  in  diem,  tubito  enim  veniet  ira  iUiut^  et  m 
tempore  vindictw  disperdet  te.  lllis  qui  d^^peratiotte 
pcriclitanlur  ijuid  dicit?  In  quacunque  die  imqum 
convertut  fuerit,  omnet  iniquitatet  ejut  oblimcar.  i 


205  UBER  EIHORTATIOMS  AD  nENIUCUll  FOROJUL.  m 

H  Ulfi  tunc  animis  prope  erit  nostris.  Ne,  qoaMO»  de  A  necessariam  demandet ',  sed  qu»  ad  salntem  et  glo- 


terrau  feliGitate  gloriantes  confidamus;  sed  gratias 
agamos  eit  qni  dum  homines  esse  voluit  rationales , 
noo  aoperbia ,  sed  humilitale  98  prosequi  se  roga- 
▼iL  Qnae,  rogo ,  m^jor  •  esse  nobis  gloria  poierit»  Tel 
sobUmior  honor,  quaro  ejus  imperatoris  esse  amicos, 
qni  saper  omnes  imperatores  est?  £t  quanlo  itle  su- 
blimior  est  in  omnipotentia  '  et  virtute ,  tanto  nos 
majoris  debemus  esse  diligentise  in  justitia  et  sancti- 
Ule  et  humiiitate  et  observatione  *  mandatorum 
illins. 

CAPUT  IX. 

SanctUas  in  quo  uta  sit;  lectionii  Scripiurarum  com^ 

mendatio. 


riam  nobis  prodesse '  possint,  innotescat. 

CAPUT  X. 
Deu»  sit  poiuiiio  noiira, 

(Ex  Julian,  Pomerii  vel  Proiperi  de  Contemplai.  vita 

lib.  XI,  c.  i6.)Proiode  •  si  aliquid  in  hocsaeculopossi' 

deredeiectamur,  Deum  qui  possidet  omnia,  expedita  ^ 

menie  possideamus,  et  in  eo  babeamus  qwecunquefeli- 

citeret  sancte  desideramus.  Sed  quoniam  nemopossi- 

det  Deum,  nisi  qui  possidetur  ab  eo,  simus  nos  ipsi  facti 

Dei  possessio,  et  efiicietur  nobis  possessio  Deus '.  Et 

quid  potest  esse  in  mundo  felicius,  quam  cui  efQci- 

tur  suus  imperator  et  redempior  census,  et  haereditas 

dignatur  esse  ipsa  diviniias?  Omnes  enim  ex  illofiru' 


ctus  percipimus :  in  illo  27  ^^  ^^  i^^o  sem[ier  vivi- 
Sanctitas  vero  in  justitiae  operibus  constat.  Justi-  B  mus.  Quid  ,  rogo ,  homini  sufiicit ,  cui  ipse  conditor 


tia  Tero  duobus  modis  adimpletur,  ut  quae  prohibita 
mDi  ab  eo  non  faciamus,  et  quae  jussa  sunt  ab  eo  fa- 
ciaiiHis,  juxta  Propfaetam :  Diverte  a  maloj  et  fae 
k^mm  {Pioi.  xxxuiy  15).  Omnis  enim  sanctorum  ii- 
bfonim  series  ad  nostram  doctrioam  ^  scripta  cst : 
ei  lioc  maxime  nostris  auribus  intonat,  et  iterum  at- 
qoe  iierum  replicat,  quid  sit  homini  cavendom ,  vel 
^id  sequendum.  In  quibus  libris  tua  dignitas  ^  opti- 
ne  exercere '  se  novit;  quia  per  illos  nobis  loquilur 
ipse  Deus  et  Dominus  noster,  et  pix  voluntatis  nobis 
^emonstrat  aflectum.  Rccognoscamus  et  recogitemus 
<|uali  honore  nobis  illius  legatio  sit  accipienda.  Quid  ^ 
si  a  rege  legatio  aul  indiculus  ^  ad  nosveniret,  num- 
qaid  non  mox  aliis  curis  poslpositis  prompta  volun- 


non  sufiicit?  Quid  ultra  quaerit ,  cui  omne  gaudium 
et  omnia  suus  Redemptor  esse  debet  ? 

CAPUT  XI. 

Gaudium  mundi. 
(Ex  eod.  Hb.  Julianif  c.  13.)  Heu  qnam  subtiliter 
nos  ille  antiquus  hostis  decipiendo  fallit,  eamque* 
caecitatem  anle  oculos  mentis  noslrae  **  obdueil,  ne 
discemere  valeamns  gaudia  "  hujus  saeculi  el  gaudia 
regis  aetemi !  Nam  gaudm  **  quidem  bonum  esl : 
sed  qui  gaudet,  si  non  inde  gaudeai  unde  debet, 
non  potesl  bonum  esse  quod  gaudet  Gaudet  milei 
terrenus  ^*  acquisisse  honores  hiqus  saeculi  perituros. 
vestes  pulchras,  el  speciosas  armillas  brachio  cir- 
cumdatas,  coronam  capiii  impositam  :  et  tale  gau- 


uoe  et  cum  omni  devotione  litteras  acciperemus,  et  C  dium  non  est  aetemum,  sed  periturum.  Gaudet  ei 
legentes''  implcre  saiageremus?  ei  certe  de  coelo  Rex  rapior,  cum  desiderata  rapuerit.  Gaudel  ebriosus, 
regum  et  Dominus  domioanlium,  imo  et  Redemplor  cum  occasionem  polationis  invenerit.  Gaudel  adul- 
noster  per  prophetas  el  apostolos  dignatus  est  nobis  ter,  cum  ad  delectationem  oorporis  fraendi  meretrlcis 
dirigcre  liueras  suas :  non  ut  aliquod  serviiium  sibl      pervenerit.  Gaudel  peijurus  *S  sS  hiqus  saeculi  facul- 

VARLANTES  LECTIONES 

^  Sk  Ven.  at  Bened.  omnipolentiae  in  virtute.  *  Sic  Bened.;  at  Ven.  observantia.  '  Sic  Bened. ;  at 
T«k  cxercen  soiet.  ^  Sic  Bened.;  ai  Ven.  Quid  si  legatio  a  rege  aut  a  judicibus.  '  Sic  Bened.;  at  Ven. 
dMHidetar.  '  Bened.  in  margin.  Ms.  Colb.^  scit  ''Ven.  expeditur  mente  possid.  *  Bened.  nobis  Dens 
poeseaser.  *  Sic  Ven.;  ai  Bened.  eta  caecitate  anleocul.  **  Sie  Bened.;  ai  Ven.  adducit.  '^  Ven.  gau- 
«om.    *^  Yemei.  siquidem.    '*  Bened.  non  habent  acquisisse.    '^  Ven.  nude^  periturus. 

NOTifi 


•  Qua  gtoria  major^  etc.  Non  absimile  illud  quod 
inConCess.  lib.  viii,  c.  6,  narrat  Augusiinus  de  aulico 
converso  dicenic  :  f  Hajor  ne  esse  pNOteritspes  nostra 
in  palatio,  quamut  amici  imperatoris  simus?  Amicus 
autem  Dei  si  voluero,  ecce  nunc  fio.  > 

k  Ad  uatiram  doctrinam  icripta  ex  illo  Apostoli 
Roottii.  XV,  4  :  Quacunque  icrtpta  sanl,  ad  noilram 
doariuam  icripta  iunt. 

•  Tuaiigmtai.  Du  Cnngein  Glossar. :  c  Dignitai  ti- 
ivlns  honorarins  quo  compcllantur  reffes  (quid  ni  el 
priDclpes?)  Yide  Beslium  in  oomitibnsPictav.,  p.  257, 
et  Caaaubonum  ad  Pollionem,  p.  4(i3. 1.  Edit.  >  liinc 
eslam  colllgc  Henrici  nostrl  insignem  conditionem. 

A  A«f  fiiatc«/icf.  Hanc  pato  lectionem  genuinam. 
Legaliones  enim  a  rej^ibus  et  principibiis ,  non  a  ii- 
tioai  jodicibus  mitti  solent,  ul  legit  Veneta  ei  Frobe- 
aiana  e^tio  z  jndicibui.  Indiculus  autem  (qui  est  e^i- 
siola  qoandoqne,  qnandoque  jussio  principis  non  nisi 
stgiUOy  qoo  caret,  differens  a  praM^pto,  cui  solet 
apponl,  ot  vuU  Bisnonius  in  notis  adT  cap.  6,  lib.  i 
ronnQl.  Merculll)  dari  et  a  regibus  solet.  <  Et  inli- 


culi  nomine  nil  IJrequentiQS  sevo  iQo.  i  Ibi  Bignonius. 
•  Proinde  ii  atiquid^  etc.  Legisse  Paulinum  libros 
D  De  contemplativa  vita  evincitur  ex  plnribus  insertls 
ab  hoc  cap.  10  usque  ad  20  quae  lib.  ii  et  m  seriosli 
non  Prosper,  ut  vulgo  perperam  creditur,  sed  Jiuia* 
nus  Pomerius,  cujus  rei  testem  habemus  Isidorum 
Hispalensem  lib.  De  viris  illustribus,  qui  de  Juliano 
ait  c  :  Edidii  eiiam  Ires  libn^s  de  futune  vlt3  con- 
lemplatione. »  Et  Julianum,  non  Pnisoerum,  auctorem 
illorum  statuunt  severiores  criiici  Du  Pinius,  el  G. 
Cave.  In  his  lamen  Paulinus  sic  caute  procedil  ei 
prudenter  misoendo  propria  alieniSf  ul  plagiarii  no- 
tam  eum  non  incurrisse,  sed  potius  toetus  aUenos  ita 
sibi  adoptasse,  ut  proprii  viderentur,  legenti  et  con« 
ferenti  perspicuum  sit.  Quis  enim  vitio  verterit  toc 
sanctis  Patnbus,  qui  superiorum  temporum  Patram 
selectas  scntentias,  ceu  exquisita  Qorum  manipula, 
ad  ornatum  simul  et  pondus  scriptis  suis  addendumy 
tam  belle  et  apte  muiuati  sunt?  Producere  coUationcs 
superscdemus,  ne  dictum  dicamus,  monuisse  tantom- 
modo  lectorcm  suiBcere  credentes. 


407  S.  PAtLlNl  PATRIARCH.f:  AQLILEIENSIS  208 

tatcs  jurando  acquisierit.  Gaudet  iracundus,  si  iram  A  esse  debemus,  sicut  sanctus  Joannes  aposlolus  dicit» 


suam  perfecerit.  Et  multa  alia,  qax  mens  bonitatis 
tux,  frater  charissime,  comprehendere  poterit.  Et 
cum  sit  gaudere  bonum :  de  his  attfue  htqusmodi 
tamen  gaudere  grande  malnm  est,  et  perducens  '  ad 
roortem  peccati  *•  Nec  ullum  quodlibet  scelus  coram 
Deo  tam  abominabile  fit,  quam  pneterita  peccata 
unicuique  Dostrum  reminiscendo  gaudere  et  *  inde 
exsultare,  atque  in  eis  ^  semper  jacere.  Haec  sunt 
qux  superius  diximus,  unde  nos  gaudere  Tult  mun- 
dus  ut  pereamus  cum  amatoribus  hujus  mundi.  Rxc 
enim  gaudia  Yelut  venena  diaboli  rcpudiare  debemus, 
quia  non  solum  corpora,  sed  et  animamperpetualiter 
necare  festinant. 

CAPUT  M. 
Gttudium^  arma  et  divUw  ipiritw 
{Excerptum  ex  cap.  eod,  lib.  ejusd.)  Qu^eso,  (rater 
mi,  quaeso,  has  diaboli  sagiltas  ad  petram  qus  Chri- 
gtus  est  ailidens  (/  C$r.  x,  4),  sume  scutum  fldei 
(Ephe».  \i,  16),  in  quo  possis  omnia  tela  ignea  dia- 
boli  exatingiiere :  ei  gaudeamus  de  bonis  '  Domini, 
de  coDScientia  pura,  de  confessioDe  vera,  et  de  pod- 
nitentia  digna,  de  Inclu  et  vera  tristltia,  qu»  non 
seoundum  svculum  *  mortem,  sed  secundum  Deum 
salutero  operatur  sternam  (/  Cor.  vii,  10).  Eam 
vero,  quae  secundum  hoe  saeculum  est,  trbiitiam 
firmiler  Apostohis  prohibet  diceos  :  Nolite  contri^ 
stare  Spiritum  »anaum  Dei^  in  quo  signati  estis  in 
die  redemptionis.  Sed  amms  amaritudo  et  ira  et  in- 
dignatio  et  damor  et  blasphemia  tollatur  a  vobis  cum 


qnomodo  ille  ambuIaYit,  ita  et  nos  spiritaliter  amba- 

lemus.  Quid  est  ambuiare  sicut  Christns  ambuIaYit« 

nisi  contemnere  vanitatem  et  felicitatero  hujus  28 

saeculi,  et  non  timere  adversa  pro  nomine  illius  pati? 

Speremus  quae  promisit,  et  sequamur  quo  ipse  pra^ 

cessit.  Non  nos  ullo  modo  ab  anK^re  Cbristi  separet 

hujus  s^ieculi  miserabiiis  dulcedo;  neqne  excusatio 

uxoris  aut  filiorum  gratia  '  scilicet,  nec  multa  auri 

argentique  congestio,  *  possessionum    deiectatio, 

duin  terribiliier  contestatur  nobis  sanclus  Jounnes 

apostolus  dicens  :  Nolite  diligere  mundum,  neque  ea 

qu<e  in  mundo  sunt :  quia  omne  quod  in  mundo  est^ 

concupiscentia  carnis  est,  et  concupiscentia  oculorumt 

ei  ambitio  scecuU  (/  Joan.  n,  15  et  16  ex  cap*  19 

B  ejus  lib.).  H«c  sunt,  qux  ex  paradiso  deliciarum  in 

boc  miserabile  exsilium  Adam  et  Evam  projccerunl. 

Quia  nisi  dilectio  Dei  ab  eis  defecisset,  nunqttam 

diligere  coepissent  male  suadentis  serpentis  cwA" 

lium,  imo  nec  credidissent.  Et  concupisceniia  oculo- 

rum,'quod  sibi  aperiri  oculos  cupierunt.  Et  ambilio 

ssteuli,  quod  se  fieri  posse  quod  Deus  est,  eredide- 

nint.  Et  ideo  volens  nos  omnes  apostolm  ab  bi» 

tribus  generibus  mortis  cavere,  dixit :  Omne  quod 

in  mundo  est,  eoncupiscentia  carnis  est,  et  concuyi^ 

ueniia  oculorum,  et  ambitio  swculi. 

CAPLT  XIV. 

Quibus  gradibus in  peccatumprimi  parentes tapsi «tnf. 

(Ex  eod.  cap.  19,  lib.  ii  Pomerii.)  Et  ut  facllius, 
frater  mi,  bonitas  tua  intelligat,  si  placet,  qualiter 


emm  malitia :  et  estote  invicem  bemgnif  misericordes,  ^  illi  piimi  homines,  Adam  scilicet  et  Eva,  commise- 


donantes  inmeem,  sicut  et  Deus  in  Christo  donavit  v<h 
bis  (Ephes.  iv,  31  seqq.),  Et  quantum  possumus  so- 
lerti  studio  mores  nostros  corrigamus,  et  virtutes 
omniom  bonorum  acqnirere  festinemus,  quatenus 
pietatem  Dei  et  misericordiam  in  tempore  opportuno 
consequi  valeamus ,  et  de  promissione  futuri  illius 
regui  ineffabiliter  gaudeamus.  Hxc  sunt  arma  quse 
nos  contra  impetum  diaboli  armant  et  Deo  commen- 
dant.  Hasc  sont  arma  quae  amioos  nostros  confortaiit, 
muiiiunt  atque  nobilitant.  Haec  arma  nobiscum  snnt, 
et  intra  nos,  Deo  donantc,  sunt  *.  Hae  sunt  vera 
divitiae  nostrae.  Nam  pudicitia  pudicos  nos  facit,  et 
justitia  Justos,  et  pietas  pios,  et  humilitas  humiles, 
et  mansuetudo  mansuetos,  et  ionocentia  innocentes, 
6i  iimplicitas  simpiioes,  et  puritas  puros,  et  pruden- 
tia  prudentes,  et  temperantia  temperantes»  et  chari- 
tas  Deo  et  hominibus  nos  facit  charos.  H^ec  oomis 
booa  a  Deo»  et  a  bono  Deo  creata  sunt 

CAPUT  XUI. 
Mundi  contemptus  et  concupiscentiarum 
{ExPomern  Ub.  ii,  de  contemptat.  vita,e.  21.  ex 
Joan.  n,  6.)  Et  ideo  si  in  illo  esse  volumus,  quod 


runt  lam  grande  peccatum,  pandam,  quatenus  gratia 
Domini  nostri  Jesu  Christi  te  ab  hoc  semper  cavere 
concedat  :  quia  in  illis  duobus-  originaJiter  totum 
damnatnm  est  genus  humanum.  llli  enim  non  ede- 
rent  de  ligno  prohibito,  nisi  concupiscerent  ^* ;  ncc 
concupiscerent  nisi  tentati  :  nec  ienl2(rentur,  ni^i 
deserti  ^^ :  nec  deserereoiur  a  Dco,  nisi  ipsi  prius  do- 
seruissent  Deum  :  nec  ilii  Deum  desererent,  nisi  sa- 
perbirent,  et  similitudinem  Dei  ad  quain  facti  eront^ 
damnabiliter  neglexissenl.  Pro  quo  morbida  eonim 
corpora  conlraxcrunt  morlem,  et  juxta  sentcntiam 
Pomini  eo  die  crcduntur  mortui,  quo  in  eis  poeoa* 
litcr  facta  est  necessitas  moriendi. 

,  CAPtT  XV. 

Adam  vel  Christum  imilari  quid  sit, 
(Ex  tib.  II  Pomerii,  e,  20.)  Haec  paulo  ants  (ttxi- 
mus  de  primis  hominibus,  ot  lapsum  et  daronationb 
eorum  evaderc  possimus  exemplum  sive  supplioiam : 
quia  quamvis  ex  Adam  siinus  camaiiter  nati ,  dob 
ipsum  tamen  debemus  imitari,  sed  Cbristom  Domt- 
num  nostrum,  in  quo  renati  sumus  per  baptismom 
et  <ivimus.  Quid  est  imitari  Adam»  nisi  camalibus 


VARIANTES  LECTIONES. 


w»v  *•«».,«•  wnc».,  auri  srg.  possessioo* 
pisseot  mrobique.    "  Pomeriue,  de^ererenti. 


%0% 


LIBER  EXIIORTzlTlONiS  AD  UENRIGUM  FOROJUL . 


210 


ooDcupiiceuUis  ac  de&ideriis  morte  nos  pcrpelua  oc-  ^  ^^  oostris  credamus,  nec  discordes  simus  ",  sed 


ddi?  Et  quid  est  imitari  Cbristum,  nisi  carnales  * 
eoDCupiscentias  ac  desideria  in  nobis  mortiOcare,  et 
cum  ipso  qui  dos  pretio  sui  sanguinis  redemit,  Celi- 
dler  regDare?  Et  si  quando  in  Adam  fuimus,  omnes 
in  ipso  *  cecidimus  ;  iu  quia  *  jain  in  Christo  esse 
cflppimus,  omnes  cum  illo  spiritalitcr  resurgamus. 
Et  ut  totum  dicam,  Adam  nobis  absUiIit  paradisum, 
etChristus  donavit  regna  coelorum,  et  corpus  suum 
pro  nobis  peccatoribus  tradidiu  Cbristus  eoim  mor- 
toos  est  ^  peccato,  non  suo,  sed  nostro.  Uousquisque 
autem  Dostrum  non  '  omnium  peccato  moritur,  sed 

UOOl 

CAPUT  XVI. 

Qaid  $it  mori  peccato  et  mundo. 


magis  eos  quos  valemus,  ad  concordiam  proTOCcnras, 
quia  secundum  Eyangclium,  Beati  pedes  qul  ad  pa- 
cem  currunt  (Forte  ex  Matih.  ▼,  9,  vet  Rom.  y,  15, 
{ex  Isa.  Lii,  7.) 

CAPUT  xvn 

Qttid  sit  tecundum  camem  there. 
{Ex  Hb.  III  Pomerii,  cap.  i).  Nec  simus  camales, 
id  est,  camaliter  in  hoc  sxculo  viventes,  quia  Apo- 
slolus  dicit :  Si  $ecundum  carnem  wxeriti$,  morie^ 
mtm  {Rom.  viii ,  13).  Igitur  ille  secundum  caraem 
vivit,  qui  secundum  seipsum  vivit :  qnia  ipse  homo 
est,  et  vivit,  et  secundum  seipsuro  vivit,  id  est,  per* 
git  quo  vult,  dormit  quando  vult,  loquitur  quce  \n\\, 
et  ^*  cui  vuU^  et  ubi  vull ;  inanducat  et  bibit  quando 


Onid  est  peccato  mori,  nisi  opera  maligna  in  nobis  B  v""^  et  quantum  vult ;  ridet  et "  Jocatur  turpiter  in- 


(fomnare,  et  hoc  miserabile  saeculum  fugere?  Ut  sicut 
heroo  niortoos  in  sepnlcro  came  '  nuUi  detrabit, 
neraini  violenfns  existit,  nemioem  calumniatur,  ne- 
minem  opprimit,  non  imridet  bonis,  non  insullat  roa- 
Ks,  non  luxnri»  carais  servtt,  non-  bibendo  magis  ae 
magis  in  se  sitim  accendit,  non  odioram  flamma  iif- 
ardesdt,  non  potentibos  ac  diviiibus  hqjus  saeculi  ^ 
idnlatar,  non  inquieta  curiositate  raptatnr,  non 
tiirbge  *  maxinKB  sibi  astantis  curam  gerit,  non  auro 
argentoque  sive  pallio  *  eircumdatns  distenditur, 
Boa  salntationibus  potc'iitum  nee  parentum  delecta*  - 
tar,  non  se  kijnriis  fatigat,  non  eum  superbia  inflat, 
DDo  arobitio  hujus  s^uli  necat,  non  vana  gloria 


ter  quos  vult  et  quando  vult.  P6stremo  quidquid  na- 

ribus  suave  est,  quxrit;  quidquid  tactu  blandum, 

quidquid  ocuiis  delectabile,  quidquid  corpori  suo 

jucundum,  exercet    ac  seqoitur    quallter  vnlt  cl 

quando  vuU,  qoia  omnia  licita  et  iincita  carnaliier 

vull.  Delectalur  in  vestimentis  pulcherrTmis  et  equi- 

tibus  el  armis  si6nt  vult  et  quando  vult :  et  sic  non 

secnndum  Deum,  sed  camalitcr  vivit  et  delectatur, 

et  omnia  desideria  camis  suie  perflcit  sicot  mh  et 

quando  vult. 

CAPUT  XYin. 

Vitiorum  remedia. 

{Ex  eod:  Ub.  iii,  cap.  3).  Quapropter,  charissime 


ia  Christo  frater,  deprecanda  nobis  est  divina  cle- 

tcnrpiter  jactat,  non  auraro  sive  armill»  alqne  om-  ^        ..       .  j    •  i^  •«     ^ r^  ^^i«^..i:^  «.v*^....i:. 

\  .  '  ..  * .       .....  ^  C  mentia,  ut  desidena  caraalia  delectatlo  spiritualis 

imminuat,  etpietas  in  Dobi3  cradel!iati&  iram  re- 


nes  Imjns  sxeoli  fals»  divitiae  inflaramanl',  non  ra- 
tties  insani  furoris  exagitat,  non  equoram  crassitndo 
ainorque  invitat,  noo  pulclierrima  species  femina- 
rum  avidum  reddi^,  non  histrionom  miserabiliuro 
vsrtn  in  risom  excitant,  non  contentiones  hujus 
smiK  perturbant,  non  audacia  extollit,  non  gaudia 
biqns  satcaH  delectant,  non  iracundoro  animositas, 
noD  suspidosom  perversitas,  non  verbosum  vanilas, 
noo  '*  risorem  malignitas,  non  mobilero  instabilem- 
que  eom  hujus  saeculi  versatilis  amor  *^  facit.  SSHsec 
et  alia  bujusmodi  ennmerando  protelavi,  nt  intelligat 
duldssima  fraternilas  tua,  quatenus  homo  carne  " 
mortous  nec  facere  polest  ista  quae  dixi,  nec  pati. 
Et  ut  his  talibos  non  torpeamus  '*,.  sed  studeamus 


stringai  **,  el  maligoitatem  patieutiHi  coerceat..  et 
libidinem  pudicitia  vincat,  et  animosilatem  tranquil- 
litas  tolerei,  scurrilitatem  et  verbositatem  tacltomi- 
tas  moderata  compescat,  coriositati  stodiom  spiri- 
tale  io  vjgiliis  et  orationibos  et  eleeatosynis  ^  socce* 
dat,  ebrielatem  sobrietas  domet,  irae  et  forori  maor 
suetudo  dominetur,  levitatem  maturitas  regat,  loxo- 
riam  vera  caslitas  exclodat,  mondi  cupiditatem  Dci 
et  proximi  cbaritas .  refrenet, .  jactantiam  et  super- 
biam  conculcet  profUnda  humilitas  :  quia  humilitas 
bomines  sanctis  angelis  similes  fadt,  et  superbia  ex 
angelis  daemoaes  fedt. 

CAPUT  XIX. 


qamum  poasumus  com  Dei  a^ijutorio  corpora  nostra  j)  p.ccatnm  nuUum  $ine  $upertia,  qum  diabolr  e$t,  $ici:i 


fomTitiis  etooDcopiscemfis  mortificare  {Gal.  v,  il). 
f*t  iodnamiir  noTom  bomiaem„  qoi  secundum  Deum 
cmti»  est  iD  iosatia  et  saociitate  ^^  veritatis  {Eph. 
iv,S4).  Nec  homaDis  laodibos  delectemor,  nec  detra* 
Ubenter  aurem  pnebeamus,  nec  adulaiori- 


/<irmi7tfas  Chri$ti. 

(Ex  eod.  lib.  iii,  cap».  ^.)  Et  ut  evidenter  osten- 

damus,  ipsa  est  peccatoram  omnium  initium,  finis, 

et  causa,  quia  non  sohim  peccatom  est  ipsa  supcr- 

bia^  sed  etiam  nollom  peccatom  potoit,  aot  potcst, 

VARIANTES  LECTIONES. 

*  Sk  Yen. ;  af  Bened.,  caraalibos  concupiscentiis  ac  desideriis  in  iiobis  mortificari.  *  Ven.f  in  illo.  '  In 
Vem.  duai^  qoia.  ^  Ita  Jidian.  l.  e. ;  cmteri,  pro  peceato«  *  Ven.  e^U.  pro.  *  in  Ven.  dee$t,  came*  *  Bemed. 
m$ant  in  nuny.  auod  adduni  edtci,  nt  molti  nostris  temporib.  ladunt.  '  Sic  Ven. ;  at  Bened.^  noo  tnrbam 
Dtximam  sibi  aostantem  c.  9.  *  Sic  Ven.;  at  Bened.,  pallis,  et  notant  in  marg.  mss.  meliores  pallia.  '*  Ita 
Bemed.  ef  Ven.^  ai  Pomerio  e$t  in  tex.  injuriosum ,  tn  marq.  irrisorem.  ^'  Bmed.  tn  titar^.  m$$*  desideratur 
fcdf.  *'  Bened.  tn  marg.  notani  Mu.  Colbert.  mortali$.  ^^  Sic  Bened.;  ai  Ven.  torqueamor.  ^^  Feit.  t6> 
ritale  saoctitat.  *'  Bened.  in  marg.  editi  addunt :  cum  sulijectis  et  fratribos.  ^'  Bened.  in  marg.  wm.  et 
ifridqrid  Telt.  "  Ven.  et  iacundatur.  **  Ven.  $ic,  at  Bened.  resistat.  Pomeriui  hahet  crudelitall  reaialou 
**  Sic  Bened,  et  Pomer.;  ai  Ven,  Coriositatem...  soccidat. 


t\\  S.  PAULLM  PATRL4RGHJ:  AQUlLElExNSlS  2r3 

aut  poterii  esse  akie  tuperbia. 'Siquidem  nihll  aliud  A  fneut  in  me  manent  ip$e  facil  opera  {Joan.  iiv,  10)  • 


nmnft  peccatum  est,  nisi  Dei  contemptus,  quo  ejus 
prascepta  contemnlmus  :  et  hoc  nulla  res  alia  per- 
suadet  homini  nisi  superbia.  Porro  superbia  et  cupi- 
ditas  in  tantum  unum  est  malum,  ut  nec  superbia  * 
sine  cupiditate,  nec  sine  superbia  possit  cupiditas  * 
inveniri.  De  superbia  namque  nascuntur  haereses, 
•chismata,  detractiones,  invidiae,  irse,  rixse^  dissen- 
siones,  contentiones,  animositates,  ambitiones,  ela- 
tiones,  praesumptiones,  jactantia,  verbositas,  vani- 
tas,  hiquietudo,  mendacium,  peijurium  et  caetera 
hijusmodi,  quae  dinumerare  per  singula  longum  est. 
Cupiditas  quoque  fadt  homines  gulosos,  intempe- 
rantes,  ebriosos,  avidos,  rapaccs,  fomicarios,  adul- 
teros,  stupratores,  incestos,  llagitiosos  et  alia  innu- 


Diabolus  superbus  et  cupidus  dicit  :  Mea  fimf  oncfria 
regna  mundi  etgioria  eorum^et  cui  voto  do  ea  {MaUk, 
\y,  8).  Christus  cum  dives  csset,  pro  nobh  fadut 
ett  paupety  ut  ejui^nopia  no$  divitet  redderemnr 
{II  Cor,  VIII,  9).  Diabolus  superbus  et  cupidus  di- 
cit :  Sicut  colliguntur  ova^  qute  derelicta  iunt,  tie  «iif- 
vertam  terram  ego  congregavi,  et  non  fuit  qui  move^ 
ret  pennam,  et  aperiret  ot,  atque  ganniret  {Ita.  x,  14). 
Christus  cum  bumilitate  dicit ,  Similit  faetut  8um 
pelicano  toUtario ;  vigilavi  et  factut  trnn  tieut  pauer 
tclitariut  in  teeto  {Psal.  ci ,  7,  8).  Diabolns  per  sii- 
perbiam  et  cupiditatem  dicit ;  Exticcavi  vettigio  pe- 
dum  meorum  omnet  rivot  aggerum  {Ita.  xuvii,  25). 
Christus  cum  humilitate  dicit ,  Nunquid  non  pottum 


merabilia,  per  quae  diabolus  genus  humanum  pncci-  B  rogare  Pairem  meum  et  exkibebit  mihi  plut  quam 


pitare  solet.  (5tmi7€,  ne  dicam  idem,  inveniet  apud 
S.  Cregorium  Hb.  xxxiv,  jfor.  c.  utt.)  Per  supcr- 
biam  namque  et  cupiditatem  diabolus  dicit :  /n  ca- 
lum  contcendam  {Ita.  xiv,  15),  Christus  cum  hu- 
inilifate  dicit:  IlumUiata  ett  in  terra  anima  mea 
{Ptai.  XLiii,25).  Diabolus  per  superbiam  et  cupi- 
ditatem  dicit :  Ero  timilit  AUittimo  {Ita.  xiv,  14) ; 
Christus    per   humilitatem,    cum   ettet    in    forma 

■ 

Dei ,  exinamvit  temetiptum  formam  tervi  acci- 
pient,  humiliavit  tt  Patri ,  factut  obedient  usque 
ad  mortem  {Philipp.  ii ,  6  teq.).  Diabolus  per  super- 
Liam  ei  cupiditatem  dicit :  Super  attra  Dei  exaltabo 
tolium  meum  {Ita.  xiv,  13),  Christus  cum  humili- 
tate  dicit  :  Discite  a  me  quia  mitit  tum  et  humilit 


duodecim  legionet  angelorum  (Matth.  uvi »  53)?  £l 
ut  ad  ultimum  concludam,  diabolus  cum  ruina  mar 
gna  per  superbiam  et  cupiditatem  ad  infernnm  prae- 
cipitatur  :  Christus  cum  humilitate  ad  coelos  eleva- 
tur.  Ideo,  frater  charissiroe,  paucos  tibi  diabolic» 
fraudis  laqueos  et  sanct£  humiUtalis  gradus  descri- 
psi,  ut  facilius  tibi  subjectos  valeas  docere  qnomodo 
vel  qualiter  hos  evadant,  atque  per  humilitatem  re- 
gna  eoelorum  possideant.  Et  nos  si  volumus  peHi- 
cere  nostri  certaminis  cursuro,  et  ad  aeiernam  bea- 
titudinem  pervenire,  caveamus  in  primis  ciipiditatem 
malam  et  superbiam  diabolicam,  et  cum  omni  hu- 
roititate  Christi  conemur  sequi  vesligia.  Ei  si  qui& 
militans  imperatori  terreiio  oinnibus  jussis  qus  obe- 


corde  {Matth.  xi ,  29).  Diabolus  cupidus  et  superbus  ^  dire  decertat,  quanto  magis  militaturus  imperatorl 
per  Pharaonem  loquitur  dicens ,  Netdo  Dominum,     debetcustodire  praecepla  coelesiia? 


ei  Itraet  non  dimittam  {Exod.  v,  2) ;  Christus  cum 
hnmilitate  dicit,  Si  dixero,  quia  non  novi  eum,  ero 
timiiis  vobit  mendax  ;  ted  novi  eum  et  mandata  ejut 
tervo  {Joan.  viii,  55).  Diabolus  superbus  et  cupidus 
dicit :  Mea  tunt  ftumina,  et  ego  feci  ea  {Ezeeh.  xxix, 
9).  Christus  cum  humilitate  dicit :  Non  potsum  a  30 
me  ipto  facere  qmdquam  {Joan.  v,  36) ;  scd  Pater 


*  CAPUT  XX. 

Milet  ipiritalit  et  terrenut. 

Fratcr  nii,  frater  *  mi,  animam  tuam  ad  Tigikn- 
dum  excita,  et  nullus  eam  pracgravet  somnus.  Miles 
terrcnus  quocunque  loco  miltilur  paratus  ac  prom- 
ptus  est,  neque  ^  sc  uxoris  aut  ^  filiomm  gratia 
excusare  polcrit :  multo   magis  miles  Christi  aine 


VARIA^iTES  LECTlONES. 

'  Ven.  Supcrbus.    *  Yen.  cupiJus.  Utrumque  ttc  habet  Pom.    *  Vcn.  Iiic  addit,  charissime  mi.    ^  SicYen., 
at  Bened.,  ac. 

•  Ab  hoc  eapite  usque  ad  cap.  45  qnae  hic  habet  et  si  tom  U,  ediio  Parisiis  anno  1722,  pag.  706 aflTeral 
Paulinus  reperies  in  Admonitione  ad  Filium  tpiri-  ^  hoc  opus  Admonitionet.  Imo  in  ejusd.  tom.  praefa- 
tuaiem.  sed  sus  deque  posita,  inter  opera  sancti  Ba-  *^  tione  n.  60,  i 
silii  Magni.  Hanc  admonitionem  non  esse  Basilii 
omnes  conveniunt  qui  incerti  auctorit  eam  faciunt. 
Adduntque  Du  Pin,  Cave,  Oudinus  Latinam  tantum- 
roodo  vltam  essc.  Et  quidem  nihil  habet  quod  Grx- 
cum  sermonem  sapiat,  etsi  pRefi^atur  in  titulo  tit- 
eerto  interprete,  vcl  anonymo,  ut  m  Aj^pendice  ad 
codicem  regutar.  Profert  Lucas  Holstennv^,  meUori 
ordine  teste  Oudino.  Crcdi(!erim  ego  alicujus  recen- 
tioris  monachi  foetum  esse,  qui  quod  Pauiinus  ad  virum 
laicnm  ei  in  dignitate  positum  exponit,  monacho  el 
•scetae  applicare  conatur.  Ipse  cousarcinator  opcris 
hoc  fnnuit  statim  a  principio  dum  ait :  c  Yerba 
enim  isu  sunt  ex  me,  sed  purolata  ex  divinis  fonti- 
has.  Neque  enhn  nova  doctnna  instruam  te,  sed  ea, 
quam  didici  a  patribus  roeis.  i  Loca  controv^enlia 
m  notis  non  appono,  ne  actum  agam.  Hoc  tantum 
moneo  P.  Gamerium  nuperrimum  opemm  sancti 
Basilii  editorem  hac  de  re  nihil  explorati  atiulisse, 


ita  scribat :  c  Tertium  (id  est  hoe)  denl- 
que  opiisculum  affirmare  ausim  Basilii  quidem  noo 
esse :  sed  aut  a  quo,  aut  quo  tempore  lucubratiim 
sit,  plane  ignoro.  >  Si  contulisset  cum  hoc  'fJlb.  ex- 
hortaiionity  dixisset^  cum  sociis  suis  PP.  BB.  etw 
Paulini,  vel  ex  Paulini  libro  deccrptum.  . 

^  Neque  te  uxorit.  Miles,  uxore  ducta,  apud  He- 
hraeos  militia  solvehatur,  saltero  ad  tempns,  ut  ha- 
belur  Deut.  xx,  7,  el  I  Machab.  iii,  56.  Et  dixit 
(Judas)  hit,  qui .  .  .  tpontabant  uxoret ...  «1  redi" 
rent  unutquitque  in  domum  tuam  tecundum  iegem. 
In  militia  romana  in  caslris  feminas  hi^iere  ali- 
quando  velitum.  Hinc  illud  Properlii  Ub.  iv»  v.  %il^^ 
eleg.  3 : 

Bomanls  ulinam  paiolssftot  cattra  pueUis : 
£>»ein  miliUe  svcini  flda  tun. 

Quod  militine  castitaiem  convenire  sapieBler  judlca* 
rent.  Senrius  ad  v.  519  lib.  iii  ALtieii.^ 


SI3  UBEK  EXHORTATlONiS  AD  HENRICDM  FOROJUL.  t\i 

unpediineDto  •  hujus  saeculi  imperatori  suo  Doroino  A  bujns  sseeuli  pompam  projicit.  Vae  nobis  si  JQgum 

Chrisli  suave  a  nobis  repcllimus,  et  quidquid  grave 


Jesn  Christo  debet  obedire,  qui  ipsum  pretioso  san- 
gnine  suo  redemit.  Tn  ^  miles  terrenus  eontra  bo- 
slem  Tisibilem  pergis  ad  pugnam;  cum  illo  vero 
hostis  Invisibilis  quolidie  dimicare  non  cessat.  Tit 
contra  corporis  tui  inimicos  ^  pugnare  decertas,  ar- 
mis  utens  camalibus ;  illius  vero  adversus  diaholum 
est  coUuctatio  cum  armis  spiritahbus.  Tu  in  praelio 
galeaoi  «  ferream  gestas  in  capite;  sed  illius  galea 
Ghristiis  est.  Ta  ne  vulnereris,  lorica  indutus  es; 
sed  tUe  pro  lorica  Christi  charitate  est  vestitus.  Tu 
entra  inimieum  tuum  lanceas  et  sagittas  emittis; 
iile  contra  inimicum  suum  humilitatem  et  salubria 
reita  dirigere  studet.  Tu  donec  pugnam  perficias 
arma  a  temetlpso  non  projicis,  ne  ab  adversario 


ac  onerosura  est  anim»  nostrae  supponamus  hoc 
ad  porlandum  :  et  dum  diligimus  periculom  inei- 
damus  ^  in  mortem. 

CAPUT  XXI. 

Ad  Dei  amorem  promovendum  beneficia  recolit  crea- 

tionit  et  redemptionit. 

Ideo,  fhiter  charis^me,  consideremus  quis  est ',  qni 

nos  pretioso  sangnine  redemit,  et  quid  ei  debeamns, 

qui  nos  cum  tanta  penuria  redemit.  Si  terrenos  pa- 

rentes  cum  tanto  affectu  diUgimus,  qul  parvo  tem- 

pore  pro  nobis  sustinuerunt  laborem,  nonne  magif 

nobis  *  coclestis  Paler  noster  amandus  est ,  qui  pro 

nobis  eruci  ^  afQxus  est?  Nam  quidqnid  parenUim 


Tnlnereris;  ille  aunquam  debet  esse  inermis,  quia  B  nostrorum  eirca  nos  ftiit  obseqnium,  ejus  est  benefl- 


iilins  hostis  tno  est  caUidior.  Tuus  hoslis  ad  tempns 
dimicaC;  ilUus  vero  hosiis,  quandiu  in  corpore  con- 
sistit,  cnm  illo  pngnare  non  cessat.  Tua  arma  labo- 
riosa  et  gravia  sunt  ad  portandum;  illius  vero  arma 
snavia  et  levia  snnt.  Tu  pro  lahore  terreno  terrenum 
accipis  donativum  ^ ;  iUe  vero  pro  labore  spiritali 
eoBlesce  accipiet  *  praemium.  Tu  omamento  armilla- 
mm  •  brachia  decoras  ' ;  iUe  virtutum  omamenla 
animx  snae  a  Christo  decorem  accipit.  Semper  enim 
coeleste  donum  a  Christo  exspectat,  qui  terrenam 


dura,  qui  antequam  nasceremur,  in  hoc  ssceiilo  sua 
providentia  parentes  nobis  prxparavit,  quorum  obsc- 
quionutriremur  *,  etnbera  matrislaete  Implevit, 
unde  nutriremur.  Ergo  magis  omnibus  diligamus 
Redemptorem  nostrum,  qui  et  nos  et  parentes  oo- 
stros  propriis  manibus  flnxit :  et  cuncta  l)ona,  qna? 
erga  nosgernntur  quotidie,  cjus  misericordiie,  noii 
Doslri&viribus  ascribamus.  Jubet  enira  Scriptura  pa- 
rentcs  nostros  ut  propria  viscera  diligere,  si  tameu  ' 
acccdere  nos  *  ad  servitium  Ciiristi  nou  probibcani: 


VARIANTES  LECTiONES. 

'  Sic  Ven  ;  at  Bened.,  contra  corpora  inimici  tui  pugnare.  *  Sie  Bened.;  at  Ven.  accipit.  '  Sic 
l>ji.;  at  Bened.^  dccoraris.  ^  Sic  Bened.;  Ven.  incidimus.  '  Ven.  quis  sit.  *  /n  Ven.  dee$t^  uobla. 
^  Ven^  cmcifixus.    '  Bened.  in  marg.  mu.  Corb.  nasceremnr.    *  /n  Ven.  dmt,  nos. 

NOTiE. 

G  appeUat,  impedimentum  pkUowphUe.  Quae  impedl- 


Bos  caslra  movemos 

fic  aii  :  4  Castra  sunt  ubi  miles  sleterit.  Dicta  au- 
len  castra  quasi  casta :  vel  quod  ibi  castraretur 
Iibido;  nam  nnnquam  his  intercrat  mulier.  El  ad 
iUttdlib.  viii,v.  688: 

...  seqoiturqBe  aeCu  iEgyptia  coniax. 

De  Antoato  ei  Cleopatra  sic  ait :  c  Nefas  non  in  eo 
tantum  qnod  i€gyptiam  Romanns  duceret,  sed 
etiam  qnod  niulier  castra  sequebatnr ;  quod  in  in- 
ceDti  tDrpiludine  apnd  msjores  fuit.  Unde  bellaturas 
rompeius  in  Lesbo  31  i^Uquit  uxorem.  >  Morem 
coofirmat  Tacitus  Amiar  Ub.  xiv,  c.  27 :  c  Yeterani... 
neque  conjugiis  suscipiendis,  Yieqne  alendis  liheris 
assaeti,  orfoas  sine  posteris  domos  relinquebant.  i 
Hanc  tamen  severitatem  Sevems  mollivit,  testanle 
Herodiano,  siinul  et  improbante  lib.  tn,  cap.  8  * 
<  Pterraulla  indolsil,  quae  nnnquam  antea  acceperant.  ^  stanu"» 


menta  haec  sint  fuse  ex  Tlieophrasti  iibro  De  Nuptiis 
prosequitur  Hieronymiis  Ub.  i  adversus  Jovinianum. 

b  Tu  milet  f^rrefiiM.Exhoc  et  sequentibns  antithe- 
tis,  quibus  fuse  prosequitur  tempus,  modum,  qua- 
litatem  armorum,  hostis  versutiam ,.  verbo  oronem^ 
rei  raiUtarisaecoiiomiam,  progressum,  finera,  miUtero 
fuisse,et  beUi  virumscitissimum  sirenuumgueHenri» 
cum  inferes.  De  ejus  gestis  belUcis  vide  dissertatio- 
nem  4. 

«  Galeam  ferream.  Sed  ab  orieine  ex  animaUum 
pellibus  fiebant  galex.  Homerus  Uiad.  lib.  x,  v.  257 
Diomedi  dat  taurinam.  Circa  autem  ei  galeam  eaput 
potttit  taurinam.  Xenophon  Ub.  v ,  de  Cyri  minoris 
expeditione:  <  Galeis  coriaceis  capita  munieraoi 
(Mosineci)  quales  fere  Paphfagoniae  sunt.  >  Herodo^ 
tns  Ub.  VII :  c  Thraces  e  pelle  vulpina  cassides  ge- 


Nan  .  .  • .  et  domi  habere  moUerem  permisit.  Qu» 
omnia  procnl  a  militari  discipUna  succioctos  eos 
paralosqne  ad  beUum  minime  pnestitura  videbai>> 
tar.  >  Quo  forte  respexit  Tertullianus  qui  Severi 
tempora  attigit,  com  lib.  de  Exhortat.  caslitatis  cap. 
8,  ita  tcriberet :  c  Sdlieet  solis  maritomra  doraibus 
bene  est.  Perierunt  caelibura  IhmUias,  spadooum, 
nilitam,  antperegrinantiom  sine  uxoribus.  Non  enim 
d  Dos  militfs  samus,  eo  qoidem  majoris  disciplin», 
qoo  ei  tanti  iroperatoris  ?  *  His  verbis  consona  sunt 
qoae  PaoUnus  su!)infert  :  c  Multo  magis  miles  Chr»- 
n  sine  impediroento  Ihijus  sa^li  iroperatori  suo 
BomiDo  Jesu  Chrisio  debetobedire.  > 

•  8ine  impedimeni^  hujut  ta^culi.  Scite  curam 
woris,  filloram,  famili»  impedimentnm  vocat.  Ideo 
Aposlokis  /  Cor.  tii  ,  33,  ait :  Qui  cum  uxore  ett , 
teUidtus  etl  tfuee  $unt  mundiy  quomodo  placeat  uxori, 
qood  Infra  vocat,  impedimentftm  Bominum  ohucran' 
^.  Shre  nt  Chrysostomoft  in  hunc  locnm  Hom.  19 


^  Accipit  donativum.  Id  est  munus,  quo  mUitea  a 
principe  donabantur,  sicut  congiario  populus.  Sue* 
tonius  in  Ner.  c.  7 :  c  Deduaus  in  forum  tiro »  po- 
puk)  congiarium ;  mc7i7t  donativum  proposuii.  > 

•  Ornamemo  armiUarum.  Pestns :  <  ArmiUas  ex 
auro,  quas  viri  miUtares  ab  tmperatoribus  donatige- 
ronl,  dictas  esse  exisiimant ,  quod  antiqui  humeros 
cum  brachiis  armos  vocabant,  unde  arma  ab  his  de- 
pendentia  suut  vocata.  > 

'  St  idmen  aecederef  etc.  Hieronjmns  epist.  10  a«l 
Furiam  de  viduitate  servanda :  c  Honora  ratrem 
tuum,  sed  si  te  a  vero  Paire  non  separat.  Tandiu 
seito  sangoinis  copulam,  quandiu  iUe  suum  noverit 
creatorem.  i  Hac  intentione  scribebat,  sed  efficacius 
Heliodoro  epist.  4 ,  suadens  ipsi  solitudinem  :  c  Ro- 
oordare  tlrocinii  tui  diem,  qoo  Chrislo  in  baplismale 
consepultus,  in  sacramentiverbajnra8ti,pro  nonnino 
ejus  non  te  pordturam  esse  patri,  non  matri  • . .  L»- 


iio  S    PAULINI  PATRlARCHiC  AQUILEIE^ISIS  MG 

•i  attlem  probibuerint ,  nec  sepultura  «  a  nobis  illis  A  inipolliila   ei   servemus  ,    ui  ille   in    nobis  sem- 


debetur;  Cbristus  diligendus  est  super  parentes  n<y- 
stros,  quia  non  nobis  tribuunt  parentes  ea  quae  Chri- 
stus :  ipse  enim  dixit  in  Evangelio,  Qui  amat  patrem 
aut  matrem  aut  filiot  aut  agros  plusquam  me^  non  est 
tne  dignui  {Matth.  x,  57).  Quanlo  quisque  eum  plus 
amat,  tanto  felicior  et  beatior  eflicietur.  In  tantum 
<tnim  nos  amavit,  ut  etiam  pro  nobis  mori  dignatus 
ftil;  et  manus  ejus  quae  virtutes  plurimas  faciebant , 
ciavis  pro  nostra  redemptione  affix»  sunt ;  et  ori 
meilifluo,  quo  saluuris  doctrina  profluxit ,  fel  pro 
cibo  impii  porrexerunt ;  et  qui  neminem  laesit ,  c£- 
sus  est;  ei  qui  nullum  maledixit,  opprobria  el  male- 
dicta  pro  nobis  periulit.  Ua^  omnia  perpessus  est , 
ut  nobis  vilam  xternam  donaret.  Et  cum  nobis  ^ 
Unu  beneftcia  pnestet,  nihil  quxrit  a  nobis  ,  nisi 


per  habitet,  et  nos  in  iilo  permaneamus.  Non  enim 
postulat  c  a  nobis  aurum,  neque  argentum ,  neque 
pallia,  neque  vestcs  pretiosas,  neque  armillas,  neque 
agros,  ct  CTttera  h^jusmodi :  sed  nos  ipsos  quaeril : 
in  nobis  requiescere  cupit.  Accedamus  ergo  ad  enm, 
ut  viUm  xtcrnam  habeamus. 

CAPUT  xxn. 

Amorem  proximi  incuicat  et  coMordiee  $tu4ium. 

Habeamus  ergo  in  nobis  dilectionem  Dei  et  pro- 

ximi,  quia  qui  ditigit  proximum  legem  implevit  (Rom, 

xin*  8).  Qui  autem  e  contrario  odit ,  komicida  e$t 

(/  Joan.  III,  15).  Qui  diligit  ^  fratrem  suum  in  tran- 

qullliute  est  cor  ejus  :  fratrem  vero  odiens  •  tero- 

pesute  circumdatus  est.  Yir  mitis  et  benignus  ^ 

ut  diligamus  eiim ,  et  animas  nostras  et  corpora  B  eliamsi  patitur  mala,  pro  nihilo  dncit :  iniquus  autem 

NOTiE. 

quies,  o  Sibbatum  deificaium!  ....  Quis  dalit,  nt  a 
me  iranslatus  in  amorent  Dei  et  proximi,  inter  has 
duas  sories  in  pace  in  idipsum  dormiam  et  requie* 
scam?»  Haecestilla,  quae  a  Joan.  Climaco  in  Scala 
Paradisi  grad.  8  vocatur  c  absoluta  iroR  vicloria,  in- 
ter  immanium  turbinum  procellas  tranquilla  animt 
serenius.  >  Uanc  tenebat  vere  meilifluus  Bemardus, 
qui  epist.  252,  etsi  injuria ,  accusarelur  a  Prxmon- 
stratensibus,  abbali  Umen  eorum  sic  scrihi:  circa 
flnem  epistolse :  cEgo  autem,  fratres,  quidquid  facia- 
tis,  decrevi  semper  diligere  vos  eiiani non  drleclus.... 
solvere  vel  poiius  abrumpere  vos  poieriiis ,  sed  nou 
me.  Adhierebo  vobis  eisi  noiitis :  adhaerebo  clsi  no- 
lim  ipse.  Olim  me  alligavi  forti  vinculo  ,  chiiritaie 
non  ucia,  iHa,  qu^^e  nunquam  excidit.  Cum  turi.aiis 
ero  pacificus ,  conlurbaiitibus  daI:o  quoque  loeum 
ine,ne  dial)olo  dem.  Vincar  jur^iis,vincam  o!*sequiis. 
Invitis  praesUbo,  ingraiis  adljiciam,  honorabo  ei  con- 

irmmeum,  Uocei  nonprimum  esse  debuit,sedsecan-  C  '•^nentes  me.  » 

dom :_ terrenuspaiercatlesti  postponendusest  Patri. »  *  Odiens  tempestate  circumdatns  est.  Id  anoqiie  ve- 

rissimum  ob  disciplinam  contrariorum.  c  OJium  de- 
flniunl,ait  Pluiarchus  De  Invid.  et  Odio,  alTeclionem 
quamdam,  et  proposiium  malo  faciendi,  cjusque  oc- 
casionem  capundl.  »  Odioautem  cum  aociatiir ,  nt 
soiet,  ira  (  odittm  eniro  est  Tullio  lib.  iv  Tusc  q.  ira 
inveterata)  vere  turi)as  ei  quasi  proceilas  in  aniuio 
ciei.  Audi  Senecam  lib.  i,  De  Ira  cap.  1 :  c  llic  Hra 
aflfecius)  totus  conciutus  el  in  impetu  est. . . .  auiu 
aiteri  noceat  sui  negligens,  in  ipsa  irruens  tela  ,  ei 
uliionis  secum  mulu  tracUre  avidus.  Quidam  iUquc 
e  8aj|>ientibus  virisiram  dixeniiit  brevem  insaniam.  i 
Et  infra :  c  lu  irascenlium  (ut  furentium)    eadem 

XI  sunt.  Fiagrant  et  micant  ocuIi,multus  ore  iolo 
r,  exo^tuante  ab  imis  prxcordiis  sansaine  ,  la- 
bia  iiiatiiintar,  dentes  coiHprimuutur ,  norrent  et 
suhriguntur  capiili,  spiriius  coacius  ac  stridens»  ar^ 
ticalorum  seipsos  torqueiiiium  sonus,  gemitus  mugi- 


cet  sparso  crlne,  et  scis«is  vesiibus,  u!;cra,  quibus  ie 
nuinerat,  matur  osiendai ;  licet  in  iumine  pater  ja- 
ceat :  per  calcatuin  pcrge  patrem  :  siccis  ocnlis  ad 
Texillum  crucisevola.  Solum  pieutis  genus  est  in  hac 
re  esse  cmdelem.  » 

•  Nec  iepultura^  elc.  ex  illo  Luc.  ix ,  60  :  Sine  ut 
morlui  tepeliani  mortuos  iuo$,  quod  respondit  Doini- 
nos  adolesccnti,  qui  pietatis  praetexlu  abejus  seqnela 
discedere  volei:ai.  Quem  in  iocum  quaestionem  pro- 
ponit  et  solvii  sanctus  Ambrosius  in  Luc.  lib.  vii : 
<  Cum  reli^iosiim  humandi  acceperimus  oflicium  , 
quemadmoduui  hic  paterni  qnoque  funeris  ,  sepul- 
tara  prohibetur,  nisi  ut  intelligas  humana  postha- 
benda  divinis  ?  Donum  studium,  sed  majus  impedi- 
meiiium. »  Et  sancius  Petrus  Chrysologus  ser.  19  : 
c  Non  pieuiis  obsequium  neg.it,  sed  divinum  pnepo- 
nit  humanis  aflectibus  serviiutem.  Audite  qnid  disci- 
pnhis  dixerit :  Permittemihi  primumire  et $eptlire pa" 


postponendus  est 

^  Et  cum  nolfi$^  etc.  Augusliniis  De  catechizandis 

ndlbus  cap.  4  :  c  l[>sum  D^m  quoniam  prior  dilexit 

nos,  et  Fiiio  sno  unico  non  pepercit ,  sea  pro  nobis 

oronibus  iradidii  eum,  si  amare  pigebat,  saltem  re- 

daroare  non  pigeat.  Nulta  est  enim  major  ad  amorem 

ittfitalio,  quam  pRcvenire  amando.  Et  nimis  durus 

est  animus,  qui  dileciionem ,  si  nolebat  impendere, 

nolit  rependere.  »  Et  Bernardus  ser.  20  in  Cant.  : 

«  Super  omnia  reddit  amabilem  32  te  mihi ,  iesn 

bone,  calix,  qoem  bibisti  opus  nostne  redempiionis. 
•  Non  no$tnlat  a  nobi$  aurum.  Juxta  illud  Psal. 

XLix,  9 :  ivoii  acdpiam  de  domo  tua  vituio$,  neque  de 

qr$gibu$  tui$  hirco$.  Yel  juxU  illud  lsaia>i  xliii  ,  25  : 

N$in  U  urtirefed  in  oblatione^  nec  iaborem  tibi  pros^ 

bui  in  thure,   Son  emi$ti  mihi  argento  caiamum  ,  et 

•dipe  victimarum  tuarum  non  inebria$ti  me.  Agnovii 

id  et  Lucretius,  impius  alioquin  poeia,  qui  quamvis 

perperam  mulu  de  divinitate  scripserii,  iioc  umen  r\  tiisque,  et  parum  expianaiis  vocibus  sermo  praeru- 

Tcre  efiatus  est  lib.  i,  v.  60 :  ptus,  et  compiosx  saRpius  manus,  et  piils^a  numus 

hm suis  polleiis  vlribu»,  niLil indiKa nostri  pediius,  cl  totum  concilum  corpus,  niagnasque  ir.e 

Hiiifl  «niMn  r.»»n;f.«t    .».,«,  «^e     ,^       /       .    •*      minas  agens,  foBda  visu  et  horrenda  faciesdqiravan- 

S?AL^".^_!^_"'I^^.^"'" ,."«s  u."^  "«sir».  "'.«*      tiom  se  itque  intumcseentium.  »  Hinc  Chrys^stomus 

lii  psat.  V  :  c  Odisse  grave  est,  et  lurlias  ac  lumallus 
excitans.  »  Et  hom.  8  ex  cap.  v  Maith. :  c  Odium 
miritus  est  tencbrarum,  et  ubicunque  insedertt  sor- 
oidat  pulchritudinem  saniiatis.  > 

'  Vir  miti$  et  benignu$^  etianui  palitur  mala ,  pro 
nihilo  ducit :  maia ,  inquam,  ab  adversariis  illaia ; 
de  his  enim  sermo  est,  ut  consideranii  patet.  Opliuie 
de  hac  mansneiudine  ait  Ciimacus  in  Scala  Paradisi 
grad.  ^  :  c  Est  prominensadversos  iram  maris  ru- 
pes,  quae  omnes  illisos  flucius  dissolvii  et  frangii , 
nec  ipsa  interim  movetur  aut  fran^itur.  »  Hinc  MUi 
LacUntius  Ciceronem  arguit  Divin.  Instii.  iib.  vi , 
c«'.V'  ^S»  T^^^d  sapientcm  dical  c  noccrc  iicmini  de- 


Paulinus,  Deus  requirit.explio^it  Clemcns  Alexandri- 
Bvs  Pxdag.  lib.  iii,c.  I :  c  Solus  Deus  nulla  re  om- 
Qino  indiget,  et  maxime  qiiidem  gaudet,  quando  vi- 
detmentesnosirasornatumundas. »  Quod  aliis  verbis 
Lactaotiuslib.  vi,  Divin.  InsUt.  cap.  i,dixit :  c  Nihii 
BancU,etsingularisiliamsgesUsaiiudabhominedesi- 
derat,  quam  aolam  innoceniiam. » Vide  Michaeam,vi ,  8. 
^  Qiit  diiigit  fratrem  $uum  in  tranquiUitalee$t,  eic. 
Mibii  verius.  Uinc  Cassiodorus  lib.  de  Amici.  cap. 
Quod  charita$  e$t  $abbatum^  vocal  c  chariutem  ve- 
ram  menUs  human»  req;uiem  et  perfecium  sablia- 
Uiro. »  Et  sub  iinem  iibri  sic  excfamat :  c  0  excel- 
lcntia  chariUiis,  o  dulcedo  amoris,  o  sccuritas,  o  ro- 


S17 


LIBER  EXHORTATiONlS  AD  HENRICUM  FOROJIL 


t\% 


etiam  parvum  >  vcrbuiu  audiens  a  proiimo ,  eontu-  A  detractorem,  nendacom,  superbum  omnibus  modit 


ueliam  arbilratur.  Qui  charitate  plenus  est ,  Iran- 
quiUo  anireo  et  serenissimo  vultu  procedit;  vir  odio 
pteaas  ambulat  iracundus.  Tu  autera,  frater  charis- 
sirae,  oe  moveascuique  scandalum  in  vita  tua : 
('  rem  quae  ad  te  non  pertinet,  aliis  tractandam  di- 
mitte,  et  ni&i  rogatus  vei  interrogatus,  enoda  te  inde, 
etquod  soli  Oeo  est  placitum  judica,  et  ii^ustas  alio* 
nim  seotentias,  si  aliter  non  potes,  evita,  et  miseri- 
conlkr  locum  da)  et  non  quod  tibi  utile  ,  sed  quod 
Uli  *  placitum  sit,  facias.Quod  tibi  non  vis  fleri  i>,  ne 
proximo  luo  cupias  eveoire  (Tob.  iv,  16).  Si  cnm  vi- 
deris  *  in  bonis  actibus  cnnversanlem,  congratiilare 
ci.ot  illius  gaudium  tuuradicito « :  el  si  aliquid  adver- 
snm  palitur,  iilius  trisliliara  tuam  deputa  ^.  Nc  simu- 


execraiur  Deus.  Invidus  antem  vir  similis  esi  navi, 
qux'  jactatur  fluctibus  maris  :  in  •  pertorbatione  esi 
somper  :  ut  lupus  rapax  insanit  inaniter  :  in  miseria 
detinetur,  et  tabescens  ad  nihilum  redigitur  :  sem- 
per  furore  plenns  particeps  daemoniorum  efficitur. 
Homo  pacificus  securam  possidet  mentem  :  totus  esC 
ab  angelorum  agmine  munitus,  et  fructu  jucundita- 
tis  replctus,  gaudens  et  delectans  in  Domino.  Omnia 
ejos  in  pace  versantur.  Discordiam  ftigat :  secreta 
mentis  suse  illuminat.  Consortium  angelomm  merebi- 
tiir,  et  regnum  xtemse  beatitudinis  perpetualiter 
obtinebit. 

CAPUT  XXIH. 

Virtutei  anhncr. 


I  ito  conle  unquam  diligas proximum  luum,  quia  in  bis  B  Ne«  qo^eso,  fraler  roi,  fabulosa  arbitrerls  Dei  pnn- 
n?us  ad  iracundiam  provocatur.  Qui  enim  amplecti-  copta  aut  quasi  a  me  cdita,  dum  ex  fonte  Salvatons 
turpacem,  in  mentissu;ebospitiomansionemprjepa-  iiosiri  snnt  ■  cmanata.  Ne  frangat  animam  tuam 
jralChristo,  quia  Chrislus  paxest  ^,  et  in  pace  re-  ulla  adversitas  vel  profperitas  mundl  a  praeceptis 
ijaiescere  vult.  \irum  autem  iracundura,  inviJura  ,      ct  a  mandatis  Dei  et  a  charitate  quae  est  in  Christo 

VARIANTES  LECTIO.NES. 


Deo 


*  Bened.  tn  marg.  Glossema  quod  abest  a  ross.,  $ed  tdmen  ip$i  non  toltunt^  ut  alias  facinnt  textu$.    *  Ven. 
».  *Ven.videas.  ^Bened.in  marg.  editi  addunt,eimii  soliim  juslis,scd  el  pecciloribus  condole.  •  Veji.siut. 


NOT.E. 


bere,oisilacessitominjuria.  Oquara  simplicem,  ait, 
Teramqiie  sententiam  duonim  verborum  adjeclione 

comipit? Nociturum  dixit  esse  bonum  virum  , 

si  fuerit  lacessitus  :  jam  ex  lioc  ipso  boni  viri  nomen 
amittat  necesseest,  si  nocebit.  >  Quin  vel  ipsi  ethnici 
banc  dissimulationem  injuriarum  maximi  faciebantf 
tanquam  sapientix  virlulisque  perfecliB  ceriissimuro 
Blgirain.  Quam  pro  exemplo  exiollcbat  Seneca  in  Ca- 


oderis  tibi  peri^  vide  ne  tu  aliquando  alteri  facias. 
On:e  gnome  ita  Alexaridro  Severo  arrisit,  ut  teste 
Klio  Lampridio  in  ejus  Viia  cap.  5t,  c  Clamaret  ssti- 
pins  qiKiJ  a  quilHis:!am  sive  Judnt^is  sive  Christiania 
audicrat,  el  leneVtal ;  idque  per  praeconem  cum  ali- 
quid  cmendaret  d  ci  juberet :  Quod  titi  non  vis  fierit 
nlteri  ne  feceris.  Qu:m  sententinm  usque  adeo  dilexit^ 
ut  et  in  palatio,  et  in  publicis  oneribus  pra^scribi  jube- 


lone.  c  M.  Catonem,  ait  lib.  ii,  Delracap.  32,  int^I-  q  ret.  •  Huic  consona  est  illa  Christi  Doniini  senlen- 
neo  qnidampercussitiroprudciis.  . ..  Poslea  satisfa-      tia  Matth.  vii,  tS,  de  qua  Hieronymus  epist.  10 


cienti  Cato  :  Non  memini,  inquil ,  me  percussum 
Melius  putavit  non  affnoscere,  quam  vindirarc.  •  Et 
lib.  Die  Constant.  33  sapienlis  C4ip.  14 ,  de  hoc 
ipso :  c  Majore  animo  non  agnovit,  quam  ignovis- 
bet.  >  noc  est  quidem  mala  et  injurias ,  quas  paii- 
nrar,  pro  nihilo  ducere. 

•  Patrum  verbum.  Imo  quandoque  suspicio  verM 
vel  facli  alicujus  contra  se  in  quorumdam  aniinis 
iram  accendit.  Seneca  hoc  advertit  iion  uno  loco  in 
libb.  De  Ira,  Kb.  ii ,  cap.  22 :  c  Causa  iracundi.ne 
opinio  iniorix  est,cui  non  facile  credcndum  est...  Ne 
sitti  aures  criminantilras  faciJes,  i  et  cap.  seq. 
f  Qiiidt  quod  non  criminationitms  taiitum,  sed  sus- 
piciofiibiiB  impeliimiir,  et  ex  voltu  risuqiie  alieno 
pcjora  interpretati,  innocentihus  irascimur?  »  Cap. 
"ii  z  c  Totlenda  ex  aoimo  suspicio  et  coiijectura, 
fallacissima  irriUmenU.  lile  me  panim  humane  sa- 
laiavit :  tlie  osculo  roeo  iion  adhapsit ;  ille  iiiclioa- 
tnm  tennonem  cito  abrupit :  ille   ad  coenam  non  ^  quieteauteraej 


^oeavit ;  iliius  vulius  aversior  visus  est.  Non  deerit 
nfliieioiii  argnroentatio.  i  Lib.  vero  iii,  cap.  2 : 
c  ^M»  expedity  ait,  omiiia  videre,  omnia  audire : 
■alte  nos  injuriic  traiiseant,  ex  quibus  plerdsque 
siOB  acdpit  qui  nescit.  Non  yis  esse  iracondus  ?  ne 
sift  CBriosos.  Qui  inquirit  quid  in  se  dicturo  sit,  qui 
■alignos  semiones,  etiamsi  secreto  habiti  sint,  ever- 
fll,  se  ipse  inquieut«  Qua^am  inlerpretatio  eo  pcr- 
flHcit,  at  videantur  injuri».  i  Ricardus  a  S.  Victore 
tr.  I,  De  Statu  inler  hom.  cap.  9 :  c  Mirabile  sane, 
ait,  imo  et  roiserabile,  nobilem  illam  creaturam  ad 
iflnginero  Dei  creatam,  et  omni  creaturae  pnelatam 
ad  roodicum  verburo,  tenuem*fue  flatum,  ad  lingnge 
•ooltam,  aerisque  ictom  a  rectitudinis  so»  statu 
qoasi  violenter  excutl,  et  turbinis  more  in  vertigi- 
nem  agilari.  » 

k  Quad  fiM  wm  rf  j  /Mri,  ne  prosimo  tuo  enpias 
emin.  ilx  laonlUi  UIo  Tobi»  iv,  16  :  Qnod  ab  alio 


sive  Paulinos  potius  ad  Celantiam  :  c  Quasi  ad  com- 
pendiosum  quoddam  conimonitorium  illa  tibi  Evan- 
gelii  eligfnda  sententia  est,  et  superscribenda  cordi 
tuo,  qux  ad  totius  justiiix  breviarium  Dominico 
ore  profertur :  OiRma  qweeunque  vultis  ut  faciani 
vobis  homineSf  et  vos  faeite  itlis.  » 

c  illiusgaudiumtuum  ducito...  illius  trislitiam  tuam 

deputa.  Quod  consonat  cuin  illa  Pauli  sentenlia :  Gcii- 

dere  cum  gaudenlibusj  fiere  cum  fletUibus  (Rom.  xii 

15) :  qiioe  diio,  compassio  scilicet  et  congratulatio, 

s^isue  ubera  vocat  sanctus  Bemardus  Ser.  10  in 

Cint.  Ad  rem  sanclus  Gregorius  hom.  5  in  Evang. : 

c  Yoluntas  boua  est  sicadversa  alterius,  sicut  nostra 

pcrtimescere :  sic  de  prosperitate  proximi,  sicMt  de 

nostro  profeclu  gratulari.  Aliena  oamiia  nostra  crc- 

dere  :  aliena  lucra  nostra  putare.  i 

<t  Chrislus  pax  est,  et  inpace  rcquiescere  vult.  Juxta 

|.  illud  Apostoli  (Eph.  ii,  14) :  Ipse  estpax  nostra.  De 

^  quieteauteraejus  estillud  (Psal.  lxiv, 5) :  Inpace  fac- 


tus  est  locus  ejus.  Quod  usiirpat  Guaricus  ADbas  ser. 
5  de  advcnlu  Domini :  c  Cuin  invitas  Jesum,  inquit» 
vide  ne  Deum  majestalis  ad  sordidum  et  indigiium 
inviies  hospilium,  ubi  nec  te  ipsiiin  paliatur  habilare 
quietumirxor  litigioMa...  non  enim  nisi  in  pace  fit  lo^ 
ciis  ejus.  I  Audi  Hieronymura  in  hunc  locum  psalmi 
sic  disserentem  :  c  Locus  Dei  r.on  esl  nisi  in  auima, 
quae  pacem  habet.  Quae  ergo  anima  n(m  habet  pa- 
cem,  sciat  se  non  esse  locum  Dei.  Pacem  meum  do 
vobit ,  pacem  meam  relinquo  vobis.  Uxc  est  Salva- 
toris  haereditas.  i 

•  Invidus  in  perturbatione  esi  semper.  Recte  et  fusc 
Ovid.  de  invidia  Melam.  lib.  ii»  sed  inier  csclera  v, 
780  iu  canit : 

N^c  friiitiif  snmDo  vlgiUotibns  eiciia  eoris. 

Sed  videt  ingr;iios,  ipiahebclKiue  vUWudu 

SoccptMithmn  Diim,  carplUiuc  et  carpilur  uoa. 

SvpplidliiiDqae  suaii  est 


«19  S.  PAULINI  PATRlARCHi£  AQUILEIENSIS  220 

Jesu  Doniino  noslro.  Nam  virlus  est «  aniinae  toie  A  copaiatur,  festinat  placere  nxori  suae  (/  Cor,  YiiySS) : 


Dcum  diligere,  et  odisse  illa  quae  Deus  non  diligit. 
Virtus  est  aninue  tuae  patientiam  seotari,  et  ab  omni 
impatientia  declinare.  Virtus  est  animae  tuae  castita- 
tem  tam  corporis  quam  animae  custodire.  Yirlus  est 
animae  tux  vanam  liujns  mundi  gloriam  oontemnere, 
et  omnia  caduca  calcare,  et  pro  illius  amore  qui  te 
redemit,  dum  vivis  in  corpore,  laborare.  Virtus  est 
animae  tuae  liumilitati  studere ,  et  superbiam  abo- 
minari.  Yirtus  est  animae  tuae  iram  et  furorem  cohi- 
bere  ac  reprimere.  Yirtus  esl  animae  tuae  ab  omni 
stuUitia  declinare  et  sapientiam  divinam  aroplecti. 
Virtus  est  animse  tuae  omnem  delectationem  camis 
subjicere,  et  menlem  tuam  ad  Ghristum  erigere.  Has 
ergo  virtutes  facile  et  perfacile  potuisses  obtinere,  si 


multo  magis  anima  Christi  sanguine  redcmpta  debet 
placere  Christo  sponso  suo.  Deus  enim  non  se  TnU 
YerbisS^^i^^u™  ^^^^i^  (^otth.  xv,  8;  et  Jac,  i,  11 ,  15), 
sed  corde  puro  et  operibus  juslis ;  qnia  *  non  Ter- 
boruin,  sed  cordis  est  auditor  et  inspector  (Sap,  i,  6). 
Nunquam,  qnaeso,  frater  mi,  carnalis  amor  amorem 
coelestem  a  te  excludat :  nunquam,  quaeso,  te,  hu- 
jus  fluctivagi  ac  miserabilis  sceculi  dukedo  decipiat. 
NuUp  teseducat  corporis  pulchritudo ;  ne  intret  mors 
in  animam  tuam  per  fenestras  ocuiorum  tuoruin 

Uerem,  ix,  21). 

CAPUT  XXV. 

Quam  fluxcB  carnh  deliciw. 

Dic  mihi,  quaeso,  frater  mi,  qualis  profeclus  est 


,    .  ,  ,    .      ^  m  pulchntudinc  camis?  Nonne  sicut  feuum  ^  aestati» 

saecularium  curam  et  caducas  ac  terrenas  res  devita-  B     J  •.     <      i  .•     j 

,.  .    .L.i  .  -r.L  .  ..  *•  ardore  percussum  arescit,  elpaubtim  dccorempris- 


rc  voluisses,  et  nihil  amori  Christi  praeposuisses. 

CAPUT  XXIV. 

Ab  itudio  in  omnibuB  placendi  Deo  nuUo  amore  avellatur. 

0  mi  frater,  ex  tota  mente  dilige  Deum,  ut  in  om- 
nibus  actibus  luis  placeas  illi.  Qui  enim  conjugio^ 

VAIUANTES  LECTIONES. 
*  Ven,  iine  ullo  sensu  iic  habet :  juslis,  bona   non  verborum,  etc. 


tinum  amiltit  ?  £t  quando  mors  ^  venerit,  dic  miliif 
quaeso,  quanta  remanebit  in  corpore  pulcliritudo  ? 
Tunc  recognosces  quia  vanum  est  quod  antea  in- 
aniter  diligebas.  Cum  videris  totiim  corpus  intume- 
scere,  et  in  felorem  ^  esse  conversum,  nonne  claudes 


•  Virtui  eit  animoe  tum ,  animae  quidem,  quia  in 
anima  est,  sed  ex  dono  Dei,  imo  c  donum  Dei ,  a  quo 
solo  dari  potest,  >  ait  Augustinus  lib.  iv,  de  Civit. 
Dei,  cap.  20.  Cum  autcm  c  virtus  ars  ipsa  bene  re- 
cteque  vivendi  a  velcribus  definita  sil,  i  uti  docet 
idem  sanclus  Doctor  cap.  seq. ,  hic  quamdam  bene 
Tivendi  summam  proponit  Henrico  Paulinus ,  quam 


NOTiE. 

rum'  comparalione  cxplicatur,  praesertim  a  poelif» 
Virgil.  Eclog.  ii,  v.  17 :  > 

0  fonnoae  pner,  nimiam  oe  crede  colori . 
Aiba  llgusira  caduut,  vaccttiia  iiigra  legiuitur 


Ovid.  de  Arte  am.  lib  ii,  v.  113  : 

Porma  bonum  fragile  est,  qiiantnmqae  accedit  ad  vnmo^ 
Pit  mluor  et  »|)atio  carpitur  ipsa  suo. 


in  fortitudine ,  in  malis  toierandis ,  et  illecebris  fu-  Q     i^ee  semper  viol»,  nec  spraper  Hlia  florent 

giendis  quasi  totam  reponiL   Eienim  ut  ait  Tullius  '^-' '- '■ " 

Tuscul.  q.  lib.  ii :  c  Appellata  est  a  viro  virtus  :  viri 
autcm  propria  inaxime  est  fortitudo.  >  In  fragmentis 
Lucilij,  v.  910,  quaedam  virtutis  munera  rcceusentur 
et  ferme  modo ,  et  ordine,  qqo  a  Pauliiio  factum  est: 

Virtos  esl  boinini  scire  id  quod  qufleqne  habeat  res. 
Viriiis  sdre  liomini  reaum,  utiie,  quid  sit  bouettum ; 
Qo»  boua,  qus  mala,  iteiu  quUl  uiile ,  turpe,  iiihone- 

[stom ; 
Virtus  qaareodae  flnem  rel  sdre  modamque  ; 
Virtuf  divHiis  pretium  persoUero  posse. 
Vlrios  id  dare  (fuod  re  ipsa  debetnr  bonori  ; 
llostem  esse  atque  ioimiciim  hominum  morumqae  ma* 

(lorom  I 
Contra  defensorem  hominom  morumque  bonoroni ; 
Magnilicare  bos,  bis  beue  velle,  hls  v ivere  amicum ; 
('ommoda  pneterea  patri»  tibi  prima  pntare, 
Deiiide  pareotnin,  tertia  Jam  postremaquo  noslra. 

^  Nonne  sicul  (enum,  etc.  Ex  illo  Isa.  xl,  6 ;  Omnii 


£t  rigei  amissa  spina  rellcia  rosa. 
Statius  iib.  iii.  Siiv.  v.  456  lacrymae  Hetmsci : 

Oorentesque  maou  scidU  Atropos  anoot ; 
Ooalia  pallentes  deciiuaot  lilla  cuimos  « 
Pobentcsque  rosae  primos  moriootor  ad  Aostros 

c  Et  quandomon  venerit„.quantaremanebit  pml- 
chritudo  f  Perinde  ac  si  diceret :  nulla.  Puichre  Si- 
lius  Italicus  Punicor.  lib.  xii,  v.  242  : 

Solvitor  omne  decos  letho,  niveosqoe  per  artus 
It  Stygius  color  et  form»  populaior  houores. 

Sed  prae  his  oronilms  andi  Chrysostomum  in  Ptai, 
XLiii  non  longe  a Oue  Homiliae :  i  Qnid  aliud  est pnlchri- 
tudo  corporis  nisi  pulvis  et  lutum,  atque  adeo  qiihl* 
piam  bls  etiam  deformius  ac  tetrius  ?  Qood  ^  fidem 
iion  liabes,  considera  sepulcra  hominum,  el  videM 
lutum  et  puiverem.  Quando  enim  facies  vitam  prs- 
sentem  exuerit,  tunc  apparebit  id  quod  est.» 


raro  fenum,  et  omnii  gloiia  ejus  quasi  fios  a§ri,  Et  f|     ^  Et  in  fetorem  eue  convenum,  Quia  ot  diciCor 


Job  XIV,  2  :  Uomo  quasi  fos  egredilur  et  conteritur, 
David  quoque  Psal.  cii,  14  :  ^Homo,  sieut  fenum  dies 
ejui,  tamquam  foi  aqri  r.c  effiorebit,  nsec  omnia 
comprehendit  lib.  xi  Moral.  cap.  26,  sanctus  Grcgo- 
rius  cum  ait:  c  Quasi  flos  egreditur,  qui  nitet  in 
c^irne ;  sed  conteritur,  quia  redigitur  in  putredinem. 
Quid  enim  sunt  nati  homines  in  mundo,  nisi  quidam 
flores  in  cainpo...Vita  itaquein  came,flosinfeno  est. 
Unde  bene  pcr  Psalmistam  dicitur :  Uamoy  iicut  fe- 
num  diei  ejus,  et  iicut  floi  agri  ita  florebit,  IsaLis 
quoque  ait :  Omms  caro  fenum,  et  omnis  gtoria  ejui 
iicut  flos  agri,  Homo  etenim  more  fioris  procedit  ex 
occulto,  et  subito  apparet  in  publico :  qui  statim  ex 
publico  per  mortem  retrahitur  ad  occulium.  >  Sic  et 
sanctnsHleronymuslocumlsaiae  mox  allatum  cumat- 
tulissct,  subdit  epist.  3,  Nepoliani  mortem  describens : 
c  Marcescebat,  proh  dolor  !  fiante  austro  liiiuro,  et 
purpura  violae  in  pallorem  sensim  migrahat.  i  Fre- 
qucniissime  ct  apnd  ethnicos  formae  caducilas  flo- 


Eccli.  XIX,  3 :  Putredo  et  vermes  hareditabunt  tl- 
tum,  Etisa.  xiv,  li  :  Concidit  cadaver  tuum  :  iukter 
te  stemetur  tinea  et  operimentum  tuum  erunt  verme», 
Et  xxxiv,  3  :  De  cadaveribus  eorum  ascendet  fetor : 
tabescent  montee  a  eanguine  eorum,  Primnro  kicum 
Isai£  insusurrans  quidam  religiosus  vir  auribas  juvo- 
nis  c  omnibus  deUeiis  moliem  viiam  agentii,  iH 
eum  pupugit,  ut  jam  nihil  aliud  animo  voiv«re  pot^ 
set  quam  vermes  iiios  et  ilias  tineas.  Deniiiue  manm 
Deo  dedit,  seque  ei  in  religione  dicavit.  i  Kem  nar- 
rat  P.  Hieronymus  Platus  de  bono  statu  religiosi  lib. 
III,  cap.  ult.  quod  juvenis  ille  audivit,  id  sanctns 
Frauciscus  Borgia  cumpropriis  vidisset  oculia  in  etr 
davere  Isabeli;e  imperatrids  foede  commutato,  dfr 
meliori  vitae  instituto  capcsseodo  cogitavit.  Sed  nuh- 
gis  ad  rem  sanctus  Petrus  Damianus  lib.  vii,  ep.  i% 
sic  alloquens  Blancam,  quam  ab  aniore  terrenonmi 
aveiiere  satagabat :  c  Perpende  quia  caro,  quae  Dniic 
accuratis   dapibus  enutritur,  paulo  post  vermtbui 


S^l  LIBER  EIUORTATIONIS  AD  HENRICUM  FOKOXUL.  t29 

lure»  Uias,  ne  tustiueat  fetorem  fetidissimum  ?  Ubi,  A  ^^*  Detrahenti  ^  enim  et  audienli  ^,  utrique  esca 


qu»so,  erit  tunc  suavitas  luxurise,  et  conTiTiorura 
•IMilentia  ^  ?  Ubi  blanda  TeriMi»  quae  corda  audien- 
liom  moUiebant  ?  Ubi  sermones  dulces  «,  qni  ama- 
ritudinem  amaniibusinfnndebant?  Ubi  immoderatus 
risus  ct  jocns  turpis?  Ubi  effirenata  et  inutilis  laetitia? 
Iste  esi  finis  pulcbriindinis  carnis  el  oblectationis. 
Mundus  eaim  peribit  et  conoupiscentiaejus  (/  Joann. 
n,  i7).  0  quam  fdicissimum  bonom  est,  et  quam 
valde  felicissimum  splendidam  pulcfaritudiuem  Ghri- 
sti  amare  et  radiis  *  fulgoris  cjns  pedora  *  nostra 
iilosirare,  etomnemobscuritatem  a  nobis  expellere. 

CAPUT  XXYI. 
Deiractiomt  mala ,  et  m  fugienda. 


mortis  animae,  est  detractio.  Et  ut  brevius  concfan 
dam ,  detractor  et  libens  audilor  diabolum  por- 
tant '  in  lingua.  '  Evita,  quaeso,  a  tuis  auribus  la* 
queos  detractionum,  perquos  captos  ^  plurimos  aodis. 
Postuia  tibi  *  a  Domino  cor  pmdens  ct  pervigilem 
sensum  ut  discernere  valeas  verba  delrabenlium  : 
non  ignores  fraudes  et  iosidias  eorum  *,  et  in  retia 
eorum  non  veniat  pes  tuus. 

CAPIIT  XXVH. 
Peecatorum  coi^etsio, 
Aliena  debent  esse  a  nobis  omnia  vitia  mala,  dom 
.  haeredilas  nostra  Christus  esse  vult :  ideo  quia  in- 
B  certi  sumus  de  talibus,  prosternamus  nos  humiliter 


Non  acoommodes  ^  aures  tuas  ad  percipienda  in  conspectu  pii  Patris  nostri,  et  peccata  nostra 
verha  detrahentiumtne  concipias  mortem  •  in  anuna      cito  producamus  in  medium,  ut  deieat  ea  ipse  Pater 

VAR1AI9TES  LECTIONES. 

'  Sie  Ven. ;  at  Bened.  opnpolenti.nB?  Ubi  blandorum  Terba.  *  Ven.  et  radiantibus  fulgorlbus.  '  Bened.  in 
marg,  mtt.y  pectoribus  noslris.  "  Sic  Ven, ;  at  Bened.^  Detrahentis  eniro  et  audientis,  utrisq.  e.  m.  esl  a.  de- 
tractio.  ' Beaec/.,  portat.  *  Bened,  in  marg,  editi  addunt :  Illuai  auiem qui  conquerilur,  audi :  quia  nou  omnis 
qnxrimonia  detractio  est.  Ett  in  Ven.  edit.  inter  antulat  tic :  (illum. . .  detractio.)  ^  V^n.  p,  q.  p.  a.  caplos. 
"  Ven.  tihi  a.  D.  Deo.  *  Bened.  in  marg.,  iocus  a  giossematc  purgalus.  Veneta  quidem  tichabet  et  addit :  Non 
tgnores  frater  f.  et  i.  eorum,  quia  qui  tibi  utiiia  nuntiare  videntur  viam  (uam  explorare  veniunt,  vel  utrum 
culpalum  diligas,  an  non ;  sed  Deus  pedem  tuum  custodiat,  ne  in  rete  eorum  veuiat.  Frcquenter  enim  qui  tecum 
eoncordare  voluut,  aliorum  scandala  fingunt. 

NOTiE. 


scaturire  compellitnr :  ipsaque  timc  fit  esca  ro.len- 
tiuffl...  ac  taiito  graviorcm  exhalat  pulrefacta  feto-  G 
retti,  qnanto  suaviorem  sibi  procuravit  educata  mol- 
iiliem.  Eccc  dum  ista  conscribimus,  Sophia  nobis 
ad  memoriam  redit...  Cujus  tn.-nulus  cum  esset  fpfp- 
sens,  artificiosisqiie  cxmeiitarionim  studiis  undique 
comrounitus  taniam  fetoris  illuviem  per  conlinui 
cireiteranni  circulum  exhalavit,  nt  tolerari  vix  pos- 
sec,  nec  fratres  quiescere  in  tota  claustri  illius  me- 
dletate  perroitteret.  »  Ponit  deinde  ob  oculos  exem- 
pinm  Bouilissimge  cnjosdam  femina^  (fertur  ea  fuissa 
nxor  ducis  Venetorum),  cujus  adhuc  viventis  corpus 
omne  compntmit,  nt  membra  cnncta  marcescerent» 
toionH|ue  cubicnlum  intolerabiii  prorsus  fctore  coin- 
plerent :  nec  quisquam  tantam  perferre  narium  in- 
juriam  poluit,  non  cosmeta ,  non  servuius  ,  etc.  i 
Quod  exemplnm  hoc  epiphonemate  concludit :  t  Quid 
ergo  8tt  caro,  doceat  ipsa  caro  :  quodqiie  perhibet 
mortua,  testetnr  et  viva.  » 

*  (Jbi  termonet  dulcet^  qui  amaritudinem  amanti- 
but  infundebant.  Scite  Plautus  in  Cisteilaria  v.  60  :     D 

Emtor  anMH*  et  melle  et  feUe  ett  fecuDdissimus. 
GuBta  dat  dalce,  amanim  ad  satlistatein  U8(|ne  oggerit. 

Idem  pnriiat  quod  apud  eumdem  in  Pseudolo  Cal- 
fiodoms legenti  servo  amasiae  litteras  garricbat : 

.^  nibi  videor  cofn  ea  fiibalarier  : 
Lege :  dttlce  amarumqne  uiia  Bane  mitces  mllil. 

Verissime  dictnm  est :  Terrenusamor  dclectat  simul 
et  cmciat»  vel  qnia  admiscentur  suspiciones,  invidiae, 
ira^Gacteraquenujtts  gcncris  ad  dilaniandaro  animaro, 
vd  qnia  conscientix  morsus  hos  male  amantes  exa- 
gitat.  Utrumque  ex  Deo  noverat  Augustimls,  et  fate- 
tur  lib.  u  Confess.  cap.  %n.L  f  Tu  semper  aderas 
miserioorditer  saeviens  et  amarissirois  aspergens  of- 
iensionibns  omnes  illicitas  jucunditates  meas,  ut  iia 
quereremsineoffensionejucondari,  etubi  boc  pos- 
sem,  non  invenirem  quidquam  pncter  te,  Domine, 
prxter  te  qni  flngis  doiorem  m  prxcepio,  ct  pcr- 
coUs  ut  sanes,  et  oecidis  nos  ne  moriarour  abs  te.  i 
flaconsdentixstimulos  insinuans.  Castera  vero,  qux 
amariindine  aspergnnt  has  suavcs  insanias  lib.  iii, 
cap.  I,  idemAng.  expertos  reccnsct,  (fw.  lanicn  in 


Deum  refundit.  c  Deus  meus,  roisericordia  mea, 
quaiito  fellc  roihi  suavitaLeui  illain,  et  quam  bonua 
35  aspersisti,  quia  el  aiualus  suro  et  perveni  occulle 
ad  vinculum  fruendi ,  el  colligabar  kctus  scruronosis 
nexil)us,  ui  ca^dercr,  virgis  ferrcis  ardeutibu»  zeli,  et 
suspiciouum,  el  liinoruni,  et  iraruin  atque  rixarum.i 

^  Non  ttccommode<,  etc.Frequcnsmonilum  in  Scri- 
ptura  et  Patribus  aurcs  non  prxbendas  susurroni- 
ous.  Quin  et  ralionem  tradunt,  qua  tam  periculoso 
malo  obsistere  valeamus.  Eccli  xxviii,  28  :  Sepi  au- 
rem  tuam  tpinit,  linguam  nenuam  noli  audire :  forta 
innuens  pra^crendaro  esse  in  audiendo  quaindam 
vulliis  gravitatem,  qux  nos  xgre  ferre  eorum  lingu» 
petulantiam  siguilicct,  et  inserere  se  volenlem  uo« 
stris  auribus  animisque  quasi  pungat  et  arceat,  ut 
spinx  lancinando  arcent,  quo  non  fas  est  ingredi 
conantes ;  quod  aliis  vcrbis  dixerat  Saloihon  Prov. 
XXV,  23  :  venlut  aauito  dittipat  pluviatt  et  faciet 
trittit  linguam  detranentem.  Ilinc  ilieronymus  seu 
verius  Paulinus  epist.  14  ad  Celaniiam  :  c  INe  obr 
trectatoribus  auctorita4em  de  consensu  tiibuas,  ne 
eonim  vitium  nutrias  annuende;  i  Chrysostomus  vero 
hom.  3  ad  pop.  Aniioche.  ita  faclendum  esse  mon- 
strat :  c  Dic  proiimo  :  habes  aliquem  quem  laudes 
et  cororoendes?  Aures  aperiout  unguenla  suscipiam; 
si  vero  roale  velis  dicere,  vcrbis  ingressum  obtoro ; 
non  enim  stercus  et  cocnum  accipcre  sustineo.  Quod 
mihi  lucrum  si  didicero  quod  ille  sii  improbus? •• , 
loquerc  ad  ipsum :  curcrous  noslra...  ct  curiositatem 
faanc. . .  circa  vitam  nostrain  exhibearous.  i 

^  Neconcipiat  mortem.  Sanctus  Bernardus  ser.  De 
triplici  cusiodia  de  hac  roorte  sic  ait :  c  An  non  el 
inse  moritur,  qui  venenum  bibit  quod  ei  malesuada 
detractoris  liugua  propinat  t  Siquidem  furtim  ei  di- 
lectionis  vita  subtrahiiur»  et  paulatim  in  eo  frateroa 
charitas  refrigescit.  i 

d  Detrahenti  et  audienti.  Sanctus  Bemardus» 
vcl  quicuuque  est  alius  de  modo  bene  vivendi  ad 
sororem  ser.  17  ;  c  Qui  detrahit  et  qui  detrahen- 
icro  libenter  audit  ulerque  peccat.  i  Et  Ser.  33 : 
c  Pari  rcatu  detrahcntes  ct  audientes  tenentur.  » 
Et  lib.  II  De  Considerationc  cap.  13:  c  Detrahcre,ai:  t 
dctrahenlem  audire,  qiiid  liorum  damnabilius  sii , 
non  facile  dixerim.  i 


S.  PAULINI  PATRiAECH  J;  AQU1LE1ENSIS  »4 

nnsier  codesiis.  Et  cum  confessi  fuerimus»  non  nos  h  9erpente$  {Maith.  x,  16);  et  omne  lenenmn  irap 
jusiificemns  orantes,  ne,  sicut  Pharisaeus  ille,  disoe- 


damus  condemnati.  Memoremus  *  publicanum  illum 
et  iu  oremus,  ut  veniam  delictorum  consequi  me- 
reamur.  Clamor  cordis  noslri  pulset  ad  aures  omni- 
polentis  Dei ;  quia  in  pura  menie  placabitur  in  lem- 

pore  orationis. 

CAPUT  XXVllI 
Oratio  qualiter  et  quomodo  fundenda, 
Omnem  maliliam  cordis  projiciamus  a  Dobis,et  re- 
mittamus  in  nos  *  peccantibus.  Est  deniqiie  genus 
serpentis  * ,  quod  cum  coeperit  ire  ad  bibendum 
aqiiam,  anteqnam  veniat  ad  fontem,  evomit  omne 
venenum.  ImiUre  et  ta  hunc  serpentem  in  bac 
parte,  secundum  evangelicum  Domini  nestri   Jesu 


amarum  evome,  et  remitte  conservis  tuis  ut  tibi 
dimiltantur  a  Domino  peccata  tua,  sicut  Evangdiam 
pnccipit :  Dimittitet  et  dimiUetur  vobit ,  data  et  da* 
bitur  vobi§  (Luc,  viii,  57).  Et  quaiem  ^  cupis  erga  le 
esse  Deum ,  talis  esto  ipse  conservo  tiio.  Et  omne 
opus  quodcunque  incboaveris  facere,  primum  in- 
^'Oca^^Deum,  etgratias  ei  age :  et  cum  consummave- 
ris  d  illud,  similiter  fac.  Invoca  Deum  ex  toto  corde 
tuo,  et  invenies  eum  :  et  eum  inveneris,  ne  dimit- 
tas  eum ,  nt  coiyungatur  mens  tua  in  amore  cjua. 
Hoc,  mi  frater,  stude  in  vita  tua,  ct  orationem  tuam 
puram  ofler  Chrislo  Domino,  ne  cogitationes  btgus 
saeculi  snperikiae  conturbent  cor  tuum,  neque  in  di- 
versa  rapiatur  mens  tua.  Memento  enim  se  sub  Dei 


Oiristi  praeeplum,  ubi  ait  :  E$lote  prudenle$  sicnt  B  »tare  •  conspectlbus,  qui  occulU  cordis  perspicit,  cl 

VARIANTES  LECTIONES. 
^  Ven.  menioremur.    *  Bened,  in  nobis  peccantibuSf  et  ad.  Ed,  non  dupUci  modo,  sed  vero. 

NOTiE- 

•  Est  genut  serpentis,  Sanctus  Basilius,  teste  Ma- 

5bxo  Vegio  De  perseverantia  religionis  l.b.  v ,  cap. 
,  videlur  Paulino  subministrasse  historiam  et  mo- 
ralem  conceptum.  Sic  enim  ait  :  #  In  tempore  ora- 


tionis  praecepit  Basilius,  ut  omnem  maliliain  projicia- 
mus  a  nobis,  et  remiitamiis  si  quid  habemus  adver- 
sus  proximum  nostrum,  sequentes  morem  cujnsdam 
serpeniis,  qui  cum  coepit  ire  ad  bibeiidum  aquam , 
antequam  veniat  ad  fontem  evomit  omne  venenum. 
Et  tu  (inquil)  imitare  hunc  serpentem  in  hac  parte, 
et  omne  vcnenom  irse  amarum  evome,  et  remitte 
conservo  tuo,  etc.  {Heee  ipta  sunt  apud  Bemardum 
I)e  niodo  bene  vivendi  ad  Sororein  cap.   28,  post 

..         \       o    j   i*v        *iia     a  .1-,,,       *«•      *—    <^«i    r*i 


circa  flnem  :  c  Qualem  te  paraveris  Deo,  Uiis  opor- 
tet  appareat  tibi  Deus.  Cum  sancto  sanclus  erit,  et 
cum  viro  innocente  inncccns  crit.  Uuidni  aM)ue  et 
cum  ainante  amans?  » 

^  Primum  invoca  Deum.  De  invocalione  Dei  in 
principio  aciionum ,  vide  qux  diximus  in  notis  ad 
titul.  libel.  Sacrosyllabi  iit.  b.  Adde  cx  theoiogia 
ethnicorum  quod  dicebat  Plinius  II  in  Panegyrico 
Trigano  diclo :  <  Bene  ac  sapiciitcr,  P.  C. ,  m;^orcs 
insliluerunt,  ui  rerum  a^endaruni  iu  dicendi  ini- 
tium  caperetur  a  precationibus ,  quod  nihil  rile,. 
nihil  providenter  homines  sine  deorum  immorUlinm 
ope,  consilio,  honore,  auspicarcntur.  >  Plalo  in  Ti- 


medium.)  *  Sed  liber  ille  Admonitionis  ad  Filium  ^  uiaeo  exem|Juni  profert :  <  Cum  omnes ,  ait ,   qui 
Spiritualem,  a  qiio  haec  similitudo  educitur,  non  ^  n^enlis  quoquo  modo  compotes  sunt,  in  operis  cift- 

rssc  Basilii ,  sed  poiius  cujusdam  monachi  ab  ipso     •—         • '     »  ._.    ..    ... 

Paullno  nosiro  Admoniiionem  cxtrahentis,  ut  dictum 
cst  ad  cap.  20.  Caeterum  Basilius  Oratione  7  in 
Hexainer.  de  Vipera  cuin  muncna  congrediente 
quiddam  non  absimile  adducit.  <  Vipera ,  inquit , 
virus  evomit  reverentia  conjugii :  tu  animi  ioclc- 
mentiam  et  inhunianiutem ,  conjugaiem  copulam 
reverltus  non  depones.  >  Qucm  locum  attigit  et  fuse 
prosequitur  Alciati  commenUtor  in  Embl.  192  <  re- 
verentiam  in  matrimonio  requiri  >  Inculcans. 

i>  Et  qualem  cupit  erga  te  esse  Deum,  tatis  esto  ipse 
conservo  tuo.  Pneter  ea  quse  affert  hic  Paulinus  ex 
Luc.  VIII,  37,  et  similia,  quae  saepe  in  Evangelio 
ocrnrrunt,  pncsertim  autem  in  oraiione  Dominica, 
ubi  posiulamus  ut  talem  nobis  se  pnebeat  Deus,  qua- 
les  no6  ipsos  fratribus  nostris  pnebuerimus,  neinpe 
ut  nobis  dimitut  quemadmodum '  nos  ipsis  dimitti- 
mus,  est  iocus  Eccli.  xxviii ,  2  et  seqq.   lielinque 


juslibet  vel  parvi  vcl  ma^ni  principio  invocare  Deum 
soleant,  quanto  nos  pequius  est  de  univcrso,  sive  go- 
nitum  sit  sive  ingenitum,  disputaturos,.  niai  forte  de» 
sipiinus,  invocare  divinain  opem.  Ergo  deos  omnes 
deasque  precamur,  in  nrimis  quidem,  ut  ea  dicau- 
tur  a  nobis,  quae  iliis  placeant :  deinde  iii  nobis  ipai 
consteinus.  Quantum  ad  Deos  attinet,  sic  a  noLis 
oratum  sit.  > 

^  Et  cum  consummaveris  illud,  vmUiter  fac.  Id  est 
pariter  oratione  Deum  coiito,  ut  sit  ipse  aciioiii& 
uostne  exordium  ct  perfectiu.  Theocritus  Eidyl..  17  : 

*Ex  Ara;  itpxitfi^t^ttf    xai  tl(  Aia  "kiytxt  M9v0«t, 

id  est :  j4  Jove  incipiamus.  et  in  Jovem  destnite  Mu- 
sce.  Aristides  orat.  sive  Hym.  1  in  Jovem  in  flfie, 
ex  versione  G.  Canteri :  <  Ab  hoc  incipere  merito 
debemus,  ct  in  hoc  desinere ,  dictorum  omnium  et 
factoruin  pra^sidein  ipsuni  e*  adjutorem,  ceu  universi 


pronmo  tuo  nocenti  te,  et  tunc  deprecanti  libi  peccata  D  iinperatorem,  et  solum  pnrfccluni  seinper  invocan- 


tohentur.  Uomo  homini  reservat  tram,  ei  a  Deo  auce- 
rit  medetam!  In  hominem  similem  sibi  non  habet 
miserieordiam,  et  de  peccatis  suis  deprecat.r!  Ipse 
aun  caro  «t^  reservat  iram,  et  propitiationem  pettt  a 
Deo !  Sanctus  Chromatius  noster  Conc.  1 ,  de  8 
Beatilud.  in  cap.  v  Mattli.  tribuit  locum  hunc  Salo- 
moni,  sed  esl  Jesus  lilii  Sirac,  qui  Ecclesiasticus 
dldtur.  Qiiare  antem  a  noBnullis  Patribus  liber 
Ecdesiastici  Saiomoni  triboatur,  vide  Cornelium  ,in 
Prolegomeuis  ipsius  Eccli.  cap.  i :  sed  redeamus  ad 
pixniositum.  Sanctus  Petnis  Chrysologus  ser.  67 : 
<  Homo  si  sine  peccato  esse  non  potes,  et  vis  sem- 
per  dimitti  tibi,  dimitte  semper  :  quautum  vis  di- 
mitii  tibi,  dimilte  tantum  :  quoties  vis  dimitli  tibi, 
toties  tu  dimitte  :  imo  quia  vis  totiim  dimitti  tibi, 
totum  dimilte.  Homo  inti  llige,  quia  remittcndo  aliis 
tu  tibi  veniam  deJisii.  i  Ei  hoc  est  ferme  quod  aliis 
terbis  dicebat  sancius  Bcrnardus  ser.  69  in  Cant. 


tes.  >  Quid  nos  Christianos  sentire,et  facere  oportet, 
cum  sie  ethnici  loquantur? 

«  Memento  te  sub  Dei  stare  cpnspectibus,  Nempe 
cum  oras.  De  oralione  eniin  hic  est  serino.  Auctor 
Manualis,  non  quidein  Augustinus ,  etsi  inter  rjus 
opera  tom.  VI,  ed.  novis.  referatur,  sed  vel  Aosel- 
mus,  vel  quis  alius,  cap.  29  sic  habet :  <  Sicut  i)ul- 
luiii  c^t  momentum,  quo  homo  non  friiatiir  veljiU- 
tur  Dei  pieute  vel  misericordia,  sic  nuUum  debel 
esse  niomentum,  quo  eum  praesentem  non  babeat  iii 
meinoria.  Idcirco  non  brevi  crimine  lenetar  astri- 
ctus,  quisquis  in  oratione  cum  Deo  loquitur,  et  subilo 
abstrahitur  ab  ejus  conspectu,  quasi  ab  ocul.s  noa 
videnlis  et  audientis.  >  Quod  delictum  fu^it  qcA 
mente  Deo  pnpsenti  se  sislit,  uti  dicebat  Epictetos» 
estque  ejus  104  sententia  ex  Joanne  StoboM» :  *Eav 
«<!  fAvquovtuiic  t  QTt  f  ipyui^  x«r«  ^v/vv   h  9iipa , 


SS5  UBER  EIHORTATIONIS 

secreU  mentift  tiuc  novlt.  Tigilaoter  ergo  et  assidue 
issiste  in  conspectu  Dei  in  tempore  orationis,  ut 
ioimiueDtem  diaboli  tentatiooem  facilius  possis  ef- 
Ibgere.  Si  enim  cogitaliones  bujus  saeculi  malae^et 
sordidae  turbant  cor  tuum,  et  cogunt  illiciium  ali- 
quid  perpetrare,  per  orationes  puras  et  Tigilias  san- 
etas  depeilentur  ^  ab  anima  tua.  Oratio  «  namque 
grandis  munitio  est  animae.  Per  orationes  ^  purissi- 
mas  omBia  nobis  utilia  tribuuntur  a  Domino  et  cun- 
cta  noxia  effugantur.  £t  ne  *  diutius  de  bac  re  *  di- 
spulem  vei  immorer,  36  ^^^^  ^^  carnalibus  escis 
alitur  caro,  ita  ex  divinis  eloquiis  et  oratiouibus  in- 
terior  bomo  nutritur  et  pascitur.  Pdsce,  quaesOt 
animam  tuam  spiriluaiibus  cibis ,  id  est  fide,  spe, 
cbaritate,  et  reijquis  virtutibus,  per  quas  iiiielligas 
Deum  amari  ^,  et  cjus  praecepia  servari :  ut  cura 
extrema  dies  tibi '  eveneht.  angeii  pacis  tc  susct- 
piant,  de  potestate  diaboli  te  enpiant,  et  merearis 
sanctonim  consortio  iu  l>ea(a  requie  perflci,  et  vitam 
aeternam  cnm  omnibos  sanctis  possidere.  Nam  cer* 
tissime  scis,  quia  possessio  regni  coelorum  promissa 
libi  esi,  sed  vide  ne  ab  ea  exlraneus  eificiaris. 

37  CAPUT  XXIX. 

Familia  curam  hortatur  impendere, 

Quaeso ,  mi  frater ,  quaeso ,  omnibus  tibi  subjeclis 
et  bonae  voiunlalis  in  doroo  tua  a  majore  us(iue  ad 
BMBinuim,  amorem  et  dulcedinem  regni  coelestis , 


AD  HENRIGUM  POHOIUL.  m 

A  amaritodinem  et  timorem  gehenn»  annonties,  ei  de 
eorum  salute  soUicltus  ac  *  vigil  existas  :  quia  pm 
omnibus  tibi  sutijectis,  qui  in  domo  ina  sunt,  ratio- 
nem  Domino  reddes.  Annuntia,  praecipe,  impera, 
suade  eis,  ut  caveant  se  a  superbia,  a  detractlone, 
ab  ebrietate,  a  fomicatione,  a  tuxuria,  ab  ira,  a  per- 
jurio,  a  cupiditate,  quae  est  radix  omnium  malomm* 

CAPUT  XXX. 
Ut  cupiditatii  mala  caveai. 

Cupidus  enim  vir  animam  suam  <  venalem  babet : 

si  invenerit  tempus  ut  concupiscat  alicujus  aurum 

aut  argentum,  seu  vestes  pulchras,  vel  ctiam  cujusli- 

bet  muiierem  pulcbram  facie,  pro  nihilo  perpctrat 

bomicidium.  £t  ut  quis  effundit  ^  aquam  in  terram, 

ita  est  ei  effundere  sauguinem  proximi  sui.  Plurimas 

B  animae  in  mortis  periculum  incidenint  propter  cupidi- 

tatem,  et  mulli  Domino  jubente  ob  hoc  lapidati  sunt 

{Josue  VII,  25).  Saul  enim  alienus  a  Deo  propter 

avaritiam  factus  est :  ei  ad  extremum  de  culmine 

regali  expuUus  ab  inimicis  suis  peremptus  est  (/  Reg, 

XV).  £t  de  multis  multa  dicere  potuissem,  sed  sa- 

pienti  •  pauca  sufficiunt.  Dominus  vero  noster  et 

Salvator  voluit  de  cordibus  Pbarisaeonim  pecunia- 

rum  amorcm  excludere  :  sed  quia  erant  cupidissimi, 

salutaria  Domini  verba  deridebant  (Matth.  xv).  Nam 

et  illum  (liviiem,  quem  Dominus  ad  regna  coelonim 

provocavit ,  amor  pecuuiarom  eum  intrare  non  per- 


VAiUANTES  LECTIONES. 

*  Vtn.  denellatttur.    *  Bened.,  et  ut  ne.    *  /n  Bened.  deett  re.    ^  Bened.  amare  et  iic  quod  tiquitur, 
kenrare.    '  J^cned. » venerit.    '  Ven.pervigil. 

NOTiE. 


I  we  frpdi^tffcv,  oO  /aq  ccfiapw,  tZm  3i  Tov  ecov  vm-  C  orandum.  i  Estergo  hujusmodi  orado  mundissima, 
veaov,  hoc  est :  Si  tetnper  n^eminerit  quod  operanti      quam  exigit  Pauiinus. 


9£eundum  tpiritum  vel  corput ,  Deut  attat  vrcetent 
imtpector^  in  omnibut  piecationibut  et  actiomout  tuit 
uan  peccabit,  haoebit  quinetiam  Deum  cohabitatorem. 

•  uratio  mumtio  ett  animce.  Egesippus,  cum  varia 
ex  Scripiuris  aitulisset  exempb ,  quibus  probat 
lanctos  Patres  oratione  dura  quaeqtie  snperassc , 
iMMtesque  vicisse,  subdit  lib.  v,  De  excid.  Urbis  Hie- 
rosol .  <  Quis  iuec  et  talia  considerans  non  admi- 
retur  et  non  iuteliigat  in  oratioue  nobis  meliora  esse 
arma ,  quam  in  viriute  ?  >  Scilicet  humana  puia  bcl- 
lica. 

^  Per  orationet  purittimat.  Qui  sub  Catonis  no- 
mine  circUmferuntur  versus : 

Si  Deas  esi  aniinus  nobis,  nt  carmina  dicuni, 
Uie  libl  iirscipue  para  slt  meate  coleaJus. 


«  Animam  venalem  hebet.  Ex  illo  Eccli.  x,  9  et  10 : 
Avaro  nihil  ett  tceiettiut...  Nihil  ett  iniquiut  quam 
amare  pecuniam  :  hic  erum  et  animam  tuam  venalem 
habet.  Quia  <  pro  auro  vendit  auimom  suam  dia- 
bolo,  >  ut  faic  ait  Comelius.  Vcl  quia  vita  corporis 
quandoque  animse  nomine  in  Scriptura  ponitur,  ut 
•illud  Joan.  xv,  13  :  Majorem  chantatem  nemo  habet 
ut  animam  tuamponat  quit  pro  amicit  tuit ;  S.  Tbo- 
mas,  i,  %,  q.  iiS,  a.  5,  ad  1,  sic  locum  hunc  inter- 
pretatur  :  <  Avarus  animam  suani  venalem  habet, 
quia  videlicet  animam  suam,  id  est  vitain  suain  ex- 

Eonii  periculis  pro  pecunia.  >  Utrumque  compre- 
endit  Augustiuns  vel  quis  alius  ser.  olim  25,  de 
Yerbis  Domini,  nunc  n.  367,  edit  noviss.,  ubi  sic  ait : 
<  Quse  est  ista,  rogo,  animarum  iiisania,  amittere 


•  •  • 


El  Cicerou  De  NaL  deor. :  •  CuUus  deoram  est  opli-  ^  '"t"'  *'^^  ""*"*""■  •*^""*  ""™"'  »^" 
—       ut  eos  «Muper  pura,  inlegra.  iucorrupu  et     ^Vviiuu  efundU  aguam  iu  terram,  ita  at  ei  ef~ 

fundere  tangutnem.  Psal.  Lxxviii  :  Efuderuni  tath- 
guinem  eorum  tanquam  aquam  in  circuitu  Jerutalem. 
Similitudo  frequens  in  Scripturis,  prscipue  ad  co- 
piam  significandam,  aut  viUtatem  rei  quse  profundi- 


mente  et  voce  veiiercmur.  »  Plaulus  Ampbitr.  v. 
1292,  act.  Y. : 

latoesl  deos  ioMDortales,  ui  sibi  aoxilium  fennt, 
Manibos  poris,  capUi»  openo. 

Sed  Apostolos,  1  Tim.  u,  8,  puras  manus,  cum  ora- 
mns,  ad-Deum  tolli  praecipit,  cum  dicit :  Volo  virot 
orm  in  amtd  ioco^  levamet  purat  manut  tine  ira  et 
ditceptMtkme.  Pnritas  enim,  quam  praKripue  requiril 
Panlus,  in  eo  posiu  est  secundum  Chrysostomum 
bic,  Hom.  8,  ut  ab  ira  odioqne  animus  sit  liber. 
<  Pnras,  inquit,  manns,  id  est  mundas,  non  aqua 
loiaStYentm  cnpiditate,  rapiita  caedibus  mundas, 
abaqne  Ira  et  disceptatione.  Ciuiij,  oro ,  hoc  sibi 
vnlt?  Qais  enim  irasciiur  orans?  Caeierum  inc  iio- 
mioe  profanam  injnriarum  memoriam  signiflcare 
voiiilt.  Mnnda  sitorantls  intentio. . .  nullus  adeo  au- 
dax  sit,  ut  inimicitias  exercens  ad  Deum  pergat 


tur.  Hoc  sensu  accipiendnm  illud  Psalmistse  sub 
persona  Christi  Domini  patienlis.  Psal.  xxi,  45  :  St- 
cut  aqna  effutut  tum.  In  primo  sensu  accipiendum 
lllnd  Osese  v,  iO :  Super  eot  effundam  quatt  aquam 
iram  meam. 

•  Sapienti  pauca  tugiciunt.  Dictnm  proverfoiule, 
Terentius  in  Phormioue  v.  540,  act.  iii,  sc.  5,  sic 
colloqociites  Antiphonem  Getanique  inducit  :  An 
Pater  adett  hic.  Ge.  Scio :  ted  quid  tum  ?  An.  AA,  di- 
ctum  tapienti  tat  ett.  Videlicet,  ut  Donntus  ad  hunc 
locum  observat :  <  Brevis  scrmo,  et  quasi  quaedani 
admouitio  sufficit  sapienti,  quod  eiiam  vulgo  dici 
solet :  iutelligenti  pauca  sufficiunt.  » 


^7 


S.  MULINI  PATRIARCH^  AQI}1LEI£NSIS 


S^ 


misit  {MmUH.  ux»  2).  Sed  et  iudae  pectus  avariliac  A 
flainiiui  exarsit,  ut  Dominum  cunctorum  bonorum 
largitorem»  in  manus  iraderet  Tmpiorum  {Mattk, 
XXVI,  i5).  Avarus  enim  vir  infemo  esi  similis.  In- 
fernus  enim  quantoscunque  devoraverit,  nunquam 
dicit,  satis  esl.  Sic  etsi  omnes  tbesauri  confluxerint 
in  avarum,  nunquam  satiabitur. 

CAPUT  XXXI. 

Eleemosynam  de  suo  fnciat. 

Ideo»  frater  roi,  omnibus  qui  in  domo  tua  sunt 
praecipe  ab  boc  vitio  cavere.  Meiius  est  enim,  ut  ex 
paupertale  sua  pusillum  quis  *  tribuat  indigentibus, 
quam  mullum  ex  injusta  acquisitione.  llnusquisque 
juita  quod  habet  porrigat.  Tanlum  enim  expetitur 


CAPUT  xxxn. 

Commendat  humilUatem ;  4uperbiam  tfituperai. 

Et  roga  eos  ut  in  omnibus  operibos  suis  hiunUiter 
Goram  Deo  agant  qaidquid  eis  ageadum  sit  :  qaia 
non  erit  gratum  ^  Deo  quidqnid  homo  f|cit  ciiiii  so* 
perbia.  Qood  autem  humiliter  flt,  hoc  est  ei  aece- 
ptum.  In  omnibus  operibus  suis  sint  hamiles,  qiia 
humilitas  ^  virtatum  sublimitas  est :  nec  ad  regnam 
coelonim  quislibet  veniet,  nisi  per  humilitatem.  Mol- 
torum  autem  temporum  labores  et  orationes  et  elee- 
mosynae,  jejunia  et  vigiliae  n  cum  superbia  finem 
habuerint,  pro  nihilo  apud  Deum  compatantar.  Ac- 
ceplus  est  Deo  vir  hurailis,  et  in  se  Deom  gestat. 
Jam  paulatim  disseruimus  de  superbise  malo,  seil 


ab  unoquoque  eorum,  quantum  ei  Deus  *  dedit.  Nec  n  propter  tibi  subjectos  necessariam  hnne  locum  iiv* 


enim  ab  eo  plus  exigii,  quam  quod  ipse  dedit.  Elee- 
mosyna  «  cum  iniquitate  *  acquisita,  abominabilis  est 
coram  Deo,  et  acceptum  est  ^  ei  quod  fuerit  fldeliter 
acquisitum.  Suntenim  nonnulli,  qui  diripientes  aliena 
facere  se  simulant  eieemosynam :  et  cum  alios  pre- 
inant,  aliis  se  misereri  flngunt.  Si  autem  ex  proprio 


veni,  ut  contra  sagittas  diaboli  *discant  clypeom  ha- 
militatis  erigere.  Superbas  ^  autem  Deo  est  odibiUs» 
et  diabolo  •  similis.  Hamilis  licet  habita  vilis  sit , 
gloriosus  tameh  est  Tirtatibas  apud  Deam.  Superbas 
autom,  etsi  decorasetclarus  videatur  aspectu,  tamen 
apud  Deum  operibus  vilis  est :  et  verbis,  et  gestis  ', 
et  vultu,  et  incessu  semper  ejus  dignoscitursuperbit 


labore  dederint,  gratum  et  acceptum  erit  Deo. 

VARIANTES  LECTIONES.         ^ 

^  In  Ten.  dee$ty  quis.  *  Ven.  Dominus.  *  Yen.  cupiditate ;  sed  in  marg.  corrigit^  miq.  ^  In  Ven.  deest  esU 

NOTJS. 

a  Eleemosyna  cum  iniquitaie  acquisita.  Chrrsosto-  dignitate,  sed  merito,  quia  c»tene  ab  hac  fulciuntnr 
mus  tom.  V,  Ser.  de  poenitentia,  qui  incipit  Promda  et  sustentantur,  ut  virtates  sint.  Chrysostomus  Hom. 
menie^  sic  ait  :  c  Eleemosyna  cum  iniqmtate  acqui-  30  in  Act.  apostol. :  c  Nihil  conferendum  humilitatis 
sita  abominatio  est  coram  Deo.  >  £t  bom.  36  ad  po-     Tktati.  Ipsa  enim  mater  est  ac  radix,  et  alumna  et 

Kui.  Antioch.  :  cSi  propterea  rapis  ut  miserearis,  ni-  p  fblcimentum  et  vincalum  honomm,  i  pdta  operam. 
il  hac  pejus  eleemosyna.  Cum  enim  ex  rapina  nas-  ^  Guanicus  abbas  Igniacensb  ser.  in  aahbato  Ucbdooi. 
catur,  hoc  eleemosyna  non  est :  sxvitia  quxdam  est,  2.  Quadrages.  in  flne.  c  Ilumilius  omniam  virtatmii 
et  crudelitas.  >  Isycbius  lib.  vii  in  Levit.,  cap.  25  :      est  maxima,  cum  tamen  virtutcfn  se  esse  nesciai. 


c  Si  quis  eleemosynam  operari  vult,  nec  proximo 
nocens  operetur,  ueque,  si  pauper  est,  ipse  rapiat 
divitum  pecunias,  ut  pra^beat  pauperibus.  Deus  enim 
cleemosynam  ex  justilia  offerri  vult.  Tandem  Isaac 
Antiochenus  de  mundi  Contemptu  3S  ca^.  1  :  c  Ex 
his  aliis  qus  laboribus  propnis  acquisivit,  non  ex 
acquisitis  per  machinaliones  et  mendacia,  perjuria 
et  lalsitates.  Si  vis  seminare  in  pauperibus,  de  pro- 
priissemina.  Nam  si  de  alienis  seminaveris,  erunt 
xizaniis  amariora.  i  Quomodo  autem  de  proprio 
dandum  sit  et  quantum,  docet  Cbrysostomus  hom. 
43  in  I  Cor.,  circa  finem. 

^  Non  erit  gratum  Deo  quidquid  homo  facit  cum 
superbia,  Quia  Deus  superbis  resislit,  ut  dicit  Jaco* 
bus  IV,  0.  ExempIumestinPbarisseoLuc.  x,  quibona 


Ipsa  fere  omnium  radix,  et  seminarium,  et  fomcSy  ci 
incentiTum,  et  ipsa  cumuhis  et  fastigium,  castodia  et 
disciplina.  Ab  ipsa  incipiunt,  per  ipsam  proiiciunt , 
in  ipsa  consummantur ,  per  ipsam  conservantar. 
Cumque  omnibus  ut  virtuies  sint  tribuat,  si  qua  ea- 
rum  defuerit,  vel  minus  perfecta  fuerit,  ipsa  alterius 
defectu  proficiens,  dispendium  illius  de  se  oompcn- 
sat. 

^  Superbus  Deo  est  odibilis,  juxta  illud  Ecel.  x,  7. 
Odibilis  coram  Deo  est  et  homimbus  superbia,  Hine 
Prudentius  in  Psycbomacbia,  v.  333. 

Desioe  (snnde  loqoi :  frangit  Deus  omne  siiperbum ; 
Magaa  caduat,  iuflata  crepaot,  tttmeiacu  prenooiur. 


«  Diabolo  similis.  c  Imo  qnisquis  Superbus  est,  ds* 
opera  muita  faciebat,  qux  tamen  Deo  grata  non  fue-  ^  mone  plcnus  est,  i  ait  Gaesarius  Arelaten.  Episc. 
runU  AudiGregoriumiib.  xixMorai.,  cap.2infinede ''Hom.  *i5.  Et  sanctus  Basilius  Seleuciae  episcopus 
hoc  Pharisaeo  dissercntem  :  c  0  quot  labores  uno  vi-     orat.  35  vocat  c  superbiam  arcem  aegritudinam,  cpBB 


tio  nercussi  cecideruut !  Quanta  bona  unius  culpae 
flladio  suniperempta?  Unde  magnopere  oportet  et 
Eona  semper  agere,  el  ab  ipsis  nos  bonis  operibus 
caute  in  cogitaiione  custodire  ;  ne  si  mentem  ele- 
.  vant,  bona  non  sint,  quae  non  auctori  militant,  sed 
eiationi.  i  Et  Augustmum  scr.  115,  edit.  novis., 
alias  36,  de  verb.  Domini :  c  Ecce  video  Publicanum 
justificatum  magis  de  templo  descendere,  quam  Pha- 
risasum.  Quaero  quare?  Quaeris  quare?  Audi  quare : 
Quia  omnis  qui  se  exaltat  humiliabitur,  et  qui  se  /m- 
miliat  exaltabitur,  Audisti  sententiam,  cave  caiisam 
malam  *  aiiud  dico.  Audisii  seutenliam,  cave  super  - 
biam.  >  Sic  et  paulo  infra  Paulinus  noster  :  c  Hulto- 
ram  temporum  labores,  inguit,  et  orationes,  el  elee- 
mosyncR  et  jejunia,  et  vigilia,  si  cum  superbia  finem 
habuerunt,  pro  nibiio  apud  Deum  computantur.  i 
«  Mumilitas,  virlutum  subUmitas  est ,  non  quidem 


diaboli  morbo  jactatur.  i  Sanctus  quoque  CypriaAOS 
epist.  55,  banc  ait  c  de  Antichrisu  spiritu  nasci,  id 
est  de  diabolo,  cui  exprobrat  per  propbetam  (/la. 
xiv)  Dominus,  et  dicit :  Tu  dixisti  in  animo  tuo  :  In 
ccelum  ascendam,  super  stellas  Dd  ponam  iedem 
meam,  i 

f  Et  verbis  et  gestis,  etc.,  descriplionem  sopertila 
vide  apud  Prudentium  i.  c.  Cassianus  De  Instit.  coe- 
nob.  ub.  XII,  cap.  29,  grapbice  depingit  superbum: 
c  Inest  primiius  in  loquela  ejus  damor,  in  tacitumi- 
tate  amaritudo,  excelsus  el  efl^usus  in  Ixtitia  risus , 
irrationabilis  in  serietale  tristitia,  in  rea|M>Daiooe 
rancor,  facilitas  in  sermone,  verba  passim  sioe 
alla  cordis  gravitate  erumpeniia.  Expers  patientiae 
est,  etc.  >  De  incessu  autem  superbi  Cassiodorus  Va- 
riar.  lib.  vi,  formul.  9  :  c  Superbus  varicatis  grcssi* 
bus  patet.  •  De  oculis  vcro  sanctus  Gregorius  39 


UBER  EXHOATATIONIS  AD  REiNRlGUM  FOROJUL.  230 

ei  icviut.  G Jpit  le  •  wiiiper  Itsdari  ab  *  bomiDi-  A  biandos  et  paiientcs  simnlant,  et  si  lempdi  inTeniunt 

amariores  flunt.  Fomicaiore$  et  aduitero9  dijudicabit 


bua,  et  iMHiia  iiuibus  alienus  ea t,  pnBdicari  se  vult : 
noo  se  ^  patitur  cuiquam  csse  subjectum ,  sed  sem« 
per  kiier  suos  pares  primatum  cupit  teuere,  et  in 
mijorem  gradiun  ascendere :  et  quod  meritis  obti- 
nere  non  potest,  adulando  <*  et  detrahendo  '  vult  in- 
Tidere.  Et  sicut  navis  est  sine  guliematore  cum  ja« 
cialiir  flttdibus,  ita  et  superbus  levis  circumfertur, 
lostaliilis  per  omnes  actns  suos.  Huroilis  autem  ulti* 
BMun  le  jodicat,  et  biando  rultu  *  iutuens,  coram  Deo 
eminens  apparet ;  et  cum  omnia  feccrit  dicit :  Ser- 
VBS  inatiiis  som,  et  niliii  se  fecisse  lestatur.  £t  Deus 
diTolgat  '  opera  ipsius,  et  profert  in  medium,  miri- 
ftcatque  facta  Miius,  et  exaltat  et  clarum  facit  eum, 
el  in  lempore  precum  suarum ,  quod  poslulat  impe- 


Dius  (Bebr,  xiii,  4)  in  die  jodicii.  De  perjuriis  scri- 
ptum  *  est :  Yir  multum  jurans  non  eHugiet  peccatum 
nec  reeedet  plaga  de  domo  ejut  (Eccli,  ixni,  12).  De- 
traclio  fornicatio  est  animx.  Unde  ^  Psalroista  :  De^ 
trahentem  secreto  proximo  tuo  hunc  penequebar 
(Psul.  c,  5).  Discordiam  ui  Salomon  cecinit,  dete- 
statur  Dominos,  diceus  :  Septmum  est  quod  detesta- 
tuT  amma  mea  (Prov,  f  i,  16),  id  est  qui  seminat  inter 
fratres  discordiam  (IbiH.  19).  ^  Hos  nulli  rei  similes 
judico  nisi  diabolo,  qui  senunavit  discordiam  inter 
Deum  et  liominem. 

CAPUT  XXXIII. 
EucharisticB  sumptio. 


Irare  apud  Deum  potest.  Usec  et  his  similia  sola  hu-  R     Hnec  'sunt cibi etpocula  morlis  anim»  nostnc.  Ab 


militas  obtinet  apud  Deum ;  quia  ipse  est  sessio  et 
delectabile  cubiie  Domini  nostri  Jesu  Gbristi,  qui 
ail :  Super  quem  requiescam^  nisi  super  humilem  et 
quetum  et  paventem  sermones  meos  (luu  lxti,  2).  £t 
ilerum :  Discite  a  me,  quia  milis  sum  et  humilis  ccrde 
(Matth.  II,  29).  Annunlia,  quaeso,  tuis,  et  dicito  eis: 
Quia  Deus  superbis  resistit  (Jac.  iv,  6).  Et :  Ira  viri 
justitiam  Dei  non  operatur  (Jac.  i,  20).  ^   Mulli  se 


his  *  pietas  Domini  nostri  Jesu  Christi  nos  liberct, 
et  se  ipsum  nobis  edendum  tribuat,  qui  dixit :  Ego 
sumpanis  vivus  qui  de  coelo  descendi  (Joan.  vi,  41).  Qui 
manducat  carnem  meam  et  bibit  sanguinem  meum  , 
habet  vitam  ceternam  in  semetipso  (Ibid.,  57).  Sed 
unusquisque  antequam  corpus  et  sanguinem  Domini 
nostri  Jesu  Christi  accipiat,  se  ipsum  probet,  et  se- 
cundum  Apostoli  pncceptum,  Sic  de  pane  illo  edat  et 


YARIAxNTES  LECTIONES 

*  Yen.  omnibus  homi.  *  Yen.  addit  et  Bened.  notant  in  marg.  Ed.  adulando  prslatis,  detrahendo  et  invi- 
dendo  aeqoalibus,  hnmilesque  coiitemncndo,  vuit  invadcre.  *  Yen.,  terram  intuens.  ^  Bened.  hoc  non 
kabeni^  nec  tamen  notant  quidquam  in  marg.;  est  in  Yeneta  sic  inter  ansulas.  '  Bened.  non  habent,  scriptum 
esL  *  Bened.  et  Psalmista.  '  Bened.  hoc  non  habent,  nec  notant.  Sic  inter  ansulas  est  in  Yeneta.  *  Yen. 
Hi  sont.    *  Veit.  ab  his  venenis  p. 

NOTiE. 

Moral.  lib.  xxxiv,  cap.  17  :  c  Snperbia  per  oculos  C  accedit,nonmissusseintromittit,reordinatordinata, 
jodicilur.  Ipsi  qulppe,  per  fastum  tumoris  iuflati,      reflcit  facta.  Quidquld  ipse  non  feceril  aut  ordiiiave 


qnasi  ex  sublimi  respiciunt,  el  quo  se  deprimunt, 
aliins  extoUunt.  Nisi  enim  superbia  se  per  oculos 
quasi  per  ^uasdam  fenestras  ostenderet,  nequaquam 
Deo  Ps.tlmista  dixissel  (Psat.  xvii) :  c  Populum  hu- 
mUem  sattum  facies,  et  oculos  suverborum  humilia' 
bis.  Nisi  se  soperbia  per  ocnlos  lunderet,  Salomon 

2ooqae  de  JodaKB  elatione  non  diceret  (Proo.  xxx) : 
leneratio  cujus  excelsi  sunt  oculi,  et  palpebros  ejus  in 
altum  surrectce.  > 

•  Cttpit  se  semper  /midart,  et  cum  non  consequi- 
tor  qood  appelit,  indignabundo  silentio  se  ipsum 
commendat,  ot  ait  Gregor.  inl  Reg.  cap,  14,  lib. 
T,  cujos  sont  verba  :  c  Hos  elaiorum  esse  solet,  ut 
com  ab  eorum  laudibus  lingna  aliena  silet,  aistimatio 
soa  non  sileat.  Tacenlibos  quidem  aliis  clamant,  quia 
sestlmalionis  sox  praeconia  in  corde  portant.  i 

^  Non  se  patitur  cuiquam  esse  subjectum,  sed  sem» 
per  inter  suos  pares  primatum  cupit  tenere.  Idem  Gre- 
gor.  Moral.  xiii,  cap.  9  :  c  Arrojguntes  onines  cun- 
ctis  quidem  bominibus  se  aec^ualiter  conditos  rocmi- 
nerunl,  sed  per  fastum  scientue  auditores  soos  aequa- 
les  sibi  vel  esse  vei  credere  dedigiiantur  :  eisque  se 
per  nators  conditionem  confemnt,  sed  per  tiimorem 
sdeatia  snperpononl.  yCquales  qoidem  se  judicant 
exslitisse  nascendo,  sed  non  aniuales  remansisse  \i- 
vendo.  >  Quambelie  Bernardusser.  1  de  diversis :  c  So- 
liludo  haec  superborum  est,  quia  solos  scse  reputant, 
solos  appelonl  se  putari.  Litteratus  est:  odit  socium. 
Aslnlos  10  negptiis  saecularibus  :  neminem  vellct  sibi 
simtlem  inveniri.  Pecuniosus  est :  si  ditescere  vide- 
ric  allerom,  crociatur.  Fortis  est,  aut  formosus :  da 
ei  parem  et  contabescit.  Solltarius  est :  sed  erro- 
Deas.  >  Ct  alibi,  nempe  de  griadibus  humilitalis  et 
sojierbiae  gr.  7  prassumptio,  c  primus  in  conventibus 
re&idet,  in  consiliis  primus  respondet,  non  vocalus 


rit,  nec  recte  facluui  nec  |Hilchre  existimat  ordina- 
tom.Judicaljudicantes,  prai^udicatjudicatuTis.  »  Non 
absimili  Puulini  sententix  esi  illud  quod  de  duoruiii 
Romanorum  aemulis  ducibus  Lucanus  lib.  i,  t.  125, 
cecinit : 

Nec  quemquam  jam  forre  potcflt,  CaMarre  priorem. 

Pompeiusve  p«rem. 

c  AdK/aiido.Ghr^sostomosin  illudPauli  I  Thessal. 
II,  5  ct  6.  Neqne  atiquando  fuimus  tn  sermone  aduia' 
tionis,....  neaue  quterentes  ab  hominibus  aloriam,  sic 
explicaL  c  Non  adolati  sumus,  qood  quidem  est  eo- 
rum,  qui....  volont  dominatum  obiinere.  Non  potesl 
dici :  Adolati  somus ,  ut  dominatum  olitineamus.  » 
Yei  nt  ait  Primasius  in  eumdem  Apostoli  locum  : 
c  Omnis  qoi  adulatur  aut  propter  avaritiam,  vel  glo- 
0  riam  adolatur.  > 

^  Detraheudo.  Gregorius  Moral.  lib.  xxxiii,  ca|>. 
5  :  c  Cuocti  vanae  gloriae  sectatores,  dum  se  omni- 
bus  pnefenint,  alios  quidem  de  fatuis  sensibus,  alios 
aulem  de  indignis  meritis  reprehendunt,  id  est  alios 
censent  nihii  scire,  alios  non  bene  vivere.  >  Detra- 
ctio  enim  a  superbia  procedit ;  nam  nt  ail  Petrus 
Daroianus  lib.  vi,  epist.  50  *  c  Plane  nisi  muitom 
nobisvita  nostra  splendesceret ,  non  tantopere  nok 
stris  oculis  aliena  conversatio  disnliceret.'  > 

e  Deus  divulgat  opera  ijfsius.  innurocrabilia  sunt 
exempla.  Duo  nieminisse  sit  satis.  Manx  Magdalenas 
facinus,  qox  ^revenit  ongere  corpus  Chrisli  in  se- 
pulturam  per  universum  mundum  juxta  ejusdcm 
Christi  prophedam  pnedicatur  (Matth.  xxvi,  33). 
Ilartini  eleemosyna  ore  Christi,  qui  acccperat,  com- 
mendatur,  bis  verbis  :  c  Mariinus  adhuc  catechunie- 
nus  hac  me  veste  contexit,  >  ut  narrat  Severus  lib. 
Vitae  cjos  n.  2.  Vere  Deus,  ot  ait  Maria,  exaitai  hn- 
miies,  et  qui  §e  kumiiiat  eraitabitur. 


aSt  S.  PAUIINI  PATRIARCHi£  AQUILEISNSIS  «i 

(U  eaUc$  kibatt  4fuia  qui  indigru  manducat  et  bibit  A  PsAlmUta  :  Scrutani  cordaH  reneu  Deu$  {Psal.  vii. 


carfnu  ettanguinemDominiJudiciumsibi  manducat^ 
et  bibit^  non  dijudicane  corjme  Domini  (/  Cor.  xi,  28). 
Quando  enim  eum  *  accipere  deberous ,  aoie  •  ad 
coofcs6ionem  el  pconilentiam  recurrere  debemus,  et 
onines  actus  oostros  curiosius  discutere  :  et  peccata 
nostra,  si  in  nobis  senserimus,  cito  festiiiemus  per 
confessionem  et  veram  pocnitentiam  abluere,  ne 
eum  Juda  proditore  diabolum  intra  non  celantes, 
pereamus,  protrahentes  etceianiespeccaiuui  nostrum 
de  die  iu  diem. 

40  CAPUT  XXXIV. 
Peccata  eordii  cavenda^  quia  cor  intuetur  Deu$, 
£t  si  quid  male  *  aut  nequam  cogitaverimus,  *  de 
eo  poenitentiam  agamus,  et  velociter  ^  illud  de  corde 


iO).  Et  iterum  :  Dominut  $cit  cogitationet  hominum  ' 
(Ptal.  xciii,  il).  Et  alibi  idem  Psalmista  :  Intel^ 
lexitti  cogitationet  meat  de  ionge  :  temitam  meam  et 
funieulum  meum  invettigatU  (PtaL  cxxxvm,  3).  Ne« 
quaeso,  permittamus  in  nobis  cogitationes  pravas 
neque  tanquam  minima  negligamus,  quia  ^ift  tpemit 
minimapaulatimdelluit(Eccli.  xix,  i).  Non  spernamns 
morsum  «serpentis,  ne  veneniim  ejus  conspergatur  in 
corda  nostra  :  quia  quamvis  venenuin  vita  sit  ser« 
pentis,  tamen  mors  est  hominis.  Abscindamus  vir- 
gulta  spinarum  de  agro  cordis  nostri,  ne  deHgant  in 
nobis  aitas  radices.  Scimus  enim,  quia  cor  nostrum 
ager  est  Domini  nostri  Jesu  Cbrisli :  excolamus  eum 
coelestibus  discipiinis,  et  non  sinamus  in  agro  tanti 


nostro  eradere  festinemus.  Ne  velimus  dicere  :  ^  Non  B  imperatoris  seminari  '  zizania  :  sed  cunctis  floribiis 


virtutum  decoremus,  quia  in  his  dclcctalur  omnipo- 
tens  Deus  sicut  in  Canticis  Canticorum  lcgitur  :  Ego 
flot  eampi,  et  lHium  convallium '(Can.  iit  i),  id  est 
ego  decus  mundi,  et  *  virginitas  humilium. 


•  V>n.  cddit. 


est  hoc  grande  peccatum  quod  cogitavi.  Hea  insi- 

pientes !  qoare  non  ^  inteiligimus,  quia  in  conspectu 

Domini  ^  cogitationes  nostne,  antequam  in  opus 

procedant,  manifestae  et  apertie  sunt!  Dicit  enim 

VARIANTES  LECTIONES. 

'  Ven.  illud.    *  Ven.  mali.    *  Bened.  et  de  eo.    ^  Ven.  non  cogitamus.  Vel  intelligimus. 
quoniam  van»  sunt.    '  Dened.  non  habent,  et. 

NOTiE. 

•  Antead  confestionem  et  pcenitentiam,  ctc.  est  il-  dictionis  alquc  oralionis.  > 
lud  ipsum,  quod  aliis  verbis  Apostolus  1  Cor.  xi,  28, 
praecipit  juxta  Tridentinum  sess.  i5,  cap.  7  :  c  Coin- 
municare  volenti  revocandum  esl  in  niemoriam  ejiis 
(Pauli)  praecepium  Probet  teipsum  homo.  Ecclcsia- 
stica  autem  consuetudo  declarat  eam  probationcm 
necessariam  esse,  ut  nuUus  sibi  conscius  mortalis 


c  Ne  velimut  dicere  :  Non  ett  hoc  grande  pcccatum. 
Chrysostomus  tom.  V  de  leviuin  peccatoruiu  pericu- 
lis,  fusc  hoc  arguinentumprosequiiur.  Accipepauca: 
I  ForsiUn  coaitatus  nostros  ad  Deum  iion  putas 
pertinere?  Niulus  actus  non  cogitaliooe  praKrur- 
rente  perficitur  :  nullum  opus  non  corde  meditaote 


peccati,  quantumvis  sibi  contrilus  videatur,  absque  G  completur Etsi  nonnunquam  cogitemus,  Jiec  ge- 


pnrmissa  sacramentali  confessione,  ad  sacram  Eu- 
charisiiam  accedere  debeat.  >  Haec  sanctissima  Ec- 
clesia*  praxis  elucet  ex  epistolis  sancti  ;Cypriani 
9, 10,  ii,  et  ex  aliis  locis  non  raro.  Paoca  e\  his 
epistolis  accipe.  In  9  sic  habet,  dolens  intempe- 
stive  lapsis  datam  Eucharistiam  :  f  Nam  cum  in 
minoribus  peccatis'  agant  peccatores  poenitentiam 
justo  tempore,  et  secundum  disciplinae  ordinem  ad 
exomologesim  veniant,  et  per  manus  impositionem 
episcopi,  et  cleri  jus  communicationis  accipiant ; 
nunc  crudo  tempore....  nondum  poenitentia  acta, 
Dondum  exomoIof[esi  facta....  Eucharistia  illis  da- 
tur.  >  De  hoc  et  in  decima  conqueritur,  quod  ferme 
iisdem  verbis  repetit  in  undecima.  Huc  respiciebat 
Demardus  ser.  i ,  in  Vigil.  Nat.  Do.  cum  inquit 
Bethleem  domum  pantj,  et  Juda  eonfettionem  sonat ; 
ct  subdit :  c  Tu  ergo....  si  soscipias  panem  ilium 
qui  de  ccelo  deseendit,  et  dat  vitam  roundo ,  Doniini- 


rimus,  disponimus,  nec  implemus :  tainen  cogitata 
pro  factis  tenentur,  licet  uondum  opere  complean- 
tur.  Facere  enim  cordis  cogiure  esl :  quia  corporis 
est  cogitata  perficere....  Cor  cogiiando  teiietur  in 
crimine,  licet  corpus  immune  videatur  ab  opere. 
Reus  est  ]am  animus  qui  cogitayil :  licet  immune 
corpus  sit  ab  opere  quod  nou  fecit.  > 

^  In  contpeclu  Domini  cogilationet  nostrte.  Nil 
opus  est  afferre  Scripturas,  quas  jam  profert  Pauli- 
nus  in  re  alioquin  salis  nota.  Potius  ethiiicos  audia- 
mus,  queis  ha^c  ipsa  verilas  affulsil.  Seneca  epist. 
4i  :  <  Prope  est  a  te  Deus,  tecum  est ,  intus  est.  Ita 
dico,  Lucili,  sacer  intra  uos  spirilus  sedel,  malorum 
bonorumque  nostrorum  observator.  >  Et  epist.  83  : 
c  Sic  certe  vivendum  esl  tanquaiu  in  conspectu  viv;i- 
mus,  sic  cogitandum  tanquam  aliquis  in  pectos  io- 
tiinum  inspicere  possit :  et  potest.  Quid  enim  pro- 
dest  ab  homine  aliquid  esse  secrelum )  Nihil  Deo 

I  .      w      ^  .  ••  ••  . i.^^i • 


cum  videlicet  corpus  Jesu....  Bethleem  factus  es  di-  ri  clausum  esl.  Interest  animis  nostris,  et  cogitationi- 


gnus  plane  susceplioiie  dominica,  si  tamen  confessio 
non  defuerit.  i  Flacet  hic  duorum  patrum  Eterii  et 
Beati,  Paulini  oostri  ferme  ffvvxjBovwv,  et  io  pugoa 
quam  cum  Elipaudo  inieruni,  commilitonum,  verba 
huc  facientia  producereex  lib.  i  contra  Elipandum  : 
c  Dicunt  aiiqui :  semper  communicare  debet  Chri- 
stianus,  nisi  aliquo  iniercedente  peccato,  corpus 
Domini  quotidie  accipiendum....  Quod  quidem  beoe 
dicunt,  si  hoc  cum  reugione,  et  devoiione,  et  humili- 
tate  suscipiant.  Caeterum  si  talia  fiierint  peccata,  qux 
quasi  mortunm  ab  altari  removeant,  prius  agenda 
poenitentia  est,  ac  sic  deinde  hoc  salutiferum  me- 
dicamentum  suscipiendum.  > 

>>   Velociter  eradere  fettinemut,  de  sollicitudine 

adhibeiida   io  abigendis  malis  cogitationibus   viJe 

Cassianum  hb.  vi,cap.  i3,  de  Institutis  Coenobiorum. 

MaBebat  et  Antiochus  hom.  8i,  c  muliivariae  ejus- 

gpMileogitatioues  nuUa  mora,  sed  ipso  statim  adito 

^^^hndas  sunt,  ac  declinanda!  studio  pise  contra- 


bus  mediis  intervenit.  >  Sed  et  Thales,  teste  Lacrtio 
de  Vitis  Philosoph.  lib.  i  :  c  Interrogatus  lateret  ne 
Deos  homo  male  agens  :  Nc  cogitaus  quidem,  >  iu- 
quit :  Unde  nil  mirum  si  Juvencus  Christiauus  cednit 
iib.  1  Hist.  Evag.,  v.  617: 

Nil  absente  Deo  loquimur,  nil  abdlta  clausam 
Pectoris  autra  legaut ;  prseseos  Deus  ouwia  cenlL 

«  Non  tpernamut  mortum  terpentit.  Theodoms 
Studita  ser.  i:  cNeqneenim  nescis  pravas  cogitationea 
serpentium  iustar  roordere,  immisso  in  animum  ve- 
neno  :  qiiod  omni  studio  eximeiidum  est  slmol  atqoe 
exortum  est,  nc  ulcus  difficile  mora  reddat.  > 

'  Seminari  uzania.  Auctor  operis  imperfecti  ioter 
Chrysostomi  opera  tom.  U,  edit.  Lugd.  i687,  hom. 
13  in  cap.  vi  Malth.  :  c  Triticum  est  voluntas  bona« 
quam  seminat  Deus  in  horoine.  Zizanium  auteiu 
est,  cogitaiio  mala,  quam  diabolus  semin.ivit 
carnem.  > 


m 


UBEH  lEXRORTATIOMS  AD  HENHICUM  FOROIUL.  SSI 

CAPUT  IIIV  A  aiirigae,  ti  freot  laxaverlot,  per  prscipitia  diicilT ; 


i 


Caro  dowianda. 
Et  semper  atque  •  semper  caro  noslra  subjecta 
sit  anims»  et  sicut  anciila  faroulelur  dominae  sua^ 
Kt  praBbearous  Yires  illicitas  corpori  nostro,  oc 
liUal  bellum  adversus  spiritum  uostrum ;  sed 
iulojecia  sit  caro,  ut  obtemperet  jussis  Spi* 
fhtts  sancti.  Neque  incrassari  permittarous  ancillam  ^ 
iie  ooutemnat  domioam  suam,  sed  omoibus  jussis 
ijus  et  obsequiis  mancipetur.  Sicut  enim  <^  equis 
fiena  sunt  imponenda,  ita  corpora  nostra  j^uniis  et 
oratiouibus  sunt  iofrenanda.  Nam  quemadmodum  ^ 

NOTiE. 

•  Semper  atque  semper.  IIxc  verbiingeminatio  vim 
orationis  intendit,  uli  etiam  atque  etiam.  Terentius  B 
Eonucb.  V.  56,  act.  i,  sc.  1 : 

Frola  ta.  dam  est  tempasv  eUam  atque  eliam  cogita. 
Ei  «Mfts  atque  magist  ut  apud  Yirg.  Georg.  lib.  iii* 

Tum  magif  itqoe  magis  blaodii  gaodere  magisui 
LaudiboSi  elc. 


ita  et  anima  cum  ipso  corpure,  si  ei  frenom 
imposuerimus,  ad  inferni  praecipitta  dilabitur.  8lauit 
ergo  boni  et  edocti  aurigas  corpori  oostro,  ut  per 
Tiam  rectam  possimus  Ineedere* 

cAptT  xxxyi. 

Ltixus  in  cibii  cavendu$. 

EscsB  eiiim  niroiae  noo  solum  aoimas,  sed  etiam 
corpora  «  nostra  plurimuro  Ixdunt,  et  ad  inflrmita* 
tem  perducunt.  Solel  enim  per  nimiam  ciborum  avi- 
ditatem  et  poculi  inlempcraotiam  frangi  sloroacbi ' 


l}t  com  ctrrerit>as  spsn  efnidere  quidriga 
Addunl  se  in  spalia ,  et  trustra  reiiuacula  tendena 
Fertur  equis  auriga,  neque  audil  currus  habenis. 


Qood  et  io  norainibus  geminatis  hoc  modo  apparet, 
ul  est  iilud  Virgilii  iEneid.  Ub.  ii,  v»  668  i 

Aniia,f iri,  ferte  arma. 
Sutios  lib«  VII  Theb»,  v.  1S5  : 

Arma.  arma  insani,  soa  quisqne  igaotaqQe  oullo 
Mora  rapit. 

Et  illnd  Jerem.  xxti,  29  :   Terra,  terra,  terra  audi 
germonem  Domini,  Semper  i«ilur   atque  semper  est 


•  EiCie  corpora  no$tra  plurimum  lcpdunt^  et  ad  tii- 
^rmitalem  perducuni,  Hippocrates  lib.  ii  Aphor.  17  : 
Oirou  avT/90^id  notpa.  ^aiv  ir^sMdV  ivtk^ip,  t«v  voOovi 
iroac,  Id  est  ubi  nutnmentum  uhra  tiaturam  pleniut 
inaeriiur^  morbum  facit.  Ecclesiasticus  cap.  lxxxvii, 
52  ;  JSoli  atiduM  esse  in  omni  epulatione  et  non  te  ef^ 
fundas  super  omnem  escam :  in  muitis  enim  escis  erit 
infirmitas,  Apud  Clementero  Alexandrinum  Paedag. 
II,  cap.  1 :  c  Antiphanes  Delius  medicus  vel  uiiam 
banc  dixit  csse  morlM)rum  causam,  cibonim  varie* 
tatem.  i  Audi  bac  in  re  dissereiitem  Chrysostomum, 
Hom.  21  in  Joan  :  t  Si  medicos  percontaberis,  om- 
nium  pene  morborum  causas  indc  ortas  invenies. 
Vilis,  tenuis  ac  simplex  mensa  vaieliidinis  mater  est, 
ita  earo  roedici  appeliarunt . . .  sauiiatis  parentem ; 
conlra  satietatem  niorborum  ipsa  medica  arte  iocu* 


in  sua  doroo,  41  id  est  in  se  ipsn.Sarai,  qu3C 

interprctatur  princeps  mea,  propter  quod  per  ipsam 
iigniftcatur  raik)  recta,  qua  debet  dominan,  etAgar 
aMillam,  id  est  camem,  oii*  debct  sul^ici,  et  casii- 
nri.  Per  bocautem  quoa  dixil  Sarai,  ingredere  ad 
ancillum,  intelligitur  condescensio  facta  carni  ex 
caosa  rationabili.  Sed  quia  diOicile  est  ibi  tenere 
modam  debitum,  ideo  frequenier  ex  hoc  consurgit 
rebel'io  camis  ad  spirilum,  quod  notatur,  cum  dici- 
lor  despejatdominam  suam.  »ed  cum  raiio  deminliat 
boibini  talem  rebcllionem,  debet  ralioni  suyicere 
camero  quod  noutur,  cum  subditur :  Cui  respondem 
Abrukam,  Ecce^  ait,  ancilta  tua  in  manu  tua  est:  etc. 
ad  castigandam  eam  :  et  si  caro  talem  castigatiooem 
ri;f^at,  debet  oihilominos  redoci  ad  rationis  obe- 
dieniiam.  > 


rare,  aui . . .  ex  voracitate  et  crapula  in^eoeran- 
tur.  I  Causam  dat  Philo  lib.  De  muodi  opificio !  t  Est 
autem  immoderata  cilM)rum  congestio  lethiiera  et 
venefica,  utpoie  concoctionem  prae  muliitudine  non 
adoiittentibus  qux  ingesta  sunt,  quando  adduotar 
alia  super  alia,  priusquam  priora  digesta  suot.  i 
Opiime  auctor  caiioinis  ad  Senatorero,  Tertuilianus 
auquaodo  putatus,  vers.  56: 

Esca  alitur  corpus,  corpns  eorrompitur  esca  ; 
Vimque  suam  miouit,  si  quid  proieuditur  uitra. 

'  Frangi  siomachi  fortitudo,  etc.  Clemens  Alexan. 
1.  c.  subversiones  appellat  stomachi.  c  Sunt  itaqiia 
roultiplices  qualiUles  (ciboram)  respuendae,  quae  va- 
ria  detrimenu  parinnt,  malas  corpornm  habiiudioes, 
siomachoram  subversiones.  i  Suetonius  in  Caligola 


•  Sieut  equh  frena  sunt  mponnda.  Sanctos  Gre-  [>  ™^  ^g^  Marcessere  epulis  stomachumy  dixit.  t  IHin- 
goriQS  lib.  Mor.  xxxi,  cap.  9 :  t  Eauos  cst  unicuique     ^^^^^  j^^  ad  prandium  surgeret ,  marcescente  adhue 

sanctse  anima  corpus  suum,  quod  videlicet  novii  et     giomaclio  pridiani  cibi  onere,  Undem egressoi 

ab  tllicitis  cwillnefitia  freno^  restnn^^  ®Ll^?^™     ^-  >  Scnoca  epist.  t :  i  Fastldientis,  ait,  stomacbi 

^^^e  ..«^  est  mulia  degusUre,  quae  ubi  varia  sunt  et  diversa. 
coinquinant,  non  alunt.  i  Idem  doo  cbristiaoi  poeta 
seoseruot  Prudeotios  Catbemer.  v.  451.  Hym.  aoio 
cibum  : 


cfaanutift  inipulsu  in  exerciutione  boni  operis  re- 
faxare,  Equiiis  ergo  iiomine  aoima  saocti  viri  ex- 
pnmitur,  quae  jumentum  corpons  bene  snbdiium  re- 
git.  I  Aodieodus  Aogostinos  late  similitudioem  expo- 
nens  lib.  De  oliliuie  jejonii  c  3.  f  Tali  dissuasori 
malo,  servo  veotris,  responde  per  hanc  simililudi- 
■em  €l  dic:  si  jumento  forte  insideres,  si  eqoo  utere- 
rift.  qvi  te  gesliendo  posaet  prsecipltare ,  nonne  ut 
seenros  iter  agereft,  eiDaria  feroclanti  subtraberes,  et 
teedomnres  qoem  freno  non  posses  ?  Garo  mea  Jo- 
Mrtirai  nenm  est :  iter  tgo  in  Jemsalem,  pleruro- 
rae  me  raplt,  et  de  via  eonatur  excotere:  ^ia 
aiiifeai  mea  Chrifttas  eal.  lu  exaullantem  noo  eohl- 

bdio  Wonio?  I  ^         .«  ^  «    .M,  , 

4  Qmemadnuklum  oMHfm » Joxta  illod  tirgiUi  in 

fine  G^rg.  lib.  i : 

P^TiiOi.  XCIX. 


Neo  piger  immodlcis  daplbos 
Yiseera  teosa  gravet  stooiaebus. 

Et  Theodolphos  Aoreliaoeo.  eplscop.  ear.  |ib*  i*  io 
Paneuefti  ad  iudices,  v.  415,  de  ciborum  variifli 
et  moltipUciute  loqueos. 

Hse  Dt  parva  rovent  siomaehum,  si  plara  fravabant, 
Quod  qaoroodo  Aat  audi  Horatium  8at.  Ub.  n,  v, 
161,  8at.  t 

Dulcfa  st  in  bilem  verteot,  stomacboqoe  tumoHum 
Leota  faret  pitaha, 

8 


.>•> 


S.  PAUUNI  PATRIARCH-f:  AQUILEIENSIS 

furliUido,  WJC  non  cl  abundanlia  *  sanguinis  el  cho-  A  CAPLT  XXXVH. 

Icra  •,  cl  plMrtm»  aejfriiudincs  escarum  largitale 
conlrabi.  Sicut  onim  animae  cl  corpori  sunl  isia  con- 
ita  medela  ^  est  utriusque  lempcrantia  jeju- 


»« 


iraria 

iiii.  El  si  uon  pcr  omnc  tempus,  saltem  sacraiissi- 
mos  dics  ^  jcjunionim,  quantum  possumus  cum  Dei 
adliutorio,  ddicias  mundi  ct  ciborum  opulenliam  fu- 
giamus :  ne  quando,  quod  avertal  Dcus,  cruciali  *  in 
fiamma  ^  quaramus  gutlam  aquse,  ct  nuUum  refri- 
gerium  consequamur. 

VARIANTES  LECTIONES. 

»  Vcn,  Sang.  per  coleram  etc.  contingunt.  At  Bened. ,  sanguinis  ct  colcrum,  et  pl.  acg.  csc.  Targ. 
rtraque  lectio  videtur  vitiota,  et  ut  po$uimu8,  emendanda.  '  Ven,  in  cruciatu  flainmx.  '  Ven,  pi 
re iis  :  Nolile  inebriari,  etc,    *  Ven,  postuiat :  ne  id  quod  ad  medelam,  etc 

NOTifi. 


De  ebrietatem  con$equentibu9  mctis, 

Fugiamus  ebrietatem,  nc  crimcn  luxurise  inctir- 
ramus,  quia  Apostolus  pnccipit '  nobis  non  nog  tnc- 
briare  vino,  in  quo  est  luxuria  (Ephei.  v,  i8).  Yinuin 
enim  nobis  Deus  ad  •  Ixtitiam  cordiSt  non  ad  ebrie- 
tatem  donavit.  Bibamns  ergo  non  qiiantum  gnla  eu* 
git,  scd  quantum  natune  imbecilliias  postulat.  Ke 
^  igitur  quod  ad  medelam  ^  corporis  nostri  iributum 
est,  ad  pcmicicm  deputcmas.  Aniuintia,  quseso,  tois 


contrabi. 
praecipit  dl- 


Et  cbolera.  i  Cbolcra,  id  cst,  Xo>i>a,  inquit  m&-  B  betis  jejunare  die,  ctc.  In  mcnse  Septembris  in  tcrli.i 


<Hcin«  tertio  Paulus  iEgineU,  immodica  est  Tentris 
pertilrbatio,  quiim  dcjectione,  tum  vomitu,  ex  cibo- 
lum  perpcti  cruditate,  ob ingurgiutionis  uimieUtem, 
atit  humorum  reJundantem  praviuiem,  »  apud  Ca- 
liuro  Rbodig.  Aiitiq.  lect.  lib.  iv,  cap.  5.  Hinc  Eccle- 
Riasticus  cap.  XXXVII,  v.  53 :  «  Ui  muUis  escis  eril 
iiilirnuUs,  el  aviditas  appropinquabit  usauc  ad  cho- 
It^rain.  i  Et  cap.  xxxi,  v.  43  :  Vigilia,  cholera,  et  tor- 
tmra  viro  infrunito,  Gncce  est  «ttXkj^oc,  quod  est  iii- 
satiabilii ,  inexplebilii,  Sic  et  Seneca  epist.  24  : 
«  Epulae  cruditalem  affenmt,  »  inquit,  niini%  vidc- 
licct,  de  quibus  Horatius  sat.  lib.  ii,  v.  977  ,  Sat.  7. 

Nempc  inamarescuiit  epulae  sine  flne  peUls- 

b  Medela  eit  utrimque  temperantia  jejunii.  Ecclesia 

in  orat.  Sabbati  post  Cineres,  dicit  « jejunium  ani- 

inabus  coi-poribusque   curandis  salubriter   institu- 

tuin.  I  Sanctus  Atbanasius  lib.  de  VirgiiiiUtc,  lau- 


septimana  jejunate  die  Mercoris,  et  Veneris,  ct  sab- 
bati.  1  Quia  tamen  aliqua  jejunia  ii.i  commemoirala 
pro  monachis  Uiitum  sutula  videntur,  placct  hicex- 
scribere  187  Capitular.lib.  vi,  qucis  iria  solemni» 
jejunia  plel  i  universae  indicantur,  qua;  legiiima  vo- 
cantur.  «  Admoneunt  saccrdotes  ul  jejunia  tria  legi- 
tima  in  anno  agantur,  id  est,  quadraginla  dies  anle 
Naiivitatefn  Doiuini ,  et  quadraginia  dies  ante  Fa- 
scha,  ubi  decimas  anni  solviiniis,  el  po>t  Peuiecosten 
quadraginta  (lies.  Quaiiquam  eniin  noimulla  cx  his 
canonica  privenlur  aucturitale,  nohis  tumen  omni- 
bus  simul  pcr  consuetudinem  piebis  et  parentuiii 
noslrorum  morem  hxc  o!  servare,  ul  snp/rius  osten- 
sum  est,  convenit.  Et  licet  oninibus  dieuus  orare  cl 
abslinere  conveniat,  his  Uincn  tcniporibus  amplius 
j(^uniis  ct  pccnitentioe  servire  oportet.  Praeter  bace 
autem  legiluiia  tempora  jejunioruin,  omnis  sexU  fe- 
ria  propter  passionein  Doinini  jejiinelur.  Scd  et  sab- 


des  jcjunii,  et  utiliutes,  qiiae  in  animum  et  corpus      bati  dies  a  pierisque,  propter  quod  in  co  Chrlstus 
iCiSundant,  late  persequitur  :  inter  alia  h(Pc  haliet :  vi  i^q^jIi  \n  gepulcro  ,  jciunio  cousecralus  baiietur.  • 


^tiii^  faeiat  jejunium  :  et  morbii  medetur,  et  diitiUo' 
thnei  corporii  exiiccat,  et  dKmonei  expellit,  et  iemui 
pravoi  fugat^  ei  mentem  c/ariorm,  cor  eapurgatum, 
corpui  ianctificatum  facit. 

c  Sacratiisimoi  dm  jejuniorum,  AugAstinus  epist. 
36  edit.  nov.,  alias  86  :  «  Ego  . . .  testamentum  no- 
vum  revolvens  video  pncccptum  esse  jcjunium.  Qui- 
bus  autcm  diebus  non  oporteat  jejunare,  et  quibus 
oporteat  prxcepto  Domini  vel  apostolorum  -non  inve- 
nio  definitum.  »  Igitur  Ecclesia  sutuit  jcjuniorum 
tempora  ct  dies.  Quse  auteni  cssent  Paulini  ^ietate 
praeter  Quadragesimale  et  Quatuor  Teirporum  jam  in 
Kcclesia  pia  consueiudine  invecta  jejunia,  colligere 
est  ex  capitularibus  regum  Francorum  ,  nam  in  eis 


iiiedium  sic  habet :  «  Et  ut  ha>c  omnia  successom 
habcant,  volumiis,  ut  geueralc  triduanum  jejuuium 
secunda  feria  post  Octal)as  Pcniccosten  cdebrandum 
indicctur,  ct  generalitcr  ab  omnibus  sunuua  devo- 
tione  observctur.  i  £t  ab  cpiscopis,  ut  passiro  oc- 
currit.  Peccare  autem  refractarios  palet  ex  concilia 
Gangrensi ,  quod  eos  pnccipit  analhematizari ,  rela- 
tuin  lib.  V,  Capitul.  c.  I5z  jejunio  indicto ;  ei  ex 
Rhabano  lib.  ii,  De  iiistitutione  cleric.  cap.iS,  allata 
iii  notis  a  Raluzio  :  «  Ncc  non  et  illa  (j^jun^i^)»  ^^ 
Rbabanus,  omnino  cusiodire  oportet  unumqueiuque, 
quae  commuiiiler  oinnibus  facere  sive  pro  tribula- 
lioiic,  sive  pro  graiiarum  actioue  proprius  eccleside 
mandat  episcopus.   Quia  qui  constituia  atqae  de- 


non   infreqiiens  mcntio.   An.   817,   in   Capituiari  D  mandaU  lejunia  servare  neglexerit,  peccat.  >  Ilu- 


Aquisgrancns.  de  viu  et  conversatiouc  Monacliorum 
c.  51 ,  sUluitur,  «  Ut  non  jcjunetur  nisi  siatuti  fii- 
rrint  dics  jejunii.  i  Baluzius  in  notis  hsDC  addit :  « In 
«uiitione  Centuriatoruin  Iisec  adduntur :  Quatuor  tein- 
porum  jejunclur,  ut  in  vigilia  Sanctae  Marisc,  An- 
nuntialionc,  Assumptione  ,  Nati>it:ite.  Jcjunatur  si- 
miiiter  in  Natali  omnium  apostoloruni,  scu  sancti 
Joannis  Baplislae  de  marlyrio,  seu  42  i"  muaii  cu- 
juslibet  sancii  in  cujus  hont)rem  deuicaius  est  locus 
iibi  miliUnt  monachi.  i  Jejunia  autem  Qualuor  tein- 
poruiii  iic  distribnebantur,  ut  ex  homiiia  10  inccrti 
aiictoris  in  veiustissiino  codice  Sancti  Galli  haliet 
llalttsius  in  notis  ad  c.  186,  lib.  vi  Capitul :  «  Jeju- 
iiia,  ait  ille  scriptor.  dcbeiis  custodire  quatuor  toiu- 
pora  m  anuo,  id  est  meiisc  Martio  in  prinia  septi- 
inaiia,  quando  intrat  Martius,  debeiis  jcjunare  dic 
Mercoris  et  die  Vcneris,  et  sabbati.  In  iiiensc  Junio 
iu  iccunda  sepiiniana  p:)!»lqHam  Juiiiu.s  iiUrat,  dc- 


iusmodi  erat  discipliua  Ecclcsix  circa  aeUteai  Pau- 
lini. 

^  Cruciati  in  flamma  quaramm  guttam  afiuF,  re- 
spicit  ad  poenam  diviiis  de  quo  in  Evangelio  Luc» 
XVI,  24,  qui  cum  esset  in  tormentis  et  cruclaretur  in 
fl.imma,  ali  Lazaro  aqux  gutUm,  sed  incassum,  po* 
stulaliat. 

«  Viniim  ad  iaititiam.  JuxU  illud  Ecdi.  zx\tt  3S» 
Vtniun  ifi  jucunditatem  creatum  eil,  et  non  ad  ebrie* 
tatem.  \elut  legit  itpud  C^melium  Tiguiiua  :  c  Vi- 
num  cihilarandis  bomiiiilus  creatum  csl,  im  ^- 
ebriaiidis.  i  Cui  coosona  8crtl.ttChrysoftlomustoiu* 
V,  liom.  de  ingluvie  et  ebrieute  :  «  Vioum  daUua 
cst,  ut  cxbilaremuri  non  ut  luipiter  nos  derous;  oft 
ridcamus,  iion  ut  rideamur ;  iit  sani  simus»  doq  ni 
a:grotemus;  imbeciUiUteiu  corporis  corrigamus,  uoo 
iil  animi  vircs  dejiciamus.  i 

I  Ad  medelam  corporis,  Erdi.  u!ii  supra  v.   37 


as7 


tJBER  EXIIORTATIONIS  AD  nENRlCUM  FOROJUL. 


S.18 


iu  domo  tua  suLtiecU&,  quod  plerique  ^  boinicidia  et  A  *  ^  dacmon.  Ebriosus  pnlat  se  aliqiiid  optimum  ge  - 

^  foniicationes  perpetraverunt ,  nec  ipsam  mortem      rcre,  cum  fuerit  ad  prxcipilia    devolutus.  Per  vi- 

«  recusaverunt :  aiii  per  vinum  a  da;monibus  capti      noleniiam    armalur    «  ad    maledicta   et    convictt 

tunt.  Nec  cst  aiiud  ebrietas,  quam  manifeslissimus      proximonnn,  ot  immutalur  ^  mens  ejus^  et  lingua 

VARUNTES  LECTIONES. 

'  Fen.  manifestus* 

NOTi€. 

SaniUu  eU  taimct  et  eorporit  $ifbrius  potut.  Cbryso- 
stomas  hom.  i,  ad  pop.  Antioch.  <  Vinum  niedi- 
eina  optima  est,  quando  commensuralionem  habet 
optimam.  i  Ei  infra  :  t  Vinum  datum  est^  ut  cor- 


poris  imt)ecillitatem  corroboret,  non  ul  animi  sani- 
tatem  exlerminet.  i  Plinius  iib.  xxiii,  cap.  i,  ali- 
quas  ejus  medicas  virtuies  enumerat  dicens  :  <  Vino 
aluntiir  vires,  sanguis  colosque  hominum, ....  nervi 
iavantur, ....  stomachus  rccreatur,  appetentia  ci«' 
boniin  inviiatur ,  tristitix  cura  hebetatur,  urina  et 


lib.  eod.  de  Lacyde  Cyrcnnco  :  <  Mortnus  est  ex  para- 
lysi,  quain  ex  iminodica  potatioiie  contraxeiat.  i 
AthenrRus  lib.  x  Dipnosoph.  cap.  i2  non  unum  hujus 
rei  aflert  exempliim.  Sat  sit  afferre  illud  ebriosi 
cujusdam,  qui  ex  ehrictato  in  furorem  actus  sibi 
manus  violcnlas  injeci. :  <  Cleomenes  Lacedemoniiis 
is  fuil,  qui  meruin  biliehat,  ...  quod  autem  seipsum 
cullro  caecidit  oh  ebrietalem ,  scripsit  Herodotus.  > 
Unde  Siracides  Eccli.  cap.  xx\i,  v.  SO :  MuUo$  exter- 
nunavit  vinum. 


algor  exp^^llilur,  somnus conciliatur.  Prscterea  vomi-  n     d  Ebrietas  manifeitissimus da^on.  Sanctus  Ber- 


tionem  sistit ,  coHectioncs  extra  lanis  humidis  im- 
posiiis  mitigat.  Asclepiades  utilitatem  vini  aequari  vix 
deonim  potentia  posse  pronunliavit.  i 

•  Per  vinum  homicidia.  Eccii.  1.  c.  v.  58  et  seq. 

Yinum  mulium  potatum  irritationem,  et  iram,  et  rui- 

nas  muttas  facit. . . .  et  facieM  vulnera.  Scite  san* 

etos  Petnis  Chrysologus  ser.  i6  in  illud  Luc.  xii,  45, 

de  malo  servo :  Et  cmperit  percutere  servos  et  ancil- 

las^  et  edere  et  bibere  et  inebriari,  sic  ait :  c  Proprie 

dixit  edere,  et  bii.ere,  et  iuebriari,  ct  percutere. 

Efirietas  cxdis  mater,  parens  lilium ,  furoris  geui- 

trix,  elc.  I  Hiiic  Proverb.  xxiu,  29  et  seq.  Ctit  va^  f 

eujus  patri  vcp?  cui  rixce  ?  cui  fovem?  cui  sine  causa 

9ulnera  ?  cui  sufusio  oculorum  ?  ^onne  his  qui  com- 

fnorantur  in  rino,  et  student  calicibus  epotandis  ?  Sc* 

ncca  epist.  83  rcin  cxemplis  confirmat.  <  Refer,  ait, 

Alexandri  Hacedonis  exeiuplum,  qui  Clilum  charis- 

•inium  sibi  ac  lidelissimum  inter  epulas  translbdit. 


u  >  et  infra  :  t  Marcum  Antonium  magnum  virum,  p  fuerit? 


nardus,  seu  quisquis  alius  est  auctor  libri  De  modo 
bene  vivendi  ad  sororem  cjp.  i5  ex  hoc  Paulini  loco 
forte  hausit  quod  scripsit :  c  Miilti  per  vinum  adui- 
monibus  capti  sunt ;  iiec  est  aliud  ebrietas  quam 
manifestissimus  d.Tnion.  i  Non  infrequcns  est  apud 
Patres  ut  ehrietas  hac  nola  inuratur.  Chrysostomus, 
hom.  i9  in  Gencs. :  c  Vere  enim  ebrietas  voiuniarius 
est  d;emon ;  et  gravins  quam  daemon  inentem  ohte- 
nebrat.  i  Petrus  Chrysologus  ser.  i6  :  c  Ebrietiis 
estdxinon  blandus,  veiienum  dulce,  rabies  voiun- 
taria,  invitatus  boslis.  i  Sic  hi  et  alii  Patrcs.  Noii 
tamen  eo  sensii  quo  Manich;ei,  qui  dicebant  vinum 
opus,  imo  fel  diaboli,  etsi  uvas  coucederenl.  Contra 
quos  arguit  Augustinus  lib.  ii  Dc  moribus  Afani- 
chaeorum,  n.  44,  cap.  i6  :  c  Jam  vero  qu»  tanta 
perversio  est  vinum  putare  fel  principuni  tcnebra- 
rum,  et  uvis  comedendis  nou  parcerc?  Magisne 
inerit  illud  fel  cum  in  cuppa,  qnam  cum  in  acinis 


«t  ingenii  nobilis  quse  alia  rcs  perdidit,  et  in  exter- 
Bos  mores  et  vitia  iion  Roniana  trajecit,  quam  cbrie- 
Uis  ?  . . .  llxc  illiim  crudclem  . . .  fecit,  cum  capila 
principura  civitatis  coenanti  rcferrentur,  ciim  inter 
a^araaissimas  epulas,  luxusque  regales,  ora  ac  ma- 
Bus  proscriptorum  recognosceret,  cuin  vino  gravls 
sitiret  tamen  sanguiiiem.  Intolerabile  erat  quod 
^ibriiis  laciebat....  Fere  vinolentiam  crudeliias  sequi- 
«ur,  elc  > 

^  Ei  fomicaliones,  imo  quxque  turpla  et  ncfanda. 
Quare  mouebat  Aposiolus  Ephesios ,  diceos  :  Nolite 
taebriari  viiio,  m  quo  est  luxuria  (Eph.  v,  i8).  £t 
Cbrjsostomus  hom.  de  ingluvie  et  eknetate  .  c  Iliici- 
los  concubitus,  excogitans,  et  exleges  amores. . .  os, 
ocuKos ,  nares ,  et  onuiia  prorsus  inembra  pcccati 
cloacas  efUcit.  i  Et  hom.  71,  in  cap.  xxii  Matth. 
<  Ebrietas  multis  capilibus,  ut  Uydra,  armatur :  hinc 
eoim  fornicatio,  hinc  ira,  hinc  moUities,  hinc  turpes 


Armatur  ad  maledicta.  DisserlePhito  lib.  De  vila 
conlcmplativa  :  c  Vulgus  ubi  se  mero  explevit,  ac 
si  non  vinuni  bibisset,  sed  insanix  poculum  .... 
offensat,  et  canum  ferociuni  more  in  rabiem  vertitur : 
moxque  coorii  se  iuvicem  morsibus  appetunt ....  sic 
conflictantur  tanquam  in  arena  vel  pancratio.  i  Lu- 
creiius  lib.  iii  v.  481  : 

Ciamor,  singulius.  jurgla  gliscunr. 
In  Apophtheg.  de  Pyrrho  bxc  narrat  Plutarchus  : 
c  Audicrat,  adolescenies  quosdam  multis  inter  po- 
cula  maledictis  ipsum  proscidisse.  Eos  posiridie  uni- 
versos  ad  se  adduci  jussit,  primumque  ex  eis  pcr- 
cunctatus  est,  an  de  ipso  talia  dixissent.  Omnino, 
vespondit  hic,  talia  :  plnraqiie  dixissemus,  si  plus 
vini   iiobis  fuisset.  i  A(iCo  veiiim  esl,    quod  ipse 


Sympos.  lib.  vni,  q.  i,  ex  mente  philosophonim,  qni 
ebrietalem  delirationem  ex  vino  obortam  appellant, 
subdit :  c  cum  prrulitas  incomposita  ct  nugae  vino 
aiBores  oriuntur.  i  Eadem  seutit  Uieronymus,  exem-  ^  accedunt,  ilnis  inscitissimus  ingratissimusque  seoul- 
plisqye  conQrmat  epist.  83  ad  Oceanum.  c  Vinolen-  ^  tur,  contnmeli^e  et  bacchatio.  i  Quam  autem  aeli- 
tia,  aity  tcurrarum  est  et  comessaiorum  :  venterque     raiionem  phUosophi  dicebaut,  roentis  mutationeiu 


meio  jestnans  cito  despumat  in  libidines.  In  viiio 
laxuria,  ui  luxuria  voluptas,  in  voluptate  impudicitia 
est.  Qoi  luxuriatur,  vivens  moriuusest:  ergo  qui 
inebriatar  et  mortuus  et  sepultus  est.  Noe  ad  unius 
borae  ebrieiatera  nudat  femora  sua ,  qiKB  pcr  sex- 
ceuioa  annos  43  sobrietate  contexerat.  Lot  per  te- 
muleiitiam,  uescieos  libidini  miscet  iucestum,  et  quem 
Sodoma  ooo  vicerat,  vina  vicerunt.  i  Similia  habet 
Oriaeiiea»  bom.  5  in  Genes.  c  Ebrietas  decipit,  quem 
Soaoma  non  decepit.  Dritur  ille  flammis  muliertun, 
m^em  taljfhurea  flamma  non  ussit.  i 

*  N§€  tptam  mortem  recusaverunt^  puto  pro  effu- 
fenuit  esiepositum.  Paud  enim  admoduin  sunt,  qui 
tibi  mortem  consciscant.  Non  infrequentcs  vero, 
quos  e\  nimia  ingiirffitatione  mors  fuerit  sulsecuia. 
Laertius  lib.  iv  de  Aroestiao  :  c  Obiit,  ut  Ilermip- 
pos  ail,  ciim  mcmm  immodicfe  hausisset.  i  Idem 


dixit  noster  Paulinus,   cum  sequitur. 

'  Immutatur  meas  ejus.  Plalo  lib.  i  de  legg.  Athe- 
niensem  bospitem  et  Cliniam  sic  loquentes  ludiicit: 
c  Athen.  Uirum  sensus,  memorinm,  opinionem,  in- 
tclligentiam  vehementiora  elBciat ,  vel  prorsus  ex- 
stinguat,  si  quis  ebrietatc  fuerit  occupatus  ?  Clin. 
Omnino  certe  exstinguit.  Athen.  Ad  eum  igitur  hat  i- 
tum  redit,  quem  puer  primis  ab  annis  habebat.  Cliti. 
profecto.  Athen.  Qiiare  miniine  tunc  sui  ipsius  com- 
poserit.  Clin.  Miuime.  Athen.  Erit  itaquepesMmus. 
Clin.  valile.  A(^<?n.Non  solum  igitur  senex,  utvidetur, 
bis  erit  puer,  sed  ipse  etiani  ten.ulentus  ?  Clin.  op- 
time  id,  hospes,  est  dictum.  i  Sanctus  Petros  Chry- 
sologus  ser.  26  siip.  allat. :  c  Hanc  (ebrietatem)  qui 
babet,  se  non  habei ;  hanc  qui  habet,  bomo  non  esi ; 
banc  qui  hnbet,  non  prccntum  facit,  scd  cst  ipse 
pecrntum.  j 


239 


S.  PAULINI  PATRIARCHi£  AQUlLEIEiNSlS 


SIO 


balbulit.  Higosmodi  eiiim  vir  cum  se  putat  bibere  A  solura  pro  nobis  dericis,  sed  etiam  pro  omni  i^ero 


vinum,  bibitur  a  viQo.  Plurimi  enim  bomines  per 
nnum  maximam  debilitalem  contraxerunl,  ncc  po- 
tuerunt  consequi  prisiinam  firmilatcm  %  quia  non 
teroperaverunt  gulx  ardorcm.  Sicut  enim  piscis  cum 
a>idi$  faucibus  *  properat,  ut  gluliat  escam,  repente 
hamum  intra  fauces  rcperit :  ita  cbriosus  inlra  se 
vinum  suscipit '  inimicum ,  quod  ^  intra  eum  mox 
impellil  ad  omnc  opus  nefjndissimum  :  et  sic  homo 
rationalis  capitor  ut  ^  irrationale  aoimal. 

CAPUT  XXXVUL 

Prwcepta  Dei  ad  omnes  Chritlianos  pertinere. 

Tu  autem,  fratcr  rai,  omnibus  domesticis  tuis  et 
tibi  subjcciis  prxcipe,  ut  sesobrios  exhibeant,  ct 
iterum  propter  ^  abstinentiam  in  superbiam  se  noo 
«^rigant ;  sed  omnia  tcmperate,  jnste,  pie,  et  reli- 
giose  secundum  Dei  adjutorium  faciant :  quia  noo 

^  VeiK  sanitaiem. 
rnors   pro  noox 
lit  intnijerit,  mox 


humano  <i,  qui  pnedestinati  sunt  ad  vitam  aeternamy 

Chrisius  sanguinem  sunm  fudit :  nec  solum  nobls, 

sed  etiam  omnibus  laicis,  ejus  cx  toto  corde  praece- 

pta  servantibus,   regnum  coelorum  promissum  est. 

Grandis  naniqne  confusio  cst  animabus  laicorum, 

qui  dicunt  ^:  Quidpertinet  ad  me  Iil)ros  Scripturarum 

legendo  audire  vel  discere,  vel  etinm  frequenter  a:l 

aacerdotes  et  ecclesias  sanctorum  recurrere?  Duni 

dericus  fiam,  faciam  ea  quac  oportet  clericis  *  fa- 

cere.  Quare  non  intelligit,  quia  panem  et  vinom, 

et  omnia  hujus  terrae  bona,   et  regni  felicitatem 

a^ualiier  vuU  participare,  et  aequali   labore  jugiim 

Chrisli  ferre    non  vult  ?  Quid  prodcst  talibus  una 

parle  in  hoc  saeculo  esse  sublimes,  et  alia  prostra- 

tos  :  in  una  parte  fulgere  auro  et  pretiosis  vestibus, 

ct  in  aiia  miseriis  hujus  *  sacculi,  et  vitionim  caligi- 

ne  occupari  ?    Non  sit  tibi  aliqua  *  soUicitudo  '  de 

VARIANTES  LECTIONES. 

Ven.  avidas  fauces  profert.  '  Bened,  in  marg,  Sic  potiore$  m$$.  habent  tameH 
.  At  Ger.  per  vinum  suscipil  inimicom,  qui  intra  cum  morans  impellit.  ^  Ven.  qiii  euni 
DkX  impellit.    '  Venet,  clericos.    *  m  Ven.  deesiy  biyussjeculi.    '  ta  Veu,  dee$t.  aiiqua. 

NOTifi. 

ma  fronte  videntur  pneseferre  vorba  Paiilini,  quasi 
diceret,  pro  eo  genere  hominum  qui  privde$tinati  sunt. 
Nam  accipienda  sunl  verba  Paulini  eo  sensn,  quo 
illa  Aposloli  I  Tim.  iv,  10  :  Qui  (Jesus)  e$t  $alvator 
omnium  hominum  maxime  fidetinm.  Se  ipsum  expli- 
cat  Paulinus  ipse  cap.  -46  :  c  Chrifliis  non  pro  san- 
ctis  lantum  passus  est;  sed  pro  peccatorinus,  et 
impiis,  el  passione  sua  omues  revocavit  ad  ^itaiii.  i 
«  Qui  dxcunt  :  quid  pertinel  ad  me  libro$,  etc.  in 
G  capile  i12  lib.  v  Capitular.  publica  quidem  lectlo 
Scripturarum  sanciamm  in  ecclesia  laieis  pit>hibe- 
batur  :  <  Laicus  non  debet  in  ecclesia  lectionem  reci- 
tare,  nec  aiieluia  dicere»  sed  psalmum  tanium,  aot 
responsoria  siiiealleluia.  i  Non  auiem  privata  lectio; 
multoque  ininus  vetilumerat  audire,  quod  hic  potii» 
coinmendaiur  a  Paulino,  duni  refellit  snbtrahentes 
senonmodo  a  lectioiie,  sedeliam  ab  auditione  leciio- 
nis  sacrarum  Scripiurarum ,  dicentesqoe  :  Qtiid 
pertinei  ad  me  libros  Scripturarum  audire  vel  disce* 
re,  Tcl  ctiain  frequenler  ad  sacerdotes  et  ecdesiai 
recurrere?  i  Habemus  hac  in  re  sancli  Caesarii  Are- 
latensis  episcopi  hoiniliam  20  in  qua  inter  cacterai 
hiyusmodi  excusationibus  obviam  it :  c  fnank  cjl, 
ait,  et  inuiilis  excusatio  isla,  fratres  cbariaaimi; 
primum  est  quod  lectiotiem  divinain,  eiiamsi  aliquis 
nesciens  litteras  non  jiiotest  legere,  potest  tameo 
legeoiem  libenter  audire.   Qui  vero  litterts  novit» 


•  Balbulil  lingua.  Lucretius  I.  c. :  <  Tardescit  lin- 
gua.  I  Seneca  epist.  83  de  ebriodisserens  :  <  Ailjice, 
ail»  illam  ignoramiam  sui,  dubia  et  parum  explanata 
verba,  incertos  oculos,  eic.  i  Quam  belle  eflectus 
hosce  ebrietatis  descrihit  bealus  Eugenius  iunior 
rpiscop.  Toletanus  car.  5  contra  ebrietaiem  : 

Inde  trenior  mpmbris.  iode  estoblivio  meaUSy 
Et  gressiis  po(Ute  oiilans,  el  visio  f^llax , 
Sardescanl  aures,  balbulii  deniiiae  li  gtia  , 
Perdeos  eloquium  profundil  seuiibtraluin. 

Quos  effectus  tanquam  necessaria  consectaria  cbrie- 
tatis  agiioscil  sanctus  Aiubrosius  lib.  Dc  Elia  et  je- 
}un.  cap.  i%  n.  43 :  (  Mens,  inquit,  necesse  est,  ut 
titubet,  lingua  baljutiat.  i  Auctor  lihri  de  sobrietate 
et  castilate  cap.  1 ,  inter  Opera  Auguslini  edit.  novlss. 
tom.  VI,  pag.  227  Appendicis,  tempe$tatem  linguee 
hunc  ebnelatis  fructuiu  appeltat :  t  Ebrictas,  ai(, 
turbatio  capitis,  subvcrsio  sensus,  tempestas  Iingu£, 
procella  corporis,  ctc.  i 

b  Vt  irrationali  animal.  Sanctus  B<isilius  hom. 
ii  in  ebrieta«  et  luxum  :  c  De  inentis  lumiiie  per 
ebrietatem  privans  inter  bestias  ralione  carentes 
annumerari  poterit,  similisque  illis  videri.  i 

«  Propter  ak$tinentiam  in  $u^erbiam  $e  erigant.  Ut 
ab  hujusraodi  laudis  aucupaiione  caveamus,  non 
uoo  loco  monet  Dominus  in  Evangelio.  Ne  bonorum 
operom  raeritum  coram  Deoper  hocamittamus.  Tale 


est  ilkid  quod  habetur  Maith.  vi,  17  et  18,  quo  mo-  nunquid  potest  fieri  quod  non  inveniat  libros,  quibiis 
nemar  mores  hypocritarum,  laudem  plansumque  ex  D  possit  Scripturam  dlvinam  legere  ?  >  £t  in  fine  <kK 
inade  captantium»  non  imitari  :  Cum  jejunati$  no^     cens  j[iopulum  quomodo  fructum  capiat  ex  sni  ^ne- 


iUe  fUri  rient  hypoctitct  tritte^,  exterminant  fiitm(vei 
nt  alii,  Judicio  Paschasii  Rathberti  melius  legunt, 
dentaliuntur)  facie$  $ua$,  ut  appareant  homittibusjeju- 
mamteu  Quem  in  locum  sanctus  Maximus  Taurineii- 
sia  episoiipus  hom.  in  die  Cinenim,  sic  ait :  t  Mon 
Deo  lejnoat,  sed  hominibus,  quicuoque  osteutatione 
j^iinii  sui  c^oriam  re({uirit  humaoam.  Eiterminant 
autea  facies  suas,  qui  moerore  simulato  religiosnm 
vnltum  populoram  oculis  mentiuntur :  non  vult  enim 
discipiinae  c(£lestis  magister  irreligiose  a^  quod  fleri 
|Mro  rehgione  prjecipitur ;  nec  patitur  mvocantiura 
se  laliorem  quibus  ;etemam  parai  mercedem,  infhi- 
ctuos»  jactantix  vitio  deperire.  i 

'  Pro  omni  genere  humano,  qui  prtedettinati  $unt. 
Vide  hic  ne  iu  quem  errorem  impingas  :  quasi,  vi- 
delicel,  Christus  sanguinem  fuderit  pro  iis  tantum 
qui  pranleslinaii  suni  ad  viiam  xteniam.  Quod  pri- 


dicatfone,  retinendo  scilieet  aliquid  in  meBteeonini, 
qnae  aaiiierit,  ita  termonem  concludit :  t  Qai  tolimi 
non  potest  retinere,  vel  partem  aliquam  reeerdetor. 
....  uicat  unas  alteri  :  Effo  audivi  episcopom  meiMB 
de  castitate  dicentcm ...  Alius  referat :  ^o  retineo 
diiisse  episcopum  meura,  at  qai  novit  liltertSf  8erf» 
pluram  divinam  studeat  le^ere  :  qui  vero  nen  noiFil» 
quxrat  sibi  et  roget  qui  illi  debeat  Dei  proBC^ln 
relegcre ....  Dicatetiam  alius :  Ego  audivi  episeofani 
meam  dicentein,  quod  quomoJo  ne^otiatoren  obI 
non  novcrunt  Htteras,  eonducimt  sibi  raereeiMirm 
litteratos,  ut  ac^uirant  pecuniam  :  sic  ChriaUani 
debent  sibi  requirere  et  rogare,  et,  si  necesae  est, 
etiam  mercedem  dare,  ut  illis  debeat  aliquis  ScripliH 
ram  divinam  relegere,  etc.  > 

t  Sollicitttdo  de  laici  habituspersonay  id  est,  noo  ta 
veiet  scrupulus  quod  non  sis  clericus  vel  momuchas. 


941  LIBER  CXnORTATIONIS  AD  HENRICUM  FOROJUL.  9ii 

laici  babitss  '  pcrsona,  quia  non  esl  personarum  ao  A  prophcta  incrcpando  dicit  :  ropuius  kU  labUs  me 


ocptio  apod  Deum.  Similiter  enim  mandata  Dei  ser- 
\anlitNis  iaicis  codleste  palatium  patet,  veluli  clcricis 
etsandimonialiliabitu  prsBdilis  :  dum  non  e$t  Judwui 
meque  Grmcus^  mm  e$l  servu$  neque  Hber  (Gal.  iii, 
S8)»  sed  omnia  et  in  omnilms  Gbristus.  Quicunque 
in  corpore  illius  est,  magnus  esi.  Insere  te  ipsum 
woo  saucio  oorpori,  ut  sis  mcmbrum  nobilissimi  ca- 
piiia.  Ama  •  ex  toto  corde  caput  tuum  et  membra 
capiiis  illius.  Quomodo  potest  manus  manui  inimi- 
ca  esse,  vei  pes  pedem  odisse,  vel  caetera  membra 
*  snx  juncturae  non  congaudere  ?  Crescere  debeni 
in  nnim  peHecinm ,  in  *  augmentum  corporis  Cbri- 
sti.  Onmis  enim  clericus  et  laicus,  qui  pretioso 
saDgniue  Cbristi  redemptas  est,  qui  baptismo  Chrisii 
iincms  est,  debet  humililer  ambulare  ct  pcrscverare  B 
in  Spiritu  sancto  :  quia  nibil  prodest  Christianum  ^ 
se  respondere  verbis,  et  faclis  negare,  dum  com]> 
piasest  mente  et  spiritu.  Dc  talibus  in  44  Evangelio 
ipsa  Ventas  dicit :  Non  omnis  r/ui  dicii  mihi,  Domine, 
DofAine,  inirabit  ttt  regnum  ecelorum^  sed  qui  facil 
fotuniatem  Patris  mei  qui  in  ccelis  est^  ipse  intrabit 
in  re^nnm  calorum  (Matth.  tii,  91).  Et  ^  alio  loco 


honorat,  cor  autem  eorum  longe  esl  a  me  (Isa,  xiiiy 
15).  Nara  civiias  si  fuerit  In  ana  pario  raunita»  et 
in  alia  destructa,  aditrnn  ad  se  hostibus  praebet.  £i 
navis  si  fuerii  fortiter  compaginibus  solidata,  ei 
unam  babucrit  iabulam  perforaLnm,  aquae  flurtibus 
mergitur  in  profundum.  Omnibus  enim  laicis,  deri-* 
cis,  monachis  xqualitcr  convenit  fidem,  spem,  dit- 
ritaiem,  humilitatem  *  habere ,  ei  Deo  ei  ioto  oorde 
servirc  :  veram  confessionem  facere,  et  dignam  pQ&- 
niteniiam  agere  :  quia  elementissimus  Dominns  eon- 
fugientibus  ad  poeniteniiam  ignoscil. 

CAPUT  XXXIX. 

Pericula  dilaliB  poenitentia, 

Sed  ne  dc  misericordia  Domini  tantum  iteouri  CKi- 
stamus,  «  ut  peccatis  peccata  augeamns  ;  neque  di- 
camus  :  Donec  vigeat  *  aetas  ^  nostne  camis ,  con- 
cupisccntias  noslras  exerceamu*:,  et  postreroo  in 
sencctule  <>  roalorum  noslroruro  pceniienliaro  agarous : 
pius  est  cnim  Dominus  '  et  miscricors,  nec  ultra 
facinoruro  nostrorum  recordahitur.  Ne  quaeso  taliter 
cogitemus,  quia  sumroa  sluliilia  ^  est  tucc  cogi- 


VARIANTES  LECTIONES. 

*  Bened.  in  marg.  mss.  potiores  vel  laici.  Germ,  qnod  habes  in  habitu  laici  personam  habitus,  ve)  cleriri 
accepisse.  *  Bened.in  marg.mss,  plerique,  si  ca^tcra  ....  non  congaudercnt.  iVonitti//t  si  cxtera  ...  con- 
gaudeni,  crescere  debent.  '  Yen.in  marg.  alias  in  mensuram  .Tlalisplcniludinis  Christi.  ^  Bened.,  in 
alio.    '  f^eii.,de«s(biunilitatem.    ^  Ven.  viget. 

NOTi€. 

M  teicns  ei  iticis  vestibas  induaris.  Solebal  cniiti  propitiato  peccnto  noli  esse  $ine  nietu  :  neque  adjiciat 
circa  ea  tempora  cujUHque  coiiditio  ve»titu  ipso  dis-  q  peccatum  snper  peccatum,  Kt  ne  dicas :  miseratio  Do^ 
tingui.  Carolus  Cal  us  in  praefat.  ad  Convent.  in  mtut  magna  est^  multitudiiiis  peccatontm  meorum  mi- 
\iiTa  Gdlonia  capilul.  tom..n,  pag.  3  :  c  Fideles  $erebitnr  :  mi$ericordia  enim  ei  ira  ab  illo  cito  pro- 
.  ._  v?i.  -_j...-  _i.._:^.i!  jdmant,  etinpeccatore$  respicitira  illiu$.  ^on  taide^ 

converti  ad  Dominnm  ,  et  ne  differa$  de  die  iu  diem. 

Subilo  enim  veniet  ira  f//ttis,  el  in  tempore  rimlieta! 

di$perdet  te, 
»  Donee  vigeal  a:ta$  nostra*  carni$,  Juxta  id  quod 

dicel>ani  insipientes  impii  Sap.  ii,  G :  (Jtamur  trea- 

turu  tauquam  injuventuie  celeriter,  Sic  et  iiisipiente» 

poekegentiles,  quos  inter  Horatius  car.  iib.  i,t.S45, 

od.  9: 

nec  dulces  inioref 
Sperne  |  uer,  oeque  tu  cborcas , 
Donec  virenti  caiiiiies  abest  luorosa. 

Sed  et  Nntrix  iila  ad  Hippoljtum  Senece  in  (jus 
Trag.  V.  4i3 : 

iEtate  frucre  :  mobili  cursu  fngU  : 

NiiiiC  fjcile  peclus,  graia  nunc  Jutenl  Yenus. 

Naso  quoque  lih.  iii  Amor.  t.  65 : 

Ulendum  est  etate,  cito  pede  labiiur  aetas. 
Nec  bona  lain  sequttur,  qaimbona  prima  fuit. 

«  Iii  $cnectute  malorum  panitentiam  agamus.  San- 
ctiis  Ca',surius  Arelaten.  boin.  i3 :  c  Sed  diciialiquis : 
cnm  ad  scnectam  venero,  Uinc  ad  paenitenti»  medi- 
caroenta  confugiam.  Quare  boc  de  se  fragilitas  bu- 
mana  pra^suniii,  C4im  unnro  diem  vitae  su»  in  poio- 
siaie  non  habcat?  i 

t  Pius  est  Dominus  et  mi$ericer$,  Sanctus  Chry- 
sostoroiis  hom.  22  in  cap.  xi  episi.  II  ad  Cor.  t  Non 
incertis,  inquis,  nitor  evontibus,  sed  Dei  benignitaii. 
Benignus  euim  ac  elemens  esi  Deus.  Id  quidem  insa 
ntioque  comperium  halieo.  Sed  tamen  benignos  nlt 
ilios  etiam,  quos  dixi,  de  roedio  sustulit.  i 

^  Stultitia  est  hiee  cogitare,  Salvianus  lib.  l  quc^ 
Timotheus  inscripsit :  <  Non  bonis  s]iebus  inniiiiiir^ 
qui  ad  hoc  tantuin  pcccal  in  vita,  ut  peceaioruiii  mo- 
lem  rcdiroat  in  roortc.  >  Ei  infra :  c  Spondere  ali 


V)os(ri  tam  in  venerabili  ordine  clericali,  qnnm  et 
illusiresTiri  in  nobili  /«u:a/tilui6t7»constituti.  >Quem 
clUferre  a  dericorum  babitu  paiei  ex  cap.  3  Capitu- 
Mar.  Suessionens.  an.  744.  sub  Pipino,  quo  dicilur  : 
«  Ei  omnes  clerici  fornicaiionero  non  faciant,  iiec 
Biabiiora  kiicorum  porlent.  i  Sicut  enim  habitus 
mon  facit  monachwn^  sed  professio  religiosa  expressa 
^«1  iaciia,  nt  habei  sancius  Ccelestinus  papa  opusc. 
^ui,  ctp.  i4  :  ita  habitus  vesiisque  laica,  duinmodo 
mnTersaiio  sit  roorigera  et  sancta,  saluti  nullum 
infrri  deirinientum. 

•  Ama  cofui  tuum  et  membra  capiti$.  Hic  insinuai 
cbariiaion  Dei  et  proximi  sub  allc^oria  capitis  no- 
siri,  qnod  esi  Deusei  Cbrisius  Dominus,  et  inerobro- 
rum  quse  suni  proximi ;  flgura  petita  ab  Apostolo 
lCor.  xii,  qni  iate  fuseque  earo  persequilur;  inquem 
loaim  tncoienter  Cbrysostomus  orat.  30,  31  ct  32, 
docirinam  Pauli  de  membris  more  suo  exponit.  Iloc  ^ 
idem  argumenturo»  de  obsequio  scilicet  routuo,  quod 
sibi  inTicem  in  comroune  adjutorium  prxstanl  meni- 
bra  nesira  persequiinr  Petrus  Biesensis  tract.  De 
cbaritale  Dei  et  proximi  cap.  37.  Sic  autein  con- 
dudii :  c  Sii  ergo  in  nobis  lex  illa  comrouuionis,  qu» 
in  niembris  nostris  scripta  est,  ut  unus  spiritus  nos 
omoes  qnasi  unum  coipus  viviGcet,  ut  per  veram 
oordium  unionem  maneamus  in  Deo,  etDeus  in  nobis 
qnalenns  omue  corpus  per  nexus  et  juncturas  mem- 
bromm,  et  eompa^nes  crescat  in  mensuram  selaiis 
pleniiiuttnis  diristi.  > 

^  Chri$tianum$e  re$pondere  verbis,  et  factis  negare, 
Cyprianns  de  sui  temporis  vere  Christianis  lib.  De 
bono  paiientiae.  c  Nos  qui  pbilosopbi  non  verbis,  seJ 
factis  somus  .....  qui  non  loquimnr  magna,  sed  vi- 
Timiu,  eic.  i 

«  L'i  peccaia  peuatis  augeamus,  Doctrina  hujus 
capiiis  JMn  ab  Ecclttiastlco  tra^tur  cap.  v,  5  :  De 


«V5  S.  PALLINI  PATRIARCILfi  AQLILEIENSIS 

ttre  :  cuin  et  iinpium  ^  sit  lalem  licentiain  a  Deo  A  ignem,  non  faciem  tniculcnlam  lortoris,  non  famem» 


postularc  qoempiam  velle,  cujus  initium  est ' ,  si  Deo 
leparare  qui  hxc  cogitat.  Impim  enim  cogitatione$ 
9spar(mt  no$  a  Deo  (Sap,  i,  5).  Ideo,  inquam,  ne 
talia  cogitemus,  cum  nesciamus  qua  die  morituri  su- 
mus.  Nemo  ^  enim  hominum  novit  diem  exiins  sul. 
Non  «  omnes  in  senectute  moriuntur,  sed  in  diversis 
xtatibus  de  hoc  mundo  45  migrant :  et  in  quibns 
actibns  unusquisque  homo  inventns  fuerit,  in  eisdem 
judicabitur,  quando  anima  eiierit  de  corpore.  Dicit 
enim  Psalmista  :  Nemo  in  inferno  confitebitur  ftH 
{P$al.  VI,  6).  Ideo  festinemus  ad  poenitentiam  coa- 
verti.  Semper  ante  oculos  nostros  versetur  ultimus 
dies  :  ct  cum  diluculo  surrexerimus,  ne  ad  vesperam 
nos  confldamus  pervenire  ;  et  cum  in  lectulo  membra 


non  sitim,  nonuUam  carnis  a^tuduoem.  Non  altin 
adversabitur  caro  spirilui,  nec  uUum  timebimus  po- 
riculnm :  sed  cum  carnis  abjecerimus  sarcinim , 
tiinc  Spiritos  sanctus  tribuet  nobis  in  coelestilNis 
mansioncm,  ciii  nos  panlo  anle  intra  corporis  mh 
stri  hospitium  feceramus  mansionem  :  et  laeti  gan- 
dentesque  futnri  judicu  diem  exspectabimus ,  in  qao 
singulorum  animae  pro  suis  actibus  recipient  merita. 

46  GAPUT  XLl. 

Damnandorum  paniv, 

Etecontra  peccatoreset  impii  poenitebunt^»  sed 
fnistra.  Rapaces  et  avari,  supcrbi  et  adulleri»  ira- 
cundi  et  cupidi,  maledici  et  perjuri  amarissime  fle- 


.    ,    .    ^  ^ ,  .  bunt,  sed  malorum  suorum  voniam  non  conseqoen- 

deposuenmus,  de  lucis  ^  non  confldamus  adventu.  B  «      i    i    .  i  «•    i     . 

«,    r    \   ....  .  ...       tor.  In  luctu  maximo  detinebunlur  omnes,  qui  car- 

Sic  •  et  faciUime  potenmus  corpus  nostrum  a  viUis     „.  ,„^  v,,..„,,,^  e^„.:  c»„. .  ;«  «.^.^..  .t  «.«s... 


nis  suse  voltiptates  secuti  sunt ;  in  moerore  et  gemitu 
senipitcmo  crunt,  qui  vitiis  et  passionibus  servie- 
runt.  Et  cum  hi  omnes  pro  criminibus  suis  et  sce- 
leribus  gehenn;e  ignibus  deputandi  erunt,  nos »  si 
Deo,  dum  in  hoc  corpore  sumus,  piacuerimus,  cum 
sanctis  sempiterna  praemia  accepturi  sumus.  Ideocou- 
temiianius  cuncta  qux  vana  ct  caduca  sunt,  ut  tan- 
tam  gloriam,  Chri&to  miscrante,  adipisci  mereamur. 

CAPUT  XLII 

LingucB  cu$todia* 

Deciinemus  scmper  a  viiiis,  et  ad  virtuies  tcnda- 
mus  :  nec  '  superflui  sermones  procedant  ex  ors 
nostro  quia  pro  oliosis  sermonibus  reddituri  suiim 


et  concupiscentiis  malis '  refrenare. 

CAPUT  XL, 

Gaudia  futurof  vit(t, 

Semper  cornostrum  proraissa  coelestia  meditetur: 
omnia  lerrena  qua^  possidemus ,  in  futuras  coelestis 
rcgni  mansiones  transferamus ,  ut  cum  ibi  provecti  ^ 
fuerimus,  fruamur  lK)nis  coelcslibus.  Nam  credimns, 
quia  com  a  camis  vinculo  anima  nostra  fnerit  abso- 
Inta,  si  bene  et  rccte  coram  Deo  vixerimus,  mox  in 
occursum  iiostrum  angelomin  choras  occurret,  om- 
iiiumque  sanctomm  agmina  in  nostros  misccntur' 
amplexus ,  et  ad  adorandum  verum  judicem  perdu- 
cenL  Si  dum  in  corpore  vivimus,  sicut  dixi ,  qua 
Deo  sunt  placita  faciamus,  tnnc  erit  nobis  pax  in  cir-  C  rationem  in  die  judicii.  Ncc  ad  maledicendum  quem- 
cuitu  et  summa  securitas :  ncc  timebimus  uitra  dia-  quam  coiisuescamus  Unguam  noslram,  qiue  ad  I>ene- 
boli  ignita  jacuia,  nec  ulium  qaemlU)et  inimicum ,  diccndum  «  et  laudandum  Deum  creata  est  *.  Nec 
qui  eopit  animas  nostras  *  jaculare,  non  fcrmm,  non      consuescamus  consuetudincs  pessimas  in  omni  acto 

VARUNTES  LECTIONES. 

*  Veneta^  ciijiis  init.  est  nos  separare  a  Deo  ideo,  inquam  etc.  qua:  mediant^  de$unt,  *  m  Ven,  deeei^ 
ftic.  *  tfi  Ven,  dee$i,  malis.  ^  Ven,,  profecti.  '  Bened.^  miscelMintiir.  *  Bened,  in  mnrg,  m$,  Colberi.  m 
geeunda  manuy  jugulare.  Ven,  autem  ad  periculum  aculare.  *  Ven,  $ic  habet^  impii  peribunt.  Tunc  frustrt 
rapaces,  etc,  flebunt,  ouia  malorum,  etc,  *  Bened,  tendamns.  Ne  superflui.  *  in  Ven,  $ic :  creata  est :  quia 
consuetudo.  Qua  medlant,  deeunt, 

NOTiE. 
quid  in  tam  sera  cnraiione,  temerarium.  i  Quam  vel  ubi,  vel  unde  nobis  adveniat ,  nisi  quod  (nt  aote 
stultitiam  cognovit  et  Seiieca  lib.  De  brevit.  vitae  nos  dictum  est)  senibus  cst  in  Januis,  qui  jnvenibus 
cap.  i :  c  Non  te  pudet,  ait,  ad  reliquias  vitae  tibi  est  in  insidiis.  i  Sic  et  philosophi  poetaeque.  Juncus 
reservare,  et  id  solum  tempus  bonae  menti  destina-  apud  Stobaeum  ser.  il6,  de  laud.  senect. :  c  Commu- 
re,  quod  in  nuUam  rein  conferri  possit?  Quam  serum  nis  exitus  mortis,  et  nulla  lex  de  ipsa ,  neqne  cer- 
est  tunc  vivere  inciperc,  cum  desinendum  est  ?  Qiue  tum  tempus  a  Dits  pncscriptum.i  Statius,  lib.  ii  Syl- 
tam  stulta  mortafilatis  oblivio  in  quinquagesi-  D  var.  v.  224 : 
mum,  et  sexa^simnm  annom  diflbrre  sana  consilia, 
et  inde  velle  vitam  inchoare,quo  pauci  perduxemnt?i 
Impium  $it  talem  Ucentiam  po$tulare.  Chrysostomus 


hom.  n  in  II  ad  Cor.  supra  cit.  *  Cave  ne  dixeris, 
erit  tempus ,  cum  ad  meliorem  fnigein  revertf ndum 
erit.  Hsec  enim  verba  Deum  majorem  in  inodnm  ad 
iracuudiam  concitant. . .  Deo  gratias  age,  <][iiod  te 
inter  media  pcccata  haudquaqn:im  abripuit :  ne 
alterum  quoque  tibi  tempus  ad  flagitiose  vivendum 
praeflniri  postules.  i 

^  Nemo  hominum  novit  diem  exitu$  $ui,  Quem  hoc 
latet?  Eccles.  ix,  12:  Ne$cit  homo  pnem  $uum,  Et 
Dominus  in  Evang.  MaUh.  xxiv,  li  :  Ne$citi$  aua 
kora  Dominu$  ve$ter  venturu$  $it,  Et  Luc.  xii ,  40  : 
Qua  hora  non  pulati$  FiUu$  homini$  veniet,  Quae 
vcrba  exponens  de  morte  Guarricus  a!)bas  sor.  3  dc 
jf/fren,  s/caH :  t  Dies  quoque  noster  ultimus,  ccrtis- 
s/ini/s  nobis  f/irofl  renint ,  fiic(*rt(ssimns  cst  qnando, 


Nos  miseri,  quibas  unde  dies  saprema,  qais  aevi 
Exilus  iQreriuin. 

«  Non  omne$  in  $enectute  moriuntur^  eedim 
irtatibtt$  de  hoc  mundo  migrant,  Sanctus  Basiliiis 
bom.  in  sanctam  JuUttam  m.:  cDeus  uni  cuiUbet  tni- 
mx  suum  bic  vivendi  statum  rationemcpie  praeati- 
tuit :  et  alios  quidem  aliis  binc  emigrandi  prsescrip- 
sit  terminos.  iiunc  enim  constiluit  diutins  in  ctme 
pcrmancre  :  illum  contra  corporeis  vinculis  decrevii 
ociusexsolvi.  i 

^  De  tuci$  non  CQnfidamu$  adventu,  Horatius  Car. 
lib.  IV,  V.  cOO,  od.  7  : 

Qiiis  sf  il  an  adllciant  hodienne  crastioa  suminae 
Tempora  Dii  saperi  ? 

Et  Seneca  in  Thyeste,  v.  617  : 

Nemo  tam  divos  habuU  faveDtes  . 
Craatinum  ut  pijssil  sibi  polllceii. 

«  Ad  benediccndum  Dcnm   crcata  c$t.  Sic  docci 


%^  LIBW  iL!kHOHTATiONiS  AD  ilEiNlUCUM  FOROJLL.  ^\^ 

noslro,  sjve  eiiain  coi^ititione ,  quia  consuctudo  *,  A  Iia;ce8tgloriatua,haecestpeiT»*ctk)  cursus  certaniinit 


qu!»  longius  fuerit  protracta  et  coDfirmata,  non  cum 
parvo  Ubore  vilatur  vel  expellitur. 

CAPUTXLIU. 
Perfeetio  non  anm$,  ud  compunctione  demonttralttu 

Simus  iQ  malitia  parvuli  ^,  et  viri  perfecti  in  sen- 

sa  (i  Cor.  XIV,  20).  In  quibusdam  vero  nos  exlii* 

beamus  senes,  in  quibusdam  juvenes :  quia  par\'uli  *■ 

est « Indere  ,  perfecti  auiem  lugere  ;  nam  praesens 

liiciiis<^  Ixtitiam  generai  sempiternam.  Omne  autem 

quidquid  iinmoderatum  est,  dissolutionem  eCQcit  ani- 

mst ,  et  Begligentem  erga  Dei  praecepta  :  nec  delicta 

m  facile  potest  ad  memoriam  revocare,  et  oblivi- 

scens  ea,  non  se  instigat  ad  poenitentiain,  ei  ita  pau- 

btiiii  ab  omnibus  bonis  cadit.  Nullum  ha])ebit  acces- 


tui.  Pcrfectus  enim  dicilor  nonqui  inaetatcsedqniin 
scnsu  perfectus  est :  nec  *  ulli  cuiiibet  obest  pncrilis 
stas,  si  fuerit  roente  peifectus  ;  nec  senilis  proderit 
setas,  fii  fuerit  parvulus  *  sensu.  Nam  et  David  cura 
puer  csset  et  perfcctns,  cor  *  ei  mentem  habebal  in 
i)omino  defixam  ,  et  ob  hoc  in  regem  eleclus  ■  est, 
et  Saui  cum  senili  esset  »lale,  quia  in  se  malignam 
nequitiam  habuit,  de  culmine  regali  expulsns  est. 
Dominus  vero  et  Salvator  noster  a  scnioribus  cnici- 
figitur,  et  ingressus  Hierosolymam  a  parvuHs  col- 
laudatur.  Nam  et  arbor  si  muilorum  annorum  fuerit 
infructuosa,  exciditur ;  si  autem  fiierit  novella  et 
fertilis,  colitur,  ut  magis  ampliorem  profcrat  finic- 
tum.  Ideo  has  similitudines  pono,  nt  nec  juvenis  nec 


sum  cordis  compunclio,  ubi  fuerint  immoderata  vitia  B  senex  in  domo  tua  de  salute  sua ,  vel  etiam  de  operi- 


et  concupiscentise  malx.  Ubiautemfuerintlacrymae «, 
ibi  spiritalis  igiiis  acceiiditur,  qui  secreta  mentis 
illuminat.  NuIIus  nos  sxculi  amor  ab  amore  Christi 
segregel,  ei  tolae  nostne  cogitationcs  ad  praemia  fo- 
turae  \itx  tcndaut ,  et  de  co^Ieslibus  meditentur. 


bus  suis  confidat,  sed  gui  gloriatur,  in  Domino  glorie- 
tur{I  Cor.  1,51). 

CAPLT  XLIV. 
Consortium  bonorum  amarey  malorum  fngere. 
Perfectorum  '  autem  vironim  consorlio  friicre ,  et 


VARIANTES  LECTIONES. 

*  Ven.    parvulis...  perfectis  a  viris.    ■  Ven,  nuUi  noccl  pu.    »  VetUy  meiite  velsensu.    ^  Ven.,  cor  suuin. 
•  Ven.,  elevatus. 

NOT^. 


Clirysostomus  quoque  ser.  de  fide  ct  Icge  nalurae 
et  sanclo  Spiriln  tom.  Ili  ,  dum  ait :  c  Dcdil  ei  lin- 
guam  quae  loquerelur,  Denm  laudaret ,  divina  ca- 
ncret,  piilchritudinem  naturae  interpretaretur.  i  Idem 
Orat.  17  in  caj).  v,ad  Ephes.:  (Uai^es  Iinguam,nou  ut  r 
eomicis  dictis  incessas  ;  sed  ut  Deo  gratias  agas.  i 

•  CoMuetudo  non  parvo  labore  expellitur,  Sanclus 
Basilius  hom.  in  psal.  i :  t  Animabus,  inquil,  prava 
consuetudo  solet  Iiabitum  ingignere  vix  unquain  desi- 
turum,  et  aegerrime  inobilem,  i  additque  ralioiiem 
quod  tin  bis,  ut  in  plerisque  aliis  consuetudo  mutetur, 
et  abeat  in  naturaiu,  i  quod  repetit  in  responsione 
ad  interrogalionem  7  in  reguiis  fusius  disputatis. 
(Consuetudo,ait,  velustate  firmala,  nnliirae  vim  solet 
naocisci.  i  Hinc  Gregorius  lib.  xi  Moral.,  cap.  5, 
carcerem  vocai  pravam  consuetudinem  quo  qui  in- 
clusus  tcnetur,  uon  valet  exire  :  (  Saepe,  ait,  non- 
nalli  a  pravis  aclibus  exire  cupiunt,  sed  quia  eorum- 
dero  actuum  ponilere  prcmuntur,  in  malx  consuetu- 
dinis  carcere  inclusi  a  semelipsis  exire  non  pos- 
soiit.  >  Augustinus  vero  experientia  edoctus  catenae 
eam  comparat ,  qua  sc  constrictum  sentiebat,  ncc 
tamen  ab  ea  se  poterut  expedire  ,  quautumvis 
tellet ;  quod  ita  cxplicai  lib.  viii  Confess.,  cap.  5.  «^ 
I  Yelle  meurn  tenebal  inimicus,  el  inde  mihi  cate-  ^ 
naro  fecerat,  et  conslrinxerat  me.  Quippc  ex  volun- 
late  perversa  facia  est  lil;i  !o  :  et  dum  servilur  libi- 
dini,  facta  est  consuetudo*et  dum  consueluilini  nou 
resistitur,  facta  est  necesslt  s.  Quibus  quasi  ansulis 
sibimet  innexis .  undc  CiUenain  appellavi ,  tenebat 
nie  obstrictuin  dnra  scrvitirs.  Voluntas  auiem  uova^ 
qude  mihi  csse  coeperat,  ut  te  gratis  colerem,  .  .  . 
nondnm  erat  idonea  ad  superandam  priorem  vetu- 
state  robomtam.  i 

47  ^  Simui  in  malitia  parvufi.  Juxta  illud  PauU 
I  Cor.xiv,  %0:Fratre$^nolitepueri  effici  $ensibu$,$ed 
malilia  parvuH  e$tote  :  $emibu$  autem  perfccti  e$tote, 
Qtiem  in  locum  Chrysosloinus  :  t  Qiiid  cst  cssc  par- 
Milos  seu  infanies  malitia  seu  vitio?  Ne  nosse  qui- 
(iem  quid  sit  viiium  ...  Volebat  enim  ipsos  esse  et 
viros  et  pueros.  Sed  hoc  quidcm  in  vitio,  illud  vero 
lu  pnidentia.  Sic  enim  et  vir  fucrit,  si  fuerit  parvus 
piicr.  Quamtiu.  auieni  uou  fuerit  parvus  vitio,  nec  vir 


quidem  eril.i  Ei  boc  est  quod  seqiiitur  iii  quibiisdniii 
esse  pueros,  in  quibusilaui  esse  senes.  Seoes  pru  !en- 
tia,  malilia  pueros. 

^  Parvuli  est  ludere,  pcrfecti  autem  lugere,  I.i  f  ag- 
mentis,  qua;  Comelii  Galii  norr.inc  circumfLTUiilur 
v.  H5: 

Exsultat  leviiate  puer,  graviiale  seneclos  , 
Laelitia  juveiiem,  rrous  decei  irlslis  senem. 

'  Luctu$  lcctiliam  generat  sempitemam.  Sefunduni 
iilud  Matth.  v,  5  :  Heati  qui  lugent^  quoniamimi  con- 
tolabuntur,  t  Consulabuntur,  ail  Augustinusiib.  i  de 
ser.  Domihi  in  monte  cap.  1 ,  Spiritu  sancto  ...  ut 
temporalia  amittentes,  actema  lactilia  pcrfruanlur.  § 
EtChromatius  uostcr :  (  Sancte  lugcnlibus  iion  iiii- 
merito  a  Domino  consolatio  exsultationis  acterna; 
proinittilur.  i  El  infra  :  t  Hiijusmodi  luctum  Doiuiniis 
perpetui  gaudii  consolatione  coiupensat.  i  Sic  ille  coii- 
cione  in  cap.  v  Maltb. 

®  Vbi  lacrumos,  ibi  $piritali$  igni$  accenditnr. 
Ilinc  sanctus  Macarius  Senior  hom.  25  de  lacryma- 
rum  et  ignis  divini  eOicacia  Mariam  flentcm  pm- 
ponit ,  additqoe  :  (  Ob  id  ignis  ille  divinus  illuminat 
aniinas.  i 

'  Perfectomm  con$ortio  fruere,  etc.  IIoc  idem  ino- 
ncballsaac  presby ter  Syrus  lib.  De  contemptu  mundi 
cap.  15  :  (  Ap[)ropinqua  juslis ,  et  Deo  per  ipsos 
appropinqnaberis.  Conversare  cum  habentibus  humi- 
litatera,  et  addisces  mores  eoram  :  si  enim  aspcctus 
eorum  est  utiFis,  quanto  magis  doctrina  oriseorum?i 
lioc  ipsnm  esi,  ouod  fllio  Leoui  tradit  Basilius  ini- 
perator  epist.  ad  filium:cap.  7  :  (  Versare  assiduo 
cum  medicis  animorum ,  ut  ipse  animo  valcas  :  ab 
ets  enim  discere  poteris  auas  res  expetere,  ei  a  qui- 
btts  abstinere  delieas :  quibus  hominibusconsuescerc, 
ct  a  quorum  consuetudine  abhorrcre,  et  quo  modo 
vitam  totam  dispensdri  oportcat,  ut  ne  in  frequentes 
morbos  incidas.  i  Hinc  Seneca  epist.  ii  adLucilium : 
t  Aliquis  vir  bonus  nobiseligendus  est,  acsemper  an- 
te  oculos  habendus,  ut  sic  tanqiiam  illo  spectanlc  vi  • 
vamus,  ettanqiiam  illo  vidcnle  faciainiis.  >  Adi*a  luv 
nonim  consuetuilojuvnre  potcsl. 


t;7  S.  PA13LIM  PATRIARCH.E  AQUILEUDNSIS  81S 

•  terbift  eorum  ne  avertas  lurem  tuam,  et  io  eorum  A  carnalibus,  quando  lib!  eveQiuDt,  noD  frangator  ani« 

eonsilio  ddectelur  anima  tua  :  verba  enim  vitae  sunl 

iwba  hominom  Deum  Umentium ,  et  incolumitas 

anioue  iis  qui  ea  libenter  audiunt,  et  attendont.  Sicot 

enim  ^  soi  oriens  effugat  caliginem,  ita  sanctorum  do- 

ctrina  a  sensibos  nostris  expeilit  *  tenebras.  Evita« 

qii«80,  viros  ■  superbos,  invidos,  detractores,  men- 

daces,  perjuros,  seipsos '  et  salutem  suam  negligentes, 

qoi  mortui   sunt  virtutibus ,  et  i;ctantur  in  propriis 

▼oluptatibus,  ut  gaudiis  careant  divinis.  Non  dico  ot 

vel  unum  talem  in  domo  tua  babeas,  sed  etiam  ubi- 

conque  tales  esse  audieris,  hos  devita.  Cum  hujns- 

roodi  ^  hominibus  nulla  sit  Libi  connexio  vel  familiari- 

tas,  nec  velis  cum  eis  scrmociuari  ,  si  non  valeas, 

Ilomino  miserante,  eos  ab  errore  suo  revocare.  Nam 

Bxpeperunaro  ovem^morbidampoUuiturtotusgrex:  B  gantur.  In  omni  oratione  et  obsecratione  ^*  Domlni 


mus  tuns,  ne  vigorem  patientiae  tu»  *  res  hojos 
culi  caducse  molliant  :  sed  time  potius  Deom  si  i 
proposito  tuo  retardaveris ;  et  quando  te  peccatit 
obnoxium  senseris,  ad  pcenitentiam  converii  non 
confundaris,  quia  quibic  poenitet ',  in  novissimo  non 
poenitebit.  In  omnibus  acttbus  et  cogitatiouibus  tuis 
placeas  Deo,  nec  studeas  placere  48  ^^^ »  ^^^^ 
ad  aedificationem  animse.  Et  in  omni  opere  qood  cogi- 
tas  facere ,  primo  *  cogita  Deum ;  et  si  secundum 
Deom  est  quod  cogitas  ,  diligenter  examina ;  et  si 
est  rectum  coram  Deo,  perflce  illud  :  si  vero  adver- 
sum  fuerit  repertum,  ampula  illod  ab  anlnta  toa. 
Et  omnia  per  consilium  sapientom  facito »  nt  opera 
tna  et  gressus  tui  secundum  Domini  voluntatem  diri* 


et  modica  «  pars  fellis  magnum  duicorem  vertit  in 
amaritudinem.  Nam  taiis  si  in  habitu  videatur  tibi  ■ 
clarus  ac  nobilis ,  et  dulcia  tibi  ^  verba  profcrat,  opc- 
ribus  tamen  si  agat  tecum  contrariis,  magis  nocet 
iliius  talis  factura,  quam  placeat  ex  verbis  figujra  : 
non  cnim  ex  verbis,  sed  ex  virtulibus  homo  pro- 
batur. 

CAPUT  XLV. 

Paiientia,  pcenitenlia ,  intentio  recta  prcecipue  in 
oratione  commendatur, 

Sic  et  tu  sis  apud  Deum  probatus,  et  omnia  pro 

Christi  amorelibenter  suflTeras,  et  pro  tribulalionibus* 


voluntatem  in  te,  non  tuam  deprecare  fieri ;  et  secun* 
dum  Apostoli  pneceptum,  orare  sine  intermissione 
oportet  (/  Thes.  v,  17),  et  sanctas  manus  sine  ir!i 
et  disceptatione  ad  Deum  levare  (/  Tim,  ii,  8). 

CAPUT  XLVI. 
Beneficentia  in  omnes  exemplo  Dei  et  Christi  Jesu 

proponitur, 

Misericors  est  Dominus,  et  misericordiam  in  8« 

sperantibus  pra^stat.  Non  illi  misericordia  opus  erat, 

qui  nullum  habuil  pcccatum,  qui  angelos  fecit,  et  ar- 

changelos  praeposuit :  sed  ut  nos  ab  illo  misericor- 

diam  consequamur«  eleemosynam  ^^  dedit  «.  Non  UU 


VARUNTES  LECTIONES. 

'  ApudSened,  deest,  enim.  *  Yen.  pellit  ten.  de  vila.  *  Bened.  non  habent^  seipsos.  ^  Bened.,ejusmodi 
ho«  n.  t.  commixtio  vel  fam.  sit.  '  in  Ven,  deest  ttrro^i^iie,  libi.  *  Bened.  in  marg.  in  msi.  deesi  vox ,  in- 
bulalionibus.  ^  Yen.  sic  hab.tnec  vigorp.  tux.  Resbuius  saec  cad.  te  nonmol.  *  Bened.  poenitebit  liic. 
*  BeMd,  primum,    ^*  Yen,  addit :  et  Domini.    *^  Bened,  eleemosynas» 

NOTiE, 

«  Evitaviros  superbos^  etc.  Quare?  Quia»ail  Sa- G  inde  sumerent.    Ita  enim  Dc  brev.  viue  cap.  16: 

piens  Eccli.  xiii,  i  :  Qui  tetigerit  picem  inquinabitur      t  Quidest  aliud  vitia  nostra  incendere,  quam  aucto- 

'-'    •  ^    '  res  illis inscriberc dcos,  et  dare  morbo,  exemplo  di- 

gnitatis,  excusatam  iicentiam.  i  Talis  est  apudPauII- 

num  nobilis  dulda  verba  proferens ,  operihus  tameu 

agens  conirariis. 

•  Elemosynam  dedit,  Sensus  ambiguus.  Explic^tnr 

tamen  ex  consequentibus  ,  videlicet ,  ut  nos  ab^  iU^ 

misericordiam  consequamur,  dedit  eleemosynamt  idesi 

jussit  eleemosynam,  ut  nos  eleemosynit  nostris  partici- 

pes  regni  ccelorum  efficeret,  Periiide  ac  si  diccret :  ol 

nos  promereremur  actibus  misericordiae  ejus  miseri- 

cordiam,   dedit  prsecepium  faciendi  elecmosynam» 

non  sibi,  qui  non  indigt^bat,  sed  nobis  sua  indigen- 

tibus  misericordia  consulens ;  si  autem  attendis  ad 

antecedentia,  neinpc,  misericors  est  DomintiJ,  et  mi-' 

sericordiam  prcestat ,  idem  videlur  esse  eleemosynam 

dedit  ac  misericordiam  pmsiitit  ,  sumplo  vocabulo 

Groeco,  quo  nos  stipein  pauperi  danJam  vei  datam 
.. .,  .-  Latino  miwrtcorrfMi» 

doque  verbum  hoc » 


ab  ea  :  et  qui  communicaverii  superbo  induet  super- 
biam ;  et  invidiam,  et  detractioifem  cseteraque  vitia, 
si  invidis,  detractoribus ,  aut  aliis  quocunque  vitio 
contaminaliscommunicaverit.  Quodvelab  uno  time- 
bat  Paulinus.  Hoc  Seneca  quoque  notavit  epist.  7  : 
c  Unum  exemplum  luxuriae  aut  avaritice  muitum 
mali  fecit.  Convictor  dclicatns  paulalim  encr\'at  et 
emollit ;  vicinus  dives  cupiditatem  irritat ;  malignus 
comes,  quamvis  candido  etsimplici,  rubiginem  suam 
affricuit.  i 

^  Perunam  ovem  morbidampoiiuitur  grex.  iuvcna- 
lis  lib.  I,  V,  919,  Sat.  2 : 

Dedit  lianc  conli:;io  bbero, 
Rt  dabit  in  plares  :  sieul  grex  loius  In  igris 
UDius  icabie  cadit,  ei  porrigioe  porci. 

•  Modica  pars  fellis  maanum  dulcorem  vertit  in     ^  „^         ,^  ,  „ 

C^Z!^T7.'.l^Z^^^^  «.*»<^l?J»  D  appe«am"«»Pro8uo%ui^ial^     L 

Gregorius  Nazianzenus  Orat.  21  :  i  Citius,  inquit.  D  J^h  sensu  ei  ipsi  Grseci  quandi 

3HlT^JlI?^nr^lT'r^"''^  eleemosyna.  ad  mlsericordhim  innuendam  usurpa: 

K^^^^rn.^n-^oL^^TJ  ..T^^            'T^     ninL  qua?c^teroquinvuIgo  tkt.,,  non  A,nfto(r.iynconw 
parce  communicare.  Nam  et  exieuum  absmtbium     Li j-. Lji^ri...  cr^r-ln: «u.!l:»u..»  «» 


parce  communicare.  iMam  et  exiguum  absintbium 
amarorem  suum  melli  celerrime  imperiierit :  mel 
oontra  ne  duplo  quidem  majus  dulcedinem  suam  al>* 
synthio  infuderit.  i 

^  Si  nobilis  et  dutcia  verba  proferat,.,  magis  noeet. 
Hiyusmodi  sunt  ii,  de  quibus  aiebat  sanctus  Cypria- 
niis  lib.  De  spectac.  non  loiise  a  princ.  :  c  Non  de- 
mint  vltiorum  assertores  blandi ,  ct  indulgentes 
patroni ,  qni  praestant  vitiis  aucloritatero.  i  Quod 
hUis  civibus  exprobrabat  Seneca  ,  qui  bumana  vi- 
tia  diis   suis  airingebanf,    ul    prrcandi    lirenliam 


muniter  apud  ipsos  dicitur.  Sic  Caliimachus  in  bym*  in 
Delum,  V.  451. 

,.,  fiti  9\rf  (furo  traOp  mrxov  Svcmc,  rnQ  ^ 
*AvT*  i^iQfioervvi];^. 

^.,Sec  patiaris  adversi  quid  mei  causa,  istkae  pre 
Mtserieordia,  Yel  tandem  x6  eleemosynam  dedii  hime 
sensum  habere  potest,  nempe  dedit  id,  qno  eleenio» 
syiia  posset  fleri,  scilicet  pecuniam,  panem,  vestes« 
et  rectius  tunc  le^ndum  esset  eieemosynas ,  ut  fa- 
ciunt  Bcnedn  Omnia  enim  quae  damus  paiiperij  Dci 


13  UBBR  enOIITATIONIS  AD  HENRICIIM  FORMUL.  tCiO 

deeiDOsjiu  necetttria  fuit ,  ttit»  mtit  omnia  regna  A  mune   emnibus  hominibus    distribaalur.  Quanditt 


c<)eionin»i|uieonsliUiitdonMnatioiie8,principatU8»  yit- 
tates»pet»tates;  sedutooseleenosynisnostrispartici- 
pes  regni  aelonim  efficeret.  Patieas  et  paciftcus  est 
DofliiBus,  ut  patientia  et  paoesua  mundum  toturo,  qui 
in  Bialigno  positus  erat ,  reconciliaret  Deo  (/  Joan, 
▼,  49).  £i  nos  patientes  et  pacifici  sine  ira  et  discep^ 
tatiooe  simus ,  sl  ad  Deum  voiumus  penrenire.  Etad 
oiBoes  homines  laetamus  *  ixMium :  ad  omnes  dico, 
Bon  per  partes,  non  ad  unum,  Tel  ad  duos,  aut  ad 
Ires,  sed  ad  omnes  bomines.  Christus  enim  non  pro 
snoctis  tantun  passus  est,  sed  pro  peccatorilNis 
ei  impiis  el  seeleratis  aseendit  crucem,  et  passione 
soa  Bos  omnes  revocavit  ad  vitam.  Non  sanctis  tan* 
tum  dedit  Deos  solero  et  iunam  et  pluviam,  et  oronia 


foerimus  in  hoc  mando,/ai:tamtt<  bonum  ad  omne$f 
maxime'  autem  ad  domestico$  fidei  (Gai.  ti,  10) , 
et  oremus  pro  inimicis  no&tris,  et  l)Ouum  pro  malo 
restituamus. 

49  GAPUT  XLVII. 

Justorum  pramia  et  labore$, 

Pauperes  honoremus,  et  suscipiarous  Cbnslum  ia 
ipsis  qui  dixit :  Quandiu  fecistis  tfiti  ex  his  [ratribu$ 
mei$  mtfiimix,  mihi  {eci$ti$  (Matth.  xxv,  40) :  et  fiiii 
Dei  erimus,  et  hwrede^  Dei,  coharedee  autem  Chri$ti 
(Rom.  VIII,  17),  et  participes  regni  ejiis  erimus,  ubi  * 
iittnquaro  senescemus,  nonquam  moriemur;  ul>i  non 
est<:  humanse  natunc,  iiec  dolor  uUus,  nec  trisliiia  pott 


nascentia  lerrae,  et  omiies  fhictus  qui  oriuntor  in  B  g^udiura,  nec  lux  solis,  nec  lunse,  ncc  *slellarum 


terris,  sed  in  commune  ^  omnibus  hominibus  dedit 
iiia,  qui  solem  $uum  facit  oriri  $uper  bonos  et  malos, 
et  piuil  $uper  justos  et  inju$io$  (Matth.  v,  96).  Ideo 
omnibus  bomiuibus  dedit  illa  ^  in  commune,  ut  bo- 
num  nosinim,et  eleeniosynaenostne,  et  charitas  no- 
stra,  et  patieutia  nostra,  et  humilitas  nostra  in  com- 


splendor:  sed  Dominus  nosier  Jesus  Chrisius  luz 
erit,  etsanitas,  et  vita,  et  charitas,  et  pax,  et  gau- 
dium,  et  oinne  bonum  omnibus  credentibus  in  se. 
Um  est  ^  terra  viventium,  quam  Propheia  decanlave- 
rat  dicens  :  Credo  videre  bona  Domini  in  terra  ftvfti- 
Ititm  (Psal.  XXVI,  13).  Id  est,  prxmium  cceleste  vi- 


VARIANTES  LECTIONES. 

*  FeM.  illud.    '  Ita  Ven. ;  ai  Bened,y  ubi  n.  mor.,  et  non  scncscerous  :  ubi  non  est  huroana  natura  add. 
v$  marg,  t.  e.  fragilis  et  misera.    '  Bened.,  et.    ^  Apud  Bened,  deest,  est. 

NOTiE. 


Mmt  et  ab  eo  nobis  donata.  Audi  Angustinum  in 

Psai.  xcv  circa  finem :  «Et  decujus  das,  nisi  de  iiiius? 

Si  de  tuo  dares,  largitio   esset :  cum  de  illius  das, 

/^(fitlo  est.  Quid  enim  habes  quod  non  accepisii?  i  Q 

fltsiibi  nempe  in  psal.  cxlvii,  n.  13  :  «  Erogari  sibi 

yultDeuscx  iiioquod  dedil.  Quid  enim  das,  quoi 

iiie  non  dedit?...  Aut  vero  iion  dico  Deo,  sed  cuiii- 

^^t  de  tuodas  aliquid?  Deilliusdas,  quijubel  ut  des.  i 

Kx  bis  interpretaiionibus  deiige,  lector,  qiue  tibi  com  < 

^^dior  videtar,  qui^ecunque  ea  sit,  quae  tibi  magis  arri- 

^^tQuamenim  ampiexalus  fueris,  non  nimiura,  pu- 

^o,  t  mente  Paulini  abcrrabis. 

«  Faeiamue  bonum  ad  omnes.,,.  non  ad  unum  vel 
^Wtio.  E^o  enim  ipso  quod  homines  sunl,proximi  sunt. 
^^roximi  autem  diiigendi  sunt.  Augustiuus  epist.  155, 
^it.  novis. ,  n.  14,  posiquam  ainaudos  proximos  di- 
^rat  :  proximos  aulcm  i  non  sanguinis  propinqui» 
tate,  sed  ratioiiis  societatc  pensandos,  qua  societale 
omiies  bomines  comprebenduutur,  i  addit  profaoum 
quidem,  sed  apprimc  ad  rem  faciens  exeinplum.  Sic 
euim  pergit :  c  Hinc  et  ille  Comicus  (Terent.  in 
tteaut.  a.  i,  sc.  1)  cum  ab  uno  sene  alteri  dictumcom- 
p<»oeret :  rait/timite  ab  re  tua  est  olii  tibi ,  aliena  ut 
eure$  ea  quas  nihil  ad  te  attinenl  ?  Kesponsum  ab  ai-  D 
tero  reddidit  :  Homo  $um  :  humani  nihil  a  me  n/ie- 
num  puto.  Cui  senlentiae  fenint  etiam  theatra  tota 
piena  stnltis  indoctisque  applausisse.  Iia  quippe  om- 
nium  aflectuffl  naturaliter  attigit  socielas  humano- 
nun  amicorum,  ut  nuliu:»  ibi  hominum ,  nisi  cujus- 
libet  hominis  proximum  se  Case  senliret.  i  Non  ab- 
simile  illud  est  Aristoteiis  teste  StobaN)  sermon*  37 
qui  quod  c  pecuniam  poscenti  bomini  nequam  dedis- 
set  reprehensus  a  quodam  :  non  homini  dixit ,  sed 
bBmjiiitati  se  dedisse.  i  Et  apud  A.  Gelliura  Noct. 
Aiiic.  lib.  IX,  cap.  2.  Herodes  Aiticus  dequodain  inn 
proboft^  petenle  :  c  Demus,  inquit,  huic  aliquidaeris, 
cujuscujusmodi  est«  tanquam  homines,  non  tanquam 
boiiiiiii.  I  Noverunt  hujusmodi  pbilosophi  etsi  qui  pe- 
tcrent  per  vitia  minus  essent  quam  homines,  se  ta- 
nicn  debere  dare  quia  ejusdem  esseot  naturje  :  quia 
bocnioes* 

^  /m  commune  •m.nibne  dedit  iUa.  Aruobius  adver- 


sus  gentes  lib.  iii  :  c  Non  fervorem  ffenitalem  solis 
Deus ,  iioclis  et  tempora,  venius,  pluvias,  fruges, 
cunclis  subministrat  sequaliter,  boms,  malis,  justis, 
iiijustis  (ila  ex  leciione  Fulvii  Ursini)  ingenuis,  ser- 
vis,  paupt^ribus ,  diviiibus?  »  Sanctus  Eucherius  in 
Pard^n.  ad  Vulerianum  paulo  ante  hnem  :  <  Ecce  di- 
vina,  ut  cemiinus,  munificenlia  cunctis  promiscuum 
usum  charissimae  lucis  indulsit.  Dalur  pio  el  impio 
communem  spectare  solem  :  oronibus  crealurse  f^iiiiu- 
latum  suum  benignis  servat  officiis  :  bonorum  malo- 
rumque  bujus  mundi  indiscreta  possessio  es  .  i 
Suncius  Ambrosius  lib.  v  in  c.  vi  Luc^-cdevye  impro- 
borum,  elc,  circa  flnem  :  c  Late  palct  bcnigiiitas 
Dei  :  super  ingralos  pluit,  malis  lecunda  non  iiegat 
terra  provenius.  Idem  mumli  sol  sacrilegos  reli- 
giosos(|ue  pariter  iliuminat.  i  Fusc  prosequilur 
hoc  argumentuin  Prudentius  lib.  it  coutra  Sym- 
macbum ,  quem  videris.  Notavit  et  Seneca  lib.  iv, 
de  Benef.  c.  26  :  c  Si  Deos  imilaris  ,  da  el  in^ratis 
beneQcia.  Nain  et  scelei*alis  sol  oritur,  et  piratis  pa- 
tent  maria.  > 

c  Ubi  non  est  humana  natura;.  Pratulimus  hanc 
lectionem  Venetae  eiitionis  et  Frobeniona»  Basilecn- 
sis,  utpote  pianiorem.  Ea  eniiu  quain  proferunt  PP. 
BeneJictini,  vel  ipsis  obscura  visa  est,  quam  expli- 
care  conantur  apponentes  in  m:rgine  id  est  fragilis 
ei  misera.  Et  quidcm  ibi  non  e$se  humunam  tuUuram 
falsum  esl :  non  esse  humanm  naturx  conimodius  in- 
telligitnr,  videlicet  non  esse  aliquiJ  quod  proprium 
est  humanie  iiaturje,  puia  pati,  mori,  quod  videtur 
explicatum  per  verba  sequeiuia,  mc  dolor  ullus,  nee 
tristilia.  Quod  adeo  verum  est,  ul  pati  aljquid  nihil 
sibi  velit  aliud,  quam  obire.  lla  apud  Paulum  ff.  De- 
positi  1.  Publia  Moevia  :  Si  aliquid  mihi  humanum 
contigerit,  fHiomeo  restitues,  idem  cst  ac  si  obtero. 
Cicero  ipse  in  I  Philippica :  c  Si  quid  mihi  huma- 
iiilus  accidissel  (muita  auiein  irapendere  videbanlur 
prajter  naturara  eliam  prjBterque  falum)  bujus  diei 
vocem  testem  Reipublic;c  relinquerem  meae  perpcluai 
erga  se  volofitntis.  »  Qua;  vcrha  nihil  aliud  sonant 
quam  baec  :  $i  contigissei  ut  morercr. 


fr;i 


8.  PAULINl  PATlUARGUie  AQUILEIENS18 


S5S 


•mruin  ^  se  &igDificaibat,  et  com  Ghristo  in  perpetutim  A 
vKere  et  regnare,  abi  nec  nox  ulla  inspirat,  nec  dies 
lenninabiiur,  nec  inopia  Tidebitur,  neque  cupiditas 
apparebit,  sed  perenne  gaudium  et  sempitema  laeti- 
tia.  Haec  sunt  promissa  juslorum ,  et  haec  sunt  pro- 
missiones  eorum,  propter  quac  laboraverunt,  et  fcsti- 
naverunt,  et  non  cessaverunt  currere  in  bonis  ope- 
ribas  quandiu  fuerunl  in  hoc  muiido,  in  jejuniis  et 
^eemosynis,  in  castitate,  in  continentia,  in  longani- 
mitate,  in  patientia,  in  suavitate,  in  benevolentia,  in 
labore  mnlto,  in  orationibus,  in  persecotionibus,  in 
Hune  et  *  siti,  in  frigore  et  nuditate,  in  vigiliis  multis 
pro  Ghristi  amore,  et  per  omnia  inutilcs  vigilias  de- 
vitavenmt.  Vigilise  autem  inuiiles  snnt,  cum  quis 
vigiiaverit  circa  cogitationes  multas  et  turpes ,  vel 


50  GAPUT  XLVUI. 


DupleXf  ammce  icilicei  el  corpori$^  jejnmum  el  clhmg, 
Pariter  enim  duo  jejania  jejunavenint,  id  est  jeja- 
nium  corporis  et  animde,  hoc  est  ab  ira,  et  forore»  et 
detractione,  et  blasphemia ,  et  rixa  abstinentes  se  i 
quia  sicut  superius  intimavimus,  isli  sunt  mortiferl 
cibi  animae,  qui  pascunt  eam  in  malam,  et  occidunt 
eam  morte  sempiterna.  Ilenim  cibi  corporis  simol 
et  animae,  isti  sunt  voracitas,  somnolentia ,  fomici- 
tlo,  vinolentia,  securitas,  suavitas,  homicidium.  Isti 
sont  cibi  corporis  simul  et  aninuc,  qui  pascunt  cor- 
pos,  et  occidunt  et '  aggravant  animam.  Gibaria  ista 
devitemus  :  escas  autem  cceiestes  appetamus ,  qas 
ad  OBlum  nos  trahant  et  deducant ,  sapientiam  sclU- 
cet  divinam,  fidera  robustam  in  Ghrisio ,  benignita- 


ad  gerendum  contrarium  aliquid ,  vel  facinus  perpe-  B  tem,  benevolentiam,  patientiam,  humilitatem,  virto- 
trandom.  Tales  vigilias  jusii  '  devitaverant,  et  san-     tem,  divinam  ketitiam. 


c(as  •  vigilias  arripuerunt.  Hi  tales  calcaverant  prae- 
soniem  mundum,  ut  futuram  regnum  lucrarentur. 
Non  acceperant  hic  promissiones  vel  divilias  hojus 
mondi  miserabiles,  quae  homines  male  eis  ^  utentes 
ad  inferna  pcrducunt :  et  banc  pra^senlem  patriam 
rclinquentes,  ad  civitalem  coeleslem,  cujus  artifex  et 
condiior  est  Deus,  inluilum  animi  sui  prsemiscrant. 
Vilaverunl  peccatum  in  verbo,  in  facto,  in  cogita- 
tione,  in  Wsu,  in  risu,  in  molu»  in  annuendo  oculis, 
in  manihus,  in  pedibus,  in  ira,  in  rixa,  in  furore,  in 
dissensione,  in  vana  gloria,  in  supcrbia,  in  elatione, 
in  ctipidilale,  custodientes  corpus  suum  ct  animas 
snas. 


GAPUT  XLIX. 

Proposito  benefacientibus  prasmio^  terret  imquoriKm 

expositii  suppliciis. 

Sermones  b(»ni  ^  et  optimi  procedant  ex  ore  no- 

stro,  sale  divino  conditi  ad  aedificationem  aodieniium. 

Dilectionem  Dei  et  proximi,  in  quo  tota  lex  pendet 

et  prophetx  (Matlh,  xxii,  40),  seniper  mente  medite- 

mnr ,  et  opere  perficiamus.  Haec  sunt  mandata  Ghri- 

sti,  quae  nos  juhcl  facere.  Si  fccerimus  ea,  erimus 

parlicipes  regni  r jus,  el  regnabimus  cum  eo :  si  tu- 

tem  non  fecerimus,  et  ipse  non  dabit  nohis  regnuni 

suum.  Si  denegamus,  et  ipse  denegabit  nos.  Si  mm 

credimus,  ipse  fidelis  permanebit  * :  quia  oronis  in- 

(]  credulus  infideliter  agit :  dum  el  vitium  hominis  cst 

emnia  credcre,et  vitium  est  nihil  credcre  <^^.Sunimo 

VARIANTES  LEGTIONES. 


jus  alioquin  si  ad  nos  dura  sunt  vcrba ;  tamen  forsitan  Ghrislianum  se  recordaiur ;  et  se  reum  coram  Dco 
plorat.  Sussurri  autem  verba  semper  mula  de  inimico  ;  sed  si  tu  bona  loqucris,  continuo  illum  confundis : 

NOTiE. 


Sanctas  vigilias  arripuerunt,  Fuisse  in  Ecclesia 
osom  vigiliaram,  quibns  nocte  congregabantor  fide- 
les  ad  divinas  Inudes  concinnendas ,  nemo  est  qui 
ignoret.  Ritus  anliqu»  sane  orlginis  videtur  indicatus 
ex  verbis  eorum  Ghristianoram ,  qui  de  religione  a 
Plinio  postulabanlu",  de  quibus  lib.  x,  epist.  100, 
Trajano  scribit :  <  Aflirmabant  hanc  fuisse  summam 
vel  culpx  sune,  vel  erroris,quodessent  soliti  stato  die 


quilibct  seclusus  a  cceteris,  cubilique  proprio  clausiis 
oralioni  lectionique  vacando  instituisset.  Hojusmodi 
vigiles  erant,  de  quibos  Joannes  Glimacos  in  Scala 
Paradisi  grad.  20  sic  ait :  c  Sunl  qoi  in  vcspertinis 
et  noctumis  excubiis  ab  omnihus  reram  aspcctabi- 
lium  curis  nudi  et  expcditi  puras  ad  Deum  in  prect- 
bus  manus  extendunt.  Alii  per  psalmoram  cantom 
in  iisdem  excuhiis  se  Deo  repraesentitut.  Aiii  in  reram 


ante  lucem  convcnire,  carmenque  Ghristo  qnasi  Deo  d  sacrarum  lectione  pervigilant.  Alii  mente  debiliores. 


dicere  secom  invicem.  i  Hic  ritus  in  Ecclesias  inve- 
ctus  fortasse  est  ad  correciionem  vigiliaram  genti- 
lium,  ut  sit  polius  mos  in  melius  conversus,  quam 
noviter  inventns.  Paiet  enim  ex  Plauti  Aulul.  v.  60, 
in  prolog.  Cereris  vigilias  celebratas.  Hae  vigiliae  no- 
cte  pnecedente  festum  aliquod  solemne  ngeban^ur, 
qox  processu  lemporis  in  jejunia  praccedentis  dici 
transierunt.  Gausam  afTert  Jo.  Baptista  Mantuanus 
Fasl.  lib.  II,  de  mutatione  vigiliar.  in  jejunia. 

Id  qnoqm*,  nam  sritu  Iocqa  est  «rignissimu^,  addan 
Ou<n)  iiosiri  in  irinplis  aiavi  vigiUre  soiebaot, 
Excubiasqoe  paU,  solemoia  maiie  sequeoii 
Pesla  reot*p(un,  morem  nora  sut»tulit  iHas. 
NaiH  qiiia  iiox  scdcri  i»olei  esfie  occasio,  ei  illud 
Otiservaul  qui  facia  H>hini  comuiiilere  lempus. 
^••iiioare  ilieiu  visom  esi  sapieiiiius  illam 
Quae  pr»it,  el  clau&o  nuctetn  ilormire  cubili. 

Altamen  probabile  A(,  Panlinnm  non  ad  has  praecisc 
ti^i)}jt$  ;<c5/>rjtissc  boc  in  loco,  sed  polins  ad  cas  quas 


opere  tamen  faciendo,  generose  cum  spmno  colln- 
ctantur.  Alii  assidua  moriis  consideratione  sibi  com- 
punctionem  conciliare  sludent.  >  Ne  tamcn  de  mo- 
nachis  tantummodo  hscc  dicta  crcdas  a  Glimaco,addii 
enim:  solum  c  secundi  monasticam  precandi  rationein 
sequuntor.  i  Ex  quo  vides  etiam  noii  monachls  vigi- 
lias  convenisse,  quas  commendans  sanctus  Petras 
Ghrysologus  eam  rationem  adducit  ser.  24  <  ((uia  rc- 
vera  plus  vigilare  plus  vivere  est.  »  Veroin  ait  Scho- 
liast^!S  Glimaci  I.  c.  schol.  4 :  t  Gave  ne  vigilias  vanis 
fabulis  aut  improbis  cogitationibus  impendas.  Pne- 
stat  enim  dorniire  quam  v.^tnis  sermonibus  et  cogi- 
talionibus  invigilare.  >  llujusmodi  aulem  vigilias 
justi  devitaverunt,  ut  ait  Paulinus. 

^  Sermones  botti  et  optimi.  Sic  et  Tobia  vii,  7»  di- 
citur  Kom  et  optimi  vin  filius  est.  Sic  Luc;e  viii,  15: 
Qni  in  corde  bono  et  optimo. 

c  Et  vitium  est.  Seneca  episl.  3:  <  Utrumqiie  xV- 
tinm  rst  et  omuibus  cretlere»  ct  nulli.  i 


LlBEft  EXnORTATIONlS  AD  HENRICUM  FOROJUL.  2:4 

stQdio  summaque  Tigilaiitia  nobis  esl  cnrandum,  nt  A  focie  insipienHde  mete  (Psal.  xxxvit,  C).  Tteriim  '  trla 


noo  '  aadiamus  a  Ghristo  judice  omnium  in  die  juA- 
cii  quod  audicnl  peccatores  :  Ite  in  ignem  (Btefnum^ 
tpii  prtFparatui  est  diabolo  et  angelis  eju$  {Matth. 
xxT,  41).  Yere  enim  diabolo  est  pneparata  gehcnna, 
el  non  *  omnibus  hominibus,  si  non  fecimus  opera 
diaboli.  Yae  bis  quibus  pneparatus  est  dolor  vermium, 
ardor  llamniae,  sitis  sine  •  extinctu ,  fletus  et  stridor 
deDiiam,  oculorum  lacrymoe,  tenebne  extcriores  sine 
loce,  poena  inexterminabilis ;  ubi  non  est  ullus  ho- 
Dor,  aiTe  agnitio  proximi,  sed  continuus  dolor  et  ge- 
mitHS ;  tibi  mors  optatur  et  non  dabitur;  ubi  non  est 
hoBor  senioris  et  regis,  nec  dominus  est  super  ser- 
vum,  nec  mater  diligit  filium  aut  filiam ,  nec  filius 
hoDorat  patrem  ;  ubi  omne  malum ,  et  omnis  indi- 


sunt  quibus  in  hoc  mnndo  non  sunt  meliora  :  anima 
sancti  in  bonis  operibus  perseverans,  qux  spcciosior* 
est  sole;  et  sancti  angeti  qui  eam  suscipiunt ;  el 
paradisus,  in  quem  *  diicitur ,  exspectatioque  regni 
coplestis.  His  tribus  non  sunt  meliora  in  hoc  mnndo. 
Angeli  enim  sancti  delectanl  a!)imam  spiritali  caii- 
tiox),  siciit  Psnlmista  ait :  Beatus  quem  elegisti  et  a<- 
snmpsisti,  Domine;  habitabil  in  tabemaculis  ftftt, 
Replebimur  in  bonis  domus  tuai :  sanctum  esl  tcmplum 
tuum,  mirabile  in  (Bquitale  (Psal.  lxit,  5  e(  6).  Hxc, 
fratcr  charissime,  medilemur. 

CAPUT  LL 

Cavere  ab  omni  peccato,  finem  redemptionis  Christi^ 
el  tempestive  laborandum  docet. 


gnatio  et  fetor  et  amaritudo  abundat.  Hsec  timuemnt  B     (|.g^  jd  animo  firmiter  teneamus,  et  cnveamus  nos 


josti,  et  haec  fugerunt.  Rogo,  snpplico,  iterum  *  at- 
que  iterum  deprecor,  frater  charissime,  utet  nos 
I>eiim  amemus,  et  timeamus,  et  haec  fugiamus,  quia 
mors  perpetoa  est  aninue  nostne,  sl  in  his  persere- 
raTerimus. 

CAPUT  L 
Tria  hie  pessima :  totidem  optima. 
Tria  enim  sunt  in  hoc  mundo  deteriora  omni  mak) : 
anima  peccatoris  cum  peccato  perseverans ,  qux  ni- 
grior  ^  corro  est ;  et  mali  angeli,  qui  eam  rapiunt ; 
et  infernus,  in  quem  ^  ducitur.  Non  sunt  enim  dete- 
riora  his  tribos.  Eadem  enim  anima  meta  futuri  ju- 
dicii  expavescens,  et  putredinem  suam  inspiciens  di- 


ab  omni  peccato  et  iniqnitate,  in  vcrbo,  in  facto,  in 
cogilationc,  in  manibus,  in  pedibus,  in  visu,  in  audi- 
tu,  cuslodiamusquc  corpiis  nostnim  et  animam.  Chri- 
stus  enim  Dominus  noster,  qui  est  Deus  et  Dei  Filios, 
ilesccndit  de  coclo  in  lcrram,  ut  nos  de  terra  ad  cob- 
lum  secum  portaret :  pro  nobis  pcccaloribus  crucem 
ascendit,  ut  nos  a  ^  crucialu  diaboli  liberaret :  ab 
inimicis  poenam  ^  suscepit,  ut  nos  de  poena  sempiter- 
na  liberarct ;  mortem  suscepit,  ut  nos  de  morte  eri- 
perct ;  a  mortc  resurrcxit,  ul  nos  resuigamus  ani- 
ma  et  corpore  in  die  magno  judicii.  Ideo  dum  tcmpus 
habemus ,  laboremus ,  et  lioiia  opera  Deoqiie  placita 
una  ciim  Dei  adjutorio  semper  facere  studearnus,  ne 


cit :  Putruerunt  et  corruptce  sunt  cicatrices  meas  a  C  subito  «  praeoccupati  die  mortis  quscramus  spatiom 

VARIANTES  LECTIONES. 

nunqnam  enim  concordiam  faciunt,  sed  discordiam  :  ligna  in  ignem  mittunt.  Ha:c  Ven.  habet  inter  ansulas* 
*  Sicutet  hac  (linguam  detrahentem  audiamus).  *  Ven.,  et  omnibus  ho.  facientib.  opera  diab.  '  Bened.^ 
snpplico  iterumqne  depre.  ^  Bened.y  in  quo.  '  Bened.  in  marg.  mss.  tres  in  hoc  mundo  non  sunl  me- 
liores  quim  aninui,  etc.  et  mox  his  tribus  non  sunt  meliores.  *  Bened.^  in  quo.  ^  Ven.  in  marg.  notat 
tuortem  et  in  textu  statim  habet,  ut  nos  de  morte  eriperet,  omissis  quce  mediant. 

NOTiE. 


•  Sine  extinctu ,  pro  exUnctione.  Plinius  lib.  vii, 
c.  7  :  Odor  a  lucernarum  extinctu. 

>»  Sigrior  corvo  est.  Ambrosius  lib  De  Noe  et  arca 
eaip.  17:  c  Culpa  tenebrosa  est,  et  moriuis  pasdtor 
sicot  Gorvus.  i  Augiistlnns  lib.  Annotat.  in  Job.  cap. 
xzxvni,  T.  il :  c  Significantur  ergo  nigri  (corvi)  boc 
est  peccaiores  nondum  dealhati  remissione  peccalo- 
nuQ.  >  Bruno  Astensis  super  Pent»teuc.  in  Gen  cap. 
Ytii :  c  Quid  enim  cnrviis  nisi  peccatoresdesignatfi  wk 
AUqai  laroen  ex  Graecis  Patrihus  ipsum  diabolum 
per  Bigredinem  corvi  designari  asserunt.  Sic  Chrr- 
soslorous  ser.  in  Pentec.  de  Spiritn  sancto :  c  Ex 
area  Ecclesiae  eliminatus  est  diabolus,  qui  vere  niger 
elSlteoebrosus  corvus  est,Sttflbcatusin  aquis  bap- 
iiamatis.  i  Et  Anastasins  Sinaita  lib.  i,  Contempl.  ana- 
gog.  in  Hexamer.:  c  Cum  suffocaius  esset  (intellige  in 
a^iis  baptismatis  de  quibus  loouitur)  et  periisset  te- 
nebrosos  cor>'us  Satan,  etc.  i  Diabolus  autem  capnt 
esi  peccatorom. 

«  Qu4e  speeiomr  est  sole.  Non  infreqnens  in  Scri- 
ptoris  comparatio.  Jud.  t  ,  31 :  Qui  autem  diHgunt 
te,  sicut  iol  in  ortu  suo  splendet,  ita  rutilent.  Ecdi. 
XXVII,  ii.  i^OfiM  sapiens  in  sapienlia  manet  sicnt  sol, 
\ide  apud  P.  Comelium  a  Lapide  octo  solis  et  ju8'i 
aiialogias  hi  hune  locum.  Adde  illud  Domini  in  Evan- 
gelio  Matdi.  xiii,  43,de  justis,  qni  tu  bonis  operibos 
p«*rseveraveriint ,  ut  bic  dic^t  Pauliiius ,  ct  gloriam 
conseqiientiir :  Tunc  justi  fulgebnnt  sicut  sol  in  regno 


Patris  eorum* 

d  (Jl  nos  a  cruciatu.  Cniciatus  a  cruce  est,  ut  pa- 
tel  ex  illo  Terentii  in  Eunuch.  t.  382,  act.  ii,  sc.  5  : 

F.t  ilth  criicihas 
El  qiia*  nos  sf^mpfT  omntlMis  croeiant  modls. 

Hinc  optime  slat  Pimlini  antitbeton. 

•  Ne  subito  prasoccupati ,  elc.  Est  pars  illius  re- 
sponsorii,  quod  post  quartam  leUioncm  nunc  dicimas 
Dominica  prima  Quadraff  -iimae,  el  feriis  tertia^  et 
sexta  ejusdem  hebdomaoic  :  Emendemus  in  melius^ 
etc.  An  Paulinus  mutuaverit  verba  a  responsorio,  an 
auclor  respansorii  a  Paulino,  incertum  siquittein, 
quidquid  dicat  Agobardus  lib.  De  correctione  anti- 
phonarii  et  lib.  contra  Anialarium,  etiam  cx  Patribus 
probatisque  viris  laudahiliter  usurpare  sententias  in 
precibus  suis  consuevit  Ecclesia ,  teste  Yvlafrido 
Sirabone.  De  reb.  ecclesiast.  cap.  i5.  De  hoc  autem 
responsnrio  scribit  Amalarins  lib.  Dt*  ordine  antipho- 
naiii  cap.  35  :  c  Rcsponsorios  de  jejunio  sic  mihi  vi- 
sum  fuit  scribendos,  ut  primus  statueretur,  Emende- 
mus  in  melius  quae  ignoranlerpeccavimus,  etc.;t 
congruit  enim  apprime  lempori  Quadragcsims  « 
poenilentiae.  Quamloquidem  mos  fuit  Ecclesiae  preces 
suas  mysicriis  conformare.  Atcuinus  Poem.  iii : 

HTmnos  ac  psalmos,  et  responsoria  festis 
CoQgrua  protiieiDus  subter  tesludiuo  tcmpiis. 

Cum  haec  scribcret  Anialavius ,  \m  sm^  ^VnycCw^ 


t'  .H  S.  PAUUNl  PATRlARCiLE  AQUILEIENSIS  156 

pamitenlis  el  imeDire  non  possimus.  Dum  sumus  in  A  amore  Cbrisli  *  nostri  proximi  pertulerinl,  diariuiis 


lioc  tempore  ^  seminare  nos  oportet :  tempore  enim 
suo,  id  est  post  mortem,  sive  in  die  judicii  metemus, 
quod  in  vita  xtema  babere  debeamus  *.  Hac  enim 
laboremus,  et  iuvicem  onera  nosira  poriemus.  Quo 
enim  praecessil  caput,  et  cxtera  membra  secuiura 
erunt '. 

CAPUT  LU. 

De  fide ,  ipe  et  pr<F»ertm  muttta  charitate, 

Teneamus  sicut  jam  superius  insertum  est,  ftdem 
rectam,  spem  certam,  charitatem  perfeclam,  quia 
fides  «  tanquam  sensus  nosier  est,  et  charitas  tan- 
quam  nostra  sanitas.  Fides  credit,  charitas  opera- 
tur,  spes  roborat :  et  quamvis  diversa  membra  di- 
versa  babeant  officia,  si  cbariiatis  tamen  unitale 
teneantur  omnia  membra,  tunc  merebuntur  ire  post 
caput.  Caput  cnim  nosinim  in  coelo  est  :  ct  ipsa 
Veritas  Dominus  noster  Jcsus  Clirislus  de  suis  fide- 
libus  ait :  Si  qui$  mlhi  ministrat  me  tequatur :  et  ubi 
e^o  sum,  illic  et  minister  meus  crit  (Joan.  xii,  26).  Ca- 
vcamus  et  per  omnia  cavcamus,.ne  per  invidiam , 
odium,  dctractionem,iram,  ^riiam  a  capite  nostro 


B 


affectu  compatiamur ;  et  quidquid  Looi  allus  qu»- 
libet  acceperit,  quasi  nos  acceperimus,  ita  gaudea- 
mus  et  pro  illo  qui  acceperit  gratias  referamus.  Ecoe 
jam,  ul  ^  diximus,  patitur  aliquis  tribulatioiiem  aai 
damnum  hujus  saeculi,  aut  pro  culpis  suis  vapokt» 
*  vel  jubente  impcriali  ^  sublimitale  io  ctroerem  re- 
tmditur ;  tristatur  parentum  slve  amiconim  mortc; 
si  dolemus  pro  illo  *,  in  oorpore  Ecclesiae  conslitQti 
Bumus;  si  non  dolemus,  jam  aoorpore  praecisi  ni- 
mus  ^'.  Cbaritas  qu«  coUigat  '^  et  tivificat  omaia 
membra  Ecclesi» ,  si  nos  videat  de  niina  allerim 
gaudere,  statira  nos  pradcidit  a  oorpore.  Forte  \^ 
tur  non  dolemos  de  ruina  proximoruro  oostrorum  *', 
quia  praecisi  sumus  a  corporc.  Si  enim  ibi  essevnis* 
sine  dui>io  dohiissemus.  Consideremus,  fraler  *'  cba* 
rissiroe,  et  diligenter  altendamus,  quia  landiu  dolet 
membrum ,  quandiu  in  corpore  contineuir :  si  au- 
lem  abscisum  fuerit,  nec  dolere  polerit,  nec  sentirc. 
Cum  enim  manus  aut  aliquod  roembrum  fuerit  absci- 
sum  a  corpore,  si  totum  corpus  tunc  in  muhis  parti- 
bus  divldalur,  manus  illa  non  sentit,  qu.-e  jam  a  rc- 
liquorum  membrorum  societate  divisa  esl :  t.ilis  52 
est  omnis  Christianus,  qui  de  alterius  aut  damno,  aut 


*  Ven,  el  rixam.    •  Ven, 


Jcsu  Christo  pr.ecidamur ;  et  quidquid  mali  '  pro 

VARIANTES  LECTIONES. 

'  Veu.  corpore,  notat  in  marg.  tempore.  '  Bened.  deberous.  '  Ven.  sunt. 
Jusli  p.  am.  ch.  nostriq.  prox.  *  Bened,  add.  nos  nostrique  prox.  Utraque  vitiosa  lectio.  i.  auia  et  non  h$ti 
$unt  proximi.  2.  quia  {no$)  nihil  habet  ad  (pertulerint)  et  in  no$  tp$o$  non  tidetur  compa$$io  inculcanda.  *  V^ n. 
utjam  diximus.  '  Bened.  «tc,  pro  culpis  suis  carcere  jubente  imp.  su  lim.  retruditiir.  *  Ven.  inler  ansu- 
la$  addil  :  (etcompatimur  quantum  possumus.)  *®  Editi  et  Ven.  inter  am.  ad.  ($ed  probdolor,  nos  atiqiian- 
do  ri^^orem  simulanles,  materiam  in  flammam  miltimiis,  et  cum  Ignis  incensus  fuent,  fugimus.)  ^*  Bened. 
coUigit.    *•  Ven.  ad.  sed  insidiamur.     *•  in  Ven.  dee$t,  Frater. 

NOTiE. 

Paulmus.  Non  ausim  tamen  aflirmare  excerpta  a  lo-  C  ^("^  Augusfini,  imo  ipso  sxculo  nono,  CDyus  iniiio 
co  Paulini ,  quem  pra:  manibus  habemus ;  siquidem     excesserat  Paulinus  e  vivis,  €  ademplum  Paulino  vido- 


non  noviter  inveuta ,  sed  melius  coilocata  ea ,  quae 
tractat,  ibi  Amalarius  afljrraat. 

«  h"ide$  tnnquam  $en$u$  no$ter  e$t,  et  charita$  tan-- 
qnam  no$tra  $anita$  :  IIxc  et  ultima  verba  capilis  su- 
perioris  ei  nonnulla,  qux  hoc  ipso  in  capiie  inrra 
icgunlur,  hahenlur  in  sermo:ie,  qui  est  i05  intereos 
qui  a})iudicaii  sancto  Augustino,  in  Appendice  sunt 
repoaiti.  Quem  praeseriim  n.  4  et  5  pertege,  et  nou- 
nulla  cum  boc  capite  Paulini  convenientia  reperies. 
Non  esse  Augustmi  eos  sermones  in  hoc  comperto 
cst :  Sintne  C^s^rii  Arebtensis  episaipi ,  cujus  varij 
sermones  aliquando  Augustiiio  tribuebantur,  subdu- 
hitant  editores  operuin  Augusiiui  PP.  Benediclinl. 
ilunc  iUi  titulum  ex  mss.  pnefigunt.    c  Excerpia  de 


mus  hoc  opus,  aiunt  PP.  Benedictini,  ut  supponere- 
tur  Augustmo.  Nam  Theodoricense  eistat  annonim, 
ni  falliinur,  ociingentoruiu  exemplar,  titulum  buiic  a 
prima  manu  scriplum  in  fronle  libri  hnbens :  Uber 
exhortationi$  $ancti  Augustini  ad  quemdam  comitem 
chari$$imum  $ibi. »  Ita  cxactissimi  PP.  BB  in  admo- 
nitione  libro  pra^.fixa  appendici  tom.  Vi  Opemm  san- 
cti  Augustini.  Ipsi  Patres  iii  Praefaiione  tom.  V,  qui 
est  sermonum  Augustini ,  non  diflilentur  a  posteno- 
ribus  l^atrihus,  et  quidem  Paulino  coaevis  ut  est  Al- 
cuinus,  imo  et  adbuc  recentioribus,  ut  est  ivo  CariHi- 
tensis,  desumptos  uonnuHos  fuisse.  Foite  igitur  tocus 
iste,  de  quo  quaerimiis,  ab  hoc  Paulini  loco  deprom- 
ptus  est,  potius  quam  a  sermone  suppo^io  iocos 


libris  Augustini,  oiiahter  vera  et  perfecla  dilectio  re-  p  Paolini. 

servanda  est :  et  oe  dilectione  membroruro,  quomodo         ^  Imperiali  $ublimitate,  titulus  honorarlas.  Nioo 


omoia  membra  serviant  quando  spina  caicatur. »  Ad- 
dunteditores :  <  Excerpti  autem  sunt  sensusnon  verba, 
cl  forte  a  Csesario. »  Non  inficias  eo  multa  ex  Augu- 
stiiio  sibi  adoptasse  C;esarium.  Verum  qua».  in  hoc 
sermone  Auguslini  sunt ,  ex  enarrationibus  in  Psal- 
inos  desumpia  ea  esse  adnolant.  Uuse  autem  cum 
Paulino  nostro  conveniunt,  cx  nullo  loco  Augustini, 
aut  alterius  scriptoris  desumpta  esse  docent.  Igitur 
Cxsarii,  vel  alterius  scriptoris  sunt  quse  circa  fliiem 
n.  4.  ei  5,  convenire  reperiuntur  cum  Paulini  dictis. 
Cum  autem  sermo  hic  i05  inter  Cxsarii  opcra,  nec 
iDter  ea  oiiac  quidem  prodiJit  Baluzius  et  tom.  XXVII 
bibliotb.  PP.  adduntur  in  supplementum  sxculi  vi, 
inseratur,  quid  suspicari  probibet  a  quopiam  recen- 
tiori  sermoncm  illum  concinnatum  cx  sentenliis  qui- 
dom  Auffuslini,  sed  et  Paulinianis  qnoque?  Quando- 
qiiidem  liber  liic  exhorlalionis  longa  oelatf  cre.iilus 


laus  1  ad  Carolum  Calvum  epist.  50  sub  intUaro,  H 
ante  finem :  <  Pneterea  rogamus,  iit  vestra  sutiilaii- 
las,  elc. »  Quia  enim  t  $ublime  dicitur  a  limine  mtp§^ 
rioret  quia  super  nos  est , »  ut  ail  Festiis  in  iit.  S, 
hinc  iis  qui  supra  caeteros  nolulitate  elevanlur,  appli- 
catiir.  Sic  dignitatem  $ttblimium  pro  nobilittm  dixit 
Salvianus  De  guber.  Dei  lib.  iv,  et  $ttbiime  9raM  di- 
xit  Stalius  Syl.  lib.  iii,  v.  440  et  Thehaid.  lih.  z,  t, 
219,  uli  cl  Claudianus  de  iv  Consult.  Honorii  v.  fiilt 
nohilitatem  innuentes.  Sed  et  tribnnalia  sedes^ue 
Judicum,  imo  et  judices  ipsos  et  cos  qui  litibus  diri- 
inendis  prgeficiebanlur,  $ublimi$$imi  nomen  indeploi 
fuisse  docemur  C.  de  Judiciis  I.  46,  nbi  l^itur  :  c  Cx 
gencralibus  formis  $ttblimi$$im4e  tn»  $6di$  siatutum , 
e<c. »,  et  C.  de  Appellat.  1.  c  virum  soMimisaimum 
magtstram  ofliciorum, »  el  <  Juiices  SHhlirobsimot  » 
I.  scq.  legimiis  appdJalos. 


tmeft  EXUORTATIOMS  AD  U£NRICUM  FOROJUL. 

,  aul  «tiam  morta  tton  solam  non  doiet,  A  ut  sapiens  et  perfectus 
se^  quoii  pejus  est,  forte  etiaiu  '  giudet.  £t  quia 
jam  est  aiienus  a  corpore,  ideo  afieclum  cliariiatis 
Don  tenet  in  corde  * ,  cum  Aposloius  praecipiat,  Caur 
der§  cum  §aMdeniibus,  fiere  cum  fieu^buM^  idipeum 
immcem  sentienie*  {Rom,  ui.  15,  IG),  £t  Salomon  ne 
de  raina  fralrum  iiostrorum  gaudeamus,  manifesti»* 
sime  aduionet  {Prov.  xvii,  5).  Nos  vero  ',  mi  fratert 
si  Teram  et  perfectam  charitalem  volumus  custodire, 
^  omoes  bomiues  sicut  nosmetipsos  studeamus  diii- 
gere :  ui  quia  caput  nostrum  Cliristus  est,  inembni 
iliius  nos  esse  mereamur ;  ui  eum  Cbristus  apparue- 
rit  gloria  noslra,  et  nos  per  concordiam  cbaritalis, 
'  dilectiouem  sciiicet  Dei  et  proiimi,  quasi  vera  et 
perfecta  inembra  iliius  absque  uiJo  dolo  maUiiaB  vei 
inTidix,  omnes  bomines  sicut  iios  ipsos  amantes,  B  enim  "de£€clesiaprimitiva,qnod«ralt//f<cortinffm, 
com  ipso  apparere  mereamur  in  gloria.  Ipse  etenim 
ait  in  Evangelio  *»  Jn  hoc  cognoscent  omnes,  quia  mei 
esiU  discipuli,  m  dilectionem  habueriiit  ud  invicem 
{Joan,  xviii,  35).  Dilectio  enim  proximi  malum  non 
operaiur  {Rom.  xiii,  iO).  0  mi  frater  cbarissime  '» 
si  Dominus  et  Salvator  nosler,  qui  nulium  peccatum 
babuit,  tanto  affectu  et  tanta  dilectione  nos  peccato- 
reft  nmare  dignatur,  ut  quod  nos  patirour,  se  ipsum 
pati  testetur :  quare  nos,  qni  sine  peccato  non  suraus, 
et  qui  peccata  nostra  *  per  cbaritatem  redimere 
possumus,  non  tam  perfeclo  ainore  eum  diligimus, 
dum  tanto  *  nos  dilexit»  ut  etiam  proprium  Filium 
ftuumpro  nobis  peccaloribus  morti  traderet?  Et  dum 
lantam  l>enignitatem  et  misericordiam  erga  nos  ex- 


,  primum  adat  eurare 
peccata  sua,  et  poslea  aiiena  vuluera  detergere  ei 
sanare,  el  non  publicare.  Uos,  si  quimus,  *^  perqui- 
ramus,  et  cum  taiibus  consilium  salutis  nostne  inea- 
mus  :  ut  non  perdamus  bxreditalem  coelestem,  quam 
nobis  Dominos  ab  initio  mundi  praeparavit ,  si  ser< 
viamus  ei  in  jusiiiia,  et  sancliiate,  et  puritate  cordis, 
et  cbarilate  non  ficla,  ciamautes  cum  Apostolo  :  Quie 
no9  separabit  a  charilaie  Christi?  TribulatiOf  an  perse* 
cuiio,  an  anguuia,  *"  an  famet^  an  gladius  {Rom.,  viu, 
55),  et  csetera  quae  sequunlur;  sicnt  dictum  est  ^* :  iV<- 
f  fi^  mori,  neque  riVa,  neque  angeliy  neque  princtpalus^ 
neque  instaniia^  neque  futura^  neque  aliqua  creaiura 
piderii  nos  separare  a  charkate  Dei,  qucB  e$t  in  Chri^ 
sto   Jesu  Domino  nostro  {Ibid,^  58).    Dictum  est 


ei  anima  una  {Act.  iv,  52)  in  Domino,  et  erat  illis  unum 
velle  et  noiie ,  quia  in  unum  eos  Cbriati  cbaritas 
copulaverat. 

S3  CAPIT  Llll. 

Pravorum  hominum  placita ,  et  itcrum  de  eleemosyna 

de  proprio  facienda^ 

E  contrario  vero  carnalcs  et  amatores  hujusmundi 
conlra  se  invicem  separantur  et  disjunguniur  :  mo- 
ventes  in  alierutrum  scandala,  contentiones»  iras, 
rixas,  disscnsioues,  bomicidia,  perjuria,  iuria,  rapi- 
naset  oiunia  qu»  mundus  ^"  isie  aniat;  et  delectatur 
diccns  unusquisque  in  corde  suo :  Faciam  quod  voio 
**  ei  possum ;  impleam  '*  cogitationes  meas  ei  delecta- 


hibuit,  vigilemus  ne  perdamus  kwnum,  quod  nobis  ^  tioncs  corporis;  suffragantur  mihi  coiisilia  mea,  sive 

dedit,  et  sacramentum  baptismi  nostri ,  in  quo  ^*  jn- 

TaviiMs  abrennntiare  diabolo  et  pompis  ejus  et  pec^ 

catis  omnibus.  El  si  transgredimur  in  aiiquo  peceato 

^Kist  baptismum  '\  pius  Deus  dedit  secundum  baptis- 

wmm ,  id  esi  IbAtem  lacrymarum ,  et  ordinavit  nobts 

^oenltentiam  propter  fragiiitatem  nostcam.  Ideo  de- 

-^)emus  nostras  confessiones  veraciter  conflieri,  et 

^mclus  dignos  pcenileotia;  faccre  :  id  est,  ut  praete- 

«ita  noQ  '*  reiteremus  secundum  jussionem  **  Domini» 

coBsilium  sacerdoiis  Deum  timentis.  Qui  sacerdos, 


amiconim  meorum,  vel  parentuin  poteniura  ** ;  adest 
ratbi  aorum,  superabundat  argentura  *' ;  adsuot  mihi 
servi  et  ancill»,  agri  et  roult»  po&sessiones  hujus 
mundi,paUia,  vestes  pretiosTO,  unde  me  redimere 
possum ;  adimpleam  '*  voluntatem  meam  :  Deus  dabit 
niibi  spaiium  vitse  et  pcenitentiae.  0cu,  quare  non 
timemus  quod  Evangclium  terribiliter  insonat,  di- 
oens  :  Slii/ie,  hac  nocte  exposcent  a  te  animam  tuam  : 
quce  praparasti  cujus  eruni  {Luc,  xii,  20)?  Homines 
•  nos  esae  oognoscamus,  et  ne  sic  '^  superbiamus 

YARlA^tlES  LECTIONES. 

*  fem,  subfiannat  et  gaudet.  *  Ven.  sU  h^bH :  ideo  afectum  cbaritatis  non  babet  in  corde,  quia  jam  alie- 
Dos  eslacorpore*  *  Editi  et  Yen.  sed  inier  aiii.,  add.  (miseri  de  iuimiooruin  nostrorum  niina  gaudemus, 
subsannamus;  et  si  non  cadit,  cadere  eum  in  ultionen  nostri  optamus :  aed  orcinus  Deum.)  ^  Yen.  sic  ut 
dusatSatorio  omnes  homines,  e(c.  '  Ven.  et  per  dilectionem.  *  tn  Ven^deesi^  in  Evanff.  '  m  Ven. 
deesi^  cbariiiime.  '  Tam  Bened.  quam  Ven,  habeni  hac  verba  et  qui  p.  n.  (i.  c.  r.  p.  sed  Ven.  inier  ans. 
'  Mfitf.  taiitum  Ven.  tanto  quod  concordai  cum  amote  prascedenti.  "  Bened,  tn  marg.  mss.  quod.  ^^  Ven. 
iwur  aiis.  (nos  abluere  poenitenti;»  lacrjfmis  curamus  quia)  pius.  ^*  Ven.  i.  e  pneterita  ue  reiteremus. 
*'  Bened.^  secundum  jussionem  Deum  timejitis  saoerdotis.  '^  fen-  perquiramus  et  sequamur.  **  Jn 
Ven.  iesMMi  an  nersec,  an  lames.  ^*  Ven.  dictum  est  enim.  "  Ven.  etiam.  *'  Bened.  non  ha- 
bem^  oauodus.  **  Ven.  inier  ans.  ( Dominum  meum  amicum  et  defeusorem  hal)eo  ,  nemo  mihi 
obsut,  interim  (actam  quod  possum.)  **  Veu.  impiebo.  *'  In  Ken.  (opprimain  quem  volo,  adsiem  cui 
Yolo.)     **  Yen.  ( eioqueutia  roea  omnes  praeceliit :  quem  vereor?)    *'  r  en.  adimplebo.    *^  VM^nac  aio. 

NOTiE. 

•  Bciwdmes  not  esse  cognoseamuSf  ne  sie  superbio'  ^  Dicat  quid  superblt  ?  »  Et  inlra  n.  seq. :  c  Quid  supeN 
NMtt.  Argumentum  humilitatis  cognitio  humanitatis.  ^  bis.bomo?...  Deus  faclus  est  bomo :  tu  bomocognosc^ 
Quid  nperbii  ierra  ei  ciws  f  ait  Sapieiis  Eccli.  x,  9.  auia  es  bomo  ;  tota  huroililas  tua,  ut  cognoscas  te.  i 
Ai^nstiiN»  Trac.  25  in  Joan.  n.  i5  :  c  Quld  dc  super-  Ad  comprimendam  quoque  mentis  arrogantiam,  mo^- 
bo  dicitur  roortali,  accincto  pannis  carnis,  pi^aegra-  moriam  homanitalis  obiectam  discimus  ei^  Tertu)? 
vato  corpore  corroptibiii ,  et  tamen  exiollenti  se,  et  Uant  Apologelico  cap.  33  :  c  Homincm  se  esse  etiam 
obiivi^ceiiti  qua  peile  vestitns  sil,  quid  ei  dicit  Scri-  iriumpbans  in  illo  sublimi^inio  curru  admonetur. 
ptura?  Quid  snperbit  terra  et  cinis?  Quid  superbit?      Snggerilur  enim  ei  a  tergo:  Respicepost  te  :  homU' 


ff»  S.  PAULINI  PATRIAUGHiE  AQUILEIENSiS 

coiitra  Daini  el  proxlimnn,  m  *  ▼oloDlates  nmiras  A  pheum  quid  dlctt : 

malas  perfldamas  et  Deum  *  poslponamas,  ac  dein- 

eeps  Domiiii  bonam  Toluntatem  ad  nostras  malas  re- 

ilectere  cum  muneribos  posse  niiamur , '  nostram- 

que  praTam  Toluntatem  ad  Domini  semper  rectam 

Toluntalem  corrigere  negligamus ;  sed  ubicunque  nos 

delectat,  injurias  nosiras  volumus  vindicare,  ^  di- 

ceutes  :  Faciam  bomicidium,  perjurium,  adulterium, 

fornicationem,  et  posiea  dabo  Domino  redemptioiiem 

meam.  Quare  non  intelligimus,  dum  sic  audacter 

peccamus,  aestimantes  Deum  •  po^se  muneribus  pla- 

cari,  quod  tum  mullo  plus  eum  ad  iram  >>,  quam  ad 

misehcordiam  provocamus,quia  Deusnon  delectatur 

iii  auro  c  vel  argenlo ,  nec  aliud  a  nobis  quxrit, 

quam  animas  nostras  mundas  in  conspectu  suo  prae- 


iOO 

iive  ex  Mubstantim  pawperttmj  quasi  qui  rnetimai  fUhm 
in  eoHspectu  patris  $ui  {Eceii,  xxxit,  21).  Nan  aeei" 
pjatii,  inqolt  *,  iita  de  mamhu  vestri» :  mamu  etnm 
vestrtg  sanguine  plente  suut  {Isai.  i,  15).  Et  alins  pro^ 
pheta,  Panif  egentium,  tita  paupenm  est :  fni  de*' 
fraudat  i7/ttiii,  vir  sanguinum  est  {  Eceb.  xxxiT,  25  ). 
Contemnamus  facere  injustas  eleemosynas,  qui  Toheh 
mus  facere  justas  ^*  et  spiritaies  eleemosynas,  ul  de 
JHStis  laborihus  faciamus»  non  de  rapinis,  siTC  de 
*'  multiplicatione  frogum,  aot  de  Ineptis  iiegotiis,ne 
forte  in  hoc  mulu  **  sacrilegia  incurrantur,  yel 
etiam,  quod  pejus  est,  "  pro  cupiifitate  tcI  ebrielate 
sanguis  fundatnr,  damentque  eorom  Toces  ad  Deom 
contra  nos,  multo  lai)ore  alllicti.    Unde  et  Psalmi- 


seiitarif  Nec  enim  consiliis  peccatorum  se  immiscet,  B  sta  ^^  :  Qui  pecumam  suam  non  dedit  ad  usuramj  et 


munera  super  innocentem  non  accepit  {Psal,  xit  ,  5) , 
et  cxtera  quae  superius  in  eodem  psalmo  audientem, 
"  credeiitem  et  caventem  beatum  efficcre  possunt, 
sicut  '*  idem  psalmus  condudit :  Qui  (acit  haCj  non 
movebitur  in  oeternum  (Ibid,), 

54  CAPUT  uv. 

Christiana  felicitas  non  est  hujus  mundi,  cui  itaque 
HOH  est  hmrendumf  ud  Deo, 

Et  quia  talia  et  bis  similia  creator  omnium  crea- 
lorae  suac  rationali  annuntiando  iiisinoat ,  credamus 
^*  quia  diligit  creator  quod  creavit ;  neminem  perae- 
qoitur,  si  ipse  honio  se  non  persequatur ;  a  nulio  * 
odit  isla  omnipotens  Deos.   Ipsom  aodi  per  *  pro*  C  quolibet  homine  recedit  ^',  nisi  prius  ipsehomoabeo 

VARIANTES  LECTIONES. 


sed  ex  salute  noslra  uos  seuiper  admonet,  et  saiu- 
bre  dat  consiiium,  quia  ipse  esl  consiiiarius  salutis 
nostitc,  sicut  propheta  ait :  Et  vocabitur  nomen  ejus 
admirabilis,  consiliarius  {Isa,  ix,  6).  Et  itenim  di- 
ctum  est  de  eo  in  Psalino  :  Beatus  vf r,  qui  non  abiit 
in  consilio  impiorum  {Psal,  i,  1).  Et  iterum,  quia 
non  est  iniquitas  in  eo  {Rom,  ix,  14).  Et  forle  ipsa, 
*  quam  putamus  pro  nobis  facere  eIeemos]rnam  vel 
de  d  pnediis  ^  mortuorum,  sive  de  rapinis  paoperum, 
nomine,  non  opere  videtur  esse  eleemosyna,  ut  unus 
injuste  vesUatur,  et  alius  injuste  *  exspolietur;  et 
unus  injusie  pascatur,  et  alius  injoste  fanie  torquea- 
tur.  Non  quaeril  ista  Deus  a  nobis  :  audeo  dicere, 


'*  Ven,,  justas  studeamus  facere  spirituales  eieemosynas.     ^^  in  Ven,  deest,  dt.    ^*  Bened,inmarg,mss. 

po(for«<,sacranienia  incurrant.    "  V>n.,est  cupidiute  vel  ioebrieiate.    »^  Ven,  Psalmista  ait.    *•    Ven. 

ei  credentcin  et  paveniem.    **  Ven.  et  idem.  ^^  Ven.  credimus  quod  qui  diligit  quod  creavit  Creator,  ne- 
miiiem,  etc.    **  Ven.  addit,  Deus. 

NOTJS. 


nem  memento  te,  Et  utique  hoc  magis  gaodet  lanta 
ae  gioria  coruscare,  ui  ilii  admooitio  conditionis  suas 
sit  necessaria.  i 

•  AHstimnntes  Deum  posse  muneribus  ptacari,  Eccli. 
vu,  11  :  Ne  dicas  :  in  muititudine  mmnerum  meorum 
respiciet  Deus^  et  offerente  me  Deo  altissimo  munera 


eorum  non  valebit  liberare  eos  in  die  furoris  Domini. 

'  De  prtedHs  mortuorum  :  diibia  lectio,  an  de  pra-^ 
dis  iegendum,  ut  bai>et  Veneta,  Frobeniana,  aiia^. 
Sicque  videretur  ioqui  de  praedonum  eieemosynis,  et 
li  mortuorum  idem  esset  ac  necatorum^  ut  latrones  iii 
via  faciunt.  An  pradiis^  ut  iegunt  PP,  Benedidini ; 


mea  suscipiet.  Vide  quoque  cap.  xxxiv  et  xxxt  ejus-  n  Et  sic  viderctur  inteiligendum  de  praediis  mortuorum 
deiu  iiuri,  ubi  muila  ad  rem  Siraddes  congeriL  Hinc  *^  iiyuste  acquisitis,  nam  de  justo  tiiulo  ade^lls  fierl 
argue  quani  inepte  et  falso  dixerit  OTidiuslib.  iii  De  eleemosynas  gratissimum  esse  Deo  quis  ambiget? 
art.  T.  633  :  Retinuimus  hanc  iectionem ,  quia  prinius  senaus  ha- 

Manera.  crede  mihl,  caplunt  bominesqua  deosqae.         ^I^^^J^Z^^L^TaA^^  m/T^  oIT^^P^T"-  **'? 
Flneatnr  duois  Jupiter  ipse  tuis.    ^  '  ^"'«.^'^  necessanus  ad  rem  totam  exhauneodam,  ut 

nimiruni  quivis  mtelligat  res  mjuste  partas  sive 
fraude,  et  dolo,  seu  vi,  si  in  eleemosynas  coDfenii- 
lur,  noniine  non  opere  eleemosyiias  videri. 

•  A  nuUo  recedit,  nisi  homo  ab  eo  recedat.  II  Para- 
lip.  XII,  5  :  Vos  reliquislis  me^et  ego  reliqui  vos;  el 
c.  XV,  2  :  Si  dereliqueritis  eum,  dereiinquet  90$.  Au- 
gustinus  iib.  iv  Coufess.  cap.  9  :  c  Te  nemo  amittit, 
nisi  qui  dlmittii.i  Vide  cap.  11  rjusd.  iibri,  el  cap.  i 
scquentis.  Hoc  idem  repetit  iib.  xiii  de  CiTil.  Dei 
cap.  15 :  c  Aniraa  sua  vita,  qiiod  iiU  Deus  eal,  non 
deserta  est,  ut  desererct ;  sed  ut  desereretur»  deie- 
niit. 


^  Plus  ad  trom,  quam  ad  misericordiam  protoca- 
mus;  ul  patet  ex  verbis  Domini  Isaise  i,il  et  seqq.; 
Jerenilae  ti,  ^ ;  Amos  v,  21  et  22  cnjus  suiit  haec  pcr 
Isaiain  dicta  :  Quo  mihi  multitudinem  victimarum 
vesirarum?  Plenus  sum...  Incensum  abomimitio  est 
mihi...  faeta  sunt  (haec)  mUu  molesta. 

c  Non  delectatur  in  auro  vet  argentOj  a  peccato- 
ribus  oblato,  quia  auro  et  argento  non  indiget.  Et- 
cnim  Meum  est  argentum^  et  meum  est  aurum^  dicit 
Dominus  exercitnum^  Aggxi  ii,  9;  et  Ezecliid.  vii, 
19  :  ArgcMum  eorum  fotus  projicietur^et  aurumeo' 
rum  in  sterqnilinimn  erit.  Argentnm  etrum,  ei  anrum 


96f  LiBER  BXHORTATlOiMS  AD  HENIUCI3M  FOROIDL.  tOi 

reeedat:  imc  nacmni  in  *  iiol»it ,  sed  viiiaro  q«iod  A  ^  mniMiana  eflte,  tpm  in  anuuitudineni  venitnr,  t% 


oOHtraximus,  odit.  Et  non  prodest  •  nobis ,  imo 
diam  ol>est  Ghrisii  sanguine  esse  redemptos,  et  vo- 
kmtarie  diabolo  esse  snbjectos.  Ideo  cogiiemns  et  re- 
oogitemos,  (juod  non  propter  felicitatem  terrenam 
Cbristiani  eflecti  snrous,  *  nec  propter  dlvitias  bujus 
saecoli,  vel  propter  i^tam  vitam  Ghristum  colimus, 
sicot  Aposlolus  ait :  Si  in  hac  vita  tantum  »peramu$ 
in  Domino  ',  miserabiliores  $umu$  omnibus  hominibun 
{1  Cor,  XV,  19).  Ghrislus  cnim,  ne  aurum  diiigeremus» 
oblaia  mnnera  contemnere  docnit ;  ne  famcm  time- 
remos,  quadmginta  diebus  jcjunavit ;  ne  nuditatcm 
pertimcsceremus,pr»trr  unam  tunicam,  aliam  disci- 
pnlis  suis  babere  vetuit ;  ne  tribulationes  eipavesoe- 
remus,  omnia  ipse  sustinuil ;  ne  mortem  formida- 


ainaram  potioncm  ipse  inundus  amatoribus  suis  pro- 
pinat.  Et  ipsa  Veritas  eos  alloquitur  dicens  :  Ubi  est 
quod  araabatis  "?  Ubi  est  quod  pra  magiio  teneliatisf 

CAPUT  LV. 

Otiam  lugenda  animarum  perditio. 
0  mi  fraler,  nunquid  ferre»  sunt  carnes  nostrae,  ut 
non  contremiscant,  vel  eiiam  sensus  nosier  adaman- 
tiiius,  ut  non  mollescat,  autetiam  non*  cvlgilet  ad 
ta^Iia  Dei  verba?  Quare  non  dicimus  cum  Prnpbeia  : 
Qui$  dabit  capili  noslro  aquam^  et  oculis  no$tri$  fon- 
tem  lacrymarum^  et  *®  ploremu^  die  ac  nocte  vulnera" 
to$  filio$  plebis  nostra:  (Jerem,  ix,  1)?  Deficiunl  flcndo 
oculi  eorum  qui  consideranl  non  solum  mortes  cor- 


.    ^  .  _  porum,  vel  etiam  animarum  Ghnstianorum.  Quis 

remus,  et  haiic  ipse  suscepit.  Et  cum  ista  omnia  nos  B  i    .     •  >      •  •     i      .  ... 

,  "^ .  '  ,       luctus  idoneior,  quis  planctus  certior  luvenin  potest, 

docnent,  non  tantum  verl>o,  verum  etiam  exempk)  ^      r  r        « 

ipse  praecessit.  ifoc  enim  flagret  in  cordibus  nostris ; 

hoc  ignis  Spiritus  sancti  in  nobis  fert^cre  faciat ,  nt 

seqnamur  vestigia  qus,  ne  desideremos  remanere  in 

boc  mundo,  et  pereamus  curo  hoc  mundo.  Heu  quam 

miseri  sumus,  si  hoc  credere  nolumus,  et  ab  amore 

hiyus  S9RcuIi  mentem  nostram  non  revocemus,  dum 

perpetualiter  ista  lenere  non  possumus,  et  illa  per  se- 

caritalero  amitiimus!  Quid  faciemus?  quid  agemus? 

lugendam  nobis  est  si  regnum  ^proroissum  i»erdarous, 

et  subito  dicatur  nobis,  o  vos  amalores  mundi,  exito 

ebviam  sponso,  et  ad  iUum  venite,  quem  videre  non 

vultis,  qoia  prxcepta  ejus  postposuistis.   Videbitis 

eoim  pbgas  ipsas,  quas  in  corpore  suo  pro  vobis 

'  pertuiit.  Quid  tunc  dolentes  et  gementes  dicemus?  G 

El  quid  meriiis  uostris  in  eum  exigentibus  respon- 

suri  erimus  *,  dum  frequcnter  audivimus,  et  ncgle- 

ximus   ^  quod  Psalmista  cecinit :  Quid    retribuam 

Jhmiiio  pro  ommbns  qu€e  retribuit  mihi  ?  Calicem  <a- 

IfUaris  aceipiam\  et  nomen  Domini  intocabo  (  P$aL 

cxvy  13).  Firmiter  tencamus,  quia  spes  bonorum  in 

isto  mondo  non  est  posita,  qiiamvis  videatur  spcs 


**quando  unusquisque  nostrum  dc  aiiin^a  pcrdita  lu- 
get  ei  dolel  cum  Apostolo,  qui  dixit,  Quis  infirmatur^ 
et  ego  non  infirmor?  Qui$  $candalizatur,  et  ego  non 
uror  (II  Cor.  xi,  29)?  Atque  iterum  in  alio  loco  di- 
leclioncm  proximoruin  coinpassus,  dicit :  Optabam 
esse  anathema  pro  fratribus  meis  a  **  Christo  (Rom. 
IX,  3).  Discamus  in  tanlo  Christi  Aposlolo  tantam 
flagrare  Chrisli  charitatem,  55  ^"'^  sciebat  quod 
unico  filio  suo  non  prpcrcis^et,  scd  pro  nobis  omni- 
bus  tradidissct  eum  (Rom.  viii,  52).  Pro  omnibus  no- 
bis  dicit  :  ideo  nulli  laici,  nulli  clerici,  nullje  sacraun 
virgines  debent  negligere  salutem  animarum  suaruitl, 
diim  tanti  sanguinis  pretium  pro  nobis  fusum  esse 
manifestum  est. 

CAPUT  LVL 

Captandum  tempu$  mitericordice  tempe$tiva  conxer^ 

sione. 

Idco  omnes  nos  qui  reliqui  sumus  super  terram , 
peccata  nostra  agnoscamus,  ne  cum  impiis  pereamus 
dum  cito  digna  saiisfaclione  Judiccm  *'  non  placenius. 
Quam  vclociter  placavit  iram  ejus  ille  qui  dixit : 


VARIANTES  LECTIONES. 

^  y«i.,  nec  nat«  non  nobis  vel  vitium.  '  Editi  hic  addunt  eum  Ven,  Non  enim  onmes  qui  in 
iioe  saecub  lielices  sunt^  felices  erunt  ei  in  ftiluro,  nec  omnes  infelices  in  boc  s.xcuIo ,  infeiices  erunt 
in  fotnro. )  *  Ven.  in  Christo.  ^  Ven.  regnum  Dei.  '  Ven.  a(f</.ipse.  *  Ven,  sumus,  audi- 
Dms,  et  negligimus.  ^  Ven.  sjies  bumaiia  vel  mundana.  "  Ven.  male,  amabilis.  *  Ven.  minime  evi- 
cilat.  '*  Ven.  et  non  plorcmus.  **  Bened.  m  marg.  suppie,  quam.  *'  Ven.  in.  $ed  reponit  in  marg. 
"  Bttud»  mou  habent  judicem.  Ven.  placamus. 

NOT^. 

Non  prode$t,imo  obe$t,  etc.  Consuleloca  Scriptu-  D  sibi  volunt?  Qn^  conncxio  cum  prsccedentibris?  Pnlo 


ne  Joan.  iv,  22  et  24.  Heb.  vi,  4  et  seq.  et  x,  26  et 
see.  Salvtanus  De  guber.  Del  iib.  iv  christianos,  qni 
fMeroptionem  ex  sanguine  Christi  in  baptismo  per- 
cepemnt,  sic  aDoquitur :  c  Nos,  qui  Christiani  et  ca- 
tboiid  esse  dicimnr,  si  simile  aliquid  barbarorum 
impnritatibus  facimus,  gravius  crrjmus.  Atrooius 
fDiro  sub  sancti  nominis  professione  peccamus.  Ubi 
toblimiorestpraeropativa,  ma^or  est  cuipa ;  ipsaenim 
errores  nostros  reli^io,  qnaro  prohteronr,  accusat.  i 
Et  caetera  muHa  hujusmodi  hai>et  eodem  iibro  :  non 
tie  timea  ad  rem  nostram,  queroadmodum  Iijcc  verlKi 
tancti  Caenrit  Areiatensis  eptscopi  hom.  4:  c  Gravi 
dammitione  iterantur  crimina,  post<{uam  Cbristi  lan- 
Snine  sunt  redempta.  InexcusaiHle  malom  est  post 
mortem  Redemptoris  nosiri  Doroini,  servuro  macu- 
lari  iieccatis. 
^  Segleximu$  quod  Psaimisia   eeeinit.   Qtiid  hw 


mentem  Pauiini  hanc  esse.  Dixerat :  Videbilis  plagas 
qnas  Christus  pro  vohis  pertulit,  cigus  amori  quia 
non  respondimus,  uti  faciendum  erat,  nec  Psalmists 
auscultavimns  jubenti,  ut  retribueremus  Dominopro 
omnibus,  quse  relribuit  nobis,  calicem  scilicet  pa^ 
sionis  aiicujns  pro  eo  accipiendo,  ideo  ait,  quod  au- 
divimus,  ne^Ieximus.  Sulvianus  lib.  iv  De  Gntier. 
Dei  quid  simile  suppeditat :  cQuid  ergo  pro  liis  om- 
nibus  nos  retribuimus  vel  potius  retribuere  debemusf 
Primum  sciiicet  illod  quod  iiealissiiiius  propiieia  et 
debere  se  el  redditururo  esse  testutur,  dioens :  Qmd 
reiribuam  Dominopro  ommbusqum  retribmi  nUhit 
Calieem  salutaris  accipiam^  et  ttomen  Domim  iwHh 
cabo.  Prima  crgo  retributio  est  ut  mortem  morte 
reddamns....  Secunda  ut  si  debitnm  morte  non  aoi- 
vinius.  vel  amore  sidvamus.  i 


,        8.  PAUUNI  PATRIARCHifi  AUUILE1EM81S 
Peecmmm  wuum  eopmm  €i  imjunUimm  memn  noii  A '  £t  «g  8ic  pius  et  misericon  DomiiMit,  tlto  no 


operui,  Dim  :  pronuntialfo  adwenum  me  injuuitiam 
meam  Domino  (Pioi.  iiii,  5).  Promitlit  se  proDim^ 
tUtunim,  et  illi  jam  dimittilur.  ^  Attende,  mi  frater, 
magua  res !  Dixit  pronuntiabo,  noD  dixit  pronnntiayi; 
et  tu  remisiiti,  quia  ex  eo  ipso  quod  dixit  pronuntiabo^ 
ostendit  quia  nondum  pronnntiaverat ,  led  corde 
proDUDiiaverat.  Hoc  ipsum  dicere,  pronuntiabot  pro- 
uuntiare  est,  ideo  et  dimisisti  impietatcm  cordls  mei. 
Vox  mea  nomlum  in  ore  erat ,  confessio  ergo  mea 
oondum  ad  os  venerat.  Dixeram,  pronuntiabo  adver- 
ius  me,  verumtamen  Deus  audivit  vocem  cordig  mei. 
Voi  mea  nondum  in  ore,  sed  auris  Dei  jam  in  corde 
erat.  Et  quid  secutum  est  ?  Et  remisisti  impietatem 
cordis  mei,  Paratus  est  semper  Deus  peccata  nostra 


judicio  separat  vasa  irsc  a  vasis  misericordis.  0  il 
attendamus  miserum  Judam,  vas  olim  perfectum,  *  in 
perditiouem  perductum  !  Mustum  saucti  Spiritos 
poriare  ^  non  potuit,  quo '  acoepto  continuo  crepait, 
totumque  frsctum  sd  uibilum  utile  est.  Haec  perti- 
mescentes  coDvertamur :  et  convertamnr '  dum  tem- 
pos  est.  Ait  euim  Psalmista :  InquiriteDominum,  dam 
tempus  esl,  et  confirmamini,  tfuarite  faciem  ejus  semper 
(Psal,  civ,  4).  Tempus  est  eoim,  ut  reparemur :  et  si 
Id  aliquod  ''  pcocatum  fracti  sumus ,  ompipoteiktem 
Dcum  figulum  et  arlificem  babemus ;  credamus  quia 
poteus  est  reparare  perdita ,  qui  creavit  b^  omnia 
integra.  Ipse  enim  ait :  Sicut  lutum  in  manu  ^^  figuli^ 
ita  vos  estis  in  manu  mea  (Jer,  iviii,  6).  Ideo  bumi- 


indulgere ,  si  non  tardaverimus  ad  eum  reverti.  Si  B  liemus  nos  sub  mauu  omnipotentis  Dei ,    ut  nos 


euim  tardaveriinus,  timeamns  nc  inferat  nobis  *  iram 
suam,  quia  quosdam  quidem  ^  pnedestinavit  ad  'sup- 
piicium,  et  quibusdam  quideni  magnum  praBstitit  be- 
neflciom :  uec  tameo  hoc  injuste,  sed  in  alto  suo 
Judicio.  Nam  Cain  i>crfecit  ^  bomicidium ,  et  Job 
vulneratus  Dei  aniicus  cffectus  est,  et  Abel  innoccns 
s  fratre  suo  occisus :  tamen  nec  Job  diutius  passus 
est  crucialum ,  nec  Ananiae  locum  donavit  ad  igno- 
scendum ,  nec  Paulum  deseruit  coraphizatum ,  quem 
8ua  gratia  fecit  robustuin.  ncc  Judain  susccpit  poeni- 
teniem,  necPctrum  descruit  fleutem,  nec  Saul  re- 
spexit^KBniteniem,  nec  David  despexit  confitentem. 


eialtet  iii  tempore  visitatioiiis  (i  Petr,^  v,  6).  Cogi- 
temus  nos  in  conspectu  Dei  stare ;  agiioscamus  quid 
sumus;  agnosc  .mus  quia  terra  et  cinis  sumiis,  dum 
et  propheia  contra  nos  dicat ,  Quid  superbit  terra  ei 
«mt«  (fJcc/i.  I,  9)  ?  Quod  si  nos  non  agiioscimus  < 
fruslra  cialtare  volumus  oervices  nostras,  dum  Deu% 
euperbis  resistit ,  humilibus  autem  dat  gratiam  (Jae* 
IV,  6).  Consolamini  bumiles,  dicit  Deus  vester,  con« 
solsmini  qui  estis  pusillanimes ;  coiiforiamini,  et  jam 
nolite  tiinere :  ecce  Deus  vester  retribuct  judiciiun « 
ipse  veniet  et  salvos  nos  faciet  (Isa,  uxv,  4).  Donii- 
pus  in  proximo  est :  nihil  soUiciti  sitis  (PhiUp.  it» 


VARIANTES  LEGtlONES. 

*  Bened,  in  mar^.  sic :  Glossema  in  maoifestum,  quo  csrent  mss.  nos,  ut  ipsf,  inter  antulas  pomm.  ^od 
non  facU  Ven,  edUto.  '  Bened,  in  marg,  mss.  in  nobis.  *  Ven,  ad  suppbcium,  nec  lamen  boc  iivuste; 
ca^tera  media  desunt.  ^  Yen.  fmtricidium.  '  Bened.  monent  in  marg.  ha'c  non  extare  in  mss,  *  Ven.  et 
in.  ^  Ven,  potare.  '  Bened,  in  marg,  mss,  quem  acceptuni ,  et  mox  lotusque  fractus.  '  Ven,  non  re^ 
petit  et  convertamur.  ^^Ven,  In  aliquo  per  pec.  *'  apud  Bened,  deest  in  manu, 

NOTiE. 

•  Quosdam  pra^destinavit  ad  snpplicium,  Theologi  Q  prxdestinavit  ad  poenam  ^non  pracdestinavit  sd  eol» 
inpraesentianim  magno  scrupulo  foriasse  angerentnr,  ..  ^ 
si  verbuui  pr^etlestinationis  de  reprobis  loquendo, 
sibi  excideret,  Quandoquidem  usus  scboLirum  invcxit 
hoc  discrimen,  ut  non  iiisi  de  electis  ad  gloriam  pne- 
deslinatio  diceretur,  et  ipsi  pnedestinati  vocarentur : 
reprobi  auteni  prafsciii.  Saiictus  Ttiomas  ccrte  2- 
%  q.  174  a.  1,  c.  dicit  de  prscdestinatione :  Quce  es$ 
konorttm  tantum,  Vfrum  huperioruni  teniporuin  pa- 
tres  non  utique  boc  scrupulo  vexubantur.  lUud  eiiim 
quod  decretum  vocant,  quo,  posito  dL^merito,  sive 
peccato  et  impoeniteiitia  finali ,  qua  bomo  inimicus 
Dd  moritur,  Deus  ipsuin  damnat,  pnedesiinationem 
ad  supplicium  appeliant.  Aiidi  non  uno  loco  Augusli- 
nom.Tract.  48  in  Joan.,  n.  4 :  c  Quomodo  istis  dixit: 
Hon  estis  ex  otibus  mets  ?  Qiiia  videbat  eos  ad  sem- 
piternam  interitum  pnndestiiiatos,  i  ei  infra  n.  6: 
c  Quid  potest  lupus  ?  quid  potest  for  et  lalro  ?  Non 
perdont  iiisi  ad  iuteritum  prsMlestinatos..»   Tisct. 


pam.  I  Hoc  auteiu  sensu  Paulinum  5Q  nostnim  ess« 
intelUgCDdum  cx  ipsius  verbis  liquet.  Ait  enini :  Si 
tardaverimus^  timeamus  ne  inferat  iram,  ei  ralioiiem 
timcDdi  addil,  auia  quosdam  pradeitinavit  ad  smppli* 
eium.  Quorumuam  igitur  est  causa  prx^destinationis 
ad  supplicium  procrustinalio  convei^sionis,  et  malitia 
indurata  peccaudi :  timendum  ergo  est,  bi  tardav^ 
rimus ,  liaec  est  vis  ro3  quia ,  auoquin  cur  poneres 
illam  causalem  ?  Quia  auieni  sicut  prxdestitiailo  ad 
supplicium  a  malis  hominis  operibus  pendet ,  ila  a 
gratia  sola  Dei ,  conversio  et  justiiiae  opera ;  lileo 
subdit :  et  quibusdam  magnum  prtestitit  oeneficinm^ 

?uod  exempl.s  sequentibus  dedarat,  Quod  aliis  verbis 
uigentius  ait  I.  c. :  <  In  sanctis  coronat  Dt*us  justi* 
tiam,  quam  eis  gratis  ipse  tribuit,  gratis  servnvit^ 
mtisque  perfecit.  Inlquos  autem  ooodemnabil,  pro 
impietate  vel  it^ustiiia ,  quaiu  in  eis  ip!»e  noo  fecil, 
lu  illis  eniin  opera  sua  glorificat:  in  istis  autein 

sqiem  107,  n.  7,  de  Juda :  <  Ip^ilias  perditionis  dictus  n  opera  non  sua  conderoDat.  i  Sxculo  ix,  Golheschslcus 

esi  tradftor  Cbristi,  perdilioni  pnedestinatus.  i  Item      '^ ' —  j^-.--. ^«•...::.  a^  ^ — ^^-..:-« 

Iract.  5,  n.  5,  supcMr  iUnd  :  Mtmdus  te  non  cognovil^ 

sic  sit :  c  Mundus  qoippc  llle  damnatloni  pr*Bdesti- 

lisias  merito  non  cognovit.  i  Sanctus  quoque  Ful- 

fentios  iib.  i  sd  Monimom,  cap.  13,  pRndestinatos 

ad  pcsnam  imqoos    appoUsi;  cojus  verba  iibeos 

aiscribo,  qoia  ratiooem  affierendo  et  eiplicaiioQem 

lnoosinodi  prsdesUnationis,  omnem  serupuium  vei 

delicstissimae  mentl  removerc  polest.  ^  enim  sit : 

<  Potui.,  sicat  vohilt,  pnedesiinare  quoiidam  ad  glo- 

riam,  quosdam  ad  poMiam.  Sod  quos  pr.'uiiestinavit 

sd  glonam,  pRcdcstinavit  ad  justitiam.  Quos  autem 


monachus  malam  doctriiiam  efluiiii  de  prdedesti 
Uone,  qua  sub  nomine  pracdestinalionis  ad  pcsnam 
involvebat  necessilatem ,  tanquam  ei  prmocstina» 
tione,  sd  culpam»  Salebrosam  mehercule  et  sless 
plenam  oontroversism  eicltavit,  illiusqiie  »vi  Pa* 
ires  ire,  ut  dicitar,  per  eitentom  funem  coegii  Si 
aves  ortom  progressumqae  erroris,  historiaoiqoe  op 
pagnantiam  et  propugnantium  scire,  Draeier  ilLiis 
eutis  scriptores  Ksnanum,  Hincmsrum  Ahemensea, 
Florum,  Pruilentium  Tricassinamt  OQOsule  inter  ro< 
ceniiores  Du  Pin  Bibl.  eccl.  soec.  vii»  cap,  2,  elG, 
Cave  In  Gothcschalco. 


UBER  EXHOATATIONIS  AD  IIEMUCUM  FOROILL.  ts  S 

B»  6),  Dibil  Bos  >  terreal  immdi  Inf^&Iicitai  * :  (pila  si  A  CAPUT  LVill. 

ittam  ipfelicitaleni  oiuadaiiam  sancti  *  omnes  timuis-  Poitoris  auxilium  contra  diabolum  expouiinr. 


•enC  perpetuam  felicitatem  non  lialiereot.  Si  felicitas 
iHJus  mundi  transitoria  diligitur,  hic  perpetua  non 
faivenitur.  Si  vero  perpetua  felicitas  quseritur,  quo- 
obm  hic  non  invenitur,  ad  perpetuam  fciicitatem 
lendamus,  ubi  patriam  et  parcntes  nostros  habcmus : 
patientissime  omnia  hiijus  mundi  pru  Christi  nomine 
loleremus.  Quid,  ^  rogo,  est  quod  tolcretur,  contra 
ilhuU  qued  nobis  promiltitur?  Aposlolus  inquit:  Non 
tMMl  condignce  pa$siones  hujus  iemporis  ad  futuram 
fforiam  quat  revelabitur  in  nobis  {ftom,  viii,  18). 

CAPIJT  LVII. 

In  pretsuris  ad  Christum  pastorem  confugere. 


Deprecamur  te  **,  Domine  bone,  summe  et  optime 

pastor,  ne  pereat  ovis :  iiriple  ofilcium  summi  pasto- 

ris;  persequere  leonem  «,  qui  rapuit  ovem  de  grega 

Itto ;  leo  Interficiatur,  et  ovis  de  faucibus  suis  eraauir ; 

IM  enim  es  pastor  ovium.  Rcx  noster  potcns,  contere 

Satanam  sub  pedibus  nostris.  Et  nunc,  Domine.  pa- 

stor  noster  ^',  rex  noster,  tot  de  grege  tuo  quotidie 

rapiuntur  oves,  et  quarc  *^  lanium  taces?  Kesponde  : 

quare  taces  ?  Ecce  per  diversa  praccipilia  rapiuntur 

oves  tiue,  et  inimici  tui,  qui  te  oderunt,  levant  capul 

coiitra  te,  et  tu  taccs?  0  Domine  Deus,  quare  tandiu 

taces  ?  Ad  hxc  Dominus  per  prophetam  clamat  el 

dicil :  Tacui,  lacui  {Isa,  xlii,  14),  sed  non  semper 

H. ,,  ......      B  tacebo  :  aget  judicium  manus  mea.  Ergo,  Domine 

Miila  ergo  nos  pressura  terreat,  nulla  calamitas      ,  .  .  .  ,       ^ 

Jcsu,  paslor  noslcr,  rex  noster,  acape  arina  tua,  ct 

progrcdere ,  ut  pugncs  contra  leonem  adversariom 


frangal.  Dominus  in  proximo  esl  '  pastor  noster 
ctrca  nos  est,  quid  metuemus  ?  Et  si  metuimus,  cla- 
memus  ad  pastorem  nostnim,  ut  nos  audiat.  Clamc- 
mus  iii  coirponctione  cordis,  dicentes  :  Erravi  sicut 
em  qua:  periil ;  require  servum  tuum,  Domine  (Psal, 
cxnii,  176).  Clamcmus  et  dicamus,  Libera  a  framea 
tkus  *  animam  meam ,  et  de  manu  canis  unicam 
meam :  salva  me  ex  ore  leonis  {Psal,  xxi,  21).  Cia- 
liemas  et  dicamus ,  P^rttf  fuga  a  mr,  et  non  est  qui 
rtquirat  animam  meam  {PsaL  cxli,  5).  Considerabo 
ad  sinistram  ?  Ecce  diabolus  *  ut  lupus  rugit,  sicut 
lco  frendet.  Ecce  lupus  est?  contra  latrat  canis. 
CiMmavi  ad  te,  Domine ;  dixi :  tu  es  spes  mea^  portio 


uoslrum  ,  qui  circuit  (juxrens  devorare  nos  (/  Pet, 
V,  8).  Esto  iiobis,  Dominc  *',  turris  fortitudinis  a  facie 
inimici  {Psal.  l\,  4).  Petimus  et  inslanlissime  peti- 
mus,  ut  liheres  nos.  Mundus  enim  in  maiigno  posiius 
esl  (I  Joan,  v,  19).  Ecce  soiviuut  mala,  et  pereunl 
mundi  dileclores ;  blasphemant,  insaniunt,  et  adver- 
sus  le  niurmuraut ;  non  solum  luam  misericordiam 
non  precantur,  verum  etiam  tuum  judicium  repre  - 
hendunt.  Quis  in  eis  lalia  operatur,  nisi  auctor  mali, 
angelus  superbus,  pcrditus,  et  omnes  perdere  cn- 
piens?Libera  nos,  Domine  Deus  '*,  ab  omni  malo,  el 
pars  nostra  sit  cum  omni«bono.  Ah  omni  malo  lihera 


in  terra  viventium  {Ibid,,  6).  Liberame  •  de  ma-  r  ^  •    .         u        •       i     lu  j 

...  ^        '    '       ^    -  uic    w  ui*  i^  jj^j^  ^yjj^  jyjj^  ^Yi  ^j^^j  i^jjI^  liberamur,  quando  a 


libos  inimicorum  meorum,  et  eoram  qui  me  perse- 
qmintnr.  Nunquid  pastor  noster  bonus,  qui  animam 
nam  posuit  pro  ovilms  suis,  ad  quem  si  clamemus, 
4imiuet  nos  diutius  errare,  aut  a  feris  vei  a  besliis 
dUaoiari  atqne  consumi  ?  Quin  imo  relictis  nonaginta 
•omn  in  deserto',  perrexit  nnam  ovem  quaerere 
perdium.  Necquia  clamantem  audivit  ideo  perrexit, 
led  anlequam  damaret;  ait  enim  Evangelista  :  Re- 
Hetii  monaginia  novem  in  desorto^  abiil  quotrere 
wmm  ovem  quce  perierat  {Luc.  xt,  4  seqq,)  :  quam 
iiventam  et  fassatam  alqoe  faiigatam ,  impositam 
iMmieris  sois  reportavit  ad  gi*egem.  Paslor  eam  ad 
iregem  sois  bnmeris  dignatus  est  reportare,  et  mi- 
«rieofrdia  soa  ah  errorc  rcYocare.  Quod  vcro  ovem 
iitam  Dominos  hKmeris  propriis  '*  impositam  repor-  D 
livH  ed  gregem  quanl»  misericordiae  ejns  gratiae 
memdat  sunl,  qui  lantom  se  ad  nos  humiiiavit  et 
iidUitvil "  ?  Portat  et  reflcit,  regit  et  custodit. 


diabolo  el  angdis  ejus  separamnr.  Angeli  cjus  sunt, 
qui  faciunt  voluntatem  ejus.  Non  sit  nobis  pars  cum 
talibus  qui  faciunt  voluntaiem  diaboii ,  sed  cum  illo 
qui  dixit :  Si  quis  fecerit  voluntalem  Patris  meif  ipu 
meus  pater^  soror  et  mater  est  (Matth,  xii,  50).  Nos 
enim  illius  prctio  redempli  sumus.  Sodetatem  malo- 
ram  fugientes,  bona  qua^ramus,  summo  bono  inhae- 
reamus ,  illi  serviamus ,  ejus  voluntatem  fadamus : 
ut  simus  ei  nos  angeli  Dci,  de  quibus  didt  Prophela : 
Benedicite  DominOy  omnes  angeli  ejus,  ministri  ejns^ 
facientes  voluntatem  ejus  {Psal,  cii,  20,  21) :  qui.i 
voluntas  Patris  nostri  est,  sicut  Evangelium  ait,  ui 
non  pereat  unus  ex  pusillis  sois  {Matth.  xviii,  14),  ci 
ne  pereamus  et  evellamus  de  via  josta. 

57  CAPUT  LIX. 
Opera  tenebrarum^  et  arma  lucis, 

Deponamus  opera  tenebrarum  ,  et  induamur  armm 


lucis  {Rom,  xiii,  12),  et  expulsa  noctis  caligine,  oliu- 
VARIANTES  LECTIONES. 


AaTit,  portal,  etc.     "  Bened.  non  habent  te.      '*  In  Ven,  deest  noster  bic.      '^  Ven.,  quare  taces  ?  Kcsp. 
qwe  umiim  Uces?    *'  Bened.  non  habent  Domine.    ^*  Ven,,  Deus  noster. 

NOTiE. 

•  LMum  qui  rapuit  ovem  de  qrege  tuo,  Indical     pite  etiam  seqnenti ,  sicuti  ostendimus  in  dissertft* 
lumsim  Fdidanam  hisel  seqiientibus  verbis,  ei  ca-      tione  prima,  qiiae  **  fra  sobjicitur,  CTca  flnem. 


Patrol.  XCIX. 


9 


»n  S.  PAULINI  PATIUARCHiC;  AQUILEDElfSlS  «6g 

gadsque  ainbris  *  teDebranim ,  radius  veri  luminls  A  Deum  Patrem  omnipolentem,  qui  ntumrnarit  omnefn 
fulgeat  in  conlibus  nostris.  In  nocte  non  opera  noctis, 
«ed  diei  opera  peragamus,  quia  filii  Dei  appellati  su- 
mus.  Neque  enim  delectatione  somni  sensu  noster 
ioipescat,  nec  Tariis  fantasmatibus  animas  nostras 


illudat ,  nec  ipsa  corpora  nostra  stnmentorum 
calore  dcpressa  in  alto  torp^re  quies  inclinet ;  sed 
vigilando,  orando,  jejunando ,  psaliendo  contra  ad- 
Yersarium  diabolum  dimiceraus,  et  magnam  iucem 
infusam  cordibus  nostris  sentiamus,et  innocte  aipm 
diei  peragamus.  Quidenim  agcndum  estnobis  in  no- 
cte  bi^us  steculi  caliginosa,  nisi  diabolum  effugare  et 
Christum  introduccre?  Quid  agendum  esinobis  in 
ht^us  noctis  caecilaie,  nisi^ptivatorem  captivare , 
el  liberatorem  scqui?  Quid  agcndum  est  nobis  in 
nocte,  ni^i  tenebras  diabolicas  de  cordibus  nostrisB44),  quia  ipse  est  caput  et  finis  mcndacii;  et  a  se- 


Imminem  venientem  in  hunc  mundum,  qui  et  ^  dixit : 
Dum  lucem  habeth,  crediie  in  lucem,  «1  filii  Ineiw  d- 
tit  (Joan.  XII,  55}?  Prius  tamen,  dilectissime,  si  vig , 
imo  quia  vis,  disculiamus  quis  sit,  vel  quid  sil  dia 
bohis. 

CAPUT  LX. 

Diabolus  quatis  in  not  sit,  qualiwe  fuerit. 

I>ial>olus  est  enim  angelus  per  superbiam  supert- 
tus  a  Deo ,  qui  in  veritate  non  stetit ;  et  doctor  men- 
dacii,  et  pater  mendacii  *,  quia  ab  ipso  primam  in* 
vcntum  est  mcndacium,  et  ipse  est  meudacium,  sic- 
ut  veracissimus ,  '  Yeritas  Dominus  nosier  Jesus 
Cbristus  in  Evangelio  Joannis  loquitur  (Joan.  viii , 


eicutere,  et  iumen  verum  haurire?  Quid  agcndum 
esinobis  in  iK>cte,  nisi  superbiam  exstirpare,  et  bu- 
militatem  introducere?  Quid  agendum  estnobis  in 
nocte,  nisi  principem  omnium  vitiorum  a  nobis  ex- 
pellererCt  fonteinomnium  bonorum  suscipere?  Sus- 
ctpiamur  eum,  fraier  charissime,  suscipiamus  eum, 
at  et  suscipiamur  ab  eo,  et  videamus  qu»  bona  pne- 
parala  ab  eo  liabeamus,  qui  uos  quotidie  vocat.  Su»- 
cipiamus  jugum  ejus  leve,  etsarcinam  ejus  suavem, 
qui  sarcinam  peccatorum  nostrorum  relevat '.  De- 
^iMDniif  opera  tenebrarumf  et  induamur  arma  lucit 
(Rom*  XIII,  12).  Quid  enim  est  deponere  opera  tene- 
brarum,  nisi  rcnuntiarediabolipompis  etangclisejus? 


melipso  dcccptus,  nos  dcciperc  festinat;  iste  est  ad- 
versarius  ^  cffectus  gcncris  humani,  inventor  ^  mor- 
tis,  superbiaeiustitulor  <i,  rex  *maiilix,  scelcrum  ca- 
put,  princeps  omnium  vitiorum,  persuasor  etiam 
turpium  voluptatum.  Hic  ergo,  cum  ilium  priuiuni  • 
hominem  a  Deo  factum,  Adam  scilicet,  pcarem  om- 
nium  nostrum  intueretur,  sicut  superius  crcbro  ia* 
telligcre  potes,  videretque  eum  ^  ex  liino  terrs  ad 
imagincm  Dci  factum,  pudicitia  ornatum,  temperan- 
tia  compositum,  charitatecircumdatum  ,  immortali- 
tate  vestilum,  aemulus  atque  invidus  tautam  beaiitu- 
diucni  hominem  terrenum  accepis-e ,  quam  *  ipse 
dum  esset  angelus  ,  per  superbiam  cognoscitur  ami- 


£t  quid  est  nos  arma  lucis  mduere '»  nisi  credere  in  C  sissc,  invidit  statim  insatiabilis  homicida  primum  pa- 

VAIUANTES  LECTIONES. 

*  Bened.  inmarg.  hms.,  radicibus.  '  F«fi.,  revelat,  male,  '  Vjn.,  indui.  ^  Fen.,  qui  hoc  dixit.  *  lia 
Bened.^  at  Ven.,  vcrissima  Vcrius,  an,  veracissima  Verilas?  *  Bened.  inmarg. :  tic  m$.  Colb,^  aL^  radix,  ei 
Mic  quidem  Ven.    '  Bened,^  eum  bominem.    *  Bened.,  quod. 

NOTiE, 


•  Vatermendacii^quia^etc.  Quia  Dominus  dixe- 
Tatin  Evangelio  Joan.  viii,  44:  Cum  loquitur  (dia- 
Loius)  mendacium  de  propriit  loquitur,  quia  mendax 
ttt  et  pater  ejut^  Manichxi  ex  hoc  loco  infcrebant 
«atrem  babere  diaholum^  qui  cssct,  sicut  ipse,  mcn- 
dax.  Contra  quos  Augustinus  tract.  42  in  Joan.,  n.  12 
et  I5,iuse  disserit.  Accipc  pauca.  i  In  bis  verbisqui- 
dom  patrem  diai>olum  liabore  putaverunt ,  et  qua»*e- 
bant  quis  cssct  diaholi  pater.  Ilic  vero  detestabilis 
crror  Manichaeorum.  >  £t  paulo  post :  <  Diabolum 
Dominus  dixit  patrem  mendacii Non  oiiim  om- 


c  Inventor  mortit.  Sanctus  Leo  papa  ser.  I  de  na- 
tiv. :  f  Inventor  mortis  diabolus.  >  Sanctus  Tbeophi^ 
lus  lib.  II  ad  Aulolycum  :  c  Diaboliis  principiiiui  et 
origo  fuit  morlis,  (|ux  postmoduni  late  usque  ad  oo- 
stra  lempora  in  universum  gcnus  mortaliura  evagaia 
est.  »  Saitctus  Augustinus  Ub.  vii  Confess.  eap.  %l « 
et  lib.  ui  De  lib.  Arbitrio,  cap.  10,  diabolum  preep^ 
titum  mortit  appcliat,  et  tandem  sanctus  Joau.  Chry- 
sostomus  iii  psal.  i,  lignum  mortis. 

^  Snperbice  inttitutor ,  etc.  Bernardimeu  TcHiit 
Ogerius  serm.  2  in  coen.  Domini :  i  0  servemale. . . 


ni6  qm  mcnutur  pater  mendacii  sui  esL  Si  enim  ab  ^„1  ^^  ^^  auctorem  superbia  deceptus.  .  Videfl» 
Mo  mendacmm  accepisli  et  dixisli ;  tu  quidem men-  sanclumGregorium  in  illud  Job  xli, i5  :  Ipse ast res 
titus  es  proferendo  mendacium,  sed  pater  niendacu  U  ^        univcrsos  fliios  superbiie  Ub.  xxxiv,  cap.  17, 

Moral.  Chrysostomus  hom.  de  orat.  dom.  tom.  V : 


[psius  non  es,  quia  ab  altero  accepisti  mendacium. 
Diabolus  autem  a  scipso  mendax  luU ,  mcndacium 
suum  ipse  senuit,  a  nemine  audivit.  Quomodo  Deus 
.^ater  genuit  Pilium  veritatem ,  sic  diabolus  lapsus 
geauit  quasi  filium  mendacium. . .  •  Nunc  recole 
verba  58  Domini. . . .  Cum  loquitur  mendacium  de 
propriit  loquitur^  quia  mendax  ett  et  pater  ejut.  Et 
roendax  est  ei  pater  mendacii. »  Adde  quodsicutDeus 
dicitur  Veritas,  ita  dlabolus  mendacium^  ut  hic  ait 
ftclinus  :  et  ipte  ett  mendacium. 

k  hte  eit  advertariut.  Sancius  Dorotbcus  do- 
ctrina  II,  De  humililate,  distinguit  hostem  et  adver- 
sarium  :  <  Ut  quid,  inquit^  diabolus  non  solum  ho- 
stis,  scd  adversarius  noster  vocatur?  Hostis  scilicct, 
qpia  boBum  omne,  omnesque  mortales  odio  babct , 
conclisque  insidias  ponit :  Ad\'er$arius  autcm,  quia 
In  omne  operc  bono,  impedimento  nobis  essc  qux- 
rii.  I 


f  Quid  est  perfectura  malum  nisi  dialiolus ,  princqiB 
hujus  mundi,  et  auclor  operis  mali?  »  Augaslinus 
lib.  De  lib.  Arbitrio  supra  cit.,  c  principem  omnium 
peccatorum  »  dicit. 

*  Bic  cum  primum  hominem^  etc.  His  non  absimi* 
lia  sunl  ea,  quse  habet  sanctus  Leo  ser.  4  de  collectts 
et  eleemosyna.  Sic  enim  ait :  <  locentor  ille  anctor* 
que  peccati,  primum  superlms  ut  cideret,  deinde  hi- 
vidus  ut  noceret,  quia  in  veriiate  non  stetit ,  totam 
vim  suam  in  mendaciocollocavit,  omniaque  deoepdo- 
nuingenera  de  boc  venenaiissimo  artis  suie  fonte  pitK 
duxit :  ut  ab  illo  bono  ,  quod  ipse  propria  elatione 
perdidcrat,  spcm  humanx  devotionis  cxcludenety 
eosque  in  consortium  damnationis  suae  traherety  ad 
quorum  ipse  reconciliationem  pertinere  non  potset.  >  ' 


2^  LIKR  EXHORTATlOmS  AD  HENUICUM  FOROJIX.  270 

miiiBOilro^  noi  noainMqueparentei  *  UntU  acliU-  j^  peMinis  haerediialU,  omnibot  qute  cjnt  innty  renni»> 


bttftboniftexspoUavU»msuper  et  pereniit.  Namet  mul- 
tis  bonis  in  prima  ^  rroote  diabolus  nos  exspoliavit, 
id  esl  pudidtia,  coutinentia ,  patientia ,  mansueto- 
dinet  charitate,  immortaliute.  Sic  nos  nudos  ac  mi- 
serabiles  reddidtt»  suisque  pannis  derisit  esse  invo- 
Jutos»  ei  soo  dominio  esse  astrictos ,  alque  ex  ipse 
viocuk)  omnem  prolem  nostram  sibimet  obligavit. 
ExspolUvltuos  pudicitiat  etacdnxit  impndicitia; 
exspoliavit  nos  temperantia,  et  effecit  intemperatos ; 
exspoUavit  noschariiate,  ec  implevit  malitia ;  ex- 
spoliavit  nos  immortaiiute  ,  et  propinavit  mortem. 
His  etiam  lurpissimis  ac  Toe Jissiinis  pannis  nos  poste- 
rosque  nostros  involvit,  ct  scmivivos  reliquit. 

CAPUT  LXI. 


tiemus.  Si  quis  iuque  huic  hxrediuti,  in  qoa  snal 
panni  diaboli,  '  pompas  scilicet  saeculi  * ,  et  angelis 
cjus  renuntiare  neglexerit,  cum  judex  venerit,  sieol 
Evangeli->U  loqiiiiur,  tradetur  debilor  exactori ;  ex- 
actor  autem  debilorem  irudet  in  carcerem.  Anum 
dico  tobu^  didt  Domiiius,  non  extei  ^  indeydonec  r^d- 
dat  nomsimHm  quadrantem  {Matth,  v,  26).  Omne  ila- 
qne  gcnus  humanum  lanquam  paupcrem  cl  pusillum 
divina  Scriptura  commendat  Dco  diccns  :  Tibi  dere^ 
licttti  est  paupcrf  pttpillo  tu  eri$  adjutor  (Psal.  ix,  se- 
cundum  Hebrmoty  x,  v.  14).  Ejusque  adversarium  dc- 
monslrtns,  secutus  a^junxit :  Contere  brachium  peC" 
catoris  etmaligni  (/6fi/.,  15).  Adsit  Dominus  noster 
Jesus  Ghristus  pius  el  misericors,  qui  aliquam  n:isc- 


Q»«BMenUrdu,bolo  tenuntiondum :  el  mxHii  con-  B  rlcoT^m  Imic  el  pnpillo  •  et  panperi  •  exhibeat. 


tra  eum  expoittdatio. 

Ei  qnia  sic  ^  sic '  miserabiliter  alrocissimus  hostis 

circa  nos  egit,  imo  quia  sic  egit  ^,  eia,  frater  charisr 

sioie,  eia ,  renunliemus  huic  damuosx  hxreditati.  Pu- 

pilli  effecii '  sumus :  autcquam  exactor  ^  veniat  Um 


quia  c;)llidum  atque  ferocissimum  adversarium  pall- 
tur,  el  jam  jam  '  pupillus  in  sua  causa  defldt :  qua- 
propier  suus  adversarius  pravis  artibus  dccipereeuM 
festinat.  Adsis,  Domine  Jesu  Christe,  pupillo  idoneut 
defensor;  sta  in  causa '  iiliusqui  jussisii  '*  recu  jodi- 


VARIANTES  LECTIONES. 


fen, 

papil.  in  causa  deUcit  sua.    "  ven.  tn  marg, 

NOTiE. 
«  Prima  fronie.  De  prima  acie  aliquid  dicimus  in  sanctus  Ca^sarius  hom.  12  inler  cdius  a  Baluzio  in 
notis  ad  can.  5  concil.  Forojulien.,  lit.  b.,  quic  huc  supplem.  Biblioth.  PP.  tom.  XXVII  pompas  (iiaboli 
fciere  etiam  possunt,  pnesertim  si  allegorice  adaciei  eo  ferme  modo  interpreutur  quo  supra  Paulinus.  Sic 
belliquc  dispositiones  crcdamus  Paulinum  hoc  loco  Q  eiiim  ait :  i  Quas  sint  pompa;  diaboli  prope  nullus 
allusisse.  i  Frons  eiiim  in  acie  est  qurc  adversum      ignorat :  Umen  ex  parte  aliqua  dicerc  necesse  est. 


bistein  specut,  »  ut  il)i  dicimus  ex  \egetio  lib.  iii, 
cap.  14.  S'isi  mavis  proverbi«ilitcr  esse  dictum  ccn- 
leodom ;  quas  enim  initio  alicujus  rci  occnrruiii , 
jmma  fronte  visaesse  dicunUir.  Iliijus  adagii  frcqiieiis 
est  usus  apud  Latinos,  ait  Erasinus  iii  adag.  Cbil.  I. 
ceiitur.  IX,  n.  88. 

^  Et  quia  siaic  miserabiliter,  Geminalio  viinora- 
lionis  iiilendit,  ut  diximns  iu  not.  ad  c :>p.  hujus  libri 
%.  Tale  esl  iUud  Virgilii  lib.  ii,  v.  m  : 

Sie,  o  sic  posttnm  affaii  discedlle  corpus. 

El  libro  IV,  v.  660 : 

Sed  moriamar,  alt :  sic,  lic  juvat  ire  sub  imibras. 

Bxc  figura  familiaiis  videtur  Paulino ,  qui  statim 
habel  i  <  £ta,  fraler  charissime ,  eia ;  remintiemus, 
«tc  » 

«  Exacior  pesnmff  hrereditatis.  Sanctus  Gregorius 
fik.  IT  Moral.  cap.  55  :  c  Qnis  alius  debct  nominc  D 
exaeloris  intelligt ,  nisi  importunus  ilte  persuasor , 
qnl  hamano  gencri  semel  deceptionis  nummnm  con- 
talii,  et  adhnc  qnotidie  czpetere  mortis  debitum  nou 
desislilT  » Idem  repetlt  lib.  xxxix,  cap.  15  :  c  Quis 
ifitUligi  exactor  alios  debet  nisi  qui  semel  in  para- 
dlio  nominl  mahe  persnasionis  nummum  contulit,  el 
noiidieab  eoexieercbujus  debiti  reatum  qnacrit?  i 
Oaoroodo  autem  facu  sit  damnosa  et  pessima  hsec 
haBreditas,  advertit  sanctus  Bemardus  ser.  2  in  vigil. 
Naiiv.  DoDiini ,  sic  inquiens :  c  Crcatura  enlm  sub- 
jecu  esl  raniuti :  et  cadente  homine,  qnem  consti- 
Iseml  Dominns  dominum  domus  sunc,  et  principem 
oantf  poesessionis  sux,  tota  simul  hrcredius  cor- 
niMi  esl.  Inde  distemperatns  aer,  terra  in  operibns 
kJm  nalcdicu,  et  omnia  subdiu  vanitali.  Nec  sane 
repnnbitur  haereditas,  donec  repareiitur  hxredes.  i 

<i  Pamsd  diaboli  fHmpee  scilicetsacnli^  qni  sintpan- 
lu  isii,  io  ilne  capitis  pi^aMxdeniis  dixerat.  Hic  sub 
Bonrine  pompae  sxculi  eos  intclligi  vult.  Et  quidem 


dmnia  spectacula  vel  furiosa,  vel  turpia ,  pomp^o 
diaboli  sunt.  Gul^  vel  ebrictaii  senirc  libidmi  vel 
luxuriae  infelicem  animam  subjiigare ,  ail  ponipam 

diaholi  certum  est  pcrlincre De  adultcriis  vcro, 

vel  homicidiis,  rapinis,  vel  testimoniis  lulsis,  quid  opus 
cst  ut  dicaniur  ad  pouipam  vel  ad  opera  dial>oIi  per- 
iinere,  cum  hoc  nullus  possii  hominum  ignorare?  i 
Hujusmodi  crgo  panuis  qui  vesiitur ,  diaboli  pannis 
vestitus  dicitur  a  Paulino,  forUssc  c  quia,  ut  oixeral 
sanctus  Gregorius  Magnus  hom.  52,  in  Evang.,  ha- 
bet  unde  icnealur.  Quid  enim  suni  icrrena  omnia 
nisi  qusedam  corporis  indumenu?  Qui  ergo  conlni 
diabotum  ad  cerumen  properai,  vestimenU  abjiciat, 
nc  succumbat.  Nibil  in  noc  mun:Io  amando  possidcat, 
nullas  rerum  labcnlinm  deleclationes  requiral ,  ne 
undead  votnm  tegitur,  adcasum  inde  teneatur.  >  Hanc 
autem  renuniiationem  Paulinus  quoque  hic  commen- 
dat,  et  tempestive  snadet  facienaam. 

•  Pupillo  et  pauperi,  pro  pupiilo  et  panpere  genus 
hnmanum  inteliigit  Pauiinus,  utpatet.AlsafictusM| 
Augusiinns  in  hunc  Psalmi  locum  pupiilum  inteUi- 
git,  c  cui  mortuus  est  mundus,  per  quem  camaliier 
geniius  est,et  jam  poiest  dicere,  mnndus  mihi  crocl- 
flxus  est  ci  ego  mundo.  >  At  in  alium  Psalmum  scrl- 
bens  nempe  in  psal.  gxlv  ,  n.  18,  de  omnibus  pro* 
nuntiat :  c  Secundnm  qnemdam  modum  omnes  pu* 
pilli  sumus  ,  absente  paire ,  non  mortuo.  PnpiUus 
enim  secundum  homines  mortuo  patreili. . . .  Tamen 
nos  quandiu  sumus  in  corpore,  ci  peregrinalionis  le- 
cum  incolimus,  absens  esl  paUr  noster ,  ad  quem 
clamamus :  Patir  noster,  qut  es  in  cmlis.  i 

t  Sta  itt  catua  Ulius.  Stare  hic  significat,  ab  aliqno 
esse  eique  favere.  Hoc  sensu  el  in  Scripiuris  usur- 
paUir.  c  Sure  didtur  Deus,  ait  S.  Eiicberius  lib. 
Formular.,  cap.  i,  cum  nos  infirmos,  id  est  suam 
creaiuram  ad  p.i»nitentiam  et  conversionem  parien- 
ter  sustinei.  i  Et  sanctus  Gregorius  hom.  S9  in 
Evang.,  <  stare,  ait,  pugnantis  est  vel  ad|iuvantis.  i 


ri\  5.  PAUUNl  PATRlARCBie  AQU1LE1£NSIS  179 

BliU  bominum.  Eleva  brachium  tuum,  et  contere  A  foerimus,  eisultabil  ille  adrerMriaa  in  conspeeln  piis^ 

simi  judicis,  superiorero  se  esse  nobis  dedamans» 
agens  talem  caasam  apud  talem  judioem.  Habel  enim 
dicere  tunc  ipse  diabolus  :  iEquissime  judex,  judieai 
istam  meum  esse  ob  culpam,  qui  tuus  esse  noiuit  per 
gratiam.  Tuus  est  per  naturam  :  uieus  esl  per  mise- 
riam.  Tuusest  ob  passionem :  roeus  est  ob  suasionero. 
Tilii  inobediens  :  mibi  obediens.  A  te  accepit  iroroor- 
talilatis  stolam  :  a  me  banc  paonosam,  qua  indutos 
esl,  tunicam  *.  Tuam  vestem  amisit  :  cura  mea 
veste  huc  advenii.  Quid  apnd  eum  impudicitia  facie- 
bai,  quid  intemperanlia ,  quid  aTaritia,  quid  ira, 
quid  superbia,  quid  caetera  mea  membra?  EHmisit 
te  :  confugiuro  fecit  ad  me  :  meas  sorores  video  co- 
mitari  cum  iilo.  Quid  eniro  idcirco  ^  faciebat?  Quid 
qaem  Chrislus  sua  gratia  voluit  liberari '.  Nec  sibi  B  cum  superbia  disputabat?  Quid  curo  ira  furie[>at? 


brachium  peccatoris  et  maligni.  Optime  nosti  hnjus 
pauperiset  pupilli,  generis  sciiicethomani  causam,  qnx 
ex  patemo  ^  chirographo  debetur.  Inyentns  est  reus, 
el  obstrictus  ab  adversario  detinetur:  non  est  aiiud 
quemadmodum  nobis  subvenialur,  nisi  ex  tuo  consi- 
lio  et  pemecessario  *■  adjutorio.  Judica  causam  no* 
slram :  defende  quia  potens  es. 

CAPUT  LXll. 

Damon  accusator  in  judicio, 

0  mi  frater  charissime,  quam  felix  anima  quae  tam 
potentem  habet  defensorem !  Ideo  nunc  quaeso  vigilet 
unnsquisque  nostram,  ne  apud  eum  diabolus  in  die 
judicii  suos  pannos  agnoscat,  et  incipiat  reus  detineri. 


roale  blandiantur,  qui  post  acceptaro  gratiam  corrigi 
nolunt,  atque  rarsus  ad  suas  pristinas  redeunt  volu- 
ptates  '.  Exspcctatur  enim  dies  judicii  :  aderit  ille 
SBqnissimus  judex,  qui  nullius  potentis  personam 
accipiet,  cujus  palatium  auro  argeotoque  nuilus  epi- 
scopus,  nec  abbas,  nec  comes  ^  corrampere  poterit. 
Astabunt  omnes  animae,  ut  raferal  unaquseque  se- 
cundum  illud  ^  quod  in  corpore  gessit,  sive  bonum 
slve  malum.  Pnesto  enim  erit  adversarius  diaboius, 
et  recitalmntur  «  verba  professionis  nostrse  et  obji- 
eiel  ^  nobis  in  faciem  quidquid  fecimus,  et  in  qua 
dle  peccavimus,  et  in  quo  ioco,  et  quid  lioni  operis 


Thesaurizavit  sibi  iram  in  dieirae.  iEquissime  judex, 
judica,  inquam  ',  quia  justitia  et  judicium  prirparatio 
sedit  tuce  (Psal.  lxwviii,  14).  Judica  illuro  meum  esse, 
et  mecuro  damnandum  esse.  Uxc  omnia  qu«  hnc 
attulit,  mea  esse  cognosco.  Meus  esse  voiuit,  et  mea 
concupivit :  mecum  puniri  debet;  quoniam  quem  tu 
dignatus  es  tanto  preiio  liberare ,  ipse  se  mihi  voluil 
postmoduro  libenler  obligare.  Heu,  heu !  frater  cha- 
rissime,  poteritne  talis  aperire  os,  qui  talis  ibi  iuve- 
uietur,  ut  juste  ire  cum  diabolo  deputelur? 

60  CAPUT  LXIii. 
Relabi  quam  pericutosum. 


lunc  temporis  facere  debuimus  '.  Et  si  taies  invenli  C     Yideamus  quid  agamus ;  ab  illo  videamus  quomodo 

VARIANTES  LECTIONES, 

*  Ven.,  sic  habet :  consilio :  et  per  necessarium  adjutorium  jud.  cau.  n.  defende,quia  p.  esDomine.  *  Vem.^ 
Tiberare.  *  A  B^nei^.,  voluntates.  ^  Ken.,  secundum  quodincorp.gesserit.  '  B^n^d.,  deberemus.  '  Kefi., 
vestem.    ^  Sic  Beued.;  at  ediU  et  Ven,,  Quid  enim?  idcirco  omnia  faciebat,  quia  ioco  quid.    '  Bened.y  inquil* 

NOTiE. 

•  Causam,  quce  ex  paterno  chirographo  debetur,  Letus  reujiltit.  > 
Maffniflcam  formulam  PaulinusaPauIodidicit,  Paulo 
scnbente  ad  Culos.  ii,  14,  de  Christo  :  delens  quod 
tdtersus  nos  erat  chirographum ,  quem  in  locnm 
Cbrysostomus  hom.  6  inquit :  i  Nusquam  locutus  est 
lam  magnifice.  >  Cbirographum  est  cautio  manu  aii- 
cujus  scripta  vel  subscripta ;  et  proprie  libellus,  quo 

3ui8  pecuniam  se  debere  scripsit.  Ita  Hotomanus, 
oan.  Calv.,  caeterique  jurisconsulti.  Quihuscum  facit 
Chrysostomus  lib.  c,  cum  ait :  est  c  cliirographum 
quando  quispiam  est  reus  debendi«>  Quod  innuit 
i|Uoque  Jttvenaiis  lib.  v,  v.  795,  sat.  ult.  : 

Debitor  aut  sumptor  pergit  non  reddere  nammos  , 
Yana  super  vacui  dicens  chirographa  ligni. 

Kiatinguebanlur  chirographa,  quando  solutio  a  debi- 
lore  credilori  facta  fuisset;  $olutione  chiroorapho 
isuud  facto,  ait  Ulpianus  1.  soiutione  ff.  ad  exhiben- 
dnm.  Quia  vero  debita  ad  fiiios  haeredesve  transeunt, 
hinc  cum  redderentur  chirograpba  defunctoram , 
filiis  haeredibusve  reddenda  erant,  ut  palel  ei  Juliano, 
ff.  de  legal.  i,  1.  hiqusmodi  §  Si  ita.  Sed  de  his 
rebus  vide  si  lubet  jurisconsullos ,  el  praesertim  B. 
Brissonium  formular.  lib.  vi.  Noveral  Paulinusoptime 
vim  hqjus  verbi,  ideoque  quasi  ei  Jure  explicans  qn» 
dixerat,  addit  :  Inventus  est  reiis,  et  obstrtctus  ab  ad- 
versario  detinetur,  Optime  autem  dixit  Paulinus,  ge- 
nus  bumanum  lenen  fiaterao  chirographo,  id  est  quo 
Adain  tenebatur,  de  qao  Chrysostomus  1.  c. :  i  Tenc- 
hal  diabolus  cbirographum  quod  Deus  fecit  Adamo 
dioens  :  Qtio  die  e  ligno  comederis,  morieris.  Hoc  ergo 
eliirographuro  tenebat  diabolus,  nec  id  nobis  dedit 
Christns,  sed  ipse  scidil.  Quod  quidem  est  ejns ,  qui 


b  Nec  comes.  Quare  comitem  inter  ssculares  di- 
gniiatesrecensuit,  caeteris  silentio  praeteritis?  Nimt- 
ramquia  Enrico  comiti  scribebat.Comitis  enim  ducis- 
que  noroina  etsi  varia ,  saepe  tamen  confundebantur 
ut  dicemus  in  disserlaiione  prima,  |  6.  Hoc  idem 
adverterunt  Patrcs  Benedictini  in  adinonitione  buic 
iibro  pncposita.  Poterat  quidem  cxteras  laicales  di- 
gnitates  nominare  :  comilis  vero  non  poterat  ouiit- 
tere,  cum  ad  comitem  scriberet.  Cum  autem,  csieris 
omissis,  banc  retineai,  indubinm  est,  comitem  eum 
fuisse,  cui  scril)elal. 

c  Recitabuntur  verba  profestionis  nostree.  Profes- 
sionem  hujusmodi  indicat  Augustinus  de  Symbolo  ai 
^  catechum.  lib.  iv,  cap.  1,  ipsos  sic  alloi^uens :  c  Huic 
( diabolo  sciiicet  inimico )  vos  renuntiare  profesai 
estis,  in  qua  professione,  non  hominibus,  sed  De^  ec 
angeliscjus  conscribentibus  dixistis,  Renunlio.  Ex 
hac  angelorum  scriplura  recitabuntur  haec  verba 
professionis  nostrae.  >  Unde  CyriilosHierosolym.,  Ca* 
tech.  mystag.  i  de  Baptisroo :  c  lilud,  inquil,  non 
ignores,  quod  nuxcunque  dicis,  illa  praeseriim  for- 
midabili  hora  (baptismi)  scripla  sunt  in  iibris  Dei 
al>scondilis,  ut  si  quid  deinceps  adversus  iila  pronun- 
tiata  oatraverls,  tauquam  prdcvaric;\tor  judiceris.  > 

A  Objiciet  noifisinfaciem,etc.  Higusmodi  flgurata 
locutione  usus  esl  eliam  Cbrysostomus  hom.  iO  iu 
Genes.  :  c  Si  adversarium  nostrum  praeverterinms, 
dlabolum  dico,  qui  in  die  ilio  ob  laciem  nostram 
stabiL...  noslri  ipsorum  facti  accusalores,  in  tanlam 
misericordiaiu  provocai>imus  Douiinura,  ul,  eic.  > 
Yide  ciuid  siinile  in  Pelro  Ceilensi  lib.  De  panibus 
cap.  io. 


LIBER  EXHORTATIOMS  AD  HENRICUM  FOROiUL.  Vil 

Obereoittr ;  videamus  et  caveainus  ne  in  vacuum  gra-  A  Deum :  eotUetnf^antei  ne  qui$  deiit  gratice  Dei^  ne  qMu 
liani  Dei  sascipiamus  ^ :  sed  integro  corde,  perfecta-     radix  amaritudinit  sur$um  germinant  impediaifet  per 


que  fide  renuntiemus  atque  spernamus  tam  damno- 
Mm  diaboli  *  haereditatem,  ne  pupilii  et  pauperes 
lemaoeainos.  Recitetur  in  medio  noslnim  senteiitia 
beati '  Apostoli  terribilis  terribiliterqae  prolata,  qu» 
torda  simnl  et  corpora  nostracontrcmiscerefaciat. 
Aii  enim  :  Voluntarie  peccantibus  nobis  po$t  acce- 
pUm  noiitiam  teritati$,  jam  non  relinquitur  pro  pec- 
cati$  hottia :  terribilit  ^  aulem  quadam  extpectalio 
fmdicH,  et  ignit  (gmulatioy  quce  consumptura  ett  ad- 
urtariot,  Irritam  quis  facient  legem  Moyti^  tine  ulla 
miteratione  duobu$  vel  tribu$  tettibH$  moritur  : 
fuanto  magi$  putati$  deteriora  mereri  $upplicia,  qui 
Filium   Dei  conculcaverit,  et  $anyuinem   ie$tamenti 


iUam  inquinentur  multi  {Heb.  iii,  12  $eqq.).  Et  paulo 
post :  Videle  ne  recu$eti$  loquentem,  Si  enim  iUi  qui 
increduli  fuerunt  verbo  Dei^  non  effugerunt,  recusantet 
eum  qui  tuper  terram  loquebatur  :  multo  magit  not 
qui  de  ccslis  loquenlem  nobit  avertimur  ^* ,  cujut  vox 
movii  ierram  tunc,  modo  autem  repromitit  dicent.  Ad' 
huc  temely  ei  ego  movebo  non  $olum  terram^  $ed  et  ccd- 
lum  {Ibid.,  25  et  uqq,).  Quod  aulem  adhuc  semel, 
dicit,  declaral  mobilium  translationem  tanquani  fa< 
ctorum,  ul  maneant  ea  qux  sunt  immobilia.  Itaqua 
regnum  immobile  suscipientes,  babeamus  gratiam, 
per  quam  seniamus,  placentes  Dco  cum  metu  ct 
reverenlia  :  etenim  Deus  nosler  ignis  consumciis  est. 


poUutum  duxerit,  in  quo  $anctificatu$  e$l ',  et  Spiri-  B  qui  consumplurus  est  adversarios.  Accedamus  ad 


IM  gratitB  contumeliam  feceritf  Scimue  enim  qui 

«fixil,  MUd  vindictam  et  ego  retribuam  *.  Et  iterum, 

Quia  judicabit  Dominue  populum  $uum.  Horrendum 

eu  etum  incidere  in  manu$  Dd  ^itenlif  {Hebr.  x,  25 

titq. ).  Et  paulo  post :  Nolite  itaque  amittere  confi' 

dentiam  veUram^qwe  magnam  habet  remunerationem. 

Patientia  enim  vobi$  nece$$aria  e$t,  ut  voluntatem  Dei 

fuiewtee  reporteti$  promi$$ionem.  Adhuc  enim  modi- 

am''  aliquantulum  qui  veniuru$  e$t  veniet  et  non 

tardabit  reddere   unicuiqne   secundum  opus  suum 

(Ibid.,  35).  Hoec  enim  verba  non  ex  me,  sed  ei  ipso 

qvi  dixit,  An  experimentum  eju$  quceriti$,  qui  in  me 

itqntur  Chrittut    (II  Cor.  xiii,  5),  profluxerunt.  Ex- 

teadamas  aciem   oculi  cordis  ',  et  videamus  :  et 


eum  antequam  consumamur  ab  iUo  :  postulantes  ab 
eo  urere  ^'  cor  noslrum  et  renes  nostros.  Et  iterum, 
Quoniam  probatti  nos,  Deut ,  igne  nos  examinatti, 
ticut  examinatur  argentum  {  Ptal.  lxv,  10).  Apcr- 
lissime  enim  patet,  quia  si  bic  ab  illo  non  urimiir, 
illic  velut  adversarii  consumemur.  Ait  enim  Aposto- 
luB,  Nemo  se  circumveniat,  nemo  se  seducat  inanibus 
verbis,  quia  quxcunquc  seminaverit  homo ,  haec  ct 
metet  (  Ephet.  v ,  6 ;  Cal.  vi ,  8 ).  Non  aliud  liiigua 
loquamur,  et  aliud  corde  :  ue  simus  Judas  et  *  Ue- 
rodiani :  alii  in  prodilione  ",  alii  in  confessione, 
alii  in  dissimulalione,  sed  alii  *'  in  vcrilalis  bumili- 
tale.  Ideo  cum  vero  corde  in  plenitodioem  fidei  pro- 
peremus,  aspersi  ^  corda  a  conscientia  mala.  Tenca 


aurem  cordis  accommodemus  ad  terribilem  Apostoli  C  ,^^5  f^^^i  noslnc  confessionem  indeclinabilem ,  et 


sententiam  perspiciendam  etinvestigandam.  Munde- 
i&QS  oculum  *  cordis,  imo  ipsa  iux,  quam  desidera- 
aos  videre,  mundet  cor  nostrum,  et  sit  a  pcccatorum 
loiebris  ipso  miserante  mundatum.  Beati  enim,  ait, 
iM«/o  corde,  quoniam  ipti  Deum  videbunt  {Matth.  v, 
S)-  Noo  sit  nobis  bic  labor  inutilis  ad  perniciem,  sed 
0%  ad  salutem.  Curramus,  dum  lucem  babemus, 
%  teoebrae  nos  comprehendant  {Joan.  xii,  55).  Et 
ilenim  Apostolus  hortatur  nos  intentissime  dicens  : 
^'iiM  fiMntfs  ei  toluta  genua  erigite,  et  grettut 
^^fctot  facite  pedibut  vettrity  ut  non  claudicant  quit 
W;  iiia^'i  autem  taneiur.  Pacem  tequimini  cum 
^*uuto   et  tanctimamam  f  ttne  qtut  nemo  videbit 


bonorum  operum  incboationem  non  descramus,sicut 
csl  consueiudinis  quibusdam  :  sed  consolantes,  el  ** 
tanlo  niagis  quanlo  viderimus  appropinquantem  diem 
]udicii« 

61  CAPUT  LXIV. 

Malorum  carmt  detcriptio  ex  Scripturit :  et  in  eam 

declamatio. 

Teramus  camis  nostne  superbiam ,  quia  caro  est 

qu»  animam  perdit,  et  totam  superbiam  affert :  et 

qui  in  carne  teminat,  sicUt  Apostolus  ail,  de  cama 

et  metet  corruptionem  (Gal.  vi,  8).  Caro  est  quae  re- 

dpit  diabolum  :  diabolus  enim  «  seminat  in  came 

nostra  semina  sua,  id  est,  bomicidium,  fomicatio* 


VARIANTES  LECTIONES. 

*  Bened.^  suscepissemus.  *  Bened.y  diabolicam.  *  Ven.^  Pauli  apost.  ^  Ven.^  est  autem,  qnod  non  est  tn 
^ttoto.  *  ita  Ven.  et  loent  Apottoii ;  ai  Bened. ,  sanctificati  estis,  ticut  et  infra.  *  Ego  reddam.  ^  Ita  Ven. 
ft  loeut  Apott,;  at.  modicnm  deett  apud  Bened.  *  Ven.  addit.  nostri .  *  Ven. ,  oculos.  *'  Betted.  in  marg.  tie : 
Itt  nti.,  vtdg.  «icleiii  avertimus,  Gngc.  htovTpifOfuwc  At  ed.,  advertimus.  Ven.  in  corp.,  advertimus.  :  in 
Mrf. :  ai.  avertimus.  *^  V>ii.,  uri.  "  Bened.  in  marg. :  mtt.  Colb.,  alii  in  perditioneni,  in  confiisionem,  In 
diMimubitioBem.  Ai.  edit.  { Ven.),  in  perditionem,  in  confusionem,  indissimuiationem^  "  Ven.  deett  alii  hic. 
'^  Ven,  non  kabet  eL 

NOTiE. 

•  Ju4a$  et  HerodiatU.  Redargnens  Paulinus  viros  D  ut  Judas  :  alii  in  CQnfessione^  alii  in  ditsitnulatione, 
dnplioes  corde  jure  producit  Judae  et  Herodianorum      ui  Heredianf. 


exempU.  U\e  eni  n  Rabbi  Dominum  voeal,  et  oscu- 
JiUir  dicens,  Ave  Rabbi,  qucm  acta  prodebat,  ui 
esl  Uatth.  xxvi,  50.  Hi  autem  ipsum  verbis  circum- 
Teniunt,  ut  capiant  eum  in  termotiet  ut  est  ibid.  xxif, 
16,  dicentes  :  Ma^itter ,  tdmut ,  qtda  verax  ei,  et 
tpiam  Dei  in  verttate  docet^  etc.  Qiiod  explicat 
ftlatiiii  addens  :  a(fi  i»  verditione^  alii  iu  confet^ione. 


b  Asperti  corda  a  contcientia  mala :  sic  quidem 
legnnt  PP.  Benediclini,  et  Veneta  editio.  Suspi- 
cor  lamen  legendum  non  atpersi ,  sed  abstersi  coT" 
da.  Aspergere  proprte  non  est  mundare,  ut  est  abs- 
tergere. 

«  Diabolus  seminat,  etc.  Aliis  verbisboc  idem  ^VsK\ 
Petrus  Chrvsok)g\w  senn,  W  ;  1  Vc)\^\^%  V^ast^iii^ 


S.  PALUM  PATUlAACHie  AQUILEi£NSlS  %1^ 

concupisconliain ,  libidincm ,  iram ,  rixam ,  A  I>omino,  Et  data  e$t  ei  pote$tas  a  Domlno  in  facultau 


275 
nem , 

ebrictatem,  superbiam,  furtum,  et  omnem  suggestio- 
uem  malam,  dicente  Apostolo ,  ffon  est  nobis  coUu- 
etatio  tulverius  carnem  et  sanguinemf  sed  adversu$ 
Mpiritus  aeris  *  hujus  *,  adversus  spiritalia  in  ccelestibus 
(Ephes.  n,  12).  De  diabolo  dicit,qui  spiritus  malusi» 
est,  et  non  yidetur.  Et  Ipsc  spiriius  nequissimus 
projectus  est  de  coelo  cum  angelis  suis ,  de  quibus 
dicitur  in  Apocarypsi  :  Ecce  projectus  est  accusator 
fratrum  nostrorum ,  qui  accusabat  iltos  die  ac  nocte^ 
et  ipsi  vicerunt  eum  propter  sanguinem  agni  (ApocaL 
XII,  10).  De  quo  Apostolus  dicit  :  Datus  est  mihi  sti- 
mulus  carnis  mecPy  angelus  Satancequi  me  colaphizet: 
Propler  quod  ter  Dominum  rogaviy  ut  discederet  a 
me ;  et  dixit  mtVit,  svf/icit  libi  gratia  mea  :  nam  virtus 


et  in  eame  ^  ejus  {Job.  i,  12).  Et  iterum,  Dabo  ftH 
illum  in  potestatemf  prceter  animam  itlius  {Job,  ii,  6) : 
earo  enim  concupiscit  adversus  spiritum :  spiritus  an* 
tem  adversus  camem.  Hcec  autem  sibi  inmcem  adver" 
santur  ut  non  qucecunque  vuttis  itta  *  facialis  {Gat.  t, 
17).  Garo  est  misera  bcstia  «  qux  gravat  animaniy 
dicenle  Apostolo ,  Qui  in  carne  sunt  piacere  Deo  non 
possunt  (Rom,  Yiii,  9)  :  Iterum  ipsa  Yeritas  DomiBus 
noster  Jesus  Christus  de  se  ipso  dicit :  Spiritus  qui" 
dcm  promptus  est ,  caro  autem  infirma  (Mattk,  xxTiy 
41).  Garo  enim  nostra  in  malitia  sempcr  yult  potens  ^ 
esse ;  in  abstincntia  autem,  id  est  in  jejunio  et  in  t!- 
giliis  et  oralioiiibus  ac  bonis  operibus  infirmam  se 
esse  flngit.  Garo  nostra  est  quae  nos  demergit  in  fo- 
rn  infirmitate  perficitur  (II  Cor.  xii ,  7  seq,).  Item  '  B  veam ,  diccnte  Apostolo,  Mortificate  membra  vesira 


ipse  rcpetens  dicit :  Yideo  atiam  tegcm  in  membris 
meis ,  repugnanlcm  legi  mentis  meo! ,  et  captivantem 
me  in  tege  peccati,  quw  est  in  membris  mcis  (Rom,  \ii, 
23).  Iterumipse,  Ego  enim  mente  servio  tegi  Dei^ 
carne  autem  tegi  peecati  (Ibid.  25).  Et  itenim  :  Nihil 
nunc  damnationis  est  his  qui  sunt  in  Christo  (Rom. 
vin,  1).  Garo  est  quse  recipit  diabolum ,  ct  camem 
habet  diabolus  in  potcstatc ,  non  aniroam ,  ideo  dicit 
Apostolus,  Datusestmihi  stimutus  carnis  meo?  ;non  di- 
cit,  animce  mece  ',  sed  carnis  mece  angetus  Satance. 
Denique  Job  in  camc  tcntatus  est  a  diabolo ,  dicente 


quce  sunt  super  terram^  id  esty  fomicationem^  immwH' 
ditiam^  tram,  rixamf  et  caetera  qu»  sequuntur  (Col, 
iii,  6).  Et  ilcrum  :  Curam  carnis  ne  feceritis  in  con^ 
cupiscentiis  vestris  ( Rom.  xiii ,  14).  Itaque  morti^* 
ceinus  carnem  nostram  per  abslinentiam ,  et '  jeju- 
nium,  et  vigilias,  et  orationes,  ne  vobis  adducat  dia- 
bolum  cum  concupiscentiis  malis.  Garo  autem  data 
est  nobis  quasi  animae  bellum  :  qux ,  si  mortificetur, 
adducii  Yitam ;  si  nutriatur ,  pneparat  se  contra  ani- 
mam  ad  bellum.  Laudo  autcm  illum  qui  carnis  suae 
polest  babere  ^  potestatem.  Dum  infirmitatem  carnig 


VARIANTES  LECTIONES. 

^  Dened.f  carnis.  Ven.,  acris.  Hanc  setigimus  quia  minus  tiistat  ab  Apostoli  textu.    *  Ven.,  idem.    '  In  Vetu 
deest  mex.    ^  Ven.  non  habet  in  carac.    '  Bened. ,  ea.    '  Ven. :  iu  jcjuniis,  et  orationibus,  et  vigiliis. 

NOTiE. 

inter  fidelcs,  inter  sanctos  peccatum,  inter  pacificos  G  piens sed  bonus  creatus  propria  voluntate  factiis 

liteSi  ititer  simplices  dolos ,  inter  iunocentes  uequi*     est  diabolus.  > 


liara  gralis  serere  consuevit.  > 

*  Adversus  spiritus  aeris  hujus.  Non  integra  verba 
cx  Apostolo  profert,  sed  potius  scnsum,  quam  vcrba. 
Non  me  latet  dxmoncs  cx  viliis  ad  qutxt  nos  inci* 
lant,  nomcn  sortiri,  et  pcccati  illins  s^iritus  voca^, 
ad  quod  provocant  hommcm  puta  avariti»,  invidiss, 
ctc,  62  ^^  quidcm  a  Jo.  Cliinaco  in  Scala  Paradisi 
vocatur ,  spiritus  tuxuria;  dxmon  promovens  opera 
carnis,quem  auctorOpcris  iaiperfecti,  hom.  15,dixit 
iptrilttm  camis.  Hic  tamen  locum  habere  non  potest 
hiyusmodi  interpretalio,  utdicatur  carnis  spiritus, 
uti  legunt  PP.  Benedictiui.  Eicnim  praeterquam  quod 
videtur  aniithcsis  se  ipsam  destruens  et  vitiosa 
compositio  carnis  spiritust  locus  Apostoli  non  obscure 
iudiGat  iegendum  e&se  in  Paulino  aerist  non  earm*  : 
dicit  enim  nobis  essc  fo//ttcralionem  adversus  mundi 
rectores  tenebrarum,  contra  spiritatia  nequitice  in  cee-  D  quod  pessimum  est,  et  prsecipitem  agit.  Eodem  modo 


«  Caro  est  misera  bestia.  Efferos  carais  sensus  gn- 
phice  depingit  Philippus  solitarius  in  Dioptra  rei 
Clhrislian;»  lib.  ii ,  cap.  1.  Accipepauca  ex  anima  et 
carne  ibidem  colloquentibus.  c  Anima,  Ut  sqs  se 
in  lutum  abjicit  et  contaiuinat ,  et  in  eo  se  jiicande 
volutat :  similiter  tu  stolida  mihique  exitiosa  facis. 
Ut  porcus  quippe  spurcissirous  cupiditatibus  cantsli- 
bus  inquiuaris,  et  me  poiluis  penitus....  Caro,  Car 
ita  loqueris,  doroina,  cum  tu  iinperiuni  in  me  teneas  T 
Tu  ceu  eques  equum  versas  me  quolubet...  Anima. 
Uaud  vera  dicis,  ncc  quod  res  est :  simililer  eoiM 
fads  ut  equus  ferox,  intractabilis,  hal>enas  respueos, 
calcitro,  et  percussor,  cum  lupaium  mordens  et  per 
loca  prsecipitia  currens  equitem  trahii,  hinnit ,  dih 
mum  ungula  puisat ,  sessoremque  quamTis  imimi 
et  frena  tenentem,  si  furere  coepcrit    sella  excutic. 


lestibus,  iuuiiens  doimones  incolere  aerem  nobis  cir- 
cumfusum;  quod  scripsit  intcr  cxteros ,  qui  hoc 
diierunt,  etiani  Honorius  Augustodunensis,  qui  lib.  i 
De  iniagine  mundi,  cap.  53,  sic  ait :  c  In  hoc  (aerc) 
commorantur  dxmoues,  cuin  tormento  diem  judicii 
praestolantes.  Ex  qiio  sibi  corpora  suniunt,  dum  ho- 
ininihus  apparent.  >  Uxc  ratio  suasit,  ut  retinen- 
(tam  prae  aliis  Venetam  lectioncm  putarem,  qu£  ha* 
I)et  aeris  non  camis.  Yidc  sanctuin  Augustinum  ser. 
!222,  edit.  noviss. 

^  Spiritus  matus  est.  Pluries  hoc  nomine  in  scri- 
ptura  dxmon  coropellatur.  Nos  quoque  supra  in  no- 
tis  ad  cap.  CO  libri  hujus  attulimus  vcrba  Chryso- 
Biomi,  quibus  eum  matum  profectum  appcllat.  Nec 
taincn  putes  vciiin  a  natura  lalem  fuissc.  Bonum 
cnim  D>^us  creavit  :  ninlum  se  fecit.  Sanctus  Cvriliiis 
Ilierosolymitunus  Caiechesi  ii  Illumiiiatorum  sic  ail : 
/  PeccavH  uoD  ex  iiccs&sitalc  natune  vitium  susci- 


nunc  quidem  iiiter  nos  se  res  habeL  Os  tibi  li{;iie«m 
et  frenoram  impatiens ,  ut  equus  oontra  hiouis,  nee 
duci  facile,  nec  converti  potes,  sed  me  potius  duesrey 
rapere,  et  tyrannice  tractare  conaris.  » 

^  Caro  in  matitia  potens....inabslinentia  ikfirwsMm 
Scite  quidam  apud  Coraelium  in  cap.  xxy,  4,  Eceli* 
per  divitem  mendacem  carncm  inteiiigit.  Sic  eiim 
ait :  c  Dives  mendax  est  caro,  quiahaec  mentitur 
se  iion  posse  subire  kdbores  virtuiis,  cum  eos,  si  velit, 
capessere  possit ;  v.  g.  cum  dicit  se  non  posse  jcja- 
nare  ob  defectum  viriuiu  mentitur ;  naro  habet  yires 
ad  fornicandum  :  cur  ergo  non  habeat  vires  ad  jcje* 
nandum?  Uabet  vires  ut  serviat  mundo,  luultosel 
magnos  pro  eo  labores  toicret :  cur  nou  halflsai  Tiret 
ut  serviat  Deo  ?  » 

^  Qui  carnis  suoo  potest  habere  potestatem.  Paidiisff. 
de  verb.  sisiiif.,  I.  polestatisy  ait :  c  Potestaiis  verbo 
plura  signilcantur.  In  |tcisona  inagibti-atuuiDi  iiupe- 


f77  LIBEIl  EXHOHTATlONiS  AD  HbNRlCUM  FOROJUL.  t7« 

iKutrae  liincmus,  salulem  aaimae  noslrae  negligiinus.  A  a"^  laaLisU  noacsl  libi?  Ncc  tu  cffugjes  |MBnaui 


0  aninia  ^  niisera,  quid  dids,  quam  caro  sic  foriitcr 
gravat?  dicenle  Salomone»  Caro  quag  corrumpitur^ 
ffifgravai  atdmam  {Sap.  ix,  15).  Et  iterum  repctit, 
Os  qnod  menlilur^  occidit  animam  (Sap.  i,  14).  Vx, 
TO  anim»  miserae,  quam  caro  persequitur!  Caro  no- 
stra  quolidie  contra  animam  pugnat :  et  nos  contra 
camem  pugnare  quotidie  debemuSt  sicut  Apo&tolus 
pnccipit :  Si  seeundum  carutm  vixerilis^  moricmini : 
n  autem  ipiritu  faaa  carnis  mortificaveritis  ^  viveti$ 
{Rom.  TI1I,  15).  Omnem  suggestionem  malamcaro 
ooocupiscit  et  demonstrat ;  caro  concupiscit  omne 
malum ;  caro  hortatur  maleficia,  caro  provocat  iram. 


dum  ipsa  patitur  gebennam ;  nec  enim  sine  te  poterit 
judicari  in  die  judicii.  Quare  non  consentis  spiritui 
et  animx  nostrae,  sicut  Evangelium  te  bortator ,  di^ 
cens  :  Etto  cotuentiens  adversario  tuo  dum  ei  eum 
ipto  in  vtn,  hoc  est  in  boc  saeculo,  ne  forte  tradat  U 
judici,  hoc  est  Cbristo,  et  ^judex  tradat  te  miniUritt 
boc  est  angclis  malis,  et  ministri  mittant  ie  in  carco- 
rem ,  boc  est  in  gehennam  :  non  exie$  inde ,  donee 
reddas  novissimum  quadraniem  (Matth.  v,  25,  26),  id 
est  minimum  peccatum. 

CAPLT  LXY. 
Alia  malorum  carnis  congestio. 


caro  provocal  homicidium,  caro  provocat  adulterium  B     Quid  cs  lu  *  et  quid  nobis  praestas,  nisi  dctrimcn- 


et  rixamy  caroinserit  ebrietatem,  caro  portat  omnem 
ooacupisceniiam  malam  bujus  saeculi ,  et  omnia  mala 
caro  desiderat.  0  caro,  bestia  crudelis,  quid  habes, 
quid  gravas  animam,  quoe  nihil  desiderasset  nisi  Deo 
servire,  si  tibi  inimicx  non  se  junxisset?  Tu  autem, 
caro  misera,  non  solum  le  ipsam  occidis ,  scd  et  ani- 
mam  occidis  *.  Non  suflicit  tibi  perditio  tua ,  sed 
adhuc  animam  vis  in  infemum  demergere  '•  Yse  tibi 
inima ,  qua:  carnem  accepisli  contrariam ,  quae  nec 
ipsa  intral,  *  nec  te  permittit  introirc  ^  in  regnum 
coilorum !  0  caro  mala,  quid  qua^ris,  quid  desidcras? 
Non  vis  laborcm  sustinere  ?  non  vis  inquieta  cou- 
quiescere?  suffocas  animam,  ut  versa  vice  tu  sis  do- 
nina,  et  illa  ancilla.  Bogo,  quare  gravas  animam, 


tum  animae  nostRe?Qui  te  ^  nutrit,  ad  malum  fa- 
ciendum  te  nutril ,  quia  non  ^  pcccat  anima  nisi  per 
camem ,  sicut  scriplum  cst  :  Anima  quce  peccaverii 
ipsa  morietur  (Ezech.  xviii,  4).  Yerbi  gralia  dicit  ali- 
quis  ^.  Aniina  quomodo  potcsl  pcccarc,  cum  non  vi- 
deatur?Quid  potesl  timcre, '  cum  ipsa  non  tenealur? 
Ipsa  caro  peccat,  qux  animam  gravat :  et  aniroa  a 
came  superata  consentit  carni  in  pcccatis.  Caro 
euim  prxceps  est  ad  libidinem,  improba  ad  pctulan- 
tiam,  frequens  ad  luxuriam,  invcrecunda  ad  foiiiica* 
tionem,  crimcn  quotidie  crimiui  superponens  *,  pec* 
catum  peccatis;  non  cessat  pessimis  deteriora  con* 
jungere;  voluntate  crudelis,  vana  etinsipiens,  8em« 
per  ad  malum  prona,  ad  bonum  ^  excusabiiis  ei  pi- 


YAIUANTES  LECTIONES. 


*  Ven.y  aninia  nostra  uiisera.  *  Ven.^  necas.  '  Bened.^  demergi.  ^  Ven,^  intrare.  '  apud  Bened,  deest 
et  *  Bened.  in  marg, :  mss,,  quis.  Ven,  sic,  Quid  es  tu  ?  Quid  uobis.  "^  apud  Bencd,  deesl  aliquis.  ^  Be^ 
wtf.  in  marg. :  Ita  mss,  potiores;  atducum  edit,,  tcnere.    *  Ven,,  supponcns. 

NOTifi. 

riam ,   in  persona  liberomm,  patria  potestas ;  in  G  qn^  sic  obralt  tcrram  camis  sux,  ut  ei  possit  spi- 
persona  servi,  dominium.  i  Caro  servi  rationcm  ha«     nas  et  tribulos  gcrmiuare^ 


let,  anima  domini.  Laudandus  igitur  ilie ,  qui  scit 
eiercere  potestatem  et  imperium  in  carnem  suam, 
leqae  iibm  patiiur  jngnm  servitutis  excutere. 

•  Nee  ipsa  inirat,  nec  te  permittit  introire^  etc. 
lpS3  non  iiiirat,  non  quia  non  resnrgct»  sed  quia  , 
Dt  ait  Apostolus  I  Cor.  xv,  50  :  Caro  ei  sanguis  re* 
$iium  Det  possidere  non  possunt ,  neque  corruptio  cor- 
nntionem  possidebit,  Quid  autem  nomine  camis  in- 
tflli^at  hic  Apostolus,  accipc  a  Chrysostomo  bom. 
42,  m  1.  c,  et  hinc  incntem  Paulini  assequeris.  Dicit 
enini  hoc,  c  Ut  discas  quod  malx  actiones  in  regnum 
non  Introduciint;  et  ideo  subjunxit :  neque  corruplio 
JBcorraptelam  possidebit.  Iloc  est  vilium  non  possi- 
del  gloriam.  >  Dicere  igitur,  Caro  non  intrai  ei  in^ 
tfan  non  permUtii  in  regnum ,  nibii  aliud  est,  quam 
difere  opera  cnriiis,  id  est  peccata  non  intrant,  nec 
intrarc  pcrmiltunt.  Quis  euim  adeo  desiperet,  ut  di- 


«  Non  peccat  amma  rdsi  percamm,  Equidem  actio- 
nes,  quse  exterioribus  potentiis  egent  ot  flaut,  per 
camem  fieri  neccssc  est.  llic  autein  non  inest  diffi- 
cultas.  De  actionibus ,  et  per  consequens  de  Dcccatis 
mere  03  intemis  ratio  potior  est  dnbiiandi.  Num 
sciiicetpossit  anima  peccarc  (idem  dicito  l>ene  facere, 
eadem  enim  est  raiio,  puta  de  bona  vel  mala  cogi- 
tatione)  non  mediis  seiisibus.  Yerum  docente  divo 
Tboma  1  p.,  q.  83,  a.  7  et  alibi  ssepe,  <  <]uod  impos- 
sibile  est  inteliectum  secundum  praesentis  vita;  sta- 
tum,  quo  passibiii  corpori  conjungitur,  aliquld  intel- 
ligere  in  actu,  nisi  convertendo  se  ad  phantasmata  i ; 
phaniasiuata  autem  aim  a  corporalibus  sensibos 
et  organis  dependeant,  ot  manifestum  est,  neccsse 
est,  ut  cogniiio  intdlectus  a  sensibus  dependeat. 
Yoluotas  autem,  qua  peccatum,  imo  quodeunque 
bonum  vel  malum  fit ,  cuin  sequatur  ducium  hileUe- 


M  camem  hanc  materialein,  corpus  scihcei  nostrum  d  etus,  quia  cxca  est,  consequens  est,  ut  illumiiiato 


MHi  infratnnim  rcgnnm  Dci ,  qui  confitemur  carnis 
resurn*ctionem ,  ct  vilam  xteriiani?Sicut  enim  infia 
dicit  camem  non  effngere  poenam,  cuin  aniiiia 
gehcniiam  patitur,  scilicet  propter  opera  carnis 
adiui^sa  :  ita  bic  non  est  e  regno  excludenda  beati- 
Rcaca  anima. 

^  Qni  te  nntrit ,  ad  matum  fadendum  te  nutrit. 
IHnc  snnctns  Leandcr  iii  regula  cap.  15  sorori  FIo- 
reiitin:e  scri!>eb»t :  <  Dura  est  coihtiiio  nulrire  con- 
Ira  qiicm  dimioes ,  et  camem  prupriam  sic  alere ,  ut 
sentias  contumaccm...  Quid  poterit  caro  nutrita  car- 
uitnis,  nisi  erampcre  ad  libidinem,  miserainque  ani- 
mam  cradelilale  luxurix  dobaccbare?...  Quod  si 
ahatineiiiia  marciduni  corpus  vix  a  lege  pcccati,  quat 
liabitat  in  mcmbris  iio:>tris,  probibenius ;  quid  facict 


per  phantasmata  intellectu,  ab  organis  et  sensibus 
corporis  et  ipsa  dependeat.  Elx  hac  doctriiia  duo 
axioroata  confecta  sunt  scbolarum  sermonibus  trita  : 
Voluntas  non  fertur  in  incogmtum.  Et  Nihil  esi  in 
inteileciu  quod  prius  non  fuerii  in  sensu.  £rgo  iionani 
aut  maluro,  quod  fit  ab  anima  ,  a  cnme  depeudef. 
Iloc  idem  sed  pianiori  doctrina  explicat  Phiiippns 
Solitarius  in  Diopira  rei  Cbristiaiiae  iib.  u,  cap.  1 , 
quem  vide. 

^  Ad  bonum  excusabiliSf  id  est  excusationem  pne* 
tendens.  Uic  enim  active  significat,  iion  passive, 
quemadmodum  ejusmodi  veriialia  haec  apnd  Lafinos 
significare  soleiit.  Quod  est  sreculi  viiio  verlendmu 
pvtius,  quam  Pauiiuo. 


r9  S.  PAULIiM  PATRIARG1L£  AQUILEIENSIS  S80 

lerrioia,  velox  ad  mortem,  ad  viiam  difflcilis ;  cn\  A  suratam  abstinentiam,  qua  superflua  veotris  refre* 


exosa  suntopera  lucis,et  tenebrarum  •  aroanllssima; 
quia  cadere  diligit,  surgcre  negligit ;  amara  est  illi 
saius;  et  dulcis  perdilio;  de  malo  semper  corruens 
in  deterius,  et  de  pejori  in  pessimiora  ^  deflueus;  in- 
quieta  et  iropatiens,  flammis  gehennse  animam  cir- 
cumdans;  injiciens  *  se  inter  gerroina  cupidiiatis  et 
atariliae,  vanitatis  et  arroganti»,  irx  et  impalientiae, 
caeterarumque  nequiiiarum,  *  ad  superflua  et  inho- 
uesta  se  deprimit,  abstrahens  se  a  coelestibus,  et  de- 
lectans  in  terrenis ;  relinquit  verilatem,  festinal  hau- 
rire  vanitatem,  et  verba  mendacii.  Et  quid  plura? 
Sicut  tinea  «^  lanam  devoral,  et  sicut  ignis  ligna,  fe- 
num,  et  stipulam  consumit :  ila  caro  rebeliis  et  deli- 
cata  animam  consumit  et  concremat.  Quid  tu  ad 


netur  edacitas,  quse  me  p«>rimit.  Da  castitatem  cor- 
dis,  quae  me  impollutam  reddat.  Da  munditiam  spiri- 
tuSt  <inia  immunda  carnis  luxuria  me  demergit.  Da 
manus'  largiflnasad  erogandum  eleemosynas»  qoo 
tenax  avaritia  respuatur.  Da  dilectionis  amorem,  qoo 
zelus  exstmguatur  invidix.  Concede  tolerantiai  pa- 
tientiam,  per  quam  ira  crudelis  bestia  superata  de- 
flciat.  Tribue  aeterni  gaudii  spem,  qua  tristitiae  ani»- 
ritudo  demulceatur.  Pac  iutrinsecus  mentem  de 
bono  opere  gloriari  in  te,  ut  vanae  gloriae  foras  ex 
me  non  procedat  jaclantia.  Dona  etiam  mihi  in  om- 
nibus  tenere  justitiam,  magnanimitatem,  tempetan- 
tiam ;  et  fac  me '  cum  simplicitate  esse  pmdentem, 
ut  et  I)eatam  vitam  sinceriter  agam,  et  mahim  pm- 


haec  anima,  quid  tu  ad  haec  respondes?  Dicam,  in-  B  denter  fugiam  **;  atque  fraudulentam  et  deceptoriam 


quit ,  Redemptori  meo ,  antcquam  carne  exuar , 
quid  ad  h^c  respondeam ,  ct  ad  quod  bonum  corpus, 
quod  inhabito  incitare  voluissem. 

CAPUT  LXVI. 
Oratio  anim(B  ad  Deum  adver$u$  mala  carms, 
Non  sit  in  me,  obsecro,  Domine,  concupiseentia  U- 
bldinis,  sed  amor  puIcherrinuB  castitatis.  Sim  ad 
malum  audiendum  tarda,  ad  verbum  tuum  festina, 
ad  perflciendum '  acceleraus.  Sim  in  tuo  timore  sol- 
licita,  in  amore  perfecta,  in  fide  constans,  in  spe 
uuilatenus  dubitans.  Dilectione  proximi  ferveam, 
odii  ardore  non  urar,  nec  invidiae  livore  tabescam. 
Sanctum  semper  opus  in  me  spira  ut  cogitem,  com- 
pelle  ut  faciam.  Suade  me  ^  ut  diligam  te,  confirma 


astutiam  diaboli.inielligere  valeam,  ne  me  per  spe- 
ciem  boni  fallat  ^* ;  et  discernere  ralionabiliter  va* 
leam,  et  prsevidere  quid  boni  agam,  vel  quid  mall 
refligiam.  Fac  me  post  haec  mitem,  benevolam,  pacl* 
flcam,  mansuetam,  sine  simulatione  esse,  omnibus 
bonis  concordem,  in  vigiliis,  in  jejuniis,  in  orationi- 
bus  constanier  strenuam.  Da  etiam  in  mansnelu- 
dine  moderatum  sermonem  *',  adipisci  silentium»  ut 
loquar  quod  condecct,  taceam  quod  loqui  non  opor- 
tet,  vel  quidquid  cx  virlutum  fruclu  confcrre  digna- 
beris.  Da  sine  aliquo  errore  immaculatam  tibi  ser- 
vare  fidem,  et  juxta  tidem  Qigna^'esse  opcra  mea,  ul 
fidem  rectam  opere  pravo  non  polluam ;  et  te  quem 
credendo  confiteor,  male  vivendo  non  denegem;  et 


roeut  teneam  te,  custodi  me  ne  perdam  te.  Non  in-  C  tequem  strenua  fide  sequor  actu,  negligenti»  ^^  ope- 


grediatur  nec  requiescat  in  domicilio  meo,  ubi  tua 
debet  esse  mansio,  pes  superbise,  ncc  guke '  concu- 
pisceutia,  fomicatio  nec  avaritia,  invidia  nec  ira, 
tristitia  nec  vana  gloria.  Sed  profundam  humilitatem 
posco  a  te,  qui  dixisti :  Super  quem  requiescam  nisi 
Buper  humilem  et  quxetum,  et  caetera  *  (Ua,  lxvi,  2)? 
Da  mihi  profundam  humilitatem,  qua  curvetur  al- 
titudo  carnis,  *  superbia  quae  me  suflbcat.  Da  men- 


ribus  non  offendam.  Fac  me  in  sancto  conversaulem 
"  proposito,  sequi  justitiaro,  diligere  roisericordlam, 
amare  veritatem,  rcfulare  mendaciuro,  falsum  nihtl 
meditari  vel  loqui  '*;  te  indesinenter  timere,  te 
amare,  te  diligere,  tua  prsecepta  servare,  paoem  cuia 
omnibus  sine  dolo  retinere,  "  discordes  sine  simula- 
tione  ad  concordiam  provocare,  charitatem  cunctit 
insimulataro  ofibrre,  nullum  scandalizare,  nulli  me 


VARIANTES  LECTIONES. 

^  Bened.  inmarg.^  inter  se.  Bened.  In  marg, :  ita  mss.  fort,  tegen,,  superfluxa  et  inhonesta,  vel  ut  in  m$$^ 
Theod,  a  secunda  manu^  ad  superflua  et  inh.;  not  hanc  seligimus  tect,  quia  minus  abstrusd  visa  est,  Ven.  ric^ 
neuuitiaram  superflua  :  inhonestis  se  dep.  *  Bened,  in  marg,:ms,  Co/6.,  alacra.  ^  In  Ven,  deest  me. 
'  Ven,  sic :  nec  gula,  nec  concupiscentia ,  nec  for.,  nec  av.,  nec  inv.,  nec  ira,  ncc  trist.,  nec.  *  In  Ven.  deeti 
ctcaetera.  ^  Ven,^  carnis  superbise.  '  Ben«if. ,da  velle  largifluas.  '  Ita  Ven.;atBened,sic  :  fac  mecmii 
aimplicitatem  esse  prudentem.  '^  Bened,,  refuffiam.  ^^  Hic  add,  editi :  et  ne  ib  aliquo  decipiar,  nec  idi* 
quem  decipiam.  Ven,  hcec  inter  unc,  [  1.  "  Ven,  duas  lect,  hie  hahet  in  corp,  sic  :  Da  etiam  mihi  ie  nmK 
suetudine  moderati  sermonis  adipisci  suentium.  Altera  in  marg, :  Da  etiam  in  mans.  non  simiiiatum,  led 
moderatum  sermonem,  ut.  "  Bened,  in  marg, :  ms,  Colb,y  dignain.  ^^  Ven,  sicsequor,  actu,  et  negligen* 
tiae.  ^'  Ven,t  conversari.  ^*  Ven,  add,,  Fac  me  te  lndesinenter.  ^'^  Editi  et  Ven,  inter  ans,  (subditoa 
opprimere ;  me  prae  omnibus  peccatorem  inspicere). 

NOTiE. 

*  Tenebrarum  amantiuima,  hoc  quoque  vocabu-  D  ^d  instar  comparativi  protulit. 


lum  inusitatam  habet  siguificationem;  est  enim  idem 
ac  al  diceret  Paulinus  charissima,  Nisi  forte  sub- 
intelligas  ipsam  camem  esse  tenebraram  amantis- 
siinam,  sicut  odit  opera  lucis. 

^  In  pessimiora  defiuens^  pro  in  pejora;  veram 
Qoandoque  et  superlativa  more  comparativoram  ef- 
ilruntur.  Dixit  Seneca,  epist.  108  :  <  Ita  taroen  ut 
quoram  abstinentiam  interrapi,  roodo  servero;  el 

auidein  contineiitiae  proximiorem.  >  Propiorem  erai 
tceodum,  sed  superlaiivum,    quod  est  proximus, 


«  Sicut  tinea,,.  sicut  ignis,  etc.  Job  xiii,  28  :  Cen- 
sumendus  sum  guasi  veslimenium,  quod  eometiiiur  a 
tinea.  In  quem  locuro  sanctus  Gregorius,  lib.  Mor. 
xf,  c.  25 :  <  More  tineae  camero  tenlatio  quasl  ve- 
stero,  de  qua  exiit,  consumit.  >  De  igne  ioem  Job 
XXXI,  12 :  Ignis  est  usque  ad  perditionem  devortuu^ 
et  omnia  eradicans  genimina.  Ubi  sanctus  Gregorius, 
lib.  Moral.  xxxi,  c.  9  :  <  Si  animx  perverso  ordine 
caro  dominatur,  ignc  iuxurise  omnia  bene  prolata 
concremantur.  > 


9SI  LIBER  EXHORTATIONIS  AD  HENRICUM  FOROJUL.  «82 

pneferrev  ted  omuibus  inferiorein  judicare,  reveren-  j^  sumens.  Ideo  longa  irahens  suspiria,  damilando  di- 


tiam  et  timorem  non  propter  timorem  potentum,  sed 
ob  Aliissimum  exhibeie;  senforibaa  obedieiitiuB,  et 
cliaritalem  ^  xqualibus  offerre  * :  gratiam  opportuuoe 
diJectionis  junioribus  oslendere  ';  fralerna  onera 
aive  pericula  aequanimiler  sustinere^;  cunctis  si- 
nul  prodesse,  non  obesse ;  nuUi  nocere,  nidli  adver- 
sari,  miUam  calumniarf ,  nulK  offendiculum  ponere, 
millam  judicare,  nulli  delrahere,  nulli  injuriosam 
eisey  nuilius  carpere  vitam,  nullius  explorare  semi- 
tam,  sed  de  me  ipsa  tantum  esse  sollicitam,  malum 
pro  malo  nequaquam  rependere;  injurianim  mea- 
ram  nec  memorem  esse  ullatenus  nec  viudicem,  sed 
ia  omni  bonitate  superare  malitiam;  maledicenti 
kenedictionem  parare;   iniroictim  et  amicnm  04 


cam  :  iHfelix  ego  homo^  auit  me  Uberabit  de  corpore 
mortii  hujn$f  Gratia  iki.  Per  quem?  Per  Jesum 
Chriitum  Dominum  nostrum  {Rom,  vii,  2i,  25). 
Hxc  velim,  o  Jesu  Salvator  ^^  bone,  redeniplor 
optime»  baec  veiim,  qux  hucusque  nunc  supplicando 
deprecata  sum;  hxc  et  IiaH^  deprccor;  quia  pretio- 
sissimo  sanguine  tuo  redempta  sum,  ut  propter  car- 
nis  corruptionem  non  peream  in  xternum,  non 
veniam  io  mortem  secundain,  neque  in  lerram  obli- 
vionis.  Hxc  voxmea  inauribus  miscricordix  tuse  so- 
net,  ut  tuam,  non  carnis  faciain  voluntatem  :  et 
omnis  inens  mea  tc  mediletur,  in  te  '*  delectelur,  te 
sequatur,  te  confitealur,  quia  redimendo  *' me  in 
sternum  misericordia  tua  esl,  et  in  tua  misericor- 


4Uigere ;  coDvicia  et  contameUas  irascentium  sasti-  B  ^^  revixi  perdita  peccatis  *^  adolesceiitiae  meae,  et 


■ere,  non  rependere  ',  injurias  cilo  obUvisci,  ot- 
Jnisori  meo  ignoscere,  ad  veaiam  concedendam  sem- 
per  paratam  esse  :  aliena  non  concupiscere,  nec 
^Mcasione  qualibet  auferre  :  mea  vero  non  halienti- 
raisericorditer  erogare.  Advenam  *  et  peregri- 
propter  te,  qui  redemisti  me,  retinere,  esurien- 
reficere,  siticntem  potare,  hospitem  coUigere, 
Dodam  operire,  visitare  languidum,  requirere  *  car- 
ceratoffi,  consolari  tristem,  afllicto  el  lugeiiti  com- 
pati,  Don  habenti  praebere  necessaria,  victum  et 
vestitam  dividere  cum  egeno,  amplecti  indigenam, 
fovere  domesticum,  amare  peregrinum,  redimere 
captivaro,  suscipere  '  advenam,  tueri  pupillum  et 
orpfaftinum,  suffragari  viduae,   subvenire  oppresso. 


egi  pOHiitentiam  coram  te  quia  servasti  miUi  tempus 
coDversionis,  qux  consideraus  peccata  niea  coro- 
puncta  sum,  et  te  inspirante  egi  pcenitentinm  coram 
te.  La^ta  jam  inde  libi  nunc  et  semper  innume  as 
gratias  refero,  quia  ut  invenirem  te,  tu  prius  qu;e- 
sisti  me;  ut  redircm  ad  te,  tu  coinpulisti;  ut  veriie- 
rarer,  ^'  tu  sicut  **  pius  Pater  \espexisii ;  ut  confile- 
rer,  tu  es  operatus ;  ut  me  recognoscens  plangercm, 
tudedisti  mihi.  Pone,  Domine,lacrymns  meas  incon- 
spectu  tuo  (Psal,  lv,  9),  et  pervenint  ad  le  in  coelum 
deprecatio  mea.  Adesto,  precor,  et  subveni,  atque  in 
manibus  tuis  coromendatam  tibi  ine  ipsam  suscipe, 
UI)erans  me  de  ore  sxvissimi  draconis,  et  de  mana 
atrocTSsimi  infcrni.  Cum  acceperis  me,  et  auferes  do 


praestare  aaxUium  desolato ,  disrumpere  colligationes  C  medio  umbrje  roorlis,  imo  dednccs  in  somitaro  lucis, 


mfkHaiis  {ha,  lviii,.  6);  vel  quaecunque  pra^cepto- 

nun  tooram  documenta  declarant,  dUigenter  creilere 

etittdiip,  ardeuter  invesligare,  prudenter  scire,  fesU- 

aaiiter  exercere,  desideranter  implere,  et  coram  te 

bunileffl  semper  existere  :  ut  surgam,  non  dcjiciar ; 

eri^,  non  subruar ;  ascendam,  non  descendam  : 

<iaia  earo,  cam  qua  inhabito,  semper  perducere  me 

vuU  ad  peccatum,  mecum  vult  ooronari,  sed  uon 

meeom  decertare.  Nullum  pessimiorem  *  paUor  bo- 

ttem,  qoam  coipus  meum  in  quo  inhabito  ^*.  Est 

eniiD  qaasi  ieo  sobversor  in  domo  mea  {Eccli,  iv» 

S5),  ondique  me  pestifero  morsu  dUacerando  con- 


in  clarissimam  regionem  viventium.  Colloca  me  in 
caulis  tuUssirois  greguin  tuoruro,  qiiia  tu  es  pastor 
bonus ,  qui  reqiiiris  et  reducis  perditam  ^^  ovem, 
tueris  et  salvas  inventam  :  saiias  et  foves  langui- 
dam.  Et  tu  es  misericors  Doniinus,  qui  sperantes  iu 
te  non  confundis,  requirentes  le  non  derelinquis; 
revertentes  ad  te  nou  respuis,  sed  exsultando  et 
laudando  suscipis,  atqiie  in  aetema  beaUtudine  una 
cum  sanctis  et  elecUs  tuis  aetcrnaliter  regnare  con- 
cedis  :  quia  est  tibi  cum  aeterno  Paire  et  Spirita 
sancto  una  deitas,  gloria,  virtus,  ^'  imperium  et  po- 
testas  in  saecula  saeculorum.  Amen. 


VARIANTES  LECTIONES/^ 

*  Ven.  addit^  sine  despectione  aequalib.  *  Ed,  et  Yen,  add.y  principibus  et  potenlibus  Cbristianl5  In 
Nlo  resistere,  sed  in  omnib.  obtemperare.  *  \en,  et  Ed,,  patemum  affectum  monstrare.  ^  Hic 
fvofiie  add,^  amicam  velut  animam  meam  dUigere ,  proximum  sicut  memeUpsum  amare.  '  K«ii.  sic : 
ooa  repeodere  mjurias,  sed  cito  obl.  offensioouro  mearuro  et  ignoscere.  *  Sic  Vefi.,  at  Bened,,  erogare : 
fiWer  q.  r.  m.  reUnere  esurientem,  et  deinde  rcficere.  *  Ven, ,  incarceratum.  *  Ven,^  susientare. 
J^,  pejorem.  ^  Ven,y  babito.  *^  Ven,  nc :  salvator, bone  redemptor,  b.  v.  q.  bucusque  supplic.  d.  sum 
ttc  deprecor,  quae  pretiosissimo,  etc,     "  Bened.,  et  delectet.     **  Ven.,  quia  redemisti  me,  in  aeler.  miseri- 

eriniis  ina       i^  R^M;«/#  MAf^Mf  «M  M>A»,#.   .  ;Mf«»My«M....«  tr^:»:  ^fM..    V:j.i^     ^t  0..»»^«-:  ^  ».A»«..:a    ^..^^:.v^  ^^^,^ 


cordia  tua. 


iened,  notant  in  marg. :  interponunt  Editi  et  ms,  Vtcfo.,  et  surrcxi  a  mortuis,  quoniam  segre- 
gasti  me  a  peccaUs  adol.  "  Bened,  in  marg,  sic  monent :  ita  mss.;  at  editi^  ut  vererer;  certe  lectio  edit,  est 
csmenantsor  cum  sequentib.  **  Vefi.  ad,  pastor  et  pa.  "  Sic  Ven, ;  at  Bened,  sie :  reducis  p^ita,  U  et 
nl«  iaTCota :  s.  et  f.  ianguentia ;  omittunt  enim  ovem.    ^*  Ven,^  et  imperium. 


tt3 


S.  PAUUNUS  PATfiUnCHA  AQlJlLElGNSIS, 


^ 


65  CONCILIUM      FOROJULIENSE 

A  SANCTO  PAULINO ' 

IN  CAUSA  SACROSANCTiE  *  TRINITATIS  ET  INCARNATIONIS  VERBl  DlVIia 

CONGREGATUM  | 

Sub  Lbome  papa  III^  anno  Domini  796  •  et  Caroli  Magni  23,  in  Italia  ;  PiPim  cero  gu* 

/t{tt  15. 


I.  Ret^nante  Domino  nostro  JesQ  Christo  in  perpe- 
tuum  super  omnes  ccelos,  et  snper  omnem  terrtm, 
Rege  f«gnm,  et  Domino  dominantium,  cujus  regnum 
6tf mpitemuDi  est,  qui  est  super  omnia  Deus  benedi- 
c*.u8  insxcula.  De  cujus  largissinuc  benignitalis  manu 
Invictissimi  princlpes  dominus  Carolus  ac  Pipinus 
donativo  pietatis  ejus  susccplo  regalia  sceplra,  ipse 
opitulante  prosperis  gubcrnare  rel>us  probantur. 

II.  Anno  igilur  fclicissimo  priuiipalus  eonim  tertio 
et  vicesimo,  et  quindocim  (a)  canonicis  siquidem  evo- 
catum  sylbbis  fratemum  quorumdam  episcoporum 
contuberaium  Fommjulium  muuicipium  metropolim 
Aquiieiensem  veneranter  coacervatum  conveuii.  Igi- 
Uir  residentibus  ^  cunclis  cx  more  ui  sedilibus  pr»- 
paratis,  assislente  vero  circnmquaque  non  modica 
fnitmm  consentanea  turba,  in  ecclesia  beatxsempcr- 
que  virginis  Dei  genitricis  Mariae  :  immolato  namque 
Dco  primum  in  ara  cordis  sacriHcio  laudis,  et  oratio- 
nis  hosiia  in  allari  pecloris  charitalis  igne  ttoncre- 
mata  :  post  aimstolicam  et  evangelicam  lcctionem , 
hymnisquc  spiritunlibus  salubriter  pnelibatis ,  nec 
dum  valvis  publicis  rescratius  patcfactis,  persistcnle 
nimiram  pro  foribus  vulgi  glomerata  caterva ,  pcr 
secretioris  jiinuac  aditum,  vocante  archidiacono,  in- 
tromiftsus  est  ad  brevem  ^  sacerdotalls  sub  silenllor 
venerabilis  eoetus.  Paulinus  Cbristi  et  Domini  ser- 
vus  bis  verbis  post  paululum  loquendi  prindpium 
dedit : 

0Q 111.  Nulli  prorsus  dubium,  doniini,  sacerdotnm, 
gai  sacras  vencraadorum  canonum  regulas  vigilanti 
non  omiserit  ingenio  sagacius  explorare,  bis  in  anno 
couGiiium  per  unamquamque  proviuciam  fieri  do- 
bere  (Nicdcn.  eonc.  cau.  5,  distiuct.  18),  in  urbe  sci- 
licet,  et  metropoli,  in  quolihet  opporiuno  loco,  Juxta 
metropolitaui  ejusdem  regionis  arbiirium,  et  ut  tem- 
poris  commodias  dictaverit  ordo,  propter  necessa- 
riam  videlicet  ccclesiastic»  dignitatis  curam.  Quin- 
Imo  propter  conflucntia  gercndararo  rcram  confusa- 
qud  negotia,  qux  crebrius  litis  de  radice  spinosis 
rausarum  emergerc  aculcis  contaevit,  ac  per  hoc 
puliulantia  dominici  raris  lrilice;e  nieshis  virentia 
sala  adhuc ,  ut  ila  dixcrim,  iufra  stipul;e  tbecam 
spiiiiualium  fractuum  turgentibus  spicis,  nec  dum  ia 
ilaventes  culmos  aureas  crumpeniesaristas,  nec  dum 

(a)Coiukius  in  Annalilms  ad  an.  795, Icgit, cr  qiun' 
loaecimOf  et    chronologiam   propterea   perturbat. 


A  sterilium  zizanionnn  manipulis  in  uno  Itsoe  ignilli 
funibus  coUigatis  ,  uiiricibus  tnditis  in  p^hia 
flammis,  anibrosis  nihilomiDus  *,  suffugare  [Fort§, 
suflbcare]  Calsitatum  rhamniculis  moiiuntur. 

IV.  Qua  de  re  talia  et  hiijuscemodi  pestifero  4» 
virgulio  fruteta  gliscentia,  plurimorum  niminun  if^ 
nerabilium  /ratram,  qui  agram  curiae  ooelesUft  pft- 
troni  summa  sollicitudinis  cura  exeolere  sunt  d«pa- 
tati ,  radicitus  necessarium  forc  prospectum  estt  vl 
linguaram  falcibus  detrancata  maroescant,  qva 
sxpius  censunB  magisterio  nequitias  recisisTamoi 
lis,  ipsa  quandoque  radicum  materies  veneai  iaftt- 
sione  vitiata  funditus  eveUatur.  Sed  quam  ob  reai, 
juxu  quod  deflnitum  est  in  hac  veneranda  sedCy  ooi 
Deo  auctore ,  non  meis  meritis,  sed  grataito  me  pr»> 

B  esse  munere  recognosco,  per  tot  temporam  cuniCBk 
minime  sil  reverendi  concilii  sessiocelebrata,  TestmM 
scire  non  ambigo  sincerissimam  cfaaritatem.  Nafli 
propter  improbos ,  qui  solenl  irrurapere,  mun^aMt 
tumultus,  propterque  imminentia  praelioraui  teii», 
quse  cireumquaque  per  gyram  ftninm  nostronim  tt^ 
meutiforociuteingraere  non  cessabant,  IntermlsaMi 
interim  hoc  magnificum  opus  procul  dobio  potcfH 
approbari.  Veranuamen  non  penitos  inlermistom 
▼eridicis  valebit  assertionibns  aestimarl.  Nam  qoo- 
tics  revereiidis  principafibus  aooersiti  imperiis»in 
gencrali  celeberrimae  synodi  venerabilium  Patnim 
convcntione  hnnriltiroam  parvitatls  meae  praetentluii, 
quia  ssepius  contigit  adfuisse,  vestris  est  animlf»  01 

^  opinor,  non  cclatum ,  vestrisque  etiam  obtnlibos 
quoties  ciarius  paiuisse  in  promptu,  non  dubito. 
Nunc  autem  divina  opitulanle  dementiay  atlritis  oti- 
que  ferocium  Imrbaroram  superbiae  •  typbo  ereclls 
cervicibus,  auxilio  per  omnia  admlniculante  de  ooelo, 
reddita  jam  quietissima  pace  terris,  superaa  prorsoi 
iargiente  gratia,  paululumque  respirantibos  regalibos 
jussis,  neccssariuro  duximus  snmmopere  feslhiattles 
dilcctissimaro  fratemitatem  vestram,  juxta  prisconm 
canonum  inviolabiles  sanctiones,  in  ono  eoUfgioag- 
grcgari  :  quatenus  insoiaUle  charitatis  vfiocoto  coM- 
gati ,  suppliciier  eum  exorantes,  qui  suis  dignanter 
scse  fidelibus  rcproroisit  in  medio  adfuturam,  obi 
io  unum  duo  vcl  tros  in  ejus  fuerint  nomine  coo- 
grcgati.  Sicque  sub  ejus  praesentia ,  licet  indigni, 

Quindecim  litlcras  canonioas  oportct  intelligi,  missas 
ad  totidem  provincix  Aquiiciensis  episoopo»,  Haild. 


tB5 


CONQUUH  FOROJULIENSE. 


iM 


^us  Umeo  famuli  conslituti,  incipiamus  Jam  jamque  A  iare«  culiiore  pollas  sensu,  quam  8tyk>,  cupio  re<k>» 


ipso  auctorey  et  consummatore  nostri  certaminis,  el 
perfectore  operum  nostrorum,  quin  polius  suorum , 
magis  dicam,  quam  nostronim  operum  perfcctorem, 
qaia  omnia  ejiis  sunt,  et  dc  illius  cuncta  gratis  susci- 
p.iiius  roanu.  Scriptum  quippe  est  :  Omnia  opera 
wostra  apcratus  est  in  nobis  (haia  ixvi,  12).  Diiigentl 
profccto  ciigcntcs  cura,si  qua  sunt  irrita,  elenoriiii  ^ 
siatione  pcrsistentia,  quoe  sacris  oporteat  valenter 
legibus  coerceri,  pneterita  corrigere,  praesentia 
sufTulciendo  constitncre ,  futura  prxcavendo  titare. 

Y.  Sed  quoniam  ad  hujns  spiritualis  sdiGcii  fa- 
bricam  constituendam  fundamenta  sunt  primum  fl- 
dci  iiiLilomiiius  profondius  Jacienda  super  illud  Yide* 
Itcet  infleiibile  fundamentain  modis  omnibns  Inse- 


lere,  propter  varios  videlicet  hxreticomm  erroref, 
diversasque  quonimdam  simplicium  suspiciones,  noa 
alteram  componerc  vcl  docere  fldcm  coosentio,  sed 
eam,  qmm  a  sanctis  Patribus  traditam  onmia  since* 
riter  sxcula  susceperunt.  Scio  namquc  quihusdam 
In  ^  synodalibus  fuliis  esse  sancitum,  aJ  rcfellendas 
siquidem  novas,  et  inuUiplices  haerescs,  pneserlim 
propler  frandulentam  flctamqiie  Nestorii  vcl  Euty« 
ehis  falsidicorum  pestilcntiumque  virorum,  non  fi<- 
dcm  dicam,  sed  potius  pcrfidiam,  non  licerc  cui- 
quam  alterius  fidei  Symliolum  doccrc  vcl  componere. 
Scd  absit  a  nobis  proculqiie  sit  ab  onini  corde  fidell 
allerum,  vcl  alitcr  quam  illi  inslituerunl,  SymI)oIiim 
vd  fidem  compoiicre  vel  docere.  Sed  jiiita  eoruin 


ren  Ja ,  de  quo  per  Paulum  dicitur  :  Fttndam^n/iiifi  B  sensnin  ea  fortasso,  qose  propter  veritatis  compen- 

dium,  minus  quam  decet  a  simplicibus  vcl  indoctis 
Intelliguntur,  cxponcudum  docrevimus  iradere,  ac 
memoria  mandavimus  eam,  ipsumqiie  tcxtum  sym» 
boli  rctinerc  :  quateiius  juxta  Apostolum  idoncus  stt 
hdmo  Dci,  ad  omne  opus  bonum  paratiis,  ad  resi- 
stcndum  non  sano;  fidei.  Ait  enim  ipse,  %ine  fide  im-- 
possibile  e$t  Deo  piacere  (llcbr,  xi,  6).  Ilinc  alias 
scriptum  cst,  Sisi  credideritis,  non  intelligetis  (Ita. 
Tii,  i\j  juxta  LXX).  Ipse  cniin  admirabilis  Joctor 
probibet  variis  nos  et  percgrinis  ab;liici  (Hebr.  xiii, 
9),  sanam  tamen  doctrinam  docet  fidelihus  modis 
omnibiis  praedicari.  Enim  vero  non  est  in  argumento 
flJci  addere  vel  minucre  ea  quae  a  sanctis  Patribiis 
primi  ordinis  fronte  ipsum  ^  bene  salubriterque  sunt  promulgata,  sccundum  eo- 


enim  atiud  nemo  polest  ponere  prceter  id  quod  posi- 
lem  est^  quod  est  Christus  Jesus  (I  Cor.  ni,  il).  Cu- 
jus  nimirum  fundamcnti  constrnctionem  del)et  inor- 
dinata  manu  jactata  fulciri.  Glamat  pn)fecto  illa  prse- 
cooia  voce  in  amoris  Cantico,  in  c^jus  tbalami  cou- 
structione  iLTCJaciuntur  altius  fundamenta,  ordinala, 
ait,  tJi  me  charitate  (Cant.  ii ,  4).  Cuiquc  loiige  ante 
prophetico  repromittcbatur  oracnlo,  Sternam,  in- 
qoiens ,  per  ordinem  lapides  tuos ,  fundabo  te  in  sap- 
^iro(Isa. uv,  1 1). Per  sappbirum  quippe, qui  aeiream 
iogit  simulando  pulcritudinem,  fidei  simillimum  non 
iDconvenienier  demonstrat  mystcrium, 

VI.  Primum  ergo  visum  cst  mihi,  omnium  miiiimo 
Bomini   servorum  in 


teitam  symboli  salubritcr  a  sanctis  e.!itum  Pntribus 
qoasi  lineam  in  dircctum  &  normulatim  aequo  mode- 
nminc,  in  fundamenti  hujus  spiritalis  xdificii  mo- 
le,  iutrinsecus ,  ac  forinsecns  tendere ,  ut  coaequata 
)iita  illius  rectitudinis  normnlam  tota  nostri  operis 
(abrica,  hinc  inde  cathoiicae  fidei  libratim  subiuissa 
peq)endiculo ,  rcctios  ad  aitiora  excrescens,  conve- 
oientcr  in  utroque  pariete,  xquis  disputationum  me- 
lila  funiculis,  in  summa  scientige  arte  perrectionis 
colmen  veridicisassertionibus  fulciatnr.  Persistente  ^ 
aotem  hujus  invisit:ilis  aedificii  aH|uaIiter  tricamerata 
structura ,  quatuor  prorsus  virtutnm  altrisecus  po- 
lilis  subnixa  fomicibus ,  jamjamque  triplici  purpn- 
reoque  io  funiculo,  qui  difficile  mmpitur,  aureum 
jocundius  snspendatur  decus  oraamcnt';ram. 

07  ^-  ^o^^  inviolabilem  igitur,  et  nico  sensu 
modis  omnibus  inscrendam  Symboli  definitioncm, 
a  venerandis  vidclicet  (sicut  dictum  est)  olim  prac- 
soUbns  sancto  revciante  Spiritu  mirabiliter  pncliba- 
Idun  :  a  treccntis  siquidem  decem  ct  octo,  qui  apud 
Kicaeam  Bitbyniae,  et  centum  quinquaginta  qui  apud 
Constantiiiopolim.  De  mysterio  namque  sanctx  et 
niirabHis  Trinitatis  planiore  me  rcpromisisse  profi- 
leor  sermone  dictumm  :  sophisticas  per  omnia  ver- 
boram  *  pbalcras  deviiautes,  sed  et  isagogicas  argu- 
mentomm  relinquentes  inexlricabilcs  conclusiones, 
fimpUcitcr  propter  simplicium  menles ,  liquidiusqiie, 
yt  humano;  pcrmittit  possibililas  infiraiilalis  :  vcl 
ccrtCy  ut  ipsa  de  sc  sancta  digiiatur  Trinitas  TtvC' 


mm  sensum  recte  sentire,  et  exponendum  eorum 
subtilc  siipplcre  ingciiium ;  sed  adderc,  vel  miuiiere, 
esl  subdnle  contra  sncrosanctuin  eomm  sensum, 
alitcr  quani  illi,  callida  tergivcrsatioiie  diversa  sen- 
tirc,  et  confuso  stylo  perversnm  dogma  componcre, 
ac  per  hoc  impio  ore  potius  jactantcr  gai  rire,  quam 
docere  prscsumere.  Plurimorum  c  etcnim  cnthoiico- 
rum  virorum,  ccclesiaramque  Dei  cultonim,  sacr» 
fidei  compositnm  vciierabile  legitur  opus,  aliis  qui- 
dem  vcrbis  dissimilique  calamo  resonante,  sed  eun- 
dem  seusuni,  enndcmquc  ingenii  inlellcctuin,  con- 
corditer  inviolatae  fidci  uno  assertionis  redolerc 
probantur  docuiuento.  Nam  si  recenseatur  Nicaeui 
Symboli  series  vencranda,  nihil  aliud  de  Spiritii 

j)  sancto  in  ea,  nisi  hoc  inodo  rcperiri  poterit  promul- 
gatum  :  et  lit  Mffc(Ki»,  inquiunt,  Spiri(ttiii.  Quid  est 
ergo  dicere,  et  in  Spiritum  sanctum?  Qoomodo  acci- 
pienda  est  tam  brevissima  eoram  profcssio,  nisi  ut 
patenter  detor  inlelligi  inentium  eomm  inlegrae  fidei 
religiosa  devotlo,  et  in  sanctum  Spiriium,  sicut  et 
!n  Patrem,  ei  in  Filium,  probabilitcr  credidises, 
qnemadinodom  poslea  a  sanclis  Patribus  ceulum 
qninquaglnta,  qui  constestali  suiit  symboli  fidem 

•  Nicxnl  coDcilii  inviolatam  perenniier  pcrmanere? 
Suppleverant  tanien,  quasi  exponcndo  coruin  sen- 
som,  et  in  Spiritum  sahcium  confitentur  sc  crcderc, 
Dominom,etvlvificatorcm,  exPatreprocedeiilem,cum 
Palie  ctFilio  adorandum,etglorificamluin.IIxc  cniiu 
et  csctera  qu£  scquunlur  in  Nicxui  Syiuboli  sacro 


287  S.  PAULLNUS  PATRIARCiiA  AQIJILEIENSIS.  m 

dogmaie  immi  habenlur,  sed  et  posUnodum,  propier  i^  ram  gerens  omniuin  Ecclesianim ,  cum  de  Joanois 


oos  videUcet  hxreticos,  qui  sussurraDt  Spiritum 
ganctum  solius  esse  Patris ,  et  a  aolo  procedere  Pa- 
tre,  additum  est :  Qui  ex  PatTe^  Filioque  procedit, 
Et  tameo  non  sunt  hi  sancU  Patres  culpandi,  quast 
addidissent  aliquid,  vel  minuissent  de  fide  trecea- 
tonim  decem  et  octo  Patrum,  quia  non  oontra  eorum 
acnsum  diversa  senserunt,  sed  immaculatum  eorum 
intellectum  sanis  moribus  supplere  studuerunt.  Di- 
dicerant  itaque  centum  quinquaginta,  qui  intuleruot 
a  Patre  prooedentem,  evangelista  testante,  repro- 
uiisisse  discipulis  ipsum  unigenitum  de  suo  Spiriiu  : 
Spiritut  qui  a  Patre  procedit^  ipse  me  clarificabii 
(Joan,  xv). 
VIIL  Legerant  nempe  ii  sequcntes,  qui  addiderunt, 


baptismate  dispularet,  quia  Joannet  quidem  bapli' 
tavit  baptitmo  poBnitentice  populumy  in  eum  qm  wem^ 
turus  ett  potl  iptum,  hoc  ett  in  Jetum  (Act,  xu,  4). 
Porro  multj  Samaritanorum  cum  credidissenl  Pfai- 
lippo  evangelizanti  de  regno  Dei  et  nomine  lesa, 
baptizabantur  viri,  et  mulieres,  haud  dubie  in  no- 
mine  Jesu  Ghristi  {Act.  viii,  12).  Si  ergo  omnes  tsti« 
qui ,  evangelizantibus  sanclis  apostolis ,  credentet 
baptiiati  sont  in  nomine  Jesu  Chrisli,  et  sancta  Ec- 
clesia  inviolabililer  fundata  super  eam  persistit  pe- 
tram,  quam  beatus  Petrus,  non  carne  et  sanguine,  ted 
Patre  qui  in  coelis  est  revelante,  sibi  confessus  08l« 
et  illius  fide  rcgitur  et  gubernatur  omnis  Ecdesiay 
cuique  specialiter  quasi  primo  pastori  dictum  est : 


Qitt  ex  Patre  tilioque  procedit  (Joan,  xvi),  ipsam  B  Tu  et  Petrut,  et  tuper  hanc  petram  wdi/icabo  EccU^ 


eamdemque  verilatem  in  Evangeiio  redarguentem 
Pbilippum  :  Philippe^  inquit,  qm  videt  me,  videt  et 
Patrem  meum.  An  non  credit  quia  ego  in  Patre,  ei 
Pater  in  me  ett  (Joan,  xiv,  9, 10)?  Si  ergo,  sicut 
ipse  testatur,  inseparabiliter  et  substautialiier  est 
Pater  in  Filio,  et  Filius  in  Patre,  quo  pacto  credi 
potest,  ut  consubstantiali  Patri  Filioque  Spiritus  san- 
ctus,  non  a  Palre  Filioque  essentialiter,  et  insepara- 
biliter  semper  proccdat?  Quis  est  iste,  obsocro,  qui 
dicit  discipulis  suis,  cum  insufllassel  in  eos,  Accipite 
Splritum  tanctum  (Joan.  xx,  22)?  Quis  est,  inquam, 
qui  repromisit  eis?  Noniie  unigcnitus  Filius,  qui  in 
Patre  est,  et  Pater  in  eo?  Niti  ego  abiero,  Paracletut 
non  veniet;  cum  atsumptut  fuero  mittam  eum  vobit 


riam  meam  (Matth.  xvi,  18) ;  ubi  est,  inquam,  illa 
regula  Trinitaiis,  quam  generaliter  suis  post  resnr- 
rectionem  Dominus  apostolis  commendavit,  quo< 
rumque  principatum  idem  bealus  gerebat  Petnii 
aposlolus?  Ite,  inqnit,  docete  omnet  gentet,  bapii*^ 
%antet  eot  in  nomine  Patrit  et  FtVtt,  et  Sviritut  taneti 
(¥a((A.  XXVIII,  19).  Gur  magisterin  nomine  Pairis, 
et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  et  discipuli  in  nomine 
tantum  Jesu  prxcipiunt  baptizari?  Nunquid  aliud 
Yeritas  per  semetipsam  docuit,  et  aliud  discipuli  Ye- 
ritatis,  vel  aliam  formam  doctrinx  Ecclesiis  traA- 
deruiit?  Absii  hoc.  NuIIus  sic  desipit  qui  sani  capitls 
est.  NuIIus  lam  insanx  furix  mancipatus,  qui  haec  vel 
menle  tractare  praesumat.  Sed  videamus  qualiler 


(Joan.  XVI,  7).  Et  illud,  Paracletut  autem  Sptnliu  ^  utrumque  verum  et sancluro  esl,  socialcque  booum,  el 

tnnctus^  quem  mittet  Pater  in  nomine  meo,  ille  vot 

docebit  omftia,  et  suggeret  vobis  omnia  qua^cunque  dt- 

xero  vobis  (Joan.  xiv,  26)?  Sxpe  enim  a  nobis  &  no- 

trisque  majoribns  iudubitanter  definitum  est,  inse- 

parabilia  semper  esse  opera  sanctae  Trinilatis.  In  eo 

namque  Spiriius  6S  sanctus  a  Filio  procedere  cre- 

dilur,  in  quo  a  Patre  procedere  noii  dubitatur.  Sed 

melius  hoc  approbare  vaiemus,  si  rei  gesUe  actio,qu» 

per  apostolos  est  exsecula,  in  medio  rcvolvatur.  Per 

fidelissima  quippe  historiie  argumenta,  qnae  Actus 

nuncupantur  aposloiorum,  Luca  evangeiista  testante 

cognovunus ,  praedicante  Petro  in  Jud^a,  tria  fere 

miliia  credentium  compuncta  corde,  dixisse  ad  Pe- 


trum  et  reliquos  apostolos :  Quid  faciemutf  viri  fra-  ^  propter  mysterium 

tret  (Act.  II ,  37)?  Respondisse  Pelrum  pro  se  et  pro     gentes,  baptizantet 

cunctis  ad  illos  didicimus :  Pfffiirenltam,  inquit,  agi- 

te,  et  baptizetur  unutquitque  vettrum  in  nomine  Jetu 

Chritti  fffi  remittionem  peccatorum.  Et  rursus,  accer- 

situs  a  Gomelio  centurione,  viro  josto  el  limente 

Deum,  cum  aperuisset  os  suum,  evangeiizabal  illis 

multa  de  regno  Dei,  et  nomine  Jesu  Christi ;  Et  adhue 

eo  loquente  Spiritut  tanetut  eecidii  tuper  eot  qui  au- 

diverant  verbum  (Act.  x,  44) ;  et  post  pauca  prolinnt 

subinfertur  dixisse  Petrum :  Pfunquid  aquam  quit 

prohibere  potett,  ut  non  baptixentur  hi  qui  Spiritum 

tanctum  acceperurU  ticut  et  not  f  Et  jutnit  eot  in  no- 

mine  Jetu  Chritti  baptizari.  Sed  et  doctor  et  ma- 

gister  gentium  in  flde  ct  veritate  solerlissimam  cu- 


individuum  myslerium.  Sacramcntum  igitur  sanctas 
Trinitatis,  quam  magister  et  Dominus  tribus  eno- 
meratis  personis,  in  uno  tamcn  nomine  voiuil  de- 
monstrare,  boc  ejusdem  Yeritatis  discipuli,  in  aaa 
de  Trinitate  persona,  id  est  Filii,  totam  sanctamqae 
Triuitatem  esscntialiter,  sancto  sibi  rcvelante  Spiri- 
tu,  intelligere  meruerunt.  Quoniam,  sicut  crebrloi 
dictum  est,  inseparabilia  sunt  semper  opera  Trini- 
tatis.  Ubi  enim  Pater,  ibi  inseparabiliter  Filius  eC 
Spiritus  sanctus.  Et  ubi  Filius,  ineuar^abiliter  Pa- 
ter,  et  Spiritus  sanctus.  Et  ubi  Spiritus  sanctus,  ibi 
incomprehensibiliter  Pater  et  Filius.  Nam  etsi  ao- 
dieranl  discipuli,  pnecipiente  Domino  et  magislro 

Trinitatis  :  Ite,  docete  ommin 
eot  in  nomine  Patris,  et  Fiftf,  ai 
Spiritus  sancti  (Matth.  xxviii,  19) ;  audierunl  pre- 
fecto  praesentes  eum  ostendentem  sibi  unitatem  na- 
tnne  :  EgOt  ait,  et  Pater  unum  sumus  (Joan.  x,  SO), 
et  nirsus  :  Ego  in  Patre,  et  Pater  in  me  esi  (JoMit. 
XIV,  10) :  et  iterum :  Pater  autem  in  me  manems  ifm 
facit  opera  (Ibid.).  Sed  et  Verbum  illnd  consnbttaii- 
liale  Patri  sanctoque  Spiritui,  iniemis  intoentes 
obtuttbus,  quod  in  principio  eraty  et  apud  Deum  eraft 
tt  per  quem  omnia  facta  sunt  (Joan.  i),  semper  ie 
Patre,  semper  cum  Palre,  semper  apud  Palrem  in- 
separabiliter  sciebat  permanere.  Unde  non  immerilo 
Philippus  redargui  dcbuit,  qui  alicubi  fortassis  Pa- 
trcm  aut  plus  aliquid  quserebat,  cum  diccret :  Do-. 


189 


CONCILIUM  FOROJULIENSE. 


100 


Mtii^,  Mende  mohit  Patrem,  et  nfficU  nobi$  {Jwm.  A  ignorabiiur  (I  Cor.  xiv,  58).    Inenambllis  quippe 


xnr,  8  uqq.) ;  cuiqne  protinaB  a  Domino  qnasi  p^ 
increpatioiiem  refertur :  Tmto  lempore  vobitcum  <if m, 
ii  non  eognomstit  me  :  P/it/fppe,  qui  videt  me,  videi 
ef  Patrem  meum.  An  non  cndis  quia  ego  in  Patre, 
et  Pater  in  me  ett?  De  Spiritu  autem  8ancto,ut  osten- 
derel  eum  suum  Patrisque,  sic  ait :  Spirilut,  inquil, 
weritatitf  quia  a  Patre  proceditf  ille  me  clari/icabit 
(/oon.  XT,  16,  et  ivi,  li).  Nam  qui  de  Patre  proce- 
dit,  Patris  profeclo  spiritus  est  :  et  qui  Verilatis 
tpiritus  est,  suus  oihilomiuus  spiritus  est :  ipse  cnim 
de  ie  dicit :  Ego  tum  via,  veritat^  et  vita  {Joan.  xiv, 
6).  Hinc  per  Isaiam  Patris  [Fortet  llunc  per  Isaiam 
spiritom  Patris,  etc.]  lestutur  esse,  cum  propler  as- 
snnptum  hominem  ioquitur  :  Spiritut  Domini  super 


est,  quoniam  quantus  aut  quid  sit  Deus  inveniri  nori 
potest,  et  non  solum  humana,  sed  neque  «  subtilis  et 
incorporea  angelic^  natura,  summam  lllaro  et  in- 
comprehensibilemet  mcircumscriptam  divinitatis  es- 
sentiam,  nulla  plenius  [penitus]  investigare  subtili- 
tatispotestsagacilate.  Nam  etsi  angeli  fonii  scientioe 
perenniter  assistentes,  omnia  sciuut  ;  ipsum  t^imen 
scientix  fonlem,  cujus  sit  magnitudinis,  qui  nec  ini- 
tinm  rccipit,  nec  fme  concluditur,  metiri  nequeunt. 
Magnut  tamen  est  Dominut  notter^  et  magna  virtut 
ejuty  ettapientiaejutnon  est  numerut  (Psal.  cilvi,  5). 
Tantum  de  ilio  absque  dubio  sciunt,  quantum  ille 
illis  de  se  revelare  dignatur.  Verumt^imen  cognosci- 
bilis  est  illis  juxta  qnod  illi  secundum  suam  p«jssunt 


me 


(Ita.  LXi,  i) :  et  illud  :  Dominut  misit  me,  et  Spi-*  B  naturam  capacius  sustinere,  et  nobis  scilicet  in  spe- 


litut  ejut  {Ita.  xlviu,  16),  et  quia  suus  est,  idem 

ipse  per  Joelem  pi  omisit  dicens  :  Efjundam  de  spi- 

ritu  meo  tuper  omnem  camem  (Joel.  ii,  28,  et  Act. 

u,  17)  Quam  beneergo  Dominus  alta  et  ineffabiii 

sapiintia,  ut  osteuderel  persoiiuliter  mysterium  Tri- 

niiatis,  ta  nomine^  iiiquit,  Patris,  et  Filii,  et  Spi- 

tiius  tuucti,  et  ut  demonstraret  inseparabilem  essen- 

tiitiiter   individuu;  Deitalis  uuitalcm,  pncmisit,  in 

mamine,  Nou  coiin  ait  in  nominibus,  quasi  in  mui- 

Xu,  sed  in  nomiue,  quia  triuus,  et  unus  est  Deus. 

^iortenim  naturam,  sedpersonani  discrevit.  Quam  fe- 

liciter  qui Jem  et  apostoli  in  uoniine  Jesu,  id  esl,  Sal- 

^lorBS,  totam  sanctam  et  incflabilcm  docuerunt  in- 


culo  et  in  xnigmate  (/  Cor.  xiii ,  11)  quandiu  pcr 
ildem  ambulamus,  elnon  perspeciem  (/7  Cor.  v,7), 
juxta  modumnostrjenaturjc,  inquantum  nostrapne- 
valet  possibilitatis  infimiitas  siimmntim  scntire.  In 
sacro  autem  eloquio  vel  in  iidei  instrumento  addere 
vel  minuere,  est  non  recle,  et  aliter  sentiendo  in- 
telligere,  quam  a  sancto  Spiritu  per  calamum  lin- 
gux  sanctorum  virorum  aeiiigmata  mirabiliter  con- 
Btant  inysleriorum  sacramenla  digcsla,  qui  eodem 
sanclo  aiHuti  Spirilu  per  sacras  ea  libroram  exarare 
paginas  studucrunt.  Sicuti  est  mos  proprius  hsre- 
ticonim,  qui  negligcntes  divinae  Scriptune  sensum 
Ycl  modum  genus(|ue  locutionis,  corrupti  ab  antiquo 


lelligcre  89  TriniUtem !    Quam  caiholici  et  sancti  ^  serpenie  secundum  sua  desideria  coacervant  ftibi  in- 
Vatresinhac  fidei  stabilitate  solidati,  a  Patresan^      extricabiles  quoestionum  tumultus,  et  idcirco  infuso  < 


ctiuD  Spiritiim  procedere  sunt  profes<i !     Quam  glo- 

sio:»e  et  Llii,  qui  eum  ex  Patre  Fiiioqueprocedere  con- 

fiieutur !  Hinc  perspicue  dalur  intelligi  sempitema 

I>ei  Palris  et  omnipotens  sapicntia,  quse  mirabililer 

inielligeutia'.  *>  noslr^  iufunliaiu  erudire  non  cessat, 

com  de  se  incliiiatius  iuqui  in  sacro  dignatur  eloquio, 

ul  se  iunotescal  triiium  ei  uiium  Deum.    Modo  pro- 

pier  discreiionein  distiucte  loquilur,  modo  vero  in- 

<lis€rete  propter  consubstanlialem  individux  Deitatis 

ii;.i  atem.  Nain  si  semper  indiscrele,  absconderet 

«tique  mysterium  Trinitatis.  Si  vero  semper  dis- 

liucie,  excellentiam  profecto  celaret  inseparabilem 

Deiiatis.  Docet  nimiram  per  sacras  Testamentomm 


ferrugineo  siylo  iii  tinctorio  falsitatis,  proprium, 
sed  tamen  penersum,  se  dogma  componere  glorian- 
tur.  Quin  poiius  peregrinis  et  variis,  quam  ecclesia- 
sticis  ac  spiritualibus  ubuti  conantur  doctrinis,  par- 
vipendentes,  veritatis  refragatores  (o)  legis  pnece- 
ptum  {Lev.  xxi),  quo  mysiice  cavetnr  sacerdotem 
semel  in  sua  tribu  et  de  sua  tribu,  vel  slirpis  suse 
uxorem  accipere  et  ipsam  virginein  ex  eadem  scilicet 
Cbristiana  religionis  doctrina,  qua  scmcl  imbutus 
est,  de  qua  Christianum  nomcn  sortiium  sese  gratu- 
latur,  sumpsisse,  et  ex  qua  per  undam  regeneratum 
se  recognoscit  in  immaculatx  fidei  puritatem  quasi 
virginem,  et  non  haeretica  pollutione  conruplam  in 


ppiM  modo  mirabili  utrumque,  ot  intelligamus,  p  amplexu  amoris  accipere,    ad  propagandam  catho- 


etcorde  credamus  ad  justitiam,  et  ore  conflteamur 

ad  salulem  trioum  et  unnmDeum  {Rom.  x,  10).  Unde 

et  ipsa  Divioitas  trinus  et  unus  Deus,  licet  sit  ine- 

Barrabifis»  non  tamen  est  incognoscibilis.    Cognosci 

aanpeCreator  a  sua  rationabili  debet  creatura.  Hinc 

eit  quod  in  Evangelio  unlgenitut  qui  est  in  sinu  Pa^ 

ifis  (Joan.  i,  18)  loqnitur  GeniCori  :  H(bc  est  autem 

tita  Mema^  ut  cognotcant  te  verumDeum  et  quem  mi- 

frtft  Jetum  Chrittum  (Joan.  xvii,  3).  Hinc  alias  per 

proplietam  pnedicendo  testatur,  dicens  :  Cognoscent 

me,  inqnit,  omnes  a  minimo  usque  ad  maximum  {Je- 

rem.  xxxi,  5i).    Hinc  vas  electionis  de  ignorantibns 

Ueum  per  exprobrationem  intonans  ait :  Qui  ignorat 

(«)  Subdu&imuapunctamqui  anteaeraletsensum  ol^curabat. 


hcsB  fldei  posteritatis  ex  ea  sobolem  perdocetur.  Sed 
his  deccpti,  imitati  prorsus  Zambri  {Num.  xxv),  in 
adulterino  concubitu  exarsemnt.  Qui  sermo  alterius 
lingiue  veroaculus  eiucubratus  de  proprio  interpre- 
tatus  dicitur  fluxus  vehemens,  tive  canticum  meum, 
qui  deceptus  inspecieAmmonitidis  scorti  eam  petiit, 
velut  isti  vehemente  fluxu  perversae  doctrinx  immo- 
deratins  despumantes,  delectantur  in  pulchritudine 
splendentis  eloquentise  perversi  dogmatis.  Qiiem 
Phinecs  Domini  sacerdos,  qui  proprio  de  stylotrans- 
latus,  in  Latino  palalo,  orit  augurium  resonat ,  vel 
requievit,  uUrici  iransfixum  pugione  in  locis  genUa- 
libus  simul  cum  sua  adultera  intcrfecit.  Quia  videli- 


S.  PAULIMUS  PATRIARCOA  AQUDLEIENSISw  9M 

iattic»  discipliua^  tereticum  ho-  A  tota  uiriptque  Testamenti  lerie  coDtestaiua  eai  di- 

oens:  Siquis^  inquit,  appotuirit  ad  kcc^apponeiDtmg 
omnes  plagat  icriptas  im  iihro  koc.  Et  ti  qui$  dimi' 
nuerit  de  veritis  prophetim  huju$,  au(eret  Deut  par- 
tem  iiiius  de  libro  viUgf  et  de  cititate  sancta  (Apoc» 
cap.  uit.f  18, 19). 

X.  Veramtamen  sanctospraedicatores  Ecclesix  haee 
non  percellit  ultionis  yindicta,  quos  ipsos  niminim 
Apocalypsis  libnim,  et  unumquodque  capituium  Scri- 
pturarum,  mulliplici  disputationum  stylo  per  sin- 
gula  exponendo  salubri  explicuisse  promulgatione 
laudamus,  quosque  pro  bis  sempilernam  crcdimiis 
recepturos  mercedem.  Ipse  quippe  mcdiator  Dei  ei 
bominum  Dominus  et  Mugister  multa  in  parabolis 


ck  censani 

mioejn  post  uaam  vel  alteram  corrcptiouem  {Tit. 
tii,  10),  expulsum  de  Ecdesi;»  gremio,  xterno  ana- 
tbematis  jaeulo  simul  cum  sua  condemnata  stuprata 
baercsi  interimit.  Quie&cere  namque  fecerat,  juxta 
nominis  sui  interpretationem  ,  iram  indignationis 
furorisque  Domini,  quai  jam  egressa  crat  ad  per- 
dendum  populum  in  ulUonem  «  petulci.  Nam  quem- 
admodum  lubricus  ille  serpens  in  paradiso  deliciarum 
E?am  corrupit  astutia  sua  (Cen.  iii,  4),  c^jusmen- 
tem  mcndacii  venenum  inficiens,  instigavii  ne  veri- 
tati  creJcret,  sed  potius  acquiesccret  falsilati,  dum 
pRBceptum  inobedicntixmale  inlerpretaudopcrsuasit 
transgredi ;  ita  uunc  versipcllis  inhoc  paradiso  sancta; 


Ecclesue,  qux  spintalibusdeliciis  aTQuit,  pcr  bsere-  .  „.^      ..... 

,.  .  •.•     .•       •„    ^  quasipseproposuerat,  meHifluodmniialiscxponendo 

ticorum  molitur  semper  pectora  ncquitiaj  virus  in- g  ^  ....         ,.,.  ^^ 

ore,  verborum  insignia  multiplicavit ,  et  duaoui  m 


fundcre,  quatcnus  falsitatis  debriati  poculo  erra- 
bundo  poplite  pcr  anfracla  errorb evacuantes[ Forl#, 
evagantesj,  verilatisinvenirencqueantfontcm.  Uude 
etPaulus  de  quibusdam  dubius  pi*aM:avens  ait :  Timeo 
emm  ne  $icut  serpens  deceplt  Evam  aslulia  lua,  ita 
corrumpentur  scnsus  vestri^  ne  credalis  veritati  {II 
Cor.  XI,  5).  Qacmadinodum  iufclix  Arius  bigus  ser- 
pcDtis  crapulatus  vcneno ,  addcre  vcl  demcre  in 
sancto  Evangclio  conatus  cst,  ubi  mcdiaioris  70 
vocem  intouaolis  pruricnti  aure  cauteriala  audlerat 
conscientia,  et  perfunctorie  legerat  secundum  bo- 
minem  dixissc :  Vado  adPatrenit  quia  Pater  major 
me  est  {Joan.  xiv,  28).  Supcr  boc  igitur  quasi  addl- 
disse  quLiam  convincitur,  cum  polluto  scnsu,  et  im- 


via  ambulantibus  aperuitsensum,  et  inripiens  a  Mogse 
et  omnibus  proplietiSy  interpretabalur  Hiis  in  omnibma 
Scripturis  qua:  de  ipso  erant  (Luc.  xxiv,  27).  Sed  ei 
beatus  apostolus  non  cst  culpandus,  qni  legis  aeni- 
gmnta  pcr  multiplicia  disputationum  disseruit  veriia. 
Iluc  usquc  propler  eos  qui  nequeunt  ad  pumm  rabti- 
liter  inteUigcre  quid  sit  in  sacroeloquioaddere,  ¥el 
minuerc.  Nuncautemhisita  digestis  proposiia  nosirs 
repromissionis  debita  tandemaliquandopleno  reddere 
calam»  jam  non  diiTeramus. 

XI.  De  causa  ncmpe  fldei  polliciti  sumus  coDin 
eos  disputare  qui  variis  erroribus  impUcati  non  recia 
sentiunt  de  mysterio  TrinitalSs.  Gontra  eos  vldelioeiy 


pio  ore  cx  suo  inlulii  :  Non  solum  secundum  huma-  C  <iui  de  personanim  discrctione  dubitantt   qui  ipsom 


iiam  naturam,  sed  et  secundum  divinitatem  miuo- 
rem  eum  et  posteriorcm  Patrc  mcntiri  non  timuit. 
Quse  uunquam  in  sacrosanctis  EvangeliiSy  in  nuUa 
sallcm  quaUbet  divinorum  testamentorum  serie  se 
legisse  poierit  approbare.  Et  quasi  minuisse  desancU 
Evangelii  icctionc  reus  constringatur,  ubi  surda  et 
olnlurata,  quasi  aspis,  aure  (Psal.  lvh,  5),  eumdem 
uuigcuitum  Dei  FUiumaudire  despexerat:  Ego  et  Por 
ter  unum  sumus  {Joan.  x,  30).  liinc  quoque  videtur 
miimisse,  sed  sibi  (a)  iLi  imprudenter  addidisse ,  sed 
adsuaibpcrniciem,nibil  pnejudicans  diviuisoracuiis. 
Sancta  autem  etveneranda  EvangeUisacramenta  cun- 
iis  inviolata  sseculis  permanebunt. 
IX.  CathoUcus  vero  quilibet  doctor,  recte  sentiens. 


putant  esse  Patrcm,  ipsumquc  Filium,  qui  inferio- 
rem  Filium,  et  posteriorem  mentiuntur  esae  Paire, 
qui  tria  priucipia  confltentur.  Nos  autem  cum  sanctis 
Patribus  unum  principiuin  confitemur,  Pairem,  et 
Filium,  ei  Spiritum  sauclum.  Scriptum  esi  enim :  7«- 
cum  principium  in  dte  virtulis  tuas  (Psai.  cix,  5).  Non 
priucipium  quod  incipit,  vel  quasi  initiale,  sed  prin- 
cipium  quod  pnecedit  omnia.  Quia  nunquam  noniiiit 
Pater,  hoc  est  paternum  nunquam  defuit  nonien, 
quia  scmper  Pater  fuil,  et  est ;  et  nunquam  noo  Aiii 
FiUus,  hoc  est,  quia  Filii  nomen  nunquam  defnit, 
quia  semper,  et  sine  iniiio ,  FUius  fuit,  et  est.  Con- 
tradicimus  per  omnia  Patropassianis,  qui  dlviiiila- 
tem  cjus  ausi  sunt  •  elinguare.  SimiUier  ei  iliit  non 


juxta  quod  a  Domiiio  gloriosius  est  pnelibatum,  quo-  D  cedimus,  qui  in  duos  videntur  filios  unum  Chrisium 


modo  et  secundum  hominem  minor,  et  secundum 
Deum  xqualis  sil  Patri ,  haec  multipUci  evidenter 
exponendo  sermone  explicuil  non  addidissc  vel  mi- 
Duisse,  sed  irreprehensibiUter  praedicandus  est,  fa- 
ientia  sancti  EvangeUi  mysteria  supplevisse.  Ilulta 
quidem  higuscemodi  ei  his  simUia  objeciionum  spi- 
cnJa  ex  arcu  linguae  intorta  inveniri  poterantquibus 
adversantium  obtrectatonim  confossa  pectora  sau- 
cioque  infecta  vulncre  relicerent ;  sed  propter  bre- 
vitatis  compendium  ab  bis  jam  jamque  calamo  sul^- 
irabendo  decrevimus  temperare.  Nam  in  Apocalypsi 
Joannes  apostolus  sub  unius  libri  appeUatione    de 

{a)  Ilic  decsse  aUquid  vidctur.  IIard. 


Dei  FiUum  dividere,  dum  illum  naluraiem,  eiadoptt- 
vum  aflirmare  moliuntur,  cum  unus  idcmque  siiDd, 
homiuisque  FUius,  cui  per  Prophetam  diciiur.  Tkam' 
tem  idem  ipse  es^  et  anni  tui  non  deficient  (Pm/.  a, 
28).  Sed  meUus  liaec  intimamus,  si  ipsum  ,  sicni 
prxfntl  sumus,  tcxium  symLoU,  ac  deincepi  qoae  ae- 
quuntur,  hoc  exsequimur  ordine.  Obsecnmitsvot, 
Aratres,  et  germano  ^  obnixius  imprecamuralTecia,  ui 
ab  hoc  loco  ea  qua;  sequnntur  usqoeqno  penreiutnr, 
ulii  legitur  de  divina  Unigeniii  esscntia  lioc  modo: 
In  qua  regnat  in  unitatet  el  trinitate  eum  Pairt  et 
sancto  Spiritu ,  scribentes  iUa  nou  in  memLranis  ei 


295  COXCnjrM  FOROJULIEXSE.  504 

luorticinis  pellibas,  sci!  in  laLulis  corjis  carnalibiis,  A  Triniiale  diversum  aliqiiod  aut  dissimilc,  vel  InaB- 

quaie.  Non  divisum  naturaliicr,  non  conftisnm  pcr- 


memoria  relinerc  curelis. 

71  SYMBOLmi  FIDEL 
XII.  Credd  in  unum  Deum  Putrem  omnipotcnfcm, 
lactorem  coeU  et  (crRC,  visibilium  omnium  ct  invl- 
sibilium.  Et  in  unum  Domiiium  Jcsuni  Clirislum, 
Filium  Dei  unigenitum ,  ex  Patre  natum  antc  omnia 
taecula.  Deum  de  Dco ,  lumcn  de  lumine,  Dcum  ve- 
rnm  de  Deo  vero.  Gcnitum  non  factum ,  consubslaii- 
tialem  Patri ,  pcr  qucm  omnia  facta  suiit.  Qui  pro- 
^r  nos  homines,  ei  propter  nostram  salutcm  de- 
icemUt  de  ccelis ,  et  iiicarnatus  est  dc  Spiritu  sancto 
ex  Ifaria  virginc,  et  bomo  racins  cst.  Cnicifixiis 
etiam  pro  nobis  sub  Pontio  Pilulo ,  passus  ct  scpiil- 
tus  est ,  et  resurrexit  teriia  dic  secundum  Scriptu- 


sonaliier,  nibil  majns  aut  minus.  Non  anterior,  noa 
posterior,  non  inrcrior,  non  snperior,  sed  una ,  c! 
a^qualis  potestas,  par  gloria  senipilcma,  ct  co»- 
tcriia  consub.^tantialisquc  majosJas.  Unum  namque 
sunt  cssenlialilcr  Patcr,  el  Filius ,  cl  Spiritns  san- 
clus.  El  idcirco  unus  cst  Dcus  ;  scd  non  nnus  pro- 
plcr  prrsonanim  discrolionem  Pater,  et  Filiiis,  ct 
Spiritus  sanolns.  Venis  cnim  Patcr  propric  Patcr 
est ,  ct  noii  cst  Filius ,  et  vcrus  Filius  propric  Filln» 
est,  et  non  est  Patcr.  Spiritus  qiioque  sanctus  pro- 
prie  Spiritus  sanclus  cst,  ct  non  est  personalilcr 
Pater,  vel  Filius,  scd  cx  utroquc  procedil ;  cl  laircn 
non  sunt  trcs  dii ,  scd  unus  esl  Dcus.  El  in  bac  saiicl  i 


ras.  Asccndil  in  cuelos,  scdet  ad  dcxtram  Patris.  El  B  Trinitale  nihil  (quod  al;sil)  aliquid  putandum  ct  visi- 
iterum  venturus  cst  cum  ^loria  judicare  vivos    et      bilc,  corporalc,  palpahilc,  vcl  comprclicnsilale.  Om- 

•  •  •-     ^     •  ■»*     •        f^     •     •  *  ■ 


mortuos,  ciijus  regni  non  erit  finis.  Et  in  Spiritiiin 
sanclum  Dominum ,  ei  viviticantem.  Qiii  cx  Patre 
Filioque  proccdit.  Qiii  cuni  Patre,  el  Filio  simul 
adonlur,  et  congloriflcator.  Qui  locutus  cst  per 
Pmpliplas.  Et  onam  sanctam  eatliolicam ,  ct  aposto- 
licam  Ecclesiam.  Conflieor  Diimn  bapiisma  iii  rcmis- 
tiouem  peccatoram.  Etexspccto  resurreciionem  mor- 
tnomm    el  vitam  rutnri  sxculi.  Amen. 

Xlll.  Sanctam  autem ,  pcrfcctam ,  et  iiiscparabi- 
lem,  ec  ineflabilem  veramqiie  Trinitatem,  id  est, 
Fatrem,  el  Filiom,  et  Spiritum  tnnctum,  indivi- 
dsam  eonfil«*or  in  unitate  naturae ,  quia  trinus ,  et 


nipolens  namqiie  sancta  Trinitas,  inxisihilis,  incor- 
poralis,  iinpalp:ihilis,  inconjprchensihilis,  incircura- 
scripta,  infinita,  immensa,  ct  sempitorna ,  omnia 
nuiu ,  ct  impciio  suo  guhernat.  Nain  clsi  •  lcgitor 
oculus  Domini,  vcl  hrachium  sivc  dcxlra  ct  ccicra, 
non  mcmhrorum  positioncm,  vcl  molcm  corporis, 
scd  eflectum  snmmai ,  cl  incnarrahilis  divin»  potcn- 
ti;c  ,  inlcgra  rcctx  fi.lci  crcdulilatc  dehemus  inlclli- 
gerc.  Nam  quia  omnia  videt,  ct  omnia  pciiclrat,  et 
cuiicta  nuda ,  ct  apcrla  sunt  aiiie  cuin ,  oculos  ha- 
bere  dicitur :  quia  vero  nos  sua  viilutc  crcavit,  re- 
gU,  protcgit,  ct  dcfondil,  hrachium  vcl  dcxlcram 


esl  Deut.  Trinus  nimirum  pcr  disUactiooem  ^  hal)ore  perhihctur,  el  his  similia.  De  hac  anlcm  incf- 
- i-_^__.? ._  ^-i  ,-....-_.  .  ._.-_- 


penonanim ;  nnus  vcro  per  sabtlaDtiam  intepara- 
Mem  Ddlatis.  Hat  igitur  Iret  pertonas  Palris  Fiiii- 
que  ac  Spiritos  taneti ,  non  putalivas  vel  qiiasi  su- 
tpicabiles  lanlum ,  scd  verat ,  subsistcntes ,  coaeler- 
nas ,  coaeqnales  eredimut  el  consubslantialcs.  Alia 
etl  enim  persona  Palris,  alia  Filii,  alia  Spiritus 
ttBcli.  Sed  Paler,  et  Filiut ,  el  Spiritus  sanctus  non 
trei  dii »  ted  unus  esl  Deot.  Nam  Paier  venis  Deus 
ten  ei  proprie  Pater  cst ,  qui  genuii  ex  se,  id  est 
ex  sua  sul>stantia ,  intemporaliter,  et  tine  inilio  ve- 
ram  Filinm,  coxternuin,  consubslanlialem ,  et  coa;- 
4[ualem  sibi.  Et  Filius  verus  Dcns ,  vere  et  proprie 
esl  Fniut*  qui  ante  omnia  saecula  genitus  cst  de 
Faiie  inlempoKilitcr,  et  absque  nllo  Iniiio.  Lumen 


Ihhlli  Triiiilatc  sola  Vcrhi  Dei  pcrsona,  Id  csl ,  Flliu», 
in  iillimis  diclins  proptcr  nos  ct  propier  nostram  sa- 
lotom ,  socundum  propositum  secrot;c  dispcnsntionis 
arhitriuin  ,  dcscondit  dc  coelis,  undc  nunqnam  re- 
rcsscrat.  Incarnatus  cst  dc  Spiritu  sancto,  et  ex  sem- 
pcr  virginc  Maria  vcrus  homo  factiis  cst ,  venisqne 
pcrmanot  Dcns.  Ncc  ohfuit  bumana ,  et  temporalis 
nativiias  divinje  illi ,  el  intemporali  natiritati ,  sed 
in  una  Chrisli  Jesu  pcrsona  vcnis  Dci  rerusqne  ho- 
minis  Filius.  Non  alter  hominis  filius ,  et  alter  Dei : 
sed  unus  idcmquc  Dci  hominisque  Filius  in  ulraque 
natura  divina  scilicct,  et  humana,  Dcus  venis,  et 
homo  vcnis.  Non  putativnsDei  Filius,  scd  verus: 
non  adoptiMis,  sed  proprius,  qnia  nunqnam  72 


de  Inmine,  Dcus  teros  de  Dco  Tcro.  Et  nnnquam  fuil  D  fnit ,  proptcr  homincm  quem  assumpsit,  a  Patre 


Pater  sine  FiEo,  nec  Filius  sine  Patrc.  Pater  ctenim 
aemper  Pater  est,  erat,  et  erit.  Et  Filius  scmpcr 
Fifiut  est,  erat,  el  eriL  £t  nunquam  non  fuit  Patcr, 
qula  nunquam  non  ftiit  Pilius.  Sempcr  enim  Pater, 
qni  geouil  sihi  sequalem  Filium :  semper  quidem 
Filiut,  qui  genitus  est  auiualis  Patri.  Spiritus  nam- 
^Mt  sanctus  verus  Deus,  vere,  et  proprie  Spiritas 
aanciat  est :  non  genitus,  nec  creatus,  sedex  Patrc 
Filioque  intemporaliter  et  uns^arabiliter  proccdens. 
Conaui)ttantialis ,  coaetemns  et  xqualis  Patri  Filio- 
foe  seroper  est ,  erat ,  et  erit.  Et  nunquam  fuit  Pa- 
fer,  aui  Filius  sioe  Spirito  sancto.  Nec  Spiritus  san- 
clus  sine  Patre ,  et  Filio.  Et  idcirco  inscpai-ahilia 
sunl  temper  opera  Trinitatis,  et  nibil  cst  in  sancta 


alienus.  Solus  enim  sinc  peccato  natns  esl  homo, 
quoniam  solus  esl  incarnatHS  de  Spiritu  sancto,  et 
immaculata  Tirgine  novus  homo.  Contui)Stanlialis 
Deo  Patri  in  sua  ,  id  est ,  divina  :  contnbttantiaiis 
etiam  matri,  sine  sorde  peccati  in  nosira,  id  est 
humana  natura.  Ei  idco  in  nlraqoe  nalura  proprium 
enm ,  et  non  adoptivum  Dei  Filium  confitemur,  quia 
inconfusibiliter,  ct  inscparabiliter,  assnmpto  liomine, 
nnus  ideroque  est  Dei ,  ei  hominis  Filius.  Naturaliier 
Patri  sccundum  divinitatem ,  naturaliter  matri  te- 
cundum  humanitatcin  :  proprius  tamcn  Patri  in 
ntroque ;  quoniam  sicut  dictum  est ,  non  sonl  duo 
filii ,  altcr  Dci ,  ct  altcr  hominis ,  sed  unus  Christus 
Jcsus  proptcr  unam  pcrsonam,  Del  ct  hominis  Filiust 


S.  PAULIMJS  PATRIARGHA  AQUILETENSIS.  tH 

Deus  Tem»  et  bomo  Terns,  in  inima  rationali  ct  A  pretium  duximus  renovare.  Quatenns  ad  modum 


vera  carne.  Perfectus  homo  secundum  humanilalem, 
perfectus  Deus  secundum  divinilatem.  Qui  in  eadem 
natura,  id  est  humana  quam  sumpsil  ex  Yirgine, 
humanas  pertulit  iiifirroilales ,  non  fragiliutem  pec- 
candi :  sed  in  eadem  dignalus  est  crescere  per  in- 
crementa  temporis,  esurire,  silire,  fatigari,  conlu- 
melias  et  opprobria  sustinere.  Dlgnatus  est  flagellari, 
crncis  patibulum  subire,  lanceam  in  latere  excipere, 
davis  transfigi ,  fel ,  et  acetum  gustare.  In  eadem  di- 
gnatus  est,  mori,  sepeliri ,  ad  inferos  desccndere , 
tertia  die  resurgere ,  cum  discipulis  conversari  :  et 
post  triumphum  victricis  gloriae  eamdem  humanam 
paturam ,  ascendendo  supcr  omnes  coelos,  exaltalam 
super  oinnes  angelos ,  bi  Palris  dextera  collocavit.  In 


mundi  ac  niminantis ,  ungulasque  findentis  animtlls 
( Levii.  IX ,  3 ) ,  devoratas  escas  ad  faucem  memorla 
revocantes,  quasi  ruminando  per  sacrae  lectionif 
studium  dudum  depastum  spiritale  pabuinm  snbti- 
lius,  liquidiusque  sese  in  ventrem  mentis  refundat. 
Quo  satiati  deliciartmi  suaviter  epulo,  ad  referendas 
superni  largitoris  gratias,  de  ciyus  beuignitatis  mano 
cuncta  gratuito  suscepimus  munere,  modis  omnibos 
incitemur.  Qui  ut  nos  post  culpam  discordix  ingrt- 
tos  funiculo  charilatis  trahendo  ad  Patris  suamque 
gratiam  revocaret ,  cum  in  forma  Dei  esset  cpqualU 
Patri ,  iemetipsum  pro  nobis  exinanivit  formam  $erti 
accipiens  (  PhUipp.  ii,  6,  7  ),  mediator  inter  Denm 
et  nos  fieri  dignatus  est :  cujus  livore  ab  eo  qnod 


eadem  ilerum  venturus  est  judicare  vivos,  et  mor-  ^^  dtabolus  inflixerat,  mortis  vulnere,  mirabiliter  sa- 
tuos ,  et  siGculum  per  ignem ,  redditums  unicuique     mus  sanati  ( /  Petri  ii,  24 ). 


secundum  opera  sua ;  inipiis  utique  supplicium  sem- 
pilernum ,  justis  vero  viiam  seternam.  Divina  autem 
iila  inefiabilis  natura ,  in  qua  Deus  est  aequalis  Patri 
sancioque  Spiritui,  impassibilis ,  immutabilis,  in- 
convertibilis  ,  ubique  pracsens ,  semperque  omnipo- 
tens,  inviolata  permanens  in  qua  rcgnat  in  unitate,  et 
trinitate  cum  Patre ,  et  sancto  Spiritu  et  nunc ,  et 
semper,  et  per  cuncta  ssecula  saeculorum.  Amcn. 

XiV.  Hanc  igitur  catholic^  fidci  sincerissimam 
puritatem  volumus  omnes  Dei  sacerdotes,  omnes- 
que  gradus  Ecclesiae ,  summo  cum  sludio ,  et  ab&- 
que  ullo  vitio ,  ita  ut  ne  unus  quidem  apex  inter- 


73  CAPITULA, 
L 

Primom  igitur,  ut  juita  priscas  Patrum  divinitos 
editas  sanctiones,  nuUus  Domini  sacerdotum  ,  Yel 
quicunque  suh  •  canone  constituti  canonicaSy  quin- 
imo  ^  apostolicas  ignorantes  aut  parvipendentes 
definitioiies,  inordinate  vel  inhoneste  in  domo  Dei  • 
qure  est  Ecclesia,  conversentur;  sed,  in  soo  ordiBe 
eunctis  persistentibus  pulchritudo  ecciesiastid  deoo- 
ris  inviolata  permaneat.  lilud  summopcre,  vigilaB- 
tique  siudio  pnecaventes  dceemere  curavinms ,  ot 
Bullus  canonicae  deditus  ditioni ,  donum  saacti  S^- 


Biiiumr.  vel  aageaiur.  disiincte.  et  ae»$atim  di-  ^  ^^^^  ^^.^  p^^^j^  frauduleoler  deceptns.  Tenden 


•oendo  memoria  retinere,  et  posteris  suis  disccnda 
dereiinquere.  Si  quis  vigilantiori  sensu  ante  potue- 
rlt ,  laudamos,  et  hortamur.  Qui  vero  imbeciiii  inge- 
nio  torpens  ante  nequiverit ;  in  anniversaria  tamen 
proximiore  htijus  venerandi  concilii  volubilique  aes- 
sione  cum  vestris  obtutibus ,  auxiliante  Domino , 
pusiliitatis  nostne  praesentiam  vita  comite  repraesen- 
tari  meruerimus,  Deo  amabilis  fraternitatis  vestrae 
charitas ,  haiic ,  sicut  dictura  est ,  memoria  retineat ; 
ita  sane ,  ut  in  nostrae  humiiitatis  aspectu ,  eam  stu- 
diose  valeat  recensere :  alioquin  difficile  vos  vitare 
ecdesiasticas  •  ferulas  aestimate. 

XY.  Symbolum  •  vero,  et  orationem  Dominicam 
oranis  Christianus  memoriter  sciat,  omnis  aetas. 


yei  emere  praesumat :  ne  cui  in  quemlihet  sacnui 

ecdesiastici  ordinis  gradum ,  nmneris  exigente 

rito ,  liceat  quemj^am  subvebendo  piomovere : 

tentique  semper  eordis  aure  pertimescens  intelli- 

ge  (a)  ciarissimam  illam  Domini  vocem  dicentift : 

Gratis  accepitli$ ,  grati$  date  {Mattk.  x,  8).  iUnc 

quippe  pestiferam  simoniacam  liaeresim  primosptstor 

Ecciesiae  in  ipsa,  ut  ita  dixerim,  origiBali  cupiditatis 

radice,  anathematts  ferro  funditos  resecare  curATit 

(Act,  viu,  18  tea.). 

II. 

Ut  longe  altius  excellat  vita  pastoris  comparalt 

subditi  gregis,  quibus  singulariter  l)oni  pastoris  voce 

dicitur  :  Vo$  €$ti$  lux  mundi  {Matth,  v,  i^)^  et  mr- 


omnis  sexus,  omnisque  conditio  :  masculi ,  femiuae,  0  gns  :  Vo$  e$ti$  $al  terrce  (i6td.,  13);  et  itemm  :  I^ 


juvenes ,  senes ,  servi ,  liberi ,  pueri ,  coi^ugati ,  in- 
Duptae  puellae :  quia  sine  hac  l)enedictione  nuUus  po- 
terit  in  coeiorum  regno  percipere  portionem.  Qui 
aotem  observaverit  liaec ,  et  a  malis  operibus  se  cu- 
itodierit ;  et  in  prxsenti  saeculo  salvus  erit ,  et  in 
foturo  cum  angelis  congaudebit, 

X\I.  Non  novas,  charissimi ,  regulas  instituimus, 
nec  supervacuas  rerum  adinventiones  inhianter  se- 
ctamur ;  sed  sacris  patemorum  canonum  recensitis 
Ibliis ,  ea  quae  ab  eis  liene  dig^ta  salubrique  pro- 
mulgata  •  mucrone  persistunt ,  summa  devotionis 
«eueratione  amplectentes,    reccntiori  stylo  operae 


ceat  lux  ve$tra  coram  hominibu$,  ut  tideoM  epcrs 
ve$tra  bona ,  et  glorificent  Patrem  vestrum  ^  m 
caii$  e$t  {Jbid.,  16).  Hinc  etenim  coiligi  potett»  la 
quantum  disure  debet  pastor  a  grege»  dum  fstos 
homines,  et  illos  plusquam  homines  ,  id  est ,  loeM 
bominum,  Dominus  voluit  appellari.  Si  ergn  bx 
mundi  sumus ,  lucere  utique  absque  nebulosa  hypo- 
crisis  admixtione  del>emus  :  et  si  sal  terrae  tomos  • 
condire  nihilominus  terrenas  mentes  sapientiae  stpoit 
per  verbum  praedicationis  debemus. 

01. 
Itero  placuit,  ut  $obrie,  pie  ca$tequef  Jusim  Apo- 


(a)  Ccnaooantius  esset  ihtelliaat. 


Vn  CONCILIUM  FOROJULIENSE.  m 

slolum  fugiamui  tur^ns  lucri  gratiam  ,  non  in  comes-  A  ran  j;c  scJis  consuUu.  Si  quis  posi  hacc  prolubita 


Mtombuty  et  ebrietatibusj  et  inebriemur  rino,  in  quo 

tit  tuxuria  (Tit.  ii,  12;  Rom.  i,  i5;  Kphes.  iii,  18). 

Qoemadinoduin  per  semctipsam  Verilas  gcneralilcr 

in  Evangelio  pnecipiendo  proleslalur,  dicens  :  Ca- 

ifete  a  crapula^  et  ebrielatey  et  curis  hujus  sceculi  (Luc, 

XXI,  54).  Unde  ct  in  ecclesiastico  canone  scnteniia- 

liter  constai  decisum  ,  aat  ccssare  ab  hujusmodi  • 

viti  ingurgitalione,  aut  ccrte  perscveranles  honoris 

jaciara  periciitari  dcbcre.  Quoruni  ultricis  senten- 

tix  ^  diclaiorum  nos  compliccs  ^  ac  fautores  esse 

ralcmur. 

IV. 
Ut  juxta  Nicxni.vcnerandi  dcftnilioncm  concitii 
{Can.  5) ,  nullus  patiatur  subintroductas  «  miilieros 


lcmcrnrius  usurpare  tcntavcrit,  non  erit  ambiguus 
de  sui  honoris  periculo. 

VIII. 
Dc  his  aulem  qui  propinqui  sanguinis  aflinilatem 
Bibi  in  matrimonium  sociare  tenlavcrint,  quia  vaide 
gravis  nimisque  nsperrima  in  prisco  ^  canone  ah 
antiquis  Palribus  de  hoc  negolio  judicialis  sententix 
elimata  sub  pocnitentice  flagello  pcrsistit  vindicta  ; 
idcirco  tanti  prxcaventes  flagitii  periculum,  ut  melius 
cautiusque  prospcximus  dignum  duximus  dcfinire. 
Ita  dunlaxal  ut  nemini  liccat  furtim  raptimque  nup- 
tias  conlrahcrc,  ne  forte  pcr  crroris  ignaviam,  vel 
ccrtc  (quod  pcjus  csl)  diabolico  instigati  amore,  il- 
licila  connubia  celebrcnlur.  Scd  intcrvcntis  pactis 


secum  in  domo  propria  habcre,  vcl  private  cum  eis  ^  sponsaliltus,  per  aliquain  dilalionis  moram,  requisiti 

quin  cliam  diligenli  cura  vioini  vcl  mnjorcs  iialu 
ioci  iilius,  qui  possinl  scirc  lincam  gcucrationum 
ulroninjqnc,  sponsi  scilicet  vel  sponsai.  In  eo  etiam, 
ut  sino  notilia  saccrJotis  plcbis  iilius  iiuilatenus  fiat, 
quat  nus  nuUa  dcincrps  scparaliouis  tribulatio  intcr- 
ceJal.  Si  vcro  hcc  onlinccuncla  peragantur,  acpro- 
balurn  sir.e  fraude  leslium  fucril,  et  causa  conligerit 
quoJ  postea  aut  ipsi  recordati  fuerint,  qui  primum 
se  ncscire  lu^ofcssi  sunt,  aut  cerle  pcr  aliorum  vcra- 
cium  hoininum  teslimonium,  inventi  fucrint  in  eo 
gradu  consanguiiiilatis,  qui  scgrcgari  solent,  scgrc^ 
gcntur  quiJcm  abinviccm  cl  agant  pocuitentiam,  ct 
si  ficri  potcst  perscverent  ulrique  innupti.  Quod  sl 


cobabitanles  conversari.  £t  quanquam  de  quibusdam 
iobonesta  carentibus  suspicione  clcmentius  aliquo 
modo  inibi  iegatur  indultum ;  nos  tamen  omnes  om- 
iiino  nunc  neccssarium  velare  prospeximus,  eo  quod 
eiperimento  diJicerimus,  illarum  velaiicnto  alias 
licentius  ad  cos  aJilum  veniondi,  perJitionis  causam 
habuisse»  Nou  autcm  vctamus  quempiam,  sed  polius 
lionamur  pauperibus  pcrsonis  jure  sibi  cognationis 
coDJnnctis  benciacere,  cum  sit  omnibus  bencfaci'.*n- 
(hiin,sed  ab  eis  segrcgatx  in  suis  dcgentes  domiciliis 
pcrse^-crent. 

V. 
Ut  S£cularia  negotia  uitra  modum  mcnsursc  nulli 


iiccat  exercere.  Ail  cuiin  Aposlolus  ;  Nemo  miUlans  ^  propter  incontincntiam,  vel  ccrlc,  quod  et  honcslius, 
l>w,  implicet  se  negoliis  sa^cularibus,  ut  ei  pfaccat,      amore  filiorum  in  id  pcrmancrc  nequcunt,  transeant 


ni  u  probavit  (II  Tim.  ii,  A).  Intueri  quaproplcr 
nblilius  lil)ct,  ciyus  nos  esse  regis  mililes  gratula- 
iB&r.  Et  quia  in  castris  •  Dominicis  militamus,  sol- 
licite  pensare  constringimur,  quibus  armis  muiiili 
com  tanto  adversario  certaminis  bella  aggrcssi  pu- 
gnare  valeamus,  ut  cxpediti  ab  omni  prxsenlis  so:- 
coli  impcdimento,  intrepidi  in  prima  ^  acie  pcrsi- 
sientes,  post  paimam  yictorix  triumphatricis  glorise 
coronam  ab  eo  rege  qui  nos  de  antiquo  hoste  trium* 
phavit,  suscipere  mereamur. 

74  VI. 

ficm  placuit  ut  eas  prorsus  mundanas  dignilates, 
«litts  sxculares  viri  vel  principes  terrae  exercere  so- 


quidcm  aJ  sccunJas  nuplias.  Iloc  autem  dicimus  se- 
cundum  ind'dgentiam,  non  sccundum  imperium  (I 
Cor.  VII,  6).  Dealiores  tamcn  erunt  si  sic  perman- 
serint,  sccundum  nostrum  consiliunu  Fiiii  vero  qui 
ex  tali  matrimouio  procreati  fuerint,  legitimi  ^  ha* 
beanlur  ad  bxreditatcm  defur.cli  capiendam.  Qui 
aulem  non  obscnavcrinl  omnia  hxc,  qux  pro  salule 
animx  ci  frugalilate  vito;  supra  compendiose  scripia 
ieguntur,  et  furtivas  vcl  iutcrdictas  nuptias  contra- 
berc  praesumpserint,  et  proximi  cognationis  fuerint 
iuventi,  separentur  quoque  et  ipsi,  et  cunctis  diebus 
viue  SU2C  sub  poenilentix  ^  lameuto  permaneant : 
atquc  ad  secuudas  nuplias  nunquam  vel  ille  vel  illa 


ieni,  in  venationibus  «  scilicet,  vel  in  canticis  ^  sse-  ^  pervi  niant,  alieni  a  communionis  gratia  judicentur  : 


ntbribiis,  aut  in  resoluta  et  immoderata  Ixiitia,  in 

Ijris  let  tibiis,  ei  bis  similibus  lusibus,  nullus  sub 

ecclesiastico  canone  constitutus  ob  inanis   Ixtitiae 

floxam,  audeai  fastu  superbiae  tumiJus,  quandoque 

pracsumeodo  abuli :  nisi  forte  si  in  bymnis  et  spiri- 

toalibus  canUcis  delcctatur,  de  sacris  videlicct «  Scri- 

ptaranim  volumiuibus  digne  lionestequc  composiiis 

olatur.  Ab  bis  igitur  non  solum  non  inhibemus  abs- 

tiuerc,  venim  etiam  conniventcs  licentiae  concedi.xus 

lotum. 

VII. 
Item  placuit  ul  nullus  episcoporum  prcsbytcrum, 
Tel  diaconum,  vel  •  arcbimandrilam  in  dispendio 
^  bODoris  condemnare  prxsumat  absque  bujus  ^xnc- 

Patrol.  XCIX. 


liliique  ^  qui  de  hoc  tam  inccsto  conjugio  nati  fu- 
crint,  improbi  habeantur,  nullamque  rerum  adipisci 
valcant  parentum  facultatcm* 

JX. 
Illud  pnetcrea  per  omnla  prxcaventcs  prohiberc 
dccrevimus,  ut  nullus  prxsumat  ante  annos  puber* 
talis,  id  cst  infra  ^  xtalem,  puerum  vel  puellarn  in 
malrimonium  sociare,  ncc  in  dissimili  xlatc,  scd 
coxtaneos  sibique  consentientes.  Hultas  sxpius  ex 
bujusmodi  nuptiali  contractu  ruinas  animarum  factas 
audivimus,  et  taies  fornicationes  perpetratas,  quales 
nec  inter  gentes  (/  Cor.  v,  1).  Ita  plane,  ut  cutii 
coniigit  puerum  adultum  esse,  et  puellam  panulam ; 
ct  e  contrario,  si  puella  maiunc  a&tavls^  ^V.  \>>i^:t  ^>x 


»3  S.  PAULINUS  PATUIARCHA  AQUILEIENSIS.  5C0 

leucrx ;  el  per  vinim  cognala,  el  socrus  deprehcn-  A  a  sacerdole  sacrata»,  in  hoc  lamcn  proposiio  oaf 


daniur  adultenc,  ei  per  puellam  frater  vel  pater 
pueri  tanti  peccati  flagitk)  pereant  irrctiti*  Unde  qui 
hoec  prohibita  de  cxtero  usurpare  pncsumpserit, 
ab  oiniii  ecclcsiastico  consortio  sit  alicnus,  sed  ncc 
[ct  a]  a  publicis  ^  sit  immunis  judiciis. 

75   X. 

Item  placuil  ut,  resolulo  fornicationis  causa  jugali 

vinculo,  non  liceat  viro,  quandiu  aduilera  vivit,  alie- 

nam  uxorem  duccre,  licet  sit  illa  aduUera  ;  sed  ncc 

ajulterx,  quai  poenas  gravissimas  vcl  pcenitcntice 

^*  tormentum  lucrc  debet,  alium  accipere  virum,  nec 

vivcnte  ncc  ^  morluo,  quem  non  erubuit  defraudare, 

marito.  Nam  ctsi  leg^^tur  in  sacris  evangclicis  pa- 

ginis,  sola  fornicationis  causa  dixisse  Dominuris  di- 

mittcre  virum  uxorem  suam :  non  tamen  legitur  con-  B 

ccssisse  vivcntc  illa,  in  coi^uglo  sibi  sociare ;  pro- 

hibuisse  quiJem  modis  omnibus  non  ambigilur.  Ait 

cuim  :  Quicunque  dimiserit  uxorem  luam,  ni$i  ob  for- 

nicationemf  el  aliam  duxerit  mcschatur,  et  qui  dimis- 

sam  duxerit,  moschalur  {Matth.  xix,  9).  Qua  de  re 

ita  diffinire  prospeximus,  ut  juxta  ejusdem  Domini 

melliQuam  vocem,  nemo  hxc  interdicta  violator  in- 

culcare  pracsumat.  Sed  quoniam  in  meJio  ambiguus 

^  interponitur  sermo,  iJ  est,  nisi  ob  fornicalionemj 

quxri  nimirum  potest  utrum  ad  solam  liccntiam 

dimittendi  uxorem,  qui  dimiserit  uxorem  nisi  ob  for- 

nicalionem,  an  etiam  ad  utrumque  dictum  referatur, 

hoc  est,  ad  aliam,  vivente  illa,  accipiendam  ;  quasi 

dixcrit :  Qui  dimiserit  uxorem  suam,  et  aliam,  nisi 


perpetim  perseverare  manJamus.  Si  vero  poslca 
sive  clanculo  corruperinl,  seu  publice  nupserint, 
dignis  quidem  mundano  « judicio  corporalihus  cocr- 
citae  vindiclis,  segregentur  ab  invicem,  ct  agaoc 
cunctis  diebus  vit(e  suae  pocnilentiam,  et  a  coniinn- 
nione  corporis  et  sanguinis  Ghristi  priventur :  nisi 
forte  pontifex,  rcscila  illorum  posnitentia,  si  digna 
fuerit,  humanius  prxvidens,  potcrit  communioiiis 
gratiam  indnlgcre.  In  exlremo  tamen  vitx  sm:c  vin- 
tico  humanius  indulto  non  defraudcntur.  Et  in  his 
rebus  proccipuc  illa  modis  oninibus  cuslodiatur  in~ 
tcrJictio,  ut  nulli  liccat  prxJictis  personis,  habiiuni, 
id  est  vcstera  ^  mulare  absque  sui  k  cpiscopi  con- 
scicntia. 

XU. 
IIoc  igilur  inviolato  stylo  juste  sancire  prospcxi- 
mus,  ut  monasler.a  puelianim,  qux  snb  discip1in;e 
regula  degunt,  obslructius  munitis  clauslris,  nullo 
patcant,  nisi  fortc  summa  compellente  ne(;^ssitate, 
aditu  virorum.  Sed  neque  presbylcri  vcl  diacones, 
vel  quilibet  de  clero,  vel  etiam  archimandritis,  quasi 
visitationis  vel  prxdicationis  causa,  sine  permissn 
episcopi  civitatis,  sibi  licentiam  tribuat  ineundi.  Quiii 
etiam  nec  episcopus  absque  sacerdotibus  vel  clericis 
suis,  ut  dccet  et  honeste  convcnit,  adire  illuc  liccr- 
tius  se  existimet.  Sed  sive  ipse,  sive  quxlibet  rcli- 
giosa  pcrsona,  alienus  ab  illicita  suspicione,  quciir 
morum  gravilas  ^  oinat,  permitlentc,  el  admoncnte 
episcopo  cxhortationis  vel  xdiGcationis  obtentu,  qux 


ob  fornicationem,   duxcrit,   moechatur.  Et  idcirco  C  ad  salutcm  animae  pertinet,  dignum  fucrit  ut  adeanl 


pcritissimi  viri  beati  Hieronymi  libellum  commcnta- 
riorum  recenseri  nobis  studiose  mandavimus,  anxie 
utique  cognoscere  festinantcs,  qualitcr  idem  famo- 
sissimus  doctor  hxc  sacrata  Dominica  vcrba,  juxta 
capacioris  ingenii  sui  subtilitatem,  scnsisse  monslra- 
retur.  Cujus  nimirum  sensum  sagaciter  explorantes, 
in  promptu  nihilominus  patuit,  ad  solam  dimitlendi 
uxorcm  licentiam  pertinere.  Nam  cum  more  suo  vir 
sanctus  hujus  capituli  summatim  scricm  exponen- 
dam  transcurreret,  inter  cxtera,  et  post  pnuca  sic 
ait :  i  Et  quia  poterat,  inquit,  accidcre  ut  aliquis  ca- 
lumniam  facerct  innocenti,  et  ob  sccundam  copulam 
nuptiarum,  veteri  crimcn  impir.gcret,  sic  priorcm 
dimitlere  jubctur  uxorcm,  ut  secundam,  piima  vi- 


hxc  Deo  dicata  loca,  non  alitcr;  si^d  cum  idoneis 
testibus  peragaiit,  ne  propter  incautam  pracsumptio- 
nem  sanct^ne  Ecclesi.ne  infametur  angelicus  ^  ordo. 
£t  nulla  ullo  unquam  tempore  Ifcentia  sit  abbattssse 
vcl  cuiiibet  monachx,  transGgurante  se  Satana  iii 
angelum  lucis,  quasi  oralionis  causa  su^gerente  eis, 
Romam  «  adirc,  vcl  alia  loca  vcnerabilia  circuire. 
Quam  sit  namque  irreligiosum  et  reprchensibile  cum 
viris  propter  itineris  ncccssitalem  conversari,  nulhis 
tam  excors  est  vel  desipiens  qui  ignoret.  Si  quis  posl 
hanc  dennitioncm  hujus  revcrendi  concilii,  de  his  quse 
consona  voce,  76  salubriterque  statula  sunt,  temc-  - 
rario  ausu  violare  lentavcrit,  canonicis  coercealur  — 
vindiclis ;  scilicct  aut  juxta  modum  et  qualitatem^i 


ventc,  non  habeat.  i  (Hieron.,  comment»  in  Matih.^  ^  culpac  cxcommunicatione  multetur,  aut  anathemati 


lib.  III.)  Non  enim  debet  imitari  mahim  adullcrx 
uxoris,  ct  si  illa  duo,  imo  unam  carncm,  p^r  scis- 
suras  fornicalionum  divisil  iii  tres,  dividat  in  qua^ 
luor.  Unde  patenlcr  datur  intelligi  :  quandiu  \\\ii 
adultera,  non  licct  viro,  ncc  potest  impnnc  sccundas 
contrahere  nuptias. 

XI. 
Ilcm  placuil  de  feminis  ciijuscnnque  ^  conditionis, 
piiellis  scilicel  vel  viduis,  quae  virginitatis  sive  coft- 
ciucnliic  proposilum  s^pontanee  ^  pollicentes,  Dco 
e  emancipatx  fuerint,  et  ob  contincnti;e  signum  ^  Li- 
(a*am  vestem,  quasi  religiosam,  sicut  antiquus  mos 
rtiit  in  his  rc^ionibus,  indutas  fuerint,  licet  non  sint 


vinculo  puiiilns  vinciatur,  aut  certe  honoris  proprif  ^ 
amissione  nudatus,  reus  ab  Ecclesia^  grcmio  evel — 
latur.  ILc  enim  sunt  canonicx  ultrices  vindicUc,  ^ 
quibus  nullus  sacne  lcgis  pnevaricalor  poterii  iin^B 

munis  abire,  nisi  forte  pocniientise  iutervenieutc  ^ ' 

dela  veniam  meruerit  adipisci. 

XIII. 
Dicm  aut?m  Dominicum  inchoante  noctis  iniit  ^t 
a  id  est  vespcrc  sabbati,  qux  in  piima  ^  lucescit 
bati,  quando  signum  c  insonucrit,  vcl  hora  est 
vespertinum  cclebrandum  officium,  non  propter  Lbo- 
norcm  sabbati  ulliini,  seJ  propler  saiictain  illan* 
noctem  primi  sabhr.ti,  hoc  cst  Doniiuici  dici,  ciiO» 


iOI  COiNCfLlUil  FpiiOJIJLlENSte.— NOTiE.  80i 

iKiini  rcvercmia  el  honoKifica  reliijione  venerari  om-  A  ct  adventum  glorim  magni  Dei  et  &ahator:t  hoitri 


taibns  mandamus  Clirislianis.  Absliucic  ^  primum 
omDioin  ab  omni  peccato,  ct  ab  omni  opcre  carnali, 

•  eliaro  a  propriis  coujugibus,   61  ab  omnl  opcrc 

*  terreno,  el  [ad]  nibil  aliud  vacare,  nisi  ad  oralio- 
tiera,  concurrere  ad  ccclesiam  cura  smnma  menlis 
devotione,  cessantc  omni  ^  causarum  slrepiln,  cum 
efaaritate  et  dilectione  benediCere  Deum  Patrcm,  et 
liodare  totis  meduliis  cordis  unigenitum  Dei  Filium, 
qui  istara  diem  pef  gloriosam  suam  sancliflcavit  re- 
surrectionem,  et  hymnum  dicere  sancto  Spiritui, 
({01  eam  benedixit  pcr  admirabiiem  suum  advenlum, 
qaando  in  igncis  linguis  super  beatos  descendit  apo- 
stolos  (Act.  II,  5).  Sed  ct  omnium  i^  penc  dona  cha- 
rismatum  in  eadcm  sacratissima  dic  creduntur  in 


Jesu  Christi  {Tit.  ii,  12,  13),  qui  cum  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto  vivit  ct  rcgnat  Dcus,  per  omnia  sxcuia 
saTulordtiv.  Amcn. 

iiv. 

De  deoimis  vero  vel  priraiiiis,  salvis  scilicet  afl^ 
goricarura  rcrum  myslicis  •  sacr.inientis,  nihil  mcliuH 
puto  docei^e,  quam  quod  scrlplum  est  in  Bfaluchia 
prophcta,  dicente  Domino  :  Inferte  omnem  dechntftn 
tfi  horreum  tnetfm,  et  $it  cibus  tti  domo  mea,  et  probate 
me  in  hoc,  dicit  Dotninui  :  Si  non  aperuero  vobi$  ca- 
taractas  ccelij  et  effudero  vobis  benedictioncm  u$que 
ad  abundantiam,  et  increpabo  pro  vobis  deforanten:, 
Ct  non  corrumpet  fructum  terroi  i^estrcp,  net  erit  steritii 
vinea  m  agro,  dicit  Dominus  exercituuniy  et  beato» 


mondo  collala.  Nam  in  ipsa  die  Dominus  post  resur-  B  vos  dicent  omnes  gentes  (Malach.  iii,  10  Seq.)  Scd 


reclioDcra  in  discipulis  suis  Spiritom  sancturo  ad 
remittenda  pcccala  insufflavit  (Joan.  xx,  ^i).  In  ipsa 
ia  descrto  Domtnus  de  qninquc  panibus  quinqne  mil- 
na  horoinnm  pavit  (Matth.  xiv,  20).  In  ipsa  die  roan- 
ila  pluit  de  coelis  primuro  in  ercroo  (Exod.  xvi,  15), 
et  roult^e  ali»  spiritaliuro  muniricentiac  rcrum  iii  ipsa 
«Be  sunt  rodnifeslaUe,  quas  cunctas  ^  longum  csl  pcr 
Ordinero  recensereJpsuro  est  eniro  Sabbatum  Domini 
iilieatum  (Isa.  lviii,  15),  de  qu6  Scriptura  dicit : 
0Ht  fecerit  in  eo  opus  servile^  id  est  pcccali,  morle 
mriatur  (Exod.  xxxv,  T).  Porro  si  de  illo  sabbato 
dicerct  quod  Judo^i  celcbrant,  quod  est  ullimum  in 
bebdomada,  qnod  ct  nostri  inistici  obscnant,  diceret 
tantani  ^abbatum,  ct  nequaqnam  addcrct  delicatum 


quia  indignatio  et  ira  Dei  inanet  supcr  gcnicm  vel 
populum,  qui  boc  Domini  prxceplum  toto  corde  ci 
Lona  volunlatc  non  adimplet,  supra  prxmiseral. 
dicens :  Si  affigei,  inquit,  homo  Deum,  quia  vos  con- 
figitis  me  ;  ct  diicistts  :  In  quo  configimus  tc  f  In  dc- 
cimis  ct  primitiisvestris.  In  pcuuria  vos  maledicti  cstis, 
et  me  vot  cbnfigitis  gens  tota  (Ibid.,  vers.  8,  9).  Q:ia 
de  re  quis  nou  alacri  et  Ixto  pector^  ofTerat  Deo,  ut 
possit  illam  promereri  bencdictionem,  de  qua  dicil  x 
Effundam  super  vos  bencdictionem  meam  usque  ai 
abundantiam  f  Vcl  quis  non  timcat,  vel  cOnlrcrtiiscat 
illam  malcdictioncm,  quaro  minatur  nolcntibus  oficr- 
rey  Vos  maledicli  estis,  et  me  vos  configistis  gens  tota  ? 
EtfSi  fortc  nobis  non  crcditis,  vel  nos  dcspicitis, 


et  meum.  Sed  qnia  diflcrentiam  voluit  faccrc  intcr  ^  quia  homincs  sumus,  crcditc  ergo  ipsi  Doraino  di- 

cenli,  qni  mentiri  non  potest,  qui  utrumquc  promi- 
sit,  et  maledictioncm  in  hoc  sxCuIo  ct  in  futnro  no* 
Icntibus  obedire  ejus  mandatis:  ct  l)enediclioncm, 
ct  abundantiam  ct  salutem  oniraai  et  corporuni  bona 
volunlate  obtcmpcrantibus  ejus  impcriis  et  iii  pra:- 
scnti  sxculo  sc  daturum  ct  In  futuro,  Non  cnim  exi- 
git  Deus  a  te  qux  non  habcs,  ncc  pensat  77  quan- 
tum  tribuas.  Scd  in  quantura  halics  simplici  cordo 
de  suis,  ^  iion  dc  tuis  donis  da  Domino.  Quia  omnc 
quod  sun^us  «  vivimus  et  habemus  (Act.  xvii,  28), 
ejus  cst,  ct  de  ipsius  benignitaiis  suscepimus  manu* 
Considerat  namquc  qua  mentc  ^  ct  noo  quantum  in 
ejus  sacrificiuro  offeras,  qui  potens  cst  et  in  prx- 
senli  sxculo  centuplum,  et  in  fnturo  vitani  iribucre 


iilud,  et  istud,  quod  est  Dominica  dies,  idco  addidit 
fieiitii :  ac  si  dicerelj  meum,  non  vcstrum ;  delicatum, 
«m  in  Tcstris  observationibus  maculatum.  Et  ideo 
caro  omni  rcvcrcntia  est  a  nobis  honorandum  atque 
rolendom.  Cxtcne  vero  principalcs  fesiivitates  i  ct 
ipsa;  sunt  vciicraiiler  hortorandoi  vcl  custodicndaj. 
Et  illa  festa  ^  qux  sacerdos  in  ecclesia  prxdicat, 
modis  omnibus  sunt  custodienda.  Nos  autcm,  qui 
Bacenlotes  vocamur,  debemus  populum  nobis  sub- 
Jecluro,  et  pncdicando  vetbis  in  omhi  bono,  et  fa- 
dendo  qua5  doccmus,  exem|)lis  instrucrc»  iii  cha- 
ritate,  in  castitatc,  in  hnmilitate,  in  contincntia,  in 
moilestia;  in  vigiliis,  in  jejuniis  et  oralione,  in  reli- 
gione,  in  elcemosynis,  in  hospitalitate  in  quantum 


Tires  permittunl,  in  verbo  sapientix  sale  coudito,  in  *'  sempilcrnam.  Qui  vivit,  cl  rcgnatcum  Palre,  ci  Spi- 
lcinperanlia  mandiicandi  vel  bibcndi,  in  convcrsa-      ritu  sanclo  ct  nunc  et  scrapcr  per  cuncla  saccula  sc- 
lionc  sancta,  in  simplicitate  cordis,  in  omni  opcre      culorum.  Aincn* 
Ihjiio,  pie  et  juste  vivendo  exspectantes  beatam  spem 


OBSEHVATIONES  ET  NOTiE. 


IN    TITtJLUM    CONdlLII 

SEVERINI  BINII  NOTiE. 

^Concilium.  Qua  occasione  hajc  synodas  in  llalia 
JJJ^torilate  Pauliui  congrcpta  fueii't,  inJicaf  ipsc 
Paulinus  scrmonc  quem  habuil  ad  Patres  concilii  his 
Hrbis  •  i  Nunc  auteni  divina  opilulantc  clcmenlia 


attritis  utiquc  fcrocium  Larbaroruni  superbia;  typho 
crectis  cervicibus,  auxilio  per  omnia  adminiculanto 
dc  co^lo,  rcddita  jam  quiclissima  pace  terris,  supcrn.> 
prorsiis  largiente  gralia,  paululuiuque  rcspirantibuH 
rcgalibus  jussis,  necessarium  duximus  summopcre 
fesiinaulcs  dilectissimam  fraternitatem  veslram. 
]-i\ta  priscorum  canonum  uiviolabilcs  sanclioncsy  mi 


50o 


S.  PAUUNUS  PATRIARCHA  AQUlLEIEiNSIS. 


:^-^4 


iirio  cntlc^io  aggrcgari.  i  U;i*c  ad  synoJnm  diccbat 
PaiiiiniTs,  ciini  in  prxcedcntibus  sC  do  intcrmissis 
conciliorum  cclcbralionibus  per  tumuilus  beUicos  et 
freqnentcs  pcrcgrinaliones  cxcusarcl. 

i>  Forojuliense.  Sic  diclum  a  Forojulio,  quod,  juxta 
acla  hujus  concilii ,  cst  municipium  Aquileicnsis 
provinciic  ,  liodierno  tcmpore  Vcnctis  subjcclum. 
Olim  insignis  ibi  urbs  fuit  Aquileia»  ab  Attila  Hun- 
norum  i*ege  destructa,  quemadmodum  aimis  ferc 
duceutis  poslea  Forumjulii  ab  Avaro  rege  eversum 

fjit. 

«  A  Paulino,  Wilfridus  Slrabo,  qui  sub  Ludovico 
lilio  Caroii  Magni  claruit,  de  Rebus  ecciesiasticis, 
c:ap.  25,  ha^c  de  Paulino  :  i  Traditur  si  quidcm  Pau- 
linum  Forojuliensem  palriarcham  sa*pius,  et  maxime 
privatis  inissis,  cirja  immolationem  sacramenlorum 
liymnos  vel  ab  aliis  vel  a  se  compositos  ceiebrasse.  » 
Iv.iindem  sanciilate  et  doclrina  iusignem  fuissc,  plu- 
lirnumquc  synodalibus  sub  Carolo  Magno  coaclis, 
adeo  ut  sute  ipsius  provinciai  ciiram  eam,  quam 
optabat,  habere  noo  posset,  interfuissc  acta  concilii 
ostendunl. 

*i  In  cau$a  sacrosancta;  Trimtalis.  Ilis  tcmporibus 
i\ux  diversae  hxrescs  Ecclesiam  devastabant.  Una 
de  proccssione Spirilus  smcti,  altcra dc  incarnalione 
Doinini  nosLri  JesuCbristi.  l)c  Spiritu  sancto  con- 
f  roverlebatur,  an  is  a  solo  duntaxat  Patrc,  vel  a  Pa- 
ire  simul  et  Filio  procedcrct.  Antiquam  controvcr- 
siam  advcrsus  ha^reses  sxpius  aniehac  damnatas 
Paulinus  doclissime  decidit,  osteaJcns  Patrcm,  et 
Filium  unum  essc  principium  processlonis  Spiritus 
bancii ,  adcoque  inipium  et  blasphemum  videri , 
contra  sententiam  ab  universa  Ecdesia  tempori:>us 
s  uicli  Leoiiis  Magui  recepLim,  novos  crrorcs  conci- 
tarc.  De  incarnationc  Vcibi  divini,  Elipandus  Tole- 
tanus  episcopus  in  Hispania,  et  cum  eo  is  a  quo  sedu- 
ctus  fuerat,  quem  ipse  scduxerat,  Felix  Urge!litauus 
cpisco|>us  asserebant ,  Dominum  noslruin  Jcsum 
(^liristum  sccuuduin  naturam  divinam  diceudum  cssc 
Doi  Fdium  naturalem;  sccundum  humanitatcm  veio 
eumdem  Filium  Dei  aJoptivum  cssc  nomiuandum. 
Qu;e  doctrina  cum  duos  Dei  fllios  assercret,  adcoquc 
Nesloiiauismum  jam  diu  ante  condcmnatum  resns- 
citaret,  Paulinus  recitatione  symbolorum  Nicxui  ct 
Conslantinopoiituni  eamdem  solidisslme  rcfutavit, 
explo^it  et  condemnavit.  Dcmum  voro  in  hac  cadem 
synodo  post  tractationem  dogmaticarum  disputatio- 
inim  abholutam,  sauciti  sunt  quatuordccim  canoncs 
ad  disciplinam  ccclesiasticam  spectantes. 

•  Anno  Dominil9\.  Hic  annus  Domiiii  cum  23 
Caroli  Magni,  qui  poniturinitio  actorum  synoJalium, 
concurrit. 

Huc  uxqne  Binius  :  qnoi  omnia  clarius  patcbunt  ex 
dixsertntione  nostra  de  concHio  Forojulicmi,  Intcrim 
ujtulas  nostras  in  reliquum  coucilii  suhjuugimns, 

NOTiE  COLLECTORIS. 

§«. 

n  Residentibus  ex  more.  Servatus  esl  ordo  in  con- 
cilio  Forojulicnsi  a  Paulino  qui  a  coocilio  Tolctano 
IV  pnescrlptus  est.  Quippe  ea  in  synodo,  can.  4,  sic 
«Utuitur:  i  Hora  ilaque  prima  diei  ante  solis  orlum 


g!<'!.;opoi 

cpibcopi  parilcr  introeant,  et  secundum  ordinatioDis 
siia;  tempora  resideant.  Post  ingrcssum  omnium  epi- 
S''oporum  alque  conscssum,  voccntur  deinde  presby- 
leri,  quos  causa  probaverit  introire,  etc.>  Ubi  videj 
post  consessum  episcoporum  vocari  reliquo3  sao^r  ' 
ciotes.  Quod  factum  esse  ctiam  a  Paulino  conside- 
ranti  manifeslum  est.  Subdit  enim  postpauca. 

*>  Per  secretioris  jcnuee  aditum  vocante  archldiacono 
tniromissus  est  ad  brerem  sacerdotalis  catus,  Quid 
cst  intromitti  ad  brevcm?  Puto  sii?nificare  ex  scheda, 
ftcu  juxu  sckeJam :  voeante  cuim  archidincono  ul 


A  hic  dicitur  ac  ex  scheda  lcgciitc  noniiua  adiai.icu* 
dorum,  intromissos  eos  fuisse  cxistimo  ad  breifem^ 
id  est,  ad  normam  indiculi,  ex  qno  vocabantur. 
Breve  enim  yel  brevis  quandoque  dicchatur  regcstom 
cujuscunque  rci.  Capitular.  lib.  iii,  cap.  8^ :  c  l]| 
non  solum  bcneficia  episcoporum,  sed  etiam  fisct 
nostri  describautur  in  Breve ;  »  quod  vocabulura  ec 
snccula  minus  barb  ira  in  usii  habucre.  Flavios  Vo- 
piscus  in  Aureliano,  cap.  56:  <  Mnestheus...  brm 
nominum  conscri|)sit...  ac  6reve  lecit  singulis  quo- 
riim  nomina  continehat.  »  Lampridius  in  Alexandro 
Scvero^  cap.  21  :  c  Milites  suos  sic  ubique  ftcivit« 
ut  iu  cubiculo  haberet  breves  el  numerum  et  tem- 
[)ora  militantium.  »  Dicit  autem,  vocante  archidia- 
cono,  quia  diaconorum  id  munus  erat.  Sancius 
Athanasius,  Apolog.  ii  :  c  Qua  fronte  talcm  con- 
ventum  synodum  apiiellare  audent,  ubi  commcnla- 
riciisis  pro  diaconis  ecclcsise  adveAtantes  iiitrodu- 
cebal ?  » 

■  Nihilominus  su/fugare,  Mhilominus  seqiiions 
Latiniiatis  scriptores  pro  et  jam^  ut  hoc  in  loco  Pau- 
linus  et  alii  scriptores  aiibi.  Sedulius  in  epistola  ad 
Maccdonium  de  v  Lib.  Operis  Paschalis.  c  Cognoscant 
pcritissimum  divinx  legis  Originem  tribus  nihilomi- 
nus  editionibus  prope  cuncta  quae  disseruit,  apta- 
visse^  »  idest,  tribus  etiatn  editionibus;  ita  nihilomi' 
nus  suffugare  est  eiiam  suffugare,  Sujfugare  vero 
non  est  Latinum.  de  quo  Ducange  in  Glossario  hunc 
concilii  locum  afferens,  c  Videtur,  ait,  vox  usurpala 
pro  su/fundere,  vel  cerie  ppo  ofuscare :  »  suspicor 
lainen  suffugare  pro  suffocare  irrepsisse,  allusione 
f.tcta  ad  semen  spinis  suffocatum,  de  quo  est  illuU 
Luc.  VIII,  7,  Ei  atiud  cecidit  inter  spinas,  et  Mimui 
exortm  spina:  su/focaverunt  illud,  Vide  ctiam  lio:. 
in  lib.  I  coiitra  Felicem,  cap.  4,  lit.  a. 

§IV. 

p  0  Superbicc  tijpho.  Tv^c  funius  csl.  Frequcnt(»r 
^  pro  arroganlia  usurpatur,et  animi  clalioiie.  Augusti- 
nus,  lib.  XI,  cap.  33,  de  Civitate  Dei,  siue  additionc 
superbiw  utiturverbo,  s?d  tainen  allegorice  pro  su- 
pcrbia  fumo  figurata.  Et  quidem  hiijus  vocis  Lcet 
peregrinaj  significalionem  fuisse  eo  teuipore  omnihns 
cognitam,  alque  adeo  communi  in  usu  vd  cx  eo  ii- 
qiiet,quod  tam  frcqiienter  apudAuguslinum  occurii!, 
ut  lib.  111  Confess.,  cap.  5;  lib.  xiii  pariter  Confs?ss. 
cap.  25;  epist.  93,  cap.  6,  eJit.  noviss.  Venet-cl?^»! 
oliin  48;  78  et  cpisi.  187,  cap.  21,  alias  epist.  57. 
SeJ  ct  ab  Arnobio  plures  siiie  additamento  usurpa- 
tam  videmus,  pnccipuelib.  ii :  i  Sinon  mcntis  elaiii» 
et  typhus  qni  appellatur  a  Gi-aecis  obstaret,  etc;  el 
quater  adhiic  eodem  libro.  Ab  Augusiino  igitur  ct 
Arnobio  ponitur  typhus  pro  superbia.  Paulinus  veio 
iid  majorem  significationem  typlium  superbitg  dicit, 
sicuti  eliam  lib.  ii  contra  Felicem,  cap.(>  :c  ciijus  le 
jaclantias  inllat  supcrbice  typhus?  »  Eodcm  modo  lo- 
quitur  et  Gregorius  Magnus  cpist.  23,  Ub.  vi,  Cyriaco 
D  Conslanlinopolitano  episcopo.scribcns.  c  Tunc  eiiini 
osicusa  charitas  vera  esl,  si  pcr  typhum  superbia: 
inter  nos  schisma  noii  fuerit.  » 

k  Et  enormi  statione  persistentia,  Id  est  extra  nor- 
mam  et  rectam  rationem  adhuc  duranlia.  Enormi$ 
euim  est  extra  normam,  Vide  notam  sequenteiu. 

§  VL 
0  Quasi  lineam  in  dircctum  normulatim.  Allcgorcc 
q::idem,  sed  satis  propria  ex  norma  ducta  allegoria : 
ut  paulo  post :  cowquata  juxla  itlius  rcctitudinis  iior- 
wutam,  Norma  eniiii  (iiiventum,  si  Plinio  fidcs  lib. 
vii,  cap.  56,  Theodori  Samii,  sicut  et  libella)  est  in- 
Nsirumenlum  fabrile  archilecionices,  duabus  regulis 
iii  reclum  angulum  concurrenlibus  coiistans,  qua 
litruin  aiiguli  convcnientes  sint,  probamus ;  sicut  al- 
tiiudinf^s  perpendiculo,  longitudines  regula.  Victni- 
vius,  lib.  vui,  CJip^S:  c  Longitudincs  ad  rcgulam  cX 
hiicam,  altiiudincs  aJ  perpendiculum,  anguli  ad  nui^ 
m::m  respondcntes  cxiganlur.  VuIgo^|uadra  nrns 


505 


IJONGILIUM  FOROJl]LiE]SS£.  --  miM. 


.06 


<Hcitur.  >  Usus  vcibi  frcqucnlior  in  meUiplioricis  A 
quam  iu  signiGcalionc  propria,  sicul  et  reguLc.  Ke- 
cuia  enim  el  norma  dicilur  passim  quicunque  ordo» 
formula,  pn£ceptum,  vei  directio  agcndi,  sludendl, 
orandi,  scrii^endi,  vivendi.  Plinius  iunior,  lib.  ix, 
episl.  26, 1)eraostlienem  normam  el  regulam  oratoris 
appcllavit  quasi  dicerel  vcrum  et  propriura  oraloris 
exempiar.  Hinc  abnorn^s  quod  absque  norma,  el 
enormU  quod  sit  extra  normam,  dicitur^  Pnccipue 
autem  monactiorum  iostituta  dicta  sunt  regulon  et 
Bormse  medi;c  infim(cque  Latinitatis  scriptoribus. 
iiliarta  Cbrodegangi  episcopi  Metensis  an.  770 : 
f  Turbam  monaclu>rum  sul>  sanctam  normam  vitam 
degcntes  coacervavit.  >  Carmcn  de  Orig.  gentis 
Francorum : 

Hic  decreta  Patns  BeDedicU  lege  rerenda 
Sancit,  et  anliqaae  reDOvat  legalia  normae. 

V.  Diicange.  Usurpat  autem  diminutivum  normrR  nor- 
miUam  et  iiormii/alfmPaulinus  hic ;  sicut  et  lib.  i, cap. 


8  VUL 

«  Sfppe  etettim  a  nohis  noitrisque  majoribus.  Ilic 
innuil  Paulinus  se  alias  disseruisse  de  Trinitalis  my- 
steriOf  et  comnmnione  opcrationum  in  divinis,  qiio- 
rum  operum  nihii  ad  nos  usq»e  pervenire  tcmporun» 
injuria  potuit;  sed  solum  dcsiderium  superost,  et 
dolor  ex  communi  jactura.  Quod  anlem  addit  7/0- 
$tri$que  majoribns^  fortasse  sanctum  Chromatium  in 
sede  Aquileiensi  quondam  pnedecessorem  suum  in- 
nuit,  qui  circa  fineni  Tractalus  in  illud  :  Ego  a  te 
debeo  baptitari,  hicc  habet :  c  Nec  Paler  sine  Filio 
int  -lligi  potest,  nec  Filius  sinc  Spiritu  sanoo  cn- 
gnosci.  »  Cognoscitur  aulem  Deus,  ut  ait  Aposlobis 
Uura.  i,20,per  ea^  quce  facta  $unt,  Ergo  inseparabilia 
sunt.  Quod  prse  omnibus  Auguslinus  prosequitur 
«rgumentum,  ct  luculenler  exponit  Iracl.  xx  in 
loan.,  n.  3.  <  Calbolica  fides  boc  babct  firmaUi  spi- 
rilu  Dei  in  sanctis  cjtis,  conlra  omnem  bccrdicain 
pravitatem,  quia  Patris  et  Filii  opera  inseparabilia 


57,  contra  Feiicem,  religionis  formulam  regulamque  n  sunt.  >  Lt  infra  :  <  Non  dicit  catlioiica  fldcs  quia 


intelligens,  sed  una  explicans  olTicium  norm(e  mctien- 
tis  latenira  rectitudinem,  dura  ait  :  <  Cum  simplex 
sincene  fidei  ratio  aliter  in  directum  normulam  sure 
reiigionis  in  nulk)  prorsus  curvante  crrore  exleuJat 
atrique  iateris  reclitudinem  mensara.  > 

i>  Fersi$tente  tricamerata  $truclura  aurcum  $uspcn- 
datur  decu$  ornamentornm,  Videlur  rcspcxisse  ad 
veterum  morem  Paulinus  a  quibus  camene  (qure  a 
iJirvilate  sic  dicebantur  :  teste  Nonnio  de  propriet. 
^r.)  ctiam  inaurabantur.  Quod  (anquam  nimiam  lu- 
luriam  sapiens  toUere  Aureljanus  cogilabat.  Vo[m- 
bcns,  in  Aurel.,  cap.  40  :  <  Habuit  in  animo,  ut  au- 
rum  neque  in  cameras,  ncque...  mitterclur.  > 

§  VII. 
«  Verborum  phalera$.  Phalera;  equorum  priiuum 
omamenta,  ut  innuit  Piinius  de  gemmis  quibusdan), 
lib.  xxwii,  cap,  i^ :  <  tant(£  magikitudinis,  ut  e(ii;is 


fccit  Dcus  Paler  aliquiJ,-  et  fccit  Fiiius  aliquid  :  S(^d 
quod  fecit  Pater,  hoc  et  Filius  fecit,  boc  ei  Spiritus 
sanctus  fecit.  >  lloc  repelit  Iract.  xcv,  n.  1,  Iract  c, 
n.  5.  Cyrillus  Alexandrinus,  in  Apologct.  ail  ai:aibc 
mal.  IX,  Orientalibus  reponebat :  <  Itaque  quod  saii- 
cta  Trinitas  ejusdem  sil  substanliic,  ejusdein  roboris 
ct  operationis,  non  por  vcstrum  ditiicimus  sinro- 
nem,  sed  sumus  cdocli  polius  ex  sacris  Scriiiluris.  • 

^  Inlelligentiw  noslrw  infanliam  erudire  non  cessrt. 
lurantiam,  id  cst  tenuitulOm;  vel  polius  abluiiit  ad 
illud  Petri  1,  ii,  2  :  $icut  modo  geniti  infantes  rationci- 
bile  sine  dolo  lac  concupiscite» 

^  Sed  neque  $ubtili$  anaelica  natura,  Subtilitas  est 
dos  non  spiritus,  sed  corporis  gloriosi.  S'.'d  eo  sens.i 
bic  posuit  Paulinus  quo  SapienrKC  v.i,  ii,  dicit;::' 
de  spiritu  intcUigeutia*,  quod  *i\i  $anctu8,unicu$,mul' 
tiplex,  subtili$:et  (vers.  23)  quicapiat  omne$  spiritus ; 
ititdligibilis,  mundus,  $ubtili$;  vel,  ut  hic  adveriit 


regum...  pro  phalens  pensdia  lacerent;  >  ad  orna-      t^^nj^j^u^l  ^.^^  ^^  ^ncco  mundos,  subtilissimos,  ul 

tum  deiii  liominum  sigmricaudum  translatae.  Livius,  L  ^^  spiritus  referatur  angelicos.  Quod  multi  Latinc 

hb.  IX,  dec.  1,  cap.  uft.  :  <  tantumque  Havu  comitia      ^^^  gj^.  ,^  ^^^  ,  ^uj^j,,  ^^^^^^  an  coruelius  bic,  Spi 


iadignilatis  habuenint,  ut  plerique  nobiiium  aniiulos 
9ureos  et  phaterat^  deponerent.  >  liinc  ad  orationis 
oraamenta  signiGcanda  allegorice  verbum  trao&la- 
luin,  qua  de  re  vide  ootas  iu  cap.  5,  iib.  1  contra 
Fclicein. 

^  In  quibusdam  $ynodalibu$  foliis.  Sanctus  Atba- 
nasius,  epist.  ad  Antioch.  de  statuto  synodi  Sardi- 
c^nsis  anni  57,  sic  ait :  <  Quaravis  certi  homines 
Donnulia,  quasi  qiiae  deesent,  Nicxno  conciiio  ascri- 
bere  veiient,  idque  acriter  coutcndcrcnt,  saiicla  ta- 
nien  synodus  qnx  Sardis  convonit,  iiidlgne  id  tulit, 
dccretoque  sanci  vit  ne  qnid  ulterius  de  lide  scriberetur, 
et  sese  contentos  esse  Nica;na  fidc  dcclaraverunt.  > 
Patres  quoque  concilii  Constantinopolitani  anni  581, 
iicet  atiquid  addidissent  NicoRno  symbolo  ad  novas 
liacedonii  aliorumquc  h:ereses  retundendas,  nibii 
iamen  se  immutasse,  nec  novara  formulam  consti- 


tuisse  proQtentur  canonc  i  his  verbis  :   <  Trecento-  D  ^"i^* '»  Grapbiuin : 


nlus  sanctus  capit,  id  est  perficit  spiritus  intelligi- 
bilcs,  puta  prima^  bicrarchi;c :  mundos,  secunda^ ; 
subtili,siinos,  tertia;.  >  Uxc  in  summa  a  Lapide. 
Cui  astipulaiur  sanctusGregorius  Nazianzcuus  orat. 
57 :  <  Per  omnes  spiritus  penetrans  intilleclualrs 
puros,  tenuissimos,  boc  est  per  angclicas,  ut  opinor, 
copins.  > 

d  Infuso  ferruginco  sitjlo.  Duobus  vcrbis  plura 
tangil  paulinus  :  materiain  quidein  slyii,  qu:c  quoii- 
dam  el  ab  initio  ferrea  fuit.  Job  xix,  25,  Quis  nuhi 
det  ut  scribanlur  scrmones  tuei...ut  exarcntur  in  libro 
stijlo  /"erreo  ?  Altbelmus  Heplastic.  i»  de  liltcris: 
Nascimur  ex  ferro,  rursus.ferro  oioribuada? ; 

quia  cum  una  parte  acutus  esset  qua  scribcbatiir  in 
cera;  aitera  tamcn  oblusus  erat,  qua  qiiod  scripinn 
fuerat,  arbilrio  scribeatis  delcbaiur.  LndeSymposius 


riim  decem  etocto  Pamim,  qui  Nicrca;  convcneriint, 
ti  lem  non  abrogari,  scd  rinnam  ac  stabilem  manere 
«>porterc,  et  omnem  li:eresim  auatbematizari,  >  etc. 
\>Mod  et  concilium  Ephcsinum  anni  45i  slatuit  de- 
«  reto,  actione  6  inserto  :  <  Satuit  sancta  synodus 
milteram  fidem  nemini  licere  profcrre,  aut  conscri- 
l»cre,  aut  cotnponcre,  pneter  dclinitam  a  saiictis  Pa- 
I.ribus  qui  in  Nicaia  cum  Spiritu  sancto  congregati 
•'•eninl.  > 

^*  Plurimorum    virarum  fidei    cottipositum   opu$, 

I^rxter  symbolum  enira  apostolicura  habemus  Nicu*- 

sium,   item  C^onstantinopoiitanum,   Aquileiense,   et, 

illud  qttod  sancti  Alhanasii  nomine  vulgatura  est: 

^xstat  etiam  symbolum  episcopi  sancti  Ainpbilochii 

lconii,  et  Pelegrini  episcopi  Laurcacensis  in  Germa- 

tti:i,ct  si  qua  sOnt  alia,  aliis  quidcm  vorbis  rcsvnaii- 

tia,  ut  luc  :HtPauliiius,  scd  cumloin  bciisu  n  coucjr- 

^iter  reiiueiitiat 


De  summo  plauus,  sed  rion  pgo  |*bnus  in  imo 
Versor  uirioque  iiiiiiu,  iliverj%o  pl  rnunure  fun^jor, 
Allera  pars  revocal  quidqiiid  pars  alicra  lccil. 

Scd  ferrugitieu$  non  modo  matcriam,  sed  cl  alio- 
goricc  obscuritatcm,  pravitalcin,  mali:iam  oralio  i-j 
ccsignal.  Ferrugineus  enim  color  pro  atro  maliqu<: 
oiiiiiiis  sxpc  accipitpr.  Virgilius  Gcorg.  lib.  1,  v. 
4G7: 

Cum  caput  obscura  niiidum  ferrugine  tcxil. 

]^i  i£neid.  lib.  vi,  v.  505,  de  Caronte  : 

El  ferruginea  subvectat  corpora  cymba. 


Paulino  idcni  ac  maliis,  ci  qui  malc,  scriptoris  vilio. 
scripseral;  ut  illudTuIlii,  Ora!.  <Ic  Arusp.  Uesp^^n^.: 
c  Cum  CvCicra   scclcra   s  tjlo  i»ii\juvo  '^vi^i..  V.X»v!k\\>' 


\ 


50X: 


S.  PAUUNLS  PATIUARCHA  AQUILEIENSIS. 


5il^ 


iKmscripsisset,  i  ctc.  Quod  autem  ail  Paulinus  stij'  A  minus  du  Cange,  in  Dissert.  de  infer.  xtI  nun^isniat.*. 


luvi  infusum  in  tinctorio  faUitalis  ,  cst  Iransitus  ab 
una  ratioiie  scribendi  ad  aliam.  Nam  proprie  stylus 
iion  intingebatur,  qui  ccrcis  tal)ulis  exarandis  in  usu 
erat.  Calanius  vero,  ut  nunc  avium  pennae  in  tincto- 
lio^  id  cst  atramentario  tinguntur.  Condonandn  ta- 
inen  usurpatio,  qu»  non  destituitur  exemplo.  Nam 
dc  Auguslo  scripsit  Suetonius,  cap,  85  :  i  Trag(»- 
diam  magno  impelu  exorsus  non  succedente  stylo 
aholevit :  quxrentibus  amicis,  quidnam  Ajax  a^eret, 
respondit  Ajacem  suum  in  spongiam  incubut$se.  > 
U!)i  vidcs  usurpatum  quoque  siylum  ea  ratione  scri- 
bondi»  quae  delet  spongia  scripturam,  quae  alia  non 
csso  potest  quam  qux  ;atrameiito  utitur,  qnalid  est 
c-alamorum,  aut  arundinum,  vel  pennarum.  Vide 
no:as  in  lib.  ii,  cap.  1,  contra  Feiicem,  et  infra  iu 
§16. 

^  In  ultionem  vctulci,  Id  est  rei  pctulcx  cl  fomi- 
1'U'iie,  dc  qua  ex  Num.  cap.  xxv  loquitur  Paulinus. 


n.  marg.  21  :  f  Quod  vctcrcs  e  Latinis  perinde  ne 
fiyzanlinis  scriptoribus  Labaniin  vocabant,  wfiB/iya, 
scu  ferulam  appillavere :  siquidcmimperatorum  i(1cn> 
fuit  gestamen,  quod  revera  videtur,  e:si  postmodum 
non  eadem  omnino  forma  ac  fl|iira,  >  et  infra : 
f  Scribit  Codinus  (de  Of.  c.  17,  n.  o7)  moris  esse ,  ut 
quando  impcrator  gestat  stemma,  de^tra  cruccm, 
sinistra  wpBimK  leneat.  Syineon  vero  Thessaloni- 
ccnsis  ferulam  gestari  ab  imperatorihus  tradit,  in 
potcstalis  iis  indultae  populos  subditos  eastigai^dl 
s^mbolum.  >  Hxc  de  ferula  impcratorum  apud  du 
Cangc.  De  papali  autem  fenila  sufllcit  locus  Liut- 
praiidi,  lih.  vi,  cap.  11,  Hisloria;  siinr,  prope  rincm, 
post  h;cc  (Benediclus  antipapa)  f  palliuin  sibi  abst;i- 
lit,  qiiod  simul  cum  potUtficali  feruia,  qiiaro  manii 
ces!a!)at,  domino  papae  Leoni  reddidit.  Quani  feru- 
l.wi  idem  papa  fregit  et  pnpulo  fractam  ostendit.  > 
Fcrula  vero  in  manu  cpiscopi  vel  abbatis  eadem  est 


Petulcus  cnim  adiectivum  est :  Virgil.  Georg.  lib.  iv,  ^  ac  virga  seu  baculus  pi^storalis,  ut  docet  Ilonorius 

Auguslodunensis,  lib.  i  Gemmse  ahinix,  cap.  2f7, 
ciijus  titulus  :  De  baculo  episcopali.  Ait  autcm  :  f  B;\- 
culus. . .  qui  et  virj;a  pastoralis ,  et  capuita,  et  fe- 
lula,  et  pedum  dicitur,  etc.  >  De  abbatibiis  vero 
tostis  est  Dcsidcrius  abbas  Cassincnsis  apud  Lcoiiem 
Osticnsem  in  Chronico  Cassinensi,  lib.  iii,  cap.  65^ 
qui  oratus  ut  novum  ponlificem  eligendum  in  sua 
Cassinensi  monasterio  reciperet,  sicut  quondam  re- 
cci)erat  Gregorium»  f  libentissime  facere  repromisit, 
et  per  feruTam  quam  manli  gestabat  eos  in  lidc  susi 
dc  hoc  invesiivit.  >  In  Ecclesia  Mediolanensi  Ambro- 
sii  temporc,  ut  refcrt  Landulfus  scnior  Histor.  Me- 
diol.  lib.  I,  cap.  8,  roinistroruni  ordinibus  in  clas.sca 
decem  distril)utis,  tolidem  f  qui  pnccrant  ferula* 
supcrius  et  inferius  ornatas  corio  ad  ostcndeiiduni 
oflicia  aut  dignitatem  in  manibus  quolidie  deporta- 
bant,  ut  unusquisque  subditos  snos  in  virga  et  b^ 
culo  corrigcret  et  emendaret.  >  Ncc  inanis  fhit,  aiii 
ad  ostentationem  inducta  tantum  consuetudo ;  ak 
enim  idem  Landulfus,  lib.  ii,  c^p.  55  ;  qiiod  <  si  eo- 
rnm  unus  inhoncstc  aut  cantaret,  aut  lcgeret,  au| 
slaret,  aut  mussiiando  in  choro  alterutruin  vcrlNH 
sarct ;  aut  sese  a  vitio  in  quo  pcccabat,  emcndahac» 
aiit  extracta  inlerula  in  secretario  virgis  ab  arcbi- 
diacono,  vellet  nollet,  cmendabatur.  >  bed  et  dcllM- 
quentes  monacbos  castigari  consucvisse  Kegtila  mc^ 
nachorum,  n.  1 1 ,  ct  auctor  \iXx  sancti  Woliaiil 
docel,  ut  notat  du  Cange  in  Glossario.  Optiine  igitur 
ab  Gcclesia  infercndas  poonas  Paulinus  ferulas  ecde^ 
tiasticaa  figuraie  appcilavit. 


v,  10 

.  . .  neque  oves  hsdique  petulci 
Flortbus  insulteoi. 

Ad  quem  locum  Servius :  f  Petulci^  lascivi,  exsul- 
untcs,  et  petulci  dicti  ab  appctcndo,  unde  et  mere- 
triccs  pctuicas  diciuius.  > 

§  XI. 

•  .iust  sunt  elinguare.  Elinguare  proprie  cst  lin- 
giiam  extrahcre.PIautus,  Aulul.,  v.  2G9,  act.  1,  sc.  iv : 

Si  liercle  ego  te  uod  elinguaadam  dedero  ab  radlcibus. 

At  Paulinus  nova  significatione  verhum  usurpat  pro 
obloqui  et  male  dicere;  quasi  sicut  a  loquela  loquor^ 
et  hinc  obloquor^  ita  a  /tn^ua,  linguo  ct  elinguo, 

^  Et  germano  imprecamur  a/fectu,  Ailoquebatur 
episcopos  provinciaLes  Paulinus,  idcirco  hoc  verbo 
utitur  quod  maxime  inter  episcopos  bonoris  causa  in 
usu  erat.  Augustini  epist.  18G  edit.  novis.  hunc  habet 
titulum  :  f  Dominobeatissimo  et  in  Christi  visceribus 
gcrmanitus  amplectendo,  plusquam  dici  potest  desi- 
dcrabili  fratri  et  coepiscopo  Paulino,  Alypius  et  Au- 
guslinus.  >  £t  epist.  45,  sic  habct :  f  Dominis  ger- 
vianissimis,  dilectissimis  et  in  Christo  laudabilibus 
Pauliuo  et  Thcrasix,  Alypius  ct  Aiigustinus  in  Do- 
iiiino  salutem.  >  Quandoque  etiam  in  non  episcopos 
iisurpatum,  ut  ipse  Auguslinus  llieronyino,  epist. 
*,)ty  scribens  in  corpore  epstolai :  <  Quod  noii  feci 
uprchcndcndo  germanitatem  tuam.  > 

§  XIII. 

tt  Kt  si  legilur  oculus  Domini^  cto.  Videmus  fre- 
qucnter  in  Scriptura  mcmbra  et  afiectus  humanos 
])eo  tribui.  Scd  quoinodo  spirilaliter  sint  hxc  acci- 
i)ienda,  pnctcr  ca  qune  habct  hic  Paulinus,  consulc 
jjannem  Cassianum  de  Institut.  coinobior.,  lib.  viii, 
cap.  5  ct  4;  Cassiodorum  lib.  de  Anima,  cap.  19; 
i^anctum  Gregorium  Magnum,  lib.  Moral.  xx,  cap. 
:!3;  prae  cxteris  autem,  quia  singillatim  membra 


5  XV. 

A  Symbolum  vero  et  orationem  Dom'n'.cam  omnit 
memoriler  sciat,  Quod  §  superiori  dixerat  de  rcgula 
fidei  meinoriter  teiicnda,  ct  postcris,  pula  filiis,  ncpo- 
tibus  inculcanda,  iioc  idem  de  symbolo  et  orationa 
Dominica  reponit.  Quod  quidem  si  non  causa,  exem- 
plum  ccrto  uiit  cur  non  niulto  post,  id  est  aniio  813» 
(Uiicra  ct  passioncs  humanas  pcrciirrii,  et  de  Deo D  ita  staiucrct  concilium  Mo^unlinum,  can.  45,  rela- 
cxplicat,  ad  saiictum  Euchorium  Lugdunensein  epi-      tum  quo<iue  inierCapituL  lih.  v,  cap.  161,  vidcliceli 

""  "''  ^ ' "~    •  -.  *  f  SyniboIum,quodeslsignaculuinfldci,  etorationem 

Doininicain  discere  scmper  admoneant  saccrdotes 
populum  Clirislianum  ;  volumiisque,  ut  disciplinam 
condignam  habeant,  qui  hxcdiscere  ncgligunt  (sic)i 
sivc  iii  jcjunio,  sive  in  alia  castigatione  eincndcutur. 
Proptcrca  dignum  esl,  ut  lilios  suos  doneiit  ad  sclio- 
I;)in,  sive  ad  monastcria,  sivc  foras  prcsbyteris,  ut 
iidcm  catholicam  rccle  discant  ct  oritioncni  domini- 
cain,  ut  domi  alios  cdocere  valeaut.  Qiii  vero  aliter 
non  potucrit,  vel  in  sua  lingua  hoc  discal.  >  Thoo- 
dulphus  quoquc  in  suo  capitulari,  cup.  ii  :  f  Coiu- 
n)<)!iendi,  ait,  sunt  fideles  ut  gcncraliter  oinnes  a  rai^ 
nimo  usquc  ad  inaxiinuin  oinlioiiein  doininicam,  el 
syinboluin  discant ;  ct  diccndum  eis,  qiiod  in  his 
duabus  scntentiis  oinnis  fldei  Christianx  fundameii- 
tum  incumbit,  ct  uisi  quis  has  dnas  sentrnlias  ei  ine- 
u:.»rilrr  lciJtieii!,  rl  cx  to:o  conlc  cifldiJeril»  ct  ia 


scopum,  lib.  Formularum,  cap.  1  et  i, 

§XIV. 

•  Ecclesiasticas  feruias,  Fcrula  hic  ponitur  pro 
paMia,  qurc  ferulis  infligebatur.  Ferula  frutcx  est,  sive 
hcrba  adco  assurgens  et  durcscens,  ut  ligni  naturam 
atmuletur.  Plinius,  lib.  xiii,  cap.  22:  f  Nuili  frulicum 
lcviias  major  :  ob  id  gestata  facilius  baculorum  usum 
scncctuti  praehet.  >  Ob  eamdcm  r.ntionein  el  a  puc- 
roruin  mngislris  in  schola  adhibebalur  ad  coiitineu- 
dos  in  oflicio  discipiilos.  Martialis  Apophorcta  cpig. 
1.XXX,  cujus  epigraphc  Feruiw^ 

loiiscc  uimium  puoris,  (;ral:eque  magistris 
Clara  PromctuseG  muuere  ligna  sumus , 

Transicrc  dcinde  fcrula:  in  insignia  digiiitatum,  ct 
quidciii  non  modo  ahhatiim  el  cpiscoporum,  scd  ct 
p0ipnn:in  cl  iirperaloium.  Carclu?  (!u  ricj>a<?,  do- 


;o*j 


CONCILIUM  FOROJULIENSE.  —  XOIM-. 


510 


rtrationjsxpissiinerrcqtknlavcrUfCalliolicusesiciion  A  Q-i*')ni  hocrcsim  jam  ipsc  priuceps  aposlolorum  in 


po!est  I 

S  XVL 

■  Salubrt  promufgala  mucrone,  Mucro  in  slylo 
srriptoiio  est  pars  acuta,  qua  scribebatur  incidendo 
lilteras  in  ceratis  tabellis.  Fignorius,  commeniar.  dc 
servis,  cap.  15  :  c  Mucrone  scribebant :  pbnitic  scri- 
p!um  abradebant.  >  Quod  indicat  versus  Pru:!cntii 
Wiy.yrtfcnw^  sive  de  Coroois,  v.  2136,  In  passione 
sj.icli  Casiani  martyris: 

Inde  alii  stliDQlos  et  acainini  Terrea  vibrint , 

Oua  parte  aralis  sulci:i  scribUur. 
£t  qua  spcii  apices  alioleiKur  et  aeqtioris  blstri 

Rursus  nitesceos  ianovatur  area. 

f!inc  pro  stylo  ipso  usurpata  vox  tanquam  pnrs  pro 
toto :  ColuineUa ,  lib.  x,  de  hort.  Cult.,  post  mo- 
dium  : 

80  •  •  •  Cen  ntlera  proxima  prrnr».'e 
PaiigilBr  in  cera  docli  nuicroDt;  magi<itri. 

Puulinus  ipse  lib.  ii,  cap.  i,  conlra  Felirem  acum;ne 
anindinum,  seu  calamorum  usui  scriploris  inscr- 
vientium,  dixit  Arundinis  mucronem,  Vide  supra  in 
§  X,  lit.  J. 

NOTiE  IN  CANONES  CONCIL!!. 

PRiEFATlO. 

Duo  snnt  quae  a  summo  vero  ct  a  sumroo  bono 
homines  avellunt,  error  et  malitia ;  quippe  ab  his 
Lednnlur  intellectus  ci  voluntas;  unde  fit  ut  verum 
nop  intelligamus,  vel  male  intelligamus ;  et  bonum 
noii  diligamus,  vel  male  diligamus  :  ex  quo  in  intel- 
lecui  coufusio,  lenebrae,  ignorantia,  falsilas  gignun- 
tur;  in  voluntate  depravatio,  COrniptio,  ct  morum 
pcrversitas.  His  Tulneribus  aninuc  pcr  culpam  in- 
flictis,  diiobus  divina  clcmentia  remcdiis  occurrit, 
fide  scilicet  et  charitate :  illam  verbo  suo  scripto 
vel  tradito  per  auditum  communicans,  hanc  vcl  pcr 


Simone  Mago  tcrribiliier  damnavit.  i  Quaiu  neces- 
sarium  esset  ut  huic  inalo  occurrerent  totis  viribus 
Patrcs  et  concilia,  patet  ex  eo  quod  longe  lateque 
hcTc  pcstis  circa  tempora  Paulini  grassaretur  in 
Galliu,  Germauia  et  Ualia  quoque.  Gregorius  eniiu 
Magnus,  lib.  iv,  epist.  51,  mcnse  Augusto,  iudict.  15, 
au;u  incidit  in  annum  595,  scribebat  Virgilio  episco)K> 
Arelatensi :  c  Quibusdam  narrantibus  agnovi  quod  in 
Galliarum  vel  Germani:c  partibus  nuUus  ad  sacruni 
ordinem  sine  commodi  datione  pcrveniat.  i  £t  posl- 
quam  delestalus  est  ctiam  eum  pravura  morcm,  qui 
tunc  inibi  vigebat,  ordinandi  scilicel  ex  laicis  actu- 
liim  sacerdolcset  cpiscopos,  subdit :  iQua  de  re  necessc 
est  ut  vcstra  fraternitus  pKCcellentissimum  filium 
noslrum  Childebertum  rcgem  admoncre  sluilcal^ 
ut  hujus  peccati  maculam  a  regno  suo  fundilns  re- 
pcllat.  I 
II.  Soeculo  autem  sequenti,  imo  ipsa  «late  P;iu- 
g  lini,  Adrianus  papa  I  scribcbat  Carolo  Magno  so  non 
desistere  pra»copta  Dominica  pncdicare  conlra  Simo- 
niaras  clericorum  ordinationes,  qua;  tunc  Ilaliam, 
pnccipuc  Tusciam,  el  Ravennalensem  ditioncm  foB- 
dabanl.  Exstat  epistola  tom.  VIII  Concil.  edil.  Vc- 
nela;  1729,  pag.  534,  ct  esl  ordine  7;  in  Codicc  an- 
tein  Carolino  est  85  :  i  Nos  omnium  Ecclesiarum 
pastoralcm  curam  habentes  divina  pncdicarc  pr;r- 
cepta  non  sinimus  de  consecrationis  vitio,  qnod  iii 
partibus  Italia»  ei  Tusciae  pcr  hseresim  simoniac:  ni 
lil.  .Attamcn  roultis  locis  non  sinitur,  imo  et  in  Ra- 
vennatium  ecclesia,  civilatis  sicut  missi  veslri,  i:l 
ferlur,  retulerunt,  assolet  lleri.  Unde  et  multx  pc- 
cuni»  per  talem  nefandam  dationcm  alienatac  esso 
cernuniur.  ?  Di^moriuo  aulem  Adri:ino,  ct  Leonc  III 
in  ejus  locum  sulTccto,  ideniniet  Carolus  Magnus 
dirigens  ad  Leonem  Angelbertum  abbatem  in  Com- 
monitorio  rerum  cum  pontifice  gercndarum,  quod 
inter  Capitularia  anno  796  inseritur,  intcr  c?ctera 


K^gem  xtemaro  cuique  homini  digito  Dci  in  corJc  n  I^^c  quoqtic  ct  iiiculcat :  c  Et  dc  simonlaca  subver- 


iiiipressam,  yel  per  decalogum  snum  ct  prxcepla. 
Ilujusceiuodi  ccelestem  xmulatur  Ecclesia  in  suis 
conciiiis  ceconomiam ,  dogmatibus  scilicet  el  ca- 
nonibus;  illis  obviam  it  errori,  his  inorum  cor- 
rupteLe.  lllinc  anathemate  hxreses  propulsat  veri- 
lati  docirinae  oppositas  :  hinc  discipliiia  lionestatem 
actionum  commendat,  pravas  corrigit  atque  casti- 
gat,  ut  hac  ratione  quod  a  Christo  accepit  (idei  ac 
praeceptorum  deposilum  fldei  cura  tueauir.  Itaque 
Paulinus  noster,  cxterorum  insistens  conciliornm 
eiemplo,  postquam  fidem  erroribus  impetiiam  pro- 
Diignavit  prolixa  et  eleganti  oratione,  addito  sym- 
bolo ,  fideique  declaratione ;  qualuordccim  in  sua 
.^ynodo  canones  statuit  ad  robur  vigoremque  disci- 
piinnc  in  provincia  sua  vel  reparandum,  vel  conser- 
vaodum,  vel  augendum.  Quia  vero  ea  qunc  discipli- 
nam  respiciunt,  variaiioni  obnoxia  sunt,  quippc  quae 
peiident  a  temporum  locorumque  circumstaniiis,  quae 
variantur,  cum  fidei  dogmata  immotabilia  sint;  quod 


tenda  hxrcsi  diiigentissime  suadens  illi,  quae  san- 
ctum  Ecclcsx  corpus  multis  inale  maculat  m  locis.i 
Et  qiiidem  cum  synodiis  Vernciisis,  an.  755  habita 
sub  Pipino,  cap.  24,  slatuat  c  ut  nuilus  per  pccunias 
ad  bonoreni  vel  gradum  ecclesiasticum  accedere  de- 
beat,  quia  h;cresis  simoniaca  essc  videtur  (*)  > 
manifeste  cviiicit ,  hac  peste  ea  tcmpora  labu- 
rasse. 

III.  Saeculo  ilem  sequcnti  Paschasius  Uatberliis 
abbas  Corbeiensis,  qui  decessit  vi  Kai.  Maias  an.  851, 
de  Gallia  hoc  morbo  adhuc  infecta  scribebat  lib.  ix 
Exposit.  in  Matth.,  ad  iliud  :  Ejiciebat  oinnes  ven- 
dentes,  et  ementes  in  templo  :  cSimoniac^  haeresis 
multolies  est  propugnata  in  Galliis,  scd  nunquam  cx- 
pugnata,  quia  iairones  facti  sunt  et  qui  emunt  quae 

{>roprix  ecclesi:c  sunt,  et  qui  vendunt.  Quae  nimiruni 
ixresis  ctsi  damiiari  potuit,  ideo  non  poiuit  hactcnus 
expugnari,  quia  latro  sicul  a  latendo  dictus  est,  ila 
ct  isli  quam  sacpc  latenter  faciunt,  aut  ita  tamen 

M < .  •  ••  lm^\  .  ■•  1  < 


qulsque  canon  prxfert  obscrvatione  digiium  ad  plc-  ^  audenter,  quamvis  impudicc  ('*),  ut  nullus  audeat 
^iorem  notitiam  velcrum  morum  et  disciplinac,  id  contrairc.  Quod  facluin  hodie,  ut  iia  fatear,  tola 
diligentios  perpendere  el  subjectis  observationibus      '^""-        •-'  ^*  -•-»-•  -  ^— --  '  - 

st.ituimus  iliustrare. 

^  OBSERVATIO  LN  CAN.  L 

I.  Exorditur  Paulinus,  ut  par  cst,  a  divinis,  ar- 
cu^iido  scilicet  simoniacam  pestem  ab  Ecclesia.  llic 
€^iuiii  est  scopus  hujus  sanctionis,  quse  vidctur  pror- 
^us  explicatio  cjus  regulae,  seu  canonis,  cui  stabi- 
tiendo  ipse  Paulinus  interfuil  la  Aquisgranensi  con- 
crilio  seplem  annis  ante  quam  hunc  1*  orojuliensem 
tiaberet  conventum,  nerope  anno  789.  In  ejus  autem 
c^^ipitiilari  primo»  n.  S1,  sic  legltur:  iln  concilio 
l.balcedoneiisi  (sup.  habetur)  ut  non  oportcat  epi- 

«Kopnm  aut  quemiibcl  cx  clero  pcr  pecunias  or- 

tiinari,  qnia  utriqirc  deponendi  sunl,  et  qiii  ordinat 

^t  qui  ordiiiatur,  uec  nou  qui  nicdiator  est  iiitcr  eos. 

hm  de  eadem  Vc  in  caoonibus  apostolorum  Icgilur. 


Gallia  sentit  et  dolet.  i  Conjice  ergo  ex  his  quam  ra- 
tioni  consentaneum  fuerit,  ut  concilii  sui  priino 
canonc  inlestino  et  latentcr  serpenti  morbo  sc  oppo^ 
nerct  Paulinus. 

NOTiE  IN  CAN.  I. 

a  Sub  canone  coustituli.  Du  Cangc,  V.  Canon^  id 
est,  sub  ecclesiastica  rcgula»  Conciiium  Nicx^niinii. 
c.  \(}:Quicunque  omnino  in  canone  recensentur.  Gncce 
€v  T^i  xocvovi  ^^cTa^ofxfvoi.  Canonis  enim  nomcn  noii 
uno' seinper  modo  accipitur;  importat  aliquando 
discrimcn  a  lcgibus  ct  statutis  sa^cularium  principum. 


(*)  ViJetur  pro  esl,  plirasi  sxpius  illis  lemporibus  occo- 
rej.lc. 

(•*)  Forie  [^ro  iniiiudentcr.  Vide  notam  in  cip.  7  'ilif  • 
conlra  Feliccni,  lilt.  \ 


811 


S.  PAULINUS  PATRIAKGHA  AQUILEIENSIS. 


3:t 


iit  patet  ex  I.  Privilegiat  cap.  de  EcclcsiU,  ubi  sic  A 
b;i!)etur  :  Omnes  pragmaticas  $anctioneSf  quce  contra 
c;iDones  ecclesiasticos,  etc,  ubi  vides  sanctioncs 
(lislingui  a  canombus,  et  vice  versa.  In  concilio  Aquis- 
granensi  an.  789,  c.  71  :  c  Qui  ad  clericalura  acce- 
dunt,  quoil  nos  nominamus  canonicam  vitam.  volu- 
uius  ut  canoniee  vivant.  i 

^  Quinimo  et  apostolicas.  Vel  quia  et  in  canonibus 
dictis  apostolorum,  simonia  prohibelur,  vel  quia  Pe- 
irus  apostolorum  caput  in  Simone  ipso  damnavit,  ut 
ibi  suodit  Paulinus  his  verbis :  c  Hiknc  quippe  pesti- 
feram  simoniacam  hxresim  primus  pastor  Ec* 
clesiae  in  ipsa,  ut  ita  dicam ,  originali  CDpiuilatis 
rudice  anathematis  fcrro  fuiiditus  rcsecare  cu>*i. 

OBSERVATIO  IN  CAN.  U. 

I.  Ad  fmltationcm  eorum  quae  de  sale  dixit  san- 
ctus  Gregorius  Magnus,  hom.  7  et  hom.  15  in  Evang., 
de  sale  et  de  luee  hacc  dicit  etiam  Paulinus.  Yerba 
sunt  Gregorii  hom.  7  :  c  Debemus  namque  pcusare  B 
continuo  quod  sanctis  apostolis  dicitur,  et  per  apo* 
stolos  nobis,  Vos  estis  sal  terras  (Matth.  v,  15).  Si 
ereo  sal  sumus  condire  mentcs  fidelium  debemus. . . 
saf  etenim  tem£  non  sunms,  si  corda  audientium 
Don  condimus.  Quod  profecto  condimentum  veraci- 
ter  proximo  Vmpendil,  qui  prxdicationis  verbum  non 
subtrahit.  >  De  luce  autem  altera  hom.  c  Lucernas 
quippc  ardenlcs  in  manibus  tcnemus,  cum  per  bona 
opcra  proximis  nostris  lucis  exempla  moustrauius, 
dc  quibus  profecto  operibus  Domiuus  dicit :  Lnceat 
lux  vestra  coram  liominibusy  ul  tideant  opera  vestra 
bona^  et  glorificent  Patran  vcstrum  qui  in  ccelis  est 
Ubid.^  l(i).>  Quoil  et  inculcatur  can.  70  concilii 
A(|uisgran.,  anno  789.  c  Scd  et  hoc  (lagilamns  vc- 
slraiii  ahnitatem,  ut  niinistri  allaris. . .  bonam  ct 
probabilcm  vilam  et  convcrsationem  habeant,  sicut 
ipse  Dominus  in  Evangclio  prxcipit :  Sic  luceat  lux 
vestra,  etc,  ut  eorum  bona  conversationc  multi  per- 
traliantur  ad  scrvitium  Dei.  >  C 

8X  OBSERVATIO  IN  CAN.  III. 

I.  Notabile  omnino  est  id  quod  in  Onc  hujus  ca- 
nouis  seu  capituli  addilur  a  Paulino.  Siquidcm  sic 
:iil :  c  Unde  et  in  ecclesiastico  canone  sententialiter 
constat  decisum  aut  cessare  ab  hujusmodi  viiii  ingur- 
gilatione,  aut  certe  pcrseverantes  honoris  jactura  pe- 
riclitari  debere.  Quorum  higus  uilricis  sentcnti^e  di- 
ctatorum  oos  complices  ac  fautores  esse  fatemur.  > 
Quis  iste  canon  fuerit,  cujus  se  compUcem  ac  fatUo- 
rem  fatetur  Paulinus,  diu  incertus  dubitavi,  doncc 
longo  studio  mihi  visus  sum  rem  assecutus. 

II.  Est  igitur  iile,  ut  ego  quidem  existimo,  qui  in^ 
serilur lib.  vu  Capitul.,  n.  !2I8.  In  eo  enim  sic  lcgitur: 
<  Sancitum  est  ut  a  presbytcris  vel  diaconibus  seu 
a  reliquis  clericis  omni  modo  viletur  ebrictas,  quas 
omnium  vitiorum  fomes  ac  nutrix  est.  Itaque  eum 
quem  ebrium  fuisse  consliterit,  ut  ordo  patitur,  aut 
quadraginta  dierum  spatio  a  communione  statuimus  ]) 
submovendum,  aut  corporali  subdendum  supplicio.  > 
Idem  repetitur  n.  270.  Sciendum  est  autem  (quod  ct 
alibi  monemus)  ultimos  tres  libros  Capitularium, 
iienipe  quhitum ,  scxtum  et  seplimum ,  a  Benedicto 
levita  fuissp  coUectos,  qui  de  tertio  a  se  collecto,  qui 
cst  qrdine  septimus,  sic  scribit  in  proefatione :  c  Ter- 
Cio  siquidem  in  libello  quasdam  ex  canonibus  a  Pau- 
lino  episcopOj  et  Albino  magistro  rcliquisque,  jus- 
sione  Garoli  invictissimi  pnncipis  sparsim  collecta 
sunt  inserta  capitula.>  Uoum  ex  Paulinianis  Lunc  ca- 
uooem  in  clericos  ebriosos  putamus. 

Ul.  Quo  aulem  anno  latus  fuerit  hic  canon  ,  vcl 
quo  in  conventu  ,  ibi  non  indicatur.  Naui  elsi  appj- 
natur  in  margine  illius  :  Capitulare  ii,  an.  803,  c,  5, 
nihil  tamen  hujusmodi  in  citato  capitularis  loco  rip- 
paret,  nec  in  quoquam  capitularium  iilius  anni.  E:.l 
«utem  satis  probabile  hunc  cmanasse  an.  789,  in 
Aiuisgraaensiconventu.  EfO cnim  tenipore  viiiuni  hoc 


longe  lateque  serpebat ,  prxsertim  inter  eeclesiaruia 
ministros ,  ut  colligitur  cx  capitulari  Admonitioni$^ 
quinto  inter  ea  qux  incerti  anni  vocat  Baluzius  :  Qui 
tamcn  tomo  II,  pag.  1075,  in  notis  de  eo  sic  ait  ^Ca- 
pitulare  Admonitionis):  c  Edita  pridem  fucrunt  naee 
capitula  a  Joannc  Cordesio  tanquam  essent  Jesse 
episcopi  Ambianensis.  Non  sunt  aulcm  Jesse,  sed 
Caroli  Magni,  data,  ut  opinor,  missis  dominicis.  > 
Missos  autem  suos  ad  rerorniationem  morum  eccle- 
siasticorum  direxcrat  Carolus  ex  Aquisgranensi  con- 
ventu  an.  889,  ul  patet  ex  pncfatione  Caroli.  Igitur 
ad  id  tempus  hacc  videnturreierenda.  Numeroauteni  2 
ipsius  capilularis  Admonitionis  sic  habetur  :  c  sc- 
cundo,  ut  ipsi  sacerdotes  talem  ostendant  siiam  con- 
versalioncsn  subji^clis  sibi  populis,quae  imitabilis  sit, 
vidriicet  sicut  Apostolus  dixit,  in  castitate,  in  sobrie- 
tate,  ut  non  descrviant  guioe  et  cupiditati  hnjus  sas 
culi,  ut  quod  alios  monent  obscrvarc,  in  se  ipsos 
ostendant.  >  Nnincro  vero  i  fusius  exponitur  boo 
malum  sic  :  c  Quarto ,  ut  ipsi  presbytcri  a  comes- 
sationibus,  potatioiiibus,  ut  Apostolus  monet,  se  suh- 
trahant,  cuiu  quidam  illoruni  cum  quibusdam  vicinis 
suis  utantur  usquc  ad  mediam  noctem,  et  eo  amplius. 
cum  ipsis  bibendo  morantur,  et  qui  religiosi  ct  sancti 
csse  videntur.  Nam  quidam  lunc  ibi  mancnt,  sed 
tamen  saturati  velebrii  revertuntur  ad  ecclesias  suas» 
ct  neque  in  die ,  ncque  in  nocle  officium  Deo  in  ec- 
clesia  sibi  credita  persolventur  [persolvitur  vel  por- 
solvunt].  Nonnulli  vero  in  eodem  loco,  ubi  ad  convi- 
vium  pergunt  dormiunt.  >  Hxc  isitur  omnia,  cum  ad 
concilium  Aquisgrancnse  an.  789  sint  rcferenda  (cni 
concilio,  imo  omnibus  quotquot  co  anno  coacta  sunly 
inlcrfuisse  Paulinum,  manuroque  vaiidam  refom.an- 
dis  morihus  adhibuissc  ostemlimus  in  disscrt.  II» 
n.  10,  ct  in  Yita  Paulini,  cap.  5,  n.  5),  satis  ostendunl 
quare  Paulinus  hic  dixerit ,  se  horum  fuissc  compli^ 
cem  et  fautorcm, 

NOT.€  IN  CAN.  m. 

^  Ab  hnjusmodi  vitii  ingurgitatione  cst  bypallage, 
pro,  ab  hujusmodi  vitio  ingurgitationis ,  frequens  iii 
Scripturis,  ut,  odorem  suavitatis  ,  pro  suavitatem 
odoris,  clillud  Ecclesiastici  iv,  vers.  1,  Elecmosynam 
pauperi  ne  pro  Eleemosyna  panperem  ne  defraudes. 

^  Quorum  senlentiw  dictatorum.  Diclatorum  sul>« 
stantivum  esl  a  dictator.  Dicture  autcm  est  aliquid 
docere  quod  alius  excipiat,  ut  cx  Britannico  in  satyr. 
VIII  Jiivcnaiis  docct  Du  Cange  in  Glossar.  Adeoque 
dictator  cst  qui  sic  tradit  quod  docet,  ve|  dicit,  al 
alius  cxcipiat.  Sed  ct  dictator  quandonue  idem  est  ac 
scriptor,  Lucifer  Calaritanus,  lib.  Moriendum  eu0 
pro  Filio  Dei ,  Constantem  imperatorem  alloquens  » 
c  Qiiandoque  ipse,  ciim  sis,  ui  tibi  videtur,  pcritus » 
habcasque  dictatorum  signatum  numernm,  etc. ;  >  de 
quibus  paulo  infra  :  c  Tu  ac  tui  adjutores  littera- 
rum,  >  ut  indubium  sit  dictatores  pro  scriptoribHt 
positos,  Ut  et  dictares  pro  scribere,  Zeno  I.  dictan^ 
tibus,  c.  de  Testamentis^  diclantes  pro  scribentcs  ma« 
nifesle  usurpat.  c  Dictanlibus,  ait,  testamenia.  .  • 
quodcunque.  . .  testatorem  posse  relinquerc,  minime 
dubitandum  est.  Testibus  etiam.  .  .  relinqueiie  non 
prohibetur.  >  Eorum  ergo  qui  scnlentiam  dictave- 
runt,  aut  qui  scripserunt,  se  luisse  consortem  ail 
Paulinus. 

^  Nos  complices,  Complcx  verlum  dubue  significa- 
tionis,  nam  suepe  in  malam,  sed  et  in  bonam  partein 
usurp:itur  et  accipitur.  Isidonis,  Ub.  x  Orig. :  c  Coni* 
plex  qui  in  uno  pcccato  vel  crimine  alteri  est  appli<;«- 
tiis  ad  maium  :  ad  bonum  vero  nunquam  dicitur.  » 
Arnobius  vcro,  hb.  iii  adversus  Gcnles,  Deos  qiio- 
ruai  noniina  ait  Varro  non  esse  cogiiita,Comp/fc^  .*fb 
Eiruscis  as^serit  appellari.  c  Varro,  qui  sunt  inirorsnH 
al(iUi)  in  intimis  pcnetralibus,  cceli  dcos  esse  ceiisel 
nr.os  luquimur,  ncc  eorum  numcrum  ct  nomina  sclri, 
II0.4  consentes  et  complices  ELrusi  i  aiunt  rt  noinn 
n:tni.  quod  una  oriaiitur  ct  occidant  una.  >  Quem  ad 
locum  Desi.!erius  Ucialdus,  in  Animadvcrsiombus* 


Si3 


CONCILIUM  FOROJLLIENSE.  —  NOTJET. 


3t4 


sic  ait  :  f  De  iis  compticibus  diis  nihil  legi.  Et  cxi- 
slimavi  aliquando  glossema  esse  boc  loco  :  ul  impc- 
ritus  aliquis  consentes  interpretari  voluerit  complicesy 
quasi  scilicet  ejusdem  crimiDis  conscios.  .  .  Sed 
quod  addit  Arnobius,  quod  una  oriantur  et  occidant 
una ,  lectionem  confirinare  viflctur  ,  ut  sint  scilicet 
complices,  quasisimul  coiijuncti,  et  arcllssimis  nodis 
col.igali.  »  I^ilur  complex  societatem  crimiiiis  aii- 
quanJo  non  iinptrlare  liinc  (!esumilur,  scd  consor- 
tinra  et  c^nnexioncm  indiflcrenler.  Hoc  autein  in 
sen^u  se  dicil  Pauljnus  complicem ,  id  cst  uniium  et 
coiijuiictum  fuisse  iis  qiii  dictaverunt  vcl  scripseruiit 
in  ebriosos  sententiam. 

OBSEUVATIO  IN  CAN.  IV. 

I.  Duo  tiic  slaluit  Paulinus  :  alterum  de  tollenda 
clericorura  cnra  mulieribus  quibuscunque  cohat>ita- 
tione ;  alterum  dc  siiblevandis  cognalis  mendicilate 
el  egestate  pressis  ,  ita  tamen  ut  niitlo  modo  vel 
propinquaB  feminu;  domi  recipianlur.  IIoc  autem  se- 
cuuifum  tantummodo  ei  ocqasionc  proponil,  ne  forte 
clcrici,  e\  eo  quod  etiain  cum  cognatis  fcmuiis  babi- 
tare  vetentur,  omnino  curam  earura  ne^ligani ,  et 
charitatem  sub  velamento  honcstatis  iiifnngant,  di- 
ceiite  Apostolo  1  Tim.  v,  8,  Si  quis  autem  suorum  ct 
wuix'me  domesticorum  curam  non  habet,  fidem  nega' 
nf,  et  est  infideli  deterior.  Queni  in  locum  videndus 
Chrysostomus,  qui  inter  cetera  ad  banc  rem  illuJ 
quoque  Isai;e  lviii,  7,  tanquam  Domini  pneccptum 
iDcuicat.  Lbi  enim  Vulgala  nosira  babet.  Et  carnnm 
tnam  ne  despexeris ,  legit  :  Domesticos  seminis  tui  ne 
despexeris.  Quomodo  autcm  his  sit  a  clericis  consu- 
lenJum  docet  can.  5concilium  Naiinelease  :  c  Si  quis 
de  his  habuerit  t:tlem  necessilatcm  pationlem,  cui  sit 
Dccessaria  susi^^ulaiio  presbyicii,  babeat  in  vico  ait 
villa  doinum  longe  a  presbyteri  ccnversatione,  et  ibi 
ei  subministrct  qux  iiec(  ssaria  suiil.  i 

II.  Pnecipuus  i^Mlur  bujus  canoiiis  scopiis  boncslas 

esi  ecclesiastici  oriiitiis;  idcirco  a  Pbilippo  Hrielio  lo- 

qucnte  de  boc  conciiio  Forojuliciisi  ad  an.  71)  I  voca- 

lur  Pauliiius  acerrimus  d  icipiincv  ct  cuslimojiiie  in  clc- 

ricis  vindex,  Non  cnim  satis  ipsi,  expcrienlia  edoclo, 

visMm  fuit,  qiiod  Nicxauin  staluerai  coiicilium,  niiiii- 

rum  licere  <  uiilii  pcnilus  eoruin  qui  suiil  in  cleto 

iiitroductam  hnbere   muiicrcm    prxleniuam  utique 

niatrem  vtl  sorurem  vci  amiiam,  vt  1  cas  soias  pcr- 

sonas  qux  omuein  suspicionciii  ciriigiuiit,  >  in  quem 

canoQcra  (tertium  vcl  qtiartum  proiit  varic  canones 

reccnsentiir)  vi<le  nolas  Scveriui  Binii,  el  vcrsioiieiu 

ex  Arabico  aiin  notis  Francisci  f  urriani  soc.  Jcsu. 

Proposu;.'rat    for:e   sibi  Pauiiiius  sancli    Augustiiii 

docirinain  et  cicuipium,  de  qiio  PossiJius  in  ejus 

Tita,  cap.  26,  sic  scribit  :   «  Feminarum  inlra  do- 

inum  ejus  nuila  unquain  conversala  est,  nulla  man- 

sit,  nec  nuideiii  gcrinana  soror,  qiia!  vidua  Deo  scr- 

viens  muKo  temporc  usqiic  ad  dieni  obilus  sui  pra.*- 

Posita  ancill truin  D.i  vixit.   Sed  ncciuc  patrni  sui 

iilia!,  ct  fralris  sui  rili:c,  qu;e  parilor  Oeo  serviebaiil : 

*]uas  pcrsonas  saiiclorum  cpiscoporum  coneilia  in  e\- 

Ceptis  posucrunt.  Diccbat  vcro  qiiia  elsi  dc  sororc  ct 

iieptilius  secum  commorantibus  nulla  nasci  g2  P^^~ 

^it  luaia  suspicio ,  lamen  quoniam  illa!  persoiiLC  sine 

^liis  neccssariis  sccumquc  manentibus  feminis  csse 

tioQ  possent,  et  qiiod  ad  cas  ctia:n  aliie  a  foris  inlra- 

^ent,  de  iis  posse  oflendiculum  aut  scanJalu:ii  infe- 

tioriJjus  nasci ,  et  illas ,  quo"  cum  cpiscopo,  vel  quo- 

libet  derico  forte  manerent ,  ex  iilis  omnibus  femi- 

Oarain  personis  una  commorantibus  aut  advcntanti- 

t>iis,  teniationibus  humauis  posse  perire  ,  aut  ccrte 

ttiaiis  bomiuum  suspicionibus  pessime  diffainari.  > 

Ul.  Uoc  lactum  dictumque  Augustini  ob  oculos 
Kabebat  Joannes  Sarisberiensis  episcopus  Qirnotcn- 
^ift,  cum  scriberet ,  epist.  68,  cuidani  (cujus  nomen 
v^on  apponitiir,  sed  vidctur  ex  episiohe  contextu  is 
fuisse  Lincolnensis  episcopus)  (A)nsulcnti  sc  in  cns'* 
CQJusdam  Kenieri,  quem  cum  quadam  quondam  form 
corta  %m  sub  patcrni  famulitii  imaginc  habitare  scri- 


A  pserat.  Sic  enira  respondit  Sarisberiensis  :  c  Licct 
plerique  canones  matrcm,  sororem,  aviam,  materte- 
ram,  ncptes^  domesticamque  familiam  et  personat 
quas  conciliant  primi  graJus  affectionis,  ex  cobabi* 
tatione  noluerint  esse  suspectas  :  beatus  tamen  Au- 
gusiinus  ncc  cum  sorore  clericum  habitare  conscn- 
tit,  eo  quod  cu:n  sororibus  interdum  babitcnt  uon 
sorores,  ubi  sicut  ail  ethnicus  : 

Cognaio  (Mierit  iiomiiie  culpa  legi.  » 

IV.  Eodem  rationabili  scrupulo  aiigebantur  corda 
Palrein  coneilii  Rraccarensis  in,  qui  matris  tantuin- 
mo.!o  contubernium  clericis  indulgcnl,  semoiis  ipsis 
quoque  sororibus.  <  Omiiimoda,  aiunt,  sancimus  au- 
cloritaic  tcnendum,  ut  nuHus  sacerdolum,  sive  quis- 
quis  ille  de  clero,  absque  honesio  et  competenti  tesii- 
nionio,  excepta  sola  matre  ,  cura  quibiislibet  femiiiis 
serrete  so  prsesiimat  artjiingcre  »  non  solum  cum  ex- 
traneis  mulicribus,  scd  nec  cura  ipsis  ctiara  sorori- 
1-113  vcl  propinquis  ,  ne  licentia  sororum  vel  propiu- 

■>  quarum  mulicrum  quisquc  ille  solutus,  familiarior 
habcaiiir  a:1  pcrpclrandom  bccIus.  • 

V.  Veruin  cnini  vcro  tandem  cousque  cxcrc>'it  hu- 
mnnarum  sordium  pravitas  ,  nt  sacrosancta  consan- 
guinilalis  vir.cula  infesiis  fornicalionibus  infringe- 
renltir,  et  sacrilcga  pollulionc  a  clcricis  Dei  et  s:'n- 
guinis  jura  foe  Inrcntur.  Id  quod  in  cnusa  fuit  cur 
concilia  nonnulla,  ul  in  suo  hic  facit  Paulinus,  con- 
sortia  vel  proximirum  feminarum  ccclesice  altariqiie 
in^ervicnlibiis  omnino  inlerdiccrent.  Sic  cnim  nit 
conciliuni  Nannetcnsc  supra  lauJatum  coJcm  can.  5: 
I  ScJ  ncquc  illas  (subintcilige  fit  domo  sua  habeat) 
quas  canoiics  concedunt  (qiiia  instigante  diaboio, 
eiiam  in  illis  scclus  frcqucnlcr  pcrpetralum  reperi- 
tur,  aut  ctiam  in  pcdi^cquis  illarum),  scilicct  nia- 
trem,  aniitan),  sororein.  i  Qtiodct  concilium  Mogun- 
tintiin  qu.vrebnlur,  nn.8i3,  caii.  10.  Sic  cnim  habcl : 
i  l't  ciericis  iiilerdicaiur  inulicres  in  domo  sua  ha- 
bcrc,  oinniniodis  deccrnimus.   Quamvis  cnim  sncri 

C  c  tnoncs  quasdain  pcisonas  feminariim  siinul  cuin 
clL>ricis  in  una  dotno  babilarc  pcrmittant;  lamen, 
quod  mulluin  dolenfluin  csl ,  s;cpc  audivimus  por 
illam  concessioncm  plurima  scelcra  esse  commissa, 
iln  ut  (|ui(!nni  sacerdoiuin  cuin  propriis  sororibus 
concumbenles,  iilios  cx  cis  gencrassciit.  Et  idcin  o 
coiistitnii  ba^c  snnttn  synodus,  ul  nullus  prcsliyler 
ullam  feminam  secnm  in  domo  propria  pcrniiltai, 
qualenus  occasio  malai  suspieiouis  vcl  facii  iuiqui 
pcnilus  auferatur.  i 

VI.  Ingeniosa  qtiidcm  hac  in  re,  et  idcFrco  non 
pnct:  rcundn,  sagaciiassnnclisbiini  patriarchae  nostri 
Pbilippi  Nerii  ,  qncin  cum  cx  consilio  Patris  Angcli 
Velli  juvenis  quidam  licenlius  qtiam  par  crat,  iion 
tameii  cx  viiio,  cum  sororc  coiluilcns,  nec  sibi  biijus 
rei  scrupuluin  crcans,  adirct,  andiil  saiictum  senem 
se  iiilcrrogantcm  cui  facuilati  studcrcl;  cum  Iogic;e 
respoiidisset,  Pbilippus,  Cavc,  in(|uit,  fili,  ne  dxuKm 
pcrilus  logisla  absiractioncm  malain  te  doceat,  fe- 

D  uiinain  tnndcm  ct  non  sororcm  in  luis  lusilaiionibus 
jocisque  dicendo.  Ita  in  Vita  ejusdem  ex  P.  Jacobo 
Dacci,  lib.  ii,  cap.  7,  n.  12.  Usiiuc  co  procedit  quan- 
do(iue  bominum  inalitia;  quarc  nibil  mirum  si  Paii- 
linus  noster  probiiuicrit  cujusciinque  mulieris  clcri- 
cis  provineix'  sux'  cobabitatiuncm  et  consorliuiu. 

NOTiE  IN  CAN.  IV. 

•  Subintroductas  mulieret.  Hac  appcllatione  pas- 
sim  vocantur  mulieres  quarura  conversationis  ooin- 
niunitas  clericis  a  conciliis  prohibetur.  Conciliura  Ni- 
cxnum  i,  can.  5,  qiio  respexit  Paulinus,  statuit  c  li- 
cere  nulli  penitus  eorum  qui  sunt  in  clero  introdu- 
ctam  habere  mulierem.  i  In  conciiio  Romano  i,  sub 
Zaccbaria  papa,  can.  2  :  f  L't  presbyteri  vel  diaconi 
subintrodmtas  muheres  nullo  modo  secum  audcant 
habere.  >  liem  Romanum  aliud  tempore  Nicolai  ii, 
^n.  1059,  can.  5  :  t  Ut  nullus  missam  audial  presby- 
(cri  quem  s  it  concubinam  indubitauter  habcre»  aut 


3«  •• 
3 


S.  PALUMS  PATIUARCHA  AQIILEIENSIS. 


51G 


iubintroductam  muUcrem.  >  Itcm  RoUioma^ensc  an.  A 
i{)l%  lcmporc  Alcxandri  II,  cnn.  45  :  c  Arclii  iiaconi 
non  pcnuiUantur  aliquam  habere  ncc  conc!ibinam 
ni^c  fNellicem. »  llas  conciiia  Carthagin.  i,  c.  5;  licr- 
(i(*n.,  c.  45;  Bracarcn.  ui,  c.  5,  el  1.  Eumqui  pro* 
habilemj  c.  de  qnscopis  et  clericiSfyocaniextraneas, 
ViJc  sis  (lisqnisiUonera  6e  Synisactisct  Agapclis  Lud. 
Anlonii  Muratorii  iuter  Anecdota  Grxca,  pag.  il8. 

OBSERVATIO  IN  CAN.  V. 

I.  Clara  et  perspicua  per  se  salis  sunt  ea  quae  hic 
proponit  Paulinus,  et  omnino  cousona  iis  quae  in 
capitulari  Aquisgranensis  conventus  an  789,  cui  ipsc 
interfuit,  ex  concilio  Chalceionensi,  ct  ex  sancti  Leo- 
nis  papae  sanctionibus  proposila  fuerant  c;ip.  2i  sic : 
c  Item  in  eodem  concilio  (scilicet  Chalcedonensi  de 
quo  antca)  infra  duo  capitula,  ncc  non  et  in  decreUs 
Leonis  papx,  ut  nec  monacbi,  ncc  clerici,  ncc  pres- 
bylcri  in  sxcularia  negolia  transeant, »  subintellige, 
statutum  est.  Quse  autem  ncgolia  sxcularia  clericis  in-  n 
terdicantur,  breviter  cxponit  sanctus  C(£l<^stiims 
papa  V,  opusc.  viii,  part.  v,  sect.  5,  cap.  19,  his 
vcrbis  :  c  Ncgoiia  sxcularia ,  ut  sunt  cniplio  ct  ven- 
di!io,  locaUo,  conductio,  tutcla,  cura,  negoUaUo, 
judicium,  cxercitium  omnium  arlium  mechanicaruni, 
nl  et  ai*s  suloria,  textoria,  et  similcs,  onniibus  cle- 
ricis  et  rciigiosis  probihila  sunt.  Un.le  Ilicronymus : 
Negotiatorem  clericum  ^uasi  cjuamdam  pesiem  fuye^ 
ex  inope  divitemy  et  ex  ignobilt  gloriosum,  » 

NOTiE  IN  CAN.  V. 

n  In  castris  Dominicis  militamus,  Mililia:  frcqucns 
occurrit  transIaUo  ad  clericatus  munia.  Pclrus  ISIes- 
scnsis  Bathoniensis  archidiaconus  epist.  6  hxc  habel : 
c  Causamini  quod  inaniter  expcndam  dies  mcos,  qui 
in  castris  scholaribus  poteram  frucUGcare  quamplu- 
rimis.  Magistcr  bone !  Castra  Dei  sunt  hicc  ,  in  qui- 
lius  habitamus,  et  scialis  quia  non  est  hic  aliud  nist 
domus  Dci  ct  porta  ca'li.  »  Paulusnon  scmel  mca- 
tionem  facit  miliUx,  cum  dcclericali  oflicio  scrmo- ^ 
neni  habet.  Hinc  ad  Timoih.  II,  ii,  5  :  Labora  sicut 
bonus  miles  Cliristi.  Piemo  militans  Deo  implicat  se 
negoliis  swcularibus,  Et  in  I  ad  eumd.,  i,  18.  II oc 
pra^ceptum  commendo  tibi^  fiti  Timothee.  .  .  ut  milites 
in  illis  bonam  militiam,  £t  H  Cor.  iu  :  In  carne  cm- 
bnlantes  non  secundum  carnem  militamus ,  nam  arma 
militia:  nostras  non  carnalia  sunt,  ctc.  Augustinus 
quoi{ueepist.60,  alias  76  :  c  Si  dcscrtores  inonasle- 
riorum,  ait,  ad  roilitiam  clcricatus  eligantur.  »  In 
ecclcsiis  Gallicanis  quida:n  ex  pra^bendatis  crant  ti- 
lulo  militis.  Deccm  Ecclcsiam  Lugdunensem  habuisse 
charta  Philippi  regis  Francix  menso  Scplcnibri  an. 
4507,  apud  Du  Cange,  V.  Milites  ecclesiustici,  nos 
(locct,  in  qua  sic  lcgitur  :  c  Ad  quas  inililias  nos  et 
successores  noslri  Francorura  reges  nominabimus 
clericos  homines  providos,  liilcrarum  scicntia  iiisi- 
{;nitos.  »  Et  infra  :  c  quos  tres  inil  tes  ndclcs  ct  fami- 
iiares  nostros  essc  volumus  clericos.  »  Ne  (Oi.fuudas 
hos  cum  advocaUs  Ecclcsiarum,  (inos  scinius  ali- D 
(luando  vere  milites  fuisse,  ut  jura  Ecclesiarum  non 
iiHulo  verbis  ct  scripto,  sed  et  armis  quoque  contra 
invadenUum  potentiam  tuerenUir.  Advocatum  suum 
quofidam  habuit  Aquileiensis  Ecclesia,  ul  patel  ex 
charta  quam  profert  Ughellus  in  Voldarico  patriar- 
cba,  ctex  testamcnto  CbaccIIini  monasterium  snnrti 
Galii  fundanUs ,  ubi  pro  advocatia  Aquileicnsi  com- 
memoratur,  Himricum  ducem  fortasse  Carantaniim 
aream  in  Carinthia  Ecclcsi;e  Aquileien.  concessisse. 
Testamentiim  habebis  in  Append.  II,  n.  12.  litscri- 
pUonem  quoque  hac  in  re  ibid.  danuis  n.  4G.  Vidc 
eUain  Documentum  Pciv^rini  1  patriarcli:i?,  n.  44. 

b  Inlrepidi  in  prima  acxe.  Vegclius  de  Re  militari 
lih.  III,  c.  4i.  c  Acies  dicitur  excrcitus  instructus... 
IrslrucUonis  lex  est,  ut  in  primo  ordine  exercitaU  ct 
vcicres  milites  coilocentur,  quos  anlea  principes  vo- 
cnbaut.  »  llinc  ducta  melapliora  in  prima  acie  di- 
cuoUir  starc,  qui  proptcr  dignilatcm  loci  aliis  debeut 


cxempb  suo  pr;cire.  Scneca,  lib.  dc  Conslantia  sa- 
picmis,  cap.  49  :  c  Qiio  quisque  honesUor  generc« 
fania,  piitrimonio  cst,  hoc  se  forUus  gerat :  memoi: 
in  priina  acic  altos  ordines  stare.  > 

83  OBSERVATIO  IN  CAN.  VI. 

I.  Pcrgit  hoccanone  Paulinusvitam clericorum  io- 
sUtucre:  et  primo|quidem  removet  eosab  itlicilis  re- 
biis  et  clericali  slatui  haud  consenlancis ;  dcinde  \n 
liciUset  statui  convenienUbus  quemadmodum  gcrere 
se  (lcbeant,  commonstrat.  Ilic  autcm  vldctur  com- 
pendio  posuisse  ,qn?e  lusius  exposita  sunt  c.  43i,^  Kh. 
VII  Capitular.,  cujus  libri  canones  ex  Paulinl  operi 
bus  coiifecios  jam  supra  monuimiis.  Ejo  autem  in  ca- 
noiic  sichabetur:  f  Clerici  lege  Patrum  moncmur, 
ut  a  vulgari  vita  seclusi,  a  mundi  vobiptatibus se absr 
tineant,  non  spectaculis,  non  pompis  intershii,  coji- 
vivia  publica  fugiant . .  .  non  vanis  oculis,  iioii  iii- 
frcnala  lingua,  aut  pctulanti  tumidoque  gesta  ince- 
dant ,  scd  pudorem  ac  vcrccundiain  mentis  siinplici 
babitu  et  incessu  ostendant.  Obsccnilatcm  cUain  ver- 
borum,  sicut  ctoperum  penitus  cxsecrentur. . .  posl- 
renio  in  doclrina,  in  lecUonibus,  psjlmis,  hymiiis,. 
cnnticis  spiriiualibus  exercitio  jiigi  incumbant.  • 
Quanta  districtionis  sevcritate  hscc  omnia  prohibiu 
fiicrint  clcricis  tempore  Caroli  Magni,  quoJ cst  P.iu« 
lini,  videsis  Thomasinum  devet.  et  nov.  Eccles.  di- 
sciplina,  lom.  III,  lib.  iii,  cap.  io ;  qunc  autem  spe- 
cialim  hic  aPaulino  vetanlur,  ex  capittilaribns  circa 
tempora  Paulini  habitis  excerpta  esse  in  noUs  mox. 
scquentibus  indicabimus. 

NOTiE  IN  CAN.  VI. 

•  In  venationibus.  In  capitul. Carolomanni  an.li%. 
c.  2:  f  Vcnaliones  et  silvaticas  vagationes  cum  ca- 
nibus,  omnibus  scnis  Dei  interdiciinus.  S-militer  ot 
accipitres  el  falcoiiesnon  habeant.  »  llcm  incapituL 
Sucssioncn.  sub  Pippino  an.  744,  c.  5:  <  Omnescle* 
rici .  .  .  nec  habeani  canes  ut  venSliones  faciant,  ncc 
accigilres  portcnt.  »  Item  in  capilul.  i  Caroli  Magni 
an.  /69,  c.  5 :  c  Omnibus  servis  Dei  venaliones  cl 
silvaUcas  vagationcs  cum  canibus,  ct  ut  accipitresL 
ct  falcones  non  habeanl,  interdicimus.  »  Quamvta 
auicm  huic  venatic;c  ciericorum  evagationi  ita  con- 
sultum  fuerit,  attameii  nova  ccnsiira  eguit  amputari, 
ul  ii  etiam  (|ui,  cuin  in  digiiilate  consiituti  essentj^ 
majoricum  subditorum  scandalo  id  peragcbant,  coer- 
ccreiitur,  idcoqiie  in  capitul.  5  an.  789,  cui  intcrfuit 
Paulinus,  c.  45,  sic  statulum  lcgimus :  f  I3t  episcopii^ 
abbates  et  abbalissx,  cuplus  canuin  non  habcant» 
ncc  falcones  ncc  accipitres  nec  joculatores.  »  lla  el 
feminas  aliis  pnccininentes  hujusniodi  studium  inva- 
scrat,  ut  eas(iuoquecompescereneccssefnerit.  Cupla 
aut(^m  cst  p^r  syncopen  copula:  de  qua  Ovid.  Trisli 
lib.  V,  v.  o08,  eleg.  ix: 

Llque  canem  pavidae  iialum  vesUgia  ccrvas 
LucUnlem  frustra  copuia  dura  lcuel. 

Et  Mclaniorph.  lib.  vii,  v.  767: 

C.opula  d.elrablturcanibus... 

b  Vel  in  canticis  sa^cularibus^  ctc.  In  capitul.  an« 
802,  C.23  :  €  Prcsliytcri  clerieos  quossecum  habcnl, 
solliciic  provideant,  utcanoniccvivant,  noninanislu- 
sibus,  vel  conviviis  saiculariluis,  vel  canUcis  vel  lu  - 
xuriosis  usum  habeant,  scd  casieei  sobrie  vivant.  > 
llcui  additione  IV  Capitul.  c.  60:  <  Clericos  scurrilet 
cl  vcrbis  turpibus  joculares  ab  oflieio  detrahcndos*  i 
ei  cap.  67  scq. :  c  Clerici  inter  epulas  cantantcs  SQ- 
pradicl;u  seiitentiic  severitaie  coerceantur. » 

c/>e  sacris  Scripturarutn  voluminibus,  etc.Probat  blc 
Pauliiius,  ut  laudcs  divinic  cx  Scriptura  hauriantur: 
non  tamen  negat  alias  eUam,  licct  ex  Scriptura  non 
excerptas,  cantari  possc.  ipse  cnim  c  hyinnos  vel  a 
sc  conipositos,  vel  ab  aliis,  stcpins  et  maxiinc  inprt- 
valis  niissis  celebravit,  >  ail  Walafridus  Sirabo  d6 
Keb.  cccles.  cap.  25.  Vidctur  tainenco  leinportMson 
ab  ouinibus  mos  isu;  probalus :  nam  quasi  in  facU 


517 


CONGUUM  FOROJLLIENSE.  —  NOT.fl. 


513 


eicusalionem  sUtim  addil :   i  Ego  vero  crcdiderim  A  naslic^ctolcrantioc  proximn,  nequc  consi:inlis  ctper- 

^  •^_«I.«^         *  -     -  .  -  -     _^^    »•_»    _  A  **      a  ••••  ••  i      '         J«       •  1         1         «  •  1       .  ■ 


tantum  lanUBt]ue  scientuB  virum  nec  smeauctontale, 
D6C  sine  rationis  ponderatione  fecissc.  i  Yide  qua; 
dicimiis  in  prsefatiene  ad  hymnos  Paulini,  n.  i,  et 
bnecipue  perpende  faventem  Paulino  auctoritatem 
ibi  allatam  n.  i  coiicilii  Toletani  iv,  can.  i5.  Cxte- 
nim  As^ardos  Lugdunensis  episcopus  in  libello  de 
divina  PsaJmodia,  et  in  alio  de  correctione  AnliphO' 
narii,  omnibus  nervis  conatur  eiplodere  ab  Ecclesia 
(looscunqnebymnos  vel  cantica  quaeab  Scripturarum 
fonte  noB  petantur.  In  primo  inter  cxtera  hsec  ha- 
bet:  c  In  temploDei  et  coram  divinoaltaridivinorum 
tantamniodo  eloquiorura  melodia  celebretur.  i  Altc- 
rom  auiem  sic  concludit :  f  In  divinx  laudis  honore, 
iton  humanis,  sed  divinis  etspiritualibus,  juxta  Apo- 
si(^um,  psalmis,  et  hjmnis,  et  canticis  personemus. 
Siiperfluo  namque  alia  quaerunlnr,  ubi  ista  sufliccre 
ct  soperabnndare  noscuntur.  i  Yerum  voluit  in  hoc 
esse  muUum  justus ,  quod  vetat  Scriptura  Ecclc* 


sistenlis  animi,  sed  judictum  habet  circumlaloris,  ct 
aliud  de  alio  requirenlis.  Et  proplcr  cliam  lioc  pro- 
hilicant  Dco  aniabiles  opiscopi  et  archimandriuv  nun- 
cupati,  monasticam  honeslatem  sccundum  regulat 
sacras  conscrvantcs.  i 

i>  Jn  dispendio  honoris,  et  infra,  de  sui  honoris  pe- 
riculo.  Ilonor.  pro  ffradu  scu  ordine  ccclesiaslico 
hic  accipicndus  cst.  Nam  Cyprianus,  cpist.  5i>,  cdil. 
Baluzii,  de  ordine  saccrdotali  sic  ail :  c  Cxleruiii 
presbylcrii  honorcm  designassenos  iilisjam  sciati<<.  > 
Et  epistola  65:  c  Oportet  Diaconum  dc  quo  scrihis, 
agere  audacia;  susepoenitentiam  ct /lonorem  sacer- 
dotis  agnoscere.  i  £t  infra :  c  Si  ultra  contumeiiis 
suis  te  exaccrbavcril  et  provocaveril,  fungcris  cirea 
enm  potcstate  honoristui.  i  In  coiicilio  Arelalcnsi 
IV,  can.  i,  habes  c/mcalKs  honorem.  Ilinc  Carohis 
Magnus  in  charta  divisionis  rcgni  Francorum,  qua^ 
est  CapituIar.I,an.  806,  ecclesiaslicos  homincs  houo 


vii,  i7,  et  ut  ait  Brietius  ad  an.  Christ.  85i :  c  Ago-  g  ratos  vocat  cap.  7  :  c  Quilibct  homo  pcrcans  .  . .  vel 


bardns  Lngdunensis  cnm  nihil  admiltere  vellet  pne- 
ler  Scripturae  verba,  id  egil  scrupulosius  quam  ac- 
ciiratias.  > 

OBSERYATIO  IN  CAN.  Yfl. 

I.  Coercet  boc  canone  Paulinns  episcopos  qui  in 
f  ravtoribus  causis  iuferioris  ordinis  ministros  scn- 
tentia  coudemnationis  percellunt.  Huic  consentaneum 
e^i  quod  Ub.  vii  Capitular. ,  forie  auclore  ipso  Pau- 
liiio,  ponitur  c.  iOl:  c  Caiioncs  Africanx  provfncix, 
\d  etiam  decrcta  Nicxna  infcrioris  gradiis  clericos 
sive  ipsos  episcopos  suis  metropolilanis  »|>erlissinic 
cominiserunt.  >  Quaudoque  eliaui  provincialis  synodi 
ileliberatio  requirebatur.  Ibid.,  c.  i09 :  c  Si  quaecausx 
vel  conlentiones  inicr  Liicos,  vel  inter  clericos  tam 
tuajoris  ordihis  quam  ctiam  inferioris,  fuerint  e\- 
orLc,  placuit  ut  secundum  synodum  Nicsenam  con- 
grcgatis  omnibus  ejusdem  provincise  episcops jur- 
gium  terminetur.  i    Imo  nec  in  minoribus  quidcin 


ad  loca  sancta  vel  ad  honoratos  homincs  conruginl.  » 
Igitur  dispendium  vel  periculum  honoris  esl  deposiiioy 
vcl  saltem,  ut  iiiodo  dicimus,  suspcnsio  ab  ollicio  \c 
bencflcio,  ad  minimum  comminata. 

84  OBSERYATIO IN  CAN.  VIII. 

I.  Occurrit  Paulinushoc  canone  matrimoniis  cian- 
destinis,  el  iis  malisquaeex  matrimoniis  iia  coi.lra- 
ctis  oriri  consequcns  est.  c  Sancta  Dci  Ecclesia,  i\:t 
Tritlcnlina  syiiodtis,  sess.  24,  de  Ilejorm.^c^).  I,  fx 
jiistissiiiiis  causis  illa  (dandeslina  matriinoiiia)  seni- 
per  (ietestata  est  atque  prohibuit.  i  Caiisa  prohi*  i- 
tionis  Paulino  ca  est,  quod  cum  occulte  inalrinionia 
cclcbrantur,  dcprehcndi  non  possit  facili  manu  gra- 
dus  coiisanguinitatis  vel  afllnilatis  qiii  inter  sponsoe 
iiitcrccdere  potest ;  quod  fuse  Paulinus  perse4|uilur. 
Nola  tamen  ab  eo  non  appellari  hxc  roatrimonia  iii- 
valida  quia   clandeslina;  sed  tantum  iHicitj,  qnin 


lausis,  et  ubi  honoris  dispendium  non  iiitcrcedebat,  C  viam  sternant  ad  eaquacvcre  invalidaeiiain  suo  leiii 


il  est  depositionis,   licebat  episcopo  soli  causam 

C(^noscere  dirimereque,  Capilular.  lib.  vi,  c.  558: 

«  Flacuit  at  unus  episcopus  non  vindicetsibi  cogni- 

Uonem.  i  £t  conciUum  Carthagin.  iv,  c.  25,  slatuil, 

(  Ut  episcopus  nullius  causam  aiidiat  absque  pne- 

(^nlia  clericorum  suorum  :  alioquin  irrita  erit  scn- 

icaUa  episcopi,  nisi  clcricornm  pncsenlia  coufirine- 

iitr.  I  Anastasius  in  vila  Nicolai  I  papx ,  n,  50G, 

«dii.  Romaoae  an.  1718,  intercausas  quibus  inotus 

lionlifex  diaconum  Peponcin,   a  PanduiCo  cpiscopo 

«icposilum,  oflicio  suo  rcslitui  jussit,  primaui  rccen* 

'i^X  <  quia  siue  ccrto  numcro  episcoporum  judicatus 

fuerat.  i 

NOT j:  IN  CAN.  Yll. 

•  Vel  archimandrilam.  Gncce^Aoxtf^^/^i^^^r^nuasi 
Finccps  mandnc.  Tiliilus  abbaiiim,  ul  archiman^ 
iiniisscB  abbalissarum.  (Capitul.  lib.  ii,  c.  21),  <  ino- 
iiaslorium  tam  monachorum  quam  sanctimouialium. 


pore  erant,  cum  sciiicet  inler  consanguineos  vcl  afli- 
nescontraherentur.  invalida  verotantum,  qiiod  clan- 
deslina,  noii  nisi  post  Tridenlinum  habila  sunt.  Hac 
in  re  vidcndus  Lancellotus  Instit.  iur.  Can.,  tit.  i5, 
de  clandest,  desponsal.,  etibiCIoss. ;  pnecipue  autcm 
Joannes  Solerius,  qui  desuis  Gallis  loquens  sic  habel : 
c  Apud  nos  triplei  est  clandestinitatis  matrimonii 
species :  prima  est  cum  fliii  familias  contrahunt  abs- 
que  consensu  parentum,  aut  minores  absqiie  cou  • 
scnsu  tutorum  vel  curatomm,  deficientibus  parcn- 
tibus ;  sccunda  quando  omittuntur  publicationes ; 
tcrlia  ubi  non  celebratur  coram  parocho  ct  lesli- 
bus. 

li.  ilaM^  quidem  reccns  anctor  docuilSoIerius,  In- 

nixusvelcrum  tcmporum  consuetudinibus.  Siipptmimt 

enim  capitularia  re^m  Francorum  suhjectionem  pa- 

renti))us  debitam  etiam  ad  matrimonii  contractutii  se 

_^  extemlcre,  ct  ad  ejus  validitatem,  arbilrium  corum 

«rcif^niri/am"  halie^s  ^  D  auctoriiatemque  per  prsescnliam  salteraexhibitamnc- 


Viile  notas  nostras  in  cap.  2,  lib.  i  contra  Felicem, 

3d  illa  vcrba :  procul  a  mandrHibus,  Aliquando  epi- 

^is  attribnlum  ostendit  du  Caiige  in  Glossario, 

piiecipueex  charta  an.990,  in  qua  Dagobcrliis  archi- 

«piscopus  Bitiiricensis  c  prima^  sanctas  Bituricensis 

'''Gclesia;  sedis  archimanuritam  i  se  inscribit;  et  e\ 

i^iiulario  Ecdesix  Gratianopolitana^,  uhi  Amblardus 

l^vgdunensisarchimandrita  dicilur.  Et  Macer  in  Hie- 

T'Aci,  quandoque  archicpiscopuin  sic  dicluin  pro- 

i>3re  inkendit  ex   novella  v  iustiniani ,  his  vcrbis  : 

(  Uoc  prohibeant  dilccli  Dci  cpiscopi  ct  archiman- 

<'ntx.  I  Yeruni  locus  novellae  Jijstiniani  constiiiiiio' 

Kis  de  abbatibus  non  de  archiepiscopis  videtur  inlel- 

li^eodus.  Primo,  quia  si  dc  archiepiscopis  loquere- 

iur,ponerct  archimaiidritasanlcepiscopos.  Secundo, 

iftiia  ibi  loquilur  denionachis  a  monasterio  in  mona- 

>^/^'riuin  snecausa  discurreutibus.    Sic  eniiu  habet : 

1  trroiica  r.an  i|'!C  e:j(  l.ilis  viia,  et  nullalcnus  mo- 


ccssario  rcquiri.  Nam  in  traclatu  seu  libro  regis  Sa- 
licrc,  jiissuCaroli  Magni  anno798  conscripto,  tit.70: 
i  Si  quis  filiam  alienam  ad  conjugium  qua^sierit  pras 
sentibus  suis  et  puelix  parentibus.  i  etc.  Uhi  vide 
non  nisi  parentibus  arbitris  matrimonia  contracta. 
£i  quidem  epistola  2,  qiix  in  Decretalibus  Evaristi 
noinine,  etsi  faisa  circumfertur,  hoc  idem  quod  nune 
dicimiis,  tcstatum  facit.  Sic  enim  habet :  <  Similiter 
CMSlodiium  et  traditum  habemus,  ut  uxor  legitimc 
viro  juiigalur.  Aliter  enim  legitimum  (ut  a  Patribus 
accepiinus  et  a  sanctis  aposlolis  eonimque  succes- 
soribiis  traditum  inveninuis)  non  sit  conjugium  nisi 
ab  his  qui  super  ipsam  feminam  dominalionem  vi- 
dentiir  habere,  ctaquibus  cusloditur,  uxor  peta-« 
tur,  el  a  parcntibus  aiit  propinquioribus  sponsclur.  > 
Collector  PscuJo-Isidorus  nono  sxciilo  hxc  conciii- 
nabat,  hoc  cst  paulo  post  tempora  Pauliiii.  l^itur 
cslo,  noii  cssc  hancepistolam  Evarisli ;  probat  tamcv 


519 


S.  PAIjLINUS  PATRIAaCIIA  AQUILEIENSIS. 


5iO 


consueludincm  lcmpore  Pauiiiii  jam  acceplam,  el  in 
praxim  deduclam. 

III.  Quod  attinet  ad  pubiicaliones  prxmitlendas 
conjugio,  supplebat  his  tempore  Paulini  examen  se- 
niorum  loci.  Ipse  enim  aiebat:  <  Interveutis  pactis 
gponsalibus  per  aliquam  dilationis  moram,  requi- 
siti  quin  etiam  diligenli  cura  vicini  vel  majores  natu 
loci  illius,  qui  possintscire  lineam  generationum  utro- 
rumque,  suonsi  seilicet  vel  sponsse.  i  Qniddnm  non 
dissimile  Nicolaus  I  papa,  qui  anno  867  decessit,  re- 
sponditad  consulta  Buigarorum,  cap.  3:  <  Noslrates 
siquidem,  tam  mares  quam  feminae,  .  . .  post  spon 
salia  quxfutiiranim  suntnuptiarumpromissa  foedera, 
qiiocque  consensu  eorum  qui  luec  contrahunt,  ct 
eorum  in  quorum  potestate  sunt,  celebranlur ;  et 
poslquam  arrhis  sponsam  sibi  sponsus  per  digitum 
ndci  a  se  annulo  insiguitam  despondcrit,  dotemque 
utrique  placitam  sponsus  ei  cum  scripto  pactum  hoc 
coiitinenlc  coram  mvilatis  ab  utraque  parte  tradide- 
rit:  aut  mox  aut  apto  tempore,  ne  videlicet  anle 
tempus  lege  definitum  tale  quid  lieri  prscsumulur, 
anibo  ad  nuptialia  fooJera  perducuntur.  i  Ilinc  in 
liisL  Jur.  can.  Lancelotus,  til.  11,  de  clandest.despon- 
srtt.,  sic  habct :  i  Guni  malrimonia  contrabcnda  fue- 
riiii,  per presbyierum  proponantur  publicc  compctenti 
torminopncfinilo,  intra  quemqui  volueritetvalucrit, 
b*gitimum  impcdimcntum  apponat,  et  ul  ipse  quoquc 
presbyler  per  sc  investigct,  ulrum  aliquod  fulurom;!- 
triinonioobsistatimpedimentum.  i  Ethoccstrierima- 
trimonia  publice,  videlicet  quod  ila  vulgala  sinl,  ut 
possint  in  cujuscunque  cognilionein  venirc  el  sic  pa- 
terc  possint  impedimenta  si  qtKBiulcrcedant.  Id  >eio 
ciiamante  tempus  Pauliui  statutum  fuit :  iiain  inca- 
pilul.  Pippini  an.  755,  c.  15,  statuiiur,  <  ut  oiiiiies 
liomines  laici  publicas  nuptias  faciant,  tam  nobiles, 
quam  ignobiies.  » 

IV.  Pnccipua  autem  ratio  cur  improbala  semp;»r 
fucrintclandeslina  malrimonia,  estdefectuspncsenli;c 
racerdotis,  qui  auctoritate  Ecclesixratum  habct  quod 
sponsi  inter  se  contraxerunt.  Numautem  hxcsacer- 
dolis  pnesentia  ejusque  benedictio  sacramentum  con- 
Ftituat ;  an  pondus  tantummodo  auctoritate  Ecclesix 
(Yet  conlraclui  p3r  muluum  sponsorum  consensumet 
Jiiutuam  corporum  traditionem  verbis  exprcssam  ce- 
Icbraio,  digladiantur  veteres  reccntioresquc  theologi. 
Ftquamvis  communior  scnientia  sit  ea  quaeasserit 
f  nsscntiam  parochi  non  esse  necessariam  ad  coii- 
fcctioncin  sacramcnti,  sed  confici  sacrameiitum  lioc 
pcr  sponsorum  asscnsum  promiscuum ;  nobis  lanien 
scniper  arrisit  illorum  placitum  qui  dicuntconfcctio- 
nem  quorumcunque  sacramentorum  non  laicis  ho- 
minibus,  sed  sacerdotibus  Dominum  crtulidisse,  ba- 
ptismotantummodopropter  ejusnecessitatcm  excepto. 
Sed  videant  ipsi :  nos  ad  nostra.  Paulinus  quidem  in- 
tervcntum  sacerdotis  exposccbat.  Sic  enimait:  In 
eo  autem,  ut  $inenotitia  sacerdotis  nullatems  fiat,  In 
cpislola  snpra  allala,  Evaristi  nomine  quond;im  in- 
signiia,  f  suo  tempore  sacerdotaliier,  ut  mos  e^t, 
cum  precibus  ct  oblatiouibus  a  sacerdole  benedica- 
lur . . .  ac  solemuiter  accipiatur,  ul  bon;e  sobolcs 
generentur.  > 

V.  Quod  hic  dicitur,  ut  bonce  soboles  yenerentur, 
fiisius  exponitur  lib.  vii  Gapitul.,  c.  479,  quod  piacel 
diu  eiscribere,  qiiia  canoni  huic  oppido  convenit : 
<  Sancitum  est  ut  publicac  nupti»  ab  his  qui  nubere 
cupiunt,  fiant:  quia  saepe  in  nuptiis  clamfaclis  gra- 
via  peccata  tam  in  sponsis  aliorum  quam  in  propin- 
quis  sive  adulterinis  conjugiis,  et  quod  pejus  cst  di- 
c^re,  consanguineis  accrescunt  vcl  accumulaniiir. 
£x  his  autem  procreari  solent  cxci,  claudi,  gibbi  ct 
lippi,  sive  alii  turpibus  maculis  aspersi.  Et  hoc  ne 
deinceps  fiat  omnibus  cavendum  est.  SeJ  prius  con- 
veniendus  esl  saccrdos  in  cujus  parochia  nupii.Tricri 
dcbent  in  ecclesia  coram  populo.  Et  ibi  iiiquireiv 
una  cum  populo  ipse  sacerdos  debet,  si  ejus  propiiH 
quasit  an  non,  aut  alteriiis  uxor,  vel  sponsa.  vel  adiil- 
tci-a.  £t  silicita  ct  bonesta  omiiia  paritcr  invcnerit, 


A  tunc  pcr  consilium,  et  benedictioncm  saccrdutis  et 
consultu  alioruin  bonorum  bominum  eam  spoBsare  e i 
legitirae  dolare  debcri.  > 

YI.  Prospiciebant,  ut  vides,  Patres  et  concilla  his 
sanctionibns  reverent'ae  et  decori  consaDguinitaiis : 
dedecus  enim  semper  visiim  fuit  semine  commisceri 
jam  sanguine  commistos.  Idcirco  Dominus  perMoy- 
senLcvit.  xviii,  6,  inhibet,  Omnis  homo  ad  proxitruun 
sanguinis  sui  nonaccedat,  ut  revelet  lurpitudinem  ejus. 
Et  quidem  aliquando  ad  seplimum  usque  gradum  iii- 
hibitioexteudcbatur,  ul  paiet  ex  35,  q«  1  ct  2,  c« 
uuUum^  c.  proaeniem  de  amtanguiiHUsUei  et  lib.  Ga« 
pitul.  vf^  c.  IdO,  sic  habetiir:  <  Ghristiani  ex  pro-< 
pinquitale  sui  sanguinis  usque  ad  scptimum  gradum 
connulJa  non  ducant.  >  Ganone  autem  52  concilii 
Wormaciensis  an.  868  indeterminate  consanguineo- 
rum  coi^*ugia  velanlur  quousque  tempus  memoriain 
cognationis  aboleverit :  <  In  copulatione  fidelium  ge- 
ncrationis  numeruni  non  definimus,  sed  id  statuimus. 

D  ut  nulli  Ghristiano  Irccat  de  propria  consanguiniialc 
sive  cognalione  acciperc,  usque  dum  generatio  recor- 
datur,  cognoscilur,  aut  mcuioria  retinetur.  >  Visuni 
tnndcm  cst  Ecclesix  pioptor  gravissimas  causas op^ 
portunuin,  ad  quarlamlantuminodogcncrationempn)- 
hibilionem  restringere,  uli  dccrcvit  inconciiio  Lale- 
ranensi  iv  Innocciitius  III,  an.  4215,  c.  50:  <  Nnn. 
dcbct,  aiebal  pontifcx,  rcprebcnsiLile  judicari,  si  sc- 
cundum  varietatcm  tcmporuin  stntuta  quandoquc  va- 
ricnturhumana,  prxsertim  cum  urgens  nccessitas>el 
cvidens  utilitasi.Iexposcit.  i  El  iiifra:  <  Prohibiiit> 
copulx  conjugalis  quartumconsanguinitntis  et  aflini- 
t;Uis  ^radum  dc  cictero  nonexcc<lat:  qiioniam  in  ul- 
terionbus  gradi'nis  jnm  non  poiest  absque  gravi  dis- 
pendio  hujusniodi  prohibiiio  gcncraliterobservari;  i 
et  adbuc  infra:  <  Gum  crgojnm  usqiie  ad  qnartiim 
gradumprohibitioconjugnliscopula^  sitrestricta,  eam 
ilacssevolum:is  pcrpotiiam,  iionobsfantibusconstitu- 
tionihiis  super  hoc  dnduin  cditis  vcl  ab  aliis  vel  a  nobis.  I 

P  Vll.  Nccnisigravissiinis  dccausiscpiscopl  dispcn- 
sationes  inter  hos  pn)hil)itos  gradus  coiiccdcbant. 
Quin  imo  ,  ut  dc  sc  scribit  C|>isl.  54  lliidebertus 
primuin  Genomancnsis,  postea  Tiironensis  cpiscopus, 
qiii  floruit  circa  an.il^o;  ipsc  Gaulcrio  deMcduana 
di^pensationcin  pelenti,  ut  sibi  liccret  filiain  suani 
tradere  in  uxovem  comiti  de  Mortorico,  ut  bclluni 
quod  inter  ipsos  cxarsernt  cxslingucrelur,  denegan- 
dam  cxistimnvit:  c  Petenti  asscnsum,  ail,  dissensum 
niintinri  nullius  dispensntionisintuilupcrmittcns  con- 
sangiiincos  aut  aflincs  inliibitarum  fccdcra  contrahero 
nuptinruni.  i  Pnschalis  II  pontifcx,  ut  colligitur  cx 
Ivoiiis  rpist.  69,  apud  Raronium,  nd  an.  lUU,  n.  5, 
85  dispcnsalioncin  indulsit  Pliilippol  Fraiicia;  regi, 
ainoribus Berlradn!  iinplicilo.  <  Gonvcniinus  .  ..Dal- 
gcnciacum.  .  .  Convfiiit  etinm  rexet  latcralis  sua,  et 
sccun;!um  pr.ccopium  vcstrum,  lactis  sacrosanctis 
Evaiigoliis,  pnrali  fuerimi  abjurarc  absolute  oinncm 
rarnalis  copiiK-ccoiisueludinoin .  .  .  usquc  ad  vestram 
disiKMisationom  .  . .  Disponsntioiiisnutem  modus  nulli 

D  uiiqiinin  sapioiituni  displicuit. .  .  Et  quia  hoc  sugge- 
roiido  dicinuis,  non  <!ocendo :  nostnc  suggestionis 
sumina  (st  utimbecillilati  honiinis  aniodo,  quaiilum 
ciiin  saluto  ojns  potosiis,  conJcsccndatis,  i  etc.  Il;vc 
srril  ehat  Pnschnli  Ivo  iinn  siinnl  inuuens  quantuiu  a 
dis|)oiisalionibus  abhorroat  Ecclosia. 

Vlll.  /Egrc  nuioin  adndtiondum  >idetur  quod  a:t 
Thoiiinsinus  Vot.  et  Nov.  Ecclos.  Discipl.  II,  lib.  ni, 
cnp.  29,  n.  iO,  dc  linc  Pascbalis  cum  Philippo  dis- 
p  nsnlione.  <  Priinn  id  gonus  dispensatio,  ittquit,  a 
Paschali  II  existimalur  conoossa  fuisse  PhiLppo  1 
Franciic  rogi,  qui  Bortiadam  duxerat.  i  Et  pnulo 
post :  €  Postqunm  autem  Pascbalis  papa  januain  ape- 
riiii  dispcnsandi  in  gradibus  cogiiaiionis,  miruni 
po>loa  in  modiim  id  gcnus  dispensationcs  incrc- 
b:Joro.  >  Non  primus  disponsnlor  Pnsolialis  :  non  ipsc 


m 


CONCILIUM  FOUOJUIJENSE.  —  NOT.^. 


zn 


aJqiif»lani  gencralioncin  fidelos  debcanl  cnm  propin-  A  culpa  conslilcril,  si  taii.cn  consai^giiiiiitas  deCecatur 
quis  sibi  ccujugio  copplari,  i  respondit,  i  Terlia  vel      pra^icr  separalioiiem  ,   pcruilenli:c  facit  obnoxios! 


tjuarta  generatio  fidclium  liccnter  sibi  jungi  del.ent. 
Nam  secunda  quam  dicimus,  a  se  omnimodo  debet 
abslinere.  >  Yideo  jam  In  tertiam  et  quartam  genera- 
(ionem  dispensantem  cum  Anplis  Gregorium?  Qua 
de  re  inleipretatus  a  Felice  Siculo  episcopo,  quasi 
purgare  se  ^olens  rescripsit,  eod.  lib.  xii,  epist.  31  : 
f  (^od  aotem  scripsi  Augustino  Anglorum  geuiis 
episcopo,  alumne  videlicet,  ut  rccorJlaius  es,  tuo, 
de  coosanguinitatis  conjuDClioDe,  ipsi  et  Anglorum 
genti,  qusR  ouper  ad  fidem  venerat ,  ne  a  bono  quod 
roeperat,  metuendo  austeriora  recederct,  specialiter, 
non  generaliter  cseteris  me  scripslssa  cojjmoscas. 
Unde  et  mibi  omnis  Romana  civitas  cxstitit  testis; 
nec  ea  iotentione  hxc  illis  scriptis  roandavi,  ut  post- 
quam  firma  radice  fuerint  in  (ide  solidati ,  si  iufra 
propriam  fueriul  consanguinitatem  inventi ,  non  se- 
parentor,  aot  infia  aninitaiis  lineam,  id  est  usque  ad 
septimam  generationem  conjungantur.  »  Quod  pro  g 
fausa  addodt,  erat  argumentum  legitimae  dispensa- 
tionis.  AJter  <^o(|ae  Gregorius,  epist.  43,  ad  Bonifa- 
cium  episcopiim,  cum  Germanis  in  quinto  gradu 
dispensandom  pariter  censuit.  Sic  cnim  primo  capitc 
res(>oodit :  c  Igitur  in  primis  le^ebatur  in  quota  pro- 
gcnie  propinquorum  matrimonium  copulalur.  Dici- 
inus  quod  oportuerat  quidem ,  quandiu  se  agnoscunt 
affinilate  propinquos,  ad  hujus  copulx  non  accedere 
societatem.  Sed  quia  temperantia  magis,  et  pra^ser- 
liiD  in  tam  barbara  gente,  plus  placet  quam  di^trictio 
ceo^urae,  concedendum  est  ut  post  qiiartam  genera- 
tiooem  jungantnr.  i  Non  ergo  Pasclialis  II  primum 
dispensayit,  nec  januam  roatrimonionim  dispensa- 
lionitRis  aperuit,  ut  habct  Thomasinus,  cui  priimis 
et  secondns  Gregorius  exemplo  pra?ivit. 

IX.  Quaoqoam  vero  quandoque  pro  publico  pacis 
bono,  vel  aliis  gravibos  de  causis,  Ecclcsia  bis  in 
gradibus  cognationis  remissiorem  indulgcntiorcmque 
se  dispensando  pnestiterit;  altamen  ut  nolum  omni- 


Segregenlur  qui<lem,  ait,  ab  inviccin,  et  aganl 
pajnilentiain.  •  Notanduminsupcr  bic  esl,  canonica- 
rura  popnitenfiariini  pensum  solvcndum  inonacbis  ini- 
positum ,  qui  facilc  pra^stare  poterant  quod  segre  vel 
omnino  rex  pcr  se  non  posset  :  et  redimere  re^^em 
quod  a  se  essel  peragendum  vicaria  aliorum  operum 
regiae  dignitati  magis  coiisentaneoi um  subsliliilione. 

X.  Hanc  lamen ,  quam  redemptionem  poeniientia- 
nim  vocabant ,  cum  cocpit  inlroduci ,  severiores  Pa- 
tres  improbabant,  ut  videre  est  ex  can.  27  concilii 
Cloveshoviensis  ii  in  Anglia  an.  747,  ubi  cujusdam 
diviiisexsuftlalurpoenitentia,  c  qnl  per  aiionim  psal- 
modiain,  et  jejunium,  et  elceinosynas  i  delicto  buo 


lledemptio- 

nes,  ubi  deargentatam  vocari  poenitenticm  ex  Guigonc 
in  Vila  sancii  Hugonis.  episc.  Gratianopol.,  n.  20, 
eam  qux  pccunia  in  paupercs  crogala  rcdimelatur, 
iuvenies. 

NOTJE  IN  CAN.  Vin. 

•  /n  prisco  canone.  Vel  decimo  nono  infer  eos  qui 
apostolorum  vocanlur;  vcl  capile  terlio  sanciionum 
Palruin  concilii  Nicaini,  et  pryecipue  cap.  5  iii  finc, 
ubi  excommunicationis  infligitur  poena  eis  qui  conlra 
decreta  superioribus  capilibus  allala  matriraoniuni 
contraxissent  :  c  Quicunquc  ita  buic  conlradixerit 
legi  in  boc  sancitae  libro,  sanctorum  discipulorum 
coetus,  et  bxc  sancla  synodus  anatbemate  ilium  per- 
celhint,  et  maiedictionis  feriunt  mucrone.  i  Huc  for- 
tasse  rcspiciebat  synodus  Agatbensis  an.  50G,  duni 
posl  poenas  in  hujusmodi  nialrimonia  contrabentes 
stitutas  can.  61,  subdit  :  c  Quod  ita  pricsenti  tein- 
porc  probibeinus,  ut  ea  quce  sunt  hactcnus  consti- 
tuta  non  dissolvainus. 

^  Ex  tnli  malrimonio  filii  tegiiimi  habeantur.  Hoc 

.:^>^»: -.-V..-I    : :__.  r.  __         «    -•  ■•    •. 


boj  faceret  sc  ab  hujusmodi  concessionibus  summo-  ^  matrimoniuin  apud  jurisconsufios  putativum  dicilur. 


pere  abhorrere,  et  scandaluin,  si  quod  esscl  pusillo- 
rum  animis  forle  creatum,  qiiantum  in  sc  esset,  om- 
nino  aoferret ,  uon  sine  alicujusmodi  poenitenlia 
gratiam  conferre  consuevit.  Illustrc  hujus  rei  exem- 
plum  est  matrimonium  Ottonis  Germanix  regis,  quod 
refert  Otto  a  saocto  Blasio  in  Cbron.  cap.  5i.  An- 
nueral  Inoocentius  III  ut  pro  rcconciliandis  subdito- 
nuo  aoimis  propter  partium  sludia  nimium  inti-r  se 
dissideolibus,  quod  alii  Philippo,  Olioui  alii  faverent. 
Olto  ipse  Pliihppi  anno  supcriore  occisi ,  flUam  licet 
cogoatiooe  sibi  conjunctam  ,  sibi  copularet  uxorem. 
( Pater  eoim  Ottonis  avunculus  fuerat  Friderici  im- 
peratoris,  patris  Philippi,  i  ait  laudatus  chronista  : 
peniteDtiam  tamen  imposuit.  Nam  subdit  idem  au- 
cior  :  c  Rege  ad  hoc  devolo  animo  conseutiente,  ab- 
bas  MorimuDdensis,  Gisterciensis  ordinis,  surrexit, 
omniuDftque  abhatum  aliorumque  claustralium  otri- 
usque  ordiois,  Cluoiacensis  videiicet  et  Cisterciensis, 
persooam  assomens,  delictiuo  hoc  connubio  conlra  D 
consuetudioem  Ecclesiae  quamvis  dispensatorie  com- 
luitteodam,  oiooastico  ordini  auctoritate  apostoiica 
imposuit  :  regi  per  hoc  iojungens  poenitentiam,  ut 
iDooasteriorum,  ecclesiarum,  pro  posse  defensor  exi- 
sleret,  viduis  et  pupiliis  justo  iudicio  pneesset,  mo- 
oasteriomque  Cisterciensis  ordinis  in  fuodo  proprio 
aedificaret,  ac  post  haec  E/xIesiae  Hierosolymitanae  in 
propria  persooa  subveniret.  His  omnibus  re^e  obe- 
dieotey  etc  i  Vetus  enim  Ecclesix  praxis  fuit  etiam 
io  ea  quae  vera  careot  culpae,  sed  (j[U9e  tamen  pnnse- 
feruot  oculis  boououm  culpae  speciero,  canonica  poe- 
jiiteDtia  aoimadvertere.  Sic  dist.  50,  c.  Clerico^  Ur- 
haoos  11  iemper  in  pofnitetUia  permanere  vult  cleri- 
com  ,  qui  casu ,  noo  culpa ,  jacieos  lapidem  pueruin 
ioieremerat.  Sic,  de  Consecr.y  d.  2,  c.  Si  per  ebrieta- 
iem^  teptem  diebtts  poenitere  jubetur  qui  prae  nausea 
non  prae  crapula  eucharistiam  vomuerit.  Sic  et  Pau- 
tiaus  €06  etiam  quos  bona  fide  contraxissc  et  sine 


quaiido  scilicet  c  consanguinei  igiiorantes,  in  gradu 
probibito  contrahunt  inatrimonia.  Nam  compcrto  im- 
pediinento,  jam  matriraonium  dircraptum  esl ,  i  ex 
Zasio,  Inslit.  de  aciion.,  apud  ioan.  Calv.,  Lexic. 
Jur.  De  prole  auteni  hujusinodi  matriraonio  genita 
eadcui  babet  sanclus  Coelestinus  V  papa  opusc.  vm, 
cap.  24 ,  quae  hic  Paulinus.  \iJe  etiam  cap.  cum  in- 
ter  virum  in  Decrctis  Gregorii,  lib.  iv,  tit.  17,  Qui 
filii  sint  legitimi,  c  Sancimus,  ait  Aiexander  111 ,  ut 
lilii  corum  qui  anle  divortium  babuerunr,  et  qui  con- 
cepii  fucrint  ante  lalam  sententiain ,  non  minus  lia- 
beunlur  Icgitimi,  et  quod  in  bona  paleraa  haerediia- 
rio  jure  succedant.  i 

c  Sub  pcenitcmice  lamento.  Cap.  lli  ergo,  27,  q.  i, 
c.  15,  c  et  in  pcenitenliie  lamcnlis  se  vehementcr 
dum  vivunt,  afUciant.  i  licm  Siricius  papa,  epist.  1, 
ad  Hinierium,  c.  6,  c  tantum  facinus  cootiuua  la- 
mentatione  deflentcs.  i 

d  tilii  quij...  improbi  habeantur.  IJ  est  illegilirai. 
Coclestinus  I.  c. :  c  Postquam  vero  ambo  percepcrunt 
(id  est  se  esse  consanguincos  vel  affines)  filii,  qui 
oascuntur,  illegitimi  sunt.  i  Liber  legis  Salicae,  tit. 
14,  de  Ingenuis^  c.  16,  de  h^jusmodi  conjugibns  : 
c  etiamsi  lilios  habuerint,  nou  habeaolur  legitimi 
hseredes,  sed  iofamia  sint  notati.  i  Sed  et  Augusiinus 
iii  LeviL  q.  6,  ad  iliud  Levit.  xx,  20,  Quicunque  dor- 
mierit  cum  cognata  sua^  tur^ntudinem  cognationis  suce 
revelavit :  sine  filiis  morientur;  sic  habet :  c  Sed  quid 
est  sine  (iliis  morientur^  cum  filii  ex  hujusmodi  con- 
junctionibus  et  ante  nati  sint  hodieque  nascantur? 
An  hoc  intelligendum  est  lege  Dei  consiitutum  nt 
quicunque  ex  eis  nati  Aierint,  non  depulentur  filii, 
id  est  nuUo  parentibus  jure  sucr^dant?  i 

OBSERVATIO  IN  CAN.  IX. 

I.  Hic  canon  quasi  aJ  verl:nm  rcfcrlur  inlcr  Legcf» 
Longobard.  Caroli  Magni,  n.  145,  a  coUcctoribiis 


S23 


palaiiuis,  Ror.  Italic.  scriplor.  lom.  I,  p.  ii,  pag.  5, 
lorUis.e  Paulino  80  suggcrentc  :  qui  plura  liic  iui- 
prohat,  quia  plura  incomnioda  ex  taiibus  conjugiis 
conscquuntur.  Improbat  primo  malrimonia  anle  pu- 
l)oriatem  ;  secundo  cLsi  post  pubcrlaiem  inita ,  atla- 
mcn  in  dissimili  xtate  contracta.  Exigit  autem  pne- 
i(>r  couYcnientiam  xtatis,  libcrtatcm  consensus.  Sin- 
giiia  peculiari  (tbservatione  prosequemur. 

II.  Qua",  aiite  pubcrlatem  contracta  matrimouia 
incommoda  pariant,  quibusve  tentalionibus  pericu- 
iis'i*ic  inconlincntia  siiit  obnoxia,  fuse  prosequitur 
Paulinus  in  caiione.  Quo  in  ferendo  eum  non  scru- 
pulosius  egisse,  quam  rei  ralio  satis  lubrica  postulati 
prudonti  viro  et  rerum  bumanarum  non  ignaro  con- 
sideranli  mauifestum  esse  potesl.  Astruunl  fidem 
raliiuiabili  timori  qiKne  narrat  Innocentius  111  scribeus 
arciiiepiscopo  Magde^urgensi,  iu  Decr.  Greg.  lib.  iv, 
tit.  XIII,  c.  Veniens  ^  :  c  Veniens,  ait,  ad  apostolicam 
scdem  E.  laicus  nobis  proposuit,  quod  cuin  tenipore 
infantix  su;e  quamdam  piiellam  se  ducluruni  jara- 
verit  qitam  cito  ad  legiiiraaui  pencnisset  aetntem  : 
paier  puelUe  confoederatione  nujusmodi  iidejusso- 
rum,  olligatione  hinc  inde  firii.ata,  eum  in  propriam 
domum  recepit  ct  nutrivit  instmui  ciim  puclla :  deinde 
ex  conversatione  diuturna  sorori  puella;  carnaliter  se 
conjunxit  :  tandem  amicoruin  suoniin  deviclus  in- 
stantia,  quam  juraverat  in  Qxoreiii  accepit :  ct  nuptiis 
celcbratis,  qiiando  se  illi  opporlunilas  ingcrelat, 
cognoscel.at  utramque.  i  Eteniin 

consueludo  concional  amorcm, 

inqiiit  Lucreiius  lib.  iv,  v.  1276.  Qjx  pericula  cum 
in  impuheruin  matrimoniis  magna  sint,  ideo  eoruin 
conjugia  iniprobantur  non  modo  hic  a  Paulino  nosiro, 
ct  ab  ccciesiasticis  canonibus,  ut  videre  esi  in  Decr. 
Greg.  de  Desponsat,  impub,^  lib.  iv,  tit.  2,  prxscriim 
cap.  Puberes,  cap.  Atteslationcs  j  et  cap.  ex  litteris; 
sed  et  a  civilibus  legibus,  quas  vide  apud  Tiraquelluni 
dc  LL.  Connub.,  leg.  vi,  glos.  !,  part.  vi.  Terlullia- 
nus,  lib.  de  Virgin.  veland.,  c.  11,  ail  :  <  Tcmpus 
etiam  elhnici  observant,  ut  ex  legc  natune  jura  sua 
xtatibus  reddant.  Nam  fcminas  quidem  a  duodecim 
annis,  masculum  vcro  a  duobus  amplius  ad  negotia 
luitlunt  :  pubertatem  annis,  non  sponsalibus  aut 
nupliis  dccerneiites.  >  Et  hauc  csse  .T.talem  judi- 
candai  pubertatis  Jusliuiauus,  C.  Qnando  tutor  esse 
destri.,  I.  alt.,  decrevit,  ut,  c  quemadmodum  iemiiiie 
post  implelos  duodecim  annos  omnino  piiberes  judi- 
caulur,  ita  et  mares  post  exccssum  quatuordeciin 
aiinorum  pubercs  exislimentur,  iudagalioue  corporis 
inhonesta  cessanle.  i 

III.  Sed  et  alalis  disparitas  ciiam  intcr  pubercs 
iion  vacat  incommodo,  pix( ipiic  si  veiuhe  adolescrns 
jungalur,  vcl  long;eva;  ictatis  viro  adolescenluI:i. 
Scite  Leonidas  in  *AvOo>.  Giaic.  Epigr.  iib.  ii ,  c.  9, 
rpig.  4,  de  Phileno,  qui  juvetiis  aniim,  senex  postca 
juvenculam  duxerat,  styliim  sic  acuil. 

r/5nuv  iyn{j.s  ♦Atvoc,  ot*  Jv  vio;,ifivix«  irpicrGvg 

A&)ScxsT(V,IIff^iy]  3*  otjOioc  oOdrTroTC. 
Kui  '/ap  v.TTOLti  dre|xstvc  totc  (77rctpci>v  c;  «Tr/cta. 

NVV   5*  CTCCOlf  7«^«^,  UfJif^TipUi'^ (TxiptTue, 

Quod  sic  nobis  visum  est  verli  posse. 

Duxii  anum  jUTenis.  ]uTenem  duxUqne  Philenus 
Duodeiiiiem  veiiilas,  nullibi  dextra  Venus. 

Tuiic  caruit  nalis,  sicrileni  quia  Uuxeral;  at  curo 
Nunc  aliis  sponsam  ducal ,  ulrisciue  caret. 

Quod  et  Theognidcs  salsa  quidem  allegoria  alio  epi- 
grammate  prosequilur,  quod  est  hujusmodi ; 

Oj  tc  0"u/xy^ovov  i(TTi  vvvi^  vi«  ccvSjOt  yeoovTt, 
Ow  ^«/5  7C7]SocXtei)  mibsrait  cif  dxaro;.' 

Ov  3'  ayixvpav  cxouar», «Tro/D^^^Eao-a  Sk  Sio-fta 
IloXXaxtf  cx  TJXTUiv  SX^w  £^ct  ).tpcva. 

Apud  Stobajum,  ser.  74,  Quod  in  nuptis  utriusque 
tBtas  consideranda  «i/,  interprclalioncm  invenies.  Nos 
sic  veriimus  ad  metri  legcs; 


S.  PALLINLS  PATRIAUCIIA  AQLILEIENSIS. 

A 


7.U 


Non  libi  convcniens  vclulo  si  S|  onsa  puella  csl ; 

Njm  hauil  iGmoiie  rcgcs  na\U  ad  iuslar  eatD« 
Funibus  abruplis  uon  inorMbus  aiichora  sislet  , 

Kxlera  quiu  noctii  liiiora  sspe  petat. 

IV.  Poslquam  vero  Paulinus  ruptias  damnaTil  inl« 
puberum  el  xlatc  disparum,  vult  sponsos  csse  cowta^ 
neos  et  sibi  consentierUes.  Primum  sic  est  iDtelligeiw 
diim,  ut  non  ejusdem  aetatis  et  annorum  uterque  essQ 
debeat,  sed  gus  qux  propria  cl  idonea  sit  oneri  sa-* 
leundo  respectu  viri  et  puellx,  et  pai  judicetur.  M 
xtate  utriusque  sponsi  mairimonio  congrua  vide  piW 
cita  philosophorum  apud  Tiraquellum  laudatum ,  a. 
n.  59  usque  ad  finem,  qui  n.  46  prudentissime  sic  altS 
c  iCqualitatem  in  a;tate  conjugum  non  ita  accipi  vo- 
lumus,  ut  sint  ejusdem  per  omnia  aetatis;  sed  ut  pa^ 
ritcr  atqiie  eodcm  tempore  d.:sinant  posi-e  generai*c« 

J|uod  is  (Aristoteles)  iia  demum  fieri  autuir.at,  si  mai 
cminam  vi^inii  annis  aut  plus  niinusve  pnecedat.'t 

V.  Addidit  Paulinus  nuptias  ineuntes  debere  nki 
esse  consentientes.  Non  enim  raro  evenit  ul  j^reiMe», 

D  qui  filiorum  matrimoniis  familiam  vel  divitiis  augcri 
volunt,  vel  nobilitatc  clarescere,  liheros  ad  eas  adt- 
gunt  iitiplias,  qucis  miniis  afOciuntur;  unde  multa 
inula  atqtie  ctiam  scandala  sa^.pe  exoriuntur.  Libcr 
igitur  spontancusque  ex  utraque  parte  consensus 
adesse  debet,  qui  est  fornia  et  conslitutiva  ratio  cuu- 
tractus.  Cui  libcrtati  officiunt,  non  modo  vis  aut  2ra- 
vis  roctus,  qui  conscnsum  omnino  perimit,  sed  etiani 
doliis,  et  fraudcs,  quibus  non  semel  inops  consilii 
facilisque  falli  juvantus  circumvcnilur.  Matrimonium 
contraclus  est;  et  quidem  ahquaiido  sub  quadani 
vcnditionis  et  emptionis  forma  institutus.  Teadiiio 
auiem  et  cmpiio,  iino  coniracius  quilibet,  mutu3 
pariium  consensu  perficitur.  Et  hinc  de  coutractu 
matrimonii  dicitur  50,  q.  %  c.  2,  <  Lbi  nou  est  con- 
sensus  ulriusque,  iioii  est  conjugium.  i  Consensus 
aulcin  esse  iion  ^otest  ubi  violenlia  aut  fraus  inler- 
cesscrit.  Et  de  violentia  quidem  seu  coactione  plures 
canoncs  in  Decr.  Greg.,  lib.  iv,  tit.  i,  de  sponsal.  H 

Q  matrim.,  prxserlim  c.  14,  ubi  Icgitur  :  c  Cumlocum 
non  habeat  consensus,  ubi  metus  vcl  coactio  inter- 
ccdit,  neccsse  est  ubi  assensus  cujusque  rcquiritur, 
coactionis  materia  rcpellatur.  MatrimoDium  autera 
solo  conscnsu  contrahitur.  > 

miJE  IN  CAN.  IX. 
«  Infra  cetatem.  Formula  non  infrcqaeus  9pud  le- 
gislatores.  In  LL.  Longobard.,  lib.  vi,  Liutprandi 
(Tom.  I,  part.  ii,  Uer.  Ital.  Scriplor.,  pag.  77)  L  76: 
<  Si  puer  post  mortem  patri»  aiit  avi  intra  (rtatem 
remanserit,  et  ei  si  qualiscunque  feinina,  antequaro 
ipse  puer  annum  44  compleat,  copiilare  praesumpse- 
rit...  irrita  sit  ipsa  coi\junctio.  >  Llbi  codex  Estensis 
habet  infra  wtatem^  quod  melius  est ;  nec  aliud  signi- 
ficat  nisi  infra  a^tatem  pubertatis  :  qui  vero  annos  pii- 
bertalis  compleverant,  intra  wlatem  constituti  dicuii- 
tur.  Cod.  Theod.,  lib.  iii,  tit.  de  sponsal. :  <  Si  futuris 
coiijugibus  tempore  nuptiarum  intra  cetatem  constitu- 
tis  res  fuerint  donataj,  »  elc.  llanc  Tertullianus,  lib. 
D  de  veland.  Virg.,  cap.  12,  voc^^t  a*tatis  auctoritatem. 
t>  Nec  a  publicis  sit  immunisjudiciis.  Publicuni  judi- 
cium  opponebatur  ecclesiastico.  Idein  erat  ac  laici  ma- 
pistratus  sentenlia.  Capitul.  Ub.  v,  c.  16  :  <  Ul  omucs 
justitias  faciant  tam  publici,  quam  ecclesiastici.  >  lib. 
Ti,  c.  107 :  <  Ut episcopi  judices  publicos commoneanl. > 
lil).  vii,  c.  155  :  <  Ut  episcopum  apud  judices  pnblicos 
ncmo  audcat  accusarc.  >  Hignonius  in  nolis  ad  lib.  i, 
cap.  5,Formularum  Marculfi :  <  Putavi  aliquandiu,  ail, 
publicos  ad  privatorum  distinctioncm  dici ,  ut  publici 
fucrint,  qui  regii  esseut,  regiamque  justitiam  exerce- 
rent :  privali  aulem,  qui  privatonim  dominorum  loco 
jus  dicerent...  Qua;  eisi  non  aliena  viderentur,  mutaxi 
tamen  sententiam,  succurrente  altera,  veraquc  iti  fal- 
lor,  iiiterpa^tattone.  Publicus  enim  judex  ecdesiastico 
judici  opponitur  in  Capitularibus  Caroli  Magiii.  > 

OHSERVATIO  liN  CAN.  X. 
I.   noclrinam  hiijus  canonis  neiuo  catholicorum 


525 


CONCILICM  FOKOJILIENSE.  —  NOTiE. 


520 


vorlil  in  (liibiam.  Esl  eDim  cvangclica ,  ct  snfTragiis  A  fomicali  fiicrint,  ncscicntcs  aller  aherins  fornirn- 


sanrloriim  Patrum  salis  super()iie  rohorala,  ul  viiiorv 
csl  5i,  q.  7,  pnecipue  Auguslini  ct  llieronvnu.  Pro 
omnibus  sit  canon  prinius,  qui  cst  Auguslini,  de 
Dono  coniiigali,  c.  7  :  c  Intervciiicntc  divortio  non 
aboletur  ifla  conro^eratio  nuptialis,  ila  ut  ctinin  sibi 
roqjuges  sint,  etiam  separati  :  cuni  illis  autcni  adul- 
terium  committant ,  quibus  ctiain  fucrint  i>osl  suuin 
rcpudium  copulali.  >  Quod  et  Tertullianiis,  lib.  de 
Monogamia,  cap.  9,  asseruit,  diccns  :  c  Nobis  etiamsi 
repudiemus,  ne  quidem  nul?cre  licct.  > 

ll.  Capilularia  rcguni  Francorum  snnt  oronino 
consona  ccclesiasticis  canonibus.  In  Sucssiononsi 
enim  Pipini  rcgis  an.  71i,  c.  9  :  c  Siinilitcr  consli- 
tuimus  ul...  marilo  vivciite  suam  mulicroin  iiullns 
accipiat,  nec  niulier  vivcnle  viro  suo  alium  accipiat  i 
Et  lib.  \i,  c.  87  :  c  Quod  si  quisquc  propriani  cxpu- 
leril  eonjugem  legitimo  sibi  inatrimonio  conjunctam, 
si  Christianus  esse  rccie  voluerit,  nulli  alleri  copii- 

letur,  sed  aul  ita  permancat,  aut  propriai  rcconcilic-  lcgilima  uxore  ob  causam  foriiicationis,  Waldradara 
lur  conjugi.  i  Insuper  lib.  vii,  c.  75  :  i  Qui  intor-  "  duccrct  in  uxorciu;  et  inullis  ralionibus  cl  auclori- 
veniente  repudio  alio  se  matrimonio  copularunt,  cos      tatibus  lianc  siiani  senlcnliain  jiire  lataiu  cssc  pro- 


tioncin,  slatiin  ut  cognovcrit  adultcrium ,  qiii  caiii 
batK't  uxorcin  dimillat.  Et  ille  nuidcm  post  aciain 
poeniicntiam,  si  uxor  dcfuncta  luorit,  polcst  aliori 
sociari;  illa  vivcntc  nequaquam.  illa  vcro  nunquum 
alU^rius  poterit  in  conjiigium  assunii,  ct  jiigi  poeni- 
tenticT  subinissa,  ad  exituin  \iVjc  cominunionis  gra- 
tiam  porcipiat.  » 

«  Ambiauus  interponitur  $ermo.  Olim  quidcm  dii- 
bitalum  fuit  a  noniiuHls,  cliain  caiholicis,  num  ob 
adultorium  aUeriiis  coiijugis  matrimonii  vincubim 
dissolvorctur ,  nt  coiistal  ex  Gratiano  causa  54, 
qiucst.  7,c.  47;  iiom  cx  nono  canoncPbolii,  til.  xiii, 
c.  \,  De  iis  qui  divorliunt  Jaclunt,  ct  cx  Baisamonis 
ailerto  scbolio.  Omitlo  lcgos  inipcratorum  Cbrrstia- 
nonini,  qu;c  buic  scnlcnlia;  sulfragabanlur,  ut  vidorc 
esl  in  Cod.  Thcod.  De  repudiis.  Concilium  Aqiiis- 
granense  lcrtium  ,  anno  8(i2  congrcg.ntuin,  perniisil 
Lolbario  Francorum  rogi  ,  ul  abjocta  Tbcutbcrga 


m  ulraquc  parte  adultcros  csse  manifeslum  est.  Qui 
vero  ^el  uxore  vivente,  quamvis  dissocialum  vidcaliir 
esse  conjugium,  ad  aliam  copulam  fcstinanint,  ncc 

possuntS/ ^^"'^^''^ '^^'^  ^'^^'''*  ^"  tantuin  ul  cliam 
hae  persono!  quibus  conjuncii  sunt,  adiiltcri  csbc 
monstrentur.  i  Vide  eliam  iib.  eod.,  c.  582. 

NOTiE  IN  CAN.  X. 

•  PctnitetUiiB  tormentum  luere  debet.  Qiine  poeni- 
lenlia  (emporibus  Paulini  hiijusmodi  fcmina;  inipo- 
Berelur,  etsi  bic  non  dicat  Paulinus,  conjicilur  taiiicn 
ex  Capitular.  iib.  vii,  c.  582 :  c  scplem  aniios  poniii- 
teat,  ires  in  panc  et  aqua ;  co^teros  qnatuor  crit  iii 
providenlia  sacerdolis  qualiter  eani  vidcrit  posso,  <  t 
ila  ei  ciliorum  abstineutia  imponatur.  i  Illiisire  hiijiis 
poenitcntix  exemplum  alTcrt  Hieronymus  opisl.  50, 
ad  Oceanum,  commendans  Fabiolam,  qu;c  diii  isso 


biireconaiitur  illius  conciliabuU  opisoopi,  qiios  oinnos 
Nicolans  pontifex  postca  cxooiniiiuiiicavit.  Graxi 
vcro  ct  hodie  lciiont  matiimoniuiii  cliam  qiioad 
vinculum  dissolvi.  Qua  de  rcdivus  Basiliusopislola  2, 
ad  Amphilocbium,  c.  21  :  c  ToOtwv  5i  6  Uyog  cj  fk- 
^coj",  13  di  ouviiOcea  outw  xcx^cicriixc,  id  ost,  Attjtie 
isiorum  quidem  ratio  minime  cst  facilis,  consuetuito 
vero  sic  invaluit.  Hanc  lanicn  coiis::clU(!incin,  soii 
polirs  abusum,  apertc  improbat  Fii^onius  IV  ol  tnia 
Occidonlalis  Ecciesia  in  concilio  tlorcnlino.  Yi 'c 
Collecl.  Labbeanam  Ven.  edit.,  tom.  XVIil,  pag.  555 
ct  sc(i.  Conirarium  tamen  scmpersenseruntgravissimi 
quiquc  EcclcsiiC  Palros,  Hicronynius,  Augiislinus, 
Ainbrosius,  clc.  (V.  Gralianum  loco  supra  cilalo),  quiii 
iino  Kcclosia  ipsa.  Novissiinc  aulcm  oiniiem  dubiia- 
lionis  ansain  absciJit  concilium  Tiidcntinum,  ^ess. 
xxiv,  c.  7,  De  sacram.  matrimonii,  in  quo  sic  dcGni- 


gelii  yigorem  noverat ,  in  qiio  nubcndi  univorsa 
causatio,  Tiventibus  viris,  feminis  aniputatur  ;  dum 
mulla  diaboli  vilat  vulnera,  unum  Inoauta  vuliius 
accepit.  Sed  quid  ego  in  abolilis  ct  antiquis  inoror, 
quxrens  cxcusarc  culpam,  cnjiis  pceiiiteiiiiatn  ipsa 
confessa  csl?  Quis  boc  credcrct,  ul  post  niortcin  se- 
fondi  viri  in  scmctipsam  revcrsa...  crrorcm  publicc 
falerctur,  ct  tota  urbc  spectante  Ilomana,  ante  dicin 
Pasciirc  in  basilica  quondam  Latcrani...  starct  in 
oruiiie  paMiitcnlium,  episcopo,  prcsbytcris  ct  omni 
populo  collacrymantibus  :  sparsum  crincm ,  ora  lu- 
rida,  squalidas  manus,  sordida  colla  subncctcrel?... 
Aperuit  cunctis  viiliius  suum,  et  dccolorcm  in  cor- 
re  cicairiof ni  flcns  Koma  conspexit.  Dissuta  habuit 
atera,  nudum  caput,  clausum  o^.  Non  est  ingressa 


et  aposlolicam  doctrinam,  propler  adulteriuin  alte- 
rius  conjugum  matrimonii  vinculum  non  possc  dis- 
solvi,  ctuinimque  veieliam  innoccntem,qui  causaiii 
adullcrio  noii  dedit,  non  posse,  altero  conjuge  vi- 
vente,  aliud  matrimonium  contrahere,  moccbarique 
eum,  qui  dimissa  adullcra  aliam  duxcrit,  ct  ea:ii, 
qux  dimisso  adultcro  alii  Kupseril;  analhcnia 
sit.  I 

OBSERVATIO  IN  GVxN.  \l. 

l.  Duo  feminarum  contincntiam  proGlentium  gc- 
nera  bic  canon  rcspicit :  alterum  c.«rum  qux  vcluia 
consecrationis  accipicntcs  ab  cpiscopo,  ejusque  iii 
manibus  votis  nuncupalis  solemnibus ,  vitani  in 
asceterio  erant  exaclura:;  alterum  carum  qux,  iiiilla 
ecclesiam   Domiui,  sed  exlra  castra  cuin   Maria  so-  f%  solcmnilalo  votorum  intorposila,  propriis  in  ajdibiis 

iscdit,  ut  quain  sacerdos  eje-      caslitatcm  profitcbantur,  pulla  tantummodo  vestc  in 


lat 


rore  Moysi  scparaia  conscdit 
cerat,  ipsc  rcvocarel,  etc.  > 

^  Nec  mortuo.  Non  licet,  ncc  valct  quidem,  con- 

sorle  vivcnic,  elsi  fornicalionis  causa  soparalio  ac- 

cidat,  altcri   sociari   conjiigio.   Qui  autcm  causam 

separatioiiis  dedcrit ,  allcro  licct  inortuo,  in  po^nam 

miati  thori  jugalii^que  fidci  violatce  ab  omni  connu- 

l.io  deinceps  abstiiicre  cogebatur,  quod  boc  vcrbo  ncc 

mortuo  iiidicat  Paulinus.   Poenitcntialibus  vclcrum 

ademptam  facultalcm  matrimonii  ineiindi  ob  varia 

rrimina  rc|)crios  apud  Morinum  de  Poenit.  lib.  v, 

c.  21  et  seq.  Placet  hic  Pauliiiiani  socculi  ad  hujus 

rei  comprobationem  unum  alterumve  canoncm  cx- 

scribere.  In  Cx)mpendiensi  convcntu,  an.  757,  c.  8  : 

I  Si  qiiis  homo  habct  mulierem  legitimam,  ct  fratcr 

fjus  adultcraverit  cum  ea,  ille  fratcr  vel  illa  fcniiiia 

qni  adulicriiim  pcrpctravcrunt ]  intcrim  quo  vivunt, 

uiinquam   halioant  conjugium.  i  Libro  aiitom  C;ipi- 

inl.  vii,  0.  581  :  <  Si  diio  fralrcs  cum  ur.a  fcniinn 


conlincnliie  si^num  assumpta.  Ilarum  quidcm  vo- 
tustior  cst  iiistilulio  quam  illarum  :  iiam  sicut  viro- 
runi  monasteria  Anionius  iCgyptius  comnmniior 
croditur  inslituisse ,  ila  fcminarum  soror  ejiis,  qiii 
iion  nisi  circa  dimidium  sxculi  iv  florucre.  Tlioni;;- 
sinus  vet.  ct  nov.  Eccl.  Discipl.  p.  i,  lib.  iii,  c.  4i, 
ncc  ambigcndi  hac  in  re  vull  e^se  locum  ex  vcrbis 
ipsius  Albanasii.  Vcruin  ipsa  vcrba  expcndantur  in 
Vila  Antonil ,  quae  sunt :  "Exaif  tv  ovv  xai  «Oto;  , 
6^e7r&)v  T>iv  Tl...  C(Sc).^riV  yriputTuaav  iv  rraj&Ocvca,  xk- 
irp;|uvr|V  T£  tai  aurrlv  «XXwv  ttocj&Gcvgjv.  Qu;e  Tlionia- 
sinus  slc  vcrtit :  Sororem  quoque  jam  vetulam  virgi- 
nem  videns^  et  aliarum  puellarum  magistram  mira 
exultatione  sustoUitur  Antonius.  Nobis  sic  brcvius  ct 
magis  ad  vcrbum  verli  posse  videtur  :  Caudebat  iiji- 
tur  ct  ipsc  videns...  sororem  in  virginitale consenuisse, 
nliarumque  lirginum  magistramf  scu  inavis  instiiu- 
triccm  factam.Ex  quibus  Torbis  nibil  aliud  colligcrc 


02« 


S.  PAULINUS  PATRIARCIIA  AQUILEIENSIS  :>% 

lici^l  quain  ilivi  Anlonii  sororcm  pnTpositam  caclerls  A  considcrantes  quia  pnetcrilo  lcmporc  pro  ipsa  diJ«- 
ineducalionescu  insliiuUoncpuellarum;  non  amcm      lione   mulue  raptie  intra  idcm  spalmm  ad  ahain 

paricm  dislract*  iuiTunl,  ideo  pelilioncni  earuni, 
qnia  censuimus  esse  juslam,  susci^-pinuis  el  els  ti.Ti 
ila  conceiimijs.  i  Soi  ino  um  hac  in  re  pon.  nduni 


fuisse  inslilutricem  invenlricenujne  vil;e  monasiic* 
feminarum.  Nam,  ul  ex  eodem  Vilx  An:onii  auctore 
constat,  Anlonius  annos  nalus  18  vel  iO  cu.n  primum 
B;ecuto  vjledi.vit,  coi,'iiaverat  de  sorore  adinodMin 
parva  quid  facerei ;  ei  inonasterio  virxinum  ea:n 
aloiulamet  educandani  iradidii.  T/iv  5  ol^uy'^  7r«c«- 
iiooaivo;  yjupiufjii  xat  TrtffraT;  Tra.oOivoif.  oovf  tc  «j- 
tYi^r;  T.^oHttitJti  «vaT/ji^euOite,  il  C.^t  $OTorem  it*r- 
vandam  commendans  coymtts  fidisque  virginibus 
(dcndam  dU  monasterio,  l^ilur  monasl/riuni  quod 
recopil  Anl0;'.ii  sororem,  ab  ipsa  iusutuium  funda- 
tuniiiuo  esse  no:i  p:)test. 

il.  Ex  hoc  tamen  ipso  eviiicitur  vcJcrem  morom 
fuiNse  in  EccL^sia  Doi,  el  lorine  ali  ipsius  incunahuiis 
inslitutum,  vovend;e  virgi;iiiaiis  sive  in  inonasierio, 
sixe  exlra  nionasteriuin.  Palet  id  ox  Act.  apost. 
c.  XXI,  V.  9,  iii)i  dicitur  de  lilialms  Philippi  diaconi. 


episcop  s  visum  cst,  iie  sciiic-a  inira  Irigii.la  diLruin 
spa  iuiii,  cum  adhuc  fervor  doloris  c  v;estuans  coiilu- 
sioniMU  croal,  coiisil«uni|Uo  pru  ioiis  sui»voilil,  vola 
sua  nnnciiparonl,  noc  siiic  opiscopi  arlatno  vciu.n 
SMSciporenl.  C.^pilui.  AquiScC.  an.  oIG.  su  i  Lii  :o\ico 
Pio,  cap.  21  :  «  iKt  fe:i:i;i:s  q?iu;  \iro»  auiiluiil,  ph-.- 
cci,  ne  se  siont  haotJUius  i...uscnte  vtLnt,  se.1  nl 
trigiiita  dios  p  *si  dorossun  viii  sui  exsp,;ctonl,  el 
post  trscosimnm  viieiii  p  r  oonsilimn  cp  sc  >pi  ^ni,  v»:l 
si  tpiscopus  a!)Sons  Uioril,  con.>>iLo  aiioium  rclijr:j>- 
soruiu  saoer  '.oluMi  suonimquci  p.innlnm  aiquc  a.iii- 
coruin  i.l  (piod  011;^.  ro  d^^-i^oiil,  ol:ganl.  > 

V.  Noiuni  (um  huic  cevotioni  n  m  semel  adilnm 
resci-arot  egost.is,  ciijus  levaii  !:c  gralia  velum  vidu.c 


liuic  autem  erant  qnaluor  filiiv  virgincs  pi^jpfwtanies.  g  as  uinoh:iit,  ut  sio  ad  m  n  'ttnu.u  tompli,  <|no  siiji 
IJom  quoqiie  diccnduin  est  de  vLiuis  oontinenliain      provonlnnm  vel  oLcmo-yiiaruni  i-p.a  viareliir,  ..d- 
rolitontihus  ex   non  uno  loco  Apostoli,   iit  illud 


ifim.  v:  Viduas  honont,  quxc  vere  viduiv  sunt;ei 
iufia  ,  vers.  9:  Vidua  elig.uur  non  minux  scxatjlnla 
annorum,    Kinc  in  ecclcsiaslici  hiorarchia  5ra:;u,n 

(►cculiarein  consecul;e  sunl,  ul  coUigilur  ex  san(!ti 
giiatii  marlyris  cplst.  7  ad  Tarsonscs  :  «  Eas  qu  o  i.i 
vir;^iniiate  degunt  in  proiio  haljcie  volut  llhrisli  sa- 
cerdoU^s  :  viduiis  in  pudioitia  periiianv  nics  ut  altaro 
Doi.  I  El  epist.  10  ad  Siiiyrnonscs  :  c  Saluto...  e  s 
qnoe  in  porpetua  dogunt  virgiiiilate,  et  viduas.  i 
Tertulliaiiiis  eliam  quavtam  graJatione  s.alus  Eccle- 
siai  varios  reconsons,  virgiii'S  vi-lnasque  co.i  pre- 
hon  lit  lih.  de  Pr.cscript.,  cap.  5  :  Qiiid  ergo  si  cpi- 
scop:is,  si  diaconns,  si  vidiia,  si  viigo,  si  wocior,  si 
ctia.n  inarlyr  lapsus  e  rognla  fuerit,  ideo  h.ereses 
veiilatem  vLlebuntur  ohtinore?i  H:c   autem   doini 


niitlinntiir;  ol  IumC  non  l'^via  iiiCo.!i  no  la  occLrsir.- 
slioa  p  'hiia  p:\t  Tolur,  co!k  d.uiu  P.iri^ionso  vi,  c.  4-2, 
hi'jusniodi  malis  p:u!oi.t«M*  ooc  rrit  hoc  can)iie: 
c  l(i\oniiiius  (ph)J  quod.]in  foin  lue.  iiia\i:uo  ii.e  q:i;c 
val  lo  coi.su  lohUvS  suiit,  siiio  i onsonsu  sa.  er  ouini 
idoirto  sil»inK  ipsis  vohi.n  i.iiponaut.  ut  su.>  prjolextii 
hu;us  volaininis ,  ocoL^aiarwni  excubalr.o^s  et  a Jmi- 
nisliMliccs  liiri  pos.inl.  li.;jc  autom  inc.aila  VLlalio, 
unusquisin  cpiocopus,i  ro\i  loaMie  in  par.tchiasna 
liat.  El  qnia  in  phri.squc  locis  hnjnsoemodi  velalas 
laqUiUm saccniotihus oxst.ti.iise  cognovinms, prohibe- 
mu.s, ilequisquam  proshyterorum  liujuouiod. porsonas 
in  iiasiliiis  silii  com:;iidbid  pro  hiuusc«-inoUi  obsequiO 
admia.re  p  a^suinal.  > 

\l.  Si  V»  ro  \irj.nos  ot  proxiinie  ear:im,  i:l  est  vi- 
du:e  (sic  cnim  U.  lhu..o  llor  ipolons.  cpiscop  is  iii- 
torprot  lur  illu:l  Psal.  xliv,  10,  Adancenlur  reiji  rir- 


dc;-^.l)anl,  ascctorii-»  nonduin  inducii.s. 

ilL  Ilas  vcro  sive  virginos  sive  vi.inas,  ali«iuando  ^  gin  s  post  eam  ;  proximiv  ejus  a Ifeienlur  tibi) ySi  pro- 
alohat  suis  eleemosynis  EooL'sia;  et  quidom  (ie  vi-  ^  posilo  continenlioj  vir^inalis  vel  vidualis  rtsdiisscnl, 


duis  satis  vctus  est  testimonium  ex  Acl.  :  post.  ^i,  I, 
cum  factum  est  murmur  Gr.icorum  adversus  Uebiwos 
eo  quod  despiccren  ur  in  ministerio  quo!iji..no  tidua^ 
eoruni.  Et  hinc  ansain  copornnt  ap;)stoli  onram  ea- 
rinii  septem  diaconis  deinand  \n.li.  Kog(;sluin  auloin 
earum,  sive  virginnm  sive  viduarum,  siTvahai.t  Ec- 
ciesia',  ul  oxacte  opp:)rtuneque  opom  omnihus  for- 
ront.  Iiigontem  numernm  pascehat  illa  cui  prcvorat 
Chi-ysostomus,  qni  hom.  07  in  Malih.  scriheT)at  : 
I  Cogiia  tecuin  ({uot  viduis,  quot  vi^ginihus  quotidie 
(ecclesia)  succurrat.  Jain  eiiim  numerus  oarum  in 
calalogo  asoriptus  ad  tria  inillia  porvenit.  >  Quod 
aliquainJo  ex  le^e  S8  Constantini  Mauni  pr;cstitam 
ab  xrario  pubhco  docct  Sozomenus,  lib.  v,  cap.  5, 
quam  legem  non  modo  abrogavit  Julianns,  vorum 
I  a  virginibus  et  viJuis,  qu;c  in  clcrnm  erant  propter 
egestatem  ascriptx ,  ea  exigi  mandavit  qvix  ante  ab 
ajrario  publico  acceperanl.  > 

IV.  Cuin  autein  hnjusmO'4i  viiluoc  vi  !ercut  e  rc  D 
sua  essc,  si  publica  continenti-jc  vidualis  signa  pray 
lendcrcnt,  quoJ  cloeinosynis  largioribns  iis  succur^ 
reretur,  eveniebat  quandoqut'  ut  statim  a  mor>e  con- 
jugis  viduitatem  prajsofernmt,  a  qua,  mutaio  deinde 
consilio,  srepe  recedeb;int.  LnJe  lege  Lon^obariio- 
rum  latj  per  Luitpra:idum  (Lih.  u,  tit.  vi,  I  1  legg. 
Longobara.)  ne  anie  anni  spatium  a  fu.icre  conjugis 
uxoi  velamen  si.  i  viduitatis  imponerct,  cautum  fuil. 
Uuoniam  vcro  ferventiorcs  hanc  dilalionem  sihi  du- 
riorem  putahant,  petierunt  a  Carolo  Masno  ct  obti- 
inicnint,  nt  qu;c  fervidiore  spiritu  impeTlerentur  ad 
suscipicnJuin  vciamen  vidualis  continentix,  liberc 

Posseni  viduitatis  statum  et  impune  aiuplecti  (Ibid.^ 
2 :  <  De  fcminis,  qnas  defunctis  viris  dei  Longo- 
bardorura  prohibet  ante  anni  spatium  vestem  reli- 
gionis  mutare ,  Tclumque  suscipere,  pclicrunt  «o- 
siram  iiceotiam ,  ut  moi  dum  divina  pietas  inspira- 
verlt,  eas  indcmncs  liceret  snscipcre.  Nos  autem 


et  \el  nupiias  iontassoiit,  vol  cl.iuculo,  ut  ait  Pauli- 
nus,  se  corrnp  sscnt,  uijtriolai  ani.iiaJversionis  pocuas 
pcn'lol.:uil,  ut  ox  hoc  cuiioiiv;  quoin  cxpmiiiiius  coii- 
sl  it.  Cui  oonstMiinn  o:iiiiiii.)  ost  quod  Ie^it:ir  in  Capi- 
tul.  U;).  VII,  0.  538,  sii' :  t  l)e  vLiuis  ct  pu.'llis,  qu.-e 
si.  i  in  hahilu  roli^ionis  iii  (!onii.^us  propriis  tJin  a 
parontibus  quain  per  sc  ve^^tem  mulaverinl,  ct  sd 
postca  contra  insiilula  Patruin  vel  prxTopta  canonum 
coiijugia  crcdidcrint  copulaiida,  lanJiu  utriq:ie  lia- 
boaiitur  a  comniiinione  buspcnsi,  quousque  quod  iiii- 
cite  porpelravcrunt,  einendeiit.  duod  si  emeridare 
nogloxorint  a  communione  vel  uninium  Cbristiaiio- 
rum  couvivio  in  pcrpeluo  sint  seqnestratx.  >  Gralia- 
nus  atfert  liunc  canonera  in  secunda  pane  Docretiy 
c.  i7,  q.  \ ,  cap.  7,  sub  nomine  concilii  Toletani  iv 
Sed  nec  nos  roperimus ,  nec  aiite  nos  q\i\  cxposnil 
ad  Gratiani  lociiin  hxc  verba  :  In  conciliis  Tolcttjms 
non  est  inventum.  Est  autcm  lib.  vii  Capitul.^  c.  558« 

notjj:  in  can.  xl 

a  Cujuscnnque  conditionis ,  omnes  comprelicnJit 
Panlinus,  sive  nobiles  sive  ignohiles.  Concilium  vero 
P..risi<'nse  vi,  c.  44,  cuni  no.  iliijus  feniiiiis,  qaar 
umisitis  viiis  veLinlur,  hiimaiiius  a^il,  a  .hortaiis,  et 
iioii  impeiMiis,  ul  cxpletis  a  funere  conjugis  50  die- 
hiis,  c  aul  nubant,  aut  si  i>otius  Deo  sc  sacrari  ex- 
|>ostulaverint,  adinoncantur,  et  instruantur,  ut  nou 
in  domihus  propriis,  sed  in  inonasteriis ,  sub  spiri- 
tualis  matris  regimine  Deo  se  servituras  subdant.  i 

^  Spontanee  pollicentes.  Veruin  Capitul.  lib.  v»  c. 
480,  etiam  eas  qux  invitx  velura  acceperunt,  in  eo 
statn  pcrscverare  jubel.  <  Qualicunque  inodo  mulier» 
p.Tiniilenie  canonice  viro  suo,  auteo  dcfuncto,  ve- 
lum  sanctum  in  caput  acccperit  aut  spoote  aut  iiiTila, 
in  00  [MMrfflaneat  omuino ,  uec  dimiitau  i  Qaod  du- 
rum  Dimium  videtur.  i£quius  procedit  syoodiis  apod 
Vermeriam  an.  7(^,  sub  Pipino,  can.  4 :  €  Dl  qaoUr 


3:29 


CONCILIUM  FOROJtLlKNSE.  —  NOTJI 


S50 


bet  modo  femina  velum  acceperit,  in  hoc  permaiieat,  \  ruin  aTa  604,  iJ  est  an.  656 ,  decimum  conciliam 


Disi  se  invitam  aut  reclamantem  vclaverit  aliquis. 
Tamen  pne<iicandam  est ,  ut  cum  velo  suo  perma- 
Deat,  si  voluerit.  Quod  si  presbyter  eam  invitam  re- 
clamaiitcmque  velaverit,  gradum  suum  pro  hac  causa 
perdat.  Quod  si  contigerit  ut  mulier  siiie  convenien' 
tia  viri  sui  se  velaie  prxsumat*  in  potestale  viri  ejus 
erit,  ul  in  hoc  permaneat,  aui  non.  »  Lhi  inferrc  [m- 
tes  quandoque  ipsas  conjugio  junclas  femiiias  conli- 
Deotiani  professas ,  marilorum  accedenle  consensu. 
Si  vero  ad  tentpus  velum  se  suscepisse  vidua  testa- 
retur,  ut  eo  cxacto  ad  nuplias  secundas  transiret, 
ipsi  non  credeliatur  ,  cogel)aturqne  propositiim  con- 
servare.  Concilium  Tihnriense  an.  895,  c.  i5  :  c  Judi- 
camus  quod  si  sponte  vehunen ,  quamvis  non  conse- 
craluni  sibi  imposuerit ,  et  in  ecclesia  inter  velatas 
oblationem  Deo  ohtulerit,  veUt,  nolit,  sanctimonie 
liabiluni  ulterius  hahere  dehebit :  iicet  sacramenlo 
eooQrmare  velit  eo  tenore  et  ratione  veiamen  sihi 
imponcre,  ut  iterura  possit  deponere.  > 

«  Deo  emancipato'  fuerint.  Feslus,  in  lit.  E : «  Einan- 
cipaii  duohus  modis  inlelUguntur :  aut  ii  qui  e\  p:i- 
tns  jore  exierunt,  aut  li  qui  aliorum  fiunt  dominii.  > 
Hinc  ilJe  Pistocierus  Plaiitinus,  Bacchid.  v.  69  : 

.  . .  Nunc  egn  mulier  libi  ine  emaiu^upo. 
Tuus  suiii ; 

boc  scnsu  ulilur  Paulinus. 

'  Niaram  vestemy  etc.  E\  diclis  has  femiuas  pro- 
priam  hahuisse  vestem  satis  liquet ;  quce  aliquando 
ianet(F  Maria*  vestis  dicehatur.  Liiiiprandus  in  Ll^. 
Longobard.,  lih.  iii,  tit.  xxwn,  leg.  1  :  <  De  his  fe- 
mifiis  quje  ....  quanquam  a  sacerdole  consecralx 
oon  sifit ,  sic  nohis  justum  appnruit  esse  .  .  .  .  ul 
qua  lale  signum  super  se  haheni,  idesl  velamen  vel 
Teslera  sanctoc  Dei  genitricis  Marix,  quocunque  in- 
^io  in  se  suscipiunt ,  postea  ad  sxcularem  vitam 
Yfl  habilum  transire  nullatcnus  prxsumant.  >  Idem 
habot  leg.  seq.,  qnx  consona  omnino  sunt  canoni 


parilcr  Tolelanum  hahitum  su!)  Reccesvintho,  c.  4, 
non  alhuni,  sed  iiigrum  89  ^"1  purpureum  et  quidem 
unicolorem  his  feminis  destinavit.  <  Yestis  careai 
v:friolatibus  colorum,  el  diversitatihuspartium  .... 
Ut  aulcm  deinceps  nihil  devocelur  in  dul)ium,  pallio 
purpurei  volnigri  colorisoapulcont^gat.  ^Purpumim 
noii  eum  arhilror  aciipien<tum  coloiem,  qui  arte  lit. 
Non  enim  >iduis,  himilittuisifue  suw  sarcinam  Qestan- 
tibus,  ul  ait  TvTlullianns  dc  Cor.  mil. ,  c.  l4,  pur- 
pura  niagislraiuuni  insignc  ct  pomparum  srcculi  al- 
Irix  convcnit ;  sed  color  is  qui  prope  accedit  ad  pur- 
pureum,  id  est  subruttlus,  qui  in  lanis  Bielicis  iau- 
dahatur,  nctura  colorante,  ut  idem  inquit  TerluUia- 
niis  lih.  de  pallio,  c.  3.  Plinius,  lih.vni,  cap.  48,  sic- 
«li  Asiie,  ita  et  BvTli&v  rutilas,  imo  erythreas,  id 
est  rutjra.^  ianas  allribuit.  t  llispania,  inqtiit,  nigri 
velleris  pnrcipuas  hahet.  Pollentia  juxta  Alpes  cani. 
Asia  rutili,  quas  erylhreas  vocat;  item  Betica.  >  Igi- 
jj  tiir  vorosimilc  esl  Patres  Toletani  concilii  per  pallium 
purpurei  coloris,  inlcllexisse  velum  naiivi  coloris 
purpurei,  scu  rutili,  cujusmodi  color  lanis  llispaniae, 
et  B;eiicae  pmeseriim,  a  nalura  inditus  erat,  cxterum 
et  cxtra  provinciam  nostram  et  srcculis  Paulinnm 
sequentihus  viduitatis  conlinentiam  profltentibus 
niarum  velum  imposilum  evincitur  ex  visionibut  Flo- 
tiCda*,  quas  dii  Chesne  lom.  II  script.  bistor.  Franc, 
pag.  6:25,  inseruit:  <  Item  vidit  scse  in  qnodam 
amoBno  loco,  velumque  nigrum  super  caput  habere, 
de  quo  cum  requisivisset,  audivit  quod  fieri  nonna 
deberet.  >  Nonnas  autem  vidiias  appellatas  testis  est 
sanctus  Hieronymus,  epist.  22  ad  Eastochium?  <  Et 

f|uia  maritorum  expertce  dominatum,  viduitatis  pr» 
eriint  lihertatem,  castx  vocantur  et  nonnce.  >  Dd 
liujnsmodi  velis  pluribus  disserenles  vide  Baronium 
in  notis  ad  Martyrol. ,  7  Maii ,  lit.  C ,  et  Paalam 
Aringhi  in  Roma  subterran.,  lib.  iv,  cap.  57,  g  23  ; 
duo  ciara  lumina  congregationis  nostne;  necomitlas 


Paullniano  •  ex  ouo'  nroba!H»e  (it    ea  verha  :  licut  r  J^ontaninum  de  sancla  Coluraba  disserentem. 
^l"    °^  *    r!./  :?  iB™;if :a.  : '  Ai\:?IJ'  I ^"  ^      •  Mundano  judicio  Ad  discrimen  ecclesiaslici. 


miquus  mos  fuit  in  his  regionibuSy  de  universa  Lon- 
gobardonim  diiione  esse  intelligenda.  Nisi  diccre 
nalis  antiquam  fuisse  morem  regionis,  et  ante  Lon- 
gobardonim  irrupiionem  inlroductum ,  postrcmo 
trmsiisse  in  leges  Longohardonim. 

Colorem  veslium  nigrum  fiiisse,  ({ui  el  pullus  di- 
cilor;  hinc  hafics  cujusmodi  vestrs  ab  antinuis  adhi- 
beri  solebant  in  liictu.  Item  erant  vestes  pull.c  iniinue 
Wis  hominum.  Lampridius  in  Cominodo,  c.  1G  : 

*  Qaod  funerihus  solehat  ipse  in  pullis  vcstimcntis 
Pncsidens,  etc.  >  Suetonius  de  Augusto  in  cumd., 
^'  44,  secernenfe  plebem  a  nohilihus  in  theatro : 

*  Sanxitquenc  quis  pullatorum  media  cavca  seileret,  > 
Caipumius,  .vers.  702,  eclog.  vii,  de  speclaculis  : 

Yenimus  ad  sedps,  uhi  pulla  sordida  veste 
Liier  femineas  spcctab^t  turba  catbedras. 

<^  ?.  754  : 

0  uiinam  nobis  nnn  rnsiica  vestis  Incsset ! 
VidiMem  propius  noniiii;i  :  seil  milii  surJes 
Pullaqiie  pauperusy  el  aJuaco  tibula  luorsu 
Oi>rueraDt. 

Juro  ergo  istiusmodi  vestis  luctui  et  humilitati 
^Onveniens  ab  iis  feminis  sumehatur,  qux  deliciis  et 
^andi  ponipis  nnntiom  remisissent,  seu  vir;?ine3  es- 
Vini,  seu  vidu».  Hinc  scitissime  Vincentius  Lirinen- 
^ls  Commonitor.  i,  cap.  6,  viduas  quas  hyerclici  a 
l^rof^o^ito  deturbaverant,  depuUatas  appellat :  <  Tunc 
VMnerata  conjuges,  depullatce  vidux,  profanatas  vir- 
Knes,  etc.  i 

Apad  Hispanos,  apnd  quos  sub  Sisenando  rege,  xra 
^l,  Id  esi,  an.  653,  concilium  Tolet.  iv,  c.  55,  viduis 
^  virginibus  peculiarem  bahilum  assignaverat,  qui 
tkenitentiam  colore  prxstferreL  Viduo;  velum  allnim 
gestant,  teste  Garsia  in  can.  «eq.  : «  Inde  ex  slimo, 
5*1!,  vidtias  sxculares  Hispani»  ctiam  nuuc  prolixum 
5Mqne  album  vclum  pro  capilis  tcgumeiito  gestarc, 
<|uasi  professionis  viduitatis  antiqux  indicium.  >  Vc- 

Patrol.  XCIX. 


judicio  Ad  discrimen  ecclesiastici.  Vide 
aux  iiotavimus  ad  can.  9,  lit.  b,  de  judiciis  puhlicts. 
ifundanum  enim  i;Iem  erat  quod  sxculare  sive  pro- 
fanum.  \n  capitulari  Aquisgranensi  an.  816,  c.  21, 
sub  Ludovico  Pio,  leges  mundanoi  dicuntur  qu£  t 
principc  feruntur,  iil  ecclesiasticce,  qune  ab  cpiscopls 
liuiit.  Sic  Ansegisus  ahhas,  in  prcfatiuncula  lib.  m 
Capitul.,  profltelur  se  duobus  libellis  priorihus  capi^ 
tula  ecclesiastica  Caroli  Magiii  et  Ludovici  descripsis- 
se;  in  tcrtio  autem  illa  ad  mundanam  legem  perti- 
ncntia  adunasse.  Sic  et  Prudentiusnc^i0Ttf«tyftw,v.8l, 
profanam  aulam  mundialem  dixit  : 

Ductor  aulx-  muDdiails  ire  ad  arani  jasscrat. 

^  Vestem  mutaie,  Idcm  esl  ac  relicta  pioCina  y^ 
stein  sunieie  professioni^  alicujus;  putacontinenli:c« 
vel  poinitentire.  Lih.  vii  Capirul.,  c.  338,  lit.  O^  f^ 
miniStquo!  reHgioms  vestem  in  domibus  propriis  mutOr 
f)  verunt,  si  postca  concubilum  elegerint^  quid  agendurn 
sit.  Mutavcrunt,  ut  palet  cx  contextu,  idem  est  ac 
assumpserunt.  Dopoeniicntihus.lih.  v  pariterCapitul., 
c.  iio,  Si  comam  dimiserit,  aut  babitum  mutaverii, 
manus  ei  imponat. 

^  Absque  sui  episeopi  conscientia.  Exc  inlerdiclio, 
ne  velentur  virglnes  vel  viduaj  inconsulto  episcopo» 
est  lih.  VII  Capitul.,  c.  172,  ciijus  capltula  saitem  ex 
parle,  opus  sunt  Paulini,  undc  forle  concilium  Pari- 
siensc  VI  dcsumpsit  sua,  nempe  40  et  41,  huic  san- 
ctioni  consonaniia. 

Conscientia  autem  hic  ponilur  pro  notitia,  scu  co- 
gnilioue,  vel  scienlia.  Inno  enlius  I,  epist.  %  ad  Vi' 
ctricium,  c.  i  :  «  Ut  extra  conscienttam  melropoli» 
tani  cpiscopum  nullus  auieatordinarc.  »  Quo  sensa 
utitur  Phoebadius  hh.  contra  Arianos,  non  longe  a 
principio,  cum  hwresim  U\  conscieniiaui  publicam  $$ 
posse  proferre  dixil.  Qucin  locuin  in  suis  Adversariis, 
fih.  XXIX,  cap.  i,  perpondens  Barlhius,  confirnial 
excmplo  Vegolac,  quem  corrupto  a  barbmswtivcCvB»^^ 


m 


S.  PAUUNUS  PATRL\RCUA  AQUILEIENSIS, 


SS2 


Vegetium  didl,  De  limUibus :  c  Si  servi  faciant  domi-  A  missas  clerici,  qui  ins^essi  fuerint,  statim  paracto 
nii^  mutabuntur  in  deterius ;  sed  si  con$cientia  domi-     -------  «^««^^;  r^ti^^^»  a  iu^,  ^,,.^ — ««  ^i^-: — 

fitea  fiot,  eeicrius  dorous  exstirpabitur.  »  Sed  et 
Cicero,  lib.  ii  De  finilnu ,  eadem  significatione  iioc 
^ocabulum  usurpal :  c  Ut  hominum  conscientia  re- 
mou  nibil  lam  turpc  sit^  qnod  voiuputis  causa  non 
videalur  esse  facturus.  » 


OBSERVATIO  IN  CAN.  XH. 

I.  TrXa  hoc  canone  statuunlur :  1 .  Ut  claustra  sau- 
ctimonialium  custodianlur.  2.  Ne  iiceat  iliis  sub  de- 
▼otionis  pnetextu  Romam  adire  vel  alia  loca.  3.  Poe- 
nc  statuunlur  in  transgrcssores. 

IL  Quod  attinet  ad  primum  :  Bonifacius  YIIl,  cap. 
periculoso,  in  vi  Decretal.,  lib.  iii,  de  etal.  regular., 
tit.  16,  districte  probibet  accessus  laiconim  ad  clau- 
stra  monialiuin,  el  mooialiuin  a  claustris  recessus. 
c  Sancimus,  ait,  universas  ei  singulas  moniales  prse- 


ministerio  regredi  festinenl.  Aliter  autemnec  clericus 
nec  monachus  juvenis  ullum  ad  puellarum  congre- 
galiouem  habeat  accessum,  nisi  boc  patcrna  aiit 
germana  necessitudo  probetur  admittere.  i  Uoc  idem 
mandatur  in  capitulari  ad  Salz ,  an.  804,  c.  5,  cum 
hac  tantummodo  restrictione  :  c  Salva  necessitate 
monasterii  secundum  canonicam  inslitutionem  el 
juxta  quod  episcopus  ipsius  parochiae  ibidem^ordina- 
verit.  >  Sed  et  cap.  sc^jq.  6  et  7  iiiterdicitnr  deten- 
tio  puellarum  in  monasterio,  nisi  earum  quse  ibidem 
admittendae  erunt  ad  vitam  regularem  suscipieiH 
dam.  Puerorum  autem  admissio,  quamvis  s;inguine 
junctorum,  omnino  vetatur.  Concilium  autem  Pari- 
siense  vi,  lib.  i,  c.  46,  non  modo  iiigressus,  sed  ac- 
cessus  quoque  ad  monasteria  et  collocuiionem  cum 
monialibus  probibet  clericis  monachisve,  excepta  praD- 
dicationis  vel  confessionis  sacrainentalis  audiende 


sentes  atque  futuras,  cujuscunquc  religionis  sint  vel      causa,  atque  etiara  expetita  cpiscopi  licentia,  vide- 
ordinis,  in  quibuslibet  mundi  partibus  existcntes  sub  ^  Hcct :  c  Quod  si  sermo  prsedicationis  faciendus  est. 


perpetua  in  suis  monasteriis  debere  de  cxicro  nia- 
nere  clausura :  ita  quod  nulli  earum  sit  monasteria 
ipsa  deinceps  egrediendi  facultas :  nulliusque  aliqua- 
teuus  inhonesUe  pcrsonx,  ncc  etiam  honest^e  ingrcs- 
sus  vel  accessus  pateat  ad  easdem.  >  Hoc  est  priinum 
statutum  iatum  sub  pnecepto  dc  pcrpelua  monialium 
dausura,  ut  dicitur,  si  crcdimus  Franscisco  Pelliza- 
rio  Tract.  de  monial.,  cap.  5,  sect.  i,  qu.  %  con- 
firmatum  a  Tridentino,  sess.  xxv,  cap.  5,  de  regu- 
laribuM  et  monialibut,  a  sancto  Pio  V  per  constitu- 
tionem  Circa  pastoralis,  et  a  Gregorio  Xill  per  aliam 
Deo  $acri$.  Exhinc  apparet  nonnisi  xiv  sxculo  uni- 
versim  sul)  pnscepto  septa  monialium  occlusa,  com- 
munionemque  iocorum  cum  laicis  Deo  dicatis  feminis 
interdictam  fuisse. 

lil.  Vemm  quod  universali  rescripto  antea  non 
Aierat  sancitum  a  particularibus  conciliis  ct  Patribus, 
quandoque  concilio,  quandoque  praecepto  ad  propria- 


congruo  in  loco  coram  omnibus  fiat.  Si  vero  collo- 
qucndum  cum  aliqua  sanctimonialium  ratio  expostir- 
lat,  id  non  alicubi,  nisi  in  constiluto  loco,  id  est  in 
auditorio,  sub  testimonio  virornm  religiosorum  et 
religiosarum  feroinarum  (ial.  i  Et  infra  :  c  Porro  si 
sacerdotibus  sanctimoniales  peccata  sua  conlileri 
voluerint,  id  non  nisi  in  ecclesia  coram  sancto  alta- 
ri,  astiinlibus  haiid  procul  testibus,  faciant.  Siautem 
90  infirmitas  prjepedieril,  ut  in  ecclesia  eadem  con- 
fessio  Gcri  nequeat,  in  quacuiique  libet  domo  facico- 
da  est,  non  nisi  teslibus  siniiliier  haud  procui  astao^ 
tibus  fiat.  >  Hoec  fuit  discipiina  Ecclesi;e  saBCuio  Pau- 
lini  circa  roonasteria  feminarum. 

y.  Verum  qui  egressum  a  co&nobio  devotis  feminis 
vetuerat  Paulinus,  nominatim  et  expresse  Bomanam 
peregriiiationem  prohibuit,  et  quamcunque  aliaui 
pietatis  causa  susceptam.  Invaluerant  adeo  ptae  de- 
votionis  ergo  pcregrinationes  ea  tempestate,  ut  ofMis 


rum  dioBoeseon  discipiinam  jam  in  pfuribus  provin-      fuerit  episcopis  modum  imponere  ils  quos  vd  ciira 

ciis  fuerat  invectum.  Pneter  id,  quod  habemus  ex  ^  aliorum,  ut  parocbos,  vel  ratio  proprii  status,  ut  mo- 

"*    *'  *  *"  '"'*~  nachos,  et  eo  magis  moniales  detinere  debebat.   Ilinc 


boc  canone  Paulini,  sunt  in  capituiaribus  regum 
Francorum  nonnulke  sanctiones  circa  ipsa  Pauiini 
lemporaeditae,  quarum  aliquas  placel  exscribere,  ut 
patcat  statutum  concilii  Forojulicnsis  nou  fuisse  sine 
praecedenti  exemplo,  nec  sine  subsequenti  imilatione. 
uitur  sub  Pipino^  in  s]rnodo  Vemensi  an.  755,  c.  6, 
•ic  statuitor :  c  Constituimus  ut  nulla  abbatissa... 
extra  monasterium  licentiam  babeat  exire,  uisi 
hostiKtate  cogente.  Sed  domnus  rex  quando  aliquam 
de  ipsis  abbatissis  ad  se  venire  jusserit,  semel  in 
anno  per  consensum  episcopi  in  c^jus  parochia  est, 
ttt  tunc  ad  eum  aliqua  veniat  ex  sua  jussione,  si  ne- 
cessitas  fuerit ;  el  alibi  onmino  non  debeat^  nec  per 
^llaSt  nec  per  alia  loca  demorari,  nisi  tantum  quam 
celerius  poterit  ambularo  et  reverti;  et  ante  non 
inoveat  de  suo  monasterio,  priusquam  suum  missum 
transmittat  ad  domnum  re^em.  Et  si  jusserit  rex 
tenire,  veniat;  sin  autcm,  m  monasterio  permaneat 


in  eorum  leniporum  conciliis  crebra  occurrunt  sta* 
tula  in  monachos  gyrovagos^  uti  vocantur  in  capitnl. 
11,  an.  789,  c.  1,  et  clericos,  qui,  asceteriis  et  ecd^ 
siis  suis  posthabitis,  peregrinationes  suscipiunt.  Pe- 
culiariter  autem  in  s]^nodo  Vernensi  sub  Pipino» 
ann.  755,  ab  episcopisinterdiciturmonachisperqpri- 
natio  Romana,  inconsultis  abbatibus.  Sic  enim  halie- 
tur  cap.  10  :  I  Ut  monachi  qui  veraciter  regalanier 
vivunt,  ad  Romanam  sedem  vel  alicubi  vagari  noa 
permittantur,  nisi  obedienliam  abbatis  sui  ezer- 
ceant.  >  In  concilio  Cabilionensi  ii,  ann.  815»  c  44 
et  45,  decretum  fiiit  de  presbyteris  cxterisqne  de 
clero  viris  :  c  Rr)mara  sivc  Turonnm  absque  licen- 
tia  episcopi  sui  adire  peiiitus  decrevimusinbibendum. 
Nam  et  a  quibusdam,  qui  Romam  Turouumre  et 
alia  qusBdam  loca  sub  pnetextu  orationis  inconsiille 
peragrant,  plurimum  erralur.  i  Hi  ergo  met  Patres» 


intcrim  qnod  in  antea  hoc  plenius  secnndum  cano-  D  qui  de  clericis  sic  slalucrunt  de  sanctimonialibus 


ncs  emendaverit.  Similiter  nec  iilsc  monachoe  extra 
monastcrium  exire  debeant,  etc.  >  In  capitulari  5,  an. 
789,  cui  adfuisse  Paulinum  in  ejus  Vita,  cap.  5,  n. 
5,  dicimus,  cap.  5,  sic  habetur  :  c  Ut  nulla  abba- 
tissa  foras  monaslerio  exire  prsesumat  sine  nostra 
jussione,  nec  sibi  subditas  facere  permittat,  et  ea- 
mm  claustra  sint  bene  firmata.  >  In  capitulari  1, 
an.  80i,  c.  ^,  statuitur  :  c  Ut  abbatissa  una  cum 
sanctimouialibus  suis  nnanimiter  ac  diligenter  infra 
ciaustra  se  custodiant,  et  nuUatenus  foris  clauslra  irc 
praesumat.  > 

IV.  Haec  4|uidem  statuta  Aierant  ne  feminx  devo- 
t3e  e  ccenobiis  suis  egreder^ntur.  Ne  vcro  viri  ad  ea- 
rum  septa  accederent,  pari  sollicitudiiie  cauium  fuit. 
In  lib.  VII  Capitul.,  c.  ^72,  sic  prxcipitur  :  c  In  mo- 
nastcrium  puellarum  non  nisi  probaUc  viue  et  xtatis 
provectai  ao  quascunquc  caruin  neccssitates  vel  ini- 
uistrationcs  permittanlur  iiUrare.  Ad  faciendas  vero 


quoque  eodem  concilio  sic  dccreverunl,  c.  57  :  c  Ab- 
batissa  quxin  civilate  monasteriuni  babety  nequa- 
quam  de  monasu^rio  egrciliatiir,  nisi  pcr  liceiuiam 
episcopi  sui.  >  C.  62 :  <  Sanctinioniales,  nisi  forte 
abbaiissa  sua  pro  aliqua  neccssiiate  incumbente  ilUs 
mittente,  nequaquam  de  inonasterio  egrediantur.  Uas 
vero  quae  fainulos  aut  famulas  non  habent  ad  exer- 
cenda  negotia,  ad  mediam  portam  monaslerii  per- 
veniant,  et  ibi  coram  testibus  ncgotium  suum  excr- 
ceaut.  >C.  64  :  c  Portaria  non  eligatur  nisiquaeaetate 
matura  sit,  et  testimonium  habeat  bonum,  et  vitas 
probabilis  sit.  > 

VI.  Porro  peregrinantium  pcricula,  et  animae  dam- 
na,  qux  peregrinationcs  pariunt,  lalc  proscquilur 
sanctus  Hieronymus  opist.  13,  ad  Paulinum,  impro- 
bans  moijachorum  hujusmoiii  cxciirsioncs,  eiiaui  nd 
loca  sancla  Hicrusalcm,ubi  ipse  tunc  degtjbal,  pr;e- 
sensque  ccrnebat  ea  qiiae  avcricrc  tontabat  mala. 


Sj5 


CONCILILM  FOROJULIENSE.  —  NOTiC. 


53ft 


c  Si  crucis,  aiebat,  et  resarrecUoiiis  loca  noD  cssent  A  tcntes  substratos  faclis  :  Quartus  ab  omni  ccclesia! 


in  orbe  celeberrima,  in  qua  curia,  in  qua  aula  nii- 
litQm,  in  qua  scorla,  mimi,  scurnc  et  omnia  qunc 
solent  esse  in  c:eteris  urbibus,  vel  si  nionacborum 
Uirbis  solummodo  frequentarctur ;  expetcndum  r^- 
Tera  higusmoJi  cunclis  monacliis  esset  babilaculum. 
KuDC  vero  summx  sluhitia;  cst  renuniiarc  sitr.ulo, 
diaiitlere  patriam,  urbes  dcsercre,  nionacbura  pro- 
fiieri,  cl  inter  majores  populos  periculosius  vivere 
quam  eras  victurus  in  patria.  De  toto  buc  orbe  con- 
curritur  :  plena  est  civiias  univcrsi  gcncris  honii- 
Dum  :  et  tanta  utri(is((ue  se.\i!s  coustipaiio,  ut  quo.l 
alibi  ex  parte  fugiebas,  bic  tolum  suslincre  cogans.  i 
ttxc  ,  qu»  movebant  llicronymum,  rationuin  nio- 
Dkenla,  Paulino  ut  monacbum  ab  Ilicrosoiymitana 
peregrinatione  dcterreret,  muUo  sunt  vnlidiora,  ubi 
de  sanctimonialibus  agitur.  Itaqiic  et  GrcgoriusNys- 
senos  in  epistola  sua  vel  libello,  ad  lora  sancla  ac- 
eessum  monacbis  virginibusquc  inicrdicit,  ut  int«'r- 


in^rcssu  eos  excommunicabat,  sivc  submovebat 
vel  quod  idem  est,  quatuor  erant  excommnnicaLorum 
rainori  excommuuicalionc  gradus,  consisleiiics,  sub- 
strati,  audientes,  ileutcs.  >  Igitur  aliquem  ex  hb 
gradibus  Paulinum  ob  ociilus  hubiiissc  [luto,  cumpi*»' 
varicalorcmsui  canonisexcomumnicamlum  dccernit. 
Quod  salis  aperie  coili^i  vitlclur  ex  ipsius  verbis. 
Cuin  eiiiin  remissior  vel  inleusior  poj*:>il  csse  b;cc 
pocna,  ut  iHodo  viiliinus  :  ipse  quoque  dixit,  c  iuxta 
moJu!;)  el  qualitatem  culp;e  reuiii  excommunicatione 
nniliauilum.  > 

MII.  Analbema  gravioiis  culpnc»  indcx  est,  major- 
quc  cxcoiuiuunicatio  dicitur,  fulinen  onuiium  bor- 
rendissiiiuim  non  lovi  de  causa  intor(}ucnditin,  ut  in 
capilul.  an.  8iG  Caroli  Calvi,  li(.  vi,  c.  5G,  statuitur 
bis  vcri)is,  quibus  ciiam  ddrene  aiuithcma  ab  excom- 
municatioiie  supra  cxpiicala  evincitur  :  «  Ut  nemo 
episcoporum  «incmlibct  sino  cirta  ct  nianifcsla pec- 


pretaoiur  prudentissiiiie  Baroniusadan.  Christi  586,  y  cali  causa  coiiiiiiuiiioiie  privct  ccclesiastica.  Ana- 
n.  39,  et  uenarminiis  Coiitrov.  lom.  II,  lib.  iii,  de      thema  autem  sine  cotiscnsu  archic(>iscopi  aut  coc- 


enliu  ^ancior.,  cap.  8,  coiitra  Magdeburgenses  Cen- 
turiatores,  qui  ex  bac  epistola  ansam  c^ipiunt  im- 
probandi  ac  damnaodi  catlrdicorum  piuin  sludiuRi 
loca  saneta  inviseuib.  c  In  ea  oraiione,  ait  Bcllarmi- 
MS,  non  reprcbendi  absolute  percgrinationem  in 
flienisalem,  sed  reprehendi  in  certis  persoois,  id 
est  moQacbis  et  sanctimonialibus ;  nam  de  talibus 
solum  eo  loco  agitur.  >  Vel,  ut  voiunt  du  Pinius  in 
Gregor.  Njss.  et  G.  Cave,  qui  certe  a  calholicis  noii 
stat,  inaJi  liierosolymitanorum  mores  eflecerunt, 
•t  Gregoriuft  eo  tempore  iter,  alioquin  sancte  susce- 

Cam«  siiscipiendum  improbaret.  c  llierosolymam 
visit,  ait  Cave,  et  loca  sancta  pia  mentecontem- 
pbtus  est :  Terum  viliis  ac  dissidiis  Hierosolymitano- 
IMB  offensus,  pedem  subito  retraxit :  quin  et  cpisto- 
bm  adversus  llierosoiymam  ^ietatis  ergo  adeuntes 
paulo  post  exaravit.  >  Iloc  tesiimonium  abadversario 


piscoporuiii,  pnclala  etiain  evang  Iica  admoiiilione, 
nulii  iinponaiur,  uisi  undo  canoiiica  docet  auclori- 
tas  :  quia  analheina  aHeriue  niortis  est  dainuatio, 
et  noii  nisi  pro  morlali  debct  iiiiponi  crimine,  et 
illi  qui  aliter  non  potuerit  corrigi.  >  In  syiiodo  au- 
tem  Vernensi  an.  755,  c.  9,  expiicatur  latiiis  quibus 
beiienciis  privelur  qui  iiac  censura  meruorii  feriri 
ab  Ecclcsia  :  c  El  ui  sciatis  qurilis  sit  modus  istius 
cxcommunicationis  :  in  ecclesiam  non  debet  intrare, 
ncc  cum  ullo  Chrisliano  cibiim  vel  potum  siiinere  : 
nec  ejus  munera  quis4|uain  accipcre  debet,  vei  oscu- 
lumporrigere  debel,  nec  in  oratione  se  jungorc,  ncc 
salutare,  anteauam  ab  episcopo  fuerit  reconcilia- 
Iu6.  I  Causas  bujusexcomnRinicatioiiis,  rilus  cxrc- 
moniasque  et  absolutionis  formam  apud  Ilcbracos 
si  vis  scire,  vide  Seldenum  de  Jui*e  r<iat.  et  Gent. 
Juxta  disciplin.  Ilebr.,  Jib.  iv,  cap.  8  et  seqq.  Iloc 


petilaro  malam  Magdeburgensium  Centuriatorum  H-  p  autem  vinculo  eos  tantum  astringi   volcbal   Pauli- 
dem  obiter  demonstrat.  ^  nus,  qui  prxvaricaiioni  contumaciam  addidissent. 


YU.  Tandem  Paulinus  ad  poenas  in  transgressores 
salaberriinx  sauctionis  progredilur,  videbcet  i  aut 
jaila  iiiodum  et  qualitatem  culpx  excommunicatione 
maltetur,  aut  anathemalis  vinculo  punitus  vinciatur, 
aat  boooris  proprii  amissione  nudatus  reus  ab  Eccle- 
uat  gremio  tolialur.  >  Tria  bic  notantur  poRnarum 
genera,  quae»  quamvis  inter  se  differre  non  admodum 
videantur,  attamen  distincta  fuisse  cx  variis  locis 
disdrous.  Nam  in  concilio  Turonensi  ii ,  an.  587, 
c  M,  dicitur  de  quodam  praevaricatore,  ut  non  so^ 
Imm  gxcommunieaiut ,  ud  etiam  anathematizaius 
WMriaiur.  Igitur  bic  per  excommunicationera,  quae 
Tidetor  posse  con/undi  cum  anathemaie,  non  nisi 
minorem  qaam  dicunt,  quae  vere  ab  anathemate  dif- 
ttn;  |ier  anathcma  roajorem  excommunicationem 
etpropria!n;perhonoris  amisstonera,  suspensioiiero, 
Tef  depositionem  ab  ollicio  censerem  inttlligendara. 


Extrema  enim  remedia  tantummodo  extremis  malis 
adhibeuda. 

IX.  Suspcnsio  autem  seu  depositio,  quao  bic 
bonoris  amissionis  nominc  veniunt,  Jeviores  pocme 
levioris  quoque  reaium  culpse  pra^seferiint.  Qiiae 
bonoris  amissio  quomodo  sit  accipienda  dictum 
est  jam  supra  in  not.  ad  can.  7,  hujus  conciiii. 

X.  Ilic  in  fine  unum  notandum  supcrest,  bas  sire 
excommunicationis,  sivc  anathematis,  sive  honoris 
amissionis  censuras  uon  laias  esse  a  Paulino  et  sy- 
nodo  Forojuliensi,  ut  ipso  facto  reum  innodarent, 
sed  sub  comminalione  fercndae  condcmnalionls :  id 
est  non  latae  (formula  utar  scholasticorum  et  cano- 
nistarum),  sed  ferendae  sententiae,  ut  indicant  ler- 
mini  iHi  coerceatur,  mulietur^  vinciaiur,  evellatur, 
Yerum  concilium  Parisicnse  vi,  iib.  i,  c.  46,  cos 


_    .  .  .   .     I    •     -  Qtii  accedunt  ad  devotarum  asceteria  feminarum, 

Equidem  impraeseutiarum  nostri  theologi  unam  tan-  monacbos  clericosque  latae  spiitenlia;,  ut  nobis  vi- 
taoimodo  excommunicationis  mmoris  speciem  agno-  «'  dgjur  cxcommunicatione  91  multavit.  c  Transgro- 
scttiit,  quam  iiicurrit  qmcommunicatcum  excom-      dieutem  vcro,   inquil,    banc  deliiiilionem  nostram 

excommunicalum  esse  dccrevimus.  >  Videat  Van 
Espen,  qui  part.  iii  Juris  ecclcs.,  tit.  xi,  cap.  6, 
n.  49,  perdecem  suH^uIa  ignotam  fulsse  exconimu- 
nicaiionem  htae  senientiae  asseverat,  num  baec  sit 
bujnsmodi. 


manicato  majori  eicommunicatione.  Verum  olim, 
at  «^senrat  Morinus  de  sacramento  Pcenit.,  lib.  vi, 
cap.  23,  n.  II,  cum  Sylvestro deccm,  cum  Antonino 
DOTem,  cam  Innocentio  et  Henriquez  octo  in  casibus 
Ci  incurrebatur.  Nunc  quia  unico  casu  incurritur, 
inici  tanturo  gradus  est,  et  iinicum  eilcctum  babct, 
■empe  ut  privet  pariicipatione  passiva,  ut  aiuut, 
iscrameDtorum.  Antiquitus  autem  varios  gradus  ad- 
nitlebat,  qoos  reccnset  Morious  1.  c,  n.  13,  bis 
verbis:  f  Compendio  dicam  minoris  excommunicatio- 
sis,  species,  sive  gradus  apud  antiquos  fuisse  fre- 
qoentissimos...  Primus  peccatorcm  a  sola  euchari- 
stiae  participaiione  excommunicabat  sive  intcrdice- 
bat ;    seciin  lus  priore   gravior    ab   eucharislia  et 

{irecibus  ecclebiasticis  sive  lidclium ;  terlius  diiobus 
ii>  gradibus  adflrbat  expulsioneiu  sive  cxcomnuini- 
catiouciu  a  precibus  supcr  calechuincnos  et  pa;ni- 


NOTiE  IN  CAN.  XII. 

a  Quem  morum  gravilas  ornat.  Excludit  bac  phra* 
si,quie  quidem  vere  LaUna  est  et  optima^  juvenes 
ephebosque  et  imberbes,  quibus  leviias  veJ  incon- 
siantia  tribuilur.  Cicero  in  Catone  Majorc :  c  Ego 
Q.  Maximiim,  cum  qui  Tarenlum  reccpil,  senem 
adoloscer.s  ila  dilexi  uucquah»in ;  cnt  enini  iii  iilo  viro 
coujiiatc  coudila  (jravitus,  >  El  iiilra  :  c  Ciii<jiic  partf 
ailali  liMnposlivit  s  esl  <!aia.  L't  eniin  inliriiiilas  puo- 
nuum  es!  ,  ferociuts  juvenum  ,  gravi^as  jaiU  cou- 


m 


S.  PAULINLS  PATRIARCiiA  xVQUILElENSIS. 


530 


fitantisxlatis;  sicsencclulis  maturitasnaluraleqoid- A  Quod  forle  bauserat  a  sancto  Lei)uc  serm.  10  de 


daro  babet.  > 

*>  Angelicus  ordo.  Yirgines.  Ambrosius,  lib.  i  de 
Virg.  :  «  Nemo  miretur  si  angclis  comparenlur,  quae 
aagelorum  Domino  copulantur.  i  Cyprianus  dc  ba- 
bitu  virginum,  circa  (Inera  : «  Cum  casta;  persevera- 
tis  et  virgines,  angelis  Dei  estis  »rpiales.  >  Cbry- 
sostomus  de  Yirginit.  c.  79  :  <  Qua  enini ,  qu;eso,  re 
diflFercbant  ab  angelis  Eli:is,  Eiisaeus,  Joannes,  veri 
bi  virginiiatis  amatorcs?  nuila,  nisi  quod  morlali 
natura  cous»abant.  i  ViJ.)  eum;lem  qiiojue,  lib.  iii 
de  Saccrdolio,  aiite  fme»in,  rl  t)|i.  H  ejusd.  lib.  de 
Virginib.  Sanclus  Pelnis  Ciiry.->olo;5'us,  serm.  U3 : 
Seniper  est  angelis  cojuala   \irgii.ilas.   In   carne 

JiraHer  carnem  vivcrc  non  lerrona  viia  esl,  sed  coe- 
eslis.  •  El  si  vullis  srire,  angelici\m  gl'jriam  acqui- 
rere  majus  est  quam  babere;  esse  ahj(ehim  fclicita- 
tis  est,  virginem  essc  virlulis ;  virginiias  enim  hoc 
obtinet  viribus,  quotl  ba!)et  angel.is  ex  naliira.  An- 


Quadrag.,  qui  de  resurrcctione  Dominica  ait :  c  Per 

3uara  in  Ecciesia  Dei  universarum  sulemnitatam 
ignitas  consecralur.  i  ilaecdies  sabbati  Judaici  loco- 
substiiula  esl  ab  Ecclesia,  cnjus  rei  ralionem  affert 
sanclus  Albanasius ,  lib.  de  Sabb.  et  Circumcis. « 
sic  :  <  Finis  prioris  crealionis  sabbatum ;  secuodx 
aulem  creatunc  iniiium  Dominicus  dies,  in  quo  ve- 
lerem  bo:ninem  i*enovavii  ei  instauravii.  Sicuti 
igiiur  prioribus  (emporibus  sabbaii  diem  servari 
vuluitinmonunienlum  prioru  n,  ita  Dominicum  dieui 
veneramur  ut  monumentu:n  cxordii  sccundje  repai*a- 
tionis.  I 

11.  llinc  Ixtum  semper  transigere  diem  hunc  solet 
Ecclesia,  remolo  quolibet  poenilentia;  opsre  dici  fc^lo 
imporluno.  Epipbanius,  lib.  de  Exposit.  fidei,  n.  ^  : 
c  Domiiiicas  omnes  fcstas  hilaresque  calboiica  esse 
sanxit  Ecclesia. . .  nec  ulla  jejunia  celebral.  i  Gon- 


tra  errorcs  autem  Eustalbii  Sebasteni  cpiscopi,  et 
gcius  ergo  et  virgo  divinutn  oiricium,  non  buma-  i^  asscclarum  cjus  Iioc  die  jejunium  indicentiuin,  est 
num.  iSanclus  Ampbilocbiiis  Iconii  episcopns  orat.  can.  13  concilii  Gangrcnsis  :  c  Si  quis.. .  in  Domi- 
3  :  «  Et  sane  est  mirabilis  (virgiiiilas)  velul  ange-      nica  jejunel,   sil   analbema.    »  Contra    Manichxos 


lis  cognala,  veiut  sodalis  gupcrnaium  virtutum,  ve- 
lut  comes  incorporcanim  naturarum.  i  Lt  sic  uno 
ore  cieteri  Patres.  Acredit  lanicii  pne  reliquis  Pau- 
linianse  pbrasi  Cyrillus  Hierosolyii:itanus,  qui  gra- 
dum  virginum  in  ecclcbia ;  Cjiecb.  iv,  §  de  ccrpore , 
appeliat  «  ordinem  virgiuum  vitani  a^qualcm  angi^iis 
duccntiuni.  i 

c  Romam  adire,  rsonnisi  ilomanam  peregrinalio-' 
nem  specialim  nominat,  crcter.»s  generatim,  quia  iila 
excellebat  ca?teris,  ui  aliquamlo  sajculis  postcriori- 
bus  hoc  noiniuc  qux'libet  peregrinatio,  et  peregrii:us 
miicunque  designarelur.  Joauncs  Sarisbcricnsis  De 
Nugis  curial.  Iib.  vi,  c:ip.  i  :  «  Quis  numerarc  po- 
test. . .  quot  apud  nos  licenlia  istorum  suis  nudatos 
bonis  sub  injagine  religionis  aliove  pruclexiu  non 
tam    Romipi^tas  et  peregrinos  quam  ^xsules  fece- 


vero  lege  sis  epist.  56,  edii.  noviss.,  Augustini,  pne- 
cipue,  cap.  \t\  nec  omiitas  epist.  5  sancli  Ignatii 
ad  Philippenses ,  ubi  interfecloiil>iis  Cbrisli  j»^ju- 
nanles  cox^quai.  Terluliiiinus,  lib.  de  Cor.  inilit., 
cap.  .5  :  •  Die  Dominico  jejunium  nefas  ducinm-^y  vcl 
de  geniculis  adorare.  •  Qtiod  «  ob  revereniiam  re.sar- 
rectionis  Dominica!  majores  (leri  tradiderunt,  >  ait 
abbas  Tbeonas  apud  Cassianum,  collat.  xxi,  cap.  30, 
cui  consonat  quod  scribebat  sanctus  Nilus  Urhacio 
epist.  412  :  «  Dominica  die  stantes  oramus,  ereciom 
in  felicitatein  fuluri  sa^culi  statum  praeliguraiites. 
Aliis  vero  diebus  genua  fl  ctimus,  lapsiim  humani 
gcncris  per  peccaium  significanles.  Surgentes  au- 
tem  a  genuUexione  resurreciionem  Christi  nobts 
communicatam  innuimus,  mox  exsecutioni  niaiidan- 
dam  Dominica  die.  • 


rit?  I  Concil.  Lateran.  an.  4122,  sub  Calibto  ii,  c.  p  HL  Multis  privilegiis  donatur  ha^c  dies  jure  divino 
16:  «  Si  quis  Romipetas  et  pereg.inosct  apostolo-^  liumanoque.  Et  quii^em  ab  jure  divino  ea  omnia  ccl- 
Tum  limina,  vel  alioruin  sanctorum  oratoria  visi-      I>*ia  sunl  qua^  quondam  sabbato  atlriiuta,  qiia^  at> 


tantes  capere tentaverit,  communione  careat 

Chrisliana.  i  Ubi  vidcs  Uomipetas  iion  pnccise  qui 
Romam  ad  limina  apostolorum  pergunt,  inielligi,  a 
quibus  potius  distinguuniur,  sed  cos  omnes  qui  quo- 
Gunque  religionis  causa  proncisciinlur.  Dicli  qiioque 
et  Aomei,  Sanctus  Odo  abbas  Cluniacensis,  in  Vita 
sancti  GeralJi  Aurelianensis  comilis,  lib.  ii,  c.  17  : 
4  Tempore  quo  Ilcmei  transirc  solent.  •  El  cap.  23 : 
"C  juxta  burgum  sancli  Mariini ,  quo  Uomei  caslra- 
roetari  soleiit.  •  llinc  non  raro  apud  Etruscos  Scripio- 
•vres  Romei  dicunlur  peregrini,  et  Romeygio  percgri- 
natio.  Jacobus  Passarahli ,  Spechio  della  tera  peni- 
tenza,  dist.  5,  cap.  4,  S  2  :  Laltro  caso  e  de"  Romei 
€  de^  peregrini,  e  de^  Mercatanti  che  vanno  in  diversi 
. oaesi  e  luoghi,  Ibique  non  semel  rcpetit.  Joan.  Viliun., 
lib.  VI ,  c.  92,  Arrivo  in  sua  corte  un  Romeo  che 
tornavu  da  S.  Jacopo.  MatllKCus  Viilan.,  lib.  i,  c.  50 : 
Andd  il  pellegrino  in  romeaggio.  El  NovelL  Antiq.  : 
Un  Borghese  di  Uari  ando  in  romeaggio. 

OBSERYATIO  IN  CAN.  XIIL 

I.  Pauliuus  boc  canone  exponit  excellentiam  diei 
Dominicoe,  et  modum  quo  et  is  et  caeleri  dies  festi 
colendi.  Sanctus  Ignaiius,  ep.  7,  ad  Magncs. ,  «  ro- 
ginam  ct  principem  omnium  dierum  ;  •  sanctus  Gau- 
dentius,  Iract.  iii,  ad  neopbytos,  «  nataiem  repai*a- 
tionis  miindi,  •  el  iract.  x,  «  primum  diem  s;ecu- 
Ij;  >  Sophronius,  orat.  i  de  ^atal.  Dom.,  «  ditru.ii 
-doininam;  i  Theodorus  Siudita,  serm.  11,  «  pacis 
dicm;  i  sanctus  Chrysostomus,  hom.  5  de  Rcsur- 
rect.,  «  diem  Dominicam,  dicm  lucis,  diem  panis, 

gim  rcgalcm;  •  cl  hom.  de  Eleemosyna  ex  I.  ad 
rinth.,<  Nalalilium  totius  huinanxnaturx  i  appel- 
lanl,  cx  resurrectionis  myslerio  petitis  nominlbus  ; 
Biquideiii  <  omnes  dics  Dominici  sunt  octavrc  hiijus 
li»lt,   1  ail  Durar^us  Ratioiiftl.  L^i,  c.  86^  n.  0, 


Scri|.tura  peii  possunt.  Longioris  quoqiie ,  qnam 
par  esset,  operis  foret  recenscre  quaj  statuunt  Ec- 
cl(>six' jura  in  canonibus,  videndis  cuilibci  de  Gon- 
scc.  tiisi.  3,per  totum,  praicipue  c.  1,  4,  9,  40,  42, 
14  et  15.  Nil  niirum  autem  a  Dcf),  qui  prxcipit,  etab 
Ecclcsia  ejus  spons»,  qux'  decus  sponsi  tueri  ilei)Ct, 
hanc  (iiem  maxiini  f:\ctam.  Quid  potius  siatuerint 
de  ea  lcguiu  latores  sx^cularium  atJcnde.  Honorlus 
et  Tlieod.  Ciciil^ano  scribcbanl,  ui  in Cod.  Theod., 
lib.  IX,  til.  2,  De  cnstod.  reor.^  I.  iii  :  «  Ju  iccs 
omnibus  Dominicis  diebus  productos  rcos  e  custo- 
dia  carcerali  vidcant :  inlerrogent  ne  iis  huinanitas 
clausis  per  cornpios  carceris  cusiodes  negetnr. 
Victualcm  subslaiitiam  mn  habentibus  faciant  nil- 
nislrari. . .  quos  ad  lavacrum  sub  lida  cuslodia  duci 
oporlet.  I  Cui  cobairet  Constanlini  decrctuin  eod. 
Cod.,  lib.  II,  lit.  8,  De  feriis,  I.  1  :  «  Sicui  indignis- 
D  simum,  ail,  videbatur,  ul  dicm  solis  (id  est  Domini- 
cum)  venerationis  su»  cclebrcnt  altcrcantibus  jur- 
p;iis  in  noxiis  pariium  contentionibus  occupati; 
ita  gratum  ac  jucundum  est  eo  dic  qua;  sunt 
maxime  votiva  compleri.  Atque  ideo  emancipandi 
ct  manumittcndi  die  festo  ciincti  licemiam  habeant, 
et  super  liis  relms  actus  non  probibeatur.  i  Ouod 
hic  ail  indignissimum  die  Duir.inico  lilibus  jor- 
giisque  occupari,  a  pluribus  quoque  veiilum  paldbil 
in  notis. 

IV.  Interim  modum  hujus  diei  caeterorcmquc  fcslo- 
nim  colendi  proponil  Paulijms,  utvidelicet,  prxter 
cessationem  ab  operibus  scrviiulis  peccali  et  camis* 
nec  non  a  liiibus  actisque  forensilus,  delur  opera 
diviiiis  rebus,  pr;eserlim  audiendo  verlK)  Dei  quod  a 
pasloribusproponitur  populis.  Quod  \cl  ab  ipsisin- 
cunabulis  Ecilesia;  acliiatum  patel  ex  Actilus  apo- 
stolonim  inutata  scilicet  pncdicatione  Mosis,  qim 
pcr  onmc  sabbatum  in  synagogis  iicbat,  ut  habeiur 


357 


CONCILIUM  FOROJLLIENSE.  —  NOT^. 


558 


Act.  13,  ii,  15.  in  una  saLbatiJdestprima,qu.T.  Do- A       ^  Abstinere  primum    omninm   ab  omni  peccalo. 


miiiica  est,  in  ETangelii  annunliationem,  ul  evincitur 
ex  cap.  XX,  7 :  Una  sabbati  cnm  convenissemus  ad  fran- 
gendum  panem^  Paulus  disputabat  cum  eis,  Clarius- 
qae  ritusnppnretex  Apolog.  ii,  sancliJustini  martyris 
ad  Antoninum  Pium,  paulo  ante  nnem,  dum  ail :  <'So- 
lis,  qurdicilur,  die,  omnium  qui  vel  in  oppiJis  vel  ruri 
«leguntineumdem  locum  conventus  fil:el  comnienta- 
ria  aposlolonim  aut  scripia  prophetarum,  quoad  tcm- 
pas  <ert,  leguntur.  Deinde  lectore  quiesccnte  ,  praesi- 
dens  oralidnem,  qua  populum  instruit  ct  ad  imitaiio- 
nem  tam pulchrarum  rerum  cohortatur,  habcl. » Quod 
ooinmendaturin  Capitul.  regum  Francornm,  lib.  vi, 

c   ^5  :  iPlacuit  ut  fideles  dicm  Dominicum 

omnes  Tenerabiliter  co!ant...ne  in  illo  sanclo  die 
▼anls  fabulis  aiil  locutionihns  sive  cantationibus  vel 
saltationibus,  stando  in  liviis  ct  platcis,  ut  solet, 
02  inscrviant.  Sed  ad  sacerdotem  aut  ad  aliqueir. 
ftapientem  et  bonum  veniant,  ct  eorum  prxdiciuio- 


Opus  servile,  quod  probibelur  die  foslo,  iNum.  xxviii, 
18,  etiampeccaium  dici  potcsl  diccnte  Domino  Joan. 
\iii,5i,  Qui  facit  peccfitutn,  senus  est  peccati.  Et 
cpus  peccali  scrvile  Cbse  intcrprelatMr  iiifra  ipse 
Pauliiuis.  Pcccare  aulem  die  feslo  ulrum  novuin 
poccatuin  ex  circumsinntia  icmporis  sacri  emergal, 
disputant  uiorales  tbcologi,  quos  vide  npud.  de  Wugo 
dj  Sacr.  Poenit.,  disp.  IG,  sect.  l"!,  n.  55  el  scq.; 
etDianani,  p.  i,  tract.  vii ,  De  circumsl.  acjgra- 
vantib.  ,  resol.  5^,  qui  probabillus  nogaiit  sailem 
mor;aIe.  Et  hanc  esse  mciileni  Paulini  putel  ex  nola 
seqiienti. 

«  Ktiam  a  propriis  conjugibus.  Sancliis  Aus[ustinus 
serm.  24 i  dc  tentp.  (vA.  vet.),  seu  polius  sanctus 
Cvsarius,  in  Appeiid.  tom.  V  saiicii  Augiislini  serm. 
29*2,  edit.  noviss.,  populum  monei ,  ut  quotics  so- 
lemiiitas  aliqua  Ci  lebratur  in  ecdesia,  et  Chrisli  sa- 
cramenta  peiTipore  volueril,  cum  uxore  ne  miscea- 


uLantLT.  I 


NOT.€   IN  CAN.   XIII. 


nibuset  bonis  locutionibusquxadanimampertinent,  n  tui*.   ObjicicMtibus  ault^m  leve    esse   peccatuiu  iia 

respondet :  «  Necnos  dicimus  quia  capiiale  peccatum 
esl.  »  Sanctus  Gregorius,  ad  decimam  interrog.  Au- 
gustiiii  ha:c  dicens,  addit :  c  Nrc  h:ec  dicentes  dcpn- 
tamus  culpam  csse  conjugium.  >  Ei  sic  communi  icr  do- 
ctoresmoralis  theologisc.lgitur  si  nullum,vcl  ad  sum- 
mum  leve  tantum  peccatum  csl  non  abstineiH*  a  coii- 
sortio  maritali  die  teslo ,  et  U\men  Paulinus  sub 
eadem  formula  et  peccare  dic  fcslo,  ei  misreii  con- 
jugibus  velal,  dicendum  resial,  neulrum  sub  gravi 
culpa  Pauliiium  probibuisse. 

f  lit  ab  omni  opere  terreno,  Qiirr  sint  opera  quas 
die  fcsto  vetantur,  ex  praxi  fidelium  satis  iiotum  ; 
pra»cipue  autcm  qunc  ai  tcrra^  culinram  perlinent 
jufe  hic  lcrrcna  dipuntur.  C;»nilul.  Aqiiisg.  1,  an. 
789,  c.  79,  Iiiijusniodi  opora  sallem  partim  receiiset, 
(  quo  i  nec  viri  ruralia  opera  cxerceant,  id  cst  nec 
in  vinca  colenda,  nec  in  cauipis  arando,  ncc  in  me- 
tenJo.  vel  foenum  secando,  vel  scpcm  poncndo,  nec 


A  Inchoantenoctis  initio^id  cst  vcsperesahbati.  Quod 
de  sabbato  dictum  erat  Levit.  xxiii,  32  :  A  vespera 
usque  ad  vesperam  celcbrab.tis  sabbata  vestra,  transiit 
in  cultum  Dominicre  dici.  Cap  tulare  I  an.  789,  c. 
i5,  ex  concil.  Laodiceno,  r.  29  :  i  IJt  a  vespera 
osqiie  ad  vesperam  dies  Dominica  servetur.  »  Idem 
babet  concil.  Francoford.  an.  794,  c.  21.  Le^ilimum 
foisse  ritum  miracuia  comprobarunt,  festc  Gregorio 
Taronensi,  Hb.  ni  de  Miracul.  sancti  Martini,  c.  31; 
qui  narrat  mulierem  andegavcnsem ,  pia  consiietu- 
oine  contempta,  dexlerse  contractione  fnissc  m'ilta- 
tam  :  c  Quia,  ait,  die  sabbati  post  solis  occasum, 
qni  nocti  Dominicac  adjacebat,  panem  volitit  co:ifor- 
mare.  »  Quid  simile  de  alia  sabbati  vespjre  panein 
in  clibano  coquente  addit  cap.  56.  Causam  myslicam 


praecepli  affert  Aoastasius  Sinaiia  Anagogicar.  con-  p  in  sihis  siirpare,  vel  arbores  cccdere,  vei  iii  pelris 
templat.  in  Hexamer.,  lib.  i,  de  prima  die  creaiio-^  labnrare,  iiec  domos 


nis.  «  Prior  est  vespera,  deinde  dics.  Ilinc  loge 
constitutum  cst,  ut  inciper^ur  a  vespera  Domir.i  ea, 
qaoniara  a  morte  obscura  processinius  ad  luccm 
resurrectionis.  i 

k  Qttie  in  primi  lucescit  sahbati.  Ex  i!Io  Mallh. 
iLXViii ,  \  :  \espere  autem  sabbati  qua^  tucescit  in 
prima  sabbcli.  Sanctus  Aiignslinus,  epist.  3G ,  cr.p. 
i^  :  I  Dies  rcsurrectionis  Doniini  priina  sr.bbnli  a 
Matthxo,  a  cocteris  autcm  tribus  una  sabbati  dici- 
tiir,quem  constat  eum  esse  qui  Doiiiinicu.s  postea 
appellafus  est.  »  Vide  quoquc  Scl  'enum,  de  Jur. 
natur.  et  gent.  juxta  discip.  Ilcbricor. ,  lib.  iii , 
cap.  17. 

«  Quando  signum  insonuerit.  Puti  ccrc  campano, 

2uod  capilul.  789,  iii ,  ci^p.  18,  cloca  verbo  Gallico 
icitor.  Videtur  i^lem  fuisse  cum  signo  vesperaruin. 
Marainplerisqueveterilius  statutis  mss.  pro  artifici- 
bns  Parisiensis  civilaiis  id  pntissimum  cavetiir,  iic 
opcri  scilicct  intcndanl  au  snmndi  depuis  lc  dcrnicr 
coup  de$  Ye^nes  son^  en  la  pnroissc^  ou  aucnns  des^ 
dils  mestiers  dcmcurront,  Apiid  du  Cangc,  V.  Domi- 
nica.  Ycrum  opposituiii  sundct  rilus  adliuc  nostiis  in 
regioiiibus  perscvcrans.  Nonnullls  enim  iu  orclcsiis, 
prscipue  pagorum  ,   pridic  di<!i  fesii ,  etsi  iLi  Vc- 
spene  baud  persolvantur,  ncquc  sono  camnanarum 
indicentur,  hora  circiter  alfcra  anle  solis  occ.isnm, 
solent  pulsari  campan»  ecclesi;e  iii  immincntis  cra- 
fitinx  festivitatis  aTrgumentum  :  quod  signum  Latine 
r^ffHue  ex  ritu  vigiliarum  vetcri  adhuc  dicitur.   Et 
quidem  eo  audito  aU  opere  qiiocunque  non  ccssare 
sdbuc  rudibus  quibusdam  religio  est.  Q;iod  auiem 
loto  vacarent  sabbato  improbat  tanquani  Judaicam 
s^piens  superslitionem  in  suis  quoque  ru.^ticis  Pau- 
Hdus  ipse,  ut  patet  ex  verbis  biijus  cnnonis  iafcrius 
posilis  :  (  Porro  si  de  illo  sabbato  diccrei  quod  Ju- 
dxi  cclebrant ,   quod  est  uUimum  in  brbdomada, 
quini  et  nostri  rustici  observant,  i  etc. 


conslruere ,  nec  in  liorto  la- 
borcni,  nec  ad  placita  convcniant,  nec  venalioncs 
excrccanl.  El  tria  carraria  opcra  licel  fieri  iii  die 
Dominico,  id  cst,  hostii.a  carra,  \\\  victunlia,  vcl  si 
forte  iifccsse  crit  corpiis  cnjusHbct  duci  ad  scpul- 
criim.  Item  fcniinic  opera  (cxtrilia  r.on  laciant,  neo 
capulent  vobtitus,  nec  consuanl,  vcl  acu  piciile  fa- 
cianl  :  ncc  lan.iin  carprrc,  iiec  lignuin  baltcre , 
ncc  in  publico  veslimciila  lavorc,  nec  hcMhiccs  lon- 
dere  habcanl  licitum  ,  iil  omniinndis  honor  et  re- 
quies  dici  Doininici  servctur.  >  SiMiilia  passiin  in 
Capilularibus  iiivenies.  Quam  vacMlioiicin  acciuc  ab 
opcre  carnali  et  lcrrcno  dcMlam  diri  f»  sto  indice- 
bat  elbiiicis  ipsis  ipse  cthnicns  'Jibullus  lib.  i:,  v.  5, 
eleg.  I : 

Jjice  s:»rra  requlesci!  luinriiis,  re<iu't?scjl  araior; 

E»  gravo  s''S;.enso  ^OMiprc  Cv'ss»?i  opit^i. 
Solvii  vJMcIa  juj,Ms,  iiu!J"  ad  prvsjpia  dfUent 

Pleiia  coronai-)  sl:ire  b  v^s  t:apii»^. 
Omnii  sinl  oj»<*r;»ia  Deo  :  non  autieal  iil!.i 

Lanilif.iu»  p^Misis  i:nf;r.snis>e  inninm. 
Vos  quoiine  abes^^e  prauil  iubfo  :  dis^edilft  ab  aris, 

Cueis  lulii  hcblerna  gaudia  nocle  Vtnus. 

s  Cc:,sante  cvuii  crnsnrum  strepitu.  Cotl.  Thcod., 
de  feriis,  lit.  viii ,  I.  2,  intcr  feria)os  dies  solis  inse- 
ritur;  ct  Iil>.  viii,  til.  ui.  dc  exsccutor.  ct  exictiO" 
nib.  :  <  SoUs  die,  qucm  Doniinicum  ineiilo  eJixere 
majorcs,  omiiium  oinniuo  litiuin,  negotiorum,  con- 
venlionum  quiescat  inlenlio.  Debitum  publicum  pri- 
vatumque  nullus  elllagitet ,  vel  sponte  delecia  ulla 
sit  agnilio  jurgiorum.  El  non  modo  noia!>ilis,  ve- 
ru;n  eliam  sacrile^us  judicetur,  qui  a  snnclsft  re- 
bgionis  iriStiiulo  vel  rilu  defle.verit.  i  Slc  emciidan- 
diiin  c^^nseo  quod  male  lcgiiur  reHgionis  instincto 
ri!u  vet  deflexerit.  Adde  illud  L-Ip-ani  ff.  de  fer.  et 
dilaticnib.,  I.  6  :  «  Si  fcriatis  diebus  fiieril  judica- 
tum,  lege  cautum  est  ne  his  dicbus  judicium  sit,  i 
id  est  pro  non  judicato  et  irrilo  li^W^tv^>^\SL.  \\^<^ 


539 

quoque  in  tomol  Capilular., 


S.  PA13L1NUS  PATIUARCIIA  AQUILEIENSIS. 


540 


iioquein  tomol  Capilular.,  pag.  9,  pncceplionem  A  synodis  an.  1C60,  sub  Joan.  card.  Delphino  c.  2 
unlramni  regis  an.  555,  Capiiul.  lib.  v,  c.  i55;  lib.      §  4 ,  el  siib  Dionysio  palriarcha  ejus  nepole  (uti 
▼I,  c.  318;  Leges  quoque  Longobard.,  lib.  ii,lil.  50,      circa  dimidium  xiii  saeculi  jam  in  Aquileien.  Eecle- 


h  2.  Scd  et  Naso  iioc  idem  adverlit  lib.  i  Fast., 
V.  73,  de  die  festo. 

Lite  vaceiit  aures,  insanaque  protinus  abslut 
Jurgta  :  diller  opus  iivida  lurba  tuuni. 

^  Omnium  pene  dona  diarismalum,  His  qucc  re- 
censcl  Paulincs,  addi  possunt  qua^  habel  Augustinus 
senn.  251  detemp.^  velpotius  Alcuinus,  lib.  de  di- 
vin.  Oftic,  c.  7,  in  appendice  Auguslini ,  tom.  V, 
serm.  280,  cdit.  noYiss.  :  c  Ipseest  priinus  dies  soc- 
culi  :  in  ipso  formala  suni  elementa  mundi,  in  ipso 
creali  sunt  angcli.  >  Sanclus  Leo,  epist.  81,  ad 
Dioscorum,  c.  i  :  i  in  hac  apostoli  proidicandi  omni- 
bos  gentftbus  tubam  sumunt,  et  infea^ndum  univcrso 
mundo  sacramentum  rcgeneratioiiis  accipiunt.  >  Cun. 


sia  Oebat ,  ut  palet  ex  Evangeliario  cjusdem  aetatis), 
Dominica  quacunque  iadicuntur  populo  fesla  per 
hebdomadam  occurrentia.  Statuisse  qoandoque  nova 
et  solemnia  sanclorum  oilicia  palriarchas  Aqui« 
leienses  patet  ex  charta  in  appcndice  II ,  n.  {%^  ap- 
poncoda. 

OBSERVATIO  IN  CAN.  XIV. 

I.  Decima  ea  dicitur  quae  ei  decem  partibas  ima 
segregatur.  Primitix  sunt  quae  primo  colliguntur  cx 
quocunque  proventu.  Has  quondam  sacerdotibus  et 
levitis  indulsit  Dominus  pro  officio  tacerdotali^  ei  pro 
tninisterio ,  quo  serviebant  in  tabernaculo  fmderis ,  at 
dicitur  Num.  xvni ,  8  et  21 :  forte  ab  Hebneis  rilam 


8,  imcrnovem  acyeclos  vi  synodo,qui  etsi  ejiis^      hausere  gentiles ,  quos  inter  Camillus  pnBd«  dec^ 

dem  non  sint,  ut  praemonet  ibi  Surius,  aitainen  ul  ^  1^^"«  se  Apoliini  vojissc  dicebat,  apud  Livium  , 

pii  recipiuntur,  addilur  :  t  In  eo  nasci  dignatus  »  "^c.  i,  iiD.  v,  jjap.  2o. 

est :  in  eo  stella   Magis  refulsit :  in  eo  de  quiuquc 

panibus  et  duobiis  piscibus  quinquc  miilia  hominum 

paVit  :  in  co  baplisiuum  in  Jordane  a  Joanne  susce- 

pit.  > 

i  Quas  cunctas  longum  est  per  ordinem  recenseri. 
Sanctus  Augustiiius,  vcl  qui  alius  scnn.  i5G  de 
iemp.f  in  edit.  noviss.  serm.  159,  in  appcnd.  tom. 
V  :  «  Dies  me  dellcict  si  voluero  omne  diei  istius 
exponent  sacramentum.  i  Sanctus  Leo  I.  c.  :  <  Qua) 
tautis  divinaruui  dispensationum  mysieriis  cst  con- 
secrata ,  ut  quidquid  est  a  Domino  insignitius  con- 


II.  Qui  in  Ecclesia  invectas  decimas  non  nisi 
paulo  anie  Camli  Magni  tempora  asserunt ,  nugari 
prorsus  vidcntur.  Nain  concilium  Matisconense  ii 
an.  585 ,  c.  5 ,  de  legibus  decimarum  inquit :  <  Quas 
leges  Christianorum  congeries  longis  temporihus  cu- 
stodivit  iiuemcratas  .  .  .  Unde  statuimus  ac  deccr- 
nimus,  ut  mos  antiquus  a  Gdelibus  repareiur,  et 
decimas  ecclesiasticis  famulantibus  ca^reiuoniis  po- 
pulus  omnis  inferat ;  i  et  patet  etiam  ex  saucto  Ao- 
gustino  serm.  219  de  temp.,  edit.  \et.,  seu  potius  ex 
sancto  Cxsario  Arclatensi ,  scriptore  tamen  vi  sx- 


stitutum ,  in  hujus  diei  dignitatc  sit  gestum culi,  in  appendice  saiicti  Augustini,  tom.  V,  scnotu 

ut  uoverimiis  in  ilta  die  celebranda  nobis  essc  my-     ^77,  edit.  noviss. ,  de  decimis  fusius  disserente* 
steria  sacerdotalium  bencdictionum,  in  quo  coUata         I^i*  Eo  autem  dccimarura  priniiliarumque  danda- 


sunt  omnia  dona  gratiarum.  > 

i  Ccetercs  vero  principales  festivitates.  Quae  eo  tem- 
pore  fuerint  festivitates  agi  soiitx  llitet  exccrpcre  ex 
Gapilul.    rcg.   Francor.  iib.  vi,  cap.    189  :   <  tlas 


ruin  aliquando  religio  progressa  fuit,  ut  OQO  luoilo 
de  fructibus  tcrnc  eas  tribuendas  fideles  puturcDt, 
sed  etiani  de  omiiibiis  aliis  provejitibus ,  qui  ex  qua- 
cun(|uc  industria  sibi  obvenisseiit.  De  miltiia ,  de  ne^ 


quidem  prccipuas  fcslivilaies  annuiiticnt  presbyteri  C  gotio  j  de  artjficio  redde  decimas^  dicebat  Cjcsarius 


ot  dicbus  Douiinicis  sabbali/.are,i;leslNalaieDomini 
dies  quatuor  viii  Kal.  Jaiiuar.  iii  Circumcibione  Do- 
roini  Kal.  Jaiiuar.  diein  unum  :  in  Epiphania  viii  Id 
Januar.  dieni  unuin  :  in  Purincatione  sanctSB  Maiioe 
IX  Febr.  diein  unum  :  in  Pascha  Dontiui  usque  in 
octabas  pascb;c  posl  Domiiiicam  dies  tres  :  in  Ascen> 
sione  Doiiiini  dieui  uuuin  :  in  nataii  sancli  Joannis  Ba- 
ptistuc  viii  Kal.  Jul.  diein  unusn :  in  passione  sancloru  n 
aposloloriim  Pciri  et  Pauli  iii  Kal.  Jul.diein  unum  :  in 
assuinpiione  sanctic  Mariie  xviii  Kal.  Seplcmb.  dicm 
onuin  :  iii  transilu  sancli  Marlini  iii  Id  Noveinb.  dicm 
unuin :  93  in  passionc  sancti  AnJrco:  apost.  ii  Kal. 
Dcceinb.  uiem  unuiu.  »  lu  capitul.  Aquisgranen.  an. 
717,  c.  40,  a.ldunliir  post  Natalc  Doinini  noiiiinatim 
sancti  Stephani,  sancti  Joanms  evang.  et  natale  iufan- 
Ifum,  et  gencraliier  bealorum  apostolorum  festa  et 
specialiler  nalale  saucti  Laurenlii,  siciili  univiMsim 
uuialiti.i  CHJnslibet  sancli,  cnjns  lionor  in  qualicunque 


I.  c. ;  et  Anliochiis  aLbas,  hom.  120,  monachis  quo- 
que  dc  elecniosynis  aca»plis  decimas  iinperabai  : 
<  Pnecipuc  aulein  monachi  offcrre  Deo  debent  pri- 
mitias  et  deciinas  .  .  .  ci  iis  quae  aliorum  munere 
ipsis  disiribuuntur,  aut  ex  opcrc  mauuum  rcsiliunt 
commoda.  i 

IV.  Vcnim  quia  qui  sacrario  operantur^  qucs  de  «i- 
crario  sunt  edunt ;  ct  qui  altari  deserviunt ,  de  altari 

farticipant  y^  ut  ait  Aposlohis  fusc  hoc  pertractans 
Cor.  IX,  13,  jurc  in  proprium  coinmoduin  sacerdo- 
tcs  decimaruin  proventuin  vcrtcre  possunt,  scd  non 
omnein.  Quoinodo  enim  deciinae  dividendae  sint  sta- 
tuitur  in  capitul.  episcopor.  an.  801,  c.  7,  c  ut  et 
ipsi  sacenloios  suscipianl  dccinias  populi ,  et  noniina 
eoruin  quicuiuiue  dederint  scripta  habeant ,  et  se- 
cunduni  auctoriiatein  camuiicain  coram  tcstibus  di- 
vidaitt.  Et  aJ  oruanicnium  ccciesix  priiitain  eligant 
parlein,  secundani  autcm  ad  usum  paupcrum  vel 


parochia  specialiter  cclebratnr,\.  i  Capitul.,cap.  1d8,  D  P-regrinoruin  .  .  .  dispenscnt,  tcrliain  vcro  partcm 

7;or,cl  l  b.  ii,  cap.  55,  addilur,      semclipsis  snli  saccrdotes  rcscrvcnt.  >  Differt  afi- 


addilur  Lelana  m 

Peniecusles  sicut  ih  Pasclnt ;  dedicaiio  s:incti  Mi- 
chjeHs,  ei  nutalis  sancti  liemigii;  el  iti  Ime  :  <  tlillas 
fesiivit  tes  luariyniiii  vcl  conrcssoruin  observare  de- 
crevi.uiis,  (|;iorunl  in  unaquaque  parochia  sancta 
corpora  quie»i'unt.  > 

**  Ei  ii  a  festa  qu(e  sacerdo*cs  in  eccle&ia  pra-di^' 
eairt.  Presljyteris  fesla  annuiitiare  uiandatur  ex  con- 
eil.  Lu^clun. «  disl.  5 ,  de  consecr. ,  c.  1  :  <  Prcmun* 
lian.iuin  esl  laicis,  ut  scianl  tempora  reriandi  per 
aaiiii.u.  >  Tenipiis  bujus  annuniiationis  et  modus 
babetur  lad.  dist. ,  c.  25,  cx  coiicil.  Bracharen., 
c.  *J ,  niniiruin  ,  <  breviculo  snhnotaiites  unusquis- 
que  iii  sua  ecciesia ,  uJvcniente  nataiis  Doinini  die , 
astant4*  popiiio  pjst  evangeiicam  i.:ctionem  aniiun- 
t.*cni.  »  li  )c  iniiic  (it  iii  l^p  ph  nia  ex  co  icil.  AureL 
IW  c.  I,  tt  lolei.  IV,  c.  4,  et  habetur  forma  iu 
^t/.'i;;)ii-ail  Roinano.  >ostns  diebus  et  regionibus  ex 


quaniulum  divisio  quam  de  decimis  proferl  Wala- 
fri.lus  Sirabo  dc  lieb.  eccles.,  c.  27 :  <  Quatuor  par- 
tes  jsixla  canoncs  fieri  de  fideliiim  oblationibus  de- 
bent :  ut  una  sit  episcopi ,  altera  clericoriim  ,  lertia 
pauperuiii ,  quarla  restaurationi  ecclesiarum.  » 

V.  Proinovet  Paulinus  pensitationem  decimarora 
producto  argumenlo  ex  munificentia  divina  in  ob- 
seqiien.es,  et  pccme  comminatione  in  contumaces 
prolaia  verbis  Doinini  per  Malacluam,  quo  utitor 
quoque  Co^sarius  scrm.  laudato.  Et  quidem  Patres 
concilii  Francoford.  an.  794 ,  quos  inter  eral  ipse 
Paulinus,  c.  25,  deciinas  imperantes  addebant : 
c  E!(perimentt>  enim  didicimus  in  anno  quo  illa  va- 
lida  faines  irrepsit,  ebullire  vacnas  annouas  a  da^ 
monibus  dcvoraias,  et  voces  exprobralioiiis  auditas.» 
Annus  is  est  779,  ut  prob.it  io  uotis  ad  conciliara 
Sirmoudus  ex  decrctali  precum  dato  boc  anno  770; 


341 


CONCiUUH  FOROJULIENSE.  —  NOTiE. 


542 


ostendit  mteiii  decreiale  lunc  fame  iogenti  populos 
iaborasse. 

VI.  Nii  autem  mirum  si  principes,  quibus  cordi 

est  felicitas  populi ,  gravioribus  poenis  in  prxvarica- 

tores  animadvcrierenl.  Capitul.  Metensc,  cap.  4: 

c  Qui  hoc  non  fecerit ,  rcs  ipsas  perdat.  >  Capitul. 

Wormat.  an.  8i9,  c.  5  :  i  Beneficium,  unde  tucc 

nona  et  decima  persolvi  debuii ,  amissurum  se 

ficiat.  >  Nec  ecclesiae  cuicunque  libitum  erat  crogare 

decimas  vel  nonas  fructuum  partes,  sed  cui  de  jure. 

Ea  propter,  cap.  6  ftq. :  c  Quicunque  decimam  abs- 

trahit  de  ecclesia,  ad  quam  pcr  juslitiam  debet  dari, 

et  eam  pnesumptiose  vel  propter  munera ,  aut  ami- 

citiam ,  vel  aliam  quamlibet  occasioncm ,  ad  atteram 

ccciesiam  dederit ,  a  comite  vel  a  misso  nostro  di- 

stringatur,  ut  cjusdem  decimoe  quantitatem  cum  sua 

lege  restituat,  >  id  est  cum  multa  a  Icge  constituta. 

Vn.  Episcopi  tamen  in  exigendis  decimis  ncm  ri- 
«OTe  legum  principum  procedebant ,  qui  mansuclu- 
oini  su£  vocationis  studebant.  Inter  capitula  Ilcrardi 
arcbiepiscopi  Turonensis,  n.  152,  sic  liabctur  :  c  Nul- 
Ins  tacerdotum  decimas  cum  lite  et  jurgio  suscipiat, 
sed  prxdicaUonc  et  admonitione  ;  i  et  anlccedcn).er, 
nenipc  c.  42 ,  c  Ut  qui  decimas  non  dant ,  non  con- 
6triii{;anlur  per  gladios  vel  sacramenta,  sed  ecde» 
saastice  corrigantur.  > 

VUI.  Hinc  ne,  omissis  Ecclesiae  censuris ,  ct  ssccu- 

faui  potestate  in  partes  vocaia ,  scandali  inter  pusiUos 

enrifetur  occasio ,  vel  quodcunquc  pnejudicium  rebus 

Adei  imminens  {lutaretur,  abstinere  potius  ab  exa- 

ctione,  qaam  hujusmodi  periculis  rem  exponere  rcli- 

^loMores  Patres  malebant.  Idcirco  Alcuinus  Carolo 

«oaddlMt,  epist.  7,  cum  ipsi  graiularetur  de  victoria 

Avarica ,  ut  ab  exigendis  decimis  superscderet ,  ne 

-iiicfeiDento  fidei  in  animis  adbuc  imparatis  neopliy- 

toniin  impedtmenlum  aliquod  crearetur;  libenlius 

«^bsecutaris ,  cum  in  fide  adolevissent :  c  Veslra  san- 

ctissiraa  pietas,  aiebat,  sapicnti  consiiio  pncvidcat, 

fti  melias  sit  populis  in  principio  fidei  juguni  impo- 

nere  decimarum  .  .  .  Scimus  quia  deciuialio  sub- 

stantiae  nostne  valde  bona  cst.  Sed  melius  est  illam 

amiitere,  quam  fi  (em  pcrdere.  Nos  vcro  in  fide  ca- 

tliolica  nati ,  nutriti  et  cdocti ,  vix  conseutimus  sub- 

8taDtiam  nostram  plenitcr  decimarc.  Q..anlo  magis 

tenera  fides ,  et  infantiiis  auimus ,  et  avara  mens  il- 

larum  largilati  non  consentit  ?  Roborala  fide ,  ct 

eonilrmata  consuetudine  Christianitatis,  tunc  quasi 

^iris  perfectis  fortiora  danda  sunt  pruicepta,  quse 

•olida  mens  retigionc  Cbrisiiana  non  abhorreat.  > 

NOTiE  IN  CAN.  XIV. 

»  Salvis  aUe^oriamm  rerum  myslich  sacramentis. 
AUeforiam  decimanim  prxcipuam ,  quse  est  ex  facto 


A  Abrahx ,  qui  decimas  Melchisedech  dedit ,  Gcn.  xiv, 
20,  late  prosequitur  Chrvsostomus  orat.  43  in  eap. 
Tii  Epist.  ad  Hebncos,  ulii  et  Apostolus  mystice  de 
excetientia  sacerdolii  Chrisii  disseiit.  C^ierum  Ra- 
dulpbus  Flaviaccnsis ,  lib.  xx  in  Levit.  c.  7,  sic  bre- 
viter  habet :  c  Numeri  sui  ulenitudinem  dcnariui 
continet :  et  sicut  numerus  au  uno  incipitur,  sic  in 
decimo  consumatur.  Cum  igitur  Dominus  et  primo- 

Scnita  et  decimas  suas  csse  testatur,  roystice  nos 
oc^t  ab  ipso  csse  qnod  ad  I>onum  surffimus ,  et  ab 
ipso  si  usquc  in  fincm  perseveramus.  Iloc  est  enim 

3uod  etiani  Psaimisla  pronuntiat  dicens  :  Misericor- 
ia  ejus  praveniet  me,  et  misericordia  tua  subseque* 
tur  me  omnibus  diebus  tit(e  mea,  »  Si  tropotogicam 
aliam  intctiigentiam  cupis,  vide'Riberam  in  Maiach. 
111 ,  n.  59  et  seqq. ;  cstque  locus  prophetae  idem , 
qucm  aflert  Pauliniis. 

b  De  suis  non  de  tuis  doms,  August.  seu  verint 
Cacsarius  serm.  219  d«  temp,  supra  altato :  c  Audi 
g  indcvota  mortatitas.  Nosli  quia  Dei  sunt  cuncta  quat 
percipis,  et  de  suo  non  accommodas  rorum  omnium 
conditori  ?  .  .  .  non  de  tuo  aliquid  cxiffit  quod  re- 
fundas.  »  Concilium  Trosleianum  an.  909,  c.  6,  c  eat 
(decimas)  dando  fidetiler,  nihil  Deo  .  .  •  confenint» 
sed  sua  reddunt. » 

94  °  Q^**^  ^^^^  7"^^  sumuM ,  vlvimns ,  ef  hoke» 
mus ,  etc.  Sumit  ex  illo  Panli  Act.  xvii ,  ^ :  /n  tpaf 
enim  vivimusj  movemur  et  sumus ;  quod  confirmat 
Apostolus  ex  Arato  in  Phaenomenis :  ipsiut  emm  et 
genus  sumus,  Hinc  Arnobius,  lib.  i  adversus  Gentet  • 
c  Nonncbuic  (Deo)  omnes  debemut  hoc  ipsum  pri- 
mum  quod  sumus,  quod  esse  hominet  dicimur  ?  .  • . 
Nonne  quod  incedimus,  ({uod  spiramnset  vivimot 
ab  eo  ad  nos  venit,  viqueipsa  viveudicflicitiiosestab 
et  animali  agitatione  motari  ?  > 

d  Qua  menie  non  quantum,  Tritum  inter  asceltt 
dictum  :  Deus  non  respicil  quantum ,  sed  quaU.  £a- 
scbius,  Tcl  quis  aiius  sub  nomine  Eusebii  Emetseni 
p  circumferri  bolitus,  noa  uno  loco,  nempe  hom.  iu 
^  fer.  IV  Cincr,  et  bom.  de  Confessor.,  laudat  ciyusdam 
Christiani  sophi  sententiam  :  c  Unde  ,  inquit ,  et 
quidam  sapicus  ait :  Non  magnopere  considerandum 
est  quid  aliquis  agat,  scd  qua  intcntione  Ih>c  fa- 
ciat.  I  Cui  consonum  est  iilud  Chrysostomi ,  hom.  3» 
circa  finem ,  in  cap.  i  Epist.  I  aa  Corinth.  :  c  Nou 
eiiim  ex  cxitu  eorum  quse  recte  fiunt ,  sed  ex  mcnle 
conim  qui  rccle  faciunt,  solet  Dcus  coronas  defi- 
nirc.  >  lloc  quidcm  ])ressius,  sed  tamen  iicrvosiut 
Ilildebcrtus  Cenoinaneiisis  episcopus ,  cpist.  C2 : 
c  Dcus  non  quid ,  scd  qiialiter  oiTeras  attendit.  s 

Et  lia^c  quidem  observanda  et  notanda  visa  suni 
in  canones  conciiii  Forojuliensls  auctore  saucio  Paii* 
lino  patriarcha  Aquileiensi  cetebraii. 


543 


S.  PAULINI  PATRlAaCIL£  AQIILEIENSIS 


5U 


9SSANGTI  PAULINI 

PATKlAUCHi*;  AQLILEIENSIS 

CONTBA  FELICEM  VRGEllITANUM  EPISCOPDM 

LIBIU  TRES 

£x  bibliotheca  W.  ornaliss.  Puteanorwn  Fratrum  Claudii  F.  cL  senatoris  i*arisiensis  filiorum 
educti  ^  animadversionibus  et  notis  illustrati ,  qui  anno  796  videntur  conscripti. 


EPISTOLA  SANCTl  PAULINl  AD  CAROLUM  REGEM 

DE  LIBRIS  SEQUENTIBUS. 

fn  Iriumptialibus  largicnte  Domino  gloriosius  insi-  A  tholicx  $anctxque  Aquilciensis  valvicula  sedis  < 
gnilo  coronis  domino  Carolo  orthodoxa  strcnuissimo     bicunda  meracioris  ^  preiiosi  in  sanguinis  aspersioiKt 
fidci  cultori ,  regiique  culminis  aUitndine  sublimato      salutem. 
Paulinus  licet  indignus  servorum  Domini  servus,  ea-  * 


A  Conira  Felicem,  elc.  Opus  boc  Paulini  nenosum 
quidem,  el  ad  rem  factuni  nemo,  qui  legcrit,  an^bi- 
geh  Hoc  nnvm  optandum  forct  ut  saeculo  litleris  fe- 
liciori  auctor  floruisset.  Etenini  non  inlicias  quan- 
doque  incomipta  verboruin  furragine  aliqualitcr  vim 
•rgumenti  retundi,  et  seutentiam  iinplicari  adco,  ut 
repetenda  noii  raro  sit  lcctio,  iit  nienlcm  scriptoris 
penitus  asscquamur.  Danda  autcni  vcnia ,  ut  alias 
diclum,  nec  exigendus  aiirea^  aUatis  ab  o^late  fcrrea 
slylus.  Duobus  modis  huic  incominodo  lcclor  aiquiis 


dicti  apud  feudalium  rerum  scriptores,  qnos  et  baro- 
nes  Balbus  nominal.  Vide  Joan.  Clav.  'Lex.  jur.  ia 
bac  Tocc.  Forte  sic  se  nomiiratum  voluit  Paulinas» 
vcl  quia  ipsc  quasi  ostium  bene  repagulis  obseraUin 
arcebat  haeresim  ab  ingressu  Ecclesiae  Aquileiensis; 
vel  q'iia  tanquam  vigil  janitor  ad  valvas  excubabaL 
Siquidem  aliquando  oflicium  ipsum  portnrii  portm 
dicebaliir,  ut  colligiturex  privilegio  mouasterio  Atre- 
balensi  in  concilio  Vermeriensi  circa  an.  866  con- 
cesso.  Ad  portam  (deslinavil)  Verneiam  etc,  id  esl 


discrctusquc  occurrcre  poterit :  vcl  rmgendo  se  na-  ■>  ad  munus  ipsum  port:irii  monastici ,  ut  habet  dii 


tiim  sacciile  Paulini,  vcl  fingendo  phrasim  stvlumntie 
PnHliiii  hoc  suo  sa^culo  florcrc.  Non  enini  fioc  cui- 
niericum  rcmedium ,  ctsi  ficlun).  Memoria  nostra 
Elrusco  in  sermonc  alicgoriac  mctaphorac  cxtcroRque 
trjDslationcs  adco  enormiter  irrepscrant ,  ut  pro  ro- 
Btris  diceiitcs  fiocri  habcreniur,  nisi  hiijusmodi  figu- 
ris  monslris  similibus,  e(  scsquipedalibus  verbis  buc- 
cis  crepanlibiis  cxplosis,  aulx,  lora,  ncadcniia',  (cin- 
pla  qnoqiie  sacra  iion  rcsonarcnt.  Puriori  nunc,  boni 
genii  opt\  (anquain  postliniinio  reducio  slylo,  omnes 
accrnunt,  veteri  expulso.  Et  tamon  tunc  ilic  solus  sa- 

fiiebat ;  piints  displicebat.  Sic  de  Laiiiio  cogita.  Pau- 
ini  2C\o  qui  sapcrc  vidcbanlur,  sio,  ul  pluriinum,  in 


Cange  in  GIoss.,  ex  hac,  et  aliis,  qiia:  ibi  citat,  aii* 
ctoriiatibiis.  Valviculam  aulem  diminutive  humilita* 
tis  ergo  fortc  se  dixit.  Nisi  mavis  se  taiiquara  custo* 
dem  ad  valvas  posi(um  dixisse  non  valviculam^  sed 
vatvicolam,  sicuti  dicimus  ruri  degentem  rurieolam^ 
coslo  calicolam,  lerra  terricolam,  et  his  similia.  Quod 
aiitcm  addit  t/i  rubicunda  sanguinis  aspersione,  vel 
alludit  ad  sangiiinem  agni,  quo  signatas  llebnEorum 
valvas  revoriliis  est,  et  pnrtergressus  angelus  vasta- 
lor  i*)gypii,  u(  cst  Exod.  xii,  7,  vel  ad  sanguiocm 
lestaniciui ,  quo  asporsit  Moyses  popiilum ,  Exod. 
xxiv,  8,  fa»d<»r{»  cum  Domino  pacto  ,  quo  ct  aspersit 
librum,  nl  Ilol^r.  ix,  19,  el  sio  indicare  videtur  asper- 


concionihus  k»qucbantur  ct  scrilicbant ,  utcxcon-^  sione  sangninis  Agni  Dci  Christi  Jesu  lutatani  Ec- 
temporaneis  auctoribus  videri  polcst.  Insiipcr  har-  clcsiam  .Aquileienscm  vel  librum  suum,  quo  obviam 
baries  vocahiiloruin  iiidita,  ct  pariini  ad  piinc  gram-  ibat  hjMoiiois  cadem  aspcrsioiie,  hoc  est  giatia  ChH- 
matices  Lalinc  regulas  construola  ora(io  Ioc(orem  sU  munitnm  :  vcl  tandcm  hac  aspersionc  sangui- 
quandoqiic  renioratur.  Igilur  opene  prelium  r.obis  nis  prec:i(ur  rcgi  sahilcin  ,  id  est  eam  salutero 
visum  fuil  huio  malo  nostris  animadvorsionilm.^  et  ^  qiiac  ex  mcritis  sanguinis  Christi  nobis  coiiiparala  est 
nolis  occurrcrc,  quibus  intacta  rcmanonteP:iiiliniaiia  ^  iDlorna. 

phrasi  (e(cniin  rcligio  cst  notulam  vcl  mininiam  \o-  ^  Mcracioris^sanguinis,  Id  csl  purioris,  sincerioris- 
lerumPadMiinscripiis.ippoiierc,  aul  dcmorc)  obsciira      Merum  cnim  ost  qiiod  Cjsi  sohim  ,  sinccrum,   uno 


verba  explicarc ,  sensiim  ex  ncglccta  orthogniphia 
confusuni  dilucidarc,  insiipcrloca  citala  vol  cx  Scri- 
ptura,  vcl  ex  Patribus  recognosccrc,  ct  fonlcs  unde 
hausla  sint^  iiidicarc ,  satagcmus.  Adde ,  nos  illi 
quoque  molesti:r,  q'.i:r.  c\  prolonsa  et  non  interscissa 
leclione  oriri  solot,  obviaiii  ivissc.  apposilis  titiilis, 
et    capitiilis   numero   irconsitis,    quod   in  Paulini 

Rrima  edilione  Andrc:r  du  Chesnc  desidcralatur. 
'ostro  lahorc,  leclor  benigne ,  utcre  si  placct,  sin 
niinus,  omitte.  Adhuc  inlcgrum  purumquc  habcbis 
Paulinum. 

^  Educti.  Per  Andream  dii  Chcsnc ,  ot  Opcribus 
Alcuini  etlit.  Paris.  1617,  Aiidit.  col.  1761. 

'"'  Aquileicnsis  vatvicula  sedis.  Vahvc,  qn,T.  tantuni 
pluralitcr  Latine  dicuntur,  porUc  suut  gominas  par- 
lt's  bnbcnies  ct  plicatiles  ;  qiicis  asduUos,  \alvasorc$ 


vorbo ,  quol  nihil  hahct  admixtum.  Tercntius  in 
PJjor.  :  i  Nihil  hahct  nisl  spcm  meram  :  i  Cicero,  de 
Oral.,  lib.  ii :  t  Eccc  libi  exorlus  est  Socratcs  ma- 
gis(cr  is(oruin  omnium  ,  rujus  e  ludo  tanquam  ex 
oqiio  Trojano  meri  principes  exionint.  t  Hajc  apud 
Nonnium  in  Ii(.  M.  Idem  cst  Meracus,  unde  vinum 
non  aqua  diiu(um  mcracum  dicidir.  Koratius,  lib.  ii 
cpisl.,  V.  407,  cpis(.  2  : 

Expulil  cllchoro  morhum,  hi'pm  ,ue  meraco. 

Ciccro  quoqiic  de  Nat.  door.  lih.  iii,  vinum  purius, 
meracius  dixit :  <  L'l  si  mcdicus  scial  euni  aegrotuni 
qui  jussus  cst  viniiin  sunicrc,  mcracius  sumpUiniin, 
8ta(imque  pcriturum,  magna  sit  in  ciilpa.  »  Sangiii* 
iicm  igitur  nieraciorcm  appclla\it  Paulinus ,  sicull 
lac  merum  dixil  Lucrctius  lib.  i,  v.  260  : 


5i5  CONTUA  FELICEM  URGELL.  LIBIII  UL  —  EPIST  AD  CAROLUM  MAG.  546 

RevQreudorum  siquidcm  apicum  veslrorum  sacris  A  Domiiii  vini  ir.cri  pleiuis  csl  inixlo.  Qui  inclinalurex 


veneranier  insprclis  synalis,  sxpius<]ue  dulcciinii 

cxigenie  recensilis  sapore  ;  faclum  esl  paliulum  sua- 

^iialis  ejus  in  ore  meo  quasi  mel  dulce  ■,  ct  lanquam 

ibiflui  disUllantis  favi  ^  melliix  sulTuscai  ^  gultulx 

faucibus  meis,  totum  mc  procul  dubio  ex  co  quod 

commodius  contigit,  dulccdinis  sapor  posscdit.  At 

ubi  Felicis,  quininio  infelicis,  pcrversique  fauloris 

dogmatis  pcriidia;  sect:p  clangor  horrisonus ,  auras 

rnptus  per  vacuas,  humiiilatis  niex    mullare  non 

distulit  ^  aures  :  versa  est  continuo  in  amariludincm 

caro  mea,  et  respirantium  intemorum  viscerum  ineo- 

rum  vilalia,  lanquam  poculo  obriguere  propinata  to- 

xifluo.  Ac  per  hoc  continuo  pallui,  interioris  hominis 

\iiiatopuImone.  liujus  niminmi  rejccla  peslis  felli- 


hoc  in  hujic,ciijus  frx  non  cst  exinanila  (Psat.  lxxiv, 
8.  9).  Ei  lijct  i  i':ant  cx  eo  omnes  9©  peccalores 
terne,  scd  aiiii  quliioni  rst  gusliis  vit:e  ad  vitam, 
aliis  guslus  mortis  ad  morlcni  (//  Cor.  ii,  16).  Non 
esl  iu  co  n<ors,  scd  viia.  Mois  auloin  cl  vila  est  in 
ore  l.il.eniisex  co,  qua  mcnlc  cujusve  fidei  religionc 
quis  Llociit.  Si  igilur  mcnle  sancla  quis  caiholica: 
fidci  sir.ccrilale  perspxuus  vila ,  vivii  [vivct] ,  el 
non  moriclur  ii  (/:itY/i.  xvsii,  21).  Sin  aulem  mente 
lucubri,  perfi.!i;vque  mancipalus  crrore  epolavcrit, 
morle  morielur,  et  non  vivel  (ILid.  13).  Non  cnlro 
l  ucclla  Doinini  manu  largla  ,  niors  :  ncfiuc  Satanx 
Rior.ifcrapoloslatis  fuil  iiifccta  saivilia ;  sed  in  animo 
prodiloris  vigchnl.  Nam  unde  Judas  scmpilcrnae  nior- 


vom;camariludiniscrapuIa,capal;ilia  «meislomachi  ^  li^  luil  intolcraLiiesponnas  (yofln.x.ii,  27),indehea(l 


refrigerassc  rcceptacula  modo  mirahili  conlcmplatas 
faciei  suffusus  vcnuslalis  rubor  dcclarat.  Purgalo 
igiiur  jecorc  mentis  hysopi  asparso  fasciculo  ',  lai:;c- 
quc  a^ccincx  ccdrino  impcxic  ligno  cutaplasmalo  « 
peniciilo:  ofTerani  uliqucci  charitaiis  sludio  exhibito 
caliceni  aiireiim  flavigcro  radianle  fulgore.  Non  qui- 
cloiTi  illum  Bahylonicum  ( Apoc,  xvii,  4,  5),  quo  pi*o- 
DiiinlJ!  sunt  onmcs  gentcs,  scd  illum  qui  in  manu 


apostoli,  qui  fidcli  de  manu  Doniini  aniir.o  accipcre 
particulam  meruere  panis,  iclcrnai  vitaj  gaudium  con- 
soculi,  coolorum  sinc  fine  poliuntur  pncmium  reguL 
Denique  cum  calholicus  quicunque,  n.anu  Domini 
tribuente,  de  sacrac  Scripliir;e  calice  rccla  fide,  (!c- 
vo:a  ir.ente  snnoquc  sensu  l  il:ens  satialus  fuerit:  crc- 
didorllqiie  Dominum  noslrum  JcsumChristum  verum 
Dfum,  vcrumqne  Filium  Dci,  dc  Dco  grnitum  vcro. 


Nova  prolos. 

Ludil  larie  mcro,  menies  percussa  iio^cltas. 

hoc  nutcin  crat  diccrc  cx  mcro,  id  csl  solo  sanguinc 
Cliristi  salulcm  partani,  quia,  ut  dicit  Pctrus  aposto- 
liis  Ai't.  IV,  42,  iVo/i  etl  in  alio  aliquo  salus,  Et,  in 
sua  1  Epist.  i,  18 :  A'o/i  corri(/>/i6i7i6ua  auro,  v^/ ar- 

acMto  redempii  sumus,  scd  pretioso  saiiguine  quasi  agni  ^  tur  :  i  Me.iicamentiiin  aiiiem  est  quod  iliinendo  ad* 
tmmrtcurati  Christi,  ^  hibeiur.    Hinc  cataplasmare   illinire  dicitur.    Quo 

Ori  meo  qnasi  mei  dnlce.  EkLCchicl.  xxxiii  :  Co'      vcrbo  usus  fuit  inlerpres,  Isa.  lviii,  21  :   Et  jussii 


551,  I  mcJicamentum  molle,  ei  consibtentia  iiicdio- 
crc,  quo-1  rcpcllendo,  concoqucndo,  digcrendo,  re- 
solvcndo  ,  laxando,  vacuaniio,  dctergcndo ,  calefa- 
ciendo,  siccando,  dolorique  sedando  adhibetur.  Qujj 
crassiora ,  siccioraque  sunt ,  EyirtloL-jpx  ,  et  cerala  ; 
qujn  liquidiora ,  G^j/y^picrixrATa  et  ungucnta  appcilan- 


medi  Ulud  (volumen),  et  factutn  est  in  ore  meo  sicut 
mel  dalcc,  Yidc  quoqiic.\poc.  x,  10.         ^ 

*>  Ibipui  distillanlisfavi,  An  quasi  ibi  fluentis  verho 
runipf>silo  ab  ibi  locali,  et  fluo,   ut  mninpuus,  tmftri- 

ffniis,  etc,  an  potius  (egcuilum  lujbliflm.  Nolum  est 
iyblxum  mel  in  prctio ,  alciuc  auco  in  proverhio 
fui!»^e. 

«  MeUitoi  suffuscw  ([ntlultv.  Pro  subfusca\  Mv\  cnim, 
el  gutt;eejiis  iioii  vcrc  fuscai  sunl,  scd  aliquantulum 
fusci  coloris,  vcl  ad  fuscuni  vergenlis.  Sic  dicitur 
&apor  subacidus,  aliqiianlulum  acidus,  odor  suhgra- 
vis,  color  subniger,  suljflavus,  pro  utcunque  gruvis, 
nigor,  flavus,  elc. 

<*  Multare  non  distulit  aures.  Multare  h;c  cst  pro 
verberare,  pulsare,  et  si  vis,  etiain  fcrirc.  lloc  po- 
Mremo  scnsu  usus  quoqiie  Tcrcnlius  in  Adilph.,  v. 
90,  acC.  I,  sc.  11  : 

. . .  i(S(im  D>>miiiuni,  :tt()(ii'  oinncin  rjiniliain 
Muhavii  neque  aU  moriem. 

ferirt  autem  cures  phrasis  usitala.  Scneca  in  llerc. 
Oeta«,  v.  lioV : 

.. .  quissoufts  Dosiras  rerii  ccDlestis  aures. 
elv.  Uil  : 

Unde  soiius  ircj<i«Jas  aurc.s  ferit. 

•  Capabilia  slomachi  receptacula.  Pro  capacia.  Est 
pnim  capaLMe  quod  potesl  capi  ;  sicuti  capaXy  qnod 
<^pere  potest.  Scd  piffposiero  sensu  ;diquando  usur- 
P«iiuin  docet  du  Cange  in  Gloss;ir.,  allala  intcr  alias 
^acnuoque  Paulini  aucloritalc. 

[Jecore  asparso  htjssopi  fasciculo.  Pro  asperso  :  nl- 
Jyditad  illiid  Hebr.  ix,  19  :  cuni  aqua,  et  lana  cocci- 
»«,  et  hyssopo  populum  aspersit. 

'98  Caiaptasmato  petiirnlo.  Kcffirr/scffua,  inquit 
GorrjRus  apud  N.  Stcphnnum  Tb.  L.  (i.  toiu.  111,  »ol. 


/swiGS,  ut  toUercnt  massam  de  ficiSy  et  cataptasmarent 
super  nlcuSy  et  snnarctur.  Quo  us!is  quoque  Joiuines 
monachus,  ut  rcfert  (!u  Can.:e,  lil).  n  Vii.c  sancti 
Odonis  ahbalis  Chiniaccnsis,  ct  quidem  aIIcgori:i  non 
absimili  Paulinianie  nostric :  «  liis  et  siinili  us  cxetn- 
plis  cataptastnabat  vulnus  mc:c  menlis  ct  pravitiitis. » 
K'iiicuhim  aulem,  vcl  penicillnm.  iJ  csJ,  <  q.io  vul- 
ncra  slipnntur,  vcl  idco  ne  clau:'an!ur,  vc!  iil  ape- 
riantur  majj:is,  ul  sunt  p.'nicilli  ex  linicolis  concer- 
pli-:,  cx  meuulla  sanibuci  cl  cx  spongia.  Plin.:  «  Tura 
pcniculo  vnlnus  apcrlum.  »  Cclsus  :  «  Doindc  cxigua 
pcnicilla  inlcrponcinla.  »  Sic  in  Th.  L.  L.  Nos  vulgo 
taste  dicimus,  ct  forle  idcm  sunt  ac  quas  turundas 
Calo  de  R.  II..  cap.  157,  appcllavlt,  cum  dixil :  «  Et 
si  (Istula  crit,  turunda  introlriidilo ;  si  tunindam 
non  rccipict,  diliilo.  »  Nisi  fortc  sil  cntaptastnato 
penicu'o  idem  ac  inlinclo  in  cataplasmatc  pcniciilo, 
D  ({uod  a  pene,  id  cst  cauda  diciiur,  quin  ex  caudarum 
fxtrcmitatc  fint,  ut  docct  Fcslns  in  V.  Penem.  So- 
lcnt  cnim  vulncra,  ut  mollius  tractcntur,  hujusmodi 
vel  ponicillis,  Vfl  spor^glis,  olco  uitgticntoque  liniri. 
r.t  hoo  poiius  es.«se  ad  incntcm  Paulini  vilclur,  qui 
laiKC  inipcxa;  ligno  conjungit  cataplasmatum  penicu- 
lu:;). 

*'  Vita  livit,  ct  non  tnorietur.  \/ cus  E/.cchlclis  ha- 
1(1  vila  nivf,  (jiiod  coiisonans  est  cum  sequenti  «o>r 
worictur.  Al  Paulinus  Iiic  cl  infra  semper  vita  vivit. 
Au  quia  ([ui  vita  lidci  ^ivil,  qui  rccte  credit,  morte 
perpetua  non  morictur  juxta  illu(i  evangelicum  :  (fui 
crediderit,  et  baptizntus  fuerit,  snlrus  crit?  quod  la- 
men  ita  intelligendum  est,  si  fidein  opcribus  teiiel. 
liinc  inforius  (te  iinpio  ttwrte  morietur,  et  non  vitit^ 
i«l  csl  niorle  moricMiir  in  fuiuro,  quia  (lamnal  itur  : 
non  vivii  nunc,  (jui  i  malc  crciiil,  ncc  vivit  Deo  :  qui 
icro  nrn  crrdidrrit  cntuictnnnbiiur  M.irc.  xvi,  1G. 


5:7  S.  PAULIM  PATIUARCIl.E  AQUiLEIENSIS  548 

verumque  homijicni  vcracitcr  de  Spiritu  sancto,  ct  A  robornta.  Praeter  illa  nimirum  quoe  aut  nulllus  esse 


Maria  virginc  natum,  unum  cumdemque  Dcum  ,  et 
bominem,  unum,eumdcmque  Dei  hominisque  Filium 
cx  utraquc ,  el  in  utraque  natura  unum,  non  duos 
Deos  :  nec  duos,  scd  unum  Filinm  Dei,  vita  vivit  ct 
non  morictur.  Si  crediderit ,  ait  Apostolus,  in  corde 
tuo  Dominum  Jesum  Christumy  et  ore  tuo  confessus 
fueris  quod  Deus  suscitavit  eum  a  mortuis ,  salvus  eris 
{Rom.  X,  9).  Qui  vero  biberit  ex  hujus  Scriplune  ca- 
lice  ore  perildo,  cordc  pessimo,  mente  perversa,  et 
pracsumpserit,  quemadmodum  hoereticus  iste,  pcrGda 
voce  garrire  Dominum  noslrum  Jesum  Christum  pro- 
pter  magnum  pietatis  sacramentum,  nuncupativum 
Deum  cl  adoptivum  filium,  hic  morte  morietur ,  et 
noo  vivit. 


momenti,  aul  ad  hanc  rem  conveoientius  pertinere 
non  vidcniur,  et  idcirco  nostro  se  refutabant  faciW 
lime  stylo  suscipicnda. 

Denique  etsi  non  pretiosis ,  quia  non  mondis  a 
sorde  pcccati  manibus,  dc  sacris  tamen  pretiosa  Scri- 
pturarum  thesauris  Irium  horum  oblata  libronim 
munuscula  i>  ante  prtcsepe  Domini  mei  plcno  suppli- 
ciquc  offerre  corde  optime  judicavi :  juxta  iilud  quod 
Domini  lege  cavetur :  Non  apparebis  ter  in  anno  ta- 
cuus  in  conspectu  Domini  Dei  lui  (Deut,  xvi»  16). 
Ideoque  indignum  duxi  ter  in  hoc  anno ,  qui  tolum 
pnesciitis  yitx  lypice  lempus  dcsignat,  vacuus  in 
conspectu  Domini  mei  apparere.  In  hoc  utique,  ul 
planias  dicam,  conscientix  roeae  anno,  qui  pcr  qua- 


Igitursaluberrimis  venerabilium  incitantibus  litt&-  B  tuor  cardinales  virtutes,  id*est  prudentiara,  tenipc- 


rarum  vestrarum  imperiis,  quatcnus  juxta  parvitatis 
meae  inteliigentiam ,  licet  pigrioris  ingenii  obsistat 
possibilitatis  facullas,  scribere  tamen  quse  me  con- 
tingit  pro  causa  fidei  contra  pestilentes  pravi  com- 
menli  objcctiones  qualicunque  iion  renuo  stylo.  Scio 
enim  qui  dixit :  Aperi  os  tuum,  et  ego  adimplebo  illud 
(Psal,  Lxxx,  9).  Suspicari  dcnique  probabilia  rerum 
extorquent  judicia,  aiio  fortc  tempore,  aut  per  semet- 
ipsum,  si  vita  comes  fuerit,  aut  per  complices  suos, 
si  ipse  ab  hac  luce  justo  Dei  fuerit  subtraclus  judicio, 
hujus  nimirum  virulenta;  slirpis  fruticcm  redivivo 
conari  ramnifero  serere  in  virgulto  {IV  Reg.  iv,  16). 
llnde  ct  culpa  morosx  dilaiionis  in  respondendum, 
quoniani  ex  causa  contigil  neccssario  interventa :  id- 


rantiam,  fortitudinem  el  justiiinm,  quasi  per  quatuor 
redeunlia  in  scse  revoM  lempora  supputatur.  Quippe 
per  quinque  exteriores  corporis  sensus,  qui  in  se  (hi- 
cti  dcnarii  numcri  summa  [Forte,  summam]  coficlu- 
dunl ;  quibus  additis  duobus,  hoc  cst  aniuuc  caniit- 
que  substantia,  efnciuntur  simui  duodccimus,  taiH 
quam  per  duodecim  mensium  diflfcrentias  lunares 
vicissim  sxpius  redivivos  explicKt  cursiis.  llis  ctiam 
adjiciuntur  Ircs  naturalium  morum  principales  efTe- 
ctus,  cordis,  animx,  menlis :  ul  cst  illud,  extoto 
corde  tuo,  ex  tota  anima  tua,  et  cx  tota  mente  tnm 
{Marc.  XII,  50).  Per  quos  ccntcnariiis  ter  ductus  ter 
centenarii  numeri  figuram  dcpingit.  Qiiibus  uimirum 
connecluntur  sex  morales  sctatnm  distinciiones  «,  id 


circo  impctrandam  veniae  flduciam  non  tilubabitur  ^  C  estinfantia,piieritia,etC2elera:  qui  scxies  |ier  decem 


spes  postulanii  negligentia;  de  torpore  frustrata. 
Pnecavens  igitiir  in  futurum  ,  non  ab  re  pulavi  pcr 
singula  qu;cque  qux  in  qualibetcunquc  litteris  cjus 
contra  catholic^  fldei  rcgulam  inspiciuntur  inserta, 
et  Scripiurarum  admodum  testimoniis,  et  ralionabi- 
liter  duntaxat  juxta  humance  possibilitatis  efTicicn- 
tiam  dispulalionibus  obviare.  Si  qua  vero  bene  in 
his  prolata  habentur,  noslris  persistant  assertionibus 


mulliplicati  sexagenarii  nuineri  sumnia  [Forte  ei  hic 
summamjdeformant.  liis  namqiic  inseruntur  diverst- 
rum  rationabiiium  cogitationum  distincla;  niorum  per 
gradus  singulos  qualitates ;  veluti  suiit  spes,  rides,cba- 
ritas,  ct  his  similia.  Qu:c  quasi  inultorum  dicrum 
calculatius  quanlitas  nitmeri  multipiicata,  veliiti  in 
trecciitorum  sexagiiita  ^  et  scx  uicruni  anni  noslri 
altitudo  consurgit.  lluic  forsitan  perfectionis  anni 


•  Non  titubabitur  spes.  Est  idem  ac  titubabit.  Sed 
hujusmodi  styli  vitia  ne  tc  morentur,  quia  Paulino 
satis  erat  ad  inteliectum  ,  non  ad  Latinam  rcgulam 
diccre. 

b  Trium  librorum  munuscula  ante  prwsepe  Domini 
mei  o/ferre.  Respicit  ad  tria  Magorum  munera  Do- 
miiio  oblata.  Matth.  ii,  41.  !>  tum,  seniorum  hos  excedciitium.'  Nec  dissentit  Ari- 

«  Sex  a?tatum  distinctiones.  Non  omnium  una  sen-      stoteles  Rhct.  lib.  ii,  cap.  15,  tex.  i,  inquiens:  c^ta- 
ientia.Censorinus  dcDie  natali  c.  14,  ait,  cVaronem  *  '       '  *  '*  o._  _?._ 

<iuiiique  xtatis  gradus  aequaliter  putare  esse  divisos ; 
unumquemquc  scilicet  prxter  cxtremum  in  annos 


gentium,  mcdiorum,  senum.  »  Qiijc  cst  ctiam  mens 
Pytbagorx,  apud  Lacrtium  lib.  viii.  Servius  TulUus, 
ul  ex  Tuberone  narrat  Geliius,  Noct.  Attic.  lib.  x, 
cap.  28,  trcs  tanlummodo  aetates  faciebat,  puerorum 
usquc  ad  anniim  dccimum  scpiimum;  juniorum  ab 
anno  decimo  scptimo  usque  ad  quadragesimum  sex- 


15.  »  Macrobius  in  Somn.  Scipionis  pro  scptenario 
slal.  Ait  enim  lib.  i,  cap.  G :  c  llic  cst  immerus,  id 
cst  scptcnarius,  qui  homincm  concipi,  formari,  edi, 
vivere,  ali,  ac  per  oinncs  aetatum  gradus  tradi  sene- 
cUb,  atque  omnino  constare  facit.  >  Vidc  haec  ibi  fu- 
sius  explanata.  Apud  Pbilonem  Judoeum,  lib.  de 
mundi  Opificio ,  Hippocrates  septem  quoque  gradus 
^tatis  hominis  facit.  Solon  autem  decem,  cujus  ibi- 
dem  Philo  recit;U  elegiam  hanc  partitionetn  continen- 
lem.  Sanctus  Ambrosius,  episl.  44,  classis  1,  edit. 
noviss.,  ex  Hippocratis  sententia  pro  scptempiici  di- 
visione  ita  concludit :  c  Est  ergo  infans,  puer,  ado- 
icscens,  juvenis,  vir,  veteranus,  senex.  >  Galenus 
apud  Ceiium  Rhodiginum.  Antiq.  Lect.  lib.  xix,cap. 
31 ,  xtates  staluit  omniiio  quatuor :  c  juvcnum,  vi- 


tes  autem  sunt  jiiventus,  vigor  (sic  verlit  Sigonius« 
at  Majoragius  adolescentia,  media  a^tas),  scnectus. « 
Ex  his  vides  non  unam  csse  omnium  senlentiam  de 
setatum  vit;e  nostne  divisione.  Pauliniana  divisio  om- 
nium  optima  vidctur.  Eienim  nccexcedit,  necdell- 
cit ;  quo  vitio  qusB  supra,  et  quae  infra  hunc  nnme- 
rum  sunt  laborarc  vidcntur. 

^  In  irecentorum  sexaginta  et  sex  dierum  anm  no- 
stri  altitudo  consurgit.  Numerus  dierum  quibus  annos 
constat ,  communiter  non  est  nisi  trecentonim  el 
sexaginta  quinque ,  additis  horis  quinque  ei  minnlii 
quadraginta  novcm.  Quae  additio  horarum  origioem 
fecit  anno  bissextili,  qui  habel  dies  560.  Haec  omnia 
satis  nota  omnibus  in  discipiina  temporum  vd  leiiter 
versatis.  Uinc  patet  quaerenti,  quot  dies  annus  com- 
piectatur,  ex.communiler  coniingenlibus  responden- 
duin  essc,  complecii  dies  365,  non  vero  3b6,  qnia 
tot  non  babet  nisi  quarto  quoque  anno,  com  esl  oif- 


»9  GONTRA  FEUCCM  URGELLITANUM  LIBRI  iU.  —  UB.  L  S50 

coronx  Psalniista  Deo  commtiinorat  benedixisse,  al-  A  anno  hxc  ila  inoralitcr  scnliendum  existimo.  Allcgo- 


que  benedicere :  Benedices  coronas  auni  benigmtaiii 
iuiP  {Psal.  LXiT,  l2).  Corona  quippe  auni  est  iierfc- 
clio  consummatas  justitiae.  Qua^  quidem  pcrreclionis 
oorona  non  volentis,  nec  currentis,  sed  benignitatis, 
et  miserantis  est  Dei  {Rom,  ix,  46).  Unde  et  campi 
Dci,  hoc  est  humilium  electorum  menles,  non  a  se- 
melipsis,  sed  ex  benignitate  miserantis  Dci  imple- 
bontur  ubertate.  In  hocnempeanno  diTinae  benignita- 
tis  clemcntia  ubertatis  97  abundantiam  largiente,  ut 
ler  non  apparerem  vacuus  in  conspectu  Domini,  tres 
in  nomine  sanctac  Trinitatis  libros,  licet  iiiculto  edi- 
ios»  non  abnuo,  stylo,  in  gazophylacio  tamen  san- 
ctnarii  fideli  recondere  manu  festino.  De  boc  igitur 

sextilis.  Qu£  cum  ita  sint,  qui  fieri  potuit,  ut  Pauli- 
Dus  nosler,  quem  hxc  cerle  non  laiebant,  non  una 
Yice  de  anni  diebus  inentioncm  faciens  in  hac  epi- 
stda,  coininemoret  semper  dies  566  ?  Fateor  me  hu- 
JDS  rei  novitale  perculsum  paulisper  lucsisse.  Sedcum 
nifaj  persuasum  esset,  inscitia  peccure  non  potuisse 
in  re  pncsertim  tain  nota  Paulinum,  nihil  aliud  tan- 
-dan  ceiijicienduin  esse  eiislimavi  quam  a  Paulino 
•criplam  esse  epistolain  hanc  anno  bissextili,  et  nu- 
menim  dierum  ab  eo  memoralum  fuisse,  habita  ra- 


rice  autcm,  qui  a  Redemptore  nostro  secius  \Forie, 
sanctius]  sacratiusque  datur  inlelligi :  in  quo  diiode- 
cim  aposioli  quasi  duodccim  mcnscs,  omnesque  elccti 
ejus  veluti  multorum  dienim  sumroa  per  hoc  [huncj 
tacratum  numerum,  trecentorum  \idelicct  sexaginla 
et  sex,  qui  quasi  in  uno  conglutinati  corpore  conti- 
RCntur :  ipse  insinuat  qui  per  Isaiam  prophctam  de 
semetipso  protcslatiir,  dicens :  Spiritut  Domini  super 
mey  eo  quod  unxerit  Dominut  me :  evangelizare  pau» 
peribut  mitit  me,  prwdicare  annum  aeeeplabilem  Do- 
mino,  et  diem  redemptionit  Dei  nottri  {Ita,  lxi,  1,  2). 
Amen. 


B  tione  anni,  quo  scribebat.  Hac  posita  conjectura» 
quam  a  nemine  improbatum  iri  confldo ,  certo  statui 
mihi  posse  videtur  annus  quo  data  est  epistola.  Is 
vero  annus  796  fuit,  qui  apprime  convenit  cum  aliis 
circumstantiis.  Nam  libri  hi  sine  dubio  scripti  sunt 
post  coiicilium  Francoford.  an.  794,  et  ante  an.  799, 
ut  in  dissertat.  de  hxresi  Felioiana  dicetur.  NuiJus 
auiem  alius  aiinus  inter  hos  terminos  fuit  Lissextilis 

Encterquam  796.  Ergo  eo  anno  scriptam  esse  episto- 
im  teuendum  est. 


99  SANCTI  PAULINI  CONTRA  FELICEM 


LIBER  PRIMUS. 


CAPUT  PRIMUM. 

LameHta  dolentit  EccleticB  proponit. 

Uuins  ejusdemque  praxineutis  columbae  {Cant.  ii, 

iO),  elccUcque  genitricis  sux,  hctantis  ac  dolentis 

vox  nostra   famoso  audita  est  in  tcrra  prxconio  : 

Nunc   autem  exaltavit  caput  meum  ttiper  immicot 

meot  {Ptal.  xx\i,  6) ;  et :  Nunc  autem  derident  me 

jumoret  tempore,  quorum  non  dignnbar  patres  po- 

were  cum  canibus  gregit  mei  (Job,  xxx,  1).  Qux  qui- 

dem  alio  in  tempore  variis  undiquc  ob  teneruui  pul- 

lorum  incommoda  circumvallata  angusiiis,  remini 

icitur  niniirum  dicrum  adolesccnlio;  suse    {Ezech, 

XTi,  22) ;  quando  cnixa  soper  fratruelem  suum,  ala- 

cri   securius    pcctore   IxtaLatur.  Optaiitis  quoque 

vocis  oHicio,  ab  ipsis,  ut  ita  dixeriin,  scaturicntibus 

iDtemoniin  visc43rum  secrctalilius  flal:ris,  redundap- 

tia  oris  colloquia  usque  a«l  colli  ineilium  confluxisse 

(/m.  ixx,  28),  nullius    dubii  dicti  adversa  resistit 

ofajeclio  :  Ac  pcr  hoc  more  torrcntis  mellis  ct  bu- 

tyri  per  verba  precantia  morosx  retraciationisprne- 

tCDdit  oraculum.  Quit  inquit,  mihi  tribuat  ut  tim 

JHXfa  mentet  prittinoty  tecundum  diet  quibut  Deut 

tutodiebat  me  f  Quando  tplcndebat  lucerna  ejut  tu- 

ftrcapui   meum^  et  ad  lumen    ejut    ambutabamin 

ieiubrit  ?  Sicut  fui  in  diebus  adotescentia:  mea*^  quan' 

tfo  tecreto  Deus  erat  in  tabernaculo  meo  ?  Quando 

W  Ommpotens  mecum^  et  in  circuitu  meo  pueri 

iKt  ?  {Job.  XXIX,  2  uq.)  Ilis  Ita  et  hujuFmodi  pleno 

graiulantique  corde  prosperis  recensitis  favoribus, 

protinus  ad  querelosa  sese  vertit  lamenta  discrimi- 


C  num.  Nune  autem,  ait,  derident  me  junioret  fem- 
pore,  quorum  non  dignabar  patret  ponere  cum  eani-» 
but  gregit  mei  :  quorum  virtut  manuum  erai  miki 
pro  nihito,  et  vita  ipta  putabantur  indigni :  egestaie^ 
et  fame  steriteSy  qui  rodebant  in  solitudine^  squaten» 
tes  catamitate  et  miseria  :  et  mandcbant  herbat  terrce 
et  arborum  corticet :  et  radix  juniperorum  erat  ei» 
bus  ittorum.  Nunc  autem  in  eorum  canticum  verta 
sum,  et  facia  sum  eis  in  proverbium^  elc.  (Job,  xxx, 
i  seq,) 

CAPUT  II 

Ha^rctici  hostes  Ecctcticp^  fitH  diaboli. 

Oui  sunt  isti  lascivientes  centum  annorum  juve- 
ncs  ?  (Isa.  Lxv,  20.)  0  pulclierrima  mulierum  qui 
D  sunt  isti  ?  0  unica  genitricis  tuae  !  (Cani.  vi,8.)  Co- 
lumba  propter  sancti  spiritus  septemplicia  donorum 
charismata  :  speciosa  in  sanguine,  candidata  in 
lavacro,  soror  in  funiculo  charitatis,  proxima  iii  so- 
cieiate  assumptoi  natnne,  suavis  in  dcliciis  Scripln- 
rarum.  Q:ii  snnt  isti  qui  maledictum  centenarii 
pueri  ncqueunt  cfTugere  ?  Quos  tam  liberae  auctoH* 
tatis  fiducia  indignos  simplicium  canum  gregis  laf 
socios  judicasti  ?  Quoniam  sancti  gregis  tui  sint  sa- 
cralissimi  canes,  cuidam  patrum  tuorum  [A/.,  suo- 
rum],  pro  quibus  nati  sunt  tibi  riiii  (Psat.  xlit,  17), 
contigit  nos  vaticinio  didicisse.  Concrepat  enim 
Davidici  carminis  hujusmodi  decachordo  Psalterium : 
Ungua,  inquit,  canum  tuorum  ex  inimids  tuh  ab  ipso. 
Viti  sunt  ingressus  tui  Deus  {Pnt.  lxtii,  24,  25). 


551  S.  PAIILINI  PATUiARCUifi  AQUILEIENSIS  ^%^ 

kli  igilur  fainosissiini    c.uies  *,  qvi  ingrossus  Dei  A  voluil  desipnarc.  Qualcnus  ex   hi:ji:s    sifiiililudinis 


tiiOt  visi,  pnsloiis  oriicium  er;i:a  c;iul;is  ovium 
Don  imincriio  ccrtum  csl  prociil  du!  io  luodo  fungi 
niirabili  :  qiii  crudeiium  boliuaruni  raiiiem  sanctis, 
si  dici  liccat,  procul  a  niandrilibus  ^  gregum  cocr- 
ecre  latratibus  no:i  periiinescunl.  Qai  autem  ilii 
sunt  tioruni  rcbcllium  juvennm  palrts,  quos  te  pu- 
dull  cum  vcneraudis  canibus  gregis  tui  ndscisccre, 
adhuc  quxrimus ;  et  qu.trrenlibus  nobis  jam  sese 
pandit  auimus  inveniendi.  An  non  a:Hiqui  hxresiar« 
chx  horum  i^estiferorum  dctrabcnlium  tibi  juvenum 
palrcs  cxstiterant  fmibundi  ?  .\rius  sciliccl,  Mace- 
donivis,  SabcUius,  Eui:omius,  Neslorius,  Eulycbes, 
cnm  scquacibus  suis,  quos  fixa  rataquc  caliioiicoi 
(iJei  invectio  a  consortio  venerabilium  cannm  tuo- 


fOi^^mula  pat«mter  daretur  inlclligi  dc  vcncnosa  ramni 
radicc,  spinosa:  myricie  c  virgulwuni  prodisse  vcne- 
ficum.  Talium  fortassis  progenitoruni  iniquitatem 
Scriptura  Domini  commcmorat,  usque  ad  terllam  et 
quartam  gencrationem  in  fiiios  rctorquendam.  Ta- 
lium  utique,  nec  ambigi  ordo  pcrmiltil  vcrincae  ra- 
tionis,  qui  per  imitationem  pesliferam  perfidorum 
patrum,  filii  nuncupanlur.  Ilorum  igitur  convenien- 
lius,  ut  arbitror,  quam  c^rnalium  crediderim  filiot 
patrum.  Non  portabit^  inquit  Scriplura,  lilim  iniqui- 
tatem  patris ;  nec  portabit  paler  imquilatem  filii : 
anima  qua pcccaverit  ipsa  morietur  {Ezech.  iviii,  ^). 
llinc  est  enim  quod  ipsa  Verilas  Judaeos  in  Evan- 
gelio,  a  principali  parentis   degeneralos  nobililate» 


rum  dignis  animadversionibus  censuit  alienos  ?  Ipsi  B  diabolicos  filios  ore  cxprobrat  mcUifluo.  Ail  enim  : 


haud  dubio,  et  cx  corum  inaledicta  progenie  isti 
propagati  sunt  filii  tenebrarum.  Quin  potius  amici 
Bponsi,  qui  stat,  et  audit  eum,  et  gaudio  gaudct 
proptcr  vocem  sponsi  (Joan.  r.i,  ^9),  doceri  pos- 
sumus  quantocius  documentis  de  qua  radice  morti- 
fen»  danmationis  nefandissima  ista  proles  genus 
ducat  pestiferum  .  100  Genimina^  inquiens,  vipe- 
rarum  qvis  vobis  monstravit  fugere  ab  ira  ventura  ? 
(Luc.  III,  7.)  Translato  qaippe  vocabulo  parentem  et 
tobolem,   allcrum  in  vipera,  in  genimine  alterum 

«  Isti  famosissimi  canes.  Hanc  canum  allegoriam 
\idelur  Paulinus  accepisse  a  divo  Grcgorio,  lib.  xx 
Moral.,  cap.  9,  exponente  illud  Job  a  se  prxcita- 
tum  :  Qttorum  non  dignabar  patres  ponere  cum  cani- 
bus  gregis  mei. 

^  Procul  a  mandrilibus.  Sicnt  ab  ove  ortVe,  ita  a 
mandra  mandriie,  verbum  alias  iuusitatum,  derivat 
Paulinus.  Latini  mrindram  pro  copia  jumentorum 
u^urpant.  Martialis,  lib.  v,  v.  202,  epig.  xxui : 

Vixque  daiur  ioiigns  innloriim  vincerc  maodras. 

Sod  ct  pro  stabulo  qno  jnmcnla  includnntur,  verbum 
quandoque  ;icccplnm  :  II.  Stcph.  Tb.  L.  G.  tom.  IV, 
col.  1115:  <  Mcb9/36c  stabuluin  scu  claustruni  est 
septum,   quo  nocui  claudnnlur  pecora.    Ilesycbio 

uavopatcsunl  crnxoi  ^ogjv  x«c  Ittttwv  cgxt},  necnoil  fpay- 
fio«  :  pr.ctcrca  v/Rif,  sylvje.  Expdnilnr  non  solum 
filabuliiin,  caula,  scd  cliain  spelunca  :  item  locus, 
in  qiio  torcnraria  sunt  et  uv£  exprimnntur.  Quin  et 
/iaj3tiytJta  affertur  pro  caula.  •  Pro  claustro  a  La- 
linis'  usurpalum.  In  ludis  enim  latrunculorum,  se- 
puim  quo  ten','banlnr  clansi,  mancira  diccbatur,  ut 
innuit  in  poemalio  Lncani  ad  Calphnrnium  Pisonem 
dc  hoc  ludo  loqucntis,  prxserlim  v.  191  : 

L't  cilus  Plfracla  prorumpat  [n  3gm'na  mDndra. 

Ex  quo  inlelligcs  illu  1  Martialis  lib.  vii,  v.  550, 
cpig.  71  : 

S  c  vincas  Novinm.iiio  PiiMi:niqn« 

Mandris  el  vilreo  ialruiie  clan^o.s.  ^ 

llinc  a  mandra  mandrifa^  monacbi,  cl  abbatcs  cis 
presidenlcs  archUnandriUv  ('icti  sunt,  q;:ia  ab  ini- 
iio  monachi  in  spebincis  vel  seplis  locis  ciandc- 
baninr  ceu  in  mandra.  Et  monasicrinm  aliquando 
mandra  dtclum  pluribus  osiendit  du  Cangc,  ei  pr^- 
Bertim  ex  Alcumi  lib.  ii,  de  Vila  sancti  Willi- 
brordi  : 

Circiiit  {«tdrco  ffgil  hoc  tnlaminc  iTiaridrn!i . 
MoiDiiiibus  rnerittS  ut  Cbrisli  augerel  ovile. 

Non  nimium  ab  hac  dcrivatione  distat  id  quod  ap;id 
eiimdeni  habct  nuda*us,  ncnipc  inonosteria  mnndras 
^oia,  1  a  grege  monnchoriim,  nii    ccii  mandr^v^  id 


\os  ex  patre  diabolo  estis  (Joan.  viii,  44).  £t  ob 
quam  causara  ita  dixerit,  manifcstius  declaral,  com 
protinus  subinfcrt  :  et  opera  palris  vestri  vuUis  f«- 
cere.  Ille  enim  homicida  erat  ab  initio  (Ibid.).  In  qul- 
bus  verbis  luce  clarius  datur  iiitelligi,  non  eos  na- 
titraliler  <>,  aut  tanquam  ab  eo  «  conditos,  vcl  etiam 
per  adoptionem  ',sedob  imitandas  ^  diabolicx  frao- 
dis  versutias,  filios  eos  diaboli  rectc  voluil  ^  nua- 
cupari. 


est  ovili  prxsint  pastores  abbates.  i  Archimandrita- 
rum  meiitio  fit  can.  7  concilii  Forojuliensis  a  Paa- 
linocoacti.  Si  quid  nlterius  hujusmodi  avcs,  vido 
ibi  in  notis  lit.  a. 
Q  c  Myricce  virgultum  prodisse  vcneficum.  Optima 
quadrat  allcgoria.  c  Myricas  cnim,  ait  Plinios,  lib. 
XIII,  cap.  21,  infelicia  ligna  vocamus.  .  .  qiia  indo- 
mum  iliata,  difficiles  partus  fieri  produnt,  niortesque 
miseras.  >  Hinc  de  Magis  Pcisarum  Strabo,  Geogr. 
lib.^xv  :  <  Imprecatioiics  faciunt,  inquit,  fascico- 
lum  virgarum  myricinarum  tenuium  tcnentes.  » 
Equidem  Jcremi%  xvii,  5,  ii,  de  percaiore  maiedi- 
ctionibus  divinis  obnoxio  dicitur  :  MalediLtus  homo 
qui  confidit  in  homine^  et  ponil  carnem  brachium 
snum,  et  a  Domino  recedit  cor  ejrnt.  Erit  cnim  qwid 
mtjrlcce  in  dcserto.  Plantula  quidem  mali  oroiais, 
quippc  TrfievxafiTTo;,  afiatimque  infructuosa  Tocauir 
Nicandro  lii  in  Theriacis,  v.  GI2  : 

Cai  /ivpixy];  ).a^co  viov  novaxa^oTrea  O^fivov. 

Quibus  cniin  aliis  a!((uius  convcidre  possunt  isU) 
quam  hi:j;isniOili  viris  bic  a  Paulino  pcMslriclis? 

d  Noncos  nnturalilcr.  Lt  somniabunt  ArchonticJ, 

ry  qni  dicc!  ai:l  dial»ol".in  «  ad  Ev;;ni  accessisse,  et  cura 

ca  perinde  ac  vir  cuin  miilit  rc  solel,  consuctudinem 

babitibsc,  dc(iuc  ca  (laiitum  el  AbcUiin  suscepisse,  > 

conlra  (}uos  lege  sa.icluin  Epiphaniuin  ad  ha.'rcs.  xl. 

^  Ant  lauqunm  ab  co  condif.os.  Lt  vole!'ant  Ma- 
nicbivi,  quorum  insaniam  rc^iar^nit  sa'pe  Augiisti- 
^    uus,  pnoscrtim  iracl.  xlii  in  Joan.,  n.  10. 

^  Vel  eliam  pcr  adoptioncm.  Cuin  enim  araoris 
actns  sit  adopiio  (unde  Augustinus,  lih.  ii  de  con* 
sensu  evang.,  cap.  5  :  c  Ne(]ue  enim  absurde  qais* 
que  diciiur  non  carne,  sed  chariiate  genuisse,  qiiem 
hiium  sibi  adoptaverit  >  ),  et  diabolus  homines  non 
amore,  sed  odio  prosequalur,  eos  quos  suos  facil| 
mancipiornm,  non  filiorum  loco  habct. 

6  Sed  ob  imitamias  diaboUca:  fraudis  venMtia$m 
Augnsliiius,  tiact.  xlii  in  Joan.,  n.  iO  :  c  Uudo 
hi&jd  filii  dial.oli  ?  imitando,  non  nasccndo.  > 

h    Voluit  nuncuvari.  An  Irgcndnm  roluisse  f 


CONTRA  FELICEM  URGELIJTAMM  LIBRI  III.  —  LIB.  I. 
CAPUT  IIL  A  CAPUT  IV. 


S54 


Dehasreticis  triumphat  Ecclo^a, 
Nimquidnain  infelicissiini  Arii  sociorumque  cjus 
Bon  exstilit  pater  diabolus,  qui  uduiterinr)  complcxu 
Tinilentum semen  perfidijc  in  vul vam  depra vaUe  men- 
tiseorumc«iituefIudit  pestifcro?  Ac  per  hoc  de  tam 
dandesUuo  concubilu  conceptus  formatusque  est 
filtns  perditionis  :  quasi  de  materno  ulero,  procu- 
cJssimx  linguae  obstetricanie  manu,  processii  proles 
aeiernx  gehennx  ignibtis  maiicipanda.  Eodein  neii^pe 
moJo  genuit  simiies  sibi  filios,  sintiiiqiie  vinviiclx 
nltione  piectendos.  Et  quoniain  coacm  quo  illos  ma- 
ledictionis  anathemate  percelli,  si  non  pocitilentix 
obsistat  remedium,  cunctos  qui  coruin  stmt  crrori- 
Inis  irreliti,  fides  sancivit  catholica,  quasi  in  tertiam 


Serpentes  sunt  ha^retici. 
Submersis  i.,'itur  .-F.gypliis  in  mari  Rubro,  in 
quibus  noii  solum  ppccatorum  agmina  sub  unda  ba- 
plisinalis,  verum  cliam  hxreticorura  non  iticonvc- 
nienier  inlellivi  dntiir  [Forley  danlur]  exslir.cla  con- 
tubemia  :  ecce  abcuntibus  nobis,  transmisso  jam 
mari  Rubro,  pjr  vaslam  mundi  sohiudinem,  occurrit 
interim  nobis  serpcnlium  venenosa  caterva,  quae  de 
pesliferis  eonim  ovis  erumpen!,  q'ia;  a!)  eis  in  nido 
sunl  perfidia;  «lereiicta.  De  quibus  ovis  per  Isaiani 
dicilur  :  Ova  azyAdum  ruperunt,  et  telas  uranearum 
texunt,  Qni  ccmedorit  ex  ovis  ejus  morielur^  et  quod 
ccnfotum  est,  entjji!  [AI.,  erumpet]  in  regulum  (Isa» 
Lix,  5).  Sed  ne  tiiueanuir  i>tiusinodi  vonena  serj?cn- 


et  qnartam  generalionem    palernae  iniquilatis  prais-  R  lium,  aspicientcs  ad  xneim^,  quem  Moysos  cxalia- 


tigiain  baereditario  in  filios  transfundilur  juro.  Po- 
lesl  etiam  de  hoc  lertia;  quartxque  generalionis  ca- 
|Hlulo,  aliter  acuti  ingenii  exigenle  101  sopbismaie 
molliplicius  phalerato  '^  themate  explicari.  Scd  quo- 
niam  propter  imminentium  hoslium  bello,  ad  arma 
^tritalia  quanlocius  feslinamus  :  ne  forte  dum  eva- 
gamus  ad  otiosa,  hostium  cunei  dercpcntc  pr.ccipi- 
les  Ecclesiae  valvas  inopinato  infringant  incursu  ; 
idcirco  armato  instantc  niiiite,  vigiliarum  ofiicia 
qoatema  duntaxal  alternatione  distingui  soiertissima 
decreviraus  cura.  Quatcnus  in  vigilia  matulina,  Dei 
jubentis  imperio  elevata  Moysi  manu  Domini  virgn, 
qiKC  triurophalis  expresserat  crucis  vexilla,  subver- 
tat  rolas  curruum,  equites,  et  ascensores  ejus  divina 


verat,  serpentem  (Sum.  xxi,  9),  c(Wisoblur  nos 
eti..m  isdem  prophela,  qui  per  pueri  singularitcr 
nali  infanliam,  exslincJa  aspidum  seu  Lasilisci  mor- 
tifera)  refusionis  meniorat  flabra.  Delcctcbitur,  iri- 
quit,  infans  ab  ubcre  supcr  foramine  aspidiSf  et  ir 
cavcrnam  reguli  qni  ablnctutus  fuerit  manum  suam 
mittet.  Non  octidmt^  et  non  nocebunt  in  uniierso 
monte  sancto  mco  (Isa.  xi,  8).  Huic  eliam  puero  per 
alium  prophetam  dicilur  super  aspidem  et  basiliscum 
ambulabisy  et  conculcabis  leonem  et  draconem  (Psal. 
xc,  15).  Ilinc  alias  de  coJeni  prophcticx  moduh- 
tionis  resonat  luba  :  Spiritus  ejus  ornavit  ccelos  :  el 
obstetricante  manu  ejus  eduaus  est  coluber  tortuosus 
(Job  XXVI,  15).  Qui  vero  sit  iste  admirabilis  infaiis 


potenlla  \iolcnto  impetu  involvat  in  mediis  fluciibus  ^  qui  supcr  foiam  ne  aspidis  delectabitur,  et  in   ca- 


Rnbri  maris  (Exod.  xiv,  24  seq.).  Sumat  quapro- 
plerllaria  prophelissa  tympanura,  quse  quidem  in 
tbtrectalione  Moysi  bominis  Dei,  invidentis  Syna- 
gogaey  in  h(iC  lamen  loco  sanctx  Ecclesicc  typum  ge- 
rebat :  crumpat  protinus  in  voccm  laudis  :  non  qua- 
u  bortanlis  ad  prsellum  concisis  buccinam  concre- 
pet  dangoribus,  sed  victorirc  canticum,  concinen- 
tibus  aliis  mulieribus,  incipiat  ore  gratisono  :  Can- 
iemus  Domino  :  gtoriose  enlm  magnificatus  est  : 
equum  et  ascensorem  dejecit  in  mare.  Adjutor  et 
freleetor  factus  est  miki  in  salutem  (Exod,  xv, 
«0,  21). 

•  Phalerato  thcmatc.  Dorio  illeTerentiiinPhorm., 
T.  id8,  act.  III,  sc.  II ,  dicebat  : 

Adeoue  te  esse  iiicOoMtauiem  atque  impmloiitem, 

{.i'Uaedria  , 
Ut  phaleraiis  dicUs  ducas  me. . 

Donatos  hic  :  t  Phaleratis  diciis,  id  cst  honeslis, 
atqiie  omatis.  i  Adverie  qua»  diximus  aiibi,  nenipe 
io  notis  ad  conciliura  Forojulieiise,  §  7,  iitt.  ». 

Id  toto  ferme  hoc  opere  ea  servaiur  scribendi  ra- 
tio,  ot  in  coropositione  verborum  integrae  serventur 
particulx  imde  coraponuntur.  Quod  ad  veterera  or- 
^N^nilhiara  propius  accedit.  Nain  si  pauca  excipias, 
ibi  asper  cancursus  raulari  litleraria^  cuphonix  gra- 
lii  jnbebat,  id  fere  semper  observarunt,  ut  conslat 
pra^ipae  ex  numis,  et  inscriptionibus.  Si;d  de  his 
consuie  grammalicos,  et  semel  monuisse  snfticiat. 

^  Invenianiur  ab  eis^qui  o/fucentur.  Sensus  ob- 
Bcorior  :  crediderim  tameu  hoc  sigiiilicare  :  cnvcn- 
dum  scilicet,  ne  qui  fiJeles  invenianlur  ab  eis  per 
eampestria  evagantcSf  qui  fidcles  ab  iis  offucenlur. 


vernam  reguli  manum  suam  misil,  angelo  pastori- 
bus  insignia  naliviiatis  ejus  evangelizante  diiiici  : 
InvenietiSj  ait,  infuntem  pannis  involutum,  etpositum 
in  pra^sepio  (Luc.  ii,  12);  cuique  mullitudo  militice 
coelestis  exercUus  consona  coucinunl  vocc,  diccntcs: 
Gtoria  in  excelsis  Deo,  et  interra  pax  hominibus  bo- 
nw  voluntatis  (Ibid.  M).  El  quoni;sm  certum  est  in 
univcrso  Domini  montc,  quae  [Vortey  qui]  est  Ec- 
clesia  Dci  vivi,  non  possc  horum  peslilentix  flabra 
nocere  :  cavendum  sumTncpcre  est,  ne  forte  per 
campestria  evagantes  invcniantur  ab  eis  qui  ofl^u- 
ceniur  ^.  Unde  necessario  exislimo  ad  moutaua  oni- 

Porro  pro  o/fucentur  legendum  fortasse  offocentur. 
D  0/fucare  enim  est  Festo  aquam  in  fauces  ad  sorben-' 
dum  dare^  quod  non  facit  ad  reiu  prscsentem.  Al 
vero  offocare,  uti  su/foco,  a  faiicibus  deducllur  non 
absimili  significatione.  L.  Fiorus  lib.  ii,  cap.  2,  c  Cum 
offbcandas  invicem  fuufes  prabuissent.  i  Quo  verfco 
usus  est  ctiam  Anguslinus  lib.  v  Cotifess.,  cap.  2: 
c  Sed  me  niaxime  captuin,  et  off^ocatum  quodam 
modo  dcprimel  ant  corporalia  cogitnnlcm  inoles  ilKe, 
sub  quibus  anhelans  in  auram  lua.'  veiitalis  Iiqi4i- 
dam  et  simplicem  respirare  non  poleram.  >  Quod 
non  male  de  scfpentinus  dictum  videtur,  cuiu  ct 
Virgiiius,  JEneid.  lib.  ii ,  v.  218,  Laocoontein  ab 
anguibus  ita  obstrictura  describat,  ut  suffbcaretur  : 

Bis  mediiim  ainp!exi,  bis  cullo  sqnameacircum 
Tcrga  daii  :  Sr;pcTauL  capiie,  ei  ccrvicibuh  alils. 

Offucare  igitur  Paulino  esse  videtur  idom  ac  offocare^ 
Vfjl  su/focare;  qnod  et  de  serpentibus  dici  posse 
exemplo  Virgiliano  didietmus. 


355  S.  PAULIM  PATRIARCIIiE  AQUILEIENSI5  556 

ncs  reducerc,  ne  ioler  profunda  vallium  aberrantes  A  ca,  cui  consenserat,  fiJei  regula  spop<indit  se  per- 


praerupla,  mall  aliquid  patiantur,  insuspccto  subito 
pro  irruente  latrone. 

102  CAPUT  V. 

Conqueritur  de  Felice  fmdifrago  concHiis  quibus  et 
Caroius   Magnus  et    ipse   Paulinus  interlucrunt. 

Ilis  ila  digesiis,  openc  prctitim  duximus  de  ge- 

ncre  transcundo  ad  specicm,  ac  de  gencralis  coiisor- 

tii  communione  ad  proprii  rcracarc  juris  privile- 

gium.  Aggrcdiainur  ergo,  divinis  per  omnia  suflulti 

pncsidiis,  hunc  pudoris  inscium  virum,  qucni  °  pa- 

laestni!  jamdudum  dcvictum  ceitamini,  gercndarum 

rerum  qualitas  efTicaciter  certis  approbat  documen- 

tis.  Nunc  autem  temerario  ausu,  nescitur  cujus  in- 

stinctu  [Al.  inlinclu],  rediviva  reparare  niliturbella. 


petua   immutabilitate    mansurum.  In    boc  quippc 

gymnaslicae  disputationis  confiictu   contigit   eiiam 

humillimsc  nostrae  parvitatis  pcrsonaliter  pracsen- 

tiam  adfuisse.  Proh  dolor !  heu  !  quam  terribile  &o- 

nat  quod  dicilur  !  Foedus  cum  Deo  percussum,  quod 

impune  irritum  non  transcucurrit,  buroanae  pra&- 

sumptionis  audacia  usurpativa  conqneritur  fraade 

rcsolutum.  Sed  hxc  divini  sunt  arbitrii  reaervanda 

judicio. 

CAPUT   VI. 

Perstringit  Feiicem  tanquam  proeiii  desertoremj  H  iil 

tepidumy  evomitum. 

Ruplo  igitur  buj  us  tam  revercndae  ratseqae  stipu- 

lationis  paclo,  ad  campum  certaminis,  Domini  Qbh- 


Oblitus  pnctcrca  f(Bderis>  jurisjurandi  quod  cum  B  sistente*virtute,  improbus  rcdire  bellator  fcstinat. 


Deo  pepigcrat,  candidis  miliium  angclorum  circum* 
fusis  catcrvis.  Sed  neque  humancc,  ut  pulo  raililix 
huic  expectaculo  ^  defuit  mullitudo.  Pncscrtim  cum 
in  conspectu  venerandi  principis  vcntilaretur  hujus- 
cemodi  controversia  quxstionis.  Nam  taclis  sacro- 
sanctis  Evangeliis,  jurojurando  prolcstatus  cst, 
quemadmodum  tunc  temporis  sinccrissimse  fidci 
exigcnte  censura,  suppresso  silentio  obscurx  obmu- 
tuit  garrulitas  disccptationis  :  nullius  unquam  dein- 
ceps,  nulloquolibet  titulo  quidam  [Forte,  quidquam] 
refragativo  molimine  rcvolverc  quxstionis ;  sed  in 

•  Inscium  virum^  quem  paiccstnSy  etc.  Periodus 
satis  viliata.  Legebalur  inscio  visum^  quod  advertit 
primus  editor,  et  reposuit  in  margine  inscium.  Sicuti 


Miror  qua  fronte.  Nam  si  de  castris  Doroinicis  roi- 
liticc  stipcndium  asseculus,  quasi  probatiis  athleu 
exercilabatur  ad  arma,  regis  utique  notatus  insignir 
bus  ,  non  debuit  prxliantibus  advcrsus  se  terga  pray 
bere,  ut  nec  fugne  poUus  ^  latibulo  palpitans  intcr 
frutcta  liber,  nec  fortis  in  bello  persistens  prjccona- 
retur  famosus.  Ex  quo  non  immerito  res  claruit 
coniigisse,  ut  pnccinctus  armis,  destitutus  forte 
fugx  pncsidio,  a  persequentibus  caplus,  proprio  seae 
subdi  judicio  capabili  ditione  «  triumpbatoribus  non 
vcrcrctur.  Obliviosus  Rcgis  Domini  Sabaoth  auditor 

concilio  an.  794,  cui  itcm  interfuit  Paulinas,  et 
tertio  damnata  est  hxrcsis,  nt  annalistx  Franconim 
uno  ore  faientur.  Jure  igitur  Paulinus  de  foedifrag^ 


pro  qui  devictus^  reposuit  quem  devictum.  Ilic  quo-  ^  Felice  conqueritur,  cujus  datae  fidei  sacramenti  ipse 
qae  palcestri  certamini  cmendandum  videtur,  et  re-  ^  aliquando  susceptor  inter 

ponendum  palastrce  certamini,  vei  palcestrico  certa-  

mini.  Cxtcrnro  scite  vocat  paiastrce  certamen  disce- 

Stationem  cum  Feiice  habitam ;  naro  pabestra  signi- 
cat  noo  modo  locum  ubi  athletae  pugilesque  exer- 
centur,  scd  et  locum  in  quo  philosophi  disputant. 
Vitruvius  testis  est,  lib.  v,  cap.  2 :  c  Gonstiiuuntur 
(loquitur  de  palxstra)  in  tribus  porticibus  hexcdr» 
tpatiosae  habentes  sedes,  in  quibus  philosophi,  rhe- 
lores  reliquique  qui  studiis  delectantur,  sedentes  dis- 
patare  possint.  »  Sed  et  apud  rhetores  mediuro  di- 
«endi  genos,^  inter  scilicct  nirois  nervosum  et  nirois 
elurobe,  palcsstrieum  roetaphorice  dicebatur.  Hinc 
CUcero  in  Bruto,  sive  de  claris  oratoribus  hoc  ^e- 
nere  orandi  laudans  Demetrium  Phalerearo  sic  aie- 
Juit :  c  Phalereus  successit  eis  senibus  adolescens, 
«niditissimus  ille  quidero  horum  oronium,  sed  non 
lam  armis  institutus  quaro  pakcstra.  >  Non  armis, 
id  est  non  vehemens  acerque  in  dicendo,  ut  roilites. 


intererat,  et  ut  ita  dicam, 
que^ter,  ut  hic  testatiir.  Porro  hinc  evincitur  priino 
interfuisse  Pauliiium  conciliis  pnecedentibus  in  caa- 
sa  Fclicis ;  secundo,  adfuisse  et  ipsum  Carohiin ; 
tertio,  hos  libros  post  anmim  794  conscriptosfaiste, 
el  publici  juris  factos  a  Paulino.  Sed  de  his  oronibus 
siio  loco,  nempe  in  dissert.  de  Felicis  et  Elipandi 
hairesi  iatius  dicendura.  Modo  commemorasse  safll- 
ciat. 

«  Huic  expectaculo.  Pro  spectaculo,  sicuti  exifi 
ctabiiis  pro  spectabiiiSj  et  exspectare  pro  spectare  na- 
bes  passiro  apud  inferioris  aevi,  id  est  hujus  temporis 
Paulini ,  plus  roinusve ,  scriptores  laudatos  a  do 
Cange  in  glossar.,  V.  exspectahilis  et  exspectare. 

^  Ut  nec  fugce  potius  latibuio^  elc.  Periodus  oiea 
sententia  perquaro  obscura,  nisi  sit  ut  pro  quod ,  vel 
pro  qwppe  qui.  Noii  debuit  tcfga  pncbcre,  ut,  Id  esl, 
quippe  qui,  vel  quod,  nec  fuga  diceretur  liber  ,  nee 
persistens  fortis  diceretur.  Verbo,  nec  esset  famosus 


qui  serio  pugnant,  sed  soavis  planusque,  ut  palc-  D  luturus  pro  liberlate  fuga  consccuta ,  nec  resistendo 
stritse,  quorum  ccrtamiiia  ludicra  ferme  sunt,  et     —  r_  .;..  i-^..   i^i • _. .. .•„_  *•„•..    — 

oieum  non  sanguinem  sapiunt.  Quapropter  aiebat 
idem  Ciccro  lib.  i  de  Orat.,  7  :  c  Nitidum  quoddam 
genus  est  verborum,  ct  Ixtum,  sed  pal^stras  magis 
et  olei,  quam  hujus  civilis  turSae  ac  fori.  »  Opliuie 
igitur  disceplationem  in  concilio  verbis  habitam  oleo 
perfusis  charitatis,  non  armis  sanffiiine  madeutibus, 
palasstrx  certamcn  Paulinus  appellavit. 

1»  Obiitus  fosderis  jurisjuranai,  ctc.  Duobus,  imo 
iribas  vicibus,  cum  haec  scriberet  Paulinus,  damnati 
«rroris  convictus  fuerat  Felix.  Primo  in  Rati^- 
oensi  conveutu  an.  792,  cui  adfuisse  Paulinum  dici- 
nuis  in  disscrt.  de  Fclicis  et  Elipandi  haeresi,  nuin. 
Z%  in  quo  sententiam  suam  a  Patribus  reprobatam 
ipsc  quoque  reprohavit ;  deinde  Romx,  quo  missus 
a  conveiilu  Uaasponensi  pcr  Angilbcrtum  abbatem 
oodcm  auno  Adriano  ponlitici  fuerat :  ibique  Uamna- 


X«mh»reftim  danmavit.  Tertio  in  Fntncorordiensi 


pro  fortitudinc.  Non  priroum,  quia  captus  fuil,  non 
secundum ,  quia  cessit.  Videtur  hxc  mens  Paulini 
hauriri.posse  ex  sequenti  periodo  ,  etsi  ferine  apqoe 
implicaia.  Sed  res,  ait,  ita  contigit ,  ui  nce  fogere 
posset,  ncc  ut  fortis  rcsisteret ,  sed  captus  ab  adver- 
sariis  proprio  judicio  el  deditione  spontanea  se  vin- 
ctum  fateretur.  Hanc  mentem  autumo  Paalini.  Si 
quis  clariora  et  cerliora  proferet,  libcns  sequar.  Cat- 
tcrum  Davus  sum,  non  (JCdipus. 

«  Capabiii  ditione.  An  indicat  acturo  qoo  se  ^rittr 
ctum  fassuscst,  ct  idem  sit  ac  deditionef  An  illud 
ditione  capabiii  refertur  ad  Patres,  quoruro  legibosel 
arbitrio,  imo  ct  ditioni  capahili,  id  est  expertu^,  scitae, 
cxcrcitx  sc  subdi  non  cst  verilus?  Sic  quoque  diiil 
Cicero,  dc  Lege  Agrar.,  orat.  2  :  clluc  capiie,  Quiri- 
tes,  omnes  geiites,  naiioucs,  proviueias,  le^na  ,  dc- 
cem  virum  ditioni,  judicio  potcstalique  pcrmissa  ct 
condouata  esi>c  dico.  i 


K7 


CONTRA  FELICEM  URGELLITANUM  LIBRI  UI.  —  LIB.  I, 


358 


praecepti  diceniis  :   Estote  fortes  in  bello,    Debnil  A 

pmtcren  cujiisdam  forlium  caslrorum  Domini  mili- 

tum  celeberrimi  ducis  mirabilibus  horlamenlis  in- 

niti,  quibus  in  103  mediis  pr«liis  cristulas,  nimi- 

TVLZfi  fidei  galeis,  exerciluum  pbalangas  consueverat 

iDcitare ,  Quh,  inquiens  no<   separabit  a  charitate 

Chrisii?  tribulatio?  an  angustia?  an   fames?  (Rom, 

Tin,  33.)  Et  pj)sl  paululum  :  Certus  sum  enim  quia 

meque  rt/a,  neque  mors  (Ibid,  58).  Et  quibusJain  in- 

terposiiis,  in  summa    concludcns    definit :    Neque 

ereeUura  aliqua  poterit  nos  separare  a  charitate  Dei^ 

quee  est  in  Christo  Jesu^  Domino  nostro  (Jbid.  59). 

8i  igitur  Uinc  perfecta  cliaritas  rerventior  mentis 

urebat  praecordia,  non  debuit  omnino  refrigescerc  ; 


CAPUT  VII. 


Felix  ut  Coliath  lapide  sterncndus;   ut  htjdra   igne 

consumendus. 

Eligamus  quapropler  quinqiie  de  torrentc  limpi- 

diisimos  lapides ,  quorum  quidcm  unum  funda   ja- 

cienles,  Goli^c  iitius  gig.iulea  inflali  jactantia  (/  Beg^ 

XL  seq.) ,  fulminis  ad  inslar   aculissimo  ictu  con» 

cisa  duplici «  perniiac  ruga  frons  impudica  <*  fodia- 

tur.  Qualenus  unius  l.pidis  percussus  ulcu  «  inter- 

eat,  qui  unitalem    fidci  scindere  nitilur  ,  et  unum 

Dominum  Jesum  Cbristumtin  duos   filios,  vel  duos 

deos  scbismalico  capere  molitur  adnisu.  Acpcr  boc 

proprii  truncalus  ensis  mucrone  ,    Davidicu  modo 

nurabili  se  secante  manu,  jam  ullerius  nullo  modo 


,„    ,     ..         1  r-    u  .  r  •.    .•       valcat  '  rcminisci  IFor/e,  revivisci,  pro  revivlscorel. 

▼ero  timor  [Forte,  timore]  frigebat,  non  fuit  uti-  ^  ^     ,  .  . ,   ,       ,    .  .  •    i    u     -.  l- 

*■.     ..  r  •  •.  .•        B  Quodsi  fabuloio  bydrarum  more^tnsulcibns'^  forfe, 

trisulco]  ferro  deseclis  capitibus,  numcrosius  rursiis 


qne  perfecta  cbaritas,  quas  foras  non  misit  timo- 
fem.  Perfecta^  inquit  Joannes,  charitas  foras  mittit 
Itmorem  (Joan.  iv,  18).  Quxri  denique  polest,  de 
qoa  trium  generum  bominum  distinclione  existi- 
mari  Tir  iste  imminulus  cerebro  «  putabilur?  De 
terlio  plane  genere,  boc  est  de  lepido.  Evomcndus 
ergo  erat,  si  bxc  iti  se  habent,  ex  ore  Domini. 
Soiptuin  est  enim  :  Utinam  esses  calidus  aut  frigi- 
ifu  !  Sed  quia  tepidus  es^  incipiam  te  evomere  cx  ore 
meo  {Apoc.  in ,  45,  16).  Rejectus  igitur  ob  teporis 
Daoseam  de  stomacho  sanctae  et  universalis  Ecclesiae, 
ett  niminim  cnm  sequacibus  suis  iu  soliiudinem. 
Corrodant  squalentes  calamitate  et  miseria  berbas 
eC  arborum  cortices  :  et  radix  juniperorum 


sibilanlia  resumpsisse  coila  porlentuoso  monstro  lu- 
dificat :  ac  per  boc  ex  damni  «juasi  redivivo  detri- 
roento,  commodius  sese  profecissc  jactatur;  divinus 
ei  idcirco  inexstinguibili  flamma  ignis  adbibcatursuo 
census.  Quatenus  rebellium  ambusuc  venuhe  medul- 
larum,  nullam  deinceps  veneiii  inficientis  siifTusioiie 
parturiendi  prodigiosa  prolis  obliiical  facultatem. 

CAPUT  vin. 

Felix  a  Patrum  sensu  discedens  niodo  Ariu,n  seqni'' 

tur,  modo  ^estorium. 

Sed  quoniam  veritatis  asseriores  omnimoda  cir- 

cumspectione  mendacii  vitare  nuiscipuiam  nibilomi- 

nus  debent,  testimonium  idcirco  illi  perbibeo ,  quia 

tit  dbiis  eorum.  Quouiam  quidem,  si  sancta  catbo-  q  plerumquc  satis  bene  sanoque  sensu  profcssionis  vi- 


Heaqoe  ecdesia  patres  eorum  indignabatur  olim 
cnn  cantlKis  gregis  sui  ponere,  quanto  magis  nec  H" 
Ii3teonioi  consentit,  quos  ^  haireditario  jure  pa- 
nalttm  perfidiae  soboles  non  ignorat  successores? 

•  Vir  iite  imminutus  cerebro.  Imminuere  caput  vel 
eerebnim  phrasis  frequens  ap^d  comicos ,  Plautum 
Terenliamque;  sed  pro  comtmnuere  et  confringere 
csf.  ^ide  primnm  in  Mostellar.,  v.  275,  alterom  in 
Emradio,  ▼.  671,  et  Addph.,  ▼.  575,  qui  hoc  po- 
iiremo  loeo  sic  babct 

Difiitiiiietor  libl  qoidero  |iid  eercbram; 

led  qnia  ^put,  et  in  capite  cerebmm  anims  credi- 
inr  sede^y  el,  nt  dicit  Plinius  lib.  xi,  cap.  37,  c  Hanc 
iMbentsensusarccm  hic  culmen  altissimum,  bic  men- 
tb  est  rrgimen ,  t  coniinens  pro  contento  accipitur 
lacpe  fiffurate,  etcerebrum  caputque  pro  mente  poni-  D 
Bias.  Lrgo  cerebro  imminuhts,  est  mentis  miniis  ha- 
bcns,  verbo,  mente  captus. 

^  i\on  consentit ,  quos,  etc.  Vidctur  manca  perio- 
dos,  nisi  subinleltigas  :  non  conscntit  ponere  filios  , 
«bidedignabaturpalres  eorum  ponere;  ut  sensus  sit : 
SiEcclesia  indigiiabatur  palres  b;ereliconim  ponere 
ciim  canibus  grcgis  sui,  quanlo  magis  non  consentit 
ponere  ipsos  hxrcticos, quo  non  ignorat,uti  filiosesse 
tnccessores  hxreditario  jure  perfidue  parcntum? 

*  Coneisa  duptici  perfidioe  ruga.  Rug£  quidem  in 
fnmte ,  eminentes  siiperciiiis  maxime  indicant  fa- 
<(««. Sed  qnare  dupiici?  An(|[uia  unilatein  fidei  scin- 
^  lentabafFelix,  et  duos  hlios,  vel  duos  deos  as- 
Krcre,  ut  mox  addit  Pauliuus?  Sic  enim  perfidiac 
niga  duplex  esse  videtur. 

J  Frons  impudica.  Id  est  teneraria.  Quandoque 
^\m  tetncrarius,  et  qui  nui!o  putlore  duciiur,  impu- 
dictts  dicitur.  Plautus  in  itudcnlc,  v.  597  : 


detur  seriem  non  multuin  degeneri  calamo  promnt- 
gare.  lllud  pro  certo  vidcri  non  dubtnm  cst ,  quo- 
niam  quandiu  pra^cedentium  Patrum  vestigia  scqui- 
tur,  ac  tritam  eorum  rcctx  fidei  gressibus  viam  scan- 

0  Tarinus  imptidicom  I 

Quam  liberam  e&se  oporiei  servire  postulare. 

«  Percussus  ulcu.  Id  est ,  ulcere^  sed  vcre  vulnere^ 
eral  dicendum.  Nam  ait  Nonius  :  c  Ulcus  et  vuliuis 
lioc  dislant,  quod  ulcus  tecta  et  dausa  maliguiias.  « 
Virgilius,  iii  Gcorg. : 

Quam  si  quis  ferro  potuii  resdndere  SQfmnom 
104  Ulceriii  os  :  alitur  viUum  vivitqae  tegendo, 
V  uluus  h'Uka%  paieos. 

Idem  En.  X  : 

Prodoxi  prossive  ocalos,  aut  vulnera  lavl 
Vesle  legens. 

Hxc  Nonnius.  Ciim  autcm  Paulinus  lapidis  jactu  in- 
terilurum  Fcliccmdicat,  njanifestumest,ru/ii^re  non 
nlcere  fuisse  diccnduin. 

t  Valeat  reminisci.  Ex  anteccdentibus  et  ex  con- 
scquenlibus  consiJcranti  ob>iam  Ut  bic  mendam  ir- 
repsisse,  et  revivisci  reponcnduu) ;  sed  tanien  revivi' 
scere  dicendum,  ut  cx  conjcclura  nostra  adnotavimus 
in  lcxtu. 

s  Trisulcibus  ferro  desectis  capitibus :  non  Trisul^ 
cibus,  sed  essct ,  trisulcis  Icgendum.  Sed  emendata 
grammatica  quid  tum?  adhuc  diflicultas  supcrest. 
Quare  enim  trisulcis  capitibus  ?  Ergo  et  alium  erro- 
rem  pulo  tollendiim,  legendo  ncnipe  trisculco  ferro. 
Ilydram  quippe  Naucraiesscplcni, /enOilolus  novcm, 
neraclides  q^nquagiii.a  capiiii  b.ihuissc  diciiiil  apuil 
Nainlein  de  Coinilii  iis  lih.  vii ,  cap.  I  ,  iieuto  Iria 
tanlum.  Trifido  aulcui  ferro,  forle  quia  jaiu  ler  Fe- 
liciana  bxrcsis  proscriptn. 


350  S.  PALIJM  PAir.lARCH.E  AQUILEIENSIS  560 

dere   non  diverlit,   cumposito  inccdore   dinoscitur  A  ^l»  i^) ;  scd  non  sicut  David  ,  Saul  Scriplura  dt^o- 


gradu.  At  ubi  ad  suuin  audaclcr  scnsum  rccurrit , 
continuo  devius  pcr  anfroct;)  iabcntium  rupiuin  oiTu- 
sisconcitac  dcnsissiniis  ignorantix  lenebris  evngare 
prospicitur.  Acpci*hoc  mo-lo  devilatis  [AL,  deilalis] 
falsilaium  ■  impingit  in  scopnlis ;  moJo  abriijitis  vo- 
8ani;e  versari  prospicitur  pra^cipiliis.  Modo  Arium  ob- 
\ium  ampleclilur,  modo  pnevium  Nesloriuin  gressu 
fiubscquitur  errabun.Io.  SlaliuKpic  daie  opcram  niti- 
tur,  ut  deslruantiir  porvcr.so  conaminc  ca  qux  paulo 
smte  xdificassc  pncconal.atur  laborioso  certamine. 
Qua  de  rein  quantum  ad  pncscns  datur  intcHigi,  su- 
per  labentium  glarearum  *>  glumas  ,  non  super  fir- 
inam  pctram  fuiulamcntum  posuisse  coiivincilur. 
Unde  inundantibus   pluviis,  vcntisqne  impcllcnlibus, 


tal  prophctam.  Arr.^ptilia  quidem  pcste  multatus 
D.ividicnR  cithar.ij  trinis  ncrvorum  concinenlibus  li- 
ncis,  lcvius  ameiKix'  stiiporem  dulci  potilusfcreb?! 
moJulamine  (/  Rcg,  xvi,  23).  Aliler  namque  valde- 
que  dissimililcr  in  ore  Moysi  ei  Aaron  manna  necta- 
re.c  dulcciiitjis  suavissimum  (!ulcula'.al  <*  saporcm; 
itliter  profcclo  Dalhan  ct  Abiron  iiihilominus  iu  gut- 
ture  nau.soabat  \Id  est,  nause;.ra  creabal].  Ad  quem 
Birairum  hiij'is  figurx  conjccta  «  probleina  desidcrct 
derivare  prudens  lector  sensu  intendal  conspicuo. 

GVPLT  IX. 

Fdix  non  sibi  con^tunSj  Jesum  Chrislum  modo  verum 
Deum  et  Dci  lilium,  modo  adoptivum^  et  Deum 
nuncupaticum  vocans. 


•  >• 


illisum  pendiilum  aMlificium  rnit.  Enim  vero  pulabat  B      Sed  quia  supra  praimissum  cst,  quoedam  bene  ab 

eo  pronuntiata,  male  lamen  post  paululum  ab  eodein 
depravala,  cx  ipsis  prorsus  tjusdein,  qua*  niipcr 
phalcralis  digesserat,  poterit  approbare  [An  appi-o- 
i;ari?]  commonlis.  Justo  namque  Dei  judicio  per* 
mlttcnte,  ut  qui  rosoliito  spimtc  vinculo  charitatis  a 
sanctx  Lcclesix  verilate  contraria  ortbodox.^e  fidei 
sentiendo  recesserat,  non  iimnerilo  siliimetipsi  exi- 
sterct,  exigente  poena  peccati,  diversus.  Confiletiir 


se  vasa  caiitici  habere,  sicul  David  (.lmo.5,  vi,  5),  ct 
idcirco  Salomonica  auro  ra  !ianlia  mala  iii  lectis  se 
sparsisse  glorlabatur  argcnfcis  {Pror.  xxv,  11).  Et 
licct  fuerint  dc  Do.minico  xTario  furtim  sublata , 
pessinio  tamcn  CMiponalo  [Forte,  caiiponalu]  alte- 
rius  generis  rae?allo  permixta  ^ ,  olxliictaque  furva  fer- 
rugine,  pulchritudinis  siix  contigil  amisisse  fulgo- 
rein.  Naro  et  Saul  legitur  inter  projdietas  (/  Reg,  x , 


V.  256,  ex  bello  quaeslum  capiantes,  caupommU$  di* 
cuntur  : 


•  Devitalis  falsitatum  ...  tit  scopulis.  Sic  legen- 
dum  ccnsco.  Sensus  cst :  Jn  eos^  qnos  antea  devita- 
vcrat,  scopulos  impingere.  Hux  conjeclune  ansam 
proibent  t;im  pr.rcedentia  tura  scquouiia.  Si  quis 
aiiter  seniiat,  non  rcpugno. 

^  Super  labentium  glarearum  glumas.  Fcstus  : 
c  Gluma  hordei  lunicula  dictum  ,  qnod  qlubatur  ij  Pu*«  i^m^n  alio  scnsu  acceptum  verbnra  a  PauUno  , 
graniim;  unde  ctpccus  glubi  dicitur,  ciijiis  pcllis  de-  C  videlicet  cx  mixtione  aqua;  in  vinum,  quod  in  fran- 
ifabitur.  i  Varro  de  U.  U.,  lib.  i,  cap.  48  :  i  Gluma      ^^c™  eraenlium  nimis  saepe  cauponje  faciunt.    Unde 


Nec  mi  aunini  po.sco,  nec  mi  prpliam  dederitii, 
Ncc  cauponaules  bellum,  seil  beiltgerjiues  • 
Ferro,  uoo  auro  vilam  ceroamas  utriqoc. 


e3t  folliculus  graui.  Arista  ut  acus  tcnuis  I«ngacmi- 
net  e  gluma.  Pn>inJe  ut  grani  thoca  si:  giuma ,  et 
apex  arista.  Arista  ct  granum  onmibus  ferc  noliira  : 
gluma  paucis. . .  Videhir  voc;ii)uliim  ctyaion  habere 
a  9/u6en(/o, quod  eo  follicido  dcgliib.tir  granum.  > 
Aldhelinus  de  L'iud.  virzinit.,  cap.  9,  non  glumam, 
sed  glumulum  di\il :  i  I/icot  f|ni.lam  centosimi  fni- 
ctns  manipulos  evangelicis  ncvaiibus  uijerlim  puliu- 
lantcs,  et  granigcra  spicar.ira  glumnla  gerrainantes 
marlyribiis.. . .  dcputare  .soleant.  i  Sed  quid  ha*c  ad 
plareas?Nihil  prorsus.  Uic,  faloor,  ha^rcbat  aqiia,  et 
iniparein  me  videbain  nodo  solvcndo  :  cura  oppor- 
tuna  suliiit  cogitatio  ne  quis  error  vcl  amaiiuensium 
vel  librariorum  o.scitantia  in  tcxtum  irrepsisset,  ct 
pro  giumas  logendum  grumos.  Afrinitas  vocabulorum 
occasio  inend:e  vidctur.  Poi*pcndal  Icctor  et  judicct. 
Equidem  si,  ut  suspicor,  grumos  et  non  glumas  scri- 


legcndum  auturao,  pessimo  cauponatu^  non  caupor 
n/i/o,  ut  sensus  sit :  aurea  mala  ,  id  est  doctrinaSi 
quas  de  xrario  Domiai,  id  est  de  Scripturis  susto- 
lil  Felix,  pessiraa  arte  cauponatus,  id  est  ea  2)rte  qoft 
cauponte  vinum  aqua  raisccndo  augent  adiilterant- 
quo,  aliis  metaliis,  id  est  suis  errorilms,  pcrmiscuiaw 
ct  sic  adulterassc.  Est  locus  Tortulliani  lib.  de  Aoi^ 
ma,  cap.  5,  ubi  non  dissiinili  intcnti(me  vcrl)um  boc 
usurpatur.  Loquensenim  de  erroribus  qiios  philoso* 
phia  elhnicorum,  hac  in  re  bxresuin  parens,  arcaori* 
ginem  anim:e  invexerat,  ab  Apostolo  jara  ante  prae^ 
dictos,  sic  10$  ait :  «  Siquidem  et  ab  Apostolo  jam 
tiinc  philosophia  concussio  veritaiis  provi/lebatnr. 
Alhenis  enim  cxperlus  Iin:;uataincivitatein,  cu'n  Qm- 
nes  illic  sapicntije  atque  facundiie  caupones  dezns(9P' 
set,  inde  c^ncopit  procmonitariiim  illud  edictum. 
Proinde  enim  ct  aniinie  ratio  per  philosophatas  do- 


bendum,  sensusest  obvius.  Festus:  «  Grumus  tcrne  f)  t^nnas  hominum  misccnlcs  aquas  vino  alii  immor- 
collcclio  minor  tumulo.  »  Nonnius  :  «  Grumus  dici-      ^^^C"*  negaiil,  alii  plusquam  immorlalem  afllrmant.a 

<i  Dutculabat  saporem.  Fortc  logendura  duicora^ 
bat^  id  esl  dulccm  reddebat  snporem.  Dulcorare  e:ilra 
apud  inferioi is  latinitatis  Stripiores  est  duxe  reddc 


tur  ager,  et  a  coiigcrie  dicttis.  >  Columella  quo(iue  dc 
R.  R.  lib.  II,  c;ip.  18,  doccns  quomoJo  terra  olirn 
sata  ad  pralorura  stratam  planamque  superficiem  sit 
acquanda,  sic  ait:  t  Tuiu  glebas  sarculis  resolve- 
mus,  ct  induclacrate  co;equabimus,  grumoique  quos 
ad  yersnram  pleruraqiie  tractx  faciunt  craics  dissi- 
pabiinus.  »  Queis  positis,  labentium  glarearum  gru- 
mos  optimc  dixit  Paulinus,  qui  sic  exprobrarc  iinpru- 
dentiam  Fclici  volebat  ex  siultitia  illius  {Mattli,  vii , 

a:  Qui  cedificavit  domum  suam  non  supra  petram, 
tuper  arenam,  et  descendit  pluvia^  et  venerunt  flu" 
mJAa,  f/  pavemnt  venti^  et  xrruerunt  in  domum  i7/am, 
et  cecidh,  et  [uit  ruina  iUius  magna. 

*  Pessimo  cauponato  alierius  gencris  mctalto  per- 
mixta.  Non  me  lalet  eaupomm  essc  qui  esciilenta  et 
polulenla  vcndit  lucri  gralia,  el  cauponori  esse  cau- 
poraa  arle  iucrura  quxrcre.  In  Fragmentis  Ennianis, 


r^,  ul  non  una  auctoritate  docel  Du  Cangc  lu  Glot- 
sario. 

«  HuJHS  fiyuriB  conjecta.  Sensus  obscurus  :  nisl 
conjectum  pro  conjccta  legerc  mavis,  cl  sil  con- 
jectum  quasi  iactata^  sive  fuctatum  problema.  Vd  sit 
conjecta  subslantivum  :  tonjectus  eiiim  ct  conjecta 
pro  symbolo  nsurpatura  fuisse  notat  Du  Cange  :  el 
i;!em  sit  ac  hujus  figurce  symbolo.  Sed,  ut  Temm  fk- 
toar,  symbolum  co  s^^nsu  tunc  accipicbatur  utesstt 
contributio  coUecta  plurium  pecuniam  pcnsitantioffl. 
Vei  tandem  nisi  sii  idein  ac  conjectura.  Ad  ulmifl 
autem  horum,  scilicet  Mwysis  an  Darhan,  bi^as  i- 
giire  conjcctura,  problcina  applicari  possit,  Tideal 
prudi'ns  lector. 


S6t  CONTRA  FELICES  URGELLlTANTM  tnmi  m.  —  LIS.  t.  U« 

enim  sd  Domiirain  Jcsam  Christum  Tcrum  Deom  A  coactus,  necessitaiis  excusare  satagit  TOto :  ne  rortt 


Teromqae  credcre  hominem  :  ab  ipso  scilicet  con- 
eeptu  viqpnalis  uteri  a  verijo  Dei  in  singiilaritate 
pcrsoiue  inseparabililer  «l>sqae  utla  coufusionis 
Diiitabililate  utriusque  natura»,  unnm  cumdomqiic 
Dei  homiiiisque  Filium;  nec  altcram  Dei,  altcrum 
boniinis,  sed  unum  eamdemque  Dei  et  liominis  Fi- 
lium ;  uon  duos  Aiios,  nec  duos  dcos,  el  his  similia, 
juxta  regulam  calhoiic<e  satis  penipicue  prolixi!  dis- 
pulationis  eflasum  prxtendit  seriiionem.  Qiio  igilur 
pacto  cujusque  soasibilis  inspirationis  insiinctu  sta- 
Um  obliviscilur  quis  paulo  ante  ruerat,  immcmor 
siibito,  quasi  in  alienatione  insani  capitis,  qiiid  dixe- 
rit?  Hoic  aalcm,  cui  auctor  dudura  exsiiteril  testi- 
monii,  causativo  litis  opposiio,  verborum  adversis 


ex  utero  sacrosanctx  matris  Ecclesiap  lanquam  abor- 
tivus  ante  lucis  projiciatnr  crcpusculum. 

CAPUT  X. 

Pjurmns  non  intendit  discutcrc  cor  et  intcnJoncm 

Felici$,  sed  verba, 

Hoc  autcm,  quod  quasi  mordaci  transcur  rif^sc  me  rc- 

cognoscor  scrmone,  non  veritatis  studio,  sed  n<*ccsri- 

talis  invpulsu,  qune  ab  co  bonc  pronunlinta  sunt,  dole- 

gavisse  praedixi.  Non  intentando  intcrim  ingessi  [.!/., 

ingrcssi],  vcluti  ita  se  ccrtins  babcant,  sed  ut  conjc- 

ctnrariim  [A/.,  conjccturaliuin]  disputalionis  cjus  iUi 

mihiopinari  qualitaspersuasit.C;£tcnimDci  soliusest 

intimc  cogitalionis  arcana  riniari.  Ipse  enim  cst  scru- 

tatorrenumct  cordium,  cogitationumque  discrelor. 


refragatius  intorquendo  spiculis  contradicit.  Et  quod  B  Nostrum  cst  enim  videre  in  facie  :Dci  autcm  uirum- 


in  promptu  rectae  fldei  proprium  deiegavisse  puta- 
bator  oraculum,  ec  si  alterius  et  non  sute  conscien- 
ttae  OfHis>  tkiritts  post  modicum  furibundus  aljurat. 
Ait  enim:  Si  aotem,  at  vos  vullis,  lK)mo  assnmptus  a 
Fiiio  Dei, mox  a  conceptione  virginalis  uteri  conc**ptns 
ett  Deos  et  Terns  natuk  est  Deiis,  quomodo  ipse  Filius 
propbetice  de  semetipso  ait :  Et  nunc  liicc  dicit  Do- 
■jjiitf,  forwMns  me  ex  uteroiervum  sibi  (ha,  xlix,  .^)? 
Et  mrsos,  qua,  inquit,  auctorltate  homo  Dominirus 
ex  utero  matris  verus  Deus  concq)tus,  et  verus  Dcus 
•aUis  a  Tobis  praedicatar,  cam  sit  natura  venis  bo- 
DO,  el  per  omnia  subditus  Deo?  Quid  plura?  in  co 
«sque  per  senientias  divcrsi  generis  disputationum 
flgoram  perducere  fcstinat,  quatcnus  ct  adoptivum 


quc,  in  facic  ct  in  cordc.  Vcrumtamcn  quia  per  oris 
ostium,  liiigiKcque  clave  reseranlc,  latcntia  qiucque 
iiiternorum  viscerum  sccrcta  sxpc  se  produnt  iu  pu!  li- 
cum,  non  ab  rclOG  cxistimari  potcst,  si  ca,  qux  cx-* 
trinsccus  late  palent,  bumani  ingenii  capacltatc  rel  u% 
involuta  ambiguis,  subtili  lance  cxaminari  cogavtur. 
Omissis  <'rgo  occiiltis  cogitationum  meduUarumi|U3 
sccrotis,  audiamus  nunc  qux  pcr  aurium  putcntes  ja- 
Duas  ad  secrelarium  sese  nostrac  mcniis  lran.>riindun(. 

CAPLT  XI. 

Docel  Felicem  mnle  scntire  de  Deo^  pfjuMque  loqrJ^ 
dividendo  Filium  in  proprium  ct  adoptivum. 

In  duobus  igilur  vocdbulis,  proprii  scilicet  ct  ado- 

ptivi,  verique  ct  nuncupatlvi  Dci,  unicuin  eumdem«- 


Dei  Filiuffl  ct  nuncupativum  eum  Dcum  pcrdito  corde  ^  que  Dei  Filium  dividere  fronte  impudenlissima  non 


def^niat  :  qnnsi  purum  communemquc  hominem, 
oii  fidei  pnerogativa  gratis  confertur,  cuique  per 
UTacmm  regenerationis,  ab  eodem  Dei  Fiiio  datur 
yole-tas,  ut  et  adoptivus  sit  Dei  Filius  gratuito  mn- 
nere,  eC  nuncnpativus  Deus  divina  utiquc  pra^ve- 
riente  gratta  ex  provectn  religionis  cfnciatur?  Ex 
fw  igitor  tnra  fril^uloc  [frivobc]  disputationis  aflatu 
Isee  dnrios  animadverlitur  ct  singularis  personte 
mTsleriuin  in  dualitate  numcri  decrcvisse  [An^  dis- 
CRTisee?  ],  untoncm  divini  nominis  per  dissidium 
^ralls  nnroeri  convincitur  resccassc.  Licet  iile,  ct 
cun  boec  iCa  severius  habeant,  saape  tamcn  vcrbote- 
«DS  ab  bis  falsitatis  scuto  conator  dcfcndere.  Hoc 


formidat :  disputans  audacter  dissiganli  ■  de  Dco  cor- 
dc,  niliil  pendens  quani  sit  perlculosum  quam4|im 
terribile  de  Deo  iadigne  ctiam  sentire»  quanlo  magis 
indccenler  incauta  disputare  locutione?  Scriplum  est 
cnim  :  Altiora  te  ne  qua^sieris,  et  fortiora  tc  ne  scnUa* 
lus  fucris;  sed  quce  prwtepii  tibi  Deus^  iiia  cogita 
sempcr  (Eccle.  iii,  22).  Hinc  ctenim  de  mo<ieratiiis 
tenipcr.tto,  et  dc  cITrenatius  praccipili  rnrsus  scri- 
ptum  cst :  Qui  fortiter  premet  ubera  ad  elicicndum 
taCf  exprimit  butyrum  :  ct  qui  veliementer  emungit^ 
elicit  sanguinem  (Prov.  xxx,  ^).  Denique  ipsa  Dei 
Patris  sapicnii»,  qucmadinodum  evangelicis  sacra- 
tius  instruimur  documeutis,  cum  blaspbemantium 


til,  personas,  aic,  non  divido  :  naluras  prorsiis  di-  |^  Juday^ruminlolerabilia  paticnter  convicia  pertulisset, 


stingoo.  Sed  cum  excusa^re  se  ab  bac  niiitur  noxa, 
tt  Umen  frequentins  id  agere  ex  propriis  nihilominus 
(aieit  reTinci  commentis;  duorum  quapropter  cri- 
mhram,  faai  scincet  ei  mendacii  reus,  jusii  judicii 
laclioQe»  oesMnie  nimirom  ambage  dubletaiis,  de- 
«nitor.  Unde,  in  qoanto  admodum  intelligi  datur, 
ttiBHantia  remm  produnt  indicia,  non  studio  veri- 
MiioiQectit  cooatur  qoereiis  o^isistere,  ted  tlmore 

*  Awdaaer  disiijfamtl.  Verbnm  hoc  nce  somma, 
Baenedia,  nec  innma  Latinitas  me  doeei.  Forie  er- 
nricribanun  pro  UUganU^  Tel  im^estigaHii^  vcl  d/sst- 
tef,  Tel  qoia  simiie.  Kquidem  maiim  disnderaiy 
t>od  magis  ritiato  Tertx»  acoedat,  et  raentem  Paulini, 
ttprobranlis  diTisiooem  Christi  in  flliom  adoptivum 
ttpmprioin  Felici,  propius  oontingat. 

Patool.  \(I1X. 


veritatis  tamen  lestimonium  silenlio  supprimi  [^4/.^ 
supremi]  Vcritas  minime  judicavit.  Ait  enim  :  Ego 
damomum  non  kabeo^  sed  konorifico  Patrem  meum^ 
et  vos  inhonorastis  me  (Joan.  viii,  i9).  Conviciaban- 
tor  rursns  Judaei  Domino,  siculi  iUusirihos  Teriasime 
eTangelicis  dcciaratur  praeconiis  pnirientl  ez  cjiis 
ore  aure  mellifluo  ^  soscipientes  auditum  :  Muita 
bona  opera  operatus  sum  vobit^  propter  quod  opus  me 

^  Ex  ejus  ore  aure  mellifluo.  Primns  editor  horuui 
librorom  in  margine  reposuit  f.  melliflua,  vel  metli' 
/fmmiy  nempe  Tei  aure  mellifiua^  vei  auditum  melr- 
iifluum.  Nibil  tamen  necesse  est  mutare.  Cst  enim 
transposiiio  quidem  non  facite  proltanda,  sensus  la- 
men  int^i^,  id  est  prurienti  aure  suscipientes  emdi^ 
tum  ex  eJHs  ore  mellifluo. 

ii 


^(;3  S.  PAUUNI  PATRIARCBLE  AQUILEIENSIS  3Ci 

lapidutU?  Vm,  inquiunl,  de  bono  opere  non  U  lapi-  A  quam  ralionis  pottibUiUte,  peniMilit  -Qiio  mcpil 


JatNitf ,  J€<<  rf^  Masphemia,  et  quia  tu  cum  si$  homo 
fach  temetipeum  Deum  (Joan,  x,  32,  53).  Unde  el  ab 
eodem  evangelisla  conlinuo  cansa  rcddilur,  quam- 
obrem  Judxi  vellenl  cum  inlcrficerc,  cum  proUnus 
«ubinferlur :  Propteren,  ait,  »  Judcci  qucvrebant  eum 
interficere,  quoniam  Filium  Dei  se  dicebat^  a^qualem 
u  [acien$  Deo  (Joan,  v,  i8). 

CAPUT  XII. 

Felix  par  Judoiis  et  Ario  infert  divigionem  in  personoy 
et  confusioncm  in  naturis  Filii  Dei ;  quod  reprobat 
Paulinus, 

Porro,  cum  isle  vir  anilis  fabulse  juris  de  quo  lo- 
quimur  (si  tamcn  vir  dici  debcat,  qui  non  viriliter, 
sed  encrvitcr  agit)  Dominum  Jcsam  Cbristum  idco 


scciioDcm;  quia  sic  esl  humana  MtonB  ineiuim- 
bili  qoodam  modo  divinae  inseparabililer  uniti  iialn- 
Tse,  sicque  inaestimabili  consideraiione,  jasla  quoi 
pax  Dei  pnecellet  omncm  iBteHectnm,  solae  eocniu 
ineffabili  Triuiuii),  coiilcmperata  est  huroanae  uilii- 
rse,  quaienus  nec  natDrarum  confusio,  nec  natuni- 
nim  unqnam  dUo  modo  divisio  8uspicctur;«cd  salva 
proprieUlc  utriusque  irrefusae  et  inlraBsfus»  •  naln- 
r»,  in  una  Dci  bominisque  persona,  iiec  Deoa  nn- 
quani  eredatur  sine  bomiue,  quem  suscipere  ab  ipao 
duntaxat  conccptu  dignatus  csl  TirginaJis  uleri;  nec 
bomo  sine  Deo,  qui  luox  ab  ipsa  conceplione  Tirgi- 
naiis  vulvnc,  Spiritus  sancii  graUa  fecundanle,  in 
Deum  assumptus  vcrissime  praedicatur :  QualcBos  el 


«on  verum  Dei  Filmm  verumqne  Deum  iu(  pti^simis  g  jj^g  propter  siisceplum  hominem,  cl  bomo  profiter 

non  veretur  asserlionibus  profanare,  eo  quod  verus 

liomo  a  Vcrbi  Dei  pcrsona  absuinptus  in  plcnitudinc 

integrae  bumanae  naturx  inclTabiiiter  a  nobis  credi- 

lur  et  praedicatur  :  in  ntillo  procul  dubio  ob  boc  di- 

Btare  a  Judaica  perfidia  dcnotatur.  Nam  clsi  vcrbis 

aliis,  non  tamcn  alia  utitur  ourdis  noxii  pravilate. 

Judaeus  namque  didt :  Tu  cuin  sis  homo,  facis  tt*<- 

nietipsom  Deum.  Ilxreticus  prorsws  redargntus  ait : 

(^um  til  homo  et  subditus  Deo,  non  potcst  verus 

Deus,  Tenisque  credi  Filius  Dci.  Licel  profitcatur 

aliquando ,  quasi  per  dissidium,  Christuin  ci  parte 

verum  Deum  verumque  Dei  Filium,  et  cx  parle  ado- 

plivum  fllium  et  nuncupatlvum  Deum  :  feruLx  ^  quin 

potius,  ut  rerum  qoalitatis  Inforniat  rclalio,  timorc 


suscipieniem  Dcum,  ex  utroque  el  in  nlroqne  venis 

De4i8  verusque  borao,  unuaidemqiieChritlus»  unigeni- 

lus  Dei  bominisque  Filius,  verusque  Deus,  in  cqiiis  no- 

mine  cceiestium,  terrestrium  et  iDfemonun  genn  eur- 

vatur,  ab  oniiii  riiigua,  juxU  Apostolicam  lubam,  tn 

gloria  esse  Dei  Palris  confiteatur  {Phiiip,  u»  10,  44). 

GAPUT  Xill. 

Etsi  aliud  per  quod  Deus^  el  aiiud  per  auod  Aonio,  noa 
tamen  alius  Christus^  sed  scmper  Deus  homo* 

Cum  ergo  dico ,  Deus  verus^  et  homo  verus^  non 

duas  Dci  bominisque  personas  definiOr  sed  in  nna 

Dei  persona  utrunique ,  Deum  scilicel  bomioeuM|Qe 

coniiteor.  Dcniquc  non  cst  aiius  Cbristus  Dcus, '  et 

alius  Cbrislus  bomo.  Est  piane  aliud  per  id  quod 


coactus  qiiam  veriutis  judicalur  amorc  dcvictns ;  Q  I^^its  cst ,  ct  aliud  pcr  id  quod  homo ;   sed  non  csl 


permiscens  ulique  inlcr  trila  [Fori.,  triii]  veneni 
pocula  modicum  quid  mcllis,  quatenus  bibcntis  fan- 
cem  shnDlato  suavitcr  dcludat  pestifcra  dulccdo 
sapore;  aemulator  per  omnia  paternae  traditionis 
existens,  falsissimique  dogmatis  ctiltor.  Nam  Arius, 
de  cujus  iste  dcscendisse  ramnifera  [Dccst  verbum^ 
puta  radice,  origine,  etc,]  patenler  videtur,  com  Dei 
filium  adoptivum  el  creaturam  esse  firmarct  <^  ad 
decipiendum  umen  simplicium  mentcs,  fingcbat 
aliquid  quasi  eximii  decoris  insigne  :  cxcclicntiorem, 
107  ^  non  creatorem ,  cnnctis  cnm  pnefcrebat 
creaturis.  Sed  quoniam  unns  est  Christos  Dei  homi- 
nisqne  Fi!itis,  et  unius  in  partes  non  rcscinditur 
(nequaquam  enim  unus  dividi  potest,  nullaquc  un- 

•  Propterea,  ait,  Judici,  Ilic  Paulinus  non  verba, 
saltem  exactc,  scd  scnsum  ailegat,  qui  est  Joan. 
(»p.  V,  T.  18;  vcrba  autcm  bunt :  c  Proplerea  ergo 
quterebata  eum  Judan  interficerej  quia  non  solum  sm- 
vebat  sabbatum^  sed  et  patrem  suum  dicebat  Deum, 
(cquatem  se  faciens  Deo.  >  Noo  igitur  continuo  cau$a 
redditur^  id  est  eodem  cap.  decinio  prius  allalo.  Si^J 
inlerfeclioDis  mediutae  causa  est  cap.  qninU).  \c- 
rumUmeu  iotentio  Jud?eoruiu  uirobique  eadcni. 

^  Vido  not.  in  g  li,  lit.  a  concil.  Forojui. 

•  Crcoliifam  esse  firmarct ,  pro  affirmaret,  Tacitus 
hoc  verbum  simili  intentioue  iisurpavit  iib.  i  Annal. 
cap.  80 :  c  De  comitiis  consularibus,  qiuc  tum  primiun 
illo  principe  ac  deincq»  Aierc,  vix  quidquaui  firwmre 
ausim.  i 

<i  Krcellentiorem,  non  ereatorem.  AUudit  doclrins 
Arii,  quaro  profert  ipse  in  epist.  ad  Alexandrum  apiid 
Kp^pbanium  haercsi  69,  num.  7,  in  qua  vocat  Filium 


aiius  Chrisius,  sicut  dicturo  est,  et  aiins  homo.  lUad 
ad  naiurarum  discretioncm  pertinet  quod  pnemisi : 
hoc  ad  uniutem  per^onai  quod  subintuii.  Nam 
quemadmodum  in  mysterio  saocLe  TriniUtis  trium 
pcrsonarum  discretio  ^  el  unius  ejusdcroqiie  essan- 
tialis  gloriie  inseparabili  ma^csUtc,  non  Ircs  Dii,  aod 
unus  creditur  Deus :  ita  e  diverso  in  dispensalione 
pii  et  magni  sacramcnti  mcdiatoris  Dci  ei  hominum, 
homuiis  Chrisii  Jesu,  duarum  veraciier  dislintlio 
naturarum,  ct  unius  personac  professio  veritalis,  non 
duos  filios,  vei  duos  Dcos,  aul  duos  Christos ,  sed 
unum  eumdemque  Cbristum  Jesum  cx  utraqiie  el  in 
utraque  uatura  ,  vcrum  ct  unigenitum  Dei  Filiiiai, 
verum  et  omijpotentcm  Deum ,  apostolicx  Adei  re- 

c  perfectam  Dei  crestnram,  sed  non  tanquam  reram 
creaUrum  aliquam  :  feium  itidem,  sed  non  tanqnam 
urium  e  casteris.  i  ilinc  venit  in  mentem  suspicari , 
foftasse  priina  manu  scripium  fuisse  excellemtiorem 
creaturam  cunctis  pr<eferebat  crcaturis, 

•  Irrefus4g  et  intransfuue^  id  esl,  noii  refmem^  iMH 
transfusm^  scilicet  ucc  Dei  iu  iioiuinem«  nec  iMMninis 
in  Deum  naturte,  Additio  enim  particubn  in  ss|us« 
simc  ncgal. 

I  Non  est  alhi»  Christus  Deus,  etc.  Idem  habel  hi 
Sacrosyllabo  §  8 :  vidc  ibi  noUm  iit.  «,01  quaeprofcri* 
mns  ex  Vinccnlii  Lirinensis  commonitor.  i,  cap.  19. 

•  Trium  persotiorum  diseretio,  Videlur  deuiriiM 
scribi  in  Iniim  pmonarKm  dittretione^  quia  sequliiir 
«I  tittiiif  ejusdemqne..,  inseparabHi  majeuate.  Td 
si  tenendom  discretio,  rcponendum  iJiMparaftl/fs  an- 
jestas.  Altenitrum  necessario  corrigendom,  ul  scnsus 
constel 


563  G0NTR4  FELICEM  URGELLITAXUM  LIBRi  W.  —  LIB.  1.  560 

gulji  et  corde  credi  tinceriler  instigat  &d  justiliam ,  A  plietam  dicitur  :  Tn  autem  idem  if^u  et,  el  anni  tui 


et  ore  profiteri  salubriter  iucitat  ad  salutem  {Rom. 
X,  iO).  ScieDdum  namque  est,  quia  non  fuit  Cliristus 
primum  coromunis  purusque  conceptus  irel  naius 
iMmo,  et  poslmodum  Deus  in  eo,  qucroadmodum  in 
quoiibet  prophctarum ,  ex  dono  gratisc  babilaTeril ; 
ted  in  ipso  sancti  Spiritus  conceptu,  beata  •  videiicet 
viBcera  inviolatae  Virgiuis  vcram  carnis  matertam 
ministranlia,  a  Yerbo  Dei  in  ipso  conceptionis  exor- 
tf o  inefiabiliter  nascendo  susceptus ;  ex  quo  liorao 
eoepit  etse  Boa  persona  cam  Deo,  scmper  unigenitus 
bei  Filiiis  et  vems  Deus  et  fuit ,  et  est ,  et  erit. 
'Oooniam  cum  a  vero  Dei  Fiiio  et  vero  Deo  essentia- 
liier  in  singularitate  personap ,  licel  inconfusibiiiter, 
tit  assumptus  liomo  rerus  Dei  Filius,  et  venis  Dens, 


non  deficient  {Psal.  ci,St8).  El  illud  :  Qui  c$t  mi$it  me 
ad  vo» ;  et  rursus:E(jfo  $um  qni  $um  {Exod.  iii,  14). 
Nequc  enim  dispensalione  pii  ct  magni  sacramcnii 
pcrsona  Dci  pcrsonam  homiuis  suscepit,  scd  persona 
Verlii  sempitema,  una  videlicct  de  Trimlate,  secun- 
dum  quod  semelipsam  exinanivil,  suscepit  tempora- 
litcr  formam  servi ,  hoc  cst  naturam  hominis.  Nec 
ex  divcrsitate  porsonarum  facta  est  confusio  uoios 
personae ;  sed  permanente  discreta  veritate  utranutt- 
que  natararum,  facta  esl  indivisa  et  iacoolusa  sodo- 
tas  essentiaiis  in  onione  personae. 

CAPUT  XV. 

Probat  PauUnu$  er  Apo$iolo  Chri$tim  fiUum  Dei 
et  hominis :  alioquin  nuncupaiivaj  Mn  tera  mater 


tbiqiie  nUa  dubieUUt  palpatione  b  credilur  et  ad-  ^     ^aria  dteenda ,  qum  tamen  vere  Deum  aUi$$imum 

genutt: 


ontar.  Non  eoim  assumptit  liomo,  qni  noudum  erat, 

Duai ;  sed  Dens  sempitemus  dignatus  est  homiuem 

ftuscipere  temporaliter,  quem  suum  proprium  singu- 

briter  fecit. 

CAPUT  XIV. 

Verhum  wm  mutatum  in  camem ;  non  dimionem , 
non  commistionem  pa$$um. 

Yerbnm  igitur  Dei ,  quod  caro  factum  est  {Joan. 
it  14),  hoc  cst  komo  faclus  est,  non  esl  mutatus  in 
carnem,  sed  caro,  quae  a  Vcrbo  Dei  inclTabiliter  as- 
iumpta  est ,  propria  Verbi  Dei  caro  in  condpiendo 
bcta  est :  in  tanta  nimirum  socielate  divinae  natunc 
unita,  nt  nec  divisa,  nec  permista ,  sine  fine  in  uni- 
tale  personalts  credatur  unionis.  Scriptum  est  enim , 


Hafifc  ila  sc  habenlia  [Pro  His  Tta  sc  habcnlibus], 
apostolicis  ctiam  hujusmodi  colialio  rlttionis  prxsta- 
bilius  potcrit  argumentis  fulciri.  IIoc,  inquil,  sentite 
in  vobi$  quod  et  in  Chrhto  Hesu.  Qui  cum  in  forma 
Dei  esset^  non  rapinam  arbitratus  e$t  esse  $e  ocqualem 
Deo;  sed  semetipsum  exinanirit,  formam  servi  aeei- 
piens,  in  similitudinem  hominum  faclus^  et  habitu 
inventus  ut  homo  {Philip.  ii,  5  seq.),  In  noniine  igitur 
Christi  Jcsu  persona  unigeniti :  iii  forma  autcm  Dei 
formaque  scrvi  utranimque  proprielas  descril»itur 
nalurarum.  Nam  si  non  infra  [Pro  intra]  virginea 
Tisccra,  ut  iste  dissipit  [Pro  desipit]  hxrcticus,  uui- 
genitus  Dei  Filius,  scmpiternus  cx  Paire,  temporalis 


Qu9d  Deu$  conjunxit^  homo  non  separet  {Matth.  xix,  ^  ex  matrc,  xdificavit  sibi  domum,  hoc  est,  humana 

se  verissime  natura  vcstWit,  pcrmaneus  id  quod  erat 
incommutabilis  Deus,  ex  utero  iniemcratae  Virginis 
matris  tanquam  sponsus  processit  de  thainmo  suo, 
et  ipta  veticrabilis  Virg6  ndn  genuit  venim  Deum 
verumque  hominem  in  siogularitate  onius  personx : 
ila  ut  non  sit  alter  Christife  Deus,  et  altcr  Christus 
bomo,  sed  miiis  idemquev  sicut  saepios  repctitum  est, 
Deus  hofflo;  ei  ooo  est  ipse  templum,  ipsc  ct  babi- 
taior  tcmpli,  ui  scn^  iste  exinanita  furiosius  dele- 
rare  «  caoitie  non  ambigilur ;  aut  non  est  partus 

liem  exprobrat  t^Vitum,  qux  quandoque  et  vegetio- 
ribus  evenit»  sed  el  senectutem  canam,  coi  solct 
oljici  mentis  sentusque  delectio,  qua  nihil  in  scnibus 
frequentios.  Hinc  Paulinus  non  ab  re  dicit  exinaniia 
D  canit%e  :  exinamre  enim  ett  tiMifi^  reddere^  evccuare^ 
quod  de  vctulo  insipicnti)  inaiiis  vacuiqiie  cerebri 
opiime  didtur.  Delerare  autcm  habet  PauHnus,  noii 
delirare;  eadem  tamcn  significatioue>  ncc  Paulinus 
auctorilate  destitiiitur.  Deterare  Nonius  de  propriet. 
term.  semper  scriblt,  ct  cxeiiipia  profert,  qu(c  hoc 
idcm  coofirmant.  Delerare^  ait>  estife  recto  decedere, 
Lera  autem  e$t  fo$$a  recta  qua  contra  agro$  tuendo$ 
ducitur,  et  in  quam  uliqo  terroe  decurrat,  Confirmat 
aoctoritatibus  Pooipooiiv  Luciiii,  Plauti  cojos  est  in 
Aoipbitriooe  boc  eflatum  :  Deierat  uxor.  Et  quidem 
ti  a  Groecis  radicibus  rem  investigamus,  >qfler  nuga^ 
sunt,  ineptue,  hioe  et  deiiramento :  non  estagricul' 
lurse  veriHim,  ut  apud  Latinos;  et  per  «  oon  t  $eribi' 
tur :  undc  si  a  Graeco  fonte  derives  delerare  dioendum 
erit.  Sed  Lttini  ddvrare  com  tcribaot,  i  et  iira$  ro- 
slci vooent porcas cum  sic  araium cst,  ut  inler dnos 
latius  distantes  sulcos  medius  cumulus  siccam  tedem 
frumenlispRebeal,!  ut  h.ibclColumelia  d<*  R.  R.  lib. 


W).  Deus  oimirum  co^juoxit  sibimet  ioseparabiiiter 
Ib  thalamo  virgioalis  oteri  bumaoam  oatoram ,  de 
qio  Unqtem  sponsus  processit,  et  exoluvit  ut  gigas 
id  correndam  viam  {P$al.  xviii,  6) :  et  haereticus 
impieUtis  dissidio  oititur  eam  a  soae  ovdii  ooitalis 
iBsertione.  Deboit  ergo  homo  ia  Deom  proficcre, 
qvia  valde  egoit,  ik\  proficerct.  Noo  decebat  Dcum 
1d  hoiiiDe  dcftcere,  qui  ucc  augmcotom  perfectioois 
reeepit,  oec  detrimenti  uUo  modo  patitur  diminulio- 
fiean;  «ed  semper  idem  est  quod  est ;  cui  per  Pro- 

•  Beatu  vi$ura.\.  mimslranUa.  Grammalid  ▼elleiit 
beeM  w$ceribu$...  mim$trani\bu$^  in  caso  tciiicet 
qoem  dicoot  abUaivum  ab$olutum.  Scd  hoc  fami- 
liart  108  PDuiino.  Sic  el  ioitio  cap.  15  seq.,  et 
tibi. 

^  Dubi^atie  pa/po/tofie.  Ao  palpitatione  7  Utrom- 
vis  beoe.  Nam  qm  dotHtat,  quia  in  diversa  movetur» 
M^fimTidelor.  Seoeca  io  Uef  c.  €Elaeo,V.  708  et  709, 

tetui: 

Et  cor  auonitom  talit, 
hvidBOiqQe  trepklut  pilpitat  veoli  Jecor. 

Itiaper  qui  dobitat  qoaodo^e  palpat.  Sic  Isaac  oal- 
fit  laeoDv  dobiUos  nom  ipse  sit,  an  Esao,  Gen. 
ixTu»  tt.  Sic  Dominot  Jesos  ad  omoem  dobiutio- 
feoi  de  ireriitate  soae  resorreciioois  t  discipuiit  di- 
kBinandom  dixit ,  Loc.  xxiV,  59  :  PalpaU  et  videu. 
Ktc  in  proverbiom  abiil  ^yMfkht  h  x»  vxox^,  id 
eit,  wuam  tentare  in  teiubfi$.  Erasmus  Coil.  iiu  cent. 
tn,  n.  59:  c  Dicontor  qoi  rem  obscuris  vesligaot 
eM^leetarit.  >  Exempla  tool  Aristophauis  io  Pace^  et 
Hatoidt  in  Pkeedtme. 

*  Stnex  iaie  exinanita  furio$iu$  deltrare^  camtie. 
Ergo  Felix  matune  erat  actatis;  ocque  eiiim  cani- 


261  S.  PALLINI  PATHIARCH.f:  AQUILEIENSIS  36S 

Tirginis  divini  nominis  gloriosum  ,  qnod  Aposlolns  A  baeril  Salvatoris.  PIcnitudincm[5f(r  :an  pleHituulnctj 
magnum  pietalis  connnemorat  sacramcnlum  (/ Tfm 


XII,  16);  qno  ei-go  paclo  calholica  Ecclcsia  una  in 
toto  orbe  lerrarum  diflfusa,  I  eatam  Virgincm  Mariam, 
dulco  mihi  et  vcncrabile  nomen,  Theolocun,  hoc  est 
Dei  gcnitricem  libera  pulilicnque  vocc  conflieri  non 
cessat?  Si  igitur  nuncnpativum  et  non  veriim  Dcum, 
at  insani  capitis  vir  iste  fance  despumat  falsissima, 


siquldem  divini  saporis  rcreclione  satiaius,  totum 
orbem  terrarum  evangelicis  instltutis  doctrin;»  suac 
flumina  redundavit;  misso  denique  fidei  oculo  ad  di- 
vlnitatis  altiludinem  contemplandam,  dlcat  quid  in 
principio  erat,  aut  ubierat,  aut  quid  erat.  In  prin-' 
cipioy  inquit,  erat  Verbum,  et  Ycrbum  erat  apud 
Deum,  et  Dcns  erat  Verbum.  Iloc  erat  in  princtpio 


cx  utero  vera  maler  genuit,  illum  videlicet  eumdcm-  ^  apud  Deiim.  Omnia  per  ipsum  facta  ««n/,  et  sine  ipso 


qne,  qui  ante  luciferum  cx  patenio  utero,  hoc  cst, 
cx  Patris  esscntia  sinc  inilio  genitus,  permanens  id 
semper  quod  crat :  quomoJo  vera  Dei  genitrix  beata 
Virgo  omnium  catholicbrura  verissimo  confitcbitur 
i»(i  ?  Fateanlur  nccesse  est  h;mtici  eam  nunnipati- 
vam  genitricem,  si  nuncupativx  ab  cis  pntabitur  ge- 


factum  e$t  nihil(Joan.  i,  1  $eq.).  Subjungat  eClara  qnid 
hoc  Verbum,  quod  Deus  erat  et  est,  pro  nobis  digna- 
tos  esl  fieri,  Et  Verbum,  inquiens,  caro  factum  e»l, 
ei  habitavit  in  nobi$.  Hoc  est,  Deus  horao  factus  est, 
permanens  id  sempitcmus  quod  erat.  Prosequatur 
adhuc  cujus  gloriae  Verbum  caro  fhclnm  permonscril: 


'— ---    ^  — —  w     -'- s •  —    — — jj- o  "  "  ■ 

nilrix  prolis.  Catholira  vero  atquc  apostolica  fidcs  B  Et  vidimnSj  ait,  ghriam  ejn$^  gloritm  quasi  umgeniti 


verum  Dcum,  vcrumquc  qui  nalus  esl,  Iiumiucm  , 
Tcramque,  qux  genuit,  Dei  gcnilriccm,  Dcum  et 
bomincm,  non  duos,  scd  unum  verum  propriunique 
Dei  Filium  :  nec  duos,  sed  ununi  vcrumque  Deum 
Jesuffl  Chrislum  Dominuu)  nostrum  ct  confcssa  cst , 
et  confitclur,  et  scterna  confilebitur  perpcluitatc. 
Beata  quoque  Elisabclh  rcplela  Spirilu  snncto  cxcla- 
mavil  diccns :  Vnde  hoc  mihif  ut  vcniat  matcr  Domini 
mei  ad  me  (Luc.  i,  43)  ?  Vcraciler  namque  vcucra- 
Lilis  yirgo  et  ancilla  et  mater  cst  Domini ,  quoniam 
109  ^cus  omnis  carnis  qui  creavii  eam  ,  ipse  di- 
gnatus  est  nasci  ex  ea.  Ait  enim  ipsa  ad  angclum  : 


a  Patre,  plenum  gratice  et  veritatit,  In  qun  niminim 
gloria  Christum  Jcsum  intnens  eiallatum  doctor 
mirabilis  ait :  Omnis  Ungua  confiteatnr^  quia  Domi' 
nu$  Jesus  Chrislu$  in  gloria  e$t  Dci  Patris  (Pliitip,  ii, 
il).  Eamdcm  namque  gloriam,  quam  a  Patre« 
coDBlcrnus  Patri,  priusquam  nmndns  flcret,  unigC' 
nitus  habuil  Filiiis,  Evangelisla  habere  Vcrbum  caro 
faclum,  plcnum  gratiae  el  veritatis,  sese  vidisse  le- 
siatur.  Plenus  ulique  gratitc  et  veritatis  Deus,  ple- 
nusque  pcrdocetur  homo.  Quo  ergo  pacto,  o  bx»re- 
ticc,  Verlum  caro  factum,  hoc  est,  Deum  hominem 
faclum,  altcrius  glorirc,  id  cst,  adoptivi  ct  nuncupa- 
tivi  somniare  somno  mortifcro  pncsumis,  cura  lanlm 


Ecce  ancilla  Domini,  contingal  mihi  secundum  vcrbum 
iMum  (/6i(/.,  58).  AngoIusquippceamAIlissimi  Filii  p  ^P^sloJus  gloriam  ejus,  gloriam  ^uasi  unlgcniti  i 
genitncem  praedixil :  ipsa  se  Altissimi  Filii  ancillam  ^a^r®  plcnum  graikc  et  veritatis  se  ulique  vidisse 
bumiliter  confilctur.   lluic  clenim  angclico  oracuio     gloriabalur?  De  qi?a  profeclo  plenitudine  Joann6i 


Davidicum  concordare  noninconvenienterprxconiura 
demonstratur..  Maier^  inquit,  Sion  dicit :  Ilomo  et 
homo  natusj  vel  fuctu$  e$t  in  ea ;  et  ip$e  funduvit  eam 
A!ti$$imu$  (P$al.  lxxxvi,5,  exLXX).  Ipse  non  alius, 
qui  factus  cst  in  ea  ex  scmine  David  secundum  car- 
nem,  i|>se  fundavit  eam  Altissimus  in  asternum.  An- 
gelus  denique  Altissimi  Filium  ,  propheta  nimirum 
altissimum  ipsum  commcmorat.  Quoniam  quidetn 
sicul  Deus  Paler,  Deus  Filius,  ila  Altissimus  Patcr, 
Altissimus  Filius  prxdicatur.  Conciimnt  quapropler 
sibimet  Vetus  ac  Novum  Tesiamentum ,  quia  nnus 
idemque  Spiritus  sanctus  auctor  est  mirabilis  ntro- 
ramqne. 

CAPUT  XVI, 

CoUatit^Joannit  et  Pauti  te$timoniis,  Christi  gioriam 
aU  esse  vere  Filii  Dci,  non  nuncupatiri. 

Reqniratur  igilur  dilectus  ille  discipuios,  qui  de 
ipso  sapienti:»  fonle  singularitijr  scientiae  hausit 
flnentay  cum  in  eoenae  convivio  supcr  pectns  rccu- 

n,  cap.  A,  et  i  boves  lirare  dicantnr,  cum  tabellis 
addilis  ad  vomcrem  siinul  ct  satam  fmmentum 
operumt  in  porcis,  ei  sulcant  fossas,  quo  pluYiaHs 
aqua  delabatnr,  »  nt  ait  M.  Varro  De  R.  R^,  lib.  i. 
c.  49,  ex  Aldina  edit.  1555,  dnnia  fit  Nonii  lecilo! 
Caoorum  el  qui  deierare,  et  qai  detirare  scribunt 
Gr*ci,  Latinifiue  Lranslate  nsorpant  pro  insanire,  et 
Oe  senibus  quibus  prx  aRlute  niens  imminuta  csl, 
^uasi  proprium  dicunt.  Plutarcbus  De  liberis  edu- 
«andis  pauio  ante  finem  verba  adulatonim  Juvenes 


etiam  Baptisla  protestatur,  diccns  :  Et  de  pUnitudine 
ejus  nos  omncf  accepimu$  gratiam  pro  gratia^  quia  lex 
per  Moy$em  non  facia^  $ed  data  e$t;  gratia  et  veriiaM 
per  Je$um  Chri$tum  facta  e$t  (Joan,  i,  16). 

110  CAPUT  XVII. 

Arauit  Feticem  de  corrupto   loco   Apostoii ;    docH 
Christum  in  propria  carne  p'j$$um,  sepuUum,  clc. 

Hanc  igitur  divinitatispleniludinem  Paulus  egre- 
gius  pKcdicator  in  mcdiatore  Dei  et  hominum  bomtno 
Cbristocnm  inspiceret,  non  celavit.  Aitenim  :  Fnipso 
condita  smt  universa  in  ccetis  et  in  terra,  visibitia  ef 
invisibitia  :  sive  throni^  sive  dominaiionet ,  sive  pria- 
D  cipc$,  sive  pole$tale$  :  omnia  per  iptum,  et  in  ipto 
creata  «anf,  ei  ipte  est  ante  omnet,  et  omnia  in  ipto 
eonstant  (Coioss.  i,  16).  Et  postpaululom  :  Quoniam 
in  ip$o  compiacuit  omnem  ptenitudinem  dimniiaiio 
inhabitare  corporaiiter^  et  per  eum  reconeitiari  omma 
in  ip$o :  pacificans  per  sanguincm  crucis  ejus  tive  qum 
in  ccttis  tuut,  sive  qua  in  terris  (Ibid.,  19).  Remiitiscoiv 

cormmpentiam  proferens,  6lc  inter  cxtera  haliet : 
c  QuidPatris  minus  curare  debetis?  Schex  dclinifl 
est.  1  Grxce  xjcovoXtico;  quod  vulgo  ad  verbum  dico- 
rctar  uno  sciocco  ^nempaio.  TuTlius  ii  de  Oral : 
f  Hic  Poenus  non  opiime  Craece,  sed  lanien  libcre 
respondisse  fcrtnr  :  roultos  se  detirot  senes  sacpe  ti* 
dissc;  scd  wagis  quam  Phormio  deliraret  TTdisse 
neminem.  >  Sic  cajieii.  Juic  ergo  delirum  Feliceirt 
Paalinum  redarguit,  vclu:i  sci^cm  fatuum  ei  Inseosa* 
tum. 


Vt9  CONTRA  FELIGEM  CRGELUTANUM  LIBRI  IIL  —  LIB.  I.  S79 

ut  pnto,  hoc  legisae  me  luis  te  in  commcntis  «  apo-  A  yam  et$i  mortuu$  est,  iuquit  nposlolus,  ex  infirmiiait 

noslra,  $ed  vmt  ex  virtute  Dei  {II  Cor.  xiii,  45), 


•Uklicum  inseruisse  teslimoniuiD;  sed  rooris  tui  calli- 
ditatem  deprebenderis  perspicue  non  abdicasse.  In 
Ipso  Damque  profiteris  Apostolum  omncm  pieniludi- 
nem  divinitatis  habitare  dixisse,  sed  cQrporalUer  in 
to  babitare  perGdiae  incidere  non  cs  vcrilus  scal- 
pello ;  quasi  minus  caute  Aposlolus  corporaliter  ex 


CAPLT  XVIIf. 

Chriitum  voluntate,  non  necessitate  passum. 

Uxc  igitur  omnia  propria  pix  dignalionis  volun- 
Uriaquc  poicslate,  non  coaclus  sustinuit  nccessilt- 
tc :  sicuii  longc  anU;  pcr  proplietam  Palri  proTitetar 


ftuperfluo  addidisset.  Nunquid  vas  iilc  clcctionis,  iu  .  diccns  :  Voluntarie  sacrificabo  tibi  {Psol.  liii»  8). 


quo  Cbristus  loquebatur,  inscius  erat  cur  addidcrit 
eorporaitter?  Absit.  Non  quod  quilibct  calbolicorum 
lanoro  sapiens  tam  vanissime  dissipiat,  ut  in  illa  iu^ 
visibili,  impalpabili  et  iucomprehcnsibiii  diviiiitalis 
nalara  corporale  aliquid  vci  paipabilc  snspicctur; 
sed  quia  inefiabilis  dirinitatis  oatura  corporalem  se 
Testire  veraciter  dignata  est  humanam  naturam,  ac 


El  illud  :  Lt  (acerem  voluntatem  tuam,  Deu$  meM$, 
volut  {P$aL  xxxix,  9).  Quia  voluisli,  o  Domiae  Jesu 
Cbriste,  oumia  hxc  fecisLi;  quoniam  cum  sis  Deus 
omnipotens,  non  esl  libi  difficile  omne  verbum.  Uoc 
est  enim  sibi  veile  quod  possc;  de  te  namque  scri- 
ptum  legisse  mc  profiteor  :  Sube$t  tibi,  ait  quidam 
sapicos,  omma  posse  quod  veli$  {Sap.  xii,  18).  \W 


per  hoc  bumauum  corpos,  quod  assumpsit,  suum  B  De  te  namque  canliloquus  David  propheta  cecinit, 

diceus  :  Omnia  quacunque  roluit  Dominu$  fecit  in 
cmlo  et  in  terra;  in  mari  el  in  omnibus  abys$is  {Psal, 
cxxxiv,  G).  Saucto  luo  ^  repleli  omnes  ab  origine 
mundi  palriarcbx,  propbetx,  evangclistac,  aposloli, 
cunctique  calholiei  viri  teslimonium  de  tc  veritatia 
perbibuisse,  fundamonto  inviolatac  innisi  Qdei  Armi-n 
ter  rotiiieinus  :  qu<>ni.u  quidem  collatis  pncsidiis 
nostra  sunt  nibiiominus  disputalionura  colioquia 
fulcicnda.  Nam  ul  mulia  dc  bis  et  infinita  praeter- 
eam,  quia  ncc  lolus  eos,  qui  scribendi  eraut  de  te» 
muudus  [pro  roundum]  capcrc  posse,  diioctus  tuus 
protestatur  discipiilus,  libros  {Joan,  x&i,  25) :  pauca 
ergo  ex  muliis,  juxta  paupcrtaUs  mex  intlligen- 
tiam,  te  utique  gratuilo  muiiere  largiente,  ea  vide- 
licet  quse  ad  hi^us  exspectarc  [pro  speclare]  negotii 
advertitur  qualilatcin,  huic  operi  quamvis  pigro  di- 
gcrcnle  inscram  slylo. 

CAPUT  XIX. 

Testimonia  ex  psalmis  et  prophctis  non  divisum  Chri- 
stum  in  nuncnpalivum  ct  pruprium. 

David  igitur  prsccipuus  prophctanim,  palema!  vo- 

cis  fuiigens  oQicium,  quia  ab  a)terno  Patre  coxter- 

nus  lu  anle  sxcula  et  sine  initio  iiicffabiliter  es  ge- 

nitus  Filius,  sic  ait  :  Tecum  principium  in  die  virtutis 

tttw,  in  $plendoribu$  ^anctorum,  ex  utero  ante  lucife» 

rnm  genui  te  {Psal.  cix,  5).  Et  quoniam  tu  idcm  ipse 

sccundum  dispensationcm  assuu^.puc  incarnationis 

sacerdos  pro  nobis,  oblalio  et  hostia  in  odorem  Deo 


propriuni  fecit :  at  qui  sccuudum  sc,  hoc  cst  pcr 

id  quod  divinum  est,  nec  videri,  nec  palpari,  ncc 

fabdi,  nec  pati,  nec  mori,  nec  si  quid  aliud  Lujusce- 

modi  est,  posse  nullatenus  creditur,  quod  nefaadis- 

lifliuai  hoc  etiam  suspicari  quis  ambigat,  per  cor- 

poralc  qaippe  induiuenti  vclamen,  hoc  csl  iiicarna* 

tioois  mysterium,  quoniam  suscepta  caro  a  Verbo 

propria  Veii)i  est  caro,  et  videri  iuvisi!>ilis,  et  pati 

iinpafiibilis,  et  mori  inimortalis,  in  pi^opria  came 

yofise  apostoiicis  instruimur  documentis.  Ait  cnim 

primus  pastor  EUxlesix,  Christo  autem  in  carne  pa$$o 

(/  Pei,  IV,  I) :  in  carne  utique  ,  non  cum  carne  di- 

vinitatem  couipassam,  qua;  exira  passionem  uiodis 

oamibus  constat.  Sed  quoniam  propria  Verbi  caro 

erat  qiue  passa  est,  ille  utiquc  passus  mortuusque 

4icitur,  cujus  propria  caro  passa  ct  mortua  csse 

perliibeturraqua  nunquampost  assumptionis  sacra- 

flMntuin  impassibilis  et  indemutabiiis  separata  divi- 

Bitas  praedicatur.  Ac  per  hoc  Christus  Jesus  et  pas- 

ns,  et  morlnns,  et  sepultns,  et  rcsurrcxissc  sccundum 

Scripturas,  Dei  Filiusveraciter  declaratur.  Juxta  quod 

oauiibiis  oonsequenter  Ecclesiis  apost4ilus  tradidit 

Panlos,  et  Tenerandi  Nicseni  concilii   inviolabilis 

symboli  notissima  omnium  calholicorum  rcgula  pro- 

teslatur.  Nam  et  boininem  verum  unigenituin  Dei 

riUiHD»  laclum  natumque  de  Spiriiu  sancto  et  Maria 

tirgine,  quem  ex  Patre  an!e  omnia  sxcula  non  fa- 

ctuffl,  sed  geiiitum  conliteiur :  ipsum  eumdemque 


pnpler  nos,  nostramquc  cruciAxum  sob  Ponlio  Pi-  |^  suavitatis  ficri  dignatus  es,  conliniio  snbjunxit  :  Ju 


laU)  sahitero,  passnni  et  scpuUum ,  ac  tertia  die  re- 
torrexisse  vivum  a  roortuis,  asceiidisse  in  coelum, 
Bsiiere  etiam  ad  dextcram  Dei  profitetur  Pairis, 
^^turumque  cum  gloria  vivos  et  mortuos  [Forte 
^^  adj  jodicandos.  Qui  enim  impassibilis  et  im- 
i>^iis  permanet  ex  divinitale,  passus  idem  ipse, 
^I  mortaus,  ac  sepuUus  credilur  ex  humaiiitate. 

J^  kposHolicum  in$eruis$e  te$timonium.  Etsi  Aposlo 
"K  in  textu  alleguto  Coloss.  i,  19,  dicat  taiitiim- 
pKxio  :  Quia  in  ipso  complacuit  omnem  plenituiiincm 
^^bitare;  attamen  cap.  ii  seq..  v.  9,  exprosse  ait : 
Qtonittmin  ipso  initabttat  omnis  plenitudo  diviuitatis 
^^roliter.  Quod  autein  sint  b:cc  vcrba  A|)osioIi,  et 
n%  JiKi  prioris,  qux  muiiiavtral  Fclix,  et  de  quibus 
\>\n\i\iT  Paurinus,  manifesie  evinciiur  ex  hoc  Pauliiii 


ravit  Dominu$ ,  nec  eum  pxnitebit :  Tu  e$  $ncerdos  in 
atemum  $ecundum  ordincm  Melchi$edech  {Ibid.,  4). 
Sed  et  qiiia  calicem  morlispro  salute  mundi  in  tran*r 
itu  bibere  non  rcnuisti ,  post  modicum  subinfcrlur : 
De  torrenle  in  via  bibet;  propterea  exaltabit  ccput 
{Ibid.  7).  llinc  alias  de  hoc  magno  pictatis  s.irra- 
mcnlo  idem  sic  inlonat  Propheta  :  Mater  Sion  dicit , 

effatn.  /n  ipso  namque  profitevis  Aposloluni  omncm 
plenitudinem  divinilatis  habitare  di.rissc.  IIu>c  vcrba 
plenitudo  divinitatis  non  sunl  priuris,  sed  postorioris 
loci,  in  quo  ab  Aposlolo  additur  corporaliter^  ouiis- 
snu^  fraudulenter  a  Feiice,  unde  jure  a  Pauliuo  re- 
dari^uitur. 

^  Forie  deest  Spiritu.  Insiiper  repletos  patriarckai 
propheta$f  eic,  erat  dicendum. 


571  S.  PAULIM  PATRUBCHiE  AQ13ILE1ENSISI  57i 

tlomo^etkomonatui  e$t  inea,  el  ipie  fundavit  eam  At-  A  "ten  ^i^  Emmanuel,  quod  interpretatur  :  yobiseum 


tiaimtu  in  tetemum  {Fial.  lixxvi,  5,  ex  lxi).  Et  hp 
mo,  inquam,  ct  Aliissimas :  quoolam  Dcus  veruSy  ct 
homo  verus ,  udus  idcmque  ipse  es  tu ;  et  non  alius 
nuncupativusDeus,  el  tdoptivusfllhis,  quemadmodom 
lisretid  impio  profiinare  non  metuunt  ore.  Audlo 
etiam  secundum  incamationis  mjsterium  indignut 
e($omelkifluam  tuam  vocem  per  os  cjusdem  Propbetae 
qoamfeliclter  resonantem,  Dominu$  dixit  ad  me,  Fi- 
liui  mem  m  f«.  Ego  hodie  genui  te  (P»al.  n^l) .  Et  qui^ 
de  illa  quam  de  matre  voluisti  babere ,  nativitate 
dixeris,  ex  praecedentibas  ct  subsequcniibus  dr- 
cnmstantiis  evidcntissimc  approbaiur.  Scd  et  Paulus 
uras  Judacis  secundum  Scripturas  de  te  rationem 
reddendo  exposntt ,  cum  hujus  psalmi  testimoninm 


Deui  (Matth,  i,  tt).  Non  sodat  interpretatio  istius 
nominis  vi  (A/.,  vim)  su»  proprietatis  expreasa» 
Nuncupativus  Deus ,  sed  Nobiscum  Deus,  Et  nirsu» 
idem  Ipse :  Parvutus  natus  est  nobis^  filius  datus  est 
nobis^  et  voeabitur  nomen  efus  AdmirabUis^  Coii- 
sitiarius ,  Deus  (ortis  (ha.  ix  ,  7).  Ecce  et  bic 
Deus.  forlis,  non  Deus  nuncupativus,  jnxta  Iud- 
reticorum  nefandlssima  deKramenta.  Et  quasi  isdem 
propbeta  cum  incamata  jam  Dei  Patris  tapien- 
tla  loqueretur  oculo  ^  ad  oculura,  sic  ait :  Yerc  tu  ea 
DeuSj  et  non  ett  alius  prneter  te :  tu  emm  es  Deiia 
absconditus  et  nesciebamus(lsa*  xlv,  14,  45).  Abs* 
conditus  namque  Deus,  quia  invisibilis  divinilaa  ip 
caruis  velaminc  celabaiur.  Hiiic  Jeremias  «  aii  9 


ad  medium  deducere  festinaret.  Ait  enim  :  Et  no$  ^  Hie  est  Deusnoster,  et  non  testimabitur  a/jnt,  ^t  ad\ 


vobis  annuntiamus  eam  [Al«,  ea]  qute  ad  patres  no- 
stros  repronussio  facta  est ,  i/uomam  kanc  Deus  «4- 
implevit  fUns  nostm^  resuuitmu  Jesum  sicuiim  fsab- 
mo  secundo  seriptum  est :  Filius  meus  e$tu;€gok&' 
die  gemU  te  (Act.  xiii,  5i,  55).  Per  id  enim  resusd- 
tatus  crederis,  [Forte  deest  per]  qnod  de  sancta  Yir- 
gine  nasci  dignatus  es.  Dcnique  Isaias  propbeta,  qul 
noD  immerito  evangelistsc  dignus  est  vocabulonun- 
cupari,  qui  non  quasi  in  propbetia  umbrosis  obvo- 
lutum  allegoriamm  mysterium  foliis,  sed  tanquam  in 
prompto  perspicua  claritate  radiantia,  evangelicis  si- 
miUima  dictis  oraculo  promiilgavit.  Ait  enim  :  Eeee 
rirgo  eonpipiet  et  pariet  filium  (Isa.  vii,  44).  Et  no- 
men  ejus  ciim  •  interprctatlone  sui  dccoris  curavit 
asserere,  cum  protiotis  addidit :  Et  vocabitur  «o-  q  vcrum  ^  oimirum  et  optativum  filiuffl  propief  m^ 


invenit  omnem  viam  «dettft>,  et  dedtt  illam  Jacek 
puero  suoj  et  Israel  etecto  suo.  Post  htec  in  terris  vinu^ 
estf  et  cum  kominibut  conversMus  est  (Baruck  iii«  ZB 
seq.  Yide  notam).  Tu  ipse  etiam  protcstatos  es  dir 
cens :  Ego  DominuSf  et  non  mutor  (Malack.  lu»  6). 
Per  memetipsmn  juravi,  quia  mt/it  ftectetur  omn$ 
genu,  et  confitebitnr  omms  lingua  (Isa.  xlt,  25,  21)« 
Hxretlcus  iste  non  curvat  humiliier  fidei  gena,  qo^ 
tenus  te  suppliciter  ortbodoxa  liogua  verum  Devni 
verumque  Dei  Filiuin  conflteatur.  Quamvis  quodaaa 
velamine  disputationis  (^posito  catboiicoram  mentet, 
quasi  verisimiie  aliquid  oblatunis,  dcladere  moKa* 
tur ;  cum  te  unum,  veram  et  omnipcMentem  Deum  ia 
duos  deos,  veram  sciiicet  et  nnncnpativum 


112  *  ^^  nomen  ejuseum  interpretatlone  curavit 
asserere.  Non  babet  iocus  Isaias  nisi  Vocabitttr  no- 
iHcn  ejus  Emmanuel.  Intcrprelatio  autem  esl  Matlbad 
I  y  25  tbcum  Isaix  aflereiitis,  et  ioterpretationem 
addcntis  ;  quo  factura  est  ut  Isaix  ac  Paulino  ascri- 
batur.  Ne  lamen  binc  arguendi  Paulini  ansam  arri- 
pias  veiat  Hieronymisenteiitia  ad  cap.  vii  Isai»  uIm 
ait  r^  In  muliis  te^tlmoniis,  quap  ^vangciistx  vd 
apostoli  de  (ibris  veteribus  assumpserant,  curiosius 
aitendendiim  est,  non  eos  verbdrum  ordinem  seca* 
tos  ease,  sedsensum.  i  AddeHieronfmoJoannis  Car- 
«Unalfi  Bona  sententiam,  qui  mi  pinefat.  dfi  divutA 
psalmodia  h«c  babet :  <  Verba  scrapuiose  non  se- 
itor,  dum  sensos  integer  manest.  nam  et  apottoH 
in  cilando  Yeteri  TesJUmento  aliqiiando  et  media  in- 
leCMcan^  ei  ex  plnribus  «mun  coiiflant,  nt  obser- 
vant  Adfrianiis  I  papa,  epist.  5,  LeoCastrensis  in  cap.  D 
Tiiretix  Isaue,  rraadsCus  Riberain  cap.  xm Osede, 
■om.  55.  Praeterea  vetam  et  logitiiiiam  esse  isais 
ioterncelationcm  docet,  cuqn  ipsellsauas  cap.  sequenti 
v.  19^  tum  D.  Mattbxus,  qni  loco  cil.  in  marginc 
habet^m  tnter{>retationem.  Hinc  oullo  pnclo  inflr- 
matur  argumeiitum  alias  norvosum  l\iulini.  ^ 

^  Loqueretur  oculo  ad  oculum,  Joan.  eoist.  U,  v. 
12,  os  ad  os  lo^ui,  sicuti  ct  epist.  Ill,  v.  14,  os  ad  os 
toquemur^  uibil  aliud  hac  pbrasi  sigiiiiicabat,  quam 
presentiam  mutuain  coilo(Tuenlium,uti  nots^tP.  Qor- 
neliiis  in  hunc  locum.  Paulinus  Idem  Tolens  eflTerre , 
oculo  ad  ocutum,  dixit.  Prxsj^ntiam  cniin  rerara 
oculi  pras  cnetcris  scnsibus  pcrcip.iunl.  Ilinc  apud 
Plaulum  oculata  manus,  qujc  mnifcra  pra^sentia  ca- 

fiicnt,  dicnntur ;  quod  ct  in  prcn-erbium  abiit  teste 
.irastiu)  Chil.  1,  conc.  8,  n.  31,  c  Oi*uialas  manus 
rii\il  Piautus,  qiia»  promissa  vi^int  cxbibcri  rc,  noti 
oiaUouc  pro:i;iiii,  Nam  oculos  habcrc,  quibus  >i- 


deant  cxbibita ;  aures  non  babere,  quibns  audiaBl 
pollicitationes.  Iia  kena  (|u;eJam  in  Asinaria,  ado» 
iescenti  fnoniesaureos  poliiceiiii,  cum  illa  nihil  ooo^ 
moveretur  promissis :  semper,  iuouit.  ocubfee  no- 
stne  sunt  manus ;  credunt  quod  vident.  1  Sic  adario 
sequcnti  cxplicans  iliud  Plauti  in  Pseudoio  :  Eme  m 
ctBca  hercle  oleum  :  id  vendito  ocuiata  die^  sie  ait : 
Uoc  est^  Eme  non  pratsente  pecuma,  sed  in  diem  pth 
cta :  revende  pecuma  prtesente.  Intimam  Iffitar  prs^ 
sentiam  prophete  cum  Deo  indicat  l^soUiaiiSv  coa 
ait  oculo  ad  oenlum  iocutum, 

«  Jeremias  ait  :  Hic  est  Deus  notter,  ele^  Nm  eal 
Jeremi»  locns  hic,  sed  Barach  5,  56  et  leq.  Sed  oom 
Barach  ent  iilius  scriba,  illiusque  iiomine  scribmt, 
non  raro  apud  Patres  flt,  nt  qnod  est  Banich,  Immia 
tribuatur.  Quod  notavit  Bellarminus  lib.  1  de  Yerbo 
Dei  cap.  8.  Inter  caeteros  autem  Chryaoatomua  tom^ 
Y,  in  deinonstratione  quod  Chrislus  sit  Deu$  huoc 
il^m  locum  Barach  allatum  a  Paulino  nostro 
lert  sul)  auctoritate  et  nomine  Jereniiae:  f 


Deus,  aii,  existens,  hoino  futurus  erat,  dicit 
iiiias  :  Hic  e$t  Deus  nostcr,  etc.  Allcgat  pariter  hun^ 
Incum  Augustinus  lib.  de  Civit.  Dei  xviii  cap.  55,  el 
sulKiiiif  Hoc  tesUmonium  quidain  non  Jeremis, 
scd  scriLKB  ejus  atlribu^iit,  qui  vocabatur  Baruch : 
se^l  Jcrcmiic  cclebratura  habetur.  >  Sic  et  I^ulinus 
Milgatum  oomen  ct  c^eb^atius  rctinuit.  Yide  qoas 
hac  in  re  acta  sint  In  con^ilio  Tridentino  ex  hislom 
cardiiialisPalbvicitti'^  lib.  vi;,  cap.  II,  n.  14. 

^  Deum  verum  niminim  el  qfkdtivum  ilium.  Gno 
lemper  ahtea  Dco.  vero  huncupatiVum  Deum  opoo* 
hat,  et  lliio  vcrd  filium  adoptinim,  videtur  uc 
uiioque  pro  Detim  verum  et  Offtativum  filium^  lcjpen- 
dum  filinm  verum,  ct  optrJiiumy  rel  adoptivum  fUumn 


57  r- 


rS  CONTRA  FELIGEM  URGELLITANUM  LIBRI  UL  —  LIB.  L  ^,/4 

|inuBpieCati8sacramenlumdividere*confcetur.  Sur-  A  ut  tuum  vcluii  sepulcrum  palens  gutlur  inlolerabi 
di  aore  [Aii  legendum  surda  auris?  ]  quod  dictum     lem  non  einibuil  cxbalarc  feiorem. 


9A .  E90  Deu$^  ei  non  mmor ,  audilui  prxbet  raea- 

tUB.  Noo  ^  intentat  illas  aures  inenarrabilium  sa- 

cnBeBtomm  aadiendi  mysteria,  quas  tu,  sicut  evan- 

(efista  noft  doenit,  cmn.in  parabolis  eructares  abscon* 

dila  a  eoDBlitolione  mundi,  requirebas  dicens  :  Qui 

Mef  Mmree  amdiendifOudiat  {Matth,  iiii,  35,  45) 

CAPUT  XX. 
CknUm  Mliler  de  PMre^  aiiterde  matre »  $ed  n^n 

aiter, 

€Vy  o  infeiii,  noa  audis  quod  tibi  dicilur ;  Ego 

feui  rf  non  mmior;  neque  emm.ett  alint  pr^eter  me  ? 

Car  le  (iefellit  inanis  glorise  astotia,  ut  arbitrcris  • 

ei  eo  Don  te  poese  ultro  judicialis  inhibere  vindict;e, 

^Bod  ▼enim  Deom  ex  Patre  qnum  eumdemque  Cbri- 


113  CAPUTXXl. 

Exprobrat  Felici  veternosam  obstin^tionem* 
Expergiscere  tandem  uliquando,  si  funditus  iiou 
es  defunclus,  et  a  somno  iufillelitatis  posl  tam  tumul* 
t\ioso  evigilu  puUalus  clamore.  Quousque  crapulatu» 
perridiie  poculo  ursiua  <^  sicrt^rc  uon  desiues  narelT 
Jam  enim  hiem$  {jransiili  imber  abiit ,  el  receuit» 
Egredere  nuiic  de  tenebrosi  caverna  profunJi :  floree 
apparuerunt  in  terra  :  vox  turturis  audita  e$t  in  terra 
no$ira  {Cant.  11,  11,  12).  Abiit  corvus,  ut  degat  iu 
ruinosis  :  reversa  est  jam  columlja  penuis  deargcu- 
tata  ferens  ramum  virentis  olivae  ad  arcam  (Cen.  viiu 
11).  Mcmento  quia  ad  vesperum  revertitur,  ne  fortQ 


ietum  Dominom  nostrum,  et  Deum  autuinas  ^  ^u™  ^"  somno  gravaris  perOdiae,  et  surgere  pigriUr 


iDKBp&tiTaoi  ex  matre?  quasi  alius  sit  qui  ex  Pa- 
Ire^  et  alins  qui  ex  matre  :  cum  unus  idein  ipse  ve- 
ras  Oeut  Terosque  Dei  Filins,  el  ante  ssccula  siiie 
iaiiiodePatrei^etin  fine  saeculorum  uon  aiius,  sed 
ipse  de  Tirf  ine  matre :  sicut  tu  ipsc,  priusquam  ra* 
piatnr  bonum  de  agro  pectoris  tui  scincn,  fructifi- 
care  luis  fidei  messem  videris.  Aliter  tamen  de 
pstie,  aliter  Tero,  sed  non  alter  credilur  natqs  de 
mtie.  De  Patre  namque  simplicis  naturx,  de  uno 
iDBfy  Deus  veroa  de  Deo  vero.  De  matre  utiqu^ 
ex  tttraque  naiura,  divina  scilicet  et  bumana,  Deus 
nn»  el  bomo  verus.  Non  Deus  et  bomo  duo  filii« 
vd  dno  Dii ,  sed  deus  et  bomo  mous,  verusque  Dcus 


ris,  ingrediatur  arcam  columba,clausoque  foris  oslio» 
tu  evagare  incipias  errabundus  post  corvum.  Cur 
nou  seutis?  au,  si  scntis,  slupiJus  remaues  uimig 
quatieiite  terrore?  Quam  terribilitcr  propbctaruu) 
touitrua,utexpergiscuris;  inter  volanles  rorantesquc 
grassantis  aeris  nebulas,  altissimis  slrepere  tumul^ 
tibus  non  requiescunt :  ccuiitiue  scriplurarum  spiri- 
t^Ii  in  cardine  quo  volvuntur,  canliloquis  stridcnjt 
concentibus,  dulcia  grandisono  carmina  moduI;^miuc 
cantant!  An  forle  noxiali  vitiatis  oculis  fumo,  ct  ob 
14  palpantibus  palpebris,  «  arcuin  iu  die  pluviae  uon 
Tales  depictum  in  nube  suspiccre  {Ezech*  1.28) :  nee 
discurreuiia  Eyiingeliorum  fulmiiia  coruscis  aquarioi 


Non  euim  asaumptio  (empora|is  naturae  pr»^  r  l»nsf«so»  Mdiia  nimbQ»  nulla  tibi  datur  cemendi 

tt  dtt-p     f^pttltas?  Nil  ergo.distas  a  morluo,  si  bsec  omnia  quae 


}rfca¥il  iiii  jempiternae  diy inaeque  natune,  utaut 
pfieelarinduoeftlios  proprium  scilicet  el  adoptivum, 
ol  tn  eonieeris  [Foru  coiiaris]  astruere :  aut  rescin» 
ditaral^  nnOt  lioc  esl  ab  unione  personae  ;  aul  de- 
aaletnrin  allenim»boc  est,  in  nuiicupativum  Deum, 

•  Ditidere  conicetur,  forte  conjicitur,  vel  convinci* 
tar;  si  non  maris  conatur, 

^  JXom  iHiemiai  Ula$  aure$.  Intentare  voce$  et  mn- 
«ai  pro  weinari  et  manu$  injicere^  babeo  apud  Taci- 
tm  Annal.  lib.  iii ,  c.  56.  Verbum  quod  auribu$ 
tead  oomnode  appUces.  Puto  igltur  positum  pro  in^ 


<  Ut  mrbitreri$  em  eo  te  non^po$$e  ultro  judicialie 
iaUkere  vindicice,  ^od,  eic.  Sensus  obscurus,  quia 
tfiof  Tidetar  verbis  inesse.  An  legendum,  ultro  ju" 
dieiaii  tnM^rt  rindicta?  Sicenim  commode  perio- 

dam  aiioqoin  implexfun,  et  nimium  abstrusaiu  ex-  ^  feras  dormtre  consuevissent,  ita  cecinit : 
pitcares ,  «1  ar$itreri$  te  non  po$$e  ultro  itUiiberi , 


dunintur,  insensibilia  tibi  videri  ex  tuis  quantocius 
poterunt  indiciis  ohjiciendo  probari.  Doceri  nempe 
facUUme  poteras ,  si  aurem  praebere  uon  recusabas 
i)enignam. 

nrsina  dicat,  in  causa  est,  quod  cum  bieme.  ursi  se- 
cedant  et  in  specubus  se  coiidant,  c  primis  dicbos  bis 
septenis  tam  gravi  lomno  premuntur,  iil  ne  Tulneri* 
hd&  quidem  excitari  queant.  T.unc  mirum  in  moduu) 
veterno  pinguescunt,  1  uti  scribit  Piipius  lib.  viii, 
cap.  56.  Hiuc  Juvenalis  exponens  nrbis  incommoda 
provenienlia  ex  clamoribufls  pnesertim  mulionmn 
agasonunique,  quibus  jumeula  vel  recaicitrautia  vel 
tarda  ad  gressum  ex,cilabant'et  soUicitabant,  fupatuni 
soinnum  ab  ocuUs  eorum  quoque,  qui  profundissime 
ceu  ursi  inter  terrestres,  pbocaeque  inter  marinas 


sife  veiari  qain  doctrinam  tuam  effundas ,  a  judicio 
KcdtaiaB,  ex  eo^  guod  verum  Deum,  etc.,  vel  ut  ar^ 
bitrerie  te  mom  po$$e  tdtro  judiciali$  inhibere  vinjH- 
€ta ,  pro  judicialem  vindictam  ,  id  est  judicium  Ec- 
clefl^  le  fion  vetare,  sive  tibi  interdicere  posse  quin 
cic.,ex  eo  qiiod,  etc.  Alter  borum  videlur  sensus. 

^  C/rstna  $lertere  non  desines  nare.  Stertere  est  dor- 
miendo  rondios  emittcre,  quod  uisi  prufunde  dor- 
pttieoles  non  faciunt.  Dim  dormt/,  ronchis$at ,  dixi( 
Plaoltts.  Cicero  iib.  11  Acad.  qua^t.  qui  LucuHu$  iu- 
scribilnr  :  Per  au  tel  $terta$  ticet^  iiif  iiit  Carneade$t, 
cen  mtado  quie$cast  id  est  nedum  quiescas,  sed  dor- 
niatt  ^  qnidem  quousque  stertas,  et  roni  bisaes. 
Qood  cnm  per  nares  fiat ,  et  inde  roncbus  exeal,  ui 
l^lel,  eiinniiit  iuveuaUs  sat.  1,  v.  57, 

I>oilos  et  sd  calicein  vigilauii  steriere  oaso ;- 

proprte  dixit  PauUnus  stertere  uare,  Qiiare  autem 


£t  stantis  convlcia  mandrae 
Eripiunt  soiuoos  urso,  vilulisque  ouriuis. 

Yide  ad  cum  locum  Jo.  Britannicum. 

«  Palpantibu$  palpebri$.  Kn  et  bic  palpitantibus  f 
ut  supra  cap.  15  ^.  Ouandoquidem  cuni  fumo  obfun- 
duutur  ocuii,  iiictitanl,  subsaUunt,  ct  vcre  Dalpebnc 
palpilant.  Casterum  ipsas.palpebras  aiii  a  ptnpitando^ 
quod  ferme  semper  ti^cmulae  sinl  :  aiii  a  palpando^ 
id  est  prxtentaQiuO  objecla,  deducunt;  oam  datae 
sunt  c  ceu  qnoddam  v;UIum  visus,  et  prominenf 
monMn^ntum  contra  occursanlia  auimaUa,  el  aUji 
forUiilo  incideiilia,  1  ait  Piinius  iib.  xi,  cap.  5. 
c  Palpebras  per  l  Yarroui  placuit  dicea*.  Fayorinus 
vero  per  6  dixit.  AUi  dicuul  paipctras  geuas  :  pai- 
|)^ras  autem  pilos  ipsos.  »  Scr.  in  ar.  apud  Ju- 
nianura  Msjum ,  V.  falpetne.,  Scd  baec  occasiono 
data  sint  dicta.  -' 


37S 


S.  PAtLLM  PATKIARCU^  AUDlLEifiNSlS  &78 

CAPIjT  XXIL  A  te  ibidem  posuisse  boc  luodo,  res  non  obsislii  anibi- 


Oidlanlem  Felicem  redarguit  tufnne  ignorantem  di/f^- 
rentiam  inter  assumptum  et  adoptatum, 

Non,  Qt  tibi  vtdetar,  hoc  est  adoptivus  quod  et  as- 
iumptus,  seu  applieatus,  \el  csctera  hujusmodi,  quce 
luo  strematico  ^  digesta  stylo  leguutur.  Inlerrogo 
praeterea  si  unum  est  assumptus  et  advocatus,  quo* 
uiodo  accipi  potest,  quod  eyangelista  diabolum  Do- 
minum  assumpsisse  in  sanctam  civitalem,  vel  in 
montem  perhibet  excelsum  {Mattk,  ii,  5,  8)?  Si  ad- 
liuc  dormis,  non  scntis;  si  evigilares,  forsitin  ani- 
madvertercs;  qnoniamnon  dalur  inielligi,  ncc  ulla 
pcnnittit  possibilitatis  ratio  suspicari,  quasi  adopli- 
\um  eum  fliium  calliilus  ille  scipens,  qucm  tentata- 
rum  ^  et,  si  lieri  possct,  deccpturum  adierat,  in  san- 


gna  :  Ut  cognoscamus  verum  Demn^  et  simus  in  tero 
FHio  ejus  Jcsu  Christo,  Hic  est  verus  Deus  et  vita 
(sterna  (I  Joan,  v.  20).  Ipse  demum  quia  dixerit  ; 
Advocatum  habcmus  apud  Patrem  Jesum  Christum 
justum  {Ibid,  n,  i).  AdvqcatuSf  ais,  idem  esi  quod  H 
mediator;  et  ideo  refellitur  a  t^  verus  credi  non  poss^ 
Deus.  Recte  enim  mentitus  es  in  caput  tuum,  Ecce  An- 
gelus  Domini  secat  te  medium  { Daniel.  xiii,  55,  59). 
Advocatus  igitur  noii  esl  idem  qtiod  mediator.  Uedla^ 
tor  nnmqiic  hoc  cst  quod  et  reconciliator.  Sermo  au- 
tem  mediatoris  cum  interprctatione  sui  denuntiatur 
eSectus.  Mediator  igitur  ab  eo  [Suppfe  dicilur]  qnod 
medius  sit  inter  utrasque  dissidenlium  p?.rtcs,  ut  re- 
conciliet  arobos  in  unum.  Quod  quidem  Uedempior 
ctam  civitatem  vd  in  montem  assumpsisse  dicatur  *'  noster  unigenitus  I>ei  Patris  Filius  pro  nobis  inter 


excelsnm.  Similitcr  et  qiiia  appticatus  non  est  hoc 
quod  et  adoptatus^  Doininica  voce  ad  bcatnm  Job  de 
rodcm  antiquo  hosle  disputantc  didicimus.  Nam  cnm 
mysticc  Doniinus  capnt  illud  oinnium  reprobonim 
ct  reprobos  onincs  ejus  diversa  menibra  disiinguerct, 
»c  cervicein  supcrbiac  illius  su»  frangere  potcstatis 
iusinuassel  virlute,  protinus  addiJit ;  Qui  fecit  enm 
cppMcavit  gladium  ejus  {Job.  xl,  14),  hoc  esl,  noccii- 
di  malitiam  suie  refi^enavit  irapcrio  pote^talis.  Nun- 
quid  quod  dicilur  applicavit  eum,  intelligi  debct  ador 
ptaviteum,  cuin  ille  nunqurxm  sil  ad  veniaiu  revcr- 
turus  ct  quasi  per  adopiionis  gratiam  in  sorte  sit 
filiorum  redintegratunis  [Pro  reingressurus,  vel  re- 
dintegrandus]?  Quis  hoc  in  tantam  sit  ignavix  vora- 


Deum  ct  nos  fieri  gralis  dignalus  est ,  ut  qui  discor- 
det  a  consortio  charitatib  Dei  peccando  exstilera- 
mns ;  pcr  eum  ad  concordiam  divini  amoris  ream* 
ciliaii  in  sanguine  ipsius  redinlegrari  mcrcrcraar, 
sicut  pcr  Pauliiin  docctur :  Cum  essemus,  ail,  inimici, 
reconciliati  snmus  Deo  per  mortem  FilH  ejusy  $alvi 
faiti  per  sanguinem  ipsius  {Rom.  v.  iO) :  delens  quo4 
adversum  nos  erat  cgrographurn  [Sic  pro  chiro^ra- 
phum]  decreti ,  qnod  erat  contrarium  nobis,  et  ipsum 
tuiit  de  mediOy  affigens  iflud  crud^  erspolians  prind^ 
vatus  et  potestates  iraduxit  eon/identer,  palam  trium'- 
phans  illos  in  semetipso  {Coloss.  ii,  11).  Deniqiie  non 
Paulus  medJator,  sed  legatus  Gdelis  niediatoris,  lega-' 
iione^    inquit, /fiiisrrmur  pro  Christo,  recondtianrini 


ginem  mersus,ut  dissipiens  taliier  vel  cogitare  prae-  ^  O^o  (II  Cor.  ▼,  W^Adtoeatus  namque  est,  qui  jam 


ikuroat?  Cur,  qiiu^so,  diligenter  non  consideras  quid 
loquarls,  et  subtilitcr  pcrpcndcre  negligls  de  quo 
loquaris?  An  nescis  114  H^^^  omne  animal  quod 
iioa  ruminat,  aut  non  flndit  ungulam,  immundum 
Domini  lege  cavetur  {Levit,  ii,^6)?  In  rumiiiando 
quippe,  et  in  fissae  ungule  dislinctioncm  [Forte  pro 
disliDCtiooe]  et  subtiiis  trutinatio  meutis,ct  discretio 
iuteUigitur  consideratae  qualilatis.  Neque  enim  iaa* 
i:iter  Scriptune  oraculo  admonetur :  Tempus  tacendi^ 
it  tempus  loquendi  {Ecclcs.  lu,  7).  Ille  etenim  postr 
modom  pnidenler  icquitur,  qiii  sapienter  primum 
iiovit  tacere.  Multa  profecto  Scripturarum  testimo- 
nia  in  libello  qualicunque  fidci  tu»  coacervala  cu- 


pro  rcconciliatis  interpellat,  quemadmodiim  idem 
liedempior  noster  facit,  cum  bumanam  Dco  Patri  \n 
uiitate  Dei  boniinisque  personne  naturam  ostendiC. 
lloc  est  cnim  Deam  Pairem  pro  nobis  iDtcrpelbre. 
Joannes  non  interpeliure,  sed  ipsum  etiam  propttia* 
tionom  pro  peccalis  nostris  declarat  {I  Joan.  ii,  2). 
Quod  si  advocatus  hoc  cst,  ut  tua  fert  opinio,  quod 
et  mediator,  et  ideo  quia  advocatus,  venis  non  cre- 
ditur  Dcus  :  quid  tiLi  ergo  videtur  de  Spiritu  saocto, 
qui  incaroaius  non  creditur,  et  tamen  ab  ipso  para^ 
cletus,  hoccst,  advocatus  appellatus  est?  Illudenim 
Gncce,  hoc  Latine  pronuntiatur.  Sic  CDiro  babes  in 
EyangeWo :  Rogabo  Patrem^et  alium  Paracletum  dabit 


rioso  inspiciuntur  obtutu,  quatenus  per  ea  sapienti»  «v  vobis  spiritum  veritatis ,  qui  a  Putre  procedil  {J&an 


iupi  se  proderet  magnitudo.  Sed  ob  hoc  e  contrario 

^utigit  nosse,  quam  longe  a  verae  sapientiae  altitu- 

dioe  in  infimis  tabefacta  jaceret. 

CAPUT  XXIII. 

Errorem  Felieis  circa  differentiam  advocati  et  media" 

toris  refellit. 

Joanois  igiiur  aposloU  profcssionis  testimonium 

•  Stnmatico  digesla  ttylo,  Latiiii  nec  aurese,  nec 
tiTrtx  aetiaitis  ulli  verbum  me  docent.  Graeci  tantuin 
ttibiiidicaiit.  irfiiinx  enim  id ,  quod  tortum  seu  in- 
lorlum  est,  dicitur.  Unde  qux  nos  dicimus  membra 
luxata,  wrpiiiuuxa  Dioscoridi  dicunttir,  teste  Budaeo 
in  comment.  L.  G.  col.  mihi  7G0,  et  apud  H.  Ste- 
bhnniim  T.  L.  G.  toin.  III,  col.  mihi  1079  :  <  Mar- 
icll.  in  illud  Dioscoridis  iocum  adnotat  iuiata  Lati- 


XIV,  16).  Djceiido  alium  se  utique,  et  Spiritnm  san-: 
ctum  paracictum.  hoc  est  advocatum  denuntiat.  No- 
que  enim  facultas  respondendi  tibi  ullo  modo  conce- 
ditur,  ut  de  Spiritu  sancto,  qui  incarnatus  non  esl, 
astruas  advocaium  sccundum  carnis  assumptioncia 
nuucupari. 


nis  esse  qux  Gnecis^r/acyuaTa  sunt,  facto  illis  % 
torquendo  nomine,  cura  suo  loco  mota  08S:i  legitimos 
natanc  in  ca  parte  motus  cam  dolore  rcmoraiitur.  t 
Stremmaticus  igitur  stylus  vidctar  csse  Pauliiio 
noslro,  forteGraeci  senuonis  non  ignaro,  idcm  ac 
contorlus,  el  extra  norniain. 

i>  Sic ;  scd  tmtmurus  et  dccepturus  legendani^  vc| 
titttandum  ct  dedpieiuiunt. 


wn 


CONTRA  IfiUCKM  UUGIILLlTAiMJM  LlfiRI  lU.  —  LIB.  L  5*& 

CAPUT  XXIY.  A  pabililer  hoc  adscisccre  noineu.   Jesus  thiistus  el- 


Spffnfm  tanctus^  etti  Paracletus,  id  est  advocatus,  ta- 

men  e$t  Deu$, 

Si  crgo  ideo  Christum  Jcsum  venim  dcnegas  Deum 

▼enimque  Dci  Filium,  quia  advocatus  noster  esl,  el 

pro  culpis  delinquenlium  inlercedit,  quxro  quiJ  de 

Spirilu  sancto  diffinire  pricsumas,  qui  el  ipse  advo- 

caUis  nosler  est,  et  incaniatus  non  csl,  ulrum  sit 

TcmsDais,  an  non?  Nam  el  Paulus  inlerpoHare  enni 

pro  nol»is  gemilibus  inenarrabilibus  proleslalur.  Ait 

enim  :  Ipse  aulem  Spiritns  snnctus  postnlat  pro  nobis 

^emitibus  inenarrabitibus  (/Jom.  viii,  2G).  Si  vero  qui 

poslulat  et  advocatus  cst,Dcus  vt^rus  juxla  tuam  \e- 

saniam  115  ^^^  adoralur.  Sanctum  nnmque  Spiri- 

tnm,  •  Macedonii  seclam  scculus,  Deum  almuis  ve- 


cnim  omnipotentis  Dei  Filius,  omnipotens  Domiuus 
noster,  quia  prelio  s.tnguinis  sui  uos  redemii,  jure « 
Redemptor   verus    omnium   redeinplorum   vocibus 
pruidicalur.  Non,  inquam,  illc  redemplus,  quia  nun- 
quam  caplivus.   Nos  vero  redeuipli,  (inia  fuimus  ca- 
plivi,  venundati  snb  peccato  (Rom.   vii,  li).  Obli- 
g.ili  nimirumineocyrograpbo  [cbrognpbo]  docreli, 
quod  ipse  luUt  de  medio,  delens  sanguine  suo  quod 
hullius  alius  redenjptorum  delere  potuit  sanguis  :  ad- 
ttxit  illud  cruci  (Coloss,  ii,  li).   palum  Iriumpbans 
in  semelipso.  Simililer  Salvator  ille,  quia  nos  salvos 
focil  qui  perditi  cramus  ;  unde  unus  ex  bis  qui  pcrie- 
rant,  conliJenlcr  poslulat  ul  requiialur  el  salvetur 
ab   eo,  Erravi,  inquit,    sicut  ovis  qno!  pericrat  :  rc- 


ruin.  Sed  si  de  Filio  recle  sentires,  rectc  profecio  el  B  quire  serium  limm,  Dominc  (PsaL  cxviii,  170).  N(»n 


de  Spiritu  sancto  intellip;eres.  Doi  enim  Fiiius  iminia 

pro  nobis,  non  pro  se,  voluntaria  pietale  susct^pit. 

Et  ideo susccptio  hum^nre  natiine,  quam  in  veritate 

pertulil  carnis,  divimc  nil  pnrjtidicat  majeslaii.  In- 

firma  quoque  nostnc  nalur;c  virtute  sua*.  solidavit 

divinitatis.  Nam  quemadmodum  Spiritui  sancto,quia 

ftdvocatus  dicitur  et  pro  noIJs  posliilare  perbibetur, 

pil  obest  ut  Deus  sit  vcrus  :  ila  el  Salvatori  noslro 

Deo  Christo  Jesu,  qui   advocatus    et  mediator  pro 

Bobis  fieri  dignatus  est,  nil  contra-Jicitur  [Forte  cor.- 

Iradicit]  ut  Deus  non  sit  verus  propriusquc  Filins 

f>ei.  Igitur  cum  Spiritns  sanclus  verus  sit  Di'us,  et 

dimitatis  illa  ineffabilis  e^scntia,  quac  omnimodo 

eilra  passionem  et  mutabilitatem  permancl,  nullum 


salvatus  illc,  sed  Salvalor,  quia  nunquam  perieral. 
Venil  eiiim,  ait  ipse  de  se,  rHius  Iwminis  qnxrcre  ct 
satvum  facere  quod  perierat  (Luc,  xix,  10).  Noli  ijt- 
snltare  i!li  cum  Jud;eis  conxicianlibus,  Alios,  in- 
quiunt,  salvos  farit^  se  ipsnm  non  poteM  salvvm  facers 
(Matth.  xxvii,  4ij.  Qui  alios  uti(iue  salvos  fccil,  saU 
vari  procul  dulio  ab  alio  non  eguit.  Dexteray  ait, 
mea  auxiliala  est  mihi  (Isa,  LXiii,  5).  LilxMator  el- 
ciiim  ille,  iion  iilcratus,  quia  nunquam  fuit  servu9 
pec(?ati.  OmniSy  refort,  qui  fucit  pcccatum,  serws 
est  peccati  (Jonn,  vui,  34)  Nos  namque  lil.crati, 
qui  sub  peccali  jugo  depressi  servi  facti  diCinuniacc 
dominalionis,  jus  in  nobis  lyrannicx  polestatis  prin- 
ceps  hiijus  mundi,  rociorque  barum  vindicabal  lene- 


«miuara  gemitum  perturbatl  affeclus  po<se  suscipere  C  br^^rjmi.  Quod  qiiippe  jugum  pecciiti  a  facie  olei  com- 


qnis  ambigat?  Cnr  Paulus  apostolus,  sicut  supra  re- 
hitum*est ,  postulare  pro  nobis  gemitibus  docueril 
iMiiarrabiribus?  Sed  quoniam  mentcs,  sicut  et  anle 
nosdictam  est  ^,  quasi  gratiac  suu:  illustratione  per- 
Nerit,  gementes  pariter  eflicit  et  postulantcs  :  ^  po- 
stolare  idcirco  gemitibus  inenarrabilibus  perbil)e- 
^r,  qoia  postulare  et  gcmcre  facit.  Facit,quia 
^^  eCSciatur  ex  ejus  dono  gratia;  promeretur. 

CAPLT  XXY. 

^^n$tus  Jesus  Redemptor^  non  redemptus  ;  Salvator^ 

non  salvatus ;  Liberator^  non  liberatus, 

Denique  quia  tam  obstinatx  mcnlis  infeslus  pcrvi- 
^^Cia  adoptalivuiu  Dei  filium  quoquo  molo  aflinnare 
'^^^  parcis,  audi  ergo  qua  ratione  poteris  ei  incul- 

•  Macedonii  sectam  secutus,  Paucis  refert  nrfellil- 

9^«  lixresim  Macedonii  Joannes  Cassianus,  lib.  i  de 

■•Hsamat.  Domini,  cap.  2  :  i  Macedonius  irremedia- 

^^U  in  Spiritum  sanctum  impietate  blasphemans,  li 

^t  ejusdem  siibslanlia:  Patrem  et  Filiuin  dixerit, 

^«^nctuni  tamcn  Spiritum  crcaturam  vocans,  reus  to- 

^^Os  divinitatis  fuit  :  qiiia  hiMli  in  Trinitate  aliqiiid 

^Od  polest  sine  totiiis   Trinitatis  injuria.   i  Qucm 

^Ontra  insurrexerunt  Palres,  praecipue  sanctus  Atha- 

^asius  duobiis  dialogis,  et  duol;us  sive  iibris  sivc 

^istolis  de  Spiritu  sancto  ad  Serapionem  cpiscopum. 

^nclns  qiioque  Epiphanius,  b:cresi  cxxiv,  sub  no- 

niioe  llvsvuaToud;^'»^,  lioce^t  Spiritum  impugnantinm, 

Nacedoiiian:iS  pra;slringit  :  contra  quos  sunt  quoque 

proscriptiones  et  anaibemala  concilii  Conslantinopo- 

litani  ii  an.  581. 

^  Sicut  el  ante  nos  dictum  est,  Prcecipue  ab  Aa- 
|fistiiio,  epist.  150  edit.  noviss.  PP,  Bcucdict.,  alias 


D 


putruit  (Isa.  x,  27),  qiianJo  in  discipiilos  Redemptor 
noster  insufnavit  dicens  :  Accipite  Spiritum  sanctum . 
quorvm  remiseritispeccala,  remittuntur  eis(Joun,  xx, 
^i,  23).  Ipse  se  i!enique  libcratorem  asseruit,  qui 
dicebat  :  Si  vos  Filius  liberaverit,  vere  Uberi  ests 
(Joan,  VI n,  56). 

lie  CAPUT  XXM. 
Jesus  adoptator,  non  adoptatus ;  nos  autem  adoptati^ 
Hoc  igitur  modo,  sicut  prxmisinuis,  honeste  et 
absiiue  uila  injiiri;e  calumnia  polest  non  ille  adopla- 
tus,  sed  adoptator  praidicari  :  quamvis  non  sit  hoc 
nomen  usitata  tritum  loculionc,  et  idco  forte  pretio- 
sum  quia  rarum.  Non  ille,  certum  est,  adopiatus« 
sed  polius  adoptator  :  quia  nunquam  fuit  peccandu 

121,  cap.  15,  n.  28  :  <  Dictum  quippe  est,  ait,  inter* 
pellat  vro  sanctis^  qiiia  intcrpeilare  sanctos  faciU  i 
£l  epist.  lOi,  alias  11  >,  n.  16  :  <  Quid  est  inter-^ 
vellaiy  nisi  interpellare  nos  facit?  i  A  sanclo  Gre^ 
gorio  quoque,  Hb.  ii  Moral.,  cap.  22,  <  postulare 
dicilur,  quia  nimirum  qiios  repleverit,  postnlantcs 
facil.  >  Vitie,  si  lubet,  Fulgcntium  in  fragmento  5 
ex  lib.  II  contra  Fabianuin;  Remigium  etiam  e.t 
Primasium  in  expositione  loci  citati  EpistoLc  ad 
Homauos,  qui  omnes  :etate  Paulinum  pr;ccesserunt, 
ut  merito  ipse  Axw^ni^sicut  antenos  dictum  est, 

^Postuluntes.  Sic  emcndOT6pos(o/fl«(M  et  postolare^ 
quod antea inediiione Dnchcsmana, qua  utiniur, legc- 
batur ,  non  perinde  quasi  posiia  ajtatis  barbarie,  le- 
ctio  non  fuisset  retinenda ;  sed  cum  semper  postulare 
hoc  in  capile  legalur,  nulla  est  ratio  cur  orthogra- 
phia  hoc  uno  in  loco  mutetur. 


579  S.  PAUUNI  PATRLVRCfl^  AQUILEIENSIS  380 

exlraneus,  nunquara  prorsus  fuit  fllius  Irae,  conce- A  schalis  convivii,  imiuoblio  agni,  cuiu  lytituni  pa- 


ptus  in  iniquitatibus,  nec  in  delictis  parlurbt  eum 
niater  sua  (P$aL  l,  7)  :  quem  natum  de  Spiritu  san- 
cto  Yirgo  niater  unum  in  utraqiie  natura  Deum  vera- 
citer  pcperit  el  homincm.  Nos  ergo  aiioptati,  qul 
peccati  cautione  exigente,  jure  diabolicx  fraudis  dc- 
tenti,  extranci  a  nostri  conditoris  consortio  doml- 
uioque  longius  distabamus.  Comiptae  vidclicet  na^ 
tursc  concubitn  in  iniquitatibus  concepti,  et  in  deli- 
ctls  de  matris  jactati  utero,  fllii  irx  cramus.  Ille  noo 
adoplivus,  sed  proprius  Dei  Filius,  In  plenitudlne 
temporum  missus  a  Patre,  natus  cx  muliere,  factus 
sub  lege  {GaL  iv,  4)»  adoptionis  nobis  gratiam  sua 
dignatus  est  benigniiate  per  lavacrum  regenerotionis 
lurgiri.  Quoiquot  aulem,  ait  Evangelista,  recqferunt 
fiim,  dedit  eis  potc$tatem  flHos  Dei  fleri  {Joan,  i,  12). 
Adoptator  quaproplcr  ille,  sicut  sulvator,  liberatop, 
ct  redcmptor  :  non  adoptalus,  quia  nec  salvatus, 
nec  libcratus,  ncc  rcdemptus.  Nos  nimirum  [Videtur 
ex  anteccd,  etconscq,  addendum  adoptati,  ^tMX^  deeu\ 
salvati,  liberati,  et  redempti :  Ille  prorsus  salvator, 
liherator,  redemptor,  et  adoptator,  qui  nos  sal- 
vavit,  libcravii,  rcdemit,  et  adoplavit  in  sortem 
filioruro  Dci.  IJt  qui  ex  debito  filii  eramus  ine,  hoc 
cst  diaboli,  gratuito  ejus  mnnere  fiiii  Dei  per  ipsius 
gratiain  cffici  mereremur. 

a\PUT  XXYIl. 
Christus  etsi  non  adoptivus,  tamen  komo, 
Tu  causaris :  Qui  negat,  inquis,  eum  adoptivum 


fi 


scha  in  mysterio  qulnta  feria  cclebraretur  :  qa^e  oni- 
nia  luec  juxta  litteram  in  mcmbris  cjus  nullo  roodo, 
sed  typice  derivantur.  Nec  movere  quempiam  de- 
bet,  quia  teslati  sumus  Dominum  nostrum  Dci  Cillufii 
uon  salvatum,  vel  liberatum,  vcl  redetnptum,  aed 
salvatorem,  liberatorem,  et  oamiuin.  redemptorem» 
pro  eo  quod  ipse  per  os  omnium  prophetarum  eC 
srilvari,  liberari  et  redimi  se  exoret.  Sedille,  4|i|i 
non  sibi  sed  nobis  est  natus,  angelo  attestantef  qui 
ait :  Natut  eU  9oti$  kodie  Salvaior  {Luc,  u,  11) ;  d 
illud  propheticum  :  Parvulu$  natu$  e$t  nobi$^  fkHu$ 
datu$  e$t  nobi$  {I$a,  ix,6),  et  ca>.tera  istiusmodi :  quj 
non  sibi  nec  pro  se  ,  sed  pro  nobis  csl  pasaos,  mor- 
tHuset  sepultus,  et  resurrcxit  juxta  evangelicas  et 
apostolicas  voccs,  sicut  Petrus  dicit :  Chri$:ut  pro 
nobi$  passu$  est  {I  Petr.  ii,  21);  et  Paulus  saepis- 
sime  repetit,  ait  enim  :  Charitas  enim  Christi  urg$i 
nos,  quoniam  si  unus  pro  omnibus  mortuus  esl,  er§o 
omnes  mortui  $unt  ei  qui  pro  omnibu$  mortuu$  ul : 
ut  ei  qui  rtrunl,  jam  non  $ibi  vivant,  $ed  ei  qm  pn 
iprn  mortuu$  e$t  et  re$urrexit  {II  Cor.  v,  14,  15); 
non  sibi,  nec  pro  se  orabat,  quia,  sicut  saepius  eit 
intimaturo,  non  est  sibi  natus,  ncc  pro  se  passua  taL 
mortuus ;  sed  pro  illis,  id  est  membris  suis,  oralial, 
pro  quibus  hxc  omnia  volimtaria  dignatione  altissi- 
inaque  pertulit  potestatc.  H7  Quid  mirum  si  pro 
illis,  hoc  est  pro  consubstantialibus  membrit  siiis». 
humano  afiecto  humanaque  voce  orare  infiniu  ¥o- 


secundum  hominem  filium  Dei,neget  necesse  esrn  *"*^  pietate  [i4/.,  pietas],  qui  pro  iUU  dignatus  cH 


eum  verum  fuisse  hominem.  Cur,  obsecro  te,  hoc 
sentire  rugosa  gereiis  non  erubescis  fronte  [Forte 
rugosam  gcrens ...  frontem]  ?  Cur  tam  stulte  non  te 
pudebit  de  uno  Christo  Deo  et  bomine  eibri,  cnm 
adoptivus  filius  dici  dcbeat,  qui  purus  est  homo?  Qui 
iion  merito,  sed  ei  dono  grati»,  adoptionis  nomine 
censetur.  Qui  non  una  persona  ex  utraque  natura 
cum  Dco  constat,  sicut  Dominus  noster  Jesus  Chri>- 
slus,  qui  semper  ex  quo  conceptus  de  Spiritu  san- 
cto  in  utero  Virgiiiis  secundum  hominem  ccepit  esse, 
scmpitcrnus  pcrmanct  Deus  ct  homo.  Nunquidnam 
cum  confiteor  eum  non  redemptum,  sed  redempto- 
rem,  non  salvatum,  scd  salvaiorem,  putasne  homi- 
nem  negem  eum  ?  Homiucm,  inquam,  illum  verum 
conflteor ;  sed  Deum  verum  eum  pnedicans  vene-  0 
raiiter  adoro. 

CAPUT    XXYIII. 

ChriitUM  dum  in  Scripturi$  $e  $alvari,  redimi  et  /t^ 
rari  exorabat^  non  pro  «e,  $ed  pro  nobit^  eapui 
pro  membriM  loquebatur, 

Addls  adhuc  et  aUud,  quia  flnem  non  habent  verba 
ventosa  {Job,  ivi,  3) ;  non  posse  quidquam  membra 
habere,  nisi  lioc  quod  pnecesserit  in  capite.  Quod 
quidem  recte  dlceres,  si  subtill  discretione,  cauta 
nianu  fidei  discriminare  quod  loqueris  religiosius 
didicisses :  quid  soli  capiti  deputatur :  quae  ad  sola 
memlMra  refemntnr  :  quid  etiam  commone  in  utro- 
qne  oonveniat.  In  capite  igitur  nostro  praecessit  cir- 
cumcisio  legalis,  hostiarum  oblatio,  ohservatio  pn- 


eiiam  cum  moralibus  incrementis  nasdj  pati»  moffi« 
et  sepeliri  ac  rcsurgere?  Nec  fuil  boc  dedecnt  dl» 
▼inx  majestatis  excellentiae,  qux  haec  omniji  mir» 
et  ineflbbili  modo  cum  sui  honoris  altitudine  im- 
passibilis,  immortalis  suscepit,  et  immutabilis  Dd*^ 
tas.  Nam  quia  non  pro  se  nec  sibi  (i|U0Qiam  dqHa 
hocfleri  necessitatisexigebat  apgustia),  sed  pronobi» 
solos  ille  orabat,  quorum  summa  iiicumbebat  neoet» 
sitatis  miseria,  evidentissimeperEvangeliumcgasdem 
nostri  Redemptoris  perspicuo  testimonio  approba-. 
tur. 

CAPUT  XXIX. 

Chri$tu$  $e  turbavit  eum  voluit,  Vox  ctarificamii  PtH 
tris  ad  eum^  et  oratio  ejus  ad  Patrem,  nan  in  §rmr 
tiam  siit,  $ed  circum$tanlium  utraque  faeta. 

Proximns  igitur  passioni ,  soscipiens  in  se  hii* 
man»  inflrmitatis  aflectum  turbavit  semetipsum»  po* 
testatis  utique  insignibus,  non  timoris,  ot  ham- 
tici  garriunt,  dedecore.  Nune  autem,  ait,  animm 
mea  turbata  e$t:  et  quid  dicam?  Pater,  $alvi/ua  m< 
tit  hac  hora ;  $ed  propterea  veni  in  horam  hane^  Paleu 
eiarifica  nomen  tuum  (Joan,  xii,  27  $eq.),  Conlinuo. 
namque  patem»  intonaniis  vocis  auditur  responsam. 
et  clarificavit  ait ,  et  iterum  clarificabo.  Cumque  eoiir 
stematae  admiraiionis  stopens  turba  data  tanto  beet» 
tificantis  vocis  auditui ,  dignitatisque  inslgnlbus  in* 
blimau,  varia  quidem  diversis  cogititionibua  dom 
suscipio  [Forte  suspicio]  verterctur  in  mente,  utmm 
tonitniom  an  angelus  ei  de  coHo  locutus  fuisset,  st:i- 


3St  CONTRl  FEUCEll  URGELUTANUM  UBRl  lU.  —  LIB.  I.  589 

11111  verilas  qnid  verias  habebator  proprio  publicare  A  sioli  de  le  vox  eiiain  Pauli  sapieniiam  laiidaaiis  aa« 

ditar  boc  modo?  Quemadmodum ,  inquit,  ei  dUeetu$ 


dignams  esl  ore.  Non  jfrajaer  me,  ait,  vox  ieta  ve- 
nU^  9§d  ^r&pUr  vm  (Joan.  xii|  30).  Ei  mrsom: 
Hwnc  €lmri/kaiMte9t  FUiu$hemimif  eH  Deu»  elarillea' 
i-ueit  iu  eo.  Si  Ikut  darificahu  eti  in  eo ,  et  Deu» 
eUffificabit  eum  in  temeHfso,  et  eontinuo  eiari/icabii 
emn  {id,  xiii,  51,  32).  In  semetipso  utique,  quia 
dtfiaitalit  potentia,  qnse  in  propria  eum  sibimet 
peraont  Inaeparabifiter  univit,  in  venim  Deum  ve- 
nmiqiie  Dei  Filium  exaltavit:  ut  est  illud  Petri  Apo- 
itoli,  Certt$$ime,  inqait,  weiat  omt^$  domu$  hraet^ 
fiia  H  Dominkm  eum ,  et  Ckri$tum  Dei  fecit  kune 
Jaum  (Act,  ii,  36).  Deqs  nimirum  Dominum  Chri- 
»timi  M  fecft.  Hoe  est ,  omnis  plenitudo  divinitatis, 
coi  eomplacuit  in  ep  corporsiliter,  juxta  Pauli  vo- 


nobi$  Paulu$  secundum  datam  $ibi  sapientiam  $erip$it 
vobi$.  Ita  ut  in  omnibu$  epi$toli$  loquen$  de  hi$  m 
quibu$  $unt  quiedam  difficUia  ad  intetligendum ,  qum 
prati  homine$  secundum  $uum  depravare  $en$um  mO" 
tiuntur,  $icut  el  alia$  Scriptura$  {I i  Petr.  iii,  15,16; 
$ed  partim  ad  verbum,  partim  ex  $en$u),  Quod  le  tam 
obsceni  piaculi  noxam  in  tuis  nuper  promulgatis  iit* 
teris  non  inseruisse  iiulU  valebis  cootradicere  ra- 
tione,  quemadmodum  et  hujus  lestinionii  culum- 
niari  poteris  veritatem,  Porro  si  sibi  vel  pro  se  ora« 
▼it,  sibi  et  pro  se  est  natus  et  passus  et  morluus  et 
sepultus;  pro  se  eilam  proprium  sanguinem  fudiU 
Nihil  ergo  habuit  amplius  quam  purqs  homo ,  si  pro 


eem,  inbabiiare  {Colo$$,  ii,  9):  qaia  Deas  boroo  fleri  B  se  necessitate  cogente  oravlt.  Ita  etiam,  et  lu  cau-> 


dignatQS  est ,  secmidum  quod  Verimm  c^ro  factum 
est.  Deas  bominem  Christiim  Dei  fecii ,  non  conver- 
pioiie  tersiblUter,  vel  immutabilitate  ■  seu  transfq- 
liOBe  natararam ;  sed  unius  personae  dignitate ,  quo- 
nlam  Dei  persoqa  bumanaip  dignata  est  jn  se  susci- 
pere  naturam,  Yalet  enlm  ad  baec  roboranda  et  illud 
^nod  in  oratione  necdum  resuscitatum  Doipinas 
lanotuit  ^  LazaruQi  [Pro  resuscilalo  Lazaro];  Pater, 
inqait,  gratia$  agp  tibi,  qnia  umper  me  audis;  $ed 
fropier  populum  drcunulantem  dixt,  ut  $ciat  qtua  tu 
me  Misisli  {Joan.  xi,  41 ,  4i).  Et  bic  non  ob  aliam  caa- 
san,  sedpropter  populum  astantem  sese  orasse  te- 
iialar.  Orabat  quasi  verus  homo  pro  hominibus,  sed 
potestatis   insigiii,  non   necessitatis    dehonestate. 


saris,  secandum  camem  non  fuit  profecto(sicut  ips« 
per  Prophetam  [P$aL  lxxxvii,  5]  leslatur)  inter  n:or- 
tuos  liber ;  nec  ab  iiia  massa  perdiiioni&  ct  lege 
peccati  immunis  exstitit  natus.  Quod  suspicari  ab 
omni  corde  divina  avertat  clementia.  Si  pro  se  ba:c 
omnia  et  non  pro  nobis,  veluii  se  veritas  habet, 
tantummodo  Verbum  caro  factum  ,  hoc  est ,  Deus 
homo  factus,  operatus  est ;  ubi  sunt  inviolabilia  pro- 
phetanim,  evangelicaque  atque  apostoiica  oracuU 
ciamantia  et  dicentia,  Cbristum  pro  nobis  uatum , 
passum ,  mortuum,  sepultum ,  ei  a  mortuis  resusci- 
tatum,  et  caetera  istiusmodi,  qiue  in  carnem  veniens 
Dci  Fiiius  dignatus  est  per  incrementa  etiam  tnfan- 
tL-c  ab  ipsis,  ut  Ita  dixeriin ,  rudimentorum  incuna- 


Onme  enim  quod  Incamala  Dei  Patris   sapientia  ^  bulis  exercere?  Qui  totus  in  utero  Virginis,  lotos  in 

sinu  sempitemi  et  coaetemi  Patris  permanebat ;  to- 
tus  idemque  ipse  inter  aaguslias  jacebat  pncsepii , 
tolus  in  patema  sede  regnabat.  Ipse  utique,  et  non 


virto8(|i|e  roinibiliti^r  in  locutione,  in   actione,  in 
sitii,  in  rootu,  in  sessione,  et  resurrectione ,  ac  de- 

aailNilatione  egit ,  aut  exemp{um ,  aut  doctrina,  aut 

oyiieriam  fuit,  aut  utramque  ethocat  hseCiet  illud. 

CAPUT  XXX. 

Ikpraoattto  Scriptmra$  a  Fdiee :  Chri$tu$  non  pro  $e 
orami ,  $sd  pro  nobi$ ,  ticnt  npn  pro$e,  ted  pro  nth 
bit  Mliu,  morliMU,  tepmltut. 

Ta  igitnr  mm  es  confnsus  fellivomo  gatture  expQ- 

care  idciroo  eum  non  esse  v^m  Deum  veramque  Dei 

riUnffi,  qaia  non  solum  pro  aliis,  sed  eiiam  pro  se- 

iBCtipao  necessario  [Pro  necessarium]  in  oratione  Dei 

pemoctans  duxerit  exorasse:  apostolictmi  sumens 

rstimoniam  salis  claram  et  perspicuum,  sed  secun- 


alius,  lacte  nutriri  dignabatur  in  terra  virgineo,  qui 
sanctos  mirabililer  pascebal  apgelos  iii  coblo. 

CAPUT  XXXI. 

Chrittut  nan  ntcettkate  oramt :  locut  Pevli  male  iV 

teilectut  a  Felice, 

Solus  igitor  pro  oronibus  pemoctans  in  oratioiie 

Deiun  onibat(Lifc  ti,  12),  quia  solus  pro  oomibus 

Tenerat  mori.  Non,  •  non  pro  se  necessariuin  ba- 

biiit  omnino  orare,  qui  nullo  unquam  necessitatis 

vinculo,  ut  puras  quilibet  electornm  hominum,  fne- 

rat  implicatus.  Qui  essentialiter  susceptiis  a  Verbo 


dumperfidicetuaesensumsatismaleetobscurellg^caro  factum,  homo  permanens  veras,  sic  exaltari 
«iepravatom.  Nunquid  non  cum  admiratione  Petri  apo-     merait  in  Deum,  qottenos  ex  virtute  diviniutis  na- 


•  Yel  immutabititau,  Idera  est  Pauljno  ac  m^Mli^ 
tale.  Eouldem  immuto  est  |dem  ac  iruIo;  quamvis 
itnmMtabilit  et  immutabilitat  non  sint  iilem  quod  mu- 
tabiii$elmutabitita$  apud  probatseLatiniiatis  scripto- 
res.  Pauiinus  tamen  iton  modo  vocem ,  sed  etiam  si- 
gniilcaiionem  ab  tiifmtilo  deduxit,  ut  liquet  ex  con- 
lextu. 

^  Domimu$  innpimt,  Id  est,  noltim  fecit^  significatione 
ictiva,  Ucet  natura  sua  sighificationem  baheat  neu- 
Iro-passivam.  Sed  boc  in  scusu  non  raro  ab  scriuto- 
ribus  inferioris  aetatis  usurpaluin  invcnio.  Marcuifus, 
Formul.  lib.  i  cap.  56 :  c  Ipbe  nobis  inaioftttl  eo  quod  a 
ifivcrsis  liomiuibus....comparassent,i  idestft^nt/fca- 
r^r.Sanciu^  Agobardus,  Iibel.de  Insolentia  Jiidoeorum, 
Ludovicuni    Pium   impcratorciu   albqucii$:i  Com- 


mitto  me  bonitati  et  patienli»  vestrae ,  dando  me  pe- 
riculis,  et  innote$cen$  vobis  quae  tacere  pemiclosnm 
est ;  I  innoteeceru  id  est  $ignifican$.  £t  epistola  seu 
consultalione  ad  proceres  palatii  de  baptismo  Judai- 
eoram  mancipioram,  iteram  idem  veroum  usurpat : 
€Aliqua,qu»  silenda  non  piito,... tnnoie<co  prudentiae 
vestne,  i  kl  est  li^m/fco,  nota  facio, 

1 19  '^  '^^»»  ^^^  P^^  *^'  R^titio  neganlls  particnl» 
hlc  non  afflrmat ,  sed  vehemeutius  negat ,  ot  apud 
Terentium  iu  Phorm.  v.  304,  act.  ii,  sc  I : 

Non,  nofl  flc  hitunim  ett,  im»  poieiC, 

iibi  Donatus  abncgatio ,  ait,  frequenti  repetitione  (lr« 
mata. 


585  S.  PAULIiNl  PATR1ARCH.£  AQU1L£IENSIS 

turaliter  ei  coiiiparabiiis  permaneret  glorix  altitudo  A 
iiunqnam  omn!no  possc  peccare,  qui  peccatum  non 
fccit,  nec  dolus  inventus  est  in  ore  ejus(/ Pe/r.  ii, 
^2).  Sed  nec  pati  vei  mori,  licet  fuerit  possc  illi  quia 
voluit,  non  tamen  aliter  vel  aliqMando  posse  habuit;  ^ 
€cd  qualiter  et  qiianJo  el  ex  poteslatc  propria  pla- 
cuit,  p  ui  Tcl  mori  dignatus  cst.  Tu  autem  fulsas 
GOnjectunilium  o!)jcctionum  tuarum  asscrlioncs  me- 
iiiorato  Pauli  fulcirc  leslimnuio  coiiicoris  [  Pro  cona- 
ris],  quia  in  ea  quae  inscribilur  ad  Hcbneos  Epistola, 
de  Me:!ialorc  Doi  othominum  scripserit,  quod  in  die- 
bus  carnis  succ  preces  supplicalioncsque  cum  lacrymis 
et  clamore  vaHdo  pro  se  fuderit  ad  illum,  qui  poierit 
eum  a  morte  salvum  facerc  (Tlcbr.  v,7;  sed  ma(jis  scn- 
stts  quam  verba)\  ignorans  alia  cx  aliis  colligere,  ct 


CAPUT  XXXIL 

Paulus  non  adoptivum  ,  sed  proprium  Filium ,  nan 
nuncnpativnm,  sed  verum  Deum  asseril  Christvm  : 
qui  in  Scripturis  pro  vero  Filio  u  Paire  cognosci' 
tur^  et  vici$sim  pro  vero  paire  Pater  a  Filio :  qmi 
non  nostrum,  sed  meum  vocut  Patrem. 

Intucri  igitur  in  his  apo^tolicis  verbis  sulHiliter 

libet,  quomodo  doctor  mirabilis  et  ulraniiuque  Uiu- 

strius  uaturarum  proprictatein  discreverit,  et  per- 

sonam  Unigenili  Deique  veri  ej^cellcDtius  iutuens, 

in  utraque  natura  indinerenler  ponens ,  nec  per  ad- 

optioiiis  ingeniinat  pr.T.rogativam ,  nec  immutat  per 

nuncupalionis  dedecus  ;  seJ  unum  eumdemque  Do- 

luinum  Jesum  Christum  verum  Dei  Filium,  venini* 

quc  prxdicat  Deum,  et  aute  sxcula  sine  initio  ex 

Palre,  et  in  finc  s;cculoruin  tcmporaliter  gcnilum  ex 


vim  (ficti,  quam  cx  uno  non  valcs  comprchcndcre,  ex  ^  virginc  matre.  Porro  cum  multis  nioJis  olim  asse- 


pluriniis  queas  colialis  siinillimis  capabilitcr  cxpcriri. 
An  si  pro  magno  catpisse  te  piitas  a  turre  Hanancci 
usquc  atl  p  )rlam  anguli  (Jerem.  xxxi,  58),  qualicun- 
que  nuirum  Hierusalcm  libratim  lediricare  pcrpendi- 
cuio :  xstimis  forte  parvipen.Ien.Ium  fore  ultra  limcn 
porlic  excedcre  normam  mcnsurrc?  Non  csl  planeal- 
teriuspericuli  finialis  [Forte^  fnnalis]  niensur;c  » Iraiis- 
ccndere  ter:iiinos,  iit  esl  exordii  non  benc  iiijecta  sa- 
\orum  inacliina  fundamenti  [An,  exordiri  fundamcn- 
imn?].  Porro  in  co  angularis  porta;  introcuiidi  te  atU- 
tum  tibiinet  clausisse,  ccrlis  revinci  polest  indiciis, 
quo  norinx  mensuram  excedissctcimmodcratu;  locu- 
tionis  verliorum  phalcnc  prolcstantur.  Mcinento  quia 


rat  Deum  locutum  fuisse  patribus  in  prophetis,  et 
novissimc  in  Filio,  evideutius  utrumquc  significat,  et 
Verbi  coxtcrni  Patiis  scnipltcriije  divmilatis  gloriain 
pniMlicat ,  ct  assumptx  camis  inefl*abiiis  myslerii 
prxmonet  sacramenlum.  Nani  et  Pater  oliin  per  pro- 
phetas  in  Vcrbo  suo,  hoc  est,  in  Unigenito  loculut 
cst,  et  nobis  novissimis  dicbus  in  eodem  Filio,  hoc 
est,  per  incamatam  Dei  sapiontiam  :  sicuti  idem  Fi* 
lius  et  ex  co  quod  muliis  modis  oliin,  et  per  iJ  quod 
in  novissimis  diebus  in  scmctipso  loculus  est,  per 
Isaiam  tcstatur  dicens  :  Ecce  ego  ipse  qui  loquebar^ 
adsum  (Isai.  lii,  6).  Et  pcr  eumdem  rursus  prophe- 
(am  Spiritus  sanctus  dc  eo  non  siluit,  Ocuto^  ail,  ad 


qui  per  David  lapis  Sin^ulairis  (Psal.  cwu,  ^^),  \]}se  ^  ocutumvidebunt.cum  conierterilDominus  Sion(Ibld.^ 

. ■ !. ._ ..      l!     »?.•__.* I  W ^*    Q  1         Irkon      nn  m/«i*A     mnn  «.nnf  «*     «•a«>i  I  tkO      <k1>  Ann      a1%    a  ■*<■>■ 


pcr  Jeremiam  poria  est  anguli  vaticinalus  (Jerem, 
XXXI,  58).  In  pr.ccedentibus  quidcm  satis  lalius  Apo- 
stolum  de  his  disputasselegitur  negotiis,  imo  ab  ipso 
diintaxat  cjus  Epistolx  principio.  Omisso  intcrca  in 
fronte  moris  sui  [Pro  more  suo]  salutationis  titulo, 
taliter  clementa  serinonis  incipit  exordiri :  MuUifarie^ 
inquit,  multisque  modis  oHm  Deus  loquens  patribus 
in  prophelis,  novissime  autem  diebus  istis  locutus  est 
Hobis  in  Filio,  quem  constituit  hceredem  umversofum^ 
pcr  quem  fecit  et  scecuta.  Qui  cum  sit  splendor  gloricv, 
et  fiqura  substanti(c  ejus,  portansque  omnia  verbo 
rirtutis  suos:  purgationcm  pcccatorum  facienSy  sedet 
ad  deiteram  majestatis  in  eTcelsis,  tanto  melior  an- 
gelis  effectus,  qunnto  prm  itlis  di/ferentius  nomen  hx- 
reditavii  (llebr.  i,  1  seq.). 


•  Finialis  mensurtp  transcendere  terminos ,  ut  esi 
exordii.  Videliir  hajc  essc  Pauliui  scnientla,  vidolicct 
ejusdeni  esse  periculi  errare  in  tcrmino  ae  errare  ia 
principio.  Paulinus  vero  ailegoria  petita  ab  archite- 
ctonica,  ait,  excedere  leriniiios  finialis,  id  cst  finalis 
mensunc  non  csse  alterius  periculi ,  ut  id  est  quain, 
seu  ac  exordii  (vi  Jciur  exordiri  fundamentum  le^ea- 
dum  ,  quod  adnolaviinus  in  margiue)  fundamenli, 
cum  saxorum  moLs  machina  jaciuntur  extra  mensu- 
ram.  iiredit.  Dnvhcsiiiana  adnotatur  ni  imrgim  forte 
funalis.  Quod  alludere  videtur  funiculo  ,  quo  qnon- 
dam  nieticbanlur  ,  ci  terniinis  concludcbantur  a^ri. 
Ciijusrei  noii  infreqiieiis  inScnpturis  ineniio  :  Amos 
VII,  17:  Et  humus  tua  funiculo  metielur,  Psal,  iawii, 
54 :  Et  sorte  divisit  eis  terram  in  funicuto  dislrilfutio' 
nis.  Sic  Psal.  xv,  6:  Funes  eecideruni  mihi  inprarcla- 


8).  Ipsa  nanique  incarnata  vcrilas  aliena  ab  omni 
fallacix  noevo,  quac  mcntiri  iiullo  modo  potest,  veri- 
tatis  de  se  testimonium  perhibct  diccns  :  Ecce  e§a 
qui  loquebar  adsum.  Et,  Ego  DominuSt  et  non  mutor 
(Matach.  iii,  6).  Mcndax  autcm  per  hxreticoRun  ora 
spiritus  conatur  aslruere,  quia  per  incarnaii.inii 
dispcnsationem  ct  unlgeniti  proprietas  in  dualitate 
nomlnis  sit  geminata,  io  proprii  sciiicet  ei  adoptivU 
et  unio  individux  Dcitatis  in  plurali  sit  Dumcto. 
b  £t  singuiariter  ac  spccialiter  a  Paire  propria  voce, 
ct  per  os  Icgilur  sanclorum  possessivo  pronomip^ 
vocatus,  et  ipse  Patrcm  tantummodo  singulari  pra^- 
prietatc  eodcm  pronomine  perspicue  invenilur  iii- 
voeasse  ,  quemadmodum  prophcticis  ,  evangclicls, 
H  atquc  apostolicis  imbui  sacramentalibus  possumus 
instrumcntia  ;  ut  est  illud  :  Ilic  est  Filius  meui  diter^ 

ris,  quod  significat  psallcs  sibi  contigisse  terram  fii- 
nibus  diiuensam  et  lineis,  ul  habet  liicronymus,  in 
pra^clarisy  sive  fertilibus  campis.  Vide  in  hunc  locum 
P.  Lorrnum.  Verum  cuin  in  sccundo  siinilitiidinil 
menbro  h)qualur  dc fuiidamcnlis  fabricandai  domus, 
videlur  et  primuin  inlciiigcn.ium  cx  prtcceptis  arlls 
ojusdem,  nempe  de  funibiis  linex  ct  pcrpendicoli, 
qiiihus  longituiiiiies,  et  allitiidincs  rcctas  dncunt  ar- 
chilecti.  Longitudines  ad  tincam,  altitudities  ad  fer^ 
pendicultim  exigit  Viiruvius  Ub.  vii,  c.  3.  Pencn- 
losuni  aulein  est  exorbitarc  a  linea  ct  perpendi-* 
culo,  ct  cxcederc  coruiii  terminos ,  ut  scitc  diiil 
Paulinus. 

b  ilic  videttir  dccsse  aliquid,  puta,  cum  vcl  quand§ 
aut  Attamcn  filius. 


585  CONTRA  FELICEM  URGELI 

etv$  (Matth.  in,  17) ;  ct  rursiis,  Filius  meu$  es  tu, 
ego  hodie  genui  te  {Psal.  ii,  7).  Et  iterum  pcr  pro- 
phctam,  Ego  ero  illi  in  Palrem^  et  ipse  erit  mihi  in 
/l/iunt  {Beg,  xiii,  li) ;  et  alibi  sic,  Ipse  invocabit  me : 
fater  meus  es  tu  {PsaL  lxxxtiii,  27) ;  et  rursus,  Ex 
£ggpto  vocavi  fiVum  meum  {Ose,  xi,  5) ,  et  his  si* 
milia.  Filios  aulcm  qnia  Palrcm  suum  disliRCtc  scm- 
per  appellaTcrit,  plurima  Scripiurarum  tcstimonia 
potcrunt  approbare  f  sicut  pcr  Mariam  Magilalcnam 
discipuns  tleclaratur,  Ascendo,  ait,  ad  Patrem  mcum 
et  Patrm  testrum  {Joan.  xx,  17) ;  et  alibi,  Pater 
meus  usque  modo  operaiur  et  ego  operor  (Joan  v,  17) ; 
etilluJ,  Philippe  gui  videt  mf,  tidet  et  Patrem  meum 
{loan.  xiT,  9) ;  et  rursus  :  Rogabo  Patrem  meum^  et 
i^atm  Paracletmmdabit  tobis  {Ibid.^  IG).  Nnsquamct- 
eDim  legilur  Patrem  nostrum  dixissc  ;  scd  aul  meum, 
iit  MAe  aidditamenlo  noslri  Pater  tantaramodo ;  sicut 
kabel,  Vado  ad  Patrem  {Joan.  xti),  ei  iliud  :  Pater 
taUem  iu  memanen$  ip$e  facit  opera  {Joan.  xit,  SO). 
U  $piritU6  qui  a  Patre  procedit^  {Joan.  xt,  26) ,  et 
leiiqoa.  Eleclonim  autetn  Tociiiiaiiem  a  Patrc,  siTe 
iiTocatioocin  ad  Patrero  ftempcr  Scriptura  pinrali 
Bumero  stiiduil  commendare.  Qua;  quidem  quia  ita 
le  Terius  habeant,  nullus  igiiorat,  qui  ScripturanuD 
lotiti^m  peculiari  haberc  studio  non  recusat. 

120  CAPUT  xxxm. 

iiftomodo  intelUgendus  Isracl  primogenitus  Dei  :  el 
ifuare  docuerit  nos  Chrisius  orando  dicere,  Pater 
Boster,  non  meus. 

Nec  inovere  quempiam  debet  tanquam  contrarium 

InJQs  noslne  Tidcri  posse  asscrtioni ,  quia  in  sacra 

fidelique  historia  legilur  pnecepissc  Dcum  pcr  fa- 

nuiliim  suum  Moysen  Pharaoni  diceiis  [Pro  dicen- 

tem] :  Filius  meus  primogenitus  IsraeL  Dimitle^  ait, 

fHMM  primogenitum  meum,  ut  sacrificet  mihi  {Exod. 

IV,  22,  25).  Licct  scribantur  hujus  prjccepti  jura 

SQDO  quidcm  singularia ,  iniellcctu  taincn  imiigeot 

modis  omnibus  plurali.  Non  enim  singiilatini  de  uno 

quolibel  elcctomm  inlciiigi  videlur,  Filius  meus  pri- 

9u>gemtu$  Israel ;  scd  dc  uniTcrsa  certum  csi  roulli- 

todine  filioruai  Isracl,  ^icut  populus,  coQtus,  plebs, 

calerva,  et  his  similia  ,  quoe  percurrcre  longissima 

Asputatione  in  prucinctu  •  hoc  opere  (ompcnuiosius 

tenipeniues  calamum  dcvilamus.  Sed  ncquc  illud  ad 

hsc  objiGt  a  quolibet  pigrioris  ingcnii  disputatore  ^ 

iecte  pulalur  :  quoniain  Dominus  Jl^sus  cxoralus  a 

disctpulift  suis,  qiiatenus  cis  dignarelur  oraiioiiis  rc- 

gubm  informare,  eosque  orare  prxmonuiTity  quo- 

nmi  predbus  aurc  inclinata  benigna  sic  ait:   Vos 

•  /»  procUtctu  koc  opere.  Quid  esi  tii  froelnctu  ? 
Laiiols  tn  procinctu  est,  celeriter,  expedile  uliquid  fa- 
ctBm.  OTidlus  lib.  i  de  Ponto  t.  9,  clcg.  8  : 

Oiioq«e  magts  noslros  Teiiia  digiiere  Iibellos» 
llac  in  prociuctu  c«niiiaa  £icia  legeafc 

Ibc  esf  espeHte  facia^  et  cum  fesltnalione.  Sic  Pao- 
iiao  devUare  percurrere  in  provinctu  erit  vcl  ceieriter 
et  expedite  percurrere  noUe ,  ideoquo  ieinponirc,  id 
esi,  siispenderc,  sisiere  calainiiin.  An  Icgenduiu  in 
pruciiicto  1  ui  sit,  nollc  Paulinum,  h.cc  agcn  io,  im- 
iiiorari  in  exfiedito  seu  parato  boc  opei^e.  Qiii  cuiin 
itcr  fcs>tiiiaii.'er  ineuoi,  cinguntur.  Vi^le  Tobi.c  T^  5, 


.ITANUM  LIBRI  III.  —  LIB.  l  5S(J 

A  autem  cum  oralis,  sic  orale  dicentes  :  Pater  noster^ 
qui  es  in  ccbUs,  sanctificclur  nomen  tuum  (Matih.  vi,  9 ; 
Luc.  II ,  2)  :  nc  fortc  ciiiu  soiiat  dixissc  Doiuino 
Pater  noster,  ex  hoc  noi^lris  obnili  dcnnilionibus  mo- 
liatur,  quasi  cum  dicil  noster,  coinmuni  cuni  cxtcria 
TocabuK)  astmat  eum  nomen  insinuasse  paternuin, 
niinus  intelligcns  vim  diclt  scricmque  locuiionis. 
Non  enim  indifferenier  ait:  Nos  cum  oramus;  scd 
dislinclC,  Vos  cum  oratis  dicile,  Patcr  noster.  Nos 
quidcm  docuit,  ut  non  sp.cialis privilegii  dignitatcm, 
qux  soli  unicoquc  convcnit  Filio  Dei,  unusquisque 
audcat  patcrni  nominis  usurparc  vocabulum,  scd 
communi  appcllationc  Pater  noster^  sicul  adopiivi  et 
non  naturalis  (ilii.  Diflcrcnlius  aulcm  solum  illum 
dccct  xlerni  Patris  nomen  singulariler  invocare,  qui 

B  cum  factus  essct  Filius  honiinis,  Dei  quidcni  Filius 

unus  idcnique  ipse  scmpitcrnus,  ct  inde  immutabilis 

potuit  permanerc.  De  his  igitur  ita  pra;Iibassc  sulll- 
ciji. 

CAPUT  XXXIV. 

Textus  Deus  eral  cuin  illo  tiuile  inlellectns  a  Felice, 
explicalur  a  Paulino  docente  fJuribns  Scripturas 
tocii  Christum  verum  Filium  Dei. 

Ad  ie  jam  nunc  iierum  iterumque  styli  nosiri  sni- 

cro  ae  vcriat,  qui  in  iaoto  te  jacUiniia:  fasiu  c^iiaris 

erigere,  quaieiius  ipsius  principis  aposioloruro  pri- 

mique  pastoris  Ecclcsix,  Pelri  sciiicct  apostoli  fidei 

soiidiiaiem  avellere  uiutris,  quaiu  super  firnuim  pe- 

tram,  qiioi  Christus  est,  firuiiter  a  fidclibus  non  am- 

iMgitur  fuudassc.    Usurpato  igitur  tc&umonio  ejus 

Q  quod  in  iibro  iegilur,  qui  dicitur  Actus  apostoiorumy 
iuis  inscrlum  iuspici  syliabis  a  conieujplaiiiibus  pro- 
palatur,  totumque  ita  posituui  legeniis  ocuius  pro*- 
currerci,  Jesum  a  Natarelh^  guomodo  unxit  eum 
Deue  Spiritu  sancto  et  virtute,  qui  perlran»ivit  benefa- 
eiendo  et  sanando  omnes  oppressos  a  diabolo^  quomam 
Deus  erat  cum  iUo  {Act.  x,  38),  hoc  cst  ia  iilo.  ikec 
Spiriius  sanclus  pcr  os  iocuius  est  aposloii  Petri^ 
Tu  auiem  iucitatus  a  spiritu  ncquam ,  qui  per  orga- 
num  tui  iucubraiius  clicilur  gutuiris,  dc  proprio  ad- 
didisti  errore,  iesum  a  Naxareih  idco  non  csse  verum 
Doum,  quia  Pcirus  docuerit,  Deus  erat  cum  iUo^  H 
DOii  dixerity  Deus  erat  ipse,  Deu»  erat  cum  i7/o,  hoc 
est  in  illo,  Pctrus  coolessus  est :  noo  sicui  id  quoli- 
bcl  clcciorum  ex  douo  gratke»  sed  exceiieiitius  cuiiv 

p  iilo,  quia  csscntialiter  iu  uiia  persoiia.  Dea%  eral  cl 
houio,  juxta  quod  omiiis  pieuiiudo  diviniiaiis  habi-*^ 
tai  ia  eo  corporaiiier.  Deus  erat  cum  iUo ,  noir 
queuiadmodum    cum  nuocupaiivis  diiSt   td   quo» 

et  Isaix  T,  26  et  27.  Yerum  quia  procinctus  apud 
.  medii  aevi  scriptorcs  idcm  esi  ac  ambituSf  Tulgo  re^ 
dmo,  ut  Tidere  est  apud  Du  Cange,  iu  Giossar.,  bauJ 
scio  num  Pauiiuo  sii  in  prodnctu  hoc  opere  iJ  quuil 
ciarias  fuissei  dicendum  tii  ambitu  hujue  operie^ 
QuiJquid  sit,  manifesiuui  esi  hic  nibii  aliufft  eviii  to« 
luibSe  diccre,  nisi  se  proiixius  ile  his  nolie  ioqui. 

I  Pigriorii  ingenii ,  dispututore.  (}uure  pigriori^ 
ingenHf  cuni  dispiiialor  pigrioris  ingcuii  luinus  sit 
periiiucsccndus  ?  i<\irie  quia  qui  pigrioris  ingenii 
suui,  conleiitio>i,  quia  vciilatciu  iion  assequunlur, 
esse  soieant ,  morosi  insuper  ,  difficilcs  ,  periiiu^ 
ces. 


3^S7  S.  PAULINi  PATRIAUCn.4^.  AQUILEIEXStS  S8» 

sermo  I>ei  fiebal .  vcl    in  quonim   roanibiis  vcr-  A  Dei  Fiilum  maledicUis  dclcrat  \  Petras  namqiif^ 


bum  Domini  factum  fuerat ;  sed  sic  singubriter  el 
Inseparabilitcr  cum  illo,  quemadmodum  ineffabili 
121  ^<>^®  ^^^  ^^  ^""^  verbiim  Dei  fiebat,  sed  Ver- 
bum  caro  facuim  est,  hoc  est  Deus  bomo  factus  est. 
Gum  autem  dicit  cum  illo,  naturarum  inducit  discre- 
tionem,  nonpersonarum  disiinguit  dualitatem*  Cur  • 
ergo  non  confunderis,  tanUe  impietalis  possessus  ve- 
cordia,  Petrum  negassc  Jcsum  Christum  Deum  esse 
verum,  cui  ab  ipso,  ut  excellentius  dicam,  Domino 
progloria  sinccrissimx  fidei  professione,  bcalitudinis 
vicissitndo  continuo  iinpensa,  coinniodiusque  retribUi- 
lur?  Nam  cum  de  Fiiio  liominis  divcrsa  hominum  a 
disdpulis  opinio  tcnerctur,  eo  quod  alii  cuin  Joan- 
iiem  Bapiistam,  alii  Eliam,  alii  Jcrcmiam  aut  umim 
cx  proplietis,  bocest,  unura  t\  nuocupativis  diis,  n     pa$su$. 


dulcifluo  ore  Dei  Filium  benedictus  coufitetur.  Deus^ 
ait,  Abraham,  et  Deus  Itaac,  et  Deus  Jacob  ghrif' 
cavit  FiliuM  suum  Je$um  (Act.  iii,  15).  Et  rursiu: 
Vobis  primum  suscUavit  Deus  Fitium  suum^  mi$U 
eum  benedicenlem  verbis  {Ibid.,  ^).  Et  Pauli  tesh- 
monium  Lucas  sic  in  eodem  canonico  ponit  libri): 
Conlintto,  inquil,  in  synagogis  pradicabat  Jesum^qudh 
mam  kic  est  Filius  Dei.  £t  paulo  post :  Saulus  autem 
convalescebat,  et  confundebat  JudceoSt  qui  babitakaut 
Damasci^  afirmans  quoniam  kic  est  Ckristua  (Atf. 

iz,  ^,  32). 

CAPUT  3LX\V. 

AiH  Cltristi  nuncupativi;  Jesus   Ckristus  prtprius: 
dicitur  ab  Apostolo  in  cumef  k  nom  ckm  cmng 


vel  adopiivis  diis  profiterentur,  propter  h^jusmodi 
professionis  humiliima  absectaque  pnecouia,  Oomi- 
tous  uiius  idemque  Dei  homiiiisque  Fiiius  indigoe 
tuiic.  Noluit  namquc  Dominus,  hujusmodi  fidei  fa- 
vens,  adminiculum  pracmiorum  conferre,  quac  se  cum 
famulis  non  distulit  cxxquare,  exspectante  prorsiis 
Petro,  quando  Dominicae  iiiterrogationis  ad  diseipu- 
ios  pra>currens  sermo  se  verterit.  Et  licct  csset  pri- 
Huis  inordine  apostolomm^  ideo  tamen  diti  siluit,  qnia 
non  soIumDominusquid  iili,  pro  quibus  solus  Petros 
responsurus  crat,  sed  quid  hoiuines  de  Filio  hominis 
a^timarent,  explorare  dignatus  esi.  At  ubi  quid  tpsi 
de  se  quoruoi  ipse  noverat  corda  decenierent,  exqut- 
sidset,  statim  PetniSv   unus  pro  cunctis,  secundum 


Qufleri  ergo  potest,  qnaliter  intelligi  eoDveniat,  qpria 
Lucas  pro  magno  asserit  Paulo  affirmasse,  Eic  eu 
Ckriuus^  eum  mnlti  alii  unetionif  oleo  onai  cliristi 
plerumque  dicti  legnotnr,  nisi  quia  alii  nooeiipatK-i 
christi.  Hieaatem  queinPaulusalDrmat,  naturaliter 
venia  cst  Ghrisias  Filius  Dei,  alii  puri  homines  in 
iniquilatibus  et  concepti  et  natit  Christi  cbrisiiiaie 
tontuncti;  hic  aotem,  quem  predicat  PauloSy  de 
Spiritu  sancto  et  Maria  gloriosa  virgine  et  conceptss 
et  natus,  Cbristus  esscntialiter  iu  utero  est  forroalnB» 
nunquam  uon  fuit  Christus,  quoniam  nnctus  ^ptm 
participibus  suis  de  Spiritu  sancto,  in  ipso  pfoeol 
dubio  conccptu  virgiiialis  uteH  Deus  essentialiler 
fictus  est  Ghristus.  Verbum  quippe  caro  factom  cst 


iinitum  iusolubileqiicvinculum  cbaritalis,  tencnspcr  G  ct  habitavit  in  nobis,  hoc  est  in  Chrisko,  cujos 


omniaordinem  principatussui,  sit  ait:  Tues,  inquit, 
Chrisius  Filius  Dei  tim.  Qui  mox  a  Domino,  nulla 
prorsiis  intervenieototarditntis  mora,  gloriosam  bea- 
tiludinis  estlucratus  merccdem.  Beatuses^  vAi^Simon 
Barjonay  quia  earo  et  sanguis  non  revelavit  tibi,  sed 
Pater  meus,  qui  in  eeeiis  est.  Et  ego  dico  tibi,  quia  tu 
es  PetruSf  e\  super  hanc  petram  wdificabo  Ecctesiam 
meam^  et  cjelera  isthisinodl  qwe  sequuntur  {Matth. 
XVI,  iHfetseq.).  Nunquidnam  adoptivum  eum  ex 
patema  diiKcisse  credendus  est  rcvelatione?  aut  pro 
coofessiooe  nuncopativi  Dei,  vel  adoptivi  filii  tantae 
beaiitudiois,  tantocque  adroiraudae  culmen  adeptus 
cst  poteslatis,  ita  ut  arbiter  ligandi  atque  solvendi, 
ceclcstisqoe  specialiter  janitor  fieret  aule?  Quls  haec 
procaci  dixerit  liiigua^  quisve  sanom  sapiens  impene-  ^  crucifixus,  mortuus,  et  sepultus  legitur,  joxla  PaoK 


roembra  sumus.  Et  ideo  in  nobis,  qiiia  in  Christ^t 
qui  fbrmam  dignatus  est  soscipere  servi ;  quonialB 
in  ipso  complacuit  omnem  ple&itudinem  divuiiuiis 
habiure  corporaliter.  In  nullo  profecto  alio  lumGd- 
pativo  Christo  omnem  plcnitudlnem  inhabitasse  lcgi- 
tur  divinitatis.  Sed  nec  de  nullo  horum  scriplum 
inspicitor  :  Verbum  caro  factum  eSt,  et  kabitaril  in 
nobis.  Hiinc  verom  ChristomDeum  Paulus  dispotaBS 
cum  Jodcis  affirmans  quoniam  hic  est  CkrUtu$.  OA 
in  t^iistola  sua  Petrus  licet  aliis  verbis,  non  dispari 
tainen  sensu  concordat  apostolus,  Christo  autem^  io- 
quiens ,  tn  carne  passo  (1  Petr.  iv,  1),  boc  e»l  Ghrislo 
Deo  in  came,  non  cum  came  passo,  nec  cariii 
passo.  DeusenimChristusextrapassionemest: 


irabllium  cordium  arcana  labentibusnon  pertimescat 
cogitationihos  recenseri?  Haereticus  quippe  falsidica 
fauce  despumans  quia  non  sit  Ghristus  Jesus  vcms 
Deus,aeternoanathemate  perculaus  conjectat.  Petras 
vero  corde  sacrato,  labiisque  benedictis»  mellisona 
voce  omnium  Dominum  protestalur  diceos,  Verbums^ 
ait,  misil  filiis  Israd,  anuunHmns  pacem  per  Jeeum 
Christum;  kk  est  omnium  Dominus  (Act.  x,36).  Gerle 
qui  onmiumDoroinus  est,  ipseprocul  dobio  et  verus 
bcus  esl.  Haereticus  sacrilego  pleooque  perfldiae  pa^^ 
lalOt  adoptivum  Christum  Jesuni,  et  noo  propriom 

•  AI.  Ciim,  videtorque  deesse  aliquid  puta  dicere 
unertre  Petrumy  etc. 


vocem  secundum  Scripturas  ( /  Cor.  xv,  5»  4 ),  sed  io 
carne  tantummodo.  Cum  carne  autem  Chrisliis  Deos 
ncc  cnicifixus,  nec  mortuus  creditur,  oec  scpoltiis. 
Nam  122  impassibilis  in  sois,  digfiatos  eol  pali  io 
nostris :  immortalis  permanens,  voluit  mori,  ol  in  a6- 
pulcro  placuit sepeliri.  Hinc  iilud  est,  qood  alias  isden 
doctor  mirabilis,  qoiaChrislus  Jeaos  in  came  aoloin- 
modo,  et  noo  com  caroe  etpati  et  moridifoaAiia  ill« 
sic  docet :  Nam  etsi  mortuus  est,  Inqoilt  ex  M/Efml- 
tate  nostra^  sed  vivk  ex  virtute  Dei  (  //  Cor.  tin,  4). 

^  Inedit.  Do  Chesn.,  in  marg.,  delirat.  Naolmm 
potarem  aed|  declarat^  oiiscosas  requirit. 


CONTRA  FEUCEM  URGELLITANUM  LIBRI  01.  ~  LIB.  L 


zm 


CAPUT  XXXVI. 

Chn$ium  verum  Deum  e^u  ex  Scriplurii  oUendit. 

Ecce  Petnis  el  Paulus,  duo  videlicct  fulgcnlia 
•  ainiidi  canddabra,  enm,  qui  natus  est  de  Spirita 
nnclo  el  Tirgine  Maria,  et  omnium  Dominum,  et 
Det  Firtinn,  et  Christum  singulariterTemm^  et  super 
oiDnia  Deum  eonfiientlir  in  saccula  benedictum.  Joan« 
nes,  cui  inter  naros  roulierum  mfl\}or  exstiiit  nemo, 
Filium  Dei  Tcrum  confessus  est  dic^ns :  Ego  wdi 
H  iestimanium  perhibuiy  quia  hic  esi  FiHus  Dei  (Joan. 
U  54).  Q<iin  etiam  digito  hunc  ostendit  dicens:  Ecce 
•pmsDei,  ecce  qui  toUit  peccutum  mundi(Ibid,f%!9). 
Si  auiem  ille,  qui  agiias  dignatus  est  fleri,  DeusTenss 
Mm  esset,  nequaquam  enm  plusquam  propheta  pec- 


A  ni,  27  ;  xtii  ,  5).  Ipse  se  credere  Denm  discipulos 
docuit,  dicens:  Creditis  in  Deumf  et  in  me  credite 
(Joan,  xiT,  1).  Non  dixit ,  me  credite,  sed,  in  me ; 
allud  *  est  enim,  me  credke,  el  aliud,  in  me  crediie. 
Me  credere  communis  est  scnno,  et  pertinctad  quam- 
libet  creaturaro.  In  me  autem  credere,  solius  Del 
Tcri  confcssionis  est  honor  exhibendus,  Creditis,  ait, 
inDeum^  quia  non  in  alium,  nisi  in  solum  unomqiM 
credendum  est  Deum :  Et  in  me  credite,  •  utique  qnia 
etego  Dcus.  Non  plures,  sed  unus  idemque  Deos 
Pater  et  Filius  el  Spiritus  sanctus.  Hinc  iterum  ipse 
per  eumdem  eTangelislam,  Ut  cognoscant,  ail,  te 
solum  et  verum  Deum,  et  quem  misisti  Jesum  Chri- 
stum  (Joan.  xvii ,  3).    Subauditur  etenim  et  quem 


B  Deum. 


ncs  quoqoe  acciibitor  ^  Chnsti  Tcrum  iliom  Dei 
Piliom,  Tenimque  Deom,  et  Titam  protestaturaeier- 
nin  (^ooii.  X,  27).  Thomas  «  In  Christi  corpore  flxo- 


ras  cootingit  claTorom,  latosque  lanoea  explonii 
aperlam,  el  Dominum  siium  continoo  et  Deamsuom 
exdamaTit.  Ipiius  admirabiiis  potenuB  Tocis  ekh- 
more  proprios  aclemi  Patris  Filius,  gemina,  in  monie 
leillcel  sancto,  et  super  crepidioem  Jordanis  alrei, 
deoioiistrauir  Tocatione,  Hie  csf,  inquit,«Fi/ttfs  meus 
(,  inquo  bene  eompiaeut :  imum  audite(Maitk. 


CAPUT  xxxvn. 

Exprobrai  Felici  inteniatam  divisionem  quatuor  per^ 
sonarumin  Christo.  Quem  inseparmbiiem  tmnen 
evineit. 


•  Duo  fuigentia  mundi  candelabra.  Ipse  Paulinus 
in  hTm.  in  nalali  boruin  aposiolorum,  t.  7,  cos  Tocat 
canatiabra  luce  radiantta,  sentenlia  et  Terbis  utrobi- 
qne  simiiihus. 

^ioaiiii«iacctt6i/orC/tn€/t.  Nomen  hoc  sortitusest  ^ 

ioanDCS  ETangelisla  ex  accubitu,  quo  eum  Christus  C  essei  Deus.  » 
digoatus  est  in  nltima  ccena,   cum  supra  pectus  ejus         '  Herili«m  virorum.  Heriles  Tiros  Tor^t  otrnmque 


Usnc  igitor  laotoram  heriliom  '  Tirorum  prxclara 
Deura  illum  Temm  protcslanlar  oracula.  Sed  et  om- 
Lipolens  Pater  dileclum  snum  signaTit  Filiom.  Tu 
aulem  ilii,  o  iafelix,  nihil  amplius  quam  puro  ho- 
roini  contulisti.  Porro  nnncupatiTom  eom  Deoro,  et 
optatiTom  <  illum   dum  impia    nare  ^  sobsannas, 

•  Et  in  me  credite  utiqus,  quia  et  ego  sum  Deus. 
Aognslinos  tract.  67  ,  n.  i,  in  Joan.,  sic  exponit, 
el  coiinrmat  dictum  Paulini :  c  Consequens  est 
enini,  ut  si  iii  Dcum  creditis,  et  in  me  credere  de- 
beatis.   Quod  non  esset  consequens,  si  Cbristus  non 


reoibuit,  unde  enm  hausisse  Patres  dicunt  fluenta 
Crangelii.  Ambrosius  non  absinulem  qujestionem 
caoi  ArLinis  agens  sic  ct  ipsc  de  Joanne  ait  lib.  de 
locamaL  cap.  4,  o.  29 :  €  Petrus  dicit :  Tu  es  Fiiius 
M^DondJcii,  to  escreatura.  Dixit  hoc  Joaiines. 
Siadhucnon  credidisti,  quia  non  intellexisti  luyste- 
rium  suprasapienLiamrecumbentis,  repeiiTit  Petrus. 
GoBiiieDdaTit  uiramque  Chrislus  alterum  judicio, 
aUeram  mysterio ;  id  enim  addidit  nt  legeres,  quod 
ia  Cbristi  pcctore  recumbebat,  el  inleiiigeres  quod 
qos  caput,  in  quo  principale  omniuni  sciisuum  est, 
srcaiio  quodam  sapientin  replebalur.  Chrysostomus 
Immd.  A  de  locomprehensibilitate  Dei :  c  Quis  hiec 
didt?  ....  Joannes  qui  ad  pcctus  recuhuit  Domini, 
atqae  ab  itto  dirino  foiito  sacra  sua  fiuuiiua  hausit.  > 
AogutiDUS  tracL  36  in  Joan. :  c  De  Doniini  divini- 
taie  aoooiodo  notlos  alios  esl  locotus :  hoc  ractabal 


Joannem  Baplistam,  scilicetetEvangelistam,  hoc  esl 
cx  Ti  Terl)i ,  viros  domiuicos ,  qui  Domino  ct  cogna- 
tione  et  cogiiiiiooe  adeo  juncti  eraiit,  ut  filiorum 
fratrunive  noinineprae  cxleris  Tiderentur  donan- 
di.  Herilis  euiiti  est  is  qui  ad  dominum  pertinet , 
sed  pnecipue  heri  filius  hoc  Tocabuio  notabatur, 
quasi  minor  herus.  Terentius  in  Pborm.,  t.  40 , 
act.  I,  sc.  1  : 

Nam  herilero  filium  ejus  duxisse  audio  uxorem , 

et  idem  in  Eunucho  t.  289,  acl.  ii,  sc.  2. 

Sed  Tideo  herilem  fllluiD  miiiorem  hue  ad?eoiro. 

Pradentius  Peristepb.  t.  i959,  Hym.  desancto  Fru- 
ctooso,  herilem  filiotam  prssidis  filiam  dixit.  Ili^m 
Tocis  usum  reTocarant  etiam  scriptores  niedii  aeri, 
Qt  ostcndit  Du  Cange  in  Glossar.  fliiis  etfratribos  re- 
(fom  af^licantes.  Graeci  ^to-iroTvvovc ,  ouasi  dominos 


nod  biberat  Moo  enim  sioecausa  deiiio  in  isto  ipso  D  mferiores,  parros  dominos  appellant.  Qui  antem  boc 
*^        "  Tocabnlo  digniores,  quam  qui  Tirtutum  meriiis  et  co- 

gnilione,  ne  dom  sangolne  Christo  joncli  erant,  olhi, 
Joannes  praeeipue,  ciim  doceal  Eusehim  Hislor.  Ee- 
cles.  lib.  1,  eap.  7,  joxta  carnem  Christo  OMgnatos 
d<7iroffvvouc  dictos,  Tcl  dfo-iroTixoOc  9  ut  cx  AfricaRO 
nuctorc habet Nicephoros  tib.  i,  cao.  II,  seo  ItoiroTc- 
xov;,  hocestdomimcosyseudmnicelloseiheriies  cognih 
minatos^  propier  eam,  qwB  itiis  cumserwuore  interees- 
sH,  generis  eonjunctionem, 

«  Ei  opiativum.  Vide  notas  ad  §  4  SacrosyUahi 
Ktl. «. 

b  Impia  nare  subsanna».  Non  ona  sann»  ralio. 
Quandoquidem  Tel  collectis  in  aplccm  dlgilis  eoo  nn 
f  tram  ciconisepulsare  simulabant  tergum  subsannaii ; 
Tel  appositis  ad  tempora  manibu»  exertisqoe  digitis 
asiniiias  aorcsimitan,  tcI  protracu  lingoa  eeuflestiian- 
tis  siti  canis,  diductisque  labiis  os  deformare  io  eom, 
qucin  dcridere  volebant,  a  tergo  tamcD,  DCTidereiitar. 


Snogelio  narralor,  quia  el  in  convirio  supcr  pectus 
Domioi  discnmbebal.  De  iilo  er^opMsctore  in  secrcto 
UbelMt :  sedquod  in  secreto  bibii,  in  manifesto  eru- 
cUtIl.  I  JureergoPauliDUSoeirttfrtiorm  CArt</iJoan- 
oem  appellat,  qoi  consensu  Patram  ex  tali  accubitu 
ferilaiis  bausit  fimtcm. 

«  Tkomas  in  Ckrisii  eorvore»  Ad  rem  iacit  •  qiiod 
aii  Beroardus  serm.  23  in  Caut.  c  Non  omntbos  uiio  iii 
Joeo  frai  datur  grata  et  secrcta  sponsi  prasseiitia,  sed 
«I  duqiieparaUim  est  aPatre  ipiius  • . .  Porro  Tbo- 
maa  io  latare,  Joannes  in  peaore,  Petras  in  sinu 
Patris,  Pauhis  in  tertio  coaio  secreti  hi^us  gratiam 
soDlaaaecuti.  > 

*  Aliud  ea  me  erediiet  et  aiiud  in  me.  Eusebius 
Galiicanus  hom.  2  de  symfoolo :  c  Aliud  est  crcdere 
beuin  el  oiiod  credere  io  Deum.  Esse  Deom  credere 
et  diaiioius  iDvenitur;  io  Deum  tcto  credcre,  uisi 
qui  pie  in  eum  speraverit,  noii  probatiir.  i 


501 


!s.  PAUUNl  PATRLVncn-^  AQUILnEiNSlS 


S9l 


qiiid  aliTid  q:iam  uni   ciiililml  elcctoriim  hominum  A  6  concil.  Forojul.)  snae  rcligionis  in   nnllo  prorsuft 


commnncm  lionorcm  rcpcnilis,  cui  dchneras  singu- 
lariter  (lealis  «  polentix  gloiiam  cxrelh-nlius  c\- 
hibcrc?  Se;l  ciuia  o'>  hoc  Arium  a^t(»nio  no>ti  a 
sanclis  Putribus  anaihcmatc  damnatiim  ,  idrirco 
fraudarecaiholiciuufulcm  hicuhri  »>  satagcs  [satagis] 
123  ^l>iecliono ;  cl  dum  viprTcos  siliilos  prurieiiti  ^ 
fiusis  auricula  rcfi!tarc,  pcslifero  aspidis  vcnciio  rc 
giiliiiue  aJnm  !um  infamaris  (lalu  ncrari.  Dividerc 
ncnipc  uuum  Chrisliim  cnindemquc  Dci  Filium  in 
paiics  dis^icanti  (V/(i.  r.  II  w.  «)  cordc  ronaris  : 
nam  diim  modo  verum  Dcum  verumquc  Dei  Filium 
insania*  furia  inai:c!palus  clinguas  {Vid.  n.  «» in  §  11 
tonc.  Foro[nL),  quidaliud  quamqiiatuor  iiiiroduccre 
pcrsonas  fcslinas  ?  Liccl  ncgcs  lc  hoc  spccic  tenusnon 


curvantc  crrorc  cxtcndat  ulrinqHC  [Ai.  utriqiic,  an. 
/^//«'fie/um  utriusqnc?]  latcris  reclitudinem  mcnsam. 
Aliter  qiiippo  cx  Palre»  quia  ant«^  omnia  sxcula  et 
sine  initio  iiivisibilis  et  inrorpwalis  de  co;i'tci'no  na- 
tusest  gcnitorc  :  alitcr  profeclo  ex  matre,  quia  certo 
in  tcnipore  Verbom  caro  factum  corporalilcr  natus 
est  Deus  hoino.  Et  nou  alius  qui  ante  sa^cula,  et  alius 
qui  iu  tempore,  scd  unus  idcmquc  cx  utraquc  et  in 
utraque  iiatura  ,  reinotc  scilir.cl  nuucupativo  [Pro^ 
nunctipativt...  adoptivi]  Dci,  et  aiktptivo  filii  iiHMlis 
oronihus  vocahulo,  ct  ante  parlum  ct  fiost  partiim  vir- 
ginis  uniis  ct  vi^rus  D**,us ,  verusquc  permauet  Fllius 
Ikiu  Non  enim  potest  unus  dividi ;  et  idcirco  non 
Ulii  conccditur,  ut  ex  parte  verus,  et  ex  parte  non 


asscrere,  qiio.l  quidcin  astruisse  te  nihilominuscxhi-  ^  verus  credatur;  nec  gcmina  naturarum  discretio  in 


hi!is  iu  rehu»  proharis.  Porro  quia  Rcdcmptor  no- 
sicr  cxulraqiienaturn»  divina  siquidcm  ct  humana, 
Dci  liominis(iue  Filius  unus  ideinque  vcracitcr  pnc- 
dicatur,  idctrco  tihi  videtur  diio  ei  duo,  verus  [An. 
leg.  in  acc,  veruni,  pmprium]  scilicet  et  proprius, 
Duncupativus  sciliccl  et  adoptivus,  recte  confiteri; 
qiiasi  alter  sil  Christiis  piirus  Deus,  hoc  est  vcnis,  et 
alter  purus  homo,  uti  qiitlihet  unus  eU^ctonim,  boc 
est  nuucupativus  Dous  :  ex  lioc  cienim  proprius,  ex 
illo  vcro  adoptivus  filius  ;  cum  einiplcx  sincerac  fidei 
ratio  aliter  in  dircctum  norinulam  (Yide  not.  i  in  § 


uiia  ine£EibiIiter  coeunte  s(^parari  valet  persona,  con- 
tesUmte  autcni  Spirilu  sancto ,  qui  per  Scripiuram 
suam  loquitur  ita  :  Quod  Deu$^  ait,ro»/i(tixii,  homo 
nomeparet  {Malth.  xix,  6).  Deus  uainquc  conjuiiul 
sibimei  in  ihalamo  suo,  in  uniLite  personx,  hoc  est 
in  inviolato  utcro  lieatae  virginis  huiuauaiu  iucoufusi- 
biliter,  seu  [Pro  et]  inseparabiliter  luituram.  Ilaiic 
uliqiie  uniUedlvinibumaniquecoroniercii  inseparabi- 
lem  socictatcm  natunc  scindere  salagis  inaiiu  cnienta. 
Et  licet  frustaloric  coneris,  non  tamcn  eflcctuin  coih 
sequcris  cfiicicndi. 


tlxc  omnia  Persius  sat.  1,  v.  7i,  Janum  a  rctro  vi- 
deniein  alloqiiens  : 

0  JaiK^,  *  tngo  quem  nulla  cicoiiia  pinsit, 
Nric  iiiaiius  aiiriciiUs  iinilala  «vt  inoliilis  ail<as 
Nec  Iiiigua;  quaiilum  siti^l  c^ui8Ap<ilu  lanuiin. 
Yof.  u  palncius  sjiiguis,  ipios  vi\cre  Ua  u»l, 
Oc(-i|»li  corco  poitticaf  oicurritc  saiin;?. 

Yide  Cornutum ,  vel  potius  pscudo  Comulum, 
Britannicum,  cxtcros  ad  huiic  locnm.  Proprie  ta- 
men  tubsannare  cst  diductione  narium  nctuqiie  oris 
(|uasl  mimico  gcslu  insultare.  Juvcnalis  sat.  6, 
V.  500  : 

1  M.inc,  ei  duhlta  qna  sorhpai  aera  sanna 
Tiillia,  quliJ  liicat  1101»  GOliacfea  Maurv», 
Maura  pudiciila)  velerem  cuni  prjciprU  aram. 

Uhi  Britaiiiiicus :  «  Est  ianna  irrisio,  quai  fil  ons 
lit  nasi  distorsioiie.  1  Et  Ascensius  ,  c  i/ua  sorbeat 
aera  faiiNn,  id  est,  qiiali  narium  sonorilate  avide  in- 
Bpiret  Tullia  recipi:iU|ue  pcr  nan^  acrcm.  1  Queis 
oonveiiit  qiiod  Cailius  Rliodig.  lib.  xv,  Ciip.  2i,  in 
finc  adnotavit  :  c  Apud  Craliuum  tannas,  fatuum 
indicat.  llnde  et  sanna  verlHiin  Latiuis  froquens, 
puto,  defluxit :  etiam  si  a  narium  sonitu  graiumatici 
opinentur  ductuni.  1  Igilur  stricte  Paulinus  iocutusest 
cnm  exprobrat  Felici  subsaunationem  pcr  nares  ef- 
fectain. 

a  CHt  debueras  singulariter  de  ali$  potentia;  gtoriam 
txeelleniius  exhibere.  Quid  sil  de  alit  poteniia  gloriam 
txkiberet  fateor  lue  nescire.  Ala)  in  hoiuine  sunt  lo- 
cu!&  concavus  sub  brachiis.  Qu»  etiam  axiUas  di- 
cantur,  imo  axilla  a  qiio  aUe»  Gicero  in  oratore  : 
i  Quin  etiam  verba  ssepe  conlrahuutur,  1100  usot 
causa  9  aed  auriuin.  Qiiomodo  euiin  noster  axiUa 
ala  factusest,  nisi  fiiga  Uiterae  vastioris?  Quam  lii^ 
leram  ettam  e  maxillis,  etc.,  consueludo  clegans  La- 
tlBi  sermonis  evellit.  1  Brachia  ab  axi7/if,  seu  alis 
pendent,  utraqiic  iiisuiet  couatui  inservientia.  An  sit 
uutem  de  alis  potentia  idcm  ac  tolo  msu  et  conamine 
brachiomm  et  alarum?  an  potlus  Ue  alis  potcntite  sil, 
toiis    ingenii  et   elo<iiicnii;e   virihus  qnasi   ali.*  ad 


sidera  usqiie  gloriaro  ejus  deferrc ,  vldcat  eni JilQi 
lector. 
C  ^  Lucnbri  satagcs  objeclione*.  Salages  pro  Mlagis 
posituin  contextus  cvincil.  Sed  e  pro  i  sa^pius  usar- 
paloro  a  Pauliuo  ostondunt  illa  inieUegens^  inieUe^ 
geniia,  negtegens^  negtcgentia  et  his  siniilia,  pro  in^ 
teUigenSfintelligrntia,  neijligcnSy  nrr;/! //nifm,  qnar  pas- 
sim  occurrnnt.  Sed  qnid  cst  lncubri  ohfcviione?  An 
posilnm  est  pro  tugubri^  qnia  tendehat  in  fidci  liija- 
riam  objectio''  An  lucubri ,  quod  sit  ad  lunien  In- 
cern?e  otjectio  conciunata  ?  Nam  tucubrnm  qn:uido- 
qnc  dicta  lucerna.  c  Lucuhrum,  ini|uit  Miicer  in  Hie- 
nd.  vocahnlnm  in  antiquissimo  i,hissario  ms.  in  ope- 
ribus  Alcuiniivi^crtnm,  qiioJ  apud  Avcnionense  san- 
cti  Auiireo*  inonasterium  conservatur,  lucemam  at- 

fmificat  »  :  Quod  tamcu  Du  Cange  non  Incubnim  ha'* 
>et,  scd  lucibrum^Gatlis  tumiere  ou  chandeiteareUier 
(/f  Riiil.Gncois  ^sevo;  est.  Isidorus  :  c  Liicubrain  voca*- 
tum,  quod  Inccat  in  umhra.  Csl  cnim  inodicus  i^nis 
qui  solct  cx  tcnui  stnppa  ccraqiic  formari.  »  \iJe 
quoriue  Salniasi!im  ad  Solinum.  124  Igi^tir  Panlino 
Q  tncubri  objectione  erit  iiiem  ac  lucubrata  objectione^ 
id  est,  ad  lucubri  teiiue  lumen  construcia.  Niai 
niavis^  quia  hiyusmodi  lalcrnie  ex  lychiii  arrtan- 
tis  funio  tetra;  atresqne  sunt,  lucubri  objenione^ 
idem  esse  ac  nigra ,  fuiiginosa ,  oliscnra ,  cir.  ol^ 
jcclinnc. 

c  Prurienti  auricula  refutare.  Prurire  prnprie  est 
ardere  desiderio  scalpeudi  aures,  denies,  caput,  etc., 
sive  est  ardor  irnpaiiens  molestiam  creaiaro  wcni- 
pendo  arcendi.  Hinc  prtf no  quasi  pemroreti.  Ad  quon 
ardorem,  qui  aurcs  vel  denics  siillicitat,  scdantJum, 
dentiscalpium  et  anriscaipium  inveutua  :  de  quilms 
Martialis  in  Apophor.  K  : 

Si  libi  morosa  prori^lne  ? pmiliiat  auriSt 
Arii.a  damus  uuiia  a|iU  libidiDibus. 

Proprie  crgo  loqnUur  Panlinns,  cum  dicil  FGUoem  t|- 
deri  refutare  aure  prurienie^  scilicet  non  ferente  el  a 
se  arcente  sibila  makc  doctrinae. 


295 


CONTRA  FELICEM  URGELI.ITANUM  LIBRl  IH.  —  LID.  I.  ZU 

CAPUT  XXXVIII.  A  tur  nomen  eju$  admirabilis^  con$iiiariu$,  Diu$  forh$ 


Hartka^  latro^  cenlurio,  Gabrielf  Chri$tum  Dei  Filium 
fatenlur  verum  :  Felix  adoptivum* 

Oe  solo  ergo  um  obscenx  vduntatis  •  moliminc 

reos,  nisi  te  scelerishujus  poenileat,  ante  conspectum 

aelemi  teneberis  judicis.  Nonne  sancUe  mulieres  Dei 

illum  Terum  confess»  sunl  Filium?  Martba  utique 

ab  eo  requisita  utrum  credat  ipsum  Titam  et  resur- 

lectionem  esse  mortuorum,   respondeat,  Ego,  in- 

qniens,  credidi,  Domine ,  quia  tu  e$  Chri$tu$  Filiu$ 

Dei^  fui  in  bunc  mundum  vem$ti  (Joan.  xi,  27).  Quo 

enim  venit,  qui  ubique  totus  per  divinitatis  suae  po- 

lentiam  erat?  Sed  in  bunc  mundum  per  uterum  vir- 

gittis  venit.  Et  illum,  qui  per  id,  quod  ex  Palre  est, 

BOD  liabuit  quo  veniret,  per  uterum  virginis  tamen 


(I$a.  IX ,  G).  Et  ilerum ,  Redemptor  tuu$  $anetu$ 
leraely  Deu$  omni$  terrce  vocabitur  (I$a.  liv,  5).  Da- 
vid  autem  non  cuiltbct  nuncupativo,  sed  vero  Deo  ct 
regi  magno,  qui  est  super  omnes  deos,  omnes  gentes 
plaudere  manibus,  et  in  voce  exsultationis  proplie  - 
tico  prxmonet  organo  jubilare.  Quoniam  Deu$,  in- 
quit,  $ummu$,  terribilie,  et  rex  magnu$  $uper  omne$ 
deo$  (P$aL  xlvi,  5).  Et  quta  dc  \ttbo  came  facto 
pnececinerit,  liquidius  declarat,  cum  post  paululum 
subinfert  :  A$cendit  Deu$  in  jubilo^  et  Dominu$  in 
voce  tubo!  (Ibid.  6).  Et  illud  ,  Qui  a^cendit^  ait,  ««- 
per  occa$um,  Dominu$  nomen  e$t  illi.  (P$al,  lxvii,  6). 
Et  infra  :  125  Dominu$  virtutum  ipse  e$t  rex  gloriw 
(P$at.  xxiii,  10).  Huic  simile  quid  in  carmine  trium- 


Tcnit,  Martha  Filium  esl  Dei  vivi  confessa.  Potioris  B  phali  pcr  Moysen  dccantatur  :  Dominu$  qua$i  vir  pur 


(brte  fidei,  ul  latronem  Cbristi  taceam  confessorem, 
ceuuirio  te  fuerit,  nec  dum  a  sanguine  manibus  iotis, 
qui  cruciBxo  Dei  in  carne  Fiiio,  perculiens  pectus 
toam  dicebat  iVere  Dei  fiiiu$  erat  i$te  (Matth.  xxviii, 
54).  Ule  in  cnice  pendcntem  verum  Christum  confcs- 
sas  est  Dei  Filium  :  tu  in  dextera  jam  Patris  seden- 
tem  asseris  adopiivum.  Gabriel  quippe  arcbangelus 
Christum  in  pra^sepio  jacentem,  Dominum  et  Salva- 
torem,  gaudiumqueomni  prxdixerat  populo,  diceus : 
Ecu  ego  evangeiizo  vobi$  gaudium  magnumy  quod 
erit  omni  populo^  quia  natu$  e$t  vobi$  hodie  Salvator, 
qui  e$t  Chri$tu$  Dominu$  in  civitate  David  (Luc.  ii, 
10,  11).  £t  tu  in  solio  nunc  majestatis  sux  cum  Pa- 
tre  rcgnantem  nuncupaiivum  Dcum  pcrdito  corde 
lateris. 

CAPUT  XXXIX. 

Hon  nuneupativum  Deum^  nec  adoptivum  filium  repe» 
riri  in  Scripturi$  :  $ed  ex  oppo$ito  verum  Deum  et 
proprium  filium, 

Interrogo  ergo  quis  fuerit  ille  magister  erroris , 
qui  nunquam  fuerat  discipulus  veritatis,  a  quo  didi- 
ceras  Christum  nuncupativum  Deum,  et  adoptivuin 
(liuro.  In  sacris  namque  voluminibus  nomen  ejus 
aliter  ex  magisterio  sancti  Spiritus  invenilur  inser- 
tom  :  sicut  in  David  dicit,  Ante  $oletn  permanebit  no- 
men  ejus^  et  ante  iunam  $ede$  eju$  (P$ai.  lxxi,  17, 
45).  Isaias  quippe  praecipuus  prophetarum,  eum  qui 
de  Tij^ipe  nasci  dignatus  est ,  nomen  ejus  cum  in- 
terpretatione  sui  pnedixit :  Et  vocabitur,  ait,  nomen 


gnator,  omnipoten$  nomen  eju$  (Exod.  xv,  3).  Zacha- 
rias  ita  :  Ecce  vir,  Orien$  nomen  eju$  (Zach.  vi,  12). 
Angelus  ad  Josepb  ,  Et  vocabi$  nomen  eju$  Je$um 
(Matt.  1,  21),  hoc  est,  Salvatorcm.  Et  nirsus  idem 
angclus  beal»  virgini :  Quod  autem  nascctur,  infit, 
extesanctum^  vocabilur  Filiu$  Dei  (Luc.  i,  35).  Et 
iterum,  Vocabitur  nomen  eju$  Altt$$imi  Fitiu$  (Ibid. 
32).  EvangelicusautemZachariaser  Domiuam  ilium, 
et  Altissimum  pnedixit,  Tw,  inquit .  pii^r  Prophetu 
Aiti$$imi  vocaberi$  :  prcribi$  enim  ante  faciem  Dotnini 
parare  via$  ejus  (Luc.  i ,  76).  Nathanahel  profitetur 
hoc  modo  ,  Rabbi^  ait,  tu  e$  Filiu$  Dei  vivi,  lu  e$  rex 
I$raei  (Joan.  i,  49).  Lucas  nempc  posuit  ita  :  Et  vo^ 
eatum  est  nomen  eju$  Jesus,  sicut  dictum  e$t  ab  angeio 
C  priu$quam  in  utero  conciperetur  (Luc.  ii,  21).  Pctrus 
ait :  Hic  e$t  omnium  Dominu$  (Act.  x,  36).  Paulus 
super  omnia  Deum  benedictum  confitclur  in  sxcula 
(Rom.  IX,  5). 

CAPUT  XL. 

Emmanuei ,  Je$u$ ,  Redcmptor ,  Cliri$tu$  ,  $unt  no- 
mina  Fiiii  Dei  in  Scripiuri$  :  non  nuncupLtivu$ , 
nec  adoptiru$, 

Nescio  plane  quis  ei  nuncupativum  vel  adoptivum 
nomen  imposuerit.  Nam  si  cunctae  utronimque  testa- 
mentomm  paginx  revolvantur,  nusquam  inibi  lixc 
duo  vocabula  ad  ipsum  pertinentia  potemnt  reperin, 
qnia  nec  merentur  FilioDei  ascribi.  Ea  vero  nomina, 
quae  per  angelos  vel  prophetas,  sanctosque  aposto- 
ios  nobis  reveiata  sunt,  satis  apia  [An,  apte  ?]  convc* 


ejn$  Emmanuel,  quod  inUrpretatur  nobi$cum  Dens  D  uiunl  Filio  Dei.  Nain  Emmanuei ,  quia  iiobiscum 
(I$a.  vu,  14,  VIII,  10 ;  Jlfa«A.  i,  23;  vide  nol.  •  in  c.  Dcus;  Je$u$,  quia  SaK-alor  omnium ;  Redemptor , 
19  hiuusce  lib.  i).  Nobiscum  quoque  Deos  juxta  i)lud,  quia  prelio  captivos  nos  sui  sanguinis  rederalt ;  C/iri- 
ei  Verbum  caro  factum  est,  et  babitavit  in  nobis  (Joan.  gtu$ ,  quia  arcanius  in  uiero  virginis  unctus  ,  hoc 
j,  li),  hoc  cst,  nobi$cum  Deu$,  El  rui^us,  Et  vocabi-      est  de  Spirilu  sancto  csl  natus.  Ipsa  nimirum  con- 


•  Tam  ob$cence  voluntati$.  Qiiare  ob$cena  ?  Varia 
▼erbl  ely mologia.  Prisciantis,  lib.  ix,  non  longea  fine 
all :  ff  09$eenu$  ab  ob$  et  canendo ,  vel  ccsno^  vel  aito 
w  wipof ,  unde  et  inquino.  Alii  deducuut  a  «ocvov, 
qood  Gnecis  commune  didlur,  quod  sit  quasi  ex 
ooromuni  tritoque  usu  inquinatum,  ex  phrasi  Scri- 
fitarae  Marci  vii,  2,  et  Act.  x ,  14 ,  qua  immundum 
c<mmune  dicitur.  Yarro,  lib.  vi,  aliis  iii ,  L.  L.  ait : 
•  Quod  turpe  id  obscenum  quod  nisi  in  scena  palam 
djci  non  deoet.  i  Nonius  in  dictionib.  ab  0  incipien- 
iibus  :  < obsceoum  esi  imnuinrlum...  item  vitabile,  > 

Pathoi,.  XCIX 


quod  confirmat  exeroplis  a  Virsilio  pelitis.  Addit : 
<  Item  obscenum  signat  et  lualedicium ;  i  quod  pro> 
bat  Aciii  et  Lucilii  auctoritatibus.  Hoc  sensu  postre* 
roo  putarem  accepisse  Paulinum  verbum  ob$cencB  ro- 
iuntati$,  quatenusad  maledicta  in  Filiuin  Dei  evomen^ 
da  impulerit  sua  voluntas  Feiicem ;  hiiic  quidem  ma*' 
ledicta  et  obscena,  quia  maledicta  et  obscena  verlxt 
iu  Christum  suggesserat.  Quamvis  noo  negaverim 
voiuntatem  obscenamid  eBiimmundam  ex  blaspherciis 
prolatis,  intelligi  posse. 

13 


j^/13  S.  PAULLNl  PATRUKCllJi  AQLILEIENSIS  5» 

«eplio,  siiirilalis  invisibilis  nibilominus  unclio  fuil,  A  rilum,proprius;  djuiUi  exlcriorcro,  id  cst,carneu:ii 


liccl  manifcslius  et  in  Jordanis  crepidine  a  Spirilu 
sanclo  sil  unclus,  qui  supcr  eum  in  specie  descen- 
dit  columbae.  Hxc  quippe  manifestior  :  illa  vero 
occullior  unclio  |inedicalur.  Dominus,  quia  omnis 
rrcatura  in  ccelo  ct  in  tcrra  scrviunt  ei.  Et  quia  secre- 
tins  in  virginali  ulero  sancli  Spiraminis  delibatur 
flaiu,  Christus,  hoc  cst,  unctus ,  est  natus,  angelico 
trvidenlius,  oraculo  enidimur.  Ait  enim  :  Naiu$  est 
vobii  hodie  Salvator.qui  est  ChristUM  Dominus  in  civi- 
tateBavid  (Luc.  il,  li). 

CAPUT  XLI. 
ituid  sit  ttuncupativus  Deus  :  et  quod  Chrislo  non 

conveniat. 

A^e  ergo,  exstincto  penitus  omnis  invidke  fomitc, 


corpus,  adoptivus  iilius  recte  videbitur  nuncupari. 
Unus  namque  Joanncs  proprius  verusque  unius  Za- 
charix  filius  prxdicainr.  Quod  si  Jacobum  Atpbxl, 
alterius  sciiicet  patris  firium,  Zacharias  per  adoplio- 
nis  pnerogalivam  in  sorte  filii  gratuito  subrogasset, 
poterat  ulcrquc,  Joaimcs  srqnidcm  et  Jacobus  pro- 
pter  pcrsonarum  discrctionem,  aHer  horum  proprias, 
et  alter  adoptiYus  veraciter  fihus  vocitari.  Nam  si 
facultas  humanae  possibilitalis  exegisset ,  quatcnn. 
Joanncs  pcrmancns  id  quod  erat,  posset  cuni  Jacotio 
iu  unione  pcrsonoe  inscparahiliier  effici  unus,  it:i  ut 
proprietas  naluralis  gemina  permaneret,  et  unio  pcr- 
sonalis  individualitatis  vocabulo  nulla  posset  ex  causa 
rescindi :  tunc  unus  Joannes  Jacobusque  personalrler 


()ui  litium  protinus  flaramantius  prunas  comburit,  B  efiectus  poterant  fortasse  uterqiie  et  aJoplivus  et 


videamus  nunc  simplici  oculo  mentis  utrumnam  hxc 
duo  vocabula  in  Christo  unigenito  Dci  Filio  conve- 
nientius  sint  attributa.  Nuncupatilius  nempe  Dcus 
illc  dicilur,  qui  cum  sit  homo  purus,  nec  est  una 
cum  Deo  vero  persoiia,  sicut  Christus,  cx  accidenti 
•tanlummodo  dono  gratiaj  dicitur  quasi  Deus.  Prome- 
j-etur  nimirum  hujus  honoris  vocabulum  cx  largiioris 
quandoque  gratuito  munere,  quia  non  habuit  esscn- 
iialiter  semper  ul  Deus  essel.  Nuncupare  quippe 
aficctaUe  locutionis  est  appellare.  Nam  qui  sempcr 
Dcus  non  fuit,  sed  accessit  illi  ob  imiUlionis  quan- 
doque  privilegium  ul  Dcus  esset;  profecto  non  ve- 
rus,  sed  nuncupativus  Deus  dici  absquc  ulla  ambage 


verus  filius  dici ;  sed  quoniam  Joannes  ct  Jacobus 
pcr  consortium  quidem  cbaritatis  possunt  esse  cor 
unum  et  anima  una,  nunquam  lamen  naturjHtt*r  per 
unilatcm  pcrsonoe  eflici  posse  creditur  ambo  unos, 
nunqiiain  Joannes  alilcr,  ni^i  Zacharix  filius  perma- 
net  sempcr  verus.  Scd  licet  omne  quod  ex  rebus  hn- 
manis  exempli  colligitur  causa,  indignuro  divino 
cultui  haud  dubio  ascribatur  ,  licet  lanien,  in  quan- 
turo  similitudinis  cxerii  [An^  cxigit?]  ratio,  ex  visi- 
bilibus  invisibilia  et  cx  bumillimis  subiimia  compa- 
rari.  Nam  cum  Redeniplor  noster  se  vitem  veram, 
discipulos  palroiles ,  Patrem  aulero  suuin  agricolam 
parabolice  declarassct,  ex  rebus  proffCto  lerrenis 


dubietalis  valebit.  Christus  igitur,  qui  nunquam  non  jivini  cxcellentius  mystcrii  gloriaro  sublimaTit  {Joan. 
fuit  Deus  homo(exquo  enim  assumptus  est  a  vero^  xy).  Tantjc  ergo  taroque  divinius  auctoriialis  fir- 
Deo  in  unitatc  person®  scmper  permanet  verus  Deus     mali  prxconio ,  nil  lanquaro  intemperalius  corjecli 

pnBinissx  excrop'i  existimo  obesse  figune. 

CAPUT   XLIIL 

Adoptio  quin  convenii  nobiSf  nonconvenit  Christo. 

Christus  igilur  unigenitus  scropitcrni  genitoris 
Filius,  qui  ab  ipsa,  ut  vcrius  referaro,  inefiabiliqite 
virginalis  uteri  conccptione  in  Dei  Filii  pcrsonam 
susceplus,  unaque  cum  Deo  inconfusc,  sed  et  indi- 
vidue  factus  persona,  unus  idemque  Tcrus  Dei  homi- 
nisque  Filius  ^,  indiscretus  juxta  carnis  dispensalio- 
nero  persona,  discretusque  natura.  Porro  secundatii 
divinaro  inefiabilis  gloriae  majcstatem,  inseparabilis 
cum  Patre  sanctoque  cum  Spiritu  essentia,  scd  dis- 
|\  crctus  persona,  scmper  unigenttus  et  verus  Dei  Fi- 
lius  ^,  cessante  prorsus  oronino  adoptivi  vocabulo 
noroinis.'Non  enim  Christo  Jesu  conscquenter  ratas 
quc  possibiiitatis  appcUatio  dcfertur  adoptionis,  cui 
iiunquam  dedccus  contigit  alienaiionis.  Nam  cuni 
sil  adoptio  nomen  mihi  cunclorumque  ^  rcdcropto- 
ruro  bonum,  idcirco  tamen  uni  Deo  hominique  di- 
gnius  ascribi  possc  ratio  non  perroittit  regularis  ca- 
tholicae  fidei ;  quoniaro  per  eurodem  Dei  lioroinisque 
Filiuro  ille  ut  assequatur  necessc  est  regenerationis^ 
qui  de  massa  perditionis  per  traducem  propaginis 
vcniens,  in  iniquitatc  conccptns,  el  in  peccato  geu^ 


et  homo),  licet  sit  aliud  per  quod  Deus,  et  aliud  pcr 
quod  horoo,sed  in  utroque  unus  Deus  et  horoo  :  nec 
fuit  aliquando  purus  conceptus  vel  natus  horoo ,  sed 
quia  couceptus  vel  natus  est  de  Spiritu  sancto  et 
virgiuea  came ,  ex  ipsa  conceptione,  tcI  inefiabili 
nativitate  Dcus  verus  processit  et  horoo  :  quoroodo 
ergo  non  somper  vel  totus  verus  est  Dcus,  qui  nun- 
(luam  fuit  sine  vero  Deo  nec  conceplus  nec  natus  ? 
Nec  acccssit  illi  ut  Deus  esset  nuncupativus  ali- 
quando,  qni  homo  verus  in  unitate  nasci  personn 
rocruit  Dei  veri ,  nec  fuit  unqnaro  Christus  alterius 
personx,  nisi  seniper  veraciter  Dei  veri. 

CAPUT  XLIL 

Vfui  pcrsofia  duobus  non  convemre^  adoptivo  et  pra- 
prio,  exemplo  et  similitudine  declarat. 

Quo  igiturpacto  pcrsona  una  Deos  exhibeat  duos, 

aut  ceric  unius  personae  proprietas  disparili  nuiicu- 

pationc  filioruro   dualitatis   recipiat  diversilatero  ? 

Nam  cum  constet  homo  unus  ex  duabus  dlversisque 

naturis,  propter  quod  Paulus  interiorem  126  ^^ 

cxtcriorcm  denuntiat  hominero  (Rom.  vii,  22) ,  non 

tamen  Joannes  Baplista  hujusmodi   intcrior  unus 

idemque  ct  exterior  homo ,  unus  Zachari;e  patris 

proles  secundum  interiorem  lioininem;  boc  cst,  spi- 

•  Vidctur  deesse  est 

^  Kl  hic  desideraior  esty  vel  permanet. 

*  Videtur  fuisse  dicendum  cunctii  redemptls.  quia 


mlhi  antcposuit. 
^  Vidc  an  snpplcnd.  bonum,  de  quo  supra, 


S97  CX)NTKA  FELICEM  UUGtLtJTANIJM  LIBRI  m  —  Lm.  L  59« 

mm  eitnnetts  consUt  a  patern»  dignitalis  privilegio  A  coufuso  stylo  ascribc,  quatenus  omnes  h.Trcsiarclies 


Pilius  ante  tenipusadoplionisexstiturae.  Christusau- 
cem  Jesus  quo  paclo  adoptivus  filius  credi  conveniat, 
sinllius  reclaj  Odei  consideralionis  conspicuus  ordo 
«icmonstrat.  Ipse  quippe  soius  ac  singulariler  de  Spi- 
^lu  sancto  conccplus  et  nalos,  ex  virginea  vuiva 
«ne  pcccalo  prodiil  Deus  cl  homo.  Nunquam  qui- 
^em  fuit  filius  ine ,  quaienus  ex  dono  gralia»  per 
^optionis  processum  fierei  Filius  Dei.  Ex  quo  enim 
^tjfbum  caro  faclum  cst,  cl  coppil  homo  Chrislus 
«sse  uiia  curo  Deo  persona,  semper  unus  ex  utroque 
^eros  et  unigcnitus  permanet  Filius  Dci. 

CAPUT  XLIV. 

'fUiisiripfaciente  Deo  adoptivo$  filios  perbaptismum 
arguit,  Felicem  vel  debuisse  dicere  Christum  filium 
irWf  velnon  deberedicere  adoptivum  per  bapt  smum ;  n 


haereses « inunum  coacervalim  rcduclse,  novello  qui- 
dcmsono,  sed  anili  punilcntoqne  prolat»palato,nuI- 
tius  sufliciat  arbiirii  vel  medii  sceieris  allerius  secLe 
coUata  xstimari  comparalione.  Insanabilis^^  utique  te 
127  peslis  morliferae  canceris  devastat  serpendo, 
cum  geininas  reputas  unigcnili  Dei  Filii  post  par- 
tuin  virginis  nativitates  hoc  modo.  Has,  inquit  [An 
inquam,  vel  inquis  ?],  geminas  generationes,  primam 
videlicet,  quic  secundum  camem  esl,  sccundam 
vero  spiriialem  quaj  per  adopiionem  iit,  idem  Re- 
dcmpior  nosler  secundum  honiinem  complexus  iii 
semctipso  continet.  Primam  videlicet  quam  susce- 
pit  ex  virgine  nascendo ;  secundam  vero  quam  ini- 
tiavit  «  in  lavacro  a  moriuis  rcsurgendo.  Caiholicn 
'quo7ong^t7sers^uscip^^^^^^  ^^^^'•^™  ex  Palre  ante  omnia   sxc.da 


licavit 

Nonne  ore  tuo  te  juste  condemnaveris,  nisi  [  ALy 

]  Uiis  quantocius  assertionibus  contradicere  non  & 

-irercberis  ?  Tux  namque  le  produnt  Htterx  relulisse : 

JLi  filiis  iraj  sacramenlo  nihilominus  subvenienle 

Jtaptismatis,  per  adoplionis  gratiam  eirici  filios  Dei. 

Jiutergo  mendacii  scelerisreus  argueris,  si  obsistcre 

nitaris  uon  esse  originaliter  omnes,  ut  locuius  es, 

filtos  ine,  qui  per  adoptionis  gratiam  elliciuntur  filii 

Dei ;  aut  si  Chribtum  Jesum  unum  Deum  hominem- 

qoe  non  parcis  adoptivum  filium  pnedicare ,  astruo, 

necesse  est  ^,eum  impio  ore  maledictisque  pnccordiis 

originaiiterquasipururo  hominemin  iniquitatibuscon- 

cepinm  filiam  fuisse  ine,  et  tunc  adoptivi  ei  nomcn 

•  Non  vereberis.  Obscura  et  implcxa  perioiIus,ut 
nonnulhe  aliae  hujus  capiluli,  partim  ex  barbarie 
styli,  pariim  ex  librariorum  incuria.  Aliqua  emen- 
do,  sic  tamen  ut  notcm  lectioncm  intcr  uncos  dis- 
sidentem,  qnam  lector  adhuc  possit,  si  mavult,  am- 
plecti.  Subdo  quandoque  siujplicem  conjecturam 
ad  placitum  le^entis  seqiiendam.  Iii  hac  pcrioJo, 
quiii  sic  legebalur,  Sonne  ore  tuo  te  juste  condein- 
naveris,  si  tuis  qitanlocius  asscrtion  bus  contradicere 
non  rereberis  ?  vi.IcUir  legcndum  m'.si,  id  cst,  m.4 
laii,  etc.  Nara  si  non  vcrt^bilur  conlraclicerc  snis 
asseriionibus,  non  eril  amplius  quo  condcnmetur  a 
seipso.  In  tantum  cnim  condcmn.ibit  se,  quanlum 
verebitur  sihi  conlradicerc,  et  laqueo  oris  sui  ca- 
pleiur.  Considera  scqucnlia,  cl  proba!  ij»  conjeeiu- 
rain. 

^  Astrue  necesse  est*  Pro  Lalinum,  aslruas  neces- 
se  etty  vel  intra  parenthesim  scribendum  sic  :  cstrue 


confitetur ;  cx  matre  aitcram  in  finem  sa^culi  pro- 
testaiur.  Tertiam  vero,  quam  tu  initiatam  in  Lapli- 
smo  affirmas,  ecclesiasticic  rcgula;  niodis  omnibus 
refulat  censura.  Nam  cum  adsiruas  has  geminas  ge- 
nerationcs,  primam  ex  virgine,  secundam  in  bitpti- 
smo  iniliatam,  oblitus  prx^terea  illius  convinccrit: 
inenarrabilius  glorios^  ex  paterno  ante  luciferuiu 
utero  nativitatis.  Duas  quiii  etiam  prxter  iliam  in- 
troducere  gencrationcs  gcsticns  ore  despumas  toxi- 
fluo.  Ex  vir^iuis  quippe  unam  mirabiii  partu,  alte-  « 
ram  vero  ex  lavacri  asscris  sacramento.  In  eo  ergo 
niendacii  laquco  non  tc  refugis  strangulare  ;  quo- 
niam  idcirco  teiliam  rooliris  afllrmare,  ut  eguisse 
cuiii  fingis  rcgcnerari  pcr  baplismum,  quasi  origi- 

Ixs  pestis  mortifera*  canceris,  vel  insanabitis  peslis 
mortiferus  cancer,  Cnncer  enim  in  nominativo,  non 
canceris  dicitur,  cstque  inasculini  generis,  quamvis 
aliquibus  ucutrius  visuin  fuerit,  deceptis  ex  illo 
Ovixlii  Mclain.  lib.  ii,  v.  826  : 

Uique  mulumlato  olci  imiiedicabile  canccr 
Serpere. 

t6  enim  immedicabile  adjungitur  verbo  malumy  quod 
pcr  apposilionein  canceri  additur.  Cicterum  Pauli- 
nus  respexit  hoc  loco  ad  illud  Apotoli  II  Tim.  ii,  17, 
et  scrmo  eorum  ut  cancer  serpit.  Sic  el  sanctus  Ju- 
lianus  Toletanus  lib.  i  contra  JudiBos  circa  iuitium, 
ait,  cancerosis  semionibus  disputare  praisumunt, 

^  Quam  iniliavit  in  lavacro,  IniHare  verbum  non 
nnius  significalioiiis.  Aliquando  cst  sacris  imbucrc. 
aliquando  dcdicare ;  pioprie  lamen  esi  incboare.; 
ct  xmtixm ,  principium.  Quin  ei  alia>  significationcf^ 
in  hac  fundantur.  Nam  ideo  cos,  qui  sacris  imbuun 


(jiefeM«e«Oquiaelinfra  imperaliviim  flscritflspo.  Dturtm^^^^      dicimus,  quia  qui  initiantur,  incipiunt 
nil,  nisi  et  hic  ascnbas  lcgere  malis.  admitti  ad  ea  sacra,  ad  qu»  pri 


«  Quatenus  omnes  lia:resiarches  hmreses^  elc.  Pc- 
riodus  obscura.  Iloc  menibrum  sic  elTerendum  cxi- 
sliinarem  :  quatenus  omnibus  hosresiarcharum  hrere- 
ubvLS  in  unum  reduclis,  nuUus  sufficiat  arbiter^  vel 
nviiius  sxt  arbitrii  vet  medii  sceleris,  ctc.  :  et  sensus 
^il,  quod  hxresis  Felicis  cum  omnium  hiercscon 
prinapum  contincat  malitiam  (ut  supra  cap.  8  sen- 
tire  ipsum  cum  Ario  et  Nestorio,  et  cap.  24  cum 
Macedonio  ostendit)  anullo  arbitro  judiccque  valcat 
^stimari,  imo  ne  medietas  quidcm  sceleris  et  mali- 
lis  bujus,  cnjuscun(|uc  alterius  hieresis  facta  com- 
laratione.  Lector  dijudicct  num  mcutcm  Paulini  sim 
Msecutus. 

'  Jnsanabilis  utique  pestis  morliferce  canceris  te 
dfmtat  serpendo.  Sensus  aequivocus,  ut  nominati- 
^ni  regens  ro  devasiat  non  cognoscas.  Le^e  igitiir 
vel  insanabVis  pestis  mortiferoe  cancer,  vel  insnnabi- 


prius  non  admitteban- 
tur.  Cicero  quoque  lib.  ii  de  LL.  sacrorum  t/{t<ta  n 

Kriitcipto  deJucit,  cum  aii :  €  Videniur  Alhena;  ni- 
il  melius  in  vita  hominis  attulissc  illis  mysteriis. 
quibus  exagresti  imnianique  vita  exculti  ad  huma- 
nitateui  ct  niitigati  sumus ;  iniliaque  ui  appellantnr. 
ita  icvera  piincipia  vii;c  cognovimus.  >  Ergo  pro 
inchoare  iniliare  hic  sumilur  a  Pauiino,  qui  Felici 
asscrcnli  aliain  nativiialcm  fuisse  \2S  ^"  Chii- 
slo,  quam  initiavit  in  lavacro,  rcponit,  calholiciuii 
fidem  agnoscerc  duplicerii  tanlum  in  Cbristo  n::livi- 
taiem,  alteram  qiiidem  ex  patre  sine  iniiiOy  alleram 
vero  ex  maire  ;  non  autem  tcrtiam  ixiitiatam  in  ba- 
ptismo.  Nihil  igitur  mysierii,  nedum  profanilatis  ip 
verlio,  ctsi  a  Felice  prolato,  suspiceris,  prjccipne 
cuni  ab  scriptoribus  inferioribus  lalinitatis  initxare 
pro  inrhoare  usiirpatuin  uluribus  doccal  Du  CangiU 


19$  S.  PAUUNI  PATRIARClfiE  AQUILEIENSIS  IM 

iiallter  filiiiiii  ine,  4}tti  bob  de  Spiritu  sancto  ticut  A  ejusdem  sui  Doroini  ttnctiAealas  liaplbmte,  ^im 

Christus  et  conceptus  ^  natus  est ,  sed  in  iniquitate 

de  semine  vitiataB  couceptns  exstal  naturae.  Ex  eo 

quaproptcr  patenter  clancuiae  perfldix  tuse  flcxuosis 

obviolaiae  sinibus  manifestius  insidiae  propalantur, 

quoniam  ideo  hominem  Christum  Jesum  adoptiyum 

Filium  sensu  frustratus  pulas  Taniflavo  *,  tanquam 

•oportuerit  eum  denuo  nasci,  et  ex  materno  et  fon- 

^tjs  utero,  sicut  caeteros  bomines  qui  in  remissionem 

Lapticantur  peccaloruro,   qui  etiamsi  proprio  non 

aint  obnoxii  sceiere,   sicul  parvuli,  propter  origina- 

lia  tamen  crimina,  quae  de  massa  traducuntur  per- 

ditionis.  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu 

4ancto^  juxta  Dominicae  pnedicationis  sententiam, 

non  intrabii  in  regnum  ctBlorum  {Joan.  iii,  5).  Cum 

ille  non  dixerit  Nicodemo,  Oportet  nos  nasci  denuo,  B  in  nomine  Jesu  baptizari,  Luca  attestante  qui  eTan- 


valuit  [Pro^  habuit]  exinde  sublimium  inferre 
lorum. 

CAPUT  XLV. 

Apostoli  baptizantes^  et  nUracula  facientes  in  nomine 
Jesu,  evincunt  ipsum  esse  Deum. 

Si  igiiur  Jesus  a  Nazareth  juxta  tuam  perfidiau 
Deus  verus  ipse  non  esset ,  nequaquam  Petnts  et 
Paulus,  qui  videbantur  Ecclesise  columnse,  in  no- 
roine  Jesu  sacraroentum  baptismatis,  quod  buIII 
alio  nisi  solius  Dei  veri,  competit  nomini,  in  remis- 
sionem  traderent  peccatorum.  Imbuta  qnippe  juxta, 
proroulgatis  Domini  prxceptis,  fidei  rcgulam  fide- 
lium  turba,  praecepisse  eos,  qui  instructi  erant  di- 
vinorum  charismate,  dictis  non  inhibetur  adversis. 


«ed  exceptavit  ^  semetipsum,  cui  non  oportuerit  de- 
nuo  nasci,  ita,  oportel,  inquit,  vos  nasci  denuo 
■{Ibid.  7).  Nam  quemadmodum  non  sibi,  nec  pro  se, 
aed  pro  nobis  natus,  passus,  morluus  veraciler  cre- 
ditur  ac  sepultus  :  ita  nec  sibi,  vcl  pro  se,  sed  pro 
iiobis  baptismi  dedicare  dignalus  est  sacraroenturo. 
Nisi  enim  ilii  placuisset  Jordanica  suo  baptisroate 
sanctificare  fluenla,  aquaruro  natura  nullam  unquam 
regenerandi  habere  potuisset  virtutero.  Unde  el  Jo- 
aniies  cum  se  peteret  primum  ab  eo  baptizari,  di- 
<%ns :  Ego  a  te  debeo  baptizari^  et  tu  venis  ad  me 
(Matth.  III,  \A)  ?  illico  a  Doroino  audivit :  Sine 
modo  :  iic  enim  decet  nos  adimplere  omnem  justiiiam 
{Ibid.  15).  Joannes  igitur  ^  suo  baptismate  non  po- 


gelica  Petri  Paulique  veridico  ita  scribit  calamo 
verba.  Nam  efiusa  gratia  Spiritus  sancti  super  cre- 
dentes,  sic  Petri  ponit  sermonem  :  Tunc  respondU 
Petrus  :  Nunquid  aquam  quis  prohibere  polest^  ui 
non  baptizentur  hi,  qui  Sjnritum  sanctum  acceperunlf 
Et  jussit  eos  baptizari  tn  nomine  Jesu  {Aet.  x,  47 
et  48).  Paulus  vero  cum  afiirmaret  per  Scripturas 
ipsum  esse  Jesum  Christum,  ei  responsora  acc^Ms- 
sct  ab  his  qui  crediderant  quoniam  in  Joannis 
baplismate  baplizaii  essent  :  Joannes^  inquit,  bapii^ 
zavit  baptismo  pmmtentio!  populum  dicens  in  emm  qui 
venturus  esset  p4ist  ipsum  ut  crederent,  hoc  e$t  in  J#- 
sum.  His  auditis  baptizati  sunt  tji  nomine  Dmmm 
Jesu  {Act.  XIX,  4,  5).  El  rursus  in  eodem  libro  : 


tuit  sanctificare  aquarum    nalurani,  ncc  conferre  ^  Ciim  vero  credidissent  Philippo  evangetizanti  de 

iUi  sui  corporis  lavacro,  sicut  sui  Domini,  rcgenera- 

tionis  eflectum  iu  remissionem  peccatorum.  Et  ideo 

noii  debutt  prior  Joannes  baptizari  necdom  laben- 

libus  [Forte,  pro  lavantibus]  pretiosa  Doroini  Jorda- 

nicis  undulis  sui  rocrobra  condttoris  ;  aquarum  san- 

ctificatio  pcr  efiectum  erat  supplenda  jusiiliae.  Ba- 

ptizato  namque  Domino,  Joannes  [il;t,  Jordanis?] 

•  Sensus  vaniflavo.  Pulabam  errorem  irrepsisse, 
«t  pro  vanifiuo^  id  est  vano  et  fluxo,  snppositum  va- 
mflavo.  Sed  hsesi,  cum  apud  Ambrosium  Calepinum 
eiut  Ven.  an.  1555,  inveneriin  etymon  deduci  posse 
a  flanda.  Sic  enim  ait  in  flaveo^  a  quo  flavus  pro- 
cedit :  c  Ftaveo,  fulgeo  et  auri  coiorem  reddo,  qund 
alt  cek>r  non  dissiiniiis  fiamroae,  vel  Viflando  quod 
ftata  metalla  eum  colorem  habent.  »  Si  derivatio- 
nem  admiltis,  non  erit  ampbus  iropervia  mens  Pau- 
lini,  qui  sensum  vaniflavum  Felicis  exprobrans,  ina- 
nem  Kinum,  cen  puiverem,  quem  projicit  venlus  a 
focie  terrae,  exsufdandum  inteliigit.  Si  autcm  flavum 
idem  velis  esse  ac  elegans  et  puichrum,  (cum  enim 
homiues  fiavi  pulchri  videantur,  ex  eo  dicunt  fa- 
ctum  esse,  ait  Turnebus  Adversar.  lib.  xxii,  can.  7, 
ut  fiavus  pulchrum  significet.  . .  ut  ainid  Catullum 
epigrammaie  ad  januam  : 

Flavus  quani  inoUi  porcurrit  flumiQe  mella  . 

sedetHesycbius  doctissimus  nomenclator  gav96v  fla- 
vum  ^t  piilchrum  etiam  interpret»tur),  sensus  esse 
poterit  Paulini,  quod  luxuriet  quidem  qua.lam  ve- 
nustaie  et  eleg:antia  slylus  Feiicis,  seil  prorsus  vana, 
lloccique  fucienda. 

Sed  exceptavit  semetipsum.  Ex4:eptare  proprie 
est  frequentativum  verbi  capio^  ut  tilud  Virffiiianum 
/le  equabus  vento   concipientibus,  Ceorg.  libro  iii, 


re- 
gno  Dei,  in  nomine  Jesu  Christi  baptizabantur  nrt 
ac  mulieres  (Act.  viii,  12).  Miror,  quia  impudenti» 
rugis  fronle  concisa  Petrum  Paulumque,  duo  prae- 
clara  cxli  luminaria  ^  iofamare  non  vereris,  Jesuin 
a  Nazareth  Deum  verum  esse  ideo  tacuisse  eos  eon- 
jectas,  quasi  nuncupativum  eum  Deum  juxta  tuam 
vesaniam  putavissent.  Quod  si   Deus  ipse    verut 

V.  m : 

Ore  omncs  verss  in  Zephyrum  stant  nipibus  altlt. 
EzcepUDtque  leves  auras. 

Cxsar  quoque  hac  siffuificatione  utitnr  de  bell.  Gall. 
n.  189,  lib.  vii  :  i  L.  Fabius.  • .  tres  suos  nactus 
manipnlares,  atque  ab  lis  sublevaius,  munim  ascen- 
dit.  Eos  ipse  rursus  singulos  exceptans  in  murum 
D  extuiit.  I  Sed  Paulinus  hic  exceptavit  pro  excqrit 
sumpsiu  Excipere  enim  est  quasi  extra  capere,  et 
exceptare  dixii  forte  verbum  factum  ab  adverbio  ex- 
cepto  quod  inferiori  latinitate  usitatum  frequencer 
docet  Du  Cange.  Hinc  ab  t  excipere,  ait  F«stu8  tia. 
E,  excipuum  quod  excipiatur ;  ut  prweipuum^  quod 
ante  capitur.  i 

<  Joannes  igttur  suo  baptismate.  Quae  hic  habcii- 
tur  ad  finem  usque  capitis  satis  implexa  sunt  rilio 
quidein,  ut  reor,  scriptoris,  verba  quandoque  omit- 
tenUs,  quandoque  alia  pro  aliis  ponentis.  Inler  nneoi 
corjecturas  apposuimus  nosiras.  Sic  antem  mcfileoi 
Paultni  explicarero.  Ideo  Joannes  non  debuit  prlor 
baptizari,  quia  ex  sui  corporis  lavatro,  sancUficatio 
aqiiis  non  provenicbat,  sicut  ex  lavacro  corporis 
Christi.  Eo  auiom  baptlzaio  omnis  jusiitia  est  iiu- 
pleia,  id  est  aquis  data  virtus  abiuendi  peccata. 

^  Vide  notas  in  Hym.  2  de  Nat.  Apost.,  v,  8. 


^  CONTRA  F£UC£M  URGli3.LITAxNUM  UBRI 10.  —  UB.  L  m 

esset,   neqiuquani  Petnis  et  JoanDes  claudo  A  aaclorem  ?  Nam  inhxrendo,  ei  lempilern»  pabu- 
utero  matrii  soae  in  Domine  Jesu  Nazareni  dice-     lum  eris  geheuna;. 

CAPUT  XL\H. 


renl,  Surge^  ei  ttmbula  {Act,  iii,  6).  Et  illud  :  No- 
$it  omnibM$  wofriSy  quia  in  nomini  Je$u  ChrisH 
i.  4fuem  90$  crucifixi$ii$  ,  in  hoc  i$te  a$tat 
^&ratm  fM>bi$  $anu$.  Ei  non  eil,  iaquit,  in  alio  ali- 
4fwo  m/iu  :  utc  nomen  eti  aliud  $ub  cceto  daium  ho- 
\bm$^  ffi  quo  opcrteat  no$  $alvo$  fieri  (Act.  iv,  10). 
t  homini  coidam  jacenli  in  grahato  paralytico  siQ 
it :  jEnta^  $anai  te  Je$u$  Chri$tuSy  $urqe  ei  $teme 
Ei  continuo  $urrexH  {Act.  ix,  54), 

CAPUT  XLVl. 
entf  mucior  vitce^  vita  el  re$urrectio  :  non  ergo  nun^ 
cupatitm$f  $ed  veru$  Deu$. 

Si  igitur  Deus  Terus  ipse  oon  esset,  quo  pacto 


Scripluram  plurie$  dicentem  Dominum  et$e  Deum 
intelligil  Paulinus  ac  si  diceret  quod  Je$u$  Chri$tu$ 
$it  Deus. 

Ilaireticus  itaque  viperei  veneni  poculo  impio  hau- 
sto  debriatus  ^  gutture  Jesum  a  Nazarelh  Dcum  de- 
negat  verum.  Petrus  autem  Spiritus  sancli  satiatus 
dulcedine  omnium  Dominum  labiis  proGtetur  sacra- 
lis.  Et  quoniam  Dominus  omnium  ipse  sit  Deus 
insigni  quantocius  Psalmists  veraciter  vaticiniodecla- 
ratur.  Intret,  ait,  in  con$pectu  ejus  in  exsultatione : 
scitote  quoniam  Dominu$  ip$e  est  Deus  (PsaL  xcii, 
2,  5).  Stultus  quippe  dixit  in  corde  suo :  Non  e$t 


l«Jem  apostolorum  princeps  alias  auctorem  eum  vitx  3  ^^^^  {P$al.  xiii,  !).  Sapientissimus  namque  Salo- 


l>ropria  fuisset  aoctoritate  confessus  ?  Sic  enim  per 

«xprobraUooem  Judaeorum  audacter  retundit  perfi- 

diam,  dieens,   Vo$  autem  peti$ti$^  ait,  virttm  homi- 

^idam  donari  vobi$  :  auctorem  vero  vitce  interemistiSj 

quem  Deus  $u$citavit  a  mortui$  {Act.  iii,  14,  15). 

liooDe  to  dicis    Christum  Jesum,  qui  interemptus 

esty  semper  yivens,  et  quem  Deus  suscitavit,  non 

csse  Deom  Terora  ?  Petrus   autem  auctorem  eum 

praedictt  Titae.  Auctor  quippe  vitae  nuIJus  potest 

alius  dici  vel  credi  ouncupativorum   deorum ,  nisi 

ui  Deu6  verus,  sicut  Dominus  noster  Jesus  Cbri- 

stus  Filius  Dei  vivi,  qucmadmodum  ipse  de  seraet- 

ipso   testatur.  Ego    $umy    ait,    re$urrectio    et  vita 

(han.  XI,  25).  Et   illud  :  Ego  $um  ria,    verita$,  et 


mon  prophctico  imbutus  spiramine,  prolixius  ora- 
lionis  scrie  promulgala  ,  protestatur  dicens  :  Ut 
sciant  universi  terrarum  populiy  quod  Domtnus  ipse  sit 
Deus  (III  Reg.  viii,  60).  Et  illud  Jacob  patriarcliae :  Si 
rcversus  ,  inquit  ,  fuero  prospere  in  domum  patris 
mei,  erit  mihi  Dominus  in  Deum  :  et  tapis  iste,  quem 
erexi,  in  titulum  (Gen.  xxviii,  21,  2i).  Uinc  alias 
cODcinnalim  in  praefato  Regum  volumine  sub  optio- 
ois  Ggura  ab  Elia  problematice  prophelis  Bclial 
proposita  clarius  demonstratur.  Cum  invocaulibus 
illis  deos  suos  nihil  dignum  actum  sit,  purificata  pro- 
tinus  ab  Elia  prophcta  altaris  struice  ^»  ioTOcatoquo 
omuipotentis  Domiai  Dei  coeii  sempiterno  nomine» 
sacrificium  bovis  altari  superimpositum)  perfusum- 


rita.  Dic,  quxso  te,  die  ;  non  lc  pigeat  veritatem  C  Q"®  ^^  salientibus  aquarum  undulis,  mox  ignis,  Ta- 


loqui ;  ubi  iegisse  te  recolis  de  alio  quolibet  129 
Buucupativo  Deo  scriptum  :  Ego  $um  via^  veritas 
tt  vita  ?  Ei  vere  scio,  quia  ounquam  legisti,  nun- 
qoam  eris  lecturus.  Cur  ergo  non  te  corrigas  ad 
Tiam,  quam  diii  deTians  errare  fatigatus  dod  cessas  ? 
Cor  Don  aroplecteris  Teritatem  ?  Quousque  fiilso 
fnistratus  errore  meodacii  sequeris  patrem  ?  Cur 
non  concupiscens  desideras  apprehendere  vitam  ? 
Csquequo  sequipedam  •  mortis  esse  doo  te  pudebit 

^  Sequipedam  morti$  es$e  non  te  pudebit  auctorem  ? 
Seqvineda  pro  pedi$equo.  Uoc  Latioum  et  Tetiis  Ter- 
bum  Plautus  in  Milite  glor.  t.   1028  ,  act.  iv.  sc.  2  : 

PedisequQS  tibi  sum. 

TereoUus  in  Aodria  t.  120,  act.  i,  sc.  1  : 

Aocedo  ad  pediaeqoas. 

Ohid  autem  a  mediae  latioitatis  scriptoribus  tre- 
queBter  osorpatum.  AoasUsius  Bibl.  in  Zacharia  P. 
I.  mar^.  214.  edit.  Rom.  1718  :  c  Sed  Chrisii  fre- 
tn»auxiiio,  audacter  egressus  de  RaTennatium  urbe, 
in  (iDibus  Lonsobardorum  ingressus,  sequipes  factus  est 
Mriinissis.  1  lu  Stephano  lll,  n.  248:  <  PipinusFran- 
cofun  rex,  $equipe$  etiam  e|us,  elc.  >  Et  in  Adria- 
00  i,  0.  505  :  <  Uode  eliam  $equipede$  Testros  diri- 
S^  stodebo  ineos  missos.  1  Conciiium  Aurcliancn. 
',  tam.  5 :  <  Quod  eiiam  de  propinquis  fcminjs  ho^ 
ris  iodeeefitibue  similitcr  prohibemuf^  ne  sub  conces- 
^  sibi  iiceolia  parentali  ab  eariiin  scquipcdis  me- 
Boratoruiii  vita  vel  opinio  polluatur.  1  Joannes  Sa- 
nsberieiisls  non  $eqwpes,  sed  sequipeday  ut  Paulinus 
nic  no6ter,  et  allatum  ooncilium  Aurelianen.,  lib. 
>>  De  uugis  curial.  cap.  l^  :  1  Canis  sequipeda  com- 
i^tissimos  cst.  >  Et  lib.  iii ,   c;)p.  6  :  <  Qui  sunt 


porantibus  llamavs,  coiisumpsit  divious.  Cujus  vide- 
licet  tam  insigne  detecta  perspicuo  ruraore  miracult 
veritate,  admiranles  prostratique  in  terram  populi» 
repetitx  utique  continuo  unius  ejusdemque  vocis  ofli- 
cio,  professio  rectae  fidei  promulgatur,  cum  celerius 
subinfertur  :  DominuS,  inquiunt,  ipse  est  Deus  {III 
Reg.  xviii,  59).  Uiuc  etcnim  prolalae  fidei  professioni 
et  illud  non  incoovenienter  concordare  certum  haud 
dubio  aestimatur ,  veluti  io  sacra  historia  in  verbis 

enim qui  sequivedarum  stipantur  comitato.  > 

Pro  imitatione  aliquanuo  usurpatum  a  concilio  Turo- 
nen.  11,  can.  22  :  <  Cognovimus  nonoullos  inveniri 
$equipeda$  erroris  antiqui,qui  Kal.  Januarii  colunt.  > 
Quo  inoclo  et  hic  utitur  Paulinus  oosier.  Hioc  viliom 
io  lecUone  edita  snbolere  mihi  videor ,  cum  iego : 
v  (jsquequo  seqtiipedam  mortis  e$$e  non  te  pudebit 
auctorem?  Si  sequipeda  est,  auctor  esse  non  potesl. 
Auctor  enini  e^t  qui  pi-aeit :  sec[uipeda  qui  vestigia 
sequitur  et  imitatur.  Ideo  conjicio  oon  esse  le^en- 
dnm  auctorem  ,  sed  auctori$ ,  id  est  mortis,  qui  est 
diabolus. 

^  Poeulo  hausto  debriatu$  y  id  est  Talde  ebrius  ef- 
iectus  :  particula  eniin  de  atjiecta  intcndit  significa- 
tionem  verbi,  uti  diximusex  Bortliio  io  notis  ad  {  11 
litt.  ^  Sacrosyllabi.  Vide  ibi» 

c  Altari$  «imiVe,  verbum  antiquom  usurpavft  hie 
Paulinus.  Nam  $truice$^  ait  Festus,  dicetMint  aatiqoi 
omiiium  reruin  exstructiooes  ;  estque  iUud  Plaoti  io 
Meooechmis.  v.  112,  acl.  1.  sc.  1  : 

Taoias  slruices  concinDal  paiinarias. 

Egitur  Paulino  purificata  aUari$  Uruice  est  purifi- 
cata  lignorumstme  ex  quibus  scilicet  altare  conitmo- 
tum  fiierai. 


403  S.  PAILINI  PATRURGU^  AQUILEIENSIS  401 

Rubenilis  el  Gaddilis,   et  diiuidioe    Iribus  legitur  A  slantia  nostrsc  carnis  quam  de  virgioe  sumpsit»  habt- 


Manasse.  Nam  cum  durius  redarguerentur  legatione 
insistente  Gliorum  Israel,  quorum  princeps  erat  Phi- 
nees  Domini  sacerdos,  conquesti  uimirum  de  altaris 
mirae  magnitudinis  conslructione,  ne  fofte  per  indu- 
striam  in  cultu  Dconim  gentium  xdiGcatum  cemitur. 
Quae  cuncta  allegoricae  exposilionis  indigent  docu- 
mentis,  a  quibus  stylielevaliussuspcnso  temperamus 
mucrone,  ne  forte  legentis  animus  prolixne  disputa- 
lionis  recensita  serie  fatigclur.  Objurgatis  igitur  ve- 
hemcnter  duabus  et  dimidia  tribu ,  respondisse  eos 
talibus  constanter  Scriplura  verbis  depromit.  Fortis- 
simus  ,  inquiunt ,  Deus  Dominus ,  fortissimus  Deus 
DominuSf  ipsenovit  si  prcevaricalionis  animo  hoc  altare 
construximus  :  et  non  ea  magis  cocfitatione  atque  tra 


tare  confessi  sunt,  et  ipsura  eumdemque  ex  utero 
unum  nos  Deum  credere  Dci  Filium  veruin  dociie- 
runt.  Tu  vero  sacrilego  ore  Deum  verum  habita- 
torem  ;  Deum  namque  nuncupattvum  astrues  quo 
habitatur.  Et  ex  hoc  merito  infamaris  duos  intro- 
duecre  Deos,  verum  et  nuncupativum,  cura  sii  ex 
duabus  naluris  unus  et  verusDcus.  Quod  si  non  unus 
et  verus  Deus  ex  utraque  et  tn  utraque  nalura, 
divina  scilicet  et  humana,  hoc  est  terrena,  discretus 
substantia,  indiscrctusmaneretpersona ;  nequaquam 
idem  prophcta  addito  jurejurando  diceret,  Qui  jurat 
in  terray  jurat  in  Deo,  amen,  Amen  quippe  sermo  est 
jurisjurandi,  et  licct  transferaiur  ex  Hebrseo  in  La- 
tinum  eloquium  vere  sive  fideliter  plus  tamen  mysti- 


ctatUt  ut  in  testimonium  esset  inter  filios  veslros  et  fi-  B  ce  vitn  ineffabilis  prscmonet  sacramenti,  quam  trans- 


Uo3  nostros  ;  nc  forte  dicerent  filii  vcslri  cras  filiis  no- 
stris  :  non  vobis  pars  vel  hcereditas  in  Domino  Deo 
Israel  {Jos,  xiii  ,  22  ,  seq),  Et  hujusniodi  conncxius 
rerbonim  sequentia  extcndcnles,  ad  cuni  perdu- 
<'lum  est  limilis  lerminiim,  quatcnus  Gnalis  verbi 
tlausulam  violatjc  [An  inviolato^?]  cingi  tidei  inspccta 
1  onstrarctur  censnra  ,  cum  protinus  subinfcrtur : 
Vocaveruntque  fiUi  Ruben  et  Gad  altare^  testimo- 
uium  nostrum  quod  Dominus  ipse  sit  Deus  {Ibid.  5i). 
Kcce  principium  rc^ponsionis  corum  non  quemlibet 
Deum,  scd  forlissimum  Deum  Dominum  signanter 
insinuat.  Ecce  finis  dicti,  Testimonium  nostrum  pro- 
fertur,  quod  Dominus  ipse  sit  Deus,  Quod  quidem 
testimonium  non  spcciale  harum  (antummodo  existi^ 
mo  130  tribuum,  sed  ut  moris  est  sacri  eloquii, 
plerumque  pro  toto  ponere ,  generali  utroruroque 
testamentorum  sentiri  procul  dubio  testimonium^de- 
het.  Omnes  etenim  Scripturarum  paginae  et  fortissi- 
raum  Deum  Dominum  Ghristum  Jesum  Dei  Filiura, 
cl  quiaDominus  verus  •  sit  Deus  voce  prajconia  con- 
Gtentur.  Hoc  est  unum  illustrissimum  omnium  divi- 
norum  dogmatum  testimonium. 

CAPUT  XLVni. 

Locum  IsaicB  exponit  de  Jesu,  qui  etsi  homo  de  tcrra, 
unilate  tamen  personce  verus  est  Deus ,  non  ntin- 
cKpativus, 

Isaiae  pneterea  tam  potissiuium  sincer.ne  Gdei  va- 
ticinium  debuerassaltemin  tabula  tui  cordisdivini  li* 


latoris  valeat  cGicaciter  lingua  proprietaiem  ptenius 
exprimere  vocis  sonantis.  Pulchre  namque  qui  jurai, 
ait,  in  terra,  jurabit  in  Deo,  amen.  Quoniam  ille  Dens 
verus,qui  dignatusestterram  nostrnecarnisassuinere. 
nonse  in  duos  per  dispensationem  magni  etpiisacra- 
menti  duplicavit  Deos,  verum  scilicet  et  nuncupati- 
vum,  adoptivum  vel  [vel  pro  et,  insuper  videtnr  deesu 
Glium]  proprium ;  sed  verus  Deus,  et  proprius  pcr- 
manens  Fiiius,  unus  idemque  verus  ex  utroque  cre- 
ditur  Deus.  El  quanquam  mendaci  tergiversatione  , 
excusationc  excusare  te  specie  tenus  nitaris  non 
duos  astruere  Deos,  ex  ipsis  tamen  tuorum  roince- 
ris  prolatis  verborum  objcclionibus,  cum  duo  et  duo 
relativa  vocabula  unius  intorqucre  non  parcis  perso- 
C  nae.  Nam  verus  ct  nuncupativus  duo  sunl  :  proprius 
et  adoptivus  similiter  duo  sonant,  duarumque  perso- 
narum,  non  perfunctorie  lantummodo  sono,  sed  ref 
substantialis  cRicit  veritatem. 

CAPUT  XLIX. 

Allare  de  terra,  ad  (juod  per  gradus  prohibetur asceH" 
sus,  est  Christus  in  incarnatione,  non  tamen  mnl- 
liplicata  persona, 

Unus  igitur  nullius  rationis  injectu  potest  utnim- 
que  esse,  et  verus  et  nuncupativus  ,  proprins  uiiius 
genitoris  et  adoptivus.  Non  enim  valebis  te  in  lant» 
subtilitatis  fantasia  extenuare  ,  quo  possis  impune 
utroque  vacillanle  pede  ab  his,  in  quibus  ofienderis, 
comibus  clucubratius  effugere.  Quoniam  qui  jurat 


qtioris  exaratum  unduia  jugitcr  lectitare  :  quod  atra-  ^  in  terra,  jurat  in  Deo,  amen.  Unde  et  divina  voce 


menli  nigredine  in  pagina  tux  melius  inseri  dispuu- 
tionis  putasti.  In  quo ,  inquit,  qui  benedictus  est  super 
terram,  benedicetur  in  Deo  amen.  Et  qui  jurabit  in 
terraJurabitinDeoamen{Isa.  Lxv,i6).  Sed  quid  pro- 
ilestlabiiseum  honorare,  cumcortuumsubilorecedat 
Abeo?  TiraorisestquippevoceconGteri,  morc  [Forte 
corde,re/raente]contradicerc.  Tasdii  est  isUprofessio 
potius  quam  dilectionis,  qiioB  de  radice  nonorilur  ve- 
ritatis.  Legisti  prorsus  hujus  expositionem  capiluli 
a  majoribus  nostris  stylo  dcligatam  catliolico  ,  scd 
ure,  non  corJe.  Nam  illi  Deum  veruin  ,  ct   in  sub- 

•  Quia  Dominus  verus  sit  Deus.  Toto  hoc  in  capi- 
»e  ita  argumenutur  Paulinus,  ut  pro!)rt  Christum 
DoTnini  nuniinc  inlrliigi,  cl  Dcminnm  anLonomnsticc 


alias  Moysi  dicilur,  AUaie  de  terra  facietis  mUu 
{Exod.  XX,  24).  Ad  quod  nimirmn  altarc  Domini  lega 
prohib€tur  per  gradus  ascendere.  Non  ascendes,  in- 
quit,  per  gradus  ad  altare  meum  {Ibid.  26),  Altare 
quippe  de  terra  est  Christi  caro  sumpta  de  viripne. 
Facere  namque  altare  de  terra  est  spera  in  roediato- 
risveraciter  conG  Jendum  [An  pro  conGdendo]  poneie 
incarnatione.  131  I*er  gradus  nempe  ascendere 
ideo  contradicitur,  quia  in  gradibns  et  inaequalitas 
contcmplatiir,  et  numeri  aucta  quantitas  multiplica- 
lur.  Hoc  signiGcante  Sancto  spiritu  ,  quoniam  in 

dici ,  juxta  illud  psal.  cix,  1  :  DixitDominus  Dominc 
meo,  Sedc^  ctc,  (piod  ipsr  Jesus  de  se  inlelligit.  Matth» 
xxif    41. 


405  CONTRA  FEUCEM  URGELIJTANUM  LIBRI  IIL  —  LIB.  I.  lOT 

«leellenlia  sancUe  et  ineflabilis  Trinitatis  nuUa  est  A  iionnunquam]  inysterium  incarnationis  in  duos  Deos. 


iiiaeqaalitas,  nuUaque  diversitas  suspicanJa.El  insa- 
tramento  incarnati  Yerbi  Dei  Patris,  per  quod  Fi- 
iius  Dei  nnas  idemqne  dignatus  est  fieri  hominis  Fi- 
lius,  nuUa  est  nnmeri  quantitas  in  personarum  di- 
Tersitate  suppleta.  lUud  praeterea  egregium  soletnnis- 
«imumque  I>ei  hominisque  Filii,  Redemptoris  scilicet 
nostri  Jesa  Gbristi,  quod  de  semetipso  melliflui  oiis 

-tlalcedine  testimonium  dignatus  est  divinitus  irror!:- 
re,  quemadmoduui  Joannis  Evangelio  vencrantcr  le- 

-f;entis  ocaius  contuetur  ,  operae  pretium  dignum, 
satisque  perspicuum,  et  omni  religione  prxciaruin 
huic  operi  duximus  inserendum.  Quod  qiiidem  hnjus 
h^reseos  materialis  perfidiae  evertere  iundamenlum 
solom  ,  sufiicere  posse  nuUus  prorsus  ignorat ,  qui 


vcl  iii  duos  filios  demutasse,  ((uemadmodum  hxret^ 
Insanire  vidcntur;  ncc  ex  parle  venim  Deum,  et  ex 
parte  non  verum ;  aut  aliquando  proprium  Fiiium,  et 
aUquando  non  proprium,  scd  semper  vemm  Deum, 
propriumque  Dei  Filium,  et  ante  partum  et  post  par- 
tum  virginis  dcciarare  dignatus  est  :  veritatem  ta^ 
men  humanae  carnis  insinuat  per  mysterium  assuin- 
plionis.  Et  quoniam  proprietas  utriusque  naturx  in- 
eonfusa  in  una  Dci  hominisque  Filii  persona ,  perpe- 
tua  inseparabiliter  inviolato  jure  permaneat  societate, 
frequenter  quia  profiteri  non  distulit  perspicui  ratio- 
nis  ordo  declarat.  Gum  igitur  docet  Filiura  hominis 
descendisse  de  coclo,  et  eumdem  ascendere  asserit 
ubi  erat  prius,  ct  verum  sc  Deum ,  Terumque  homi* 


•IncenB  fidei  soliditatem  ,  supra  firmam  ,  qua;  Ghri-  B  nem,  et  propriuin  Filiuni  Dei  Filiumque  hominis  pa- 


stus  esl,  petram  posuisse  sc  fixius  recognoscat.  NemOy 

inquit,  ascendit  in  coBlumy  nisi  qui  desccndit  de  coelo, 

Filiut  hominis  quiest  in  ccelo  (Joan.  iii,  13).  El  iUuJ. 

CuM  videritis  Filium  hominis  asccndere  ubi  erat  prius 

(Joan.  VI,  63).  In  quibus  Dominicis   vcrbis,   ut  ita 

tixcrim  ,   orthodoxx  fidei  inviolabilis  pcr  quamspi- 

cui  [PrOf  quam  perspicui]  iUustra  lucc  fulgoris  pul- 

thritudo  resplendet. 

CAPUT  L. 

yerbnm  caro  factum  etty  non  tamen  atter  filius; 
sed  temper  idem  qui  anlea,  Et  nunquam  Jesus  ter- 
renus  homo  purus^  qui  semper  et  coelestis. 

In  eo  igitur  unum  eumdcmque  sc  Dci  hominisque 
Filium  esse  divinitatis  voce  professus  pcrdocuit,  cum 


tenter  voluit  demonstrare.  Ilinc  regula  informatus  ^ 
primum  homincm  de  tei  ra  terreimm,  sccundum  pvu:- 
dical  de  ccelo  coelestem  (1  Cor.  xv,  17).  Non  qiiod 
homo  [Pro  hominem],  priusquam  in  Deum  assumptus 
iu  coelum  asccnderet,  de  coelo  credendum  est  do- 
gcendisse ;  sed  quia  Deus  iUe,  qui  de  ccelo  descendit, 
per  sacramentum  incamationis  Deus  verus  peruia- 
nens,  faclus  est  etiam  verus  homo  :  el  non  sunt  por- 
sonaliter  duo,  Deus  videUcet  et  boino,  scd  uiius  idem- 
que  est  in  uiiitale  personce  Deus  homo.  Idcirco  Apo- 
stolus  secunduni  Iiomincm  de  coclo  coelestem  vcra- 
citer  edocct,  quoniam  suscepla  a  coclesti  Deo  esscii- 
lialilcr  bumana  natura,  tcrrcnus  bomo  cx  eo  fuctus 
csl  coclosiis.  De  coclo  crgo  sccundus  Iiomo,  id  est 


Filium  hominis descendisse de  coelo,  et  asccnderc ubi  C  cinislus  Jesus,  quia  cceleslis  et  terrenus  factus  esl 


erat  prius,  vencrnndis  innoluit  documentis.  Nam  qui 
erat  somper  caxtcrnus  Filius  Dei ,  dignatus  est  ipse 
certo  in  tempore  Filius  bomiiiis  [Addendum  videtur 
fieri].  Factus  quippe  cst  quod  non  crat,  boc  est, 
bomo  :  Verbum  enim  caro  factum  est.  Non  est  ta- 
tuen  factus  altcr  Fiiius  qui  non  erat.  lUc  ulique,  qiii 
seiiipcr  crat,  est,  et  eril  unigenilus  semper  Filius 
Dei,  qui  sic  crat  in  tcrra,  ut  nunquam  deesset  in 
loelo.  Sic  venit  incfl*abili  miroque  modo  in  ulerum 
virgiuis,  quateuus  a  patenio  nunquam  recederct  sinu. 
Porro  sic  sola  potuii  dignatione  per  id  quod  boino 
Tactus  est,  subdi  parentibus,  ut  scmper  exisleret 
idem  ipse  Dominus  angelorum  ubique  totus,  in  coelo 
Tidelicet  et  in  terra.  Ex  eo  ergo  ccnvcnicnlius  rectc- 


iinus  Deus  et  homo.  Non  ergo  jam  terrenus  qui  per 
c(el«^slem  in  ipsa  veracitcr  ulcri  conccpLioae  factus 
est  coelestis.  Et  licei  balcat  tcrreni  corporis  verila- 
tem ,  nunquam  tamen  sic  fuit  tcrreniis,  ut  non  fuerit 
semper  el  coclestis,  quia  nunquani  fuit  purus  primum 
condilus  boino,  ut  p<)stmo(!uin  transircl  in  Deum; 
sed  dum  conciperelur  de  Spirilu  sancto  et  virginis 
vulva,  Dcus  pariter  proiliil  ct  bomo  :  unus  ex  duabus 
naturis  Deus  bomo,  non  aller  Deus  el  alier  hemo,  li- 
cet  sil  aliud  per  quo J  Dcus,  et  aliud  per  quod  bomo : 
unus  laincii  idemque  de  coclo  coelestis  Deus  homa 

132  CAPUT  LI 

Jesns  qui  descendit ,  ascendil  ubi  erat  prius ;  quia  Fi- 
hus  Dei.  minor  Patre  secundum  naturam  humannniy 


qnc  dalur  intellegi,  Filiura  bomiiiis  descendisse  de  ^     non  tamen  minor  Filius  etsi  homo;  uade  et  homo 


coeb,  atque  asccndere  ubi  erat  prius,  quoniam  Filius 
I)ei  qui  descendit  de  coelo  et  in  coelo  eral  cum  in 
terra  ioqueretur,  ipse  omniuo  est  unus  idemquc  Fi- 
iius  bominis.  Voluit  profecto  nos  allissima  Dci  Patris 
atqne  •  s^picntia  bcnigno  nibilominus  pnemoncndo 
fiirore  instrucrc,  qualenus  absque  uUa  prorsus  am- 
^e  dubictatis,  absqiie  ulia  scrupulosrc  palpitationis 
(itQbatione  certios  inleUegamus,  non  seinper  [Pro 

■  Vel  superest  atque,\c\  dccsl  aIiutrcpi(bcton :  pula 
otifue  oBterna,  etc. 

*  Hic  deest  aliquid  :  pu!a  Apo^tohr^,  vrl  Panhis. 

'  In  tuis  insertum  legisse  pitariis.  i1i7t«z£'.v,  pngii- 
^arcs  et  labula  rx  fusili  pic*  ad  cxaraiulnm  conllaia. 
H.  Stepb,  in  T.  L.  G.  coL  532,  Ut.  G.  tom.  III,  cl 


nomen  hcereditavil  super  omne  nomen. 

Non  discrcpat  ergo  clamor  praeconis  a  sui  scnten- 
tua  judicis.  Quod  enim  Dominus  Fiiium  hominis  de 
coclo  desccndissc,  et  ubi  erat,  perbibuil,  prius,  asccn- 
dere,  boc  Aposlolus  ejus  secundum  bomincm  dc 
coelo  confiletur  coclcslem.  Non  enim  abiiuo  mc  bujus 
Dominioe  allocutionis  capftulum  in  tuis  insertum  le- 
gisse  pitaciis  «^,  ct  juxta  moris  tui  insolcntiam,  vio- 

Du  Gange  in  Glossar.  Scd  ct  ad  alLis  sfgniricationes 
extenditur.  Quandoque  cnim  fruslum  panni,  corii, 
alicriusquc  sinrU.s  ni  significal.  Gabaonit;e,  ut  esl 
Josueix,  5,  babebant  calccamcnta  peranliqua,  qmr 
nd  indicium  vetnslatis  pitaciis  consuta  erant^  ad  fal- 
Irndum  Josue  ct  populum  I)i!i.  \^  Joauuc&  dft  iv\\\\\v 


407  S.  PAULINI  PATRIARGHiE  AQUlLElEiNSlS 

tenter  inflaue  scientiae  tuae  sensu  recognovi  digestum.  A  Sede  a  dextris  meis,  quoadusque  ponam  inimia 


Cur  non  sinceri  luminis  oculos,  multoque  •  contem- 
plationis  intui  inspicis  ratam  in  rota,  hoc  est  utrum- 
queTestamentum  sibimet  conglutinatum,  iia  uiYetus 
Novum »  perfida  calculatione  divisus,  boc  est  in  veri 
et  nuncupativi  Dei.  Cui  nimirum  tam  impiac  assertio- 
nis  judittti  catholica  fides  nulia  unquam  ratione  pa- 
tentium  aurium  pnebere  paiitur  rimas.  Nam  et  ante 
incamationis  mysterium,  et  post  assumplioois  sacra- 
mentum  semper  unus  idemque  proprius  verusque 
Dei  Filius,  et  verus  permanet  Deus.  In  forma  nam- 
que  Dei  aequalis  Patri,  in  forma  vero  servi  minor 
Patre.  Non  atius,  sed  unus  idemque  et  oequalis  et 
minor.  Non  Filius  minor,  sed  humana  inferior  na- 
tura.  iEqualis  nimirum ,  quia  unum  cum  Patre  : 


minor  autem,  qnia  unum  cum  matre.  Nonne  qui  di-  B     ptivi  confiletilur. 


scabellum  pedum  tuorum  (Heb.  i ,  5,  15)  ?  Hi 
enim  ilia  differentia  nominis,  de  qua  praemttit 
angeli  servi,  ille  vcro  Filius  summi  et  omBipi 
Dei  est  Patris.  Angeli  denique  signanter  loek 
nominis  ex  ofiicio  ministerii  sui  sortiuutur.  1] 
commune  nomen  [Pro,  communi  nomine]  09 
pellati  sunt  :  non  autem  angeli  nomcn  super 
nomen  accepissc  sunt  aestimandi ,  sicut  Chrifl 
sus  nomen  hxreditavit  super  omnc  nomeu*  1 
quippe  super  omne  nomen  Deus  est,  verusqvo 
Dei.  Sed  kec  in  suo  loco  tractanda  relinqiriin 

CAPUT  Lll. 

David  el  Paulus  Christum  Deum  sine  adiUi 
nuncupativi ,  et  Filium  Dei  absqne  adjecliam 


cit :  Ego  et  pater  unum  sumus  {Joan.  t,  50),  ipse  et 
tion  alius  ait  :  Pater  major  me  est  {Joan*  xiv,  28)? 
tJnus  de  Patre  stne  matre,  unus  idemquc  de  matre 
sine  patre.  Porro  quem  hseredcm  universomm  pcr 
id ,  quod  de  matre  est ,  Apostolus  constitutum  com- 
memorat,  ipsum  eumdemque  ex  eo,  quod  de  Patre 
est,  splendorem  glorise  et  figuram  snbstantlae  confiie- 
tur  :  ipsumque  qui  de  virgine  natus  est ,  tantum  me- 
liorem  angetis  afOrmat  effectum,  quantum  differen- 
tius  prae  illis  nomen  hxrcditavit.  Haereditatis  autem, 
et  effectlonis  sermo  ad  humanam ,  non  ad  divinam 
perlinet  formam.  Et  quod  sit  illud  excellentius  diffe- 
rens  nomen  ab  Apostolo  exponitur,  cum  protlnus 


Apostolos  ntique  cum  diffcrcntius  noroen 
omue  nonien  juxta  quod  Filius  hominis  tcSD 
ter  fieri  dignalus  cst,  hoereditasse  deuuntiat 
per  iJ  quod  cx  Patre  est  non  hxrediLavit  Fil 
mcn  in  tempore,  quod  semper  habuit  naturalil 
ullo  initio  genitus  ex  Patre.  Tu  autem  ,  0  li» 
cnr  non  confundcris  quolibet  modo  commuoe 
ilii  adoptivum  ct  nuncupativuin  ascriberc,  ci 
nomen  infra,  et  non  super  omnc  sit  nomcn  ?  P 
Deus  verus  non  esset,  qui  de  virgine  priroo| 
natus  est,  nequaquam  David  angelos  euin  t 
quasi  incilativa  exhortaiionc  compulerit  d 
Adorent  eum  omnes  angeli  ejus  {Psat.  xlvi  « 


subinfertur  :  Ctit  enimf  alt,  aliquando  dixit  angelo^     quoniam  prophela  dc  vcrbo  carncm  n^clo  pra 
rttm,  Filius  meus  es  /tt,  ego  hodie  genni  te  f  Et  rursus :      idem  pnccipuus  doctor  absolvit,  cum  ila  hoc 


Ego  ero  t//t  in  Patrem,  et  ipse  erit  mihi  in  FUium,  Et 
illud  :  Ad  quem  autem  angelorum  dixit  aliquando  : 

upud  Du  Cangc  V.  Pecialus,  et  Repeciatus,  ait  quod 
c  Pittacium  dicitur  illa  corii  particula,  qoae  soleae 
repcciatae  insuta  est...  undc  pictaciatus,  id est  repe- 
ciatusti  Salmasius  quoque  nbid.)  vocem  hanc  a  ptla- 
ciiim  deducit,  cul  favet  AViII.  Britto  lib.  11  Philipp., 
ubi  de  tunica  militarl, 

Sic  percnsss  paiet,  sic  iDlercfsi  miDatit 
Pictacii  peodet. 

Insuuer  pittacia  dicebantur  schedof,  quae  alias  brevia^ 
vel  hteves  dicuntur,  quibus  inscribehantur  nomina 
vel  tiluli  rerum.  Dein  affigebnntur  pice  vel  mnllha 
illibe  istac  taMiuIae  doliis,  amphoris,  cacteris  ad  qua- 
liiatem,  patriam,  aetatem,  etc,  vini,  olei,  etc.,  indi- 
candam.  Petvonius  in  satyrico  pag.  mihi  26  :  €  Sta- 
tim  allaue  sunt  amphorae  vitreac  diligenter  gipsatae, 
quarum  in  cervicibus  pitlacia  crant  afTixa  cum  hoc 
titulo  :  Falernum.  Opimianum.  Annonim.  Centum.  1 
Item  quae  vulgo  dicuntur  memorialia  principi  offe- 
rcnda,  quas  quidem  brcvia  esse  debent ,  pittacia  ap- 
pellata  habes  apud  Lampridium  in  Alexandro  Severo 
cnp.  2i  :  c  De  promovendis  etiam  sibi  adnotabat,  ct 
perlegchat  cuncta  pittacia.  1  Vide  Macros  in  Hiero- 
lex.  Hinc  quoque  dictac  chartulae  seu  pagellae,  quibus 
aliquid  brevlter  indicatum  scripiitamus  memoriae 
gratia ,  fusius  majori  operi  vel  libro  inserendum.  Sic 
sanclus  Eulogius  Toletanus  episcopus  quac  coUegerat 
stcta  martyrum,  ut  librum,  cni  titulum  apposuit  Me- 
moriale  sanctortm  conficeret,  in  charlulis  et  pittnciis, 
flisposita  se  habuisse  narral  in  epistola  ultima,  in  qua 
scnbit  Alvaro  his  vcrbis  :  <  {imd  opus  Jnm  pene  ex- 
peditum,  cum  ipe  furibunda  optio  prscsidalis  horribi- 
//7/tt<  cjrrprihng  appliraret,  turbata  familia  mea  ir- 


capilulum  in  subscquentibus  ponit :  Et  cum  il 
inquit ,  introducit  primogenitum  in  orbem  len 

ruptione  satellilum ,  ut  ernt  chartulis  et  pilt» 
versis  dispositum,  arbitraius  sum  quod  pei 
fuisset  dispersum.  1  Sed  et  pittaciorum  tmd 
signum  transiit  coUationis  diffnitaiis,  ot  cODi 
epist.  Adriani  11  pap:e  ad  Carolum  Calvum,  qu 
citat  Baronins  an.  Chr.  871,  n.  70,  in  qua  dK 
tifex  :  <  Prxfatum  veslrum  denique  legatum.. 
stituimus  cardinalem  metropoliianum  et  archi 
puni  Turonicae  provincije  per  fcrulam ,  pitaei 
annulnm.  1  Forte  collatio  per  pittacium  eaden 
investitura  quam  dicehant  investituram  per  11 
vcl  per  librumf  dc  quibus  fusius  Du  Cange  Y.  j 
tura  per^  elc.  In  summa  ex  eod.  <  Papias^  1 
pelaciola,  modica  pnrs  cbnrtai ;  nlibi  :  Pitaen 
D  pitaciolat  membrnnula  eplslola,  Clossae  Isidor 
ctacium  epistoln  brevis  ct  modica.  Pictuei 
membrana.  1  Hic  obiler  nota  variara  hujus  tc 
thograpbiam,  qu:e  in  singulis  ferc  exemplis 
diversa  est,  aliis  133  ^ic  pittacium  scribenlil 
plici  It;  aliis  unico,  aliis  pictacium,  aliis  petad 
tandem  collige  quid  Paulinus  per  Felicis  j 
intellexerit. 

•  Contemplationis  intui  inspiciSf  etc.  Priimis 
hic  inmargine  notat :  videtur  hic  aliquid  deoite 
est  indubium.  Addo  ego  mutila  etiam  et  de| 
esse  ea  ipsa,  quae  supersunt.  Attamen  ego  slc; 
liter  suppleri  posse  existlmo  :  Cur  non  sineer 
nis  oculOy  mnltoque  contemplatioms  intuiiis  f 
rotam  in  rota^  hoc  est  utrumque  testamenttm  > 
conqlutinatum ,  quibusvcriisalluditPauIinusfi 
ad  ilIndEzech.  cap.  i,v.  16:  Quasi  sit  roUiM 
ro/<r.  Caetera  autcm,  qu;e  in  hac  periodo  seqa 
Delio  imligent  natatorc. 


m  CONTRA  FEUCEM  URGELUtANUM  UfiRl  01.  —  UB.  I.  410 

cii :  Adonnt  eum  omne$  angili  Dei  {Heb,  i,  6).  Pri-  A  lamQ  perdocelur,  Quorum  patret,  inquicDt,  el  ex  qui- 


Bioseiiilam  quidein  tu  ipse  etiam  aflirmas  eum  ex 
matre ;  et  ideo  non  Yerum  ,  sed  nuncupatiTum  pne- 
dicas  Deum.  Et  revera  angeli  non  quemlibet,  sed  ve- 
nimadorare  Deum  creduiitur.  Sequitur,  et  ineadem 
cpistola  eximius  prsedicator  ait :  Ad  angelot  autem 


bus  Christus  secundum  camem,  qui  ett  ntper  omnia 
Deu$  benedictus  in  sa:cula  (Rom,  ix,5).  £t  secundum 
carnem  quidcra  ex  patribus,  et  secuudum  divinita- 
lem  sine  carne  ex  Deo  Patre  :  unum  tamen  eum- 
demque  Christum  Jesura  supcr  omnia  Deum  bene- 


Hcii :  qui  facii  angelos  suos  Spiritus,  Ad  Filium  au"'    dictum  in  sxcula  conGtctur.  Quoniam  non  ex  patri- 


Um^  tkramms  Hcau,  Deus,  in  smeulum  saseuli.  Et  post 
pasiUimiy  UnxH  te  Deus,  Deus  tuus  oleo  prm  partici* 
pibus  tuis  (Ibid.  7,  8,  9).  Ecce  quem  primogenitum 
in  orbem  lerrarum  per  dispensattonem  magni  et  pii 
lacraiiienti  introductum  asseniit,  ipsum  eumdemque 
angelos  prophetico  oraculo  docuit  adorasse.  Ad 
ipsum  sane  propheta  pienns  Spiritu  sancto  locutum 
fuisse  non  ambigit,  Thronus  tuus  Deus  in  saculum 


bus  purus  homo,  veluti  quiiibel  prophetarum »  qui 
adopiivi  Filii  et  nuncupativi  Dei  vocabuio  censeri 
possunt ,  sed  ex  beaUe  virginis  immaculatae  134 
utero,  quse  de  sancta  praecedentium  horuin  patrura 
stirpedescendcrat,Deosettiomo  veraciter  natustan- 
quam  sponsus  de  thalamo  suo  processit.  DequoJoan* 
nesapostolusin  epistola  soa  testiflcans  iupooit :  Sc^ 
musy  inquit,  ^tita  Filius  Dei  venit^  et  dedit  nobis  sensum^ 


ttecuii;  Ex^unxitte Deustuus.  PropheU  igitur et  Apo-  B  ^  cognouamus  verum  Deum  etsimus inrero  Fiiioejus 


stoios  ei  Deum  sine  additamenio  nuncupativi,  et  Fi- 
liom  absque  adjectlone  adoptivi  confltentur,  quia 
persona  onigeniti  per  assnmplionem  camis  nec  aug- 
mentam,  nec  detrimentum,  nec  mutabiliiatem ,  nec 
permixtlonem  recepit ;  sed  permansit  id  quod  erat , 
liocest,  verus  Deos,  et  ?erusDei  Filius  sinedefectusui 
suscepit  id  quod  non  eral.  llle  profecto  verus  Deus, 
CDJns  thronas  in  sxculom  saeculi  permanet,  unctus  a 
Tero  Deoab  eodemperhibetur  propheta :  venis  igitur 
Deus  unctus  a  vero  Deo,  non  sicut  tu  anili  fatuaque 
consuesti  obscurius  fauce  delerare,  nuncupativus  Deus 
a  vero  Deo  uncius  sit ;  sed  verus  Deus  unctus  a  vero 
Deo  in  Ibrmaprocui  dubiocrediturservi.  Deus  igitur 
venis  Christus  Jesus  habuit  alterius  generis  formaro, 


Hicest  terusDeuset  vita  ctUrna  {IJoan.  v,  20).  lilum 
utique  Jesum  Ghristum  verum  Filium  Dei  et  verum 
Deum  et  Joannes,  et  Paulus,  et  omnia  Scnpturarum 
oracula  protestantur :  qui  natus  esl  de  Spiritu  sancto 
et  virgine  Maria,  qui  passus,  cruciflxus,  inortuus  el 
sepuUus  est  pro  nobis,  quique  tertia  die  resurrexit, 
ascendit  in  coelum ,  sedel  ad  dexteram  Dei,  ventu- 
rusque  est  cum  gloria  vivos  et  mortuos  judicandos  ^. 
Quisnam  sit  ille  Ghristus,  quem  tu,  haeretice,  nuncu- 
pativum  Deura  et  adoplivum  fllium  afflrmare  cona» 
ris,  catholica  nihilominus  fldes  ignoral ;  sed  et  te- 
cum  eum  scire  modis  omnibus  dedignalur.  Habeto 
tu  tibi  alium  cum  sequacibus  tuis,  qui  non  est  natus 
de  Spiritu  sancto  et  Maria  virgine ,  nuncnpativuni 


m  qna  ungi  possit  a  Deo  vero;  non  lamen  habuit  al-  C  D^um ;  nos  autem  verum  Deum»  etunigcniium  Filium 


lerius  Filii  personam,  per  quam  se  duplicari  possil 

IB  altenini.  Quoniam  non  persona  unigeniti,  sed  na- 

turaram  diversitas  lantummodo  in  hoc  incarnationis 

sacmroento  recepit  discretioncm.  Nam  semper  verus 

ci  anigenilus  Filius,  semperque  verus  et  super  om- 

Qia  Detis  benedictus  in  saecula.  Et  secundum  id,quod 

Ter^iim  in  principio  apud  Deum,  et  juxta  illud,  quod 

Yerbum  caro  factum  est  et  habitavit  in  nobis  {Joan,  1» 

'l,  44),  subuniversa  coeli  laliludine  sincerissima  in- 

'^olabilis  fidei  regula  et  verissimo  praedicat,  et  reli- 

^[ioao  adorat  aflectu.  Hinc  illud  est,  quod  in  amoris 

carmine,  epithalamio  sponsa  modulamine  cantat : 

IHUetus  meus  candidus  et  rubicunduSf  eleclus  ex  mil" 

iibus  {Cant,  v,  10).  Gandidus  nimirum  per  id  quod  in 


Dei  Ghristum  Jesum  Dominufn  noslrum,  qui  natus 
est  de  Spirilu  sancto  et  Maria  virgine ,  et  habe- 
mus  et  babebimus  et  in  futuro  san^ulo  habituri 
sumus ;  qui  cum  Patre  ct  Spiriio  sancio  vivit  ei 
regnal  Dcus  in  Trinitate  pcrfecta  el  nunc  et  semper 
pcr  cuncta  ct  infiiiita  saecula  saeculorum,  amen ;  ^iit 
dedit  semetipsum  pro  nobiSy  ut  nos  redimeret  ab  omni 
iniquitate  (Tit,  ii,  \A);  cuique  Pater,  ut  abundantius 
commendarct  in  nobis  suam  charitatem,  non  peper* 
cit,  sed  pro  nobis  omnibus  tradidit  iilum;  quemApo- 
stolus  proprium,  non  adoptivum  filium  confltetur. 
Proprio,  inquit,  suo  Fitio  non  pepercit  Dcus,  sed  pro 
nobis  omnibus  tradidit  illum  (Rom,  viii ,  52).  Hinc 
alias  Joannes  evangelista  testatur  dicens  :  Sic  Deus 


principio  erat  Verbum  :  rubicundus  vero  per  id  quod  ^  dilexit  mundum  ,  ut  Filium  suum  unigenitum  daret 


Verbum  caro  faclum  cst et  habitavit  innobis,  Propter« 

qnadripmitae  crucis  purpureo  in  roseto  ,  aspersus 

pretipso  sanguinis  ostro,   rubicundus  nihilominus 

[Pro,  elaam]  sponsx  dilectus  refulsit :  cui  per  Isaiam 

dicitur  :  Quare  rubrum  est  indumentumtuum^et  vesti- 

tnenla  tua  sicut  calcantium  intorculari  (Isa,  lxiii,  2). 

GAPUT  UIl. 
Ckristus  ex  patribus  secundum  carnem :  secundum 
divinivaem  ex  Deo  Patre,  verus  Deus ,  non  nuncu- 
pativus,  quem  ignorat  fides  catholica,  (jnius  Palris 
proprius  et  unigenitus, 

Pauli  igitur  ad  Romanos  istiusmodi  scribentis  ca- 

•  Videtur  deesse,  quod  fuit,  utscnsusnon  claudicet. 
I»  Judicarc,  sic  in  edit.  Du  Ghesn.  notatur  in  mar- 


pro  muodi  salute  (Joan,  iii,  16).  Uuigcnitum  dedit , 
non  adoptivum.  Nulla,  inqoam,  libi  sophislica  ra- 
tione,  remigio  si  pennis  etiam  non  columlae,  sed  stru- 
thionum  volare  coueris,  duo  relallva  nomina  unius 
Filii  ad  pt^rsonam  unius  Patris  referre  conceditur. 
Animadverte  quid  dixerim :  non  poteris  fiiium  et  fi- 
Jium,  quod  est  relativum  ad  aIiquid,hocest,  proprium 
et  adoptivum,  uni  ascribere  genitori.  Nam  cum  sil 
Deus  omnipotens  Pater  unus,  unumque  coaetemum 
sibi  genuerit  omnipotentem  Filiuro  :  quo  igitur  pacto 
unus  nalus  unins  genitoris  et  proprius  et  adopUvus 

ginc  ;  sed  phrasis  propria  Paulini,  utcst  etiam  hoc- 
mct  lib.,  c.  17. 


m 


411  S.  PAULLNI  PATRL\RCIIiE  AQUILEIENSIS  411 

filius  iiileUigatur,  nullius  unquam  possibililalis  ordo  A  hic  est  Filiut  Dei  (Joan,  i,  55, 54).  El  Paulus  tetta- 


permittit.  Pnesertim  cum  hxc  de  Filio  Dei  agantur, 

qui  sempiternus  de  sempilerno  Palre  genitus ,  sic 

(|uodam  mirabili  modo   secundam  prorsus   propter 

nos  sustinuit  in  teropore  nativilatem  ,  quatenus  et 

tiominis  Filius  quia  voluit  Ueri,  et  Dei  Filius  idem 

ipse  incommutabilis  pcrmaneret.  El  tamen  non  duo, 

Dci  et  honiinis  Filius ,  sed  unus  idemquc  Dei  homi- 

nisque  Filius  adoratur. 

CAPUT  LIV. 

Christum  e$$e  Fitium  Dei  te$tatur  Apo$totu$,  et  ipte 

Pater  in  Jordane. 

In  tanto  igilur  libi  viluit  magiium  pietatis  sacra^ 

mentum,  quod  raanifestatum  est  in  carne  (/  Tim,  iii, 

i(}),  quatenus  idcirco  verus  Dcus  verusque  Filius  Dci 


tur :  Qui  tran$tutit^  inquit,  nos  in  resnum  Ft/tt  ekgri' 

tatit  $uff. 

CAPUT  LV. 

Respondet  ad  objecta  Felicie  :  ottendent  Deum  et  ko- 
minem  Chri$tum  in  $inffularitate  pertono!  «itj^m- 
tuw. 

Sed  conlra  hxc  omnia  unum  contradictionis  locum 
scrupuloso  irtvenisse  te di^nosccriscorde.  Secundum 
divinitatem,  inquis,  verus  Deus,  et  verus  Dei  crctlen- 
dus  est  Filius.  Bene  quidem  et  nostri  es  per  td  con- 
sors  sermonis,  si  tamen  in  bujus  permansisses  135 
sincera  bonitatis  professione.  Nam  cum  post  paulu- 
lum  propter  ineffabilis  mysterii  incarnationis  dispen- 
sationem,  nuncupativum  Dcum  et  adoptivum  Filinm 


falsidicis  tuis  abnegetur  objediouibus,  quoniam  pro  B  temerario  non  desincs  oreblasphemare,  a  nostraex- 


nobis  poiitifcx  factus  ad  inullorum  exbaurienda  peo- 
cala  aposlolicis  praeconiis  declaratur  :  cum  idem 
bealus  Aposlolus  tertii  cocli  secreta  rimalus,  et  ponti- 
ficem  eum  vel  sacerdotem,etI>eiFilium  contitcalur. 
Ait  enim  :  Habemut  igitur  pontificem  magnum,  qui 
penelravit  coslot,  Je$um  Filium  Dei  (llebr,  iv  ,  14).  Et 
rui*sus  :  Nec  quisquam  $umit  $ibi  honorem ,  $ed  qui 
vocutur  a  Deo  lanquam  Aaron.  Sic  et  Chri$tu$  non 
$emetip$um  clari/icavit,  $ed  qui  locutu$  e$t  adeumf 
filiu$  meu$  c$tu :  egohodie  genui  te,  Quemadmodum 
et  in  alio  ioco  dicit ;  tn  e$  $acerdo$  in  wternum  tecun' 
dum  ordinem  Melchi$edech  (Ilebr.  v,  4).  Si  crgo  Apo- 
sloli  testimoniuin  perhibentis  par\'ipeiidis  ,  vel  pa- 
tcmai,  obsecro,  in  proprio  Filio  incCTabilis  noa  libi 


stas  fidei  exsors  communione.  Cum  ba^  igitur  cau- 
sidico  •  astrues  ore  unionem  individuae  nihiloniiiii!S 
rescindere  probaris  personse.  Non  cerle  dualitas  in 
persona  Unigeniii,  sed  nffturarum  coiistat  distin- 
ctione.  Unigeniti  nempe  nomen  et  ante  sxcula  ex 
Palre,etpost  virginis  parlum  permanet  scmpitemuro 
ex  matre.  Persona  namque  Unigeniti  suKstantiaro  al- 
terius  generis  assumpsit,  non  alterius  filii  nu:  cupa- 
tionem  :  quoniam  Chri$tu$  Je$u$  heri  et  hodie ,  ipte  el 
in$(Bcula  (Hebr,  xiii,  8),  hocest,  iiidemutalilis  per- 
manens  qui  erat,  et  qiii  cst,  et  qui  venturus  cst  um- 
nipotens.  Qui  cum  in  forma  Dei  essct,  fonaain  servi 
suscepit,  id  est  hominis  naturam.  Non  person;e,  bed 
naturarum  est  discrelio  gcminata :  permam*it  iuciu 


dulcedo  abhorrescat.  Nain  et  pcr  prophetam,  secuo-  C  quod  erat,  hoc  cst,  qnigenitus  Filius  Dei.  Uuigciiitu» 

dum  id  quod  Ver.um  caro  factum  est,  ait :  FiVf ut  meu$ 

et  tu :  ego  hodie  genui  te  (Ptat,  ii,  7).  Et  dc  coelo  in- 

tonans  vocesuper  Jordanis  alvcuin,  et  in  montesan- 

cto  testatar  :  Hic e$t  Fiiiut  meu$ dilectuttin  quo  mihi 

bene  comptacui :  ip$um  audile  (Mattfi,  iii,  17,  e$ 

xvii,  5).  Unie  et  Joanncs  Baptisla  lanti  xtcrm  Patris 

audltor  testimonii ,  confessus  bonam  coram  multis 

testibus  confcssionem,  sic  ait :  Qui  mi$it  me  baptizare 

in  aquoy  ip$e  mihi  dixit,  $uper  quem  videri$  $pirilum 

dc$cendentem  $icut  columbam  ,  et  manenlem  in  euni , 

ip$e  est,  Et  ego  vidi ,  et  te$timonium   perhibui ,  quia 


•  Cau$idico  a$true$  ore.  A$truet  ponit  nro  aslruis, 
^pro  t  frequenli  manu  usurpans,  ut  alibi  dictuiii.  Sed 


eo  quod  unus  sit.  Quispiitas,  quxsole,  catholiconim 
hominum  Christum  Jesum  verum  Deiim,  vcrumq;u>^ 
Dei  Filium  confiterctur,  si  hoiuo  tantummodo  solita- 
rius,  et  non  in  siugularitate  pcrsonx  inseparabiliter 
Deuset  homo  veracilcr  porscverarel?  Non  uliipie 
ademit,  vel  miiiuit,  aut  demulavit  homo  assumplus 
pleuitudiiiem  diviiiil;iti.>,scJpur  uivijiilatls  plenitudi- 
ncm  in  Christo  corporalitcr  iuhubitanloiu  exaltatt;s 
cst  homo  Christus  Jcius  iu  Doum  :  ita  ut  unus  iucm- 
quc  sit  Deus  hoino ,  Dei  homiuisque  Filius ,  salva 
lamen  proprietate  utriusquc  iuconfusa  uitunc.  Ii;- 

iiihiare  cxactiouibiis,  vcrsulias  concinnarc...  verlto- 
rum  insidiatores ,  et  auciipes  syllabaruin   tendunl 


paret  istam  cautidicationem  eorum  homiiiuin  esse 
i|ui  sibi  non  satls  confidunt.  i  Causantur  enim  fre- 
(juenter  causidici,  quod  ambagibus  ct  verborum  in- 
volucris  veritatcm  celent ,  quandoquc  ct  siiffoccnt 
damno  iiialac[ue  sorte  clientum,  quos  expilant.  Ilinc 
Apuleius  Asin.  Aur.  lib.  x  :  i  Togatos  vulturios  ap- 
pellat.  I  Ut  quibus  prajvaricari,  reos  prodere,  ven- 
«lere  advocnliones,  et  sanguinaria  rapacilate  homi- 
ncs  excarnificare  freqiicnlissimi  sit  moris,  >  ail  Cie- 
iius  Rliodig.  lib.  viii.  cap.  18.  Audi  nonnulla  cx  Pe- 


riaIiam,quorum  tc  nuinero  aggregastl,hodie  esljura 
confufldere,  suscitare  lites,  transactioncs  rescinderc, 
nflneciere  dilationes;  supprimere  Yerltatcm,  fovcro 
mendaciam»  quxstum  F.equi,  .Tquitntcm   vcndrre, 


prudentor  allegaia  pcrvcrtunt,  etc.  i  Uinc  merito 
Quintiliauus,  qui  non  nisi  virum  probum  oratorcm 
bonum  futurum  jam  dixcrat,  oratorcm  a  caiisidioo 
distinguit,  in  quo  vitia  quxdam  in(*s>e  arguit,  quuc  iii 
pcrfecto  oratore  haud  tolerat.  Ait  enim  lib.  xii, 
cap.  1,  Instit.  Orat.  c  Proditorcm ,  transfugam« 
praevaricatorem  donabimus  oraloris  illo  sacro  ii::- 
mine?...  Non  e:iim  forcnscm  quamdam,  instituimus 
operam,  nec  merccnariam  voccm,  nec  (ut  asperiori- 
lius  vcrbis  parcamus)  non  inutilein  sane  litium  ad 
vocalum ,  quem  dcniquc  causidicum  vulgo  vocaiit ;  scd 
virum  cum  ingonii  wilnrn  preslantoin.  etc.  »  In 
causidico  igitur  ore  (c:iuxidico  adjcctivo  liic  posiuiin, 
vel  reponeiidiim  causidici)  lualitia,  doI«>s,  frau.ies» 
insidias  inessc  arliitra.ur  Paulinus;  tal.f[ue  os  ruisr.^ 
Felieis. 


413 


CONTRA  FELICEM  URGELLITANUM  LIBRI  ffl.  —  LIB.  L 


4t4 


graTatajnque  est  cor  tuum  eiiam  bac  vice,  quatenus  A  quoniam  ipse  de  sepulcro  corpus  suuro  suscitaTerit, 


exinanita  in  cunctis  adinventionibus  tuis  qualicunque 
Cdei  tuae  fruge ,  impleatur  in  te  propbeticum  illud 
lamentatricis  editum  vocis  valicinium,  dicenlis  :  Re- 
$iduum  eruca  comedit  locusta ,  el  residuum  locustce 
comedit  brucus,  et  residuum  bruci  comedit  rubifjo 
[Joel  i,4).Atlende  quid  sequitur.  Expergiscimiui , 
sabinfert,  ebrii,  et'  flete,  Auxisti  quin  polius  supra 
pondus  peccali  plumbi  •  talentum  ita  ut  non  te  pu- 
deat  dicere  inPirmitatis  obligatum  nccessitate  Chri- 
sUim  Jesum  pro  se  quantocius  exorasse  ,  et  idcirco 
Deam  verum  credi  non  posse  causaris,  qui  necessa- 
rium  habuit  pro  sc  etiam  orare.  De  quibus  lalius 
supra  juxta  exilis  intelligentiae  meae  mcnsuram  ,  ut 
ipse,  de  quo  loquimur,  largire  dignalus  cst,  dispn- 
tasse  me  non  abjuro. 

CAPUT  LVL 

locut  Panli  explicatus :  Cliristus  secundum  quod  Deus 
ut  Muscitavit  se,  secundum  quod  homo  cst :  non  ta- 
men  alius  suscilans  et  altus  suuitatus, 

Uoc  igitur  Pauli  testimonium  tuis,  ut  ita  dicam, 
usus  in  medium  vcrbis  deductura  quia  de  Domino 
iesa  Christo  propbeiico  assunipto  oraculo  docuerit: 
rat  e$  sacerdos  in  wternum  secundum  ordinem  Mel^ 
ckisedech,  et  adjecerit,  Qui  in  diebus,  inquiens,  car- 
m  sucB  preces  supplicalionesque  ad  eum,  qui  possit 
ialtum  Ulum  a  morte  facere,  cum  clamore  valido  et 
lacrymis  offerens  et  exauditus  est  pro  sua  reverentia. 
Et  quia  non  sibi  neqiic  pro  se,  seJ  sicul  prxfali  su- 


ipsius  divino  prolato  docelur  testimonio ,  Judxis 
cum  diceret :  Solvite  templum  hoc,  et  in  tribus  diebus 
Muscitabo  illud  [Jonn.  ii,  19).  Et  quod  sit  templuni, 
de  quo  dixcrnt,  Evangelista  indicat,  cum  subjungil : 
lloc  autem  dicetat  de  templo  corporis  sui,  Et  illud, 
Pfoptcrea  me  Paler  diligit,  quia  ego  pono  animam 
meamy  et  iterum  sumo  eam,  Poteslatem  habeo  ponendi 
animam  meam  ,  et  potestatem  habeo  iterum  sumcndi 
eam  [Joan.  x,  17,  18).  Et  notanduui  quod  potesiate, 
non  nccessilate  posuerit,  et  ileruin  resuinpscrit 
animam  suani.  Et  rursus  :  Ci<m  surrexero  pracedam 
vos  inGalHceam,ei  bis  similia  (Matih.  xxvi,  o2).  Nam 
quia  Deus  suscitaverit  cum  innunierabiliautrorumque 
Testamenlorum  oracuia  protestanlur.  Ul  est  illud 
3  Apostoli,  si  confessus  fueris,  inquit,  in  oretuo  Dominum 
Jesum  Christum,  et  credideris  in  corde  tuOy  quod  Deus 
illum  suscilaverit  a  mortuiSy  salvus  eris  (Rom.  x,  9). 
Et  alibi ;  Cumque  consumniassent  omnia ,  quce  de  eo 
Mcripta  erantydeponentes  eum  de  Uguo  posuerunt  in  mc- 
numento.  Deus  vero  suscitavit  eum  a  mortuis  (Act.  xiii» 
29,30).  £t  quia  Spirilus  sanctusDeusesl,  tola  eum 
Trinitas,  et  Pater,  el  ipsc  Filius,  et  Spiritus  sanctus 
de  sepulcro  resuscitavit.  Sed  non  est  aller  Filius  qui 
Buscitavit,  et  alter  suscitalus  :  quanquam  sit  aliud 
et  aliud,  boc  est,  divinum  et  bumanum ;  unus  lamen 
estFilius,  suscitans  et  suscitatus,  qui  poiestate  pc 
volunlate  posuit  pro  nobis,  nonpro  seanimam  suam: 
potestate  vel  voluntate,  quia  una  est  Palris  Cjusque 
volunlas,  pro  noLis  oravit :  pro  nobis,  non  pro  se,  in 


mus,  nobis  ct  pro  nobis  oravit,  pro  quibus  nasci,  et  ^  ^^^^^^  ^^^^j^  ^^^  ^^^^  supplicatioaesque  ad  eum. 


uiori  dignatus  est,  Scripturarum  136  supcrius  as- 

•ertionis  nostrsc  conjccta  documentorum  prxconia 

eyidentissimis  prolaia  leguntur  teslimoniis.  Qui  pos- 

9it  autem  illum  a  morie  salvum  facere,  quo  forle  tum, 

^um  te  laqueo  erroris  suspcndi  quia  non  abnueras, 

arctius  nodum  ansulce  constrinxisli,  nondum  nostri 

est  styli  mucrone  absolute  scrmouis  ralio  promul- 

gala,    necessitatis  polius  quam  avaritix  exigcnte 

censura.  Nunc  aulcni  quid  sit  salvum  illum  possit  a 

morte  facere  exsequamur.  Nibil,  inquam,  allud,  ut 

mihi  videtur,  ncc  alitcr  inleiiigi  docctur,  nisi  qui 

possit  eum  a  mortuis  suscitare.  Tale  esl  cnim  diccre 

a  morte  salvum  facercy  quale  est  profileri  a  morte 

resuscitare.  Et  quia  inseparabilia  sunt  sempcr  opera 


qui  possit  iilum  a  morte  salvum  facere,  fudit.  Qui 
semetipsum  pro  nobis  bostiam  oblulit  Deo  in  oJorcm 
suavitatis,  pro  nobis  semelipsum  salvum  a  morte 
fecit,  boc  cst,  a  mortuis  susciiavit.  Unde  bcne  Apo- 
stolus  buic  capitulo  consentaneam  roembratim  sen- 
tentiam  subncctcns  quid  dixerit  explica.it,  cum 
proiinus  subinfert.  Ait  enim  :  Et  quidem  cum  esset 
Filius  Deif  didicit  ex  his  qum  passus  est  obedientiam 
[Hebr.  y,  8).  Filius  ulique  Dei  juxta  Pauli  vocem 
passus  est,  et  cx  bis  quce  passus  est,  didicit  obedien- 
tiam,  et  a  mortuis  suscitalus  est.  linpassibilis  nempc 
passus  est,  et  immorlalis  mortuus  ^st,  et  semper 
vivens  suscitatus  cst.  Ipse  est  ct  non  alius.  Qui  de^ 
scendit^  ail  Magister  gentium,  ipse  est  ct  qui  asccndlt 


TriniUtis,  sicut  in  utero  virginis  tota  Trinitas  opc-  D  ^uper  omnes  coslos,  ut  impleret  omnia  (Eplies.  iv,  10). 


rata  est  hominem  Chrislum,  ita  eum  de  sepulcro  to!3 
Trinitas  a  mortuis  non  abnuitur  suscilasse.  Nam 
qaia  Pater  eum  suscitaverit,  Paulus  scribit  ad  Gala- 
tas  ita  :  Paulus  apostolus  non  ab  hominibus^  neque 
per  hominem^  sed  per  Jesum  Chrislum  et  Deum  Pa- 
trem^  qui  suscitavit  eum  a  mortuis  iCal.  i,  1).  Et 

«  Plumbi  talentum.  Talentum  communiler  usur- 
patnr,  pro  auri,  argenli,  et  id  genus  rerum  determi- 
iiata  numerali  quantitate.  Sic  Talentiim  Atticuin, 
Babylonicum ,  Eubicum,  Ilcbraicum  , /Egyplium, 
certum  numerum  niinarum  vol  draclimaruni  conli- 
iiere  dicebantur ;  dc  quibus  lato  Dudneus  in  iibris  Dc 
asse,  et  Georgius  Agricula  in  lib.  Dc  inciisuris  ct 
pondcribus.  Aliquando  taip.eu  pro  quanlitate  ponde- 
rali  sumcbatur,  ul  habclur  cx  Yiirinio  lib.  x,  cap.2i 


Nainque  quia  idem  est  ipse  mortuus  et  scmper  vi- 
vcns,  manifestiiis  in  prospectu  posilum  in  Apocaly- 
psim  Icgentis  oculura  non  cfTugit,  cuin  servo  suo 
Joaiini,  imposila  super  cum  dc.xlera,  profitcri  de 
seipso  non  abborruit,  diccns  :  iVo/ile  timere  :  ejo 
sum  primus  et  novissimus^  hoc  est  A  cl  n,  ttv.  s  et  fui 

in  fine,  ubi  de  testudine  Ageloris  Byzantini,  ail : 
c  Gubernabant  eam  homines  centuni,  habenlcm  pon- 
dus  talentum  quatunr  millium,  qcod  fit  quadringenta 
octoginta  millia  pondo.  rEl  quidem  Gracum  Ta)^ 
Tov  aliquando  ip  um  pondiis  esl,  uiidc  Tcc>c<vt(5«  cst 
pondero,  sicut  u'j-:n&.l'.y:oi vjii nqnipondcris  cl  aequi- 
librium  facicns.  Plinn!)i  crgD  lalcnlum  esl  ingcii* 
pliimbi  pondiis. 


^^5  S.  PAULINl  PATRIARCILE  AQUILEIENSIS  M 

mortuuB.  Et  €cce  sum  zivens  in  scecula  siFcu/o ncm  A  137  sedeant  io  excclsls?  An  quod  est  perfidiu. 


(Apoc.  I,  17,  et  XXII,  15). 

QAPUT  LVn. 

Chriitum  sedere  ad  dexteram  Patris  evincit  non  eue 
nwtcupativum  Deum ,  sed  verum  :  non  adoptivum 
jilium^  sed  proprium. 

Accipc  ergo  ct  hoc  beatl  Pauli  clarissimum  tesli- 
roonium.  Lex  constituit  homines^  inquit,  sacerdotei 
infirmitatem  habentes :  sermo  autem  jurisjurandi,  qui 
post  legem  est,  Filium  in  mtemum  perfectum  (Hebr. 
Tii,  48).  Animadvcrle  qualiter  Aposlolus  discreverit 
interDeum  hominemque,  et  inier  puros  homines. 
Et  paulo  post,  Talem^  inquit,  habemus  poniificem^ 
qui  consedet  in  dexteram  sedis  magnitudims  in  excet- 
sis  {Hebr.  viii,  1).   Eccc  Paulus  hunc  ponliQcera, 


omnis  pcrfidiae  et  nequius  univcrsa  nequitix,  sce- 
lcsiissimo  ausus  es  ore  garrirc,  quatenus  trinum 
unumquc  Deum  quadriperlita  distinguere  sectionc 
nitaris?  Porro  non  est  scriptum  sedeie,  sed  sede. 
Trinus  namque  numcrus  dividi  ncquaquam  potest, 
et  tamcn  trcs  unum  sunt,  eo  quod  sancU  Triniias 
inseparabilis  perseveret.  Qoadrus  vero  •  numeni». 
sccari  se  per  mediom  absqoc  ulla  contradictioo» 
permittit :  onde  et  a  mysterio  incfEsd^ilis  Triuitatis 
alienus  existct.  Habct  interim  in  se,  eo  quod  basls 
sit  i>  ictragoni,  sacratios  sacramenti  ^  ftguram,  sed 
a  Trinitatis  omniraodo  sociclate  cxsortcm.  Unicus 
igitur  est,  qui  sedet  ad  dcxteram  Patris,  quique  ex 
palcmo  utcro  anlc  Luciferum ,  et  cx  virginis  vulva 


quem  tu  nuncupalivum  Deum  et  adoptivura  filium      .^  lempore  gcnitus,  Christus  Jesus  Dominus  noster. 


pcrfidi»  Angis  somno  consopilus,  Filium  in  acternum 
psrfcctom  conscdere  in  dexlcram  sedis  inagnitudi- 
uis  in  excclsis  leslatur.  Et  non  solum  sedcrc,  scd  ct 
signantcr  conscderc,  hoc  est  simul  cum  Palre  sedcre 
pcrhibctur.  Cujus  te,  intcrrogo,  vesanice  infclix  impio 
stupore  denudas  attonituin  ?  ita  in  promptu  pa- 
tciis  ulrumquc  latus  syllogisiicis  pncbcs  cornibus  fo- 
dendum,  quatenus  nulla  cx  parle  flexuosis  elucubra- 
tum  sinibus  elicicns  virus  evadcrc  possis?Nam  nuncu- 
pativumet  verum  Deum,  adoplivum  etverumFilium, 
falsissimum ,  unum  Christum  pronuntiare  lingua 
caiisaris :  quatuor  nihilominus  iutroducerc  infamaris 
pcrsonas,  cum  trinoDeus  tantummodo  numero  in 
pcrsoiiarum  gaudcat  distinctione,  et  individuo  in 


verus  Deus  verusquc  Filius  Dei  :  queinadmodum 
Marci  cvangclist»  iucidissimo  dcclaralur  oraculo. 
Et  Dominus,  inquit,  Jesus,  postquam  locutus  est  eis^ 
assumptus  est  in  ccelum ,  et  sedet  ad  dexteram  Dei 
(Marc.  XVI,  19).   Eccur  non  confunderis  Dominum 
Jesum  Chrislura  sedentera  in  dexteram  Patris  nun- 
cupativum  Deum  et  adoptivum  t*ilium  confiteri?  caiB 
nulli  alio  nuncupativo  Deo  Pater  dixerit  .  Sedt  a 
dextris  meiSf  donec  ponam  inimicos  tuos  seabetlum  w«- 
dum  tuorum  (Psat.  cix,  1),  nisi  unigenito  Filio  Del 
Domino  nostro  Jesu  Christo  :  qui  cum  eodem  Deo 
Patre  omnipotentc,  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnal 
Deus  in  Trinitate  pcrfecta  per  omiiia  sa^cula  ssecukH 
rum.  Amen. 


sacramento  inseparabilis  esscnti»  rccipiat  unionem.  ^^^^  .^.^^^  ^  ^^^^^^  p^^  ^j^^.^  1^^^.  ^^^^^ 
Nuncupativus  elenim  et  verus,  proprius  et  adopti-  ^  ^^j.^^^  ^^^j.^  ^^,^^^1^  gralisono  lcstimonio,  temii. 
vus,  non  naturalia,  sed  pcrsonalia  nominasse  quis  „^,.  q^j^propier  Ubellus  isle  jam  jamque  claudator 
ambiget  ?  Nunquidnam  catholicum  bonumquc  tibi  nw^ui^  n^^ 
vidctor,  ut  duo  Dii,  duoque  Filii  in  dczteram  Patris 


limitis  fine. 


«  Quadrus  vero  numerus.  Hic  ille  est  de  quo  mira 
jactant  Pythagorici.  Ad  rem  pracsentem  sit  illud, 
quod  lib.  i  iu  somn.  Scipionis  cap.  5,  scribit  Macro- 
bius,  nempe  esse  qui  geueralur  et  generat.  Nam  hic 
numerus  qtiatuor  i  et  nascitur  dc  duobus,  ct  octo 
generat...'Pythagorici  hunc  niimcrum  (octonarium) 
justitiam  vocavcrunt,  quia  primus  omnium  ita  sol- 
vitur  in  uumeros  paritcr  parcs,  hoc  est  bis  quater- 
na,  ut  nibilorainus  in  nuineros  aequc  pariter  pares 
divisio  quoaue  ipsa  solvatur  in  bis  oina.  Eadcm 

guoquc  qualitate  contcxitur,  id  est,  bis  bina  bis.  i 
l  lioc  cst  quod  dicit  Paulinus  quod  quadrus  9C  per- 
miltit  per  medium  secari. 

^  Quod  basis  sit  tetragoni.  Plutarchus  lib.  De  animx 
procreationc  cx  Tinuco :  c  Equidem  tctractys  illa 
scu  qualernio  a  P][lhagoricis  tantopcrc  pnedicata, 
neinpc  numerus  56  id  hahct  niirum,  quod  componi- 
tur  ex  primis  quatuor  pariL.us,  et  pnmis  quatuor 
iroparibus  numcris.  i  Prinii  autein  quatuor  pares 
numeri  sunl  2,  4,  6,  8.  Primi  vero  impares  1,5,  5,  7, 
quos  si  in  siimmani  colligas,  56  cfiicies  ;  sicque  te- 
tra{;onum  halebis,  cu^us  basis  est  quaiernarius,  ut 
dicil  Paulinus. 

^  Habet  in  se  sacramenti  figuram.  Si  ethnicorum 
audis  thoologos  ;  sicut  temarius  superis,  ita  quater- 
narius  Diis   inferis  ci  eorum  mysteriis  et  sacrii 


ascribitur.  Vidc  Lulatium  in  illud  Statii  iib.  v,  ver». 

86 : Quater  axe  sereno  intonuit,  etc.  llludqiie 

qiioque  solemne  jusjurandum  Pythagoriconim,  de 
quo  Macrobius  in  som.  Scip.  lib.  i,  cap.  6 :  c  Qoa- 
tcniarium  Pytba^orici  quem  rcTpaxTvv  vocant  ade» 
quasi  ad  perfecUonem  animse  pertinentem  inter  ar- 
cana  venerantur,  ut  ex  eo  jurisjurandi  religioncm 
sibi  fecerint. 

Id  est,  Son,  per  qui  nostrcc  animo!  numerum  dedit  ipu 
quatemum.  Sed  nis  addo  sacratiora,  nempe  noniea 
D  bci  xtxfctyafiyLoiTfiv  id  cst  qiiatuor  litteris  et  quideni 
vocaliLus  apud  llebncos  cfierri.  Uic  autcm  oniitlea- 
dus  non  cst  locus  Auihrosii,  lib.  dc  Incamat.  cap. 
7,  ubi  hoc  ipsum  quod  Paulinus,  argumcntum,  tra- 
ctansexcludii  a  Trinitate  quateriiilatem  personarum. 
Ait  aulein  sic  :  c  Ncc  timeo  ne  tetrada  videar  indtt- 
oere  :  nos  vcre  solam,  qui  hoc  asserimus,  colimot- 
Trinitateni.  Non  enim  Christum  divido,  cum  carnift 
ejus  divinitatisnue  distinguo  substantiam  ;  sed  unoia 
Christum  cum  Patre  et  Spiritu  Dei  prxdico ;  et  iUoft^ 
niagis,  qui  carnem  Christi  unius  cum  diviiiiiate  ^oi 
dicunt  essc  substantiae,  tetrada  inducere  dcmoft- 
strabo.  » 


417 


COMTRA  FEUCEM  UliGELUTANDM  UfilU  Ul.  —  UB.  D. 


ilS 


138  LIBEIl  SECUNDUS. 


CAPUT  PRIMUM.  -         A 

Jm*  pmdestinatui  FiUu$  Dei  in  virtute  secundum 
Spiriium  ianetificationis,  ut  ait  PauUu,  nonper 
adopiionem^  ut  aiunt  haretici. 

loilium  igilar  libri  secuudi  de  principio  sanc  epi- 
stoiaram  bcali  Aposloli  mundique  doctons  egregii 
aordiri  incipiam,  quatenus  verborum  sUroina  dis- 
patationis  «  radio  illius  edoctus  magisterii  fullus- 
qie  valearo  discriminare  prscsidiis :  filaque  admo- 
dom  effiuentia  typico  inserta  liciatorio  sincene  sus- 
eepto  fidel  pectine,  c^elesiibusque  Inspectis  texere 
indiciis  non  torpescam.  Pauluty  inquit,  tervus  Jesu 
CkriUi,  wcatui  Apo$tolu$,  $egregatut  in  Evangelio 
Jklt  quod  ante  promi$erat  per  propheta$  $uo$  in  Scrip- 
rsris  $ancti$  de  Filio  $uo^  qui  factn$  e$t  ei  ex  $emine 
David  $ecundum  camem^  qui  prcpde$tinalu$  e$t  Filiui  B 
DH  (Rom.  1, 1  ieq  ).  Secundum  ifl  euim  dicitur  pro- 
col  dabio  praedestinatus,  quod  factus  ex  semine 
David  secundum  camem  praeconatur.  Dic,  quaeso 
te,  o  Magistcr  Gentium,  curam  gerens  non  soUim 
Roman»,  sed  omnium  Ecclcsiaruni,  qui  nou  ab  ho- 
minlbus,  ncque  pcr  boniincm,  scd  per  revelalionem 
Jesa  Christi  (Gal.  i,  1,  il,  i^),  qui  loquebatur  in  tc, 
quiJquid  docueras,  didicisti ;  per  adoptionem  pu- 
tasne  praedestiuatus  esi  >  erbum  caro  factum  Filius 
Dd,  veluii  quilibet  electonim,  de  massa  tamen  pro- 


pagatus  pcrditionis,  ipsius  quoque  praeveniente  gra- 
tia  per  lavacrum  regencrationis  eflici  filius  lucis  : 
an   potius   quemadmodum  excelientius    singularis 
nativitatis  ejus  gloria  prxdicatur,  ita  filii  dignitiis 
singulariter  modo  mirabili  pcrdocetur  ?  Praedestina- 
tus  est,  ais,  Filius  Dei.  Per  quod,  expressius,  oro, 
declara.  Forte  per  adoptioucm  ?  Absit.  Nequaquam 
per  adoptionem.  Hoc  cnim  haeretici  usurpatius  non 
metuunt  susurrarc.  Pnedestiuatus  itaquc  Filius  Dei 
in  virtute  secunduai  Spiritum  sanctificationis  ex  re- 
surrectione  mortuorum  Jesu  Christi  Domini  nostri. 
Satis  satisque  consolatus  es     me,  beate  aposlole 
Paule.  Refloruit,  profitcor,  ex  boc  caro  mca,  ei  hoc 
est  meum  refrigerium.  In  virtutc  namque  secunduin 
Spiritum  sanctificalionis,  non  in  adoptione  prxdesti- 
natus  est  filius  Dei ;  quoniam  virtus  AUissinii  l)ca* 
ix  obumbravii  virgini,  et  Spiritus  sanctus  inviolabi- 
lia  malerna  viscera  fecundans  sanctificavit :  ideo- 
quc  et  quod  natum  est  cx  ca  sanctum,  vocatus  cst 
Filius  Dei.  Ideo  quia  Spiritus  saiictus  rcplcvit  nlc- 
rum  virginis,  et  virlus  Altissimi  obumbravil  ci,  Ver- 
bumque  caro  factum  est,  non  cumnmni  adoiMionis 
vocahulo,  sed  singularitcr  Allissinii   proprictalis  uu- 
roine  vocatus  esi  Filius.  Non  eniin  aniiidinis  mii- 
crone  >>,  ncc  frustratorie,  sed  veracitcr  scriptum  le- 
gitur,  Verbum  caro  faclum  esl,  et  habitatit  in  nobi$f 


•  Di$jinUal\oni$  radio.  Inter  textorisc  artis  organa  lia  revocanti,  et,  quod  cunuchus  cssct,  intcr  pueilas  ud 
^  Ovidio  radius  recensitus,  cjusque  usus  cum  caete-  pensa  Hni  lana^mie  amandanti,  rcnilsit  <  Talcm  se 
ris  proditus  Metain.  lib.  vj,  v.  55  :  eidem  telam  orailurum ,  qualein  ipsa  diiin  vivcrel, 

Tpla  Jugo  iancu  esi :  siimen  seceniU  arundo  :  _,  deponere  noii  possei.  »  Quod  et  prxstilit,  clicicns 

Inseritur  niedium  rxliis  »ubiegmen  acutis ,  C  Longobardos  iii  Italiam  teste  P.   Diacono  dc   gest. 

{Jnod  digiii  expediunt,  itque  inter  siuiuiDa  duauin,         Longobard.  lib.  ii,  cap.  5,  cui  tamcn  iion  aslipulatur 
Percuskso  feriuut  inserti  pectine  denies.  Baronius  noster  ad  an.  507,  n.  \\  eviiicens  cx  Co- 

^uo  enim  alio  instrumeuto,  quam  navicula,  id  est     rippo  tunc  in  Italia  non  inimoratuin  Narselein,  scd 

antea  jani  Constantiiiopolim  levocatum,  magiioquc 
in  honore  habiluiu.  Tu  elucidationem  rci  pete  cx 
Critica  P.  Pagi,ti*es  Narsctos  in  inedium  prolerentis. 
Sed  ne  dimitlamus  filum  telas  noitree,  nil  freqiiciitius 
pene  occurrit  quam  tclo:  texiuneqiie  allegoria  uhi 
a^itur  de  scribendi  ratione,  ita  ut  texere  et  textu$  et 
his  similia  non  minus  de  loquendi,  quam  de  texendi 
arte  dicantur.  Cicero  Famil.  lib.  ix,  cpist.  21  :  c  Epi- 
stolas  vero  auotidianis  verbis  texere  solenius.  »  Sic 
quo(|ue  de  placitis  veterum  quorumdam  philosopho- 
rum  loquens  Franciscus  Petrarcha  in  eo,  quod  in- 
scripsit  Trionfo  della  Fama  cap.  5,  circa  flnem. 

Pol  con  griD  subbio,  et  con  mirabil  fikio 
Vldi  tela  sottll  tesser  Chruilppo 

et  paulo  post  : 

E  per  forniar  soa  bella  iutenzioDe 
La  sua  tela  geotd  tesser  Cteaole. 

Ergo  hac  allegoria  usus  et  Paulinus. 

^  Non  enim  arundini$  mucrone,  Cur  Paulinim 
excipil  hie  arundinem  innoccns  omnino  scriptionis 
organum,  et  indifferens  verilatis  mendacHque  instni^ 
roentiim?  An  forte  quia  signum  sit  aUciyus  profanae 
rei?  Equidem  apud  scriptores,  frequenter  usurpatiir 
pro  ea  scriptione,  qiKB  vanitatcm  fabulamque  sapere 
solet :  et  si  placet,  adde  ex  Gnido,  Veneri  sacra,  tcI 
^gvpto  moribuscorrupta,  luxuque  defluente  in  pre- 
tio  habitas  arundines  calamos<iue  etsi  usu  prsestan- 
tior  s>  ori;,'iiie  tamen  inlames.  Audi  Pliuiiim  Ub.  xvif 


I,  subtegmen  hiseritur  ?  Alia  hujus  artis  instru- 
MeoU,  non  omissis  radii$^  recenset  Lucretius  lib. 
^,  V.  1366. 

losubula  ae  ftisi,  radil,  sctppiqoe  sooaotcs. 

Itaqoe  Paulinns  radio,  liciatorio,  pectine,  staroiae, 

^lb,  discrimiiiatioiie,   textura  utitur  alle^rice   ad 

mdieodam  texendamque  telam  disputaiionis  alteram 

conira  Felicem.  Allegoria  quidcm   non  infrequcns 

apud  scriptores,  cum  de  aHqna  actione  vel  oratione 

sermo  sit.  Isaias  xxv,  7  :  Ei  pra!cipitubit  in  monte  i$to 

laciem  vineuli  coUigati  $uper  omne$  populo$y  et  tc- 

lam  qoam  orditus  est  $uper  omne$  nattones,  Et  ite- 

Tom  XXX,  1 :  Vte  filii  de$ertore$,  ut  facereli$  eonci^ 

Hum  et  non  ex  me  et  ordiremini  telam,  et  non  per  $pi- 

ritummenm,  PlautusinBaccbid.  v.5i6, ac.  ii,  sc.  5:  _ 

Eiosa  bxc  lela  iion  roale  esi  omnino  mihi, 

pro  boc  negiitium.Scd  et  ab  Etruscis  poetis  usurpata 
folt  non  seiiiel  phrasis  hujus  elegantia.  Torquatus 
qoidem  Tassus  Cant.  iv,  slr.  t^  : 

Tessi  la  tela,  che  li  mo>tro  ordiU 
Di  canto  ? ecebio  esecuirice  ardita. 

139  ^  FranclscusPetrarcha  in  Ode  qux  incipit : 
Iro  pen$ando,  Str,  olt.,  vitae  suae  periodum  teke  com^ 
|»arat : 

€he  por  deliberaodo  he  volto  al  subbio 
Gran  parie  oroai  della  roia  tela  breve. 

Uucque  facit  Narsetis  respoiisio,  qui  Sophiae  se  ab  Ita- 


m  S.  PAULINI  PATRIARCH.*:  AQI:ILE1ENSIS  i» 

lioc  est,  Deus  homo  factus  est.  Factus  itaquc  ex  se-  A  tute  secundum  spiritum  sanaiflcationis  praedestina* 


inine  David  secundum  caniem  creditur,  qui  cx  divina 

gcneratione,  id  est,  ex  substantia  Patris,  non  factiis 

nec  pr^destiiiatus,  sed  genitus  Deus  permanet  sem- 

piternus. 

CAPUT  II. 

Chrislum  Deum  super  omnia  Pauli  et  Ezecliielis  com- 

probat  teslimonio, 

Ecce  duo  veritalis  roirabiliter  sibimel  concordan- 

tes  testes  mirabiies,  quoruni  alter  princcps  militiae 

.coeleslis  exercitus ,  alter  terribilium  caslrorum  Do- 

mini  dux  galea  Gdei  loricaque  indulus  justitix,  coe- 

lesiibus  armis  munitus  adversanlia  hostium  pcctora 

spiritalibus   ut  perfodiat  jaculis  doclor  procedit  ad 

prsclium.   Horum  igitur  verissimorum   herilium  «, 


lum  essc  Fllium  Dci.  Neque  nuncupativiim  Deum, 
sicut  ipse  dissipit  hncrelicus,  sed  verum  et  super  om* 
nia  benedicium  in  magnitudine  revelationis  contera- 
platus  es  Deum.  Hoc  eniro  Romanis  tradere  satis 
evidenter  curasti  lilteris  venerandis.  Quorum  patret^ 
inquis,  et  ex  quibus  Christus  secundum  carnem,  qui  est 
super  omnia  Deus  benedictus  in  sa*cula  {Rom.  ix,  5). 
Qui  vero  unicus  est  Fiiius  cx  uno  coxtemo  geoitore, 
non  secundum  carncm  genilus,  idemque  unus  idcmqae 
ex  patribus  secundum  carnem,  super  omnia  Dcus  pne- 
dicatur  in  saeculabenedictus.  QuemenimPaulusDeuro 
super  omnia  benedictum  commemorat,  hunc  Ezechiel 
propheta  Deum  sublimem  dcnunliat.  Sic  enim  babet: 


....  .  «    .•  ^^  audivt,  ait,  post  me  vocem  quast  vocem  aquarum 

ahorumque  innumerabilium  sanclorum  lestium  per-  n       .  :  , ..,..,  r^      ,«.  ^ 

. ..       .  .    .  j     ..      "  mullarum,  quasi  vocem  subitmts  Det  (  Ezech.  i,  24). 

Ecce  Cbristum  Jesum,  quem  idem  clcctionis  vas^ 


hibentium  testimonio  approbatur,  non  per  adoptio- 
nis  pncrogativam,  sed  in  virlule  secundum  spiritum 
sanclificalionis  :  quia  de  Spiritu  sancto  nalus  cx  vir- 
gine  Maria,  el  verus  Deus  ct  verus  liomo,  unus  idem- 
que  in  utroque,  verusque  permanet  Filius  Dei.  Tu 
denique,vas  electionis,  raptus  es  ad  leriii  culmina 
coeli,  ut  audires  quae  te  oporluerat  scire.  Gabriel 
arcbangelus  missus  esta  summo,^si  liccat,  septimis 
cardine  coeli,  ut  gaudium  mundi  angelica  feliciter 
lingua  pronuntiaret.  ILerclici  prorsus  descenderunt 
ad  millissimum  ^  latcbrosumqiie  infernalis  barathri 
prucruptum  :  et  tamen  serpentino  vibrata  sibilo  lin- 
gua  venerandis  vestris  non  verentur  contradicere 
documentis.  Et  quanquam  audisse  te  ibi  arcana  pro 


raptus  in  altitudinem  contemplationis  supra  oronem 
puteslatem  et  virtutem,  et  omnc  nomen  quod  nomi- 
natur  sive  in  hoc  sxculo  sive  in  futuro  subhncatom 
aspexerat,  hunc  idem  ipse  propheta  in  simiiitodineoi 
fllii  hominis  supra  firmamentum  cryslalii,  hoc  cst, 
hMper  omiies  angelicas  fortiiudines  prophetae  ^  dili- 
genti  intuitu  aspexerat  oculo  exallalum,  et  ffuper /ii« 
mamenlum,  inquit,  crystalli  simititudo  filii  homito$ 
(Ezech,  I,  22,  26). 

CAPIjT  111. 

Arguit  Felicem  malce  intelligenticp  illius  Pauli  :Dcns 
erat  in  Christo  :  qui  ipso  Paulo  teste,  cum  esset  in 


^.      .         ,  ,.       .  1      .  •  1       .    -u'  *      ^      forma  Dei,  Deus  erat  verus. 

ntearis  verba,  quoe  non  hceret  homini  loqui,  ibi  ta-  C      ' 


men  divinilus  instruclus  didiceras  Christum  Jcsum 
Dominum  nostrum  non  per  adoptionem,  scd  iii  vir- 

c.  36.  c  Chartis  serviunt  calami :  iEgyplii  maxime, 
cognatione  quadani  papyii :  proliatiore»  tamcn  Gni- 
dii.  »  Apuleius  inilio  suarum  Metamorphoseon  ser- 
mone  milcsio  fabclias  (onscrere,  auresque  demul- 
cere  tcstalur, 

Modosi  panyrum  iflgypliam  la  argutia 
Niluiici  caiami  inscri[ilaui  nou  spreveris 
limpiccre. 

Ausonins  litteras,  quas  ex  iiiventore  Cadmo  filias 
Cadmi  appellat,  in  papyro  i£gypiia  quidem  prodit, 
sed  GniJia  arundine. 

Cadnti  nigcllas  filiis 
Mellonis  ulbain  p.iginam 
Nolasqne  riirve  saBtis 
Gnidios(|ue  noilos  prodidit. 

Et  v.  279,  epist.  7. 

Nec  jam  (issippdls  per  calami  vias 
Grassetur  Goidi»  sulcus  ariindinlsy 
Pingeris  ariduls  siitxiita  pnginsB 
Cadiui  Uliolis  airicoloriljus,  elc. 

Igitur  quia  profanum  olebat  et  fabulas  arundo,  forte 
Paulinus  excipit  arundinis  mitcronem,  opponitque  ci 
veriialem,  diceiido  :  c  Non  arundinis  mucrone  nec 
frustratorie,  sed  veraciier  scrip:uni  legilur  Verbiim 
caro  factum,  »  id  est,  Non  esl  nu;c  poetarum  fabelLi 
arundine  scripia.  Nisi  forle  irrepseril  error,  et  legen- 
dum  :  iVoit  arundinis  mucrone  jrustralorie,  sed  vera- 
citer :  si  hasce  coiijecluras  r^jicis,  do  maiius,men- 
temque  Paulini  assecutum  me  nun  esse  lubens  fa- 
teor. 

140  *  Verissimorum  herilium.  Vide  nolam  lib.  h 
c.  37. 

^  Missus  a  summOy  si  liceat,  septimis  car.line  coplt , 


Cum  esses  igitur,  doclor  mirabilis,  almisonutn 
ejus  qui  loqucbatur  in  te  organuro  Christi,  ejusquo 

trrorem,  forte  scribentis,  sic  cornge,  missu»  a  sum^ 
mo,  scilicet  septimi  cardine  coeli ,  ut  sit,  u  summo  car- 
dinecocii,  scilicel  seplimi,  quod   cst   suprcmi.  I)c 
sept»'nario  aulem  coeloium  nuinero,  quo   pnccipue 
planetarum  orbes  comprobcnduntur,  vide  Basiiiuni 
in  llexaiii.  bom.  5,  Ambrosium  pariler  in  Hexam. 
lib.  II,  cap.  4,  n.  0,  pnrscrtim  vero  Thomam  Aquina- 
tcni,  I  p.  q.  88,  arl.  4,  qui  ex  Uabano   in  Gtiics.  i 
aliiid  c|uidcin  >ystetna  amplectitur,  non  tamen  alium 
coelorum  numerum  agnoscil.   Dicil  autem  a  summo 
cardine  coeli  «epltmf ,  ei  non  a  coelo  sepiimo,  ut  ab  eni- 
pyreo  et  a  regia  beatorum  sede,  qux  cst  super  om- 
iies  cQcios,  de  qiia  David  psal.  cxiii,  16  :  Coflum  cceli 
DominOy  el  psal.  clviii,  4,  Laudaleeum  coeli  ccelorutn, 
missiim  inielligercs. 
^     c  A(/  mtllissimutn,  bic  quoque  mendum  cubat :  for- 
^san  miUissitnum  \no  vilissimumy  vel  potius,  quan- 
quam  latiuo-barbarum  sit,  pro  humUlissimum,  hocest 
profundissimum ,    maic  reposiluin.   Barathro   enim 
profunditas  convenit ;    nam  auctore  Festo,  c  Bara- 
thrum   Graeci   appellanl   locum  prsccipitem ,  unde 
emergi  noii  possit;  dicluin  ab   eo   quod  eslfiaOvf 
profundus.  >  ilincVirgilius^neid.  lib.  iii,v.  421,  de 
voraginibus  Charybdis  : 

Al  |ue  inio  barathri  ter  gurgiie  vistod 
Sorliei  iQal>rupium  flurtus. 

^  ProphetcB  diligenli  intuitu  aspex£ratpcculo.(iuu\ 
poculo?  et  hic  mcndum  irrepsit,  quod  ita,  meo  judi- 
cio,  emendandum,  nempe  oculo  pro  pocuto  restitucn- 
dum,  ul  sensus  sil  :  aspexerat  ocuio  prophetce  dili' 
qenti  itiiuitti,  id  esl  non  uiodo  oculo  illustrato  coelesti 
iiimine,  ut  siint  ociili  prophetarum ,  sod  ipso  aciu 
visionis  «!ili;^cnii,  id  cst  diligenler  ad  videndum  ap« 
plicala  ipsa  viJendi  potcntia. 


iif 


CONTRA  FEUCEM  UHGEI.LITANUM  UBM  III.  —  LIB.  II. 


m 


tancto  concineote  Spirita,  per  qaem  reoonciliatos  A  rapioam,  sed  per  naturaro  aeqaalis  Chrifctas  Jesits 


eieet  niundus  Deo  celebri  docuisses,  Deu»,  inqiiis, 
ent  in  Chriito  mtiiii^ttfn  reconciUani  nbi  (I  Cor,  v, 
19),  ei  boc  haereticus  isle  capitulo,  impietatis  muni- 
tos  armis,  idcirco  contradicere  Christum  Deum  ve- 
nim  falsissima  non  cessat  assertione,  quoniam  di- 
itsse  te  infamando  coqjectat,  Deu$  erai  in  Chriuo^ 
et  Bon  dixeris,  Deu$  erat  Chri$ius,  More  suo  et  hoc 
testimonium  sicut  alias  depravare  non  erubescit  Scri- 
plaras  :  quasi  aUus  sit  Deus  in  Christo,  et  alius  sit 
Cbristus  homo,  in  quo  erat  Deus,  cum  unus  sit 
Christiis  Jcsus,  Deus  homo.  Aliud  videlicet,  sicut 
nepius  repetitum  est,  per  id  quod  Deus,  ct  aliud  per 
idquod  homo,  sed  non  aiius  Christus  Dcus»  et  aiius 
Christus   homo  :  unus  idemque  est  Christus  Deus 


unigenilus  Dcus  Dei  utique  Filius  permanet  Deo.  Si 
igitur  Christus  Jesus,  quemadmodum  apostolicis  in- 
struimur  documentis  non  rapinam,  etc,  sed  natura- 
liter  aequalis  est  Deo :  interrago  ergo,  quis  est  illo 
Christus,  in  quo  erat  Deus,  et  ipsc  ahnuitur  objectio- 
nibus  luis  non  verus  Deus?  Nuncupalivns  quidem 
Deus  non  potest  aequalis  esse  vcro  Deo.  Christus 
igitur  Jesus  Dominus  noster,  in  quo  juxta  Pauli  vo- 
cem  Deus  erat,  et  ipse  141  Christus  Deus  erai.  In 
forma  nimirum  Dei  Apostolus  Christum  Jesnm  esse 
prolestatur  :  quomodo  non  Dcus  naluraliter  venis 
est,  qui  in  forma  Dci  essc  veraciter  ab  Apostolo  pne- 
dicatur?  £t  cum  in  forma  Dci  aequalis  Deo  esset,  se- 
metipsum  exinanivit  formam  servi  suscipiens,  cur 


bomo.  Deus^  inquis,  erat  in  Chri$to,  quia  Christus  B  non  naturaliter  verus  sit  homo?  Quod  si  iiitcrrogem 


essentialiter  erat  Deus  ct  homo;  quoniam  in  ipso 
coroplacuit  omnem  plenitudinem  divinitatis  habitare 
rorporaliter,  hoc  est  ut  expressius  dixerim,  dealitcr. 
Qaoniam  propter  suscipienlcm  Deum,  et  susceptum 
hominem  Christus  Jesus  et  verus  permaniit  Dens, 
etvenis  natnraliter  factus  esl  hoino.  Surda  itaque 
tuereticus  iste  aure  legerat  charitatis  charismata, 
qaae  Philippensibus,  ne  quxrercnt  unusquisque  quae 
m  esseut,  sed  quae  alterius,  commendare  sollicite 
stoduisti.  Hoc  untite^  ais,  in  vobi$  quod  et  in  Cim$to 
Jnu  :  qui  cum  in  forma  Dei  e$$et^  non  rapinam  ar^ 
lnlrattt$  e$t  e$$e  $e  a:quatem  Deo,  $ed  $emetip$um  exi- 
nmntfformam  $eivi  accipien$  {Philipp»  ii,  5,  6). 
Quaero  ergo  a  tc,  o  bxretice  veritatis  refragator,  si 


Apostolum,  quis  est  qui  semetipsum  cxinanivit  for- 
mam  servi  suscipiens?  Chnstus,  ait,  Jcsus,  qui  non 
rapinam  arbitratus  est  esse  xqualis  Deo.  Potestato 
ergo  vel  voluntate  Christus  Jesus,  non  neccssilaie 
coactus,  in  forma  Dci  permanens,  scmetipsuin  e\i- 
nanivit,  formam  servi  suscepit.  Potestale  etiain  in 
forma  servi  dignatus  est  minor  fieri  Patre.  Ipse 
eteniin,  et  non  alius  Christus  Jesus,  verus  Dci  Filius, 
qui  et  in  forma  servi  miuor,  ct  in  forma  Dei  Pairi 
permanet  aequalis.  Quidquid  ergo  potcstate  vel  volun- 
Ute  agitur,  nihil  proprii  infert,  potenlis  dedecus  «, 
Tcl  volentis  honorem.  Nam  si  quispiam  cujusdam 
regis  filius,  ut  humano  usu  loquar,  servum  suum, 
pietalis  devictus  clemeiitia,  potestate  aut  eiiam  pro- 


Chrbtus  Jesus  [videtur  dee$$e  Deus]  verus  non  esset,  ^  pria  voluntate  in  oscula  ruens,  amplexatus  fucrit. 


^modo  datur  intellegi  juxta  Apostolum  in  forma 

Dei  esse  Christum?  Cum  nihil  sit  aliud  in  forina  Dei 

esse,  nisi  in  natura  Dci :  ct  rursum,  formain  servi 

SQscipere,  hoc  est  hominis  naturam  assumere.  Si  ergo 

Cbristus  Jesus  secundum  apostolicam  doctrinam  iu 

lorma  Dei  crat,  hoc  est  in  natura  Dei,  cur  non  natu- 

r^iter  sit  verus  Deus?  et  si  cuin  in  forma  Dei  esset, 

lonnam  servi  susccpit,  homiiiis  videlicet  naturain, 

<:ur  non  naturaliler  sil  verus  homo?  ex  utraque  ergo 

natura,  divina  siqiTidem  et  humana,  Christus  Jesus 

verus  Deus  ct  vcrus  sine  dubielatis  ( Vid,  lib,  i, 

.  13,  col,  565,  n.  ^)  palpatione  crcdilur  hoino. 

CAP13T  IV. 


aut  vestem  servi  non  dedignatur  semctipsum  inducro, 
vel  certe  infirmum  propriis  ad  domum  miscricordia 
motus  rcportare  voluerit  huroeris ,  curamque  illius, 
vcrsa  vice  quasi  famuliis.  cum  sit  dominus,  habere 
non  despexerit :  numquid  pro  his  dominus  indulgen- 
tix  e\hibitis  rebus  dominanlis  amisisse  privilegium 
sstimatur,  vel  pristinse  potestatis  perdidit,  vel  ml- 
nuit,  vel  minutavit  ^  dignitatem,  aut  propter  illato 
servilis  famulatus  beneficio  doininatui  suo  contulit 
deformitatis  injuriam,  aut  propter  vestcm  scni  quam 
inducrat,  desiit  ejus  esse,  c^jus  verus  erat  filius  rc- 
gis?  Non  utique;  sed  permansit  ipse  qui  fucrat,  vc- 


rus  filius  regis.  His  ita  peractis,  non  aroisit  veri  filii 
Chri^um  formam  $ervi  susciplentem,  non  ami$i$$e  veri      nomen,  nec  duplicavit  in  adoptivum,  nec  immutavit 
Filii  nomen  :  ncc  dupUcu$$e  in  adoptivum,  nee  im-  ^  .    „„^^..^«,:«..^  c:  ^^^  k«..^:.»«.«  u^^  «™«  ^u^^ 
muta$u  in  nuncupativum  exemplo  populari   de-      '"  nuncupativum.  Si  ergo  homincin  hoc  posse  absque 

sui  dominatus  detrimento  perficere  pussibilitatis  ra- 
tio  non  contradicit,  cui  non  cuncta  possibilia  con- 
stant,  quanto  magis  Deus,  qui  omnia  quceeunque 
voluit  fecit  (P$al.  cxxxiv,  6),  cui  nihil  difficile,  nihil- 
que  esse  impossibiie  a  nuilo  sanum  sapiens  corde 
suspicatur,  cuique  boc  esse  posse  quod  velle  est  ? 
Subest  enim  ilii  omnia  posse  quod  vuU  {Sap,  mi, 


clarat. 

iain  ex  hoc  non  tibi  permittitur  ad  iatibulum  pcr- 
\ky\it  tuae  refugere.  Patefacla  nimirum  coustat  men- 
«Ucii  lui  fovea,  in  qua  palpitans  habitare  refuga  con- 
&ueveras.  Apostolus  itaque  clamat  veridica  voce 
(^risuim  Jesuin,  cum  in  forma  Dei  essct,  non  rapi- 
um  arbitraluiu  se  esi>e  a^quaiem  Dco.  Non  utique 

•  Nihil  proprii  infert,  polenti$  dedeeu$,  vel  volcnti$ 
hoHorem,  Vertia  noii  capio,  et  si  sensum  ex  sei|ueik- 
lifms  mihi  videar  asscqui.  Qnidquid  potcstate  vel  vo- 
luulate  aaiuir,  nihil  proprie  dedecoris,  vel  honoris 
iJetrimenti  infert  potenti  vci  volenti.  Considera  prje- 
cedeniia  et  seqncntia,  et  hanc  esse  Paulini  ineiitem, 
[HJto,  fateberi».  Yerba  auiem  vidciitur  sic  utcunque 


emendanda  :  quiduuid  poteslate  vel  voluntate  a^inr 
nihii  proprie  infert  potcnti  dedecoris,  vel  volentiin- 
honoris,  id  est,  non  infert  dedecus  nec  inhonomm 
est  poteiiti  pi  volenti. 

^  Vel  minutavit.  Minutare,  ait  Du  Caiise,  est  mi» 
nutim  comminuere.  Utitur  Thomas  Wakingbamus 
pag.  %51. 


425  5.  PAULINI  PATRIARCH.«:  AQUILEIENSIS 

18) ;  alioquin  non  cs«et  omnipoicns,  si  possc  ci  dccs-  A  propler  moriem  crucis  cialtaium  Ulam,  el 


BCt  quod  Ydit.  Nam  qni  semetipsum  potestate,  ct,  ut 
darius  [Al.  carius]  dicam ,  pielatis  bcnignitatc  cxl- 
nanivit,  formara  scnri  suscipicns,  ctdcmque  quoquc 
potestate  vel  pietatis  voluntaria  dignationc  seroet- 
ipsum  humiliavit,  non  invitus  vd  coactus»  sed  ipse 
pro  nobis  miscricorditcr  bumiliavit,  pius  pro  impiis, 
niisericors  pro  miseris,  clemens  pro  scdestibus  [Pro 
scelestis],  factusque  obediens  usquc  ad  mortcm,  mor- 
tem  autem  crucis  (Phitipp.  ii,  8).  Quod  quidem  baec 
omnia  Redemptorcm  nostrum  regem  Dominum  Sa- 
baotb,  verique  regis  Filium  ui  semetipso  factus 
bomo,  exercuissc  «  sinccrac  professionis  omnium  re- 
dcmptonim  inviolabiiis  fides  declarat.  Per  id  cnim 
quod  indigno  servo  bcnignus  porrigere  oscula  non 


nomen  quod  est  super  omne  nomcn  Idem  ^ 
doctor  cxponit,  cum  protinus  subinfcrt,  Ui  U 
Jeiu  omne  genu  flectatur^  codutium ,  («rrnfi 
infernorum.  Gui,  inquam,  nisi  vero  Dco  omi 
tur  genu?  sicut  ipse  per  Isaiam  prophetani  * 
diccns  :  Ante  me  non  est  formatu»  Deus,  d 
tion  erit  :  quia  mihi  flectetur  omne  genUf  ff  c 
tur  omnii  lingua  (J$a.  xliu,  10,  et  xlt,  i 
vcro  per  Isaiam  antc  omnia  et  post  omnia  i 
sublimatumquc  super  omnc  perbibuit  Dciim 
flectione  confcssus  genu,  ipsum  profecto  Piit 
stum  scilicet  ct  Jcsum  asserit  noroen  hibe 
orone  nomen,  ejusque  in  nominc  omnc  gcm; 
dum  insinuat.  Et  qui  per  eumdcm  prophcU 


dedignatur,  juxta  illius  prorsus  desidcrium,  quae  cla-  6  teri  se  denuntiat  omncro  liiiguam,  ipsom 


mabat,  Oseuletur  me  otculo  oris  »ui  (Cant.  i,  i) :  per 
id  etiam  quod  vestem  scrvi,  boc  est,  incamationis 
vclamen  suscipere  non  recusavit,  sccundum  anhe- 
lantis  iiUus  suspirium,  qni  plcna  cxoptantis  cxora- 
bat  cordis  dulcedine  diccns,  Suscipe  me  tecundum 
etoquium  tuum,  ut  vt ram,  et  ne  confundai  me  ab  tV 
compectione  mea  (Psal.  cxviu,  116),  ct  iilud,  Domt- 
nu8  $u$ceptor  e$t  animm  meoe  (P$aL  tili,  6) ;  quinimo 
per  id  quod  infirmo  penequc  mortuo  scnro  famuiatus 
non  abborruit  ^  obscqucla  rcmedia  clcroentius  im- 
perlirc,  iniinitaque  largiri  bcncficia  inenarrabili  non 
distulit  pietate,  in  lantum  ut  ex  omni  parte  vuloera- 
tum  semique  vivum  relictum  propriis  bumcris  ad 
domuro  curationis  non  dexpcxcrit  reporlare  :  sanato 


grandissono  pneco  illius  tonitruo,  omais  1 
confiteatur,  cxplicuit  in  gloria  csse  Dei  Pai 
quaeso  te,  si  tamen  Unti  es  erroris  nubilo  ii 
tautsquc  vesaniae  dedilus  siupore,  ut  iioa  t 
ea,  de  quibus  palpatius  exscqueris,  labiia  { 
spuifluis,  cui  nuncupativorum  deorum,  vel  i 
rum  filiorum  flectitur  oronc  genu,  codestiiH 
striuro,  et  infemoruro  ?  aut  qucro  cx  illls  Oi 
gua  confitetur  in  gloria  esse  Dei  Patris? 
invenire  alium  quaerendum  deficicns  minln 
ris,  nisi  Christum  Jesum  vcmm  Dcum,  i 
unigenitum  Filium  Dei,  vel  nunc  [Pro^  tuo 
secro,  poeniteat  praetcriti  mali,  ut  rcsiplse 
aliquando  a  diaboli  laqueo ,  a  quo  captivns 


nimirum  in  palatio  solii  sui  regio  sub  culmine  re-  G  speculo  ^  prospiceris  sincero  calholicae  fld 


cipi  cum  gloria  dignatus  est  triumphaii,  Hac  quippc 
curaiionis  salutc  iudigebat  iilc,  qui  totis  praecordiis 
anxius  cxorabat,  Mi$erere  mei  Domine,  quoniam  in- 
firmu$  $um  :  $ana  me  Domine  (P$al.  vi,  5) ;  et  ille 
similitcr  qui  dicelKit,  Saua  me,  Domine^  el  $anabor : 
$alfmm  me  fac  et  $alvu$  ero^  quoniam  iau$  mea  tu  e$ 
(Jerem.  xvii,  14), 

142  CAPUT  V. 

Nmnen  $uper  omne  nomen,  et  omm$  genuftexio  non 
convenit  nuncupativo  Deo^  $e4  vero  :  Je$u$  ergo 
Deu$f  cui  h(Bc  conveniunt, 

Quid  ilaque  in  subscqucntibus  scquatur  apostolicis 
verbis  nibilominus  sunl  cxplicanda.  Propter  quod^ 
ait,  et  Deu$  illum  exaltavit^  et  donmrit  ilU  nomen^ 


Christus  igitur  Jesus  in  gloria  esi  Dei  Pa 
quippe  gloria  nuncupativi  Dei  ct  adoptiTi 
valdc  longe  cxccllentius  alia  est  gloria  veri '. 
que  Filii  Dei,  quae  comrounis  illi  cst  cum  D 
sanctoquc  curo  Spiritu.  Deus  nimiruro  illiii 
vit,  ct  donavit  illi  nomen,  quod  est  super  i 
nien,  virtutis  scilicct  ct  divinitatis,  qu»  i 
corpomliicr  in  oroni  plcnitudine  babitaba 
in  illo.  In  nullo  prorsus  aiio  omnis  plenitiu 
tatis  corporalitcr  habitare  perhibetur,  ulai  I 
Jesu  solummodo,  qui  cst  veras  et  unigeoili 
lius. 

CAPUT  VI. 
Nemo  in  Sertpturi$  appettatur  Fitiu$  Dei, 


,uoA  *«  s«p«r  om«  «o«*„.  «,  «  „omi«*  iu.  om^  D     ?;:r 'dZ'ndutUTarhS.1 


genu  fiectatur  (Phitipp.  u,  9,  10),  Noroen  nempc  su- 
per  omne  noinen  solius  Dci  veri  est,  verique  Fiiii 
Dci.  Nuncupativum  vero ,  vel  adoptimm  nomen 
non  supra,  sed  infra.  Iq  uiroque  communia  nomina 
continentur,  Tu  quidero  illum  astraes  pancupativum 
Deum  et  adoptivum  filium ,  quemadroodum  tuae  lit- 
tcrae  protcstantur,  qui  factus  obcdiens  est  usque  ad 
mortcm,  mortem  autcm  cinicis.  Apostolus  quidem 

«  Le^e  :  Redemptor  no$ter  rex  Doniuitu,*.  exercue^ 
rlL  Ita  in  marg.  edtt.  Du  Chesnii. 

b  Famutatusnonabhorruit  ob$equeta  remedia...im^ 
pcrtire.  Sensus  est  :  non  abiiorruit  impenira  reme- 
ilia,  obsequela  famulatus.  Ob$equeta  morigeralio  csi, 
et  ohscquela  famulatus  erit  faimilatus  morigeras,  ita 


coelo, 

Ad  hxc  igitur,  de  quibus  operosius  agn 
cillime  enixiusque  fulcicnda,  nullius  mihi 
praestabilius  patet,  quam  boc,  quod  sancto) 
in  utrorumque  testamenlorum  pagina  magiK 
studio  ob  distinctionero  iiiter  boininero  Dec 
ros  homincs,  iuterque  veruro  cl  nuncupallw 
proprium  et  adoptivum  Filium  docuil  obsei 

Plautus,  Asin.  v.  73,  act.  i,  sc.  i, 

Omnes  pajentes,  Libaoe,  liberU  suis» 
Uui  mihi  «usculiabaitt,  fiGieut  obsequelm  j 

'  An  aiminutivum  a  spccu  ?  Vide  qnm  i 
diiimu$  in  not,  ad  Sacro$ytlttb,  (|  7,  /tll.  t 


123  CONTRA  FLLICKM  LKGELLIT 

Nani  si  cuncla  horum  inslrumcnloriim  scrios  rcccii-  \ 
scalur,  nusqunm  iui!)i  a  quoquam  facilius  rci»criri 
valebil  siugiiluri  numcro  aliiis  quilibcl  clectorum  Fi- 
IIus  Dei  appclIari.N3cquisquam  boruiuPalrcm  Deum 
siugiiiari  niimcro  iuYenilur  invocassc,  nisi  sohiin* 
moilo  Cbrisliis  Jcsus  uiiigeiiitus  Dei  oinuipotcnris  Pa- 
Iris  Fiiius.  llujus  niniirum  suiilarii  babitam  privile- 
gii  ilignitatem  dc  sinu  proileat  »  allegoriarum,  ciim 
elcvantur  a  spirilu  vilx,  qiix  in  cis  spirat  a  terra. 
Quarum  circulum  modioiis  ^  pcr  ordincm  lypicis  iii- 
fixis  radiis,  pinnata  «  animjlia,  exaggerante  spiritu 
Yitascclcri  volubilitaic,  rcmigcro  (laventium  ^  alarum 
iuipeiu  nK)do  ad  alliora  raptare  festinant,  modo  sul)- 
missis  alis  ad  ima  dcponunt;  nunc  terram  tangcre, 
nunc  aera  verbcrare;  aliquando  etiam  distillantibus 
astronim  ^  decussis  igniculis  explosi  flammantcs  » 
conspiciiintur  glovclii.  Cum  elevalis  igitur  rolis  scri- 
ptoris  ut  clevelur  sensus,  cavendum  est  modis  omnl- 


ANUM  LIBRI  IIL  —  LID.  IL  4:r> 

bus  ne  tori^escal,  et  cum  depobitis  considerandinn 
esl  ut  dopouatur,  uc  aut  exccllentia  vili,  aut  bumi 
lia  iuimodcralo  sint  calamo  exaranda.  Hoc  ideo,  quo- 
niam  tam  gloriosius  vcneranda  Dominicac  duicedinis 
mirabilia  verba,  vili  expositionis  tux  styli  conlem* 
plantur  discrti  f  mucronc.  Aliquando,  inquis,  ea  qu;o 
ad  solam  Dei  di\iuitatein,  nou  ad  humanitatem  ejus 
pcrJincrc  ccrtum  est,  rcfcrunlur  ad  camdem  buina- 
nitati  m,  sicul  cst  illud  143  ^^  evangelio  Jo.iniiis  : 
AVoio  asccndii  in  coilmny  nisi  qui  desccndil  de  C(b!o, 
Filius  hominis  qui  cst  in  calo,  £t  addidisli  :  c  Cuifi 
liquide  patcat  non  Filium  hominis  dcscefidisse  de 
coelo,  neqiie  ibi  fuissc  priusquam  nasccretur  in  ter- 
ra  :  i  cuin  rcfelli  biimano  posse  non  sit  invalidum 
stylo ,  cur  ipsius  ^obiuiatis  inviolabilia  refragari 
vcrba  couaris?  Ciijus  le  jaclanter  inflal  superbix  * 
typbos,  qualcnus  Dci  Filio  verbis  obsislere  non  pcr- 
limcscas  pestifcris?  Ipse  dixit  :  yemo  uscendit  in 


*  De  9inu  prodcnt  alteqoriarum,  Deest  prociil  dubio 
aliquid,  ut  .idvertit  edii.'  Ducbcsii.  ct  qiiidem  nuitila 
oralio  est  duabus  pcriodis,  uisi  fortectiain  pluribus: 
Jeest  cnim  id ,  quod  couipleat  diguitatem  solitarii 
privilegii,  de  qua  uescitur  qiiid  agenduiu ;  dccst 
ilcui  id  (|iiod  iiidicot  quid  de  sinii  prodire  debeat  al- 
logorianim  quod  iiou  luiuus  duabus  periodis  poterat 
cxplicari.  Iloc  quidem  indicat,  c\  K/.ocb.  oap.  i  sori- 
|Morom  pnidontciu,  styluin  niodo  allolloto,  niodo 
ilepriiMcre  (kil^ere  jiivta  nialeri;e  qiiam  traclat  qiiali- 
latcin  ;  sicuti  ilia  aitimalia  loco  cil.  nieuiorata  cu'Ie- 
sti  spiritu  aota  luodo  iu  sublimc  fcrcban!ur,  niodo 
lcrram  b'gebanl. 

b  Hodiolis  infixis  radiis,  id  est  iiifixis  radiis  iii 
modiolis.  Modiolum  cst  in  rota  ligiiiim,  ciii  iiis(M'uii- 
tur  radii,  qui  cx  oo  ad  oiroulum  rol:r  tendiiut.  Pli- 
tiiiis  dc  quibusdam  auiiiialibus  maritiiuis  ad  roiaruni 
ftimililiidiiicm  sc  babcnlibus  iib.  ix,  cap.  4 :  i  Appa- 
Tent  ct  rot;e  api^oIlat.T  a  simiiitudiiie,  quateriiis  dis- 
«iiicta*  radiis,  modiotos  earuiu  ooulis  diiobus  iitriuqiie 
claitdentibiis.  >  raloor  iu  rola  ad  bauricudaiu  aquam 
inodiolos  qiioqiie  vocari  a  Vilruvio  lib.  x,  cap.  9  ot 
^O,  ea  vasa  ligiioa,  sivc  rcoeptaiula  pice  cerave  oblita 
Ad  extreniitaiem  pinnaniin  rota^  posila  ad  cxcipien- 
daui,  cum  rota  a  fluiniiie  in  gyruui  agitur,  aquain 
^  abius  toilcudam.  Scd  his  radii  non  iufiguntiir,  scd 
folius  ipsi  radiis  afli;;uutur.  Dc  priiuis  cigo  modiotis 
intclligendiis  esl  Pauliiiiis. 

•^  Pinnata  animuliu.  Proprie  pinnala,  nam  piunu^ 
in  avibus  eie  pouiKC  suut  luajoros  durioros(iue,  qu;e 
>olatui  inserviiint :  pliiuuT.  aulem  sunt  miiiores  inol- 
lion*sve  iK»niue.  Apuicius  Asin.  .Aur.  lib.  iii  :  i  Pne- 
micaiit  molles  ptumuta\  crcsciiut  cl  forles  pinnuta'.  i 
.\d  queui  looum  Boroaldus  :  <  Scparavit  dislinxilquc 
pinnutas  a  ptumis  sciie  et  signifioanlor.  Pinnai  eniut 
siiitt  duriores,  ptumutoi  vero  niolliorcs  delioalioros- 
qiic :  praileroa  iuioiioros.  suiit  piumu' ,  cxtorioios 
plHHo:,  \  Quia  aiilcm  bis  animalibus  oraiit  penu:e  ad 
volaiidum  tanliiuimodo,  noii  pluinio  ad  toguuieuluni, 
iileo  proprie  pinnuta  dixil  animatia  P:iuliuiis. 

^  Ucmigero  (luicntinm  atarum  impctu.  De  vario 
vcrbi  pavco  si^uirioaiii  el  ctymolo^ia  vidc  qu:e 
(iixiinus  iii  nolis,  llb.  i,  c:ip.  A't,  Scil  al:is  roiuos 
aviinn,  sicuii  remns  naviuin  alas  vooaro  iraiislalio 
est  non  infrcquons  apud  scriplorcs.  Virgilius  lib.  i 
iEncid.  V.  504. 

Volal  ille  por  aera  mngnum 
Remigio  alarum,  ac  Libia;  cilus  aslilil  oris. 

El  lib.  VI,  V.  18,  de  Dedalo  : 

Reddilus  his  primum  lerris  libi,  Pliabp,  saciavil, 
nenii^ium  alarum,  posuilqne  immania  tcmpia. 

LiKTolius  lib.  VI,  V.  757: 

Patrol.  XCIX. 


E  regione  ea  quod  loca  cum  vencrp  volantes 
hemigiiobli:»  peniiarum  vela  remiilunl. 

Ovidio  qiioqiic  lib.  v  Metain.  v.  558  : 

Possc  superfliuMus  alarum  insisiore  remis 
0|>t:isii9,  racite.Mjue  di'Os  halmislis  :  el  arius 
ViiJisiis  veslros  subiiis  navescere  pennis. 

Sioiiti  :\uloin  bic  dixoiat  pocta  ftavescere  pennis  ;  ita 
(M).lciii  scnsu  tlixisse  Paulinum  fiavcniium  atarum  fni* 
pctu  or(.'didcrim. 

^'  l>istillaniibus  astrorum  dccussis  iyniculis  exptosi 
flammanlcs  conspiciuutur  glovelli.  Clovellus  cuiii  noii 
iiivonoriiu  iii  loxiois  iioc  inedi^e,  nec  innmo'.  laliiii- 
tatis,  iioc  iii  ullo  alio  sive  hiorolcxico,  sive  nonio- 
Icxico,  orcdo  vooaiMtlum  auatc  Pauiini  conflctum,  ct 
C  idciu  osso  ao  (jtobulus.  Ainnilas  enim  permagna  est 
intor  D  el  Y  o(Mis(inantcm  lillcrain,  ut  proindc  facili 
niaiiu  allera  iii  alloram  transeat.  Vasconcs  B.  per 
V.  ofloroiitos  argumeutum  dicacit;iti  Jul.  Ca^sar.  Sca- 
ligori  prabuerunt,  qui  in  quodam  epicrammale  scri- 
psit  corum  vivcre  bibcre  csse.  Gtovcllus  igilur  mea 
senteutia  idoiii  est  ac  (jlobcltus,  id  est  gtobulus.  GIo- 
buios  autoin  ignes  e  coelo  decidcnies ,  et  per  aera 
oxourrentos  vooari  posse  auctor  est  Cicero  lib.  i  dc 
Dixinat.  qui  dc  qiiibusdam  inonslrosis  oiuinibus  lo- 
queus  ait :  atque  in  cceto  animadtersi  gtobi.  Nolim 
tamen  pules  Pauliniim  credidisse  ab  astronim  siib- 
siantia  et  corpore  ignos  illos  decidere,  ut  vulgo  cre- 
dilur  ct  dicitur.  Lo(iuilur  eiiiin  cx  ailegorica  pro- 
nbetia  Ezeobiclis  cnp.  i.  Vulgi  auli^m  cam  opiuioucm 
Hiisse  lestautur  poetie  qui  ex  vulgari  opinione  lo- 
quuiitur.  Virgilius  Ci(»org.  i,  v.  5G5  : 

S:rpe  ctinui  siellas  venlo  iuipendenlo  vidcbis 
Pracipilos  ccclo  lahi. 

D  Tassus  oan.  ix,  slr.  Gi,  v.  7  : 

Tal  suol  rcndcido  il  !i  luiiJo  serenc 
Slilla  lader  della  graii  madrc  in  sctio. 

Scd  qucc  poclis  vonia  datiir,  nou  est  lamcn  philoso- 
'  pbo  oonocdcnda.  Iliiic  Soncca  nalural.  q,  lib.  cap.  i . 
•  slultissimum  csl,  inf|uit,  cxisliinarc  aui  sicllas  de- 
cidoro,  aiil  Iransiliro,  aut  aliquid  illis  aurorri  ct  ab- 
radi :  nani  si  144  ^^^  fidssct,  jain  doruisscut.  i  Et 
Amiuianus  Maicollinus  lib.  xxv,  iibiloquilur  dc  luijus- 
modi  phcnomenis  Juliano  in  oiniiie  ha!  ilis :  «  Ccjr- 
pora  qiii  credil  coelitus  posse  labi ,  profaiius  ineiilo 
jiidicatur  ol  demeus  :  i  proscquiturque  oausas  natu- 
ralos  asserciido,  qiias  vide,  si  placct ;  sed  vercor,  lU 
placeant  cum  vidoris. 

^  Vol  decsl  aliquid,  puU  deturvata,  male  exptanata^ 
aut  qiiid  similc ;  vol  logondum  aiserta. 

«  Superbuc  typlws.  Vidc  Nolas  in  §  4  Concil.  Fo« 
rojulion.  litl.  ". 

V* 


447  S.  PAULINI  rATUIAlUiH.E  AQLILEIENSIS  i:% 

€€elum,  nisi  ifui  dtscendit  de  cotlo.  £t  qiiasi  iutcrro-  A  tu:nmoJo  :  allera  ubique  in  coelo  cl  in  lerra,  boc  est 


gantibus  se  quis  descendissct ,  rcsponderel,  Filius 
hominis  qui  est  in  calo  :  ipse  et  descendisse  de  coek) 
Fiiiuin  bominis,  et  esse  tunc  in  coelo  cum  ioqucrctur 
in  terra,  et  ascendere  ubi  erai  prius  testis  est.  Tu 
vero  his  darissimis  dictis  animo  obsistcns  sacriicgo, 
noc  desccndisse  eum,  ncc  essc  tunc  ii*  coeio,  iiec 
asccndere  mentitus  cs  ubi  erat  prius,  boc  est  in  coelo. 
Ac  pcr  hoc  flngere  viJeris  Iropica  iocutione  boc  Do- 
uiinicum  venerandumque  promuigatum  fuisse  oracu- 
lum  siutti  est  moris  sacri  cioquii  congruis  certisqiie 
in  locis partem  pro  toto ,  vci  certe  totum  pro  paite 
sigiiiiicarc.  Sed  quoniam  buic  gcneri  locutionis,  cui 
iingu.Y  (tcbilum  inolBcioso  jnre  servire  cocglsti,  in- 
cr.pa.Miis  nimirum  sensus  ignorantix  egcstate  labo- 


divina.  Potuil  ergo  quoJ  duo  eranl,  diunum  scilkft 
et  bumanum ,  aiiud  in  coelo  et  ubique  esse,  ct  aliud 
in  tcrra  solummodo.  Non  tamen  potuit  ilie,  qui  unus 
erat  Filius  videlicct  Dei  ei  hominis,  non  tolus  ubique 
essc,  iii  coelo  pariter  ct  in  icrra.  (Jbique  sane  lotus, 
quia  mius  est  et  omnipoiens  Dcus,  unus  ideiuque 
omnipotcnUs  DL'i  et  bominis  Filius.  Huniana  namqne 
natura  noii  descondit  de  colIo,  nec  fiiii  ihi  priusqnam 
in  Deuni  ussumpta  ascenderet  corporaliter  in  C0Li;:ni. 
Filius  aulem  bominis  quia  unus  iJemque  ipse  esi  Fi- 
lius  Dei,  et  de  coelo  descendii  unde  nunquain  dis(  es- 
seral,  et  in  ccelo  erai  cum  loqucntur  in  lcrra  ;  ct  tii 
terram  venit  ubi  erat ,  ct  in  ca^Ium  asccnburus  cral 
per  id  quod  bomo  est,  et  ibi  ascendit  ubi  erat  prius 


raclis,  »'jusdem  te  contigit  niodum  rationabilins  ne-  ^'  pcr  id  quod  Deus  est.  Domini  nanKjue  sunt  verba 

dicentis  :  Nemo  ascendit  in  ccslum,  nisi  qui  descendit 
de  ccslo.  Tu  vero  coniradicere  tcmerario  ausu  satigU 
verita;i,  aflirinaiis  Filiuin  boniinis  iiou  dcsceudisse 
de  coelo,  neque  fuissc  ibi  priusquaiii  naseeretur  iii 
terra,  sed  tantuui  Fiiium  Dei  de  coelo  asst  ris  descen- 
dissc.  lilud  qnippc  verilas:  Iioc  mcndaciuni  protuUt. 

CAPLT  VHI. 

Ex  confcssionc  Felicis  arguit  ipsum  duos  filios 

admittere. 

Intcrrogari  forte  a  uoliis  dcLueras  quis  iste  sit  Fi- 

lius  bominis,  qui  i  on  descendit  jiixta  tuam  vesaniam 

de  cojIo,  neque  fuit  ibi  priusquani  nasceietur  iu 

tcrra.  ScJ  iiielius  nienuacio  resislere ,  quara  falso 

auuirc  ab  eo  pulavi.  Scilo  ergo  te  ex  eo  quod  prolu- 

leias,duaruinhaDicseuni  laqueis  strangulaiuiu.  Xam 

cuin  asscr.s  Filium  bomihis,  id  esl,  Christuiu,  uoa 

dcacendisse  de  coelo,  sed  Filium  taiituramodo  Dei» 

duos  profeclo  bxc  dicens  fiiios  introduccre  festinas, 

alicrum  videlicet  Cbristum  Dei,  alterum  airisium 

boiniuls  Filium.  £i  ubi  est  iiiud,  aut  quis  puias  spi- 

rilus  nequam  rapuit  Um  suLito  de  corde  tuo,  quod 

paulo  aijle  professus  labiis,  non  coi  de  agebas  ?  Nod, 

inquis,  duo  dii ,  vcl  duo  fiiii.  Absit ;  sed  uiius  Dd 

bominisque  Filius.  Age  ergo  quo  p;icto  tuiic  unum, 

quomodo  nunc  duos  filios  confiieris?  Dixisti  eniiu 

Filium  bominis  non  dcscendisse  de  coeio,  sed  Filiura 

lantumniodo  Dei.  Duos  inanifeste  denunt  as,  alteru.n 

nimiinim  qiii  dcscenJit  de  ccb\o,  boc  est  Dci ;  et  al- 


scire  locutionis  :  et  idcirco  ibi  banc  inhorniiter  > 

iocutii>i.isrcguIam  introJuxisse  le  nullus  patet  aditus 

defei!5!u:)is ,   ubi  ei  introducendi  locus  conccditur 

ludlus.  Hipcrtita  siquidem  bujus  tropice  distiugui:ur, 

tiicut  bupra  docuinius,  irito  scrmone  qualitas  locu- 

iioiiis,  cuinpro  toto  hoinine  pars  aliqua  i)onilur,  hoc 

est,  sola  caro,  sicut  est  illud  :  Videbit  omnis  caro 

sdutare  Dei  nostri  (Luc.  iii,  6) ;  aut  e  cohtrario,  cum 

i»ulius  ani:nx  memoria  tangitur,  ut  in  Mosaico  adver- 

tt:ur  styio  :  Descendit,  inquit,  Jacob  in  j€gyptum  in 

animabus  septuaginta  (Gen.  \lvi,  ^7,  et  Dcut.  x,  22), 

•  i-illnd  peribit  anma  illa  de  coetu  fitiornm  Israel 

(Exod.  \ii,  19).  Ibi  profecto  biijus  locutionis  iiitel- 

legi  moJus  debct,  ubi  iion  signanter  persona  intro- 

ducilur,  sed  diversilas  distinguilur  natuitiiiim  :  Uoc 

«|uippe  4n  loco  unus  Dei  bominisciue  Filius  non  de 

r.ituralium  discrelionum  qtialitate,  sed  de  pcrsonae 

unlgeniti  docuit  unilate. 

CAPUT  VH. 

Pergit  adhuc  expVicare  qnid  sit    FiHus  hominis  qui 

est  in  cxlo. 

Porro  cum  dicit :  Nemo  ascendit  in  coelum,  nisi  qui 
descendit  de  ceelo,  et  addidit,  Filius  hominis  qui  est  in 
c«/«,  evidentissima  veritatis  manifestatione  innotuit 
Filium  bominis  ipsum  esse  qui  descendit  de  coelo  Fi- 
lias  Dei.  Alterius  certe  generis  formam,  boc  est  na- 
turam  suscepit  ex  virgine,  non  alterius  filii  pcrso- 
nam.  Non  est  enim  alter  per  id  quod  Filius  est  ho- 


iiiinis.  Sed  aliud  est  per  id  quod  homo  est;  et  tamen  ^  teruiu  qui  non  de^cendil,  hoc  esi  boiiiinis  Fiiiuin. 


iH^us  ct  bomo  uiius  est  Dei  et  hominis  filius.  Natura 
nanique  allera,  hoc  est  hominis ,  erat  in  terra  tan- 

•  Uane  inhormiter  locutionis  reguiam.  Tota  haH: 
periodus  satis  confusa  viJclur  ;  iiec  ausiiu  iiliatcnus 
luanus  appoaere,  neexor  ilciu  a  mente  Paulini,  (|ux 
in  sunima,et  uno  verbo  mihi  videtur  talis  fuisse:  non 
esse  hic  lociim  figurata;  loculionis  vel  tropicu; ,  ut 
Feiix  v<)!e!.al.  CiXterum  inlwrmiter ,  scu  inoniiiur 
iioii  novuin  vcrbum  ab  inormis  quod  est  eidL-m  ac 
sine  norma  iicuti  abnormis  a  norma  ali.  num,  enormis 
extra  iiormam.  Vide  aJnotala  aJ  §  G  Concil.  Foroju- 
lien.  litl.  <>.  In  vcrsibiis,  qui  opislohe  69  sancti  Boni- 
facii  episcopi  Moguntini  subjiciunlur  non  una  vice 
verbum  invenies,  quo  intelligas  circa  aitatem  Pau- 
lini  illiij  (ritum  usu  fuisse.  Carinine  priiiso  sic  oc- 
currii : 


Doininus  iiempe  Jesus  Chri^tus,  ut  se  unuin  cmn- 
donique  demonslraret,  qui  desccndil  ct  «rat  tn  coela 

Kl('men?a  inomiia 
iji;av>aiiitir  suh  aeiheia 
Aique  tauia  iiifurinia 
Cuuvexa  cuhii  cauiera. 

et  ir.fra  allero  carniine : 

1 1  prplorum  per  pallia 
ruKlira  p:iiiilniii  orriaiuina, 
'laiii  v;«iicltruin  r*'liquia4 
Niiiiiiwlliirutii  eximias 
AiivtiieLaul  i  oiUiiier. 

et  teriio  carmiiie  : 

yiia?qne  fyri siibiiinitrr 
Sur«;etis  i:einpe  prMlivitas 
(Mis  Itiijus  iiiDriiiiifr 
iiefr;ij(ui  alquc  vasii.iiL 


m  CONTRA  FiiLlCEM  URGELIJTANUM  LIBRl  m.  —  MB.  H.  iW) 

cum  loquerclur  iii  lerra,  iVemo,  ail,  ascendit  in  cos-  A  losus  duarura  ti.i  gramVi  discissiono  vornginis  hiatus 


lum,  nisi  qui  descendit  de  c(e!o,  Filius  homnis  qui 
eit  in  c€e!o.  Cum  ergo  Filiura  hominis  se  protilcre- 
tur,  non  ccrte  se  Filium  Dei  negavit 

145  CAPUT  IX. 

Arguit  Peiicem  erroris  dicentem  Filium  hominis,  qui 
est  Filius  Dd,  Jestim  non  [uisse  in  codo  priusquum 
nuscerelur  in  terris,  Excusaret  errorem,  sed  dubitat 
de  pa^niienlia, 

Ccce  pendis  in  sicco  stipite,  unius  adhuc  laquei 

nnsula  stigiiLtus.  Parasti  enim  libi  et  aiium,  cujus 

lorquem  propriis  fortiler  manibus  astringendo  iiino- 

daYcras.  Apposuisli  namque  iniquiiatcm  super  ini- 

quilatcm,  ita  ut  diceres  Filium  homiuis,  cum  sit  ipse 

sen.pilernus  Filius  Dci,  non  fuii^se  in  ccelo  priusquam 


patct  fovearum  !  Nam  si  permaneas  in  ea  perQdia 
per:iuacia,  qua  duos  fillos  videris  assercre,  inoi^  a«l 
ima  profinidi  lapsus  detraheris.  Sin  autem  quia  unua 
est  Filius  Dei  et  hominis ,  et  cumdem  tiuum  con- 
questus  fueris  uon  fuisse  in  cgbIo,  priusquam  nasce» 
reiur  in  terra ;  contiauo  usque  ad  pncrupta  infer- 
nalis  baralhn  abscpie  ulla  deduceris  larditate.  Unum 
profecto  tibi  indulgcntiic  rcmedium  scstimo  profu- 
turum ,  si  resipiscas  ab  hac  stultitia,  et  p<Bniteat  te 
mali  pnnleriti.  Forsitan  «ccordiui  magis  quam  iuso* 
lentix  hoc  reputarc  conveniat.  Yenialis  est  enim 
culpa,  quam  supcrbix  qualitas  non  accusai.  Sed  qui  i 
certi  a  nec  dum  sumus  de  conversionis  tuae  lamentis, 
sus|>ecti  per  omnia  de  pcrtiiiacis  tui  duritia  cordis ; 


II  .sceretur  in  lcrra.   ll;ec  dicens  quid  aliud  quam  B  resial  ergo  quatenus  sequentia  styli  tui  fidei  ferven- 
initiuni  ex  partu  virginis  pessima  ascribere  fcsiinas     Us  exhcquaniur  calore. 


injeclione?  Ilk»  qui)p?,  cuni  nasceretur  ex  virgine 
ungenitus  Dei  el  hominis  Filius,  totus  in  uiero  Ma- 
tris,  lolu.Ti  se  in  sinu  co«:erno  reservavit  Patris. 
Ante  igilur  quam  nasciMvtur  in  terra,  semper  eral 
in  coeii).  Ifumana  neirpe  natura  non  fuit  in  coelo 
aniequ:\m  nascerctiir  in  terra,  id  est  homo.  Filius 
aulem  quia  uniis  et  ipse  est  Dei  et  hominis  Filiiis, 
senipt^r  erat  in  coelo  et  in  terra.  Ipsius  quoque  glo- 
riosa  vox  semper  auiiilur,  dicenlis  :  Ecce  ego  vobit- 
cum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consummationem 
ivcuH  (Matth.  xxviii,  20).  Ileu,  heu  !  quam  pcrica- 

•  Sid  quia  cerii  necdnm  sumus  de  conrersionis  ItuB 
kmeniis,  E\  hoc  colligore  daiur  Lbros  istos  coinpo-  ^ 
sitos  esse  a  Paiilino  posi(|iiam  concilio  Francofur-  ^ 
lensi  interfuit ,  in  qno  certum  erat  ad  vomilum  rc- 
diisse  Fcl  cein  cujus  causa  cclobraium  erat,  quia  a 
synodis  Ratisponensi  et  Uomana  discedeiis  hxresim 
resHiiiDserat ;  sed  quia  in  ea  pers^verare  perhibeba- 
tur,  aadit  Paulinus  se  suspicari  omnino,  non  de  ha> 
resi  resumpta,  quoJ  patebat,  sed  de  incorrigiliilitate 
cor(Ji»  per  duritieMi  et  pertinaciam.  Ex  quo  (it,  ut 
cirra  annuni  79G  confectos  fuisse  bos  iibros  prolMduli 
coiiji*ctura  judicenius. 

^  Callidi  eujusdam  imitator  ammntis.  Quol  sit 
bujiismodi  aniuial  innuit  statim  addendo :  Si  fuga 
laiibulum  hericii ;  leporisque  more  in  petros  foramine 
requirebas.  Duo  hcec  aniinalia,  quorum  sagacilas  iu 
eo  sita  Paulino  vldetur,  quod  a  1  petramm  cavernas 
spclsenquc  conf.igiant,  ab  interprctibus  promiscue 
jccipiuntur  in  psal.  ciii,  18,  ubi  quod  vulgata  babet : 
Petra  refugium  iierinadiSi  Hieronymus  epist.  8  ver- 


CAPUT  X. 

Eiprobrat  inconstantiam  Felicis  modo  Filium  dicen* 
tis  Deum^  modo  negantist  et  asserentis  in  nuncupa- 
tivo  Deum  verum  habitare^  et  in  adovtivo  pltmn 
proprium.  Evincit  ex  Evangelio  Filium  nominis  esie 
Filium  Dei. 

Porro  quia  plerunique  benc  loqui  videaris  non  ah- 

nuimus ;  sed  quia  iu  cadeiu  bonitate  non  cerneris 

perseverare,  dolemus.  Nam  aliquando  eum  Dcum 

Deique  Filium  sincera  putaiisprofessione  praedicare; 

sed  extemplo  ad  eam,  qua  veniebas,  callidi  cujusdam 

imitator  aiiimalis  ^ ,  erroris  recurrere  cavemam  fe^ 

et  Olympius  Nemesianiis  in  Cyiieget.  v.  57 : 

liiiplicstuoiquc  bhtu  spinosi  corporis  erem. 

Ilistrix  quo(|ue  vel  hystrix  nonnullis  idcm  est  ac  be- 
riuacius,  vel  cerie,  ut  Plinius  ait  lib.  viii,  cap.  55 , 
c  ex  herinaciorum  generc;  sed  hystricl  longiorcs 
aculei,  ct  cum  intendit  culem,  inissiles,  >  Undc  Cal- 
phurnius  Siculus  v.  595,  Eclog*  8 ; 

Venil  el  birsiita  spiiiosior  bisirico  barba. 

qui  V.  176,  ecl.  %  tegmina  castanearum,  quia  spinosn 
sunt  echinos  vooavit : 

rasianeasqoe  ntices  totidem,  cuni  sole  Novembri 
Maturis  Qucibus  viriJes  rumpeuttir  ecbiui. 

Et  piscem  quemdam  ex  orbium  genere  ex  Rondeletio 
prolert  Aldovrandus  De  piscibus  lib.  iv,  can.  17,  qui 
c  ex  aculeis  plures  cuspides  habentibus  ecninati  sen 
muricati  noinen  sortilus  est.  Siint  qiii  hystricem  ab 
aculeis  non  ineple  appellant.  >  Siciit  alii  suntj  auciore 
Lorino  in  loc.  P.ial.  cit. ,  c  qui  echinadas  insulas  de- 
nominatiis  veiint  ab  echinorum  copia,  vcl  auod  eamni 


lii :  Petra  refugium  teporibu*,  ad.liique : .  Pro  qao      ZllT^t\7^„S:^L.Z^^^^^ 


prxstans  refugi 
poribus,  quia  et  leporcs  canes  fugiunt,  eterinaeii.  i 
A  qiiilius  in  eumi?,  Psal.  locum  iion  dissentit  Chry- 
sostonius,  qui  legit,  uti  Ilieronymus :  Petra  refu' 
oium  leporibus;  additque :  c  Per  pctras  autcm  spe 


wine  Nauplium  ex  inffcnio  nimis  callido  echinam 
appellavit  Sycophum.  Dicitur  vero  echinus  et  acan-* 
thochoetus,  i  videlicet  a  spinis.  Cujus  quoque  sagaci- 
tateni  disdiniis  ex  Ambrosio  iu  llexam.  lib.  vi,  cap.  4, 


quandoque  omis^a  scnplum  reperies, 
scriptcribus  patet.  Sed  ei  her^  vel  er  pro  ht^rinacio 
dicitur  a  Plauio,  qui  a  It^pore  cum  non  sejiingit  in 
Cuptiv-  v,  195,  act.  i,  sc.  4 : 

1  iiiodo,  venare  Ippornn,  iiiiuc  crem  'enes. 


leclor,  si  niinis  proposiLo  defleetere  videalur  oratio, 
Esl  enim  ailquando  rcficiendus  animus  nc  iniprobti 
labore  victus  succumbal ;  ac  prxiert  a  ubi  multa  r.ji 
fionuntur,  semper  est  quod  tollerc  pos«>is. 


*^1  S.  PALLLM  PATRLVRCILE  AQUILEIENSIS  4r.2 

Minns.  Qtiam  porvalJe  lil>i  iiHiiis,  si  fugx  lalibulum  A  siuiguis  dat  vitam  inaihlucantibus  ct  bibcntibus  sc. 


liericii  leporisque  morc  in  petnc  foramine  rcquiro- 
Jjas  :  pctrain  aulem  Gbristum  apostolicus  slylus  de- 
cl  rat  (/  Cor.  x,  \).  Gontinuo  namque  oblilus  puiis- 
jimic  fidei  profcssionis  Dcum  illum  per  nuncupatio- 
ncm ,  et  lilium  per  adoptionem  cxprobrare  anxio 
decertas  anbclito^  Tam  obscune  caliginis  dcnsissiiiio 
palpare  ohvolulus  fumo  prospiceris,  ut  asseras  Deuni 
verum  in  Deo  habitare  nuncupativo;  et  proprium 
Filium  in  filio  habilare  adoptativo.  Ex  quo  nimirum 
infamaris  unioncm  individux  pei^soiix,  et  dualilatem 
discretalium  naturarum  per  quatuor  rcsecare  distin- 
rtioncs  :  cuique  tam  intolerabilia  auditui  cath  >lica 
auris  nullum  unquam  patentem  conhibet  prac!)ere 
meatum.  Si  Filius  bominis,  ille  utiqiic  qui  natus  cst 


iiisi  Filii  hominis,  qucm  Deus  signavit  Pater,  qui  esl 

verus  ot  omnipolens  Filius  Dei  ?  Nam  et  panis  vivuti 

pro  no!)is  desccndit  de  coelo,  qui  dat  vitam  mundo  • 

Quique  ex  eo  manducavcrit ,  non  morietur  in  aeter- 

iium.  Ipse  enim  dicit:  Ego  $um  panis  tttwi  qui  de 

calo  descendi  {Joan,  vi,  51).    Sic  quippe  descendit 

panis  vivus  de  coclo,  qui  scmpcr  mancbat  in  ccclo ; 

sicuii  Fiiius  hominis  descendil  de  coclo,  qui  quoniam 

umis  i-Iomque  erat  Filius  Dei ,  nunquam  desemil 

cocluin. 

147  GAPUT  XI. 

Ex  testimonih  Jounnis  Baptislas  et  Apocalypseot  ojl^n- 
dit  Agnum  Dei  esse  Filium  Dei, 

Quiti  cli.im  agnus  pro  nobis  ficri  dignatus  esl. 


le  Spiritu  sancto  et  Maria  virgine  Ghristus  Jcsus,  ■^  quem  Joannes  Baptista  ostendit  digito  diccns  *   Ecce 

Agnus  Dei,  ecce  qui  loUit  peccala  mundi  {Joan,  i,  29). 

De  qiio  Joannes  evangelista  in  Apocalypsim  novuiii 

cantare  canticum  se  audisse  teslatus  est   diccns  : 

Quatuor  animalia ,  et  viginti  quatuor  seniores  ceci- 

derunt  coram  Agno,  habentes  singuli  citharas  et  phia- 

las  aureas.  El  pr)st  pusilliim  :  Dignus  est,   inquiunl» 

accipere  librum,  et  aperire  signacula  ejus  ;  quoniam 

occisus  esy  et  redemisli  nos  Deo  in  sanguine  tuo.   Et 

infra  :  Et  ridi,  et  audivi  vocem  angetorum  muUorutu 

in  circuitu  throni,  et  animalium,  cl  seniorum,  ct   erat 

numeruseorum  miUia  miUium,  dicentium  voce  magna: 

Dignus  est  Agnus^  qui  occisus  est^  accipere  virtutem. 

et  divinitatem,  et  sapientiam,  et  fortitudinem,  el  kono-- 

rem.,  et  gloriam,  et  benedictionem,  Et  omnem  creatu- 

raniy  qum  in  coeto  est,  et  supcr  terram,  et  sub  terra, 

et  qu(e  sunt  in  mari,  et  qucc  in  eo^  omnes  audivi  di- 

centes  :  Sedcnti  in  tlirono  et  Agno  benedictio,  et  honor, 

et  gloria,  et  potestas  in  sxcula  sa:cutorum  {Apoc.  v,  8 

scqq.).  Eccc  ouincs  angcli,  et  animaiia,  et  seniores,  ct 

omnis  creatura  coufitentur  Agnum,  qui  occisus  est, 

accipere  virlutein  ,  et  divinitatem,  et  tibi  in  tanlum 

viluil  Filius  hominis,  ut  non  confundaris  eum  nun* 

cupativuin  Deumet  adoptivum  filiumprofiteri? 

GAPUT  XJL 

Accusat  mendacii  Felicem  diccnlem  in  Scripturis  /S- 
lium  hominis  asseri  pro  nobis  traditum,  non  Fitium 
Dei.  Exprobrat  malaminteUigentiam  nominii  servi» 
quod  idem  est  ac  hominit  Filii. 

Tu  igitur  dixisii,  non  ego,  ideo  observatum  esse 


non  esset  verus  Dcus  vcrusquc  Filius  Dei,  ncquaquam 
Matihxus,  Marcus,  ct  Lucas  consona  vocc  pnedixisse 
ipsum  discipulis  suis  protestarentur,  in  potcstate  sc 
inagna  et  majestale  venturum.  Cum  autem  venerit, 
ait  Matthxus ,  Filius  hominis  in  majestate  sua  et 
vmnes  angeli  cutn  eo,  tunc  sedebit  super  sedem  maje- 
statis  su(r,  et  congregabuntur  ante  eum  omnes  genles 
{Matth.  XXV,  51, 52).  Supcr  sedem  quippe  majestatis 
quis  alius  nisi  verus  sit,  sedere  credilur,  146  I^u^? 
vel  certe  qui  in  majeslate  sua  venire  perhibetur,  Deus 
v£nis  procul  dubio  pcrdocetur.  Si  Filius  homiiiis, 
cum  i.lcm  ipsc  sit  Filius  Doi,  Deus  secundiim  hrcre- 
ticam  pravitatem  non  cst  vorus,  qiio  pacto  angolos 
stios  millere  a  quatuor  angulis  terix,  ot  coiigrogare 
suos  pncnunliaiur  clcctos?  suos  aiigclos  dixil;  qiiia 
omnia  quac  Pater  habet ,  ejus  sunt.  Aut  quomoJo 
Filius  hominis  habet  polestatein  in  lerra,  qucmad- 
inodum  ipse  teslatus  cst,  dimitlendi  peccata,  si  non 
cst  vcrus  Filius  Dei  ?  Solius  ncmpc  Dei  veri  est  in 
potcstate  relaxare  peccuta  (Mattlu  ix ,  6).  Aut  quo 
pncto,  sicut  fulgur  exit  ab  Oriente,  et  paret  usque  in 
Occidentem ,  ita  erit  adventus  Filii  hominis  {Matth. 
XXIV,  27),  si  nuncupativus  [An  adoptivus?]  est  filius  ? 
Nuiiquid  decet  ^lium  qucmlibet  talem  haberc  adveu- 
tuin,  nisi  Deum  verum,  cui  dicitur,  Te  decet  hymnuSf 
DeuSy  in  Sion,  et  tibi  reddetur  votum  in  Jerusalem 
{Psal.  Lxiv,  2)  ?  Yel  qua  ratione,  si  adoptivus  filius 
est,  qui  non  manducat  carnem  Filii  bomitais,  et  non 


Libil  ejus  sanguinem ,  non  habet  vilam  aeternam  ?  q  in  toto  Evangclii  corporc  hominis  semper  filium 


Qui  manducHt ,  inquit ,  meam  carnem  et  bibit  meum 
sanguinem  habet  vitam  a:ternam,  et  ego  resuscitabo 
cum  in  novissimo  dic.  Caro  mea  vere  est  cibus ,  et 
sanguis  meus  vere  est  potus  {Joan.  vi,  55,  56).  Re- 
suscitandi  in  novissimo  potestas  nulli  alio,  nisi  vero 
permanet  Deo.  Garo  namqiie  el  sanguis  ad  humanam 
per  quam  Filius  hominis  cst,  non  ad  divinam  roforri 
potest  naturam.  Et  tamen  si  ille  Filius  hominis,  cui 
ha»c  caro  el  sangiiis  est,  pro  eo  quod  unus  idemque 
Mt  Dei  et  bominis  Filius,  si  Deus  verus  non  ossct , 
caro  ejus  et  sanguis  ,  manducantibus  el  biboiitibus 
sfc,  nullo  modo  vitam  praestaret  aeternam.  Unde  et 
Joannes  evangelista  ait :  Et  tanguis  Filii  ejus  lavat 
ttos  ab  omni  peccato  {Joan,  i,  7).   Atil  ctijtis  caro  ol 


traditum,  non  Dei.  Ego  autem  dico,  quia  mentilus 
cs  et  hoc  ipsum  in  caput  tuum.  Siirda  forte  aure 
legisti  ui  Evangelio  Joannis,  ipsum  Dei  Filium  Nico- 
dcmo  dixisse :  Sic  Deus,  inquit,  dilexit  mundum,  ut 
unigenium  Filium  suum  daret  {Joan.  lu,  16).  Uui- 
gcnitum  quippe  dedit,  non  adoptivum,  hocest,  ira- 
didil.  Dare  quidein  quid  est  aliud,  nisi  tradere?  Nam 
quod  Dominus  datum,  hoc  aposlolus  ojus  pcrhiliuit 
traditum.  Qui  Filio,  ait,  proprio  nonpcpercU.sedpro 
nobis  omnibus  tradidit  illum  {liom.  viii,  52).  Nam 
et  Dominus  modo  Filium  hominis,  modo  sc  pnedixit 
tradcndum.  Unus,  inquiens,  ex  duodecimy  qui  tii/iii. 
git  mecum  manum  in  catino,  hic  me  traditurus  esl 
in  manus  impiorum  {Marc.  xiv,  20,  4!).  El  illiid   : 


153  CONTRA  FELIGEM  IJRGELLITAMM  LimU  IH.  —  UB.  111.  i*l 

Vii?  Uli  per  quem  trador  ego  (Matth,  xxvi,  24,  et  \  tiis  est  Filius  hominis,  et  Dcus  clarificatus  est  in  eo 


Marc.  XIV,  it).  Tu  dicis>  quoDiam  atrocioris  injuriae 
sil  ei  tradilio  et  caetera  mala,  qux  pro  nobis  susli- 
iiuit :  vel  certe  oomen  servi  ei  quam  adoptivi  ascri- 
bcre  vel  confileri :  cum  omne  quod  pro  nobis  altissi- 
ina  pietas  potestate  vel  dignatione  non  invitus  contu- 
meliose  perlulit »  gloriosius  landabiiiusque  omne 
san£  iidei  rectumque  amplectitur  cor.  Sed  minim 
valde,  cur  tam  crebrissime  in  qualibuscunque  tuis 
litterulis  servi  vocabulum  repetas,  cum  non  sit  aliun^ 
de  scrvus  appellatus,  nisiquia  bomo.  Quod  autem 
Paulus  de  eo  scribit.  Qui  cum  in  forma  Dei  esset^ 
[ormam  servi  accepil  (Philipp.  ii,  6,  7),  nibil  aliundc 
iotellegi  datur,  nisi  formam  hominis :  queniadmodum 
niius  ancilbc  ex  eo  quia  Filins  hominis.Eadem  injuria  ei 


(Joan.  XIII,  51);  etPauIus  inagnum  pielatis  sacra- 
inentura,  manifestatuin  in  came,  justificatuin  in 
spiritu,  visum  angelis,  prxdicalum  gentibus,  credi- 
tum  in  mundo,  assumptum  narrat  in  gloria  (/  Tim. 
111,  IG);  denique  qui  pcr  Prophetam  suum  dixit,  Da 
polestatem  puero  tuo,  et  salvum  fac  filium  anciHm  tw 
(Psal.  Lxxxv,  1«^) ;  ipsum  per  semetipsum  non  jam 
ancill;»  filium,  sed  semper  se  Filium  hominis  confite- 
tur.  Quoniam  non  est  aliter  scrvus  sicut  tu  videris 
mussitare  nisi  quia  homo;  servus  fieri  dignatus  est, 
hoc  est,  homo  ficri  dignatus  cst :  qui  sic  faclus  esi 
servus  propter  inutiles  scrvos,  ut  sempiternus  ange- 
lorum  etomniscreaiuRB  Dominus  permaneret.  Qni 
cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus  in 


exstat  de  nomine  servi,  qualis  est  de  vocabulo  homi-  g  Trinitate  perfecta   per  omnia  sxcula    sxculorum. 
nis.  Sed  quia  omnem  gloriam  divinitatis  ejus  inte-      Amcn. 

grani  in  se  mancntem  homo,  hoc  est,  servus  glori-         El  bunc  auteni  scciindum  librum  ita  ista  concludat 
ficatus  est  in  Deum,  sicut  ipse  dicit :  ^iunc  clarifica'      clausula  finalis. 


IMLIBER  TERTIUS. 


CAPUT  PRIHUM. 

Teslimonia  Joannis  BaptistePy  et  Joannis  Evangelistuf 
de  Christi  Jesu  divinitate. 

Incipiant  igitur  hiyus  tertii  libri  seriem  Joanncs 

ci  Joannes,  Baplista  scilicet  et  Evangvlista,  evangc- 

lico  texere  stylo.  Ostendat  quaproptor  Agnum  Dei, 

qui  tollit  peccatum  mundi,  Joannes  Uaptista  digito, 

qui  iii  testiinonium  venit,  ut  testimoniuin  perbiberet 

dc  iniuine,  ut  omiies  crederent  per  iliuin  (Joan,  i). 

Doceat nimirum  evangclista  Joannes  u!)i,  aut  quando, 

vel  quomodo;  quatenus  non  bumanx  adinvcntionis 

siodio,  sed  sincerissimo  divinae  inspirationis  cxigen- 

te  majestcrio  [Pro  magisterio]  orthodoxx  prorsus  fidei 

fegularis  iliustrius  informetur  censura.  Joanncsqui- 

deni  testiinonium  perhibuil  diccus:  Ego  baptizo  in  aqua, 

Medius  aW.em  vestrum  stetit,  quem  vos  nescitis,  Ipseest 

qui  post  me  venturus  est^  qui  atUe  me  factus  est,  cu- 

jus  non  sum  dignus,  ut  solvam  ejus  corrigiam  calcia- 

tHeiUi,  Heec,  ait  Evangelista ,  in  Bethania  facta  sunt 

traru  Jordanem,  ubi  erat  Joannes  bnplizans,  Altera 

Uie    vidit  Joannes  Jesum  venientem  ad  se,  et  dicit  : 

Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qui  toltit  peccala  mundi,   Et 

itcrum  testimonium  perbibuit  Joannes  dicens  :  Quia 

tidi  Spiritum  descendentem  qnasi  columbam  de  coslo^ 

et  mansitsuper  eum,  Etego  nesciebam  eum;  scd  qui 

uiisit   mc  baptizare  in   aqua^  ille  mihi  dixit  :  super 

fiuem  videris  Spirilum  descendentem^  et  manentem 

snper  eum,  hic  est  qui  baplizal  in  Spiriiu  sancto,  et 

ego  vidi  et  testimonium  perhibui,  quia  hic  est   Filius 

•  Agnum  Dei  articulatim  ostendit,  Articulatim  dixit 
vel  quia  distincte,  et  patentcr  Jesum  Joaniies  osten* 
dtt,  cum  Gseteri  prophetae  nonnisi  por  (igiiras  et  eni- 
ginata  indicaverint.  Qiiod  eniin  clare  et  [lerspicue  di> 
eitur,  articutatim  ostensum  dicilur.  Gicem  lib.  i  De 
legib.  c  Qiiae  fuse  olim  disputabanlur  ac  libcre  ,  ea 
iiunc  articulatim  distincteque  dicuntur.  ^  Vel  quia  sic 
ostendit,  ut  vehit  digito  iiidicaret.   Dc  Joanne  enim. 


Dei,  Altera  die  iterum  stabat  JoanncSy  et  ex  discipuiis 
ejus  diio,  et  respiciens  Jesum  ambutantem  dixit  :  Ec- 
ce  Agnus  Dei  (Joan,  i,  2G,  seqq,)  Et  rursus  :  llium 
oportety  ait,  crescere;  me  autem  minui,  Quidesursum 
venit^  snpra  omnes  est,  Qui  est  de  terra,  de  terra  est, 
Q  et  de  lerra  toquilur,  Qui  de  cmlo  venit,  super  omnn 
est,  Et  quod  vidit  et  audivit  hoc  lestatur  (Joan,  iii, 
30,  seqq.). 

CAPLT  II. 

Sotus  Jesus  est  veru^  Fitius^  quod  in  eo  sibi  compla^ 
cuit  Pater  :  ca^teri,  quod  utpote  de  massa  perdttiO' 
nis  in  eis  non  sibi  comolacuit,  non  veri  fitiiy  sed 
adoptivi, 

Ecce  et  ubi,  et  quando,  et  quomoJo  Joannes  igi- 
tur  et  Agnum  Dei  articulatim  &  ostcndit,  qui  ex  eo 
Agnus,  quoniam  Filius  hominis  est  :  et  euindeni 
Agnum,  Filiumque  hominis  vcruin  Dei  confessus  est 
Filium.  Plus  nimirum  quam  prophcta  coufitetur  se 
ab  co,  hoc  est,*  a  sanctx  Trinitatis  myslcrio  esse 
ejoctum,  qui  misit  illum  in  aqua  baptizare,  ipsum 
csse  Filium  Dei  verum,  qui  bapiizat  in  Spiritu  san- 
D  clo,  super  qucm  Spiritus  sanctus  descendil  et  per- 
inansit,  id  est  Ghristum  Jcsum,  quem  Agnum  Dei  et 
ante  baptisma,  et  post  baptisma  demonstrando  prae- 
dicavii.  Hieretici  quoque  de  proprii  mendacii  falsi- 
tate  consopiti,  nuncupativuin  Dcum  et  Filium  dele- 
rantadoptati^iim.  Spiritusnamque  sanctus  singulari- 
ter  Agnum  illum,  Gbristum  videlicct,  et  in  specie 
discrevit  coIuinbtnR.  Palerna  aulcm  vox  non  quemli- 

ceciiiit  Paulus  Diaconus,  aliud  Ecclesix  nostra)  aqai- 
leiensis  lumen. 

Tu  quidem  muodi  sccUis  suferentein  lodice  prodit : 
aiiiculi  autcin,  qui  ntinores  artus  sunl ,  proprie  in 
digitis  sunt.   Ostoiidere  aulem  aliqucm  diirito,  esl 
patontcr  notum  faccre  ct  insigiicni,  undc  lloratius 
lib.  IV,  V.  IW,  od,  3  : 

Motislror  digilo  [traHercuiUiiiixu 


IZ5  S.  PAlUNi  I>ATP.iAlinH.K  AQl iLKIENSIS  43« 

bcl  adopliTura  filiuui,  so(i  dileclum,  in  quo  si!ii  com- A  prolinus  qnid  dixeril  explauavil ,  cum  a4iec«^rit: 


placuisse  tcstatur,  dicens  :  Hic  e$i  Fitius  meus  dile- 
ctus^  in  quo  mihi  bene  complacui  (Matlh.  ili,  17).  Et 
in  monte  sancto  additum  est :  Jpsum  audite  (Matth. 
iTii,  5),  ut  et  inter  Jordanicas  undas  Joaniii,  et  in 
cacumlne  montis  Moysi  doccatur  Dominus  et  ElioR. 
Cemebat  procul  duhio  paternse  visionis  oculus  in 
ndoplivis  filiis,  licet  electis,  puris  tatnen  hominibos, 
in  quo  sibi  dispiiceret.  Juxia  quod  humana,  (loslquam 
in  ipsa  radice  cst  vitiata,  naiurn,  non  potcst  a  pec- 
cati  sorde  esse  alicna.  In  solo  autcm  Unigcniio,  quia 
Dcus  crat  el  bomo,  sibi  complacuissc  propria  profes- 
sus  cst  voce.  Ncquc  cnim  teslimonio  bencplacita; 
causx  divinitatc  indigc^at  majcstas;  &ed  bumanx 
reddcndum  erat  naturc.  Qiix  poslquam  in  puradiso 


Quandiu,  ait ;  uni  ex  minimii  i$tis  fecistii  mihi  fe 
cistis  (Matth.  xxv,  37,  seQq\  sccrcte  dixit  esurisse 
et  sitisse.  Et  quia  veriias  est,  mentiri  non  potuit.  Et 
tninen  non  proprie  dc  sua  persona,  qux  Cbrislus  est, 
sed  dc  menibris  suis  innotuit  sic,  quasi  de  scmeiipso 
dixissct.  Et  quid  mirum  si  caput  pro  mcmbris  suis 
quasi  de  se  loquitur,  cum  membra  cjas  de  co  sic 
nonnunquam  quasi  de  se  loqui  videaninr,  qucinad* 
modum  prophclarum  oracula  protestantur?  Foderunt^ 
ait  Psalmograpbus  quoddam  membrum  ejws,  manuM 
meas  el  pedes  meos.  Et  rursus  :  Diviserunt  sibi  veUi-- 
menta  mea  (PsaL  xxi,  18,  19) ;  et  illud,  Dedentnt  in 
escam  meam  fel ;  et  in  siti  mea  putavemnt  me  aceto 
(PsaL  i.xviii,  22).  Non  quidem  pncmisit  Propbcta  : 


serpentis  astutia,  inulicris  cons»Misu,  mariti  viliata  B  Hoec  dicil  Doniinus,  Foderunt  manus  meas  et  pedes 


corriiptaquc  cxstilit  pncvaricationc,  in  nullounquam 
deincops  adoptivorum  sic  venit  riliorum,  utnon  ba- 
bcrct  aliquid  de  massa  tractum  perditionis,  undc 
hihi  suus  condilor  displicerct.  In  solo  autcm,  iit  pnc- 
niissum  csl,  unigcnilo  Dci  Filio,  ([ui  non  adop:ivus, 
scd  verus  est  Fllius,  149  sic  esl  assuinpta  bumana 
»,ubstaut:a,  quatcnus  ct  veritatein  sui  liahcrcl  ge- 
iicris  et  causam  omnino  ncscircl  p^ccati. 

CAPLT  ni. 

De  Filio  Dei  Patris  dilecto  male  inteHectw  a  Felice 
Scripluro! :  in  quibus  Christus  velut  caput  de  mem- 
bris,  vel  membra  qnandoque  de  capite  Christo  lo- 
quuntur. 

Elcgaittcr  ergo  omnipotens  Palcr,  Hic  est,  inquit, 
Filius  meus  ditectus,  qui  sic  singularitcr  factus  est 
bomo  pcrmancns  Dcus,  ut  in  solo  mihi  complacuisse 
vocis  niea;  tcstimonio  cognoscere  vos  voluci  im.  De- 
lectionis  autcm  et  beneplaciti  sermo  oinncm  insinuat 
plcnitudincin  cbaritatis.  Christum  autcm  Jesiira  Dei 
Filium,  in  quo  sibi  Patcr  complacuit,  in  quo  oinnis 
diilcedo  paterna;  charitatis,  in  quo  omnis  plcnitudo 
liabitat  divinitaiis  haereticus  isic  cum  scquacibus  suis 
asfruit  cum  dicm  nescire  judicii ,  quia  homo  ficri 
dignatus  est ;  affirmat  non  essc  esscntialitcr  bonum; 
dcrogat  non  eum  venisse  suam  facere  voluntaiem  ; 
autumat  non  cssc  suum  regnum  praistarc  ccclorum, 
ct  his  similia  coarervatis  in  nnum  dc  sacrosanclis 
Evangeliorum  paginis ,  bcnc  quidcm  pcr  Spiritum 


meo$ ;  sed  quasi  de  semetipso  exorsus  cst  diccns  : 
Foderunt  manus  meas  et  pedes  meos :  attamen  iion 
ipsius  manus  et  pedes  sunt  fossi ;  quatcnus  et  se- 
cundum  fidem  bistori;c  de  se  ip^o  ct  figuraliicr  sen- 
ticndum  est,  dictum.  Idco  Redcmptor  nosicr  pro  no- 
bis,  non  pro  sc ,  altcrius  gencris  naluram  su&^.^cpit, 
id  cst  bumanam,  per  quam  possil  buinana  vo\  bii- 
mano  loqui  afiectu,  in  qua  possit  etiam  esurire,  si- 
tirc,  fatigari,  paii,  criicifigi,  mori,  ac  scpcliri .  qiiia 
omnia  ha;c  a  sua,  hoc  est  a  divina  natura  mo.iis  om- 
iiibus  exstant  aliena.  Hinc  est  quod  in  cruce  suspcn- 
sus  sic  pro  mcmbris  suis  quasi  pro  se  Patrem  lcgitnr 
intcrpellasse,  Deus,  inquit,  meus,  Deus  mcus,  ntqnid 
dereliquisti  me  (Marc,  xv,  oi)  ?  cuin  st^  sciret  a  Patre 
nunquam  cssc  dcrelictum,  cui  unum  cuni  Palre 
consilium  fuit ,  ut  pro  mundi  crucifigcretiir  sa« 
lule. 

CAPUT  IV. 

Improbat  sententinm  Felicis  dicentis,  qnia  Jeaus  crat 
nuncuprjivus  Deus ,  non  fuisse  sua*  volun*alis  pati 
vel  ntori :  et  ideo  Patrem  orasse  caticem  a  sc  tran»' 
ferri. 

Hinc  ctiam  antc  passionem,  in  ipso,  ut  ita  dicam, 
articulo  traditionis  tcrtio  non  pro  se,  sed  pro  mem« 
bvis  suis,  pro  quibus  pati  vencrat ,  orasse ,  tristasse 
«  usque  ad  mortein,  moestum  csse,  Patrii  non  siiam 
voluniatem  ficri  evangelista  iniiotuit  ^  impi*ecasse« 
Liccl  hcercticus  istc  dctrahatei,  qiiia  homo  eral,  ti- 


sanctum  prolatis  tcstimoniis,  scd  inalc  al)  eo  per  ne-  f)  moris  caiisa  calicem  passionis  a  se  orasse  transterri ; 


qiiam  spiritum  depravatis  ;  parvipendcns  magiiopcrc 
ccnsiderare,  quia  cum  sit  Redemptor  noster  caput 
omnium  elcctorum,  omncsquc  membra  ejns  electi, 
plcnimque  sic  pro  inemhris  consubslantialibus  sibi 
quasi  de  se  humana  vocc  loqui  caput  vidcalur.  Ut 
est  illud :  Yidistis  me  esurientem,  et  sitientcm,  ct 
cxtera.  Respondentibus  autcm  sibi  cum  admirationc, 
quando  eum  vidissent   csurientcm   vcl   sitientcm, 

«  Tristasse  usque  ad  mortem,  Trislare  pro  trislem 

(acere  infericr  a^tas  usurpavit  Will.    Brito   lib.   x, 
^hilipp.  apiid  Du  Cangc : 

ladigiio  trisiavit  fiiucre  campos ; 

V.  'Ib.  n  : 

•  .*.  £t  irbii  iriHiassct  rancre  mandum. 


ct  sccundum  quod  bomo  erat  el  noncupativus  Dciis« 
noii  fuisse  voluntatis  ejus  pati  vel  luori,  sed  Patris 
tantummodo.  Quiii  eti:im  improbo  sormone  150 
eamdcm  causam  clingii«vit  <*  tinioris,  cuiu  sic  ait : 
Juxta  humanitatis  vcro  substantiam  non  veiiit  vo- 
luntatein  suam  facere,  sed  cjus  qui  niisit  illum  ;  qni 
ct  in  passione  sua  patrem  efllagitans  ait :  Pater^  tt 
fieri  potest^  transeat  a  me  catix  iste  (Matth,  xxsvj^ 

Piiuliniis  aulcin  tristasse  pro  se  tristasse,  scu  vcriiit 
pro  tristem  esse  verbum  adliibuit. 

^  Evanaelista  innotuitf  pro  nolum  fecit,  Yide  noU 
in  cap.  29  Ub.  i. 

«i  Llinqapit,  Vide  uot.  in  §  H  concil.  Foi-ojiilicns. 
liU.  K 


457  CONTRA  FKUCtM  IRGELUTANLM  UmU  Ul.  —  LIB.  m.  iZt 

S4).  EfHaqilari  *  poluit,  quasi  Dovi  aliquid  viderclur  A  ^nim  sapU  ea  quds  Dci  sunt^  sed  quce  Itominum  (Matih. 


dixisse,  cutn  ef^agitare  non  pertincat  ad  simplicis 
onitionis  efrectum,  sed  potius  aut  ciiriosc  ab  alio 
eitorquere  quod  peiitur,  autquod  nescitur  flavo  ^  in- 
lerrogationis  studio  invcstigare.  Si  vcro  juxta  ha're> 
ticam  pravitatem  voluntariam  non  pcrluiit  passio- 
uom,  ubi  est  quod  lonfe  antc  per  proph('tam  Patri 
vovcrat  diccns:  Voluntarie  sacripcabo  tibi  (Pscil, 
Liii,  8)  ?  et  iiiud  :  Ut  facerem  voluntatem  tnam^  Deus 
meu$  ro/fii  (Psal,  xxxix,  9).  Nunquid  quod  antc  pol- 
1  cltus  fuerat  proximus  jam  passioni  timorls  cva- 
ciiassc  puLinJus  est  metu?  Alsit.  Vcritas  ab  omni 
eistat  mcndacii  gcncrc  aliena.  Isaiic  namque  auJia- 
raus  vaticininm  profitcntis :  Oblatus  est^  ait,  quia 
ipse  voluit  {Isa.  liii,  7).  Paulus  clnmat  sc  ipsum 


XVI,  22,  23).  Cuo  igitur  pacto  iion  voluntarie  pertii- 
lit,  quod  dudum  tam  impensissimc  opportunius  ess<) 
discipulis  commondarat  ?  Vd  qiia  rationc  hoc  ipsti^n 
nollc  convcnientius  excrcuissc  accipi  potcst ,  quod 
nolcntc  discipulo  aniinadversionis  ohjurgationc  rc- 
darguissc  cognoscilur,  ut  cum  etiam  ob  hoc  Satan» 
vocabuli  plecti  scntentia  dcraonstraret  ?  Ipse  namqi:e 
de  scrcfert?  Propteiea  me  Pater  diligit ,  quia  cgo 
anim'im  meam  pono  pro  oxibus  meis,  Potestatcm  ha- 
beo  ponendi  eam,  et  potcstatcm  liabeo  iterum  smncnr^l 
eam,  Et  nemo  tollit  eam  a  meipso  (Joan,  x,  17  seq,). 
Uiiquc  qui  potcstatc  animam  snam  ponit  et  resumit, 
non  cst  timoris  vel  noh^ntis,  sed  volentis  ac  pote^ta* 
tis  est  denicntissimus  dispensator.  Naturam  nenipe, 


iraJidisse  pro  nobis.  AmbulatBt  iiiquit ,  in  dilectionc  B  sicul  snepius  intimatum  cst,  humanam  ideo  susci* 


sicut  el  Christus  dilexit  noSy  et  tradidit  semetipsum 
pro  nobis  {Eph,  v,  2).  £t  rursus  :  Qui  dilejit  me,  ei 
tradidit  semetipsum  pro  me  (GaL  ii,  20). 

CAPUT  V. 

Christum  voluntarie  subiisse  passionem ;  orasse  et 
sudasse  in  horto  pro  suis  et  in  exemplum  oslen^ 
dit. 

Quo  ergo  facto  calicem  passionis  a  se  transirc  ne 

liiyretur  oraret ,  quasi  Patris  et  non  sux  esset  vo- 

luntatis  bibcndus,  qui  semelipsum  ut  biberet  tradere 

non  rccusavit  ?  Obsislenti  namque  Petro  carnali  dc- 

\icto  nc  bii)CrclHr  aniorc,  ait :  Caliccm,  quem  dcdit 

miki  Pater  non  vis  ut  bibam  illum  (Joan,  xviii,  11)  ? 

Qunmodo  implebuntur  Scrivluro!  prophctarum ,  quia 


pere  Dei  non  abhorruit  Filius  ,  ut  ex  humanotai  i^i 
bcnignus  non  dcdignarctur  afTectu.  Quod  autcm  tii- 
stalur,  mocret,  pavct ,  cl  kcdct,  ct  humanx  apcrtiiM 
demonstratur  veritas  carnis,  ct  noslnc  pcr  id  pra^ 
staiur  inlirmitatis  quantocius  fortitudo.  Non  enim  iih 
firmari  coaclc  potuit  inviolabiiis  virtus,  nisi  in  qiian- 
tiim  pr.v.stal>ilius  voluntaria  potcstate  illi  pro  nobiA 
placuit  inrirmari.  Non  cst  profccto  ab  cjus  alicna.< 
voluntatc.  151  Convcmpitcrnus  propriusqiie  esi 
Filius.  Cuique  unum  comiTiuncqne  cum  Patre  sem- 
per  fuit  consilium,  ut  pro  miindi  crucifigerctur  sa- 
lute.  Sed  in  vcrbis  et  in  exciiiplo,  ac  doctrina  siiis 
dignatiis  cst  consubstantialis  ncri.  Nam  ct  orationiii 
rcgulam  tcmporc  passionis  ideo  taliier  informare  vo- 
tlcoportet  fieri  (Matth,  xwi,  54)?  Nunquidnam  quod  C  luit,  ut  nicmbra  sua,  hoc  cst  elecli  siii,  quonim  ipse 


opportunum,  iicct  non  sili,  nobis  sciclat,  ipsc  idco 
factus  bomo  ut  cxhibcrcl,  nolcns  fort '  crcditur  cxhi- 
buisse  ?  Quis  hoc  insanus,  tamque  furibnndic  vcsa- 
uix  deditns  vel  cogitare  pru^suniat?  Porro  discipulis 
snis  anic  dios  non  paucos  prxdixcrat,  quia  oportcrct 
Filium  homini^  tradi  in  nir.nus  homiuum  peccatorum 
ad  illu:iendum ,  ct  conspucndiim,  ct  flagellundum,  ct 
crucifigendum,  ct  quia  tcrlia  dic  rcsurgerct.  Ciiiqnc 
audiuii  Petrus  non  cedcns,  nimi.x  dulccdinis  satiatus 
amore,  tali  protinus  olistitit  responso  :  Absit,  ait,  a 
li  Domine^  propitius  sis  tilii ,  non  erit  tibi  hoc,  Sla- 
limqae  ob  id  per  incrcpationcm  audit  a  Domino : 
Hcdi  post  mCy  Satanas^  quia  scandalum  cs  mihi :  non 

*  Ef^gitare  potuit,  Jure  Paulinus  reprehendit  Fe- 
lici^m  eo  qiiod  diccrc  ausus  esset  Jcsuni  efflaaitassey 
!il  calix  a  se  transirct.  Nam  efflagitare  non  obedien- 
lis  0  scquentisque  cst  verbuin,  sed  potius  aUeriiis 
voiuntatein  ad  propriaiu  traliere  volentis  ;  et  ut  clc- 
gmter  dicit  Pauiinus  ,  Efflagitare  non  pertinct  ad 
iimplicis  orationis  effectum  ;  scd  potius  aut  curiose 
nb  alio  ertorquere  quod  pelitur ,  aut  quod  nescitnr 
fato  interrogationis  studio  inrcsliaare :  llinc  flagito 
nonnulli,  nec  mah,  a  flamma  deducunt,  ut  sit  vchc- 
menter,  et  qiiadam  animi  iiifiammatione  expeterc. 
Ciccro  non  uno  i  i  loco  flngitare  distinguit  a  posttdare, 
ei  tanquam  majiis  a  minori  scccrnit.  Orat.  i  pro  P. 
(hiintk> :  c  Vcriim  his  de  rcbus  non  necesse  habco 
diccre  ea,  qua;  mc  P.  Quintius  cupit  commcmoraro, 
tamctoi  caiisa  postuiet:  tamen  quia  postulat,  noii 
Oagiiat,  pneteribo.  i  Et  lib.  ix,  cpist.  8.  c  Fl  si  uiii- 
uus  flagtUrc  ,  quamvis  quis  ostcnderit ,  nc  popiiiiis 


priniipale  cst  caput,  intcr  angustias  posili ,  et  in 
orationc  strcnui,  et  in  Dci  voluiitatc  per  subjcctio- 
licm  concordcs,  ct  fortcs  rol)orc  in  agonc  certaminis 
pcrmanercnt :  a^rti  per  omnia  ncquaquaro  se  a  di*- 
vino  derdictos  intcr  advcrsa  et  prospcra  essc  solatio, 
liccl  quasi  dcstitui  nonnunquam  vidcantur,  cum  us- 
quc  ad  morlcin  cliam  camis  pcrscqucntiuin  cxcr- 
ceatur  polcsUis  :  ct  cx  co  scsc  qiiasi  succubuisse  ar- 
hitrantur,  scd  ncquaquam  divina  eis  sublrahuntur 
solalia,  cum  gloriosa  cis  purpurets  corona  trihuitur 
dc  triumphis.  Hinc  cst  quod  idcm  Kedcmptor  iioster, 
qui  nullo  modo  alieno  indigcbat  auxilio,  in  ipso,  ut 
ita  loquar,  traditionis  momcnto  factiis  in  agonia  dum 

({uidcm  solet ,  nisi  concitatus  ,  tamcn  ego  cxspcita- 
tioiie  promissi  tui  moveor,  ut  admoncam  tc,  noii  ut 
flagitem,  Misi  aiitcm  ad  te  quatuor  adinonitorcs  non 
nimis  verecundos.  .  .  qui  mettio  nc  fortc  flagitent : 
Ego  autcm  mandav^,  ut  rogarent.  •  Efflagitare  vcro 
adhiic  viin  auget,  ei  flagitalioncm  intcndit ,  iit  illud 
de  Tumo  /iMicid.  Hb.  xu,  v.  7.>9. 

.....  ^oluni(|U(!  cHlagiut  eusein 

Jurc  igitur  Pauliniis,  vcrbum  efflagitare  uti  improprie 
cl  impcrlinenter  prolatiini  a  Felicc  cxpiingit  ct  rc- 
probat. 

^  Flavo  intcrrogationisstudio,  Sijiic  crror  non  suIh 
cst ,  pro  flagranti  flavo  rcposituin  puto  ,  idcmqiio 
esse  Paulino  ac  ardcnii  et  flagranti  stodio.  Flavus 
oiiitu  cst  C(»lor  ignis  anlenlis  cl  flagraiitis  ,  id  c.^t 
flamnix.  Vid.  nof.  in  cap.  li  lib.  i. 


O  S.  PAUUM  PATRIARC11.€  AQIILEIENSIS.  141 

prolilius  oraret,  augelos  se  pro  noslra  consoIalioDe  A  plieiica:  narrationis  orUo  demonslrat,  cum  protinus 


pcrmislt  confortare,  nulla  prorsus  cxigcnte  causa  ne- 
cessitatis ,  sed  ut  hoc  exemplo  onmia  niembra  ejus 
sanctique  sui  informati  martyres,  in  tril.uialione 
quacuuque  constlluti,  iutcrque  camificum  manus  de- 
relicti,  omni  prorsus  humano  destituti  solatio,  quasi 
In  agonia  facti  tenacius  devotiusquc  in  Dei  solius  sus- 
pensi  sperantes  auxilio  perdurarenl.  Unde  et  pro 
sudoris  rore  de  corporc  unici  ojusdemque  nostri  con- 
solatoris  guttas  sanguinis,  quod  cerlum  cst  Immana^ 
omnino  non  esse  naturx  sudarc,  non  fnislratorie  ab 
t^vangelista  refertur  in  terram  usque  distillasse  :  qua- 
tenus  per  terram,  in  quam  dfefluxerat,  terrena  bca- 
torum  martyrum  depromeret  membra,  et  purpurcae 
(,'uttul9e  punicum  distillantis  rorem  roseo  Christi  san- 


subinfcrlur  :  Quoniam  prfftenisti  etttn  in  b€Hedicti<m$ 
dtdcediniSf  posuisti  in  cnpite  ejus  coronam  de  lapid^ 
prctioso  (Ibid,,  4).  Porro  in  tanta  benignitatis  cle« 
mcntia  voluntatis  tux  excrevisse  pictas  perdocetur, 
quatenus  flevissc  te  evangelista  tuus  ob  introiium  Je- 
rusalem  civitatis  quam  elcgisti,  humano^  describat 
(actus  cordis  aflectu ;  unde  et  miseranlis  inducil 
consultum  :  more  gallinae  asserit  te  voluisse  filioa 
ejus  illa  renuente  congregare  sub  alas  clcmenti» 
tua;.  Si  volunlatis  tux  improperium  passionis  non 
fuit  quantocius  suscipere,  cur  obvius  temetipsuro 
pcrsequcntibus  in  nocte  pnebuisti  traditionis,  iu  ut 
respondentibus  tibi  quia  Jesum  Nazarenum  quaere- 
rent,  dicercs  :  Ego  sum.  Si  ergo^  inquis,  me  queerh' 


guine  eadem  sanctomm  marlyrum  pwpurata  depin-  B  tis^  sinite  hos  abire  (Joan,  xviii,  8).  Sed  quoniam 

tux  pietatis  vox  in  evangeiio  tuo  auditur  dicentis» 
Descctidi  de  coclo,  non  ut  faciam  wlnntatem  meam; 
sed  ejus  qui  misit  me,  Patris  (Joan,  vi,  58),  doce  me, 
qua^so  te,  Domine  Deus  miserieors,  et  singulariter 
l.onc  magister,  sincenc  imbutor  fiJei,  quomodo  iii- 
tcllegi  te  largiente  dclur  ct  tuam  tc  descenJissc  de 
ccclo,  et  non  tuam  facere  volunlalcni.  Tu  scis  qu^i 
valde  pertimesco  aliter  de  te  quam  ul  dignum  est  ct 
tibi  placct,  sentire.  Tu  mihi  ergo  dona  gratuito  mii- 
nere,  qiioJ  nullius  exigit  ineriti  veneraiida:  viUc  fa- 
eullas,  (juo  possini  et  recte  scntire,  et  concepto  ser- 
mone  fiJcli  conveiiicntius  valcam  orc  profcrre.  Tu 
vero  dixisli :  Aperi  os  ^  tuum  et  ego  adimptcbo  tV/iul 
(Psal,  1.XXX,  ii). 

CAPUT  \ll. 


geret  membra. 

CAPUT  VI. 

Jesum  alloqnitur^  ut  intelligat  quid  sit  eum  descen- 
disse  de  ccpIo  non  nl  faceret  voluntatcm  suam^  sed 
ejus  qui  misit  se,  Patris. 

Astmit  eliam  eum  ex  eo  Evangelii  loco  non  siuc 
voluntalis  essc,  ubi  ipsc  de  sc  loquitur,  dicens  : 
Omne  quod  dat  mihi  Patcr  ad  me  veniet,  ct  cum  qui 
verrit  ad  me  non  ejicio  foras  ;  quia  descendi  de  cwlo^ 
non  ut  faciam  voluntatem  mcam,  scd  ejus  qui  misit 
mePatris  (Joan.  m,  37  seq.).  Si  juxla  hxretici  luijus 
vecordiaj  impudentissimam  opiuionem  non  fuit  tu» 
voluntatis,  Domine  Jcsu  Chrisle,  eiiam  socuiitlum 
quod  homo  fieri  dignalus  cs,  omne  quoJ  tibi  dci^it 
Pater  salvare,  nec  ejicere  foras,  sed  lautummodo 
Palris  :  ubi  est  illud  quod  alibi  tu  ipse  dignatus  es 
pnemonere,  qui  mentiri  non  poles :  Vewt  Filius  ho- 
minis  quarere  et  salvum  fnccrc  quod  pcrierat  (Luc. 
XIX,  10).  Ubi  est  illud  quod  quidam  propheta  luus, 
te  iiiique  largiente,  divini  canlici  inellifluo  modola- 
iiiiiie  alacri  de  te  cordc  lauduiu  pr.ecoiiia  Patri  in- 
tonans  ail :  Desiderium  animw  ejus  tribuisli  ei;  in 
voluntate  labiorum  ejus  non  froudasti  eum  (PsaL  xx, 
5)?  Ecce  non  quemlibet  simplitis  volunlatis  efle- 
ctum,  sed  desiderii  « ;  qiiia  iino  plenx  jucunditatis 
suavilale  ul  salvum  faceres,  et  non  ejiceres  foras 
omne  quod  palernic  dedisse  tibi  charilatis  intimali;r 
dulcedo,  prophetalis  vaticinii  scrnio  i!eclaral.  Et 
«luia  de  Vcrbo  caro  f.jclum.  pcr  qiiod  coiisun\nial;e 
passioiiis  sacramoutum  triuuiphalis  gl()ri:c  dccore 
coronari  voluisti,  sit  hoc  praidiciuui,  sequens  pro- 


Pcrgit  Jesum  alloqui,  docendo  discretionem  persona- 
riim  Patris  et  Filii,  non  voluntatem,  qnia  una  vo* 
luntns  est  Patris  et  Filii. 

Non  possum  ergo  cum  his  etiam  convcnisse,  qui 
dicunt  te,  juxla  quod  homo  etiam  fieri  dignaUis  es« 
alii^nnm  a  paternx  quocunque  modo  unitate  existere 
voluntatis.  Nunquam  te,  Domine,  credo  sic  fuisse 
vcrum  homiuem,  ut  non  esses  semper  et  verus  Dcus. 
Cnm  una  ergo  persona  sis  Deus  et  homo,  non  inve- 
nio  quo  pacto  non  sis  uiiius  cum  Patre  et  volunlalis, 
salva  scilic^t  ^  proprietaXe  utrarumque  naturalium 
voluntatum.  S:'d  quia  non  tilii  noc  pro  tc,  sed  nohis 
ct  pro  uobis  desccndisti  de  cojlo,  et  es  de  virgine  na- 


152  *  Sed  desiderii,  quia  imtf,  etc.  Eam  esse  pe- 
riodi  hujus  alias  obscurioris,  senlenliam  existimo, 
videlicet  :  sermo  prophetalis  vaiicinii  declaral  noii 
quemlibel  mo<Io  voluntatis  aflectum  tribuisse  tibi 
Palrem,  sed  cliam  desiderii,  qiiin  imo  desidcrii  sua- 
viiate  referti,  plenitudine  jiicunditatis,  doiderii.  iii- 
quam,  ut  salvum  faceres,  el  non  ejiceres  foras  omnc 
Sjuod  intimatur  dulcedo  paternae  charitalis  tibi  de- 
disse.  An  scopum  attigcrim  lector  dijudicct. 

^  liumano  tactus  cordis  affectu.  Tactum,  non  ta- 
cius  ratio  granimalicx  postulabat.  quia  tnctus  ad  eum 
qui  flevit  refcrtur;  te  flevisse  evangelista  describit 
titctum  humano  cordis  a/fectn,  erat   dicendum.  Scd 


kanclus  ei  iheologus  a  gramm.iticis  nou  vapulal. 
«  Aperi  ostium.  Vulgata  habf  t  :  diluta   os  tn 


ttium. 


^  tus  per  carnis  disponsationenu  ct  oinne  quod  fecisti 
et  docuisti,  quidquid  loqiii  dignalus  huinana  es  voce, 
non  tibi  nec  pro  te,  sed  uobis  ct  pro  nobis  fcciiti  ct 

Error  ei*<ro,  ut  opinor,  cx  co  irrcpsil,  quod  pro  oi 
tttuin  legcret  ali(|uis  iii  veteri  ScHptura  ostium^  et 
ostinm  iiicirco  scripscrit. 

^  Salva  scHicet  proprietote  utrarumque  nnturaliuM 
voluntnttim.  Nihil  hac  exceptioue  opportunius.  Et- 
enim  iinicam  voluntatem  in  Christo  siatuere  error 
Blonothelitamm  est  damnaius  in  vi  synodo  generali, 
ciiin  aiictorc  hsercsis  Sergio,  et  sociis  erroris  Paiilo, 
Cyro,  aliis.  Dum  autcin  dicit  Pauliuus  Cbrislum 
uliius  esse  cum  Patre  >oIuntatis,  videri  posset  prima 
fronte  unic^im  voluntateni  in  Chrislo  poncre.  Cnro 
aiitem  addit  salva  proprictate  ulrarumqne  naturaltum 
volutttatum,  manilestissime  ostendit  se  duas  volunta'- 
les  secunJuni  duas  naluras  iu  Chrislo  admit(crc« 
Liiam  vcro  cwm  Palrc,  divinam  intcHigil. 


4il  CONTRA  TEUCEM  LUiiiXLIT 

docuisti  ellocutus  fuisti,  etquia  tu  cs  Dei  onuiipoten-  A 

118  Palris  sapienlia,  in  eo  animam  quo;l  diiisii  non 

ttttro  facerc  setl  Patris  voluntateni,  utnimque  insi- 

nuire  nobis  dignatus  es,  et  doclrino:  fuit  injectum 

praerogativum,  etdocumentum  conslal  cxempli.  Cum 

lotem  dicis,  Descendi  de  ccelo,  non  ul  fucerem  ro/u;t- 

Ulem  meam,  $ed  eju$  qui  misit  me,  Patris^  apcrlius 

personarum  declarasti  discretionem,  quia  et  Paler 

pater  est,  et  tu  Filius  vere  filius  es.  Et  voluntas  non 

est  tua  solius,  nec  alia,  sed  communis  et  una  cum 

Patre.  Tu  enim  ipse  docuisti  non  a  temetipso  esse  vel 

Teni&se,  sed  a  Patre,  et  ex  Palre  :  quia  non  duo  vel 

iria,  sed  unum  principium  est  Pater  et  Filius  et  Spiri- 

tttssaoctus.  Sicut  enim  ex  te  non  es,  sed  ex  Patre, 

ilaet  voluntas  tua  non  est  alia,  nec  aliunde,  sed  una 

eademque  et  ex  Patre.  In  eo  igitur  unum  te  cum  B 

Pjlre  esse  luce  clarius   demonslras,  cum  te  iiou 

allerius,  sed  unius  esse  cum  Patre  edoces  voluntatis. 

CAPUT  VUI. 

Smililudine  sermonis  et  doctrinWy  qua*  Christi  et 
Patris  sunt,  pra^cedentia  con^rmat» 

Constat  autem  hliic  simile  alihi  le  per  eumdem 

('vaDgelistam  dixissi!  .  Et  sermonem,  ais,  quem  au- 

M,  non  est  meus,  sed  ejus^  qui  misit  mCy  Patris 

iJoan.  XIV,  2i) ;  et  illud  :  Mea  doctrina  non  esl  mea, 

udejus  qui  misit  mCf  Patris  (Joan,  vii,  IG).  Quem- 

admoJam  ergo  intellegi  datur  scrmo  auditus  non 

*  o$se  luus,  sed  Palris ,  quoniam  tu  es  unigenitum 

Verbum  Dei  Patris,  et  non  est  aliunde,  sed  ex  Patre, 

t^tnon  tuiim,  sed  Patris,  quia  tu  Filius  uuigenitus 

cs  Dei  Patris,  et  doctrina  tua  «  non  est  tua  separa-  G 

lim,  scd  Patris,  quia  non  est  alia  tua  et  aiia  Patris, 

^  uua  cademque  Patris  et  lua ;  ita  et  voluntas  tua 

ooD  alia  tua  et  alia  Patris,  sed  una  eademque  et  tua 

el  Palris. 

153  CAPUT  IX. 

^n  Christum  descendisse  de  calo  in  exemplum  hu- 
ntUiiatis  et  obedienliWy  non  ut  faceret  voluntatcm 
mm^  sed  Patris, 

be  his  igitur  ita  se  habentibus  videamus  nunc  tc 

<H)cenle ,  qualiter  humilitatis  et  obedientiic  exempli 

H^lmn,  quo  iiitendatur  protuleris,  non  tuain  sed 

^alris  facere  voluntatem.  Reddis  namque  causam 

Wr  iia  dixiris.   Ais   enim  :  Omne  quod  dat  mihi 

^^ttr,  cd  me  veniet,  et  eum  qui  venit  ad  wc,  non  eji- 

^  [oras  (Joan,  vi,  37  et  seq.).  El  quamohrem  non  ^ 

Qicias  quasi  iuterrogalus  exponis,  quia  descendi,  ad- 

<fi<fisli,  de  coelo,  non  ut  faciam  voluntatcm  meam,  sed 

m 

'J*t,  qui  misit  me^  Patris,  Ideo  des4;endisti,  hoc  est 
<^ceUcQtiam  divin.e  altitudinis  exinanitus  formam 
^rvi  syscipiendo  inclinasti,  ut  membra  tua,  electos 
^cet  tuos  ,  et  exemplo  et  iiionitis  non  siiam  sed 

*  Yide  siroilia  apud  sanctum  Augustinum  tract.  !29 
I*  'oan.  sub  initio. 

154  ^  Glumas  arenarum,  Vide  dicta  in  not. 
"b.  i,  cap.  8. 

*  In  qua  lamia  nudata  mamma..Respexit  ad  Je- 
'ttn.  Thr.  iv,  5  :  Sed  et  lamim  nudaventnt  mammas, 
^averunt  catulos  suos.  Lamiae  aliquibus  sunt  venc- 
•f»  femina:  vel  saga»  ci  stryges,  vel  meretrices. 
^ide  Rhoddiginnm  lib.  x\ix,cap.  h,  aliissunt  pisces, 
«I  canes  rarcharias  vocani ;  dc  his  vidc  Aristolelcm 


ANl  M  L131U  IIL  -  LIB.  III.  tU 

Dei  f.iccre  voluiitatem  informares.  Sciebas  utique 
Lucifenim,qui  mane  oriebatur  per  3upcrbiam,  suam- 
que  voliintalein  sequendo  de  coeli  foras  cjectum  pa- 
latio.  Sciebas  nimirum  protoplastos .  serpente  sua- 
dente  utsuam  faccrent  vuluntatem  ctpersuperbiam, 
suiqiie  transgredi  lido  condiloris  pRcceptum  de  pa- 
radisi  gaudiis  foras  fuisse  ejectos.  Idcirco  descendisti 
de  coelo,  non  ut  docercs  bomincs  per  supcrbiam  suam 
facere  voluntatcm,  pcr  quam  foras  ejccti  sunt  dc  pa- 
radiso ;  sed  per  bumililatem  Dei  semper  fucere  vo- 
luntafc.n  ,  per  quam  inlus,  in  xternam  scilicct  bea- 
litudinem  valeant  sine  fine  manere.  Non  fecisse  te 
tuam  volunlatem  docuisse  te  est  neminem  suam,  scd 
Dei  facere  voluntatem.  Ejiccre  foras  fuit  diabolum 
suam,  non  Dei  protoplastos  suadere  facere  voIuiUa- 
tem.  Nun  ejiccre  fiiit  tui ,  Domine  Jesu  Chrislc ,  Pa- 
tris,  non  suain  electos  tuos  precipere  facere  volun- 
tatem.  Htijus  nimirum  doctrin»  regulam  per  alium 
ctiam  evangelistam  tuum  te  docuisse  didici.  Nain  ut 
non  a  diabolo  invcntore  omnium  malorum  superbiui 
jactantiam  pretioso  redempti  tuo  adpeterent  san- 
guine,  sed  a  te  retributore  omniuin  bonorum  disce- 
rent  humilitatis  mansuctudincm  in  sinu  mcntis  mi- 
tissima  retinere  devotione ,  sic  pnemonuisti  dicens  : 
Discite  a  me  quia  mitis  sum  et  humilis  corde,  et  in- 
venietis  requiem  animabus  vestris  (Matth.  xi,  29). 
lllam  utiquc  reqtiiein ,  quam  iu  paradiso  callidi  ser- 
ponlis  primus  liomo  decoptus  astnlia,  per  superbiam, 
suamque  aniiserat  sequendo  vuiuntutciu. 

CAPLT  X. 

Volnntas  sahandi  homines,  qua^  est  in  Patre^  est  et  in 
Filio.  Et  quomodo  inteUiyendnm  iltud  :  Ncmu 
bonus  nisi  solus  Deus. 

Audiamus  nunc  sequentia  ex  horum  conncxionc 
verborum,  dulcisono  tuo  ore  diccnte  :  Ha^c  est,  iii- 
quis,  voluntas  Patris  mei,  qui  misit  me,  ut  omne  quod 
dedit  mihi,  non  perdam  ex  eo,  sed  resuscilem  illud  in 
novissimo  die  (Joan,  vi,  59  seq,),  Sequerc,  Domiiie, 
magisler  essentialiter  bone,  qux  sit  voluulas  Patris 
de  eo,  qui  vidit  Filium  et  credit  iu  eum.  Vt  omnis, 
inquis,  qui  vidit  Filium  et  credit  in  ettm,  habeat  vitam 
(Cternam^et  resuscitabo  ego  eum  in  novissimo  die.  Quis 
ergo  tam  insani  capitis  amcns  exislens,  quatenus  iion 
credat,  juxta  id  eliam  quod  homo  es,  quia  ralionnlis 
animx  et  inenlis  I)enignaj  mitis  cs  ct  humilis  cordc, 
tii:e  procul  dubio  fuisse  voluntatis,  oinne  quod  tihi 
dodit  Pater,  quin  imo  quod  ad  te  Iraxerit,  salvare  ct 
resuscilare  illum  in  novissimo  dic?  Dissipa,  obsccro, 
Jesu  Christe  Domine  Deus,  polcntissima  tua  dcxlcra 
Babylonia;  parielem  civiiatis  siiper  refluentiuin  posi- 
lum  glumas  *>  arenarum ,  in  qua  lamia  «  denudala 

nisL  animal.  lib.  v,  c.  5;  Plinium  lib.  ix,  can.  2i; 
Pelrum  Gyllium  de  nominibus  piscium  cap.  99 ;  sed 
pncserlim  Ulyssem  Aldrovandum  de  Piscibus  lib.  iii, 
c;«p.  52  ct  65.  Neutrum  lamcn  ex  his  Jeremiae  sen- 
tentix  congruere  videlur.  Neque  enim  rccic  expones 
de  lamiis  inulierihus,  quia  uon  aliint  catulos.  Catuli 
enim  l)esliarum  partus  dicnntur.  Nj^n  item  de  lamiis 
piscibus,  quia  canis  carcharia  non  cst  ex  gencre  CiC- 
torum ,  ac  proinde  inammas  non  habet ,  ul  pluribiis 
o>tendit  Aldrovandus  locis  cll^lis.  Textus  hebnrus 


4%3  S.  PAILIM  FATUIARGILE  AQUILEIENSIS  4li 

iuamni.i  vinilehlo  ablaclal  «  calulos  lacle   :  ct  (:ic  A  sisli  dicens :  Vos  vocatis  mc  ilr.gisler  et  Domine,  et 


benigne  in  bona  voluntatc  lua  Sion,  ut  xdilicctur 
lorusalcm  murus,  ftrraam  posiius  supra  pelram ,  in 
qua  millia  angclorum  mcUifluis  duccnt  cionccniii.us 
choros  psallenles.  Evelio  spinas  et  tribulos,  quos 
quasque  maleJicia  prolulit  tcrra,  el  pianta  novellas 
oleas,  pampineaque  vineta,  candifluis  liliis,  purpu- 
rcisque  circumsepla  rosclis  in  lerra,  cui  bencdixisli, 
cum  avcrtcres  caplivitalem  Jacob.  Islius  nimirum 
Iami£  calulus  exslat  lacle  nutrilus  pcslifero,  qui  sa- 
crilcgo  ore  te  asserit  ob  pieiatis  sacramentnm  non 
essonlialiler  bonum,  eo  quod  cuidam  subdole  inler- 
roganti  le^is  pcrito,  boaumquc  le  magislrum  ,  quasi 
purum  bominem  confltenli,  cum  reclnc  fidei  ralio 
exigerit  Deum  te  verum  ct  bominem  profileri,  re- 


benc  dicitis  :  sum  enim  {Joan.  xiii,  15).  Non  crgo  so- 
cundum  sonum  vocis  bypocrita^  scribx,  snd  secun- 
dum  qiiod  proprie  solius  csi  Dei  cordis  cogilaiionnm* 
quc  audiens  \Pro  audicnlis]  rcspondisli  cl.imori.Pcr- 
fidio;  nempe  redargucns  in  cordis  talmla  scripfam 
damnasli  calldilalcin  :  non  simplicis  niagislri  vo- 
cabuli  refugisli  favorcm.  Kt  quoniam  n(»n  Deiim  cl 
hominein,  sed  purum  tc  sub  magistri  nominc  honii- 
ncm  appcliavil,  qui  debucral  Dcum  cl  boniineni  tc- 
raciter  te  connieri  :  talcm  crgo  dixisli  non  esscn- 
tiuliler  bonum,  qualem  ille  niagislriim,  boc  csl, 
purum  confessus  cst  boininem  liopum.  Qnid  me.  ais, 
dicis  bonum  ?  Nemo  bonus^  nisi  solus  Deus.  Ac  si  di- 
ccrcs  :  Quid  nic  dicis  boiiiinem  boiitim,  cnm  ego  sim 


spondisse  te  ncminem   bonum    legerat  nisi    solum  B  Deus  boino?  Taiem  dico  ncininem  csseiitialiler  lio- 


Dcnm  (Luc,  xviti,  '19)  :  in  tanlum  te  a  Dci  solius 
s')cietale,  quia  homo  ncri  dignatns  es,  avcltcre  co- 
nalur,  quatenus  per  id  quod  homo  es,  non  esscntia- 
litcr,  sed  nuncupative  sis  bonns,  tanquam  quiiibet 
honio  piirus,  qiii  non  est  una  persona  cum  Deo, 
sicut  tu  creJeris  solus,  ct  non  naturalilcr  boniis, 
qiiia  de  viliata  cst  omnis  homo  nalus  subslanti:c 
niass.i,  sed  ex  dono  graliiR  ut  bonus  sil  tc  proinerc- 
inr  largientc.  Tu  aulom  qui  de  Spirilu  sancto  nalus 
es  verus  hoino,  nunquam  fuisli  purus  honio  tan- 
l;immodo,  sed  in  ipso  spiritali  concoptu  Dcus  eredc- 
ris,  Dt^us  scmper  cl  homo. 

CAPUT  XI. 

Oslendil  non  ncqnre  se  Chrislum  bonum,  sed  respon-  ^ 
dere  non  esse  bonum  ncmincm  nisi  Deum  ,  ei  qui  se  ^ 
credebat  hominem  tanlummodo  bonum, 

Confiteatur  crgo  neccsse  cst  h;crctieus  isle  labiis 
toxicatis  Spirilum  sanctum  non  essenlialilcr  lionum, 
si  te  qui  de  Spirilu  sancto  et  virgiiic  veraciter  nalus 
es  homo,  non  acquiescit  singulaiilcr  esso  ac  cssen- 
tialitcr  bonum.  Non  enim  te  negasti  bonum,  cuin  di- 
ccrcs,  Nemo  bonus  nisi  solus  Deus,  qiiia  tu,  qiii 
Chrislus  es,  cum  Patre  ct  Spirilu  sancto,  salva  pro- 
prictate  trium  personaruin,  sohis  ct  unus  es  Deiis 
bonus.  Non  dixisii,  non  sum  cgo  bonus,  quoniam 
alias  professus  es  :  Ego  sum  pastor  bonus  (Joan,  xi, 
il).  El  illiid :  An  oculus  tuus  nequam  est,  quia  ego 
bonus  sum  (Maith,  xx,  15)?  Scd  nocmagislri  nominis 
appcllaiionem  sprevisti,  qui  discipulis  tuis  in  coBiia; 
convivio  laudabililer  hujiis  vocabnli  causam  exprcs- 


num,  qiialem  mc  tu  hoininc:n  scilicet  suspicaris  tan- 
liimmodo  bonum.  Unde  el  enm  si  vcllet  vilani  ha- 
bere,  ad  legis  rccurrei*c  docuisti  pncccpia,  quatcnus 
ca  legendo  disccrct,  qucmadniodiim  lc  vcriini  Dcum 
in  myslerio  Trinilalis  prim:c  lcgis  lalio  demonstra- 
ret  :  et  qiiia  non  flclo  cordc,  sicul  ali  hoc  hypocriui, 
qui  se  piitahat  Icgis  peritum  ,  esscs  dirigendu^  ,  scd 
sicut  ibi  lcgitur,  cx  loto  cordc,  ct  ex  toia  anima,  ct 
cx  tota  virtutc. 

CAPLT  XII. 


Quumodo  Filius  ignornre  diem  judicii  dicatnr^  cu 
judicium  ad  ipsnm  speclet :  Modestia  Paulini  SHptrr- 
sedcntis  a  coutrovcrsia  dirimcnda,  quamris  tn  «rir- 
thcnlicis  sutv  ecclesi(V  cxemplaribuSj  ct  apud  Uiero^ 
mjmum  et  Ambrosium  non  repcriatur  to  Firiiis  fn 
allata  scnlcnlia, 

Eoilein  namqiie  niodo  propter  mystcrium  incarna- 
ticmis  autninat  lc  Firniin  Dci  diem  jiidloii  ignorarc, 
cnm  dics  planc  proprie  jndicii  Filio  hominis  ascriba- 
tur.  Sicut  fulgur,  inqnis,  cxit  ab  Oriente;  et  parel 
usqne  in  Occidentem,  ita  erit  et  adventus  Filii  Aoiitf- 
nis  (Malth,  xxiv,  27).  El  illiul  :  Tunc  videbnnt  Fi- 
lium  hominis  venientem  in  nubibus  coc'i  cum  vir:ute 
multa  el  mujestate  (Ibid,  30).  Et  rursus  :  Cum  scdcrii 
Filius  hominis  in  sede  majestatis  suw  (M'i1th,  xxv, 
57).  Scd  qiioniam  jn  anliqiiariis  Evangciiorum  ai>- 
ihenlitis,  qua»  pcncs  nos,  ct  in  scrinio  sancias  nos:no 
rclincrenlur  ccclcsinc ,  Filii  vocalmlum    in  co.Iem 


I.  c.  Jenimiic  liabol  ]^2n  tannin  hoc  ost  dracones ,  ila 

cl  Chal  lajus  et  LXX  ,  licet  Syrus  et  Arabicus  intor- 
preu*niur  cancm  sylvestrem.  c  Sententia  ergo  esl, 
ait  Mcnochius,  etiam  fcris  trucnlontis  non  defuissc 
in  suos  ftp.ins  malerna  viscera ;  dcfnissc  aulom  matri- 
bus  JerosoIymiUinis.  i  Verum  Paschasius  U  itiin  lus 
ad  incntcm  Paulini  nostri  lociiin  Jeremiai  inlerprola- 
lur  llb.  IV  inLanientalionibus  Jcremiio.  Sic  enim  ait : 
c  ScdctChrisli  Ecclc>ia  plangitpcr  lamias  hypocri- 
taruin  atqiie  haercticorum  caliidain  pervorsitatem  : 
(pii  hniuanam  quidcm  raciein  ^eslantes  bellnina  per 
Impieiatcm  corda  gerunt.  Qni  lunc  maminam  iiu- 
daiit,  quando  errorcm  suuni  libcrc  prsedicant :  tnnr 
vero  catulos  lactant ,  quando  male  sequaccs  parvu- 
h»nim  aninias  pcrversa  docent,  ct  ad  impietalcm 
malc  iiutriendo  conformant,  clc.  » 


flv  Evangelii  loco  insertum  mininie  valuit  repcriri,et 
viri  illustrissimi,  bcaliis  scilicct  Hicronymus  >»atqiie 

«  Virulento  ablactat  catulos  lacte,  pro  lactai  asnr- 
pavit  Paulinus.  Ablaclaro  cnim  proprie  cst  a  lade 
amovero,  quod  cst  conlra  mcnieni  Pauliui,  ut  |Kitft 
c\  iis,  qiKC  habet  infra  :  Lnmia:  catulus  exstat  iacte 
nutritus  pes.ifero, 

t>  Uieronijmus,  Locus  Hioronymi  hic  cst  in  c  xxir. 
Malih.  tom.  XXYI  Palmlogi^e.  col.  i81  :  c  Inqni- 
busdam  Latinis  codicibns  additum  cst,  Neaue  fiiius  : 
cum  in  Gnccis,  et  maximc  Adamantii  et  ncrii  ex- 
omplaribus  hoc  non  habeaiur  ascriplum;  sedaob 
in  nomiiiliis  Icj^iliir,  insc^rondum  vidctiir.  GaudeBt 
Arrius  ct  Eunomins,  qiiasi  ignorantia  magistri  glo- 
ria  sit  discipiilorum.  >  Iia;c  Hioronymus.  Si  mm 
nliiis  Adamantiiis  osl  ac  Origenes,  qni  Adnmant'iis 
cst  dictus,  fatoor  uon  intelligo,  qiininodo  Hicrouy- 
mus  asserat  non  c^sc  soiiptum  iji  Adanianiil  ex.« 


U5  CONTRA  FELICEM  LRGELLIT 

Ambrosius  •,  saiis  in  sacro  perilissimi  eloquio,  allir-  A 

Diant  arabo  consona  voce  ,  leclis  sane  ab  e.s  priscis 

Gnccorum  155  cotlicibus,  in  eadem  Evangelii  folia 

Filii  noroeu  ii(»n  fuissc  inspecium  :  unJe  el  ex  co 

credibile  polest  videri  loiige  a  vero  el  ex  supcrfluo 

al<lilum.  Quouiam  si  ab  Evangelisla  cclebri  fuissel  . 

calamo  promulgaiuui,  ncquaquam  pnsl  angclos  FilH 

positum  iiomen  sp"cularetur,  qucmadmoJum  in  qui- 

busJani  rec^ulioribus  inspicilur  voluminibus  cxara- 

tiiin  :  De  die  aulem  illo  et  kora  nemo  scit ,  neque  an- 

geli   ccelorumy  neque  Filius   {Marc.  xiii,  3i).  Ordo 

prjcposierus,  Filium  po>t  angelos,  Domiiium  post 

scrvos,  crealorcm  post  crealuram.  IJcirco  non  ab  re 

cxis  imo  ab  his  dispiitatioiiis  suspcndcre  fllum,  de 

quibus   dubix   veritatis   mobilitas  modis  omnibus 

exigil  litubare  scriptorem.  B 

CAPUT  xm. 

Queestioms  de  matre  filiorum  Zebeda^i  sohttionem  ad 
HHarium  et  Ambrosium  remitlit, 

De  pctitioneautemfeminex  pielalis,  malrissciliccl 

filiorum  Zebed;ci  obsecranlis,  quatcnus  duo  fllii  ejus, 

unus  ad  dextcram,  et  unus  in  rcgnoChrisli  ud  siiii- 

slram  cjus  sedere    proincrcrenlur  (Matih,  xx,   20 

sc'q,);  et  quia  nou  esset  suum  hujus  darc  scssionis 

audit  a  Domino  tam  altissimxdigiulatisprivilcgiun, 

et  de  suhjecliooe  Fiiii,  cum  tradiJerit  regnuiu  Deo 

f  t  Patri ;  quia  olim  a  priscis  docloribus,  cl  in  divi- 

cmplaribus  Cnecis  additamcnlum  illud  neque  filius, 

cumOrigenes  in  cap.  xxiv  Mallh-jei,  hom.  30,  cdit. 

Paris    an.  i5i0,  discrlis  verbisbabcat  NcoMe/S/tr/x. 

En  verba  rjus  :  De  die  auiem  illa  et  hora  nemo  scit,  C 

neque  angeti  coetorum,  ncque  Filius,  nisi  Pater  solns, 

\)o  Laliiiam  vcrslonem,   ciira  Creca  pne  manibiis 

non  siiit  exemplaria,   iii  quibus  lainen  ne  suspiceris 

ea  verba  dces^.e  :  etenim  fuse  latcquc  haiic  diillcul- 

talem  pjrgit  expiicare,  quoinodo  inieHigendum  sit 

i(I  qoo.i  d:citur  apuJ   Matth.eum,  neuipe  Filium  ne- 

srire  dieni  jiidicii  quoJ  utique  non  facerel,  nisi  ipse 

iia  scripsisstU  in  Cra^cis  exeiiiplaribus,  qux  vulgavit. 

■  Atque  Ambrosiui,  Loco  vero  Amlirosi  cst  Tib.  v 

DcGilecap.    10,  n.  193,  lom,  XYI  Palr  logirc,  coL 

688,  etlit.  Migiie  :  c  Scriptum  est,  inquiunt  (Ariani), 

De  die  autent  Hlo  et  hora  nemo  scit,  neque  Angcti 

ce/omni,   ncque  FitiuSf  nisi  solus  Pater,   Priinum 

veieres  non  babenl  codices  Cra^ci,   quia  ncc  Filius 

scit :  sed  non  minim  si  ct  hoc  falsarunt,   qui  Scri- 

piaras  inlerpolavere  divinas.   Qua  ratioiie    au:era 

videatur  adjecium  proJilur,  dum  ad  interpretalioncm 

lauti  sacrilegii  derivatur.  >  Uxc  xVudtrosiiis. 

^  Hetario  Pectaviensis,  supple  sedis  episcopo,  Quod  D 

alibi  adinonuimus,  hic  qiioque  occurril  e  pro  i  usur- 

paiani  a  Paulino,  et  pro  Hilarius  Hetarium  ct  Pecta- 

tin,  pro  Piciatien.  eum  dixissc.   Locus  aulem,  qui 

Aise  ab  llilario  explicatur,  est  Apostoli  I  Cor.  xv, 

i8,  non  lamen  Ubro  x,  ut  ctiam  dubitanter  iiidicat 

Paulinus,    sed   xi    De  Trinitate.  AJ  qnom  librum 

provocat  Amandum  snnctus  Ilicro:  ymus  epist.  147, 

qui  sibi  in  eum  locum  Apo^loli  conViinilem  qu;rslio- 

uem  proposiierat :  c  Miror,  ait,  tc  hoc  a  mc  qniercre 

Tolaisse,  cura  sancius  Uilarius,  Piclavieusis  cpisco- 

pus,  undeciroum  librum  contra  Arianos  hac  aiijc- 

sliooe  et  solutione  compleverit :  tamen  pauca  snltom 

dicanius.  Omne  in  hoc  scandalura  est,  quare  Filius 

Patri  subjectus  dicatur  ....  Chrisliis  in  iis,  qui  flik- 

les  sunt,  siiDjcctus  cst  Patri,quia  omncs  credeiilcs, 

inic»  omnc  horainum  genus,  corporis  ipsius  meiiibra 

rrpiilaatu)*.   In  iis  autem  qui  incre<luii  sunt,  id  cst 

iudicis,  ct  ethnicis,  ct  h;ereticis,  insubjcctus  essc  di- 


VNUM  L13U1  ni.  —  LI3.  W.  446 

nis  rcbus  valJe  slrcnuissimis  viris,  Iljlario  vi  Jeli- 
cet  ^  Pcctaviensis  famosx  recordalionis  viro,  in  de- 
cimo,  iii  fallor,  opcris  sui  pro  causa  digcslo  fldci 
libro,  cl  bcate  mcraoriai  Ambrosio  Mcdiolanensis  « 
scJis  anlistite,  In  quinto  ad  Cratianum  Augustum 
vohiminc,  ad  Ariaiice  prorsus  pcrfidi;e  rcfellcndam 
insaniam,  siylo  pcrspicuo  exaralo,  lalissimae  dispu- 
talionis  insulcata  vcrborum  soric  Icgissc  mc  recolo, 
viros  cgrcgios  in  cxpIicanJo  non  incoiniiiod;c  rntionis 
glovello  **  operosius  desudasse.  Alter  horiim  dc  pc- 
tilione  malris,  aller  vero  de  Filii  subjecliouc  non 
brevi  cxplicuit  slylo.  I Jcoquc  non  inconvenienter  uli- 
liiis,  ul  arhitror,  judicavi  ab  his  cliam,  etsi  non 
pcniius,  coinpcndiosius  tamen  dcflnitionis  calamo 
tcmperarc.  Et  quoniam  non  prjclcrcunJo  omnimoda 
dissimulationis  incuria  qualitas  extorquet  iicccssiiar 
tis,  prjiscrtim  cum  vir  isle  semiplcna  cercbri  «  por- 
tione  composilus,  more  suo  volantcs  sacri  cloquii 
'  thcoricas  iiicautc  ad  tcrras  delrahcnJo  disputatio- 
nis  iiifainare  nititur  manu  :  idcirco  sumpla  ejusJem 
Scriplurx  loci  serie  narr^tionum,  succiiictc  summa- 
limquc,  ut  instanlisconcc.lit  temporis  or Jo  ,  inlacta 
transcurrendo  tangamus. 

CAPLT  XIV. 

Non  esse   Christi  dare   rcgnum  filiis   Zebcdai^   scd 
quibus  a  Patre  paratum,  duobus  explicut  nioitis. 

Ex  co  igitur  quod  poslulantc  niatre  nilorum  dcx- 

citur,  qu'a  pars  membrorum  cjiis  non  cst  sfibj-^cla 
fidei.  lu  flne  autem  inunJ!,  cuin  OHinia  membra  rc- 
gnanlcm  viJcrint  Chri  tum,  id  cst  corpus  sii;  in, 
etiam  ipsa  subjicienUir  Cliristo,  iJ  cst  corpori  suo, 
ut  omne  Chri.>ti  corpus  sui  jicialiir  Deo,  ct  Palri.  ut 
sit  Deus  omnia  iu  omnibus.  •  Hanc  cxpositioncm 
D.  Pauli  cx  llieronymo  placuit  hic  piorerrc,  qiiia 
omnino  corisona  est  illi,  quam  ha!  et  Puiiliiius  cnp. 
16  et  17.  Hilarium  aulcm  prcc  piie  vi  !e  n.  8,  30,  3n, 
usqueaJii,  tom.  X  PatroL  cdi(.  Migne,  col.  40i- 
4i8  in  libro  xi  allrgato. 

c  Ambrosio  Mcdiolancnsi^  scdis.  Locus  Ambrosii 
a  Paulino  (italus (/sl  lib.  v  de  FiJc  cap.  5  a  num.  55 
usque  ad  G8,  lom.  XYI,  Palrol,  col.  660  663,  quo 
disseril  de  postulatione  raatris  flliorum  ZebeJaei. 
Sed  adverte  eo^cm  libro  cap.  13  et  sjq.  a  nura. 
154  usquc  ad  188  pcrgere  Aiiibrosium  cxponcre  lo- 
cum  Aposloli  de  siihjcciione  fllii  :  H  nc  Paiiliuus  vcl 
in  solo  Amhrosio  diiplex  habct  testimouium. 

156  ^  Gtoretlo.  Vide  not.  in  lib.  ii,  cap.  6. 

«  Saniptena  cerebri  portione  compositus^  optima 
circumscriptio.  Plinius  enim  lib.  xi,  cap.  37.  ccrc- 
brum  viri  quam  femina:  majus  esse  ait,  additque : 
c  hic  meiilis  est  regimen.  i  Hiiic  dcfcctus  port  onis 
dcbil:c  cci  cbri  insania:,  stupidiiatis(pie  argumcntum 
habctur.  Coclius  Rhodig.  lib.  xv,  c:>p.  23  <  Prircipcm 
animse  viui  in  cerebro  :  virilem  atipie  irascibile  m  in 
corde  •  cssc  sitam  ex  Cahmo  ail,  et  addii,  t  Vulgo 
jactari  sic  propiMUodum  noviniiis,  ciim  fatuuui  iii- 
audiinus  ccrtJ^rum  non  hubcre  :  tiniiJo  ct  pusillanimi 
cor  dccssc.  • 

^  Votantes  sacri  etoquii  theoricas,  Theoricas  fortc 
pro  theoricas  positum  cst.  Factum  ne  id  forl^ssevi- 
tio  amannensium?  Theoria*  autcm  sunt  hoc  in  loco 
meditaticnes ,  conlcntplali(mcsque  Scripturanim  a 
0<6\oo^  quodcst  contcniplator.  BuJa^us  OccDctocv  propric 
esse  ait  rerum  divinaruminspectionem  ct  spectacutum. 
Apud  Areopagitam  vcrosigniflcarc,  xpiritualis  scnsus 
contcmptntionem.  Ita  H.  Stcphan.  Thcs.  I.  C.  in  voce 
6(&>/9ia.  Volanles  antcm  dixit  fortc  allosinnf^  ad  ilhid 
Zach.  c.  v,  1  :  Yolumcn  volans. 


447  ?.  PAULIM  PATUIARCILE  AQLILEIENSIS  4S8 

Iniin  Leviiniqu3   scssio:iis  iusignc,  Dominum    non  A  xx,   17),   hoc   esl   noa   per  divinilaiis  altitudincfii 

aiqjialem  Palri,  scJ  quasi  hominem  lantummodo  cuiii 


luatri»  sed  iUiis  respondissc  nullius  obstal  coiitra- 
diclionis  ohjectio,  patenter  innuilur  filiorum  instin- 
clu  materno  genitricem  deviclam  affectu  pro  filiis 
ad  Dominum  acc»;ssisse,  cum  dicitur  :  yesciiisy  ait, 
Quid  petatisj  el  protinus  subinfcrt,  potestis  bibere 
calicem  quem  ego  bibiturus  sum?  Cui  cum  respon- 
dercnt,  possumus  :  statimquc  Dominus,  Cnlicem 
quidem  meum  bibetis  :  sedere  autem  ad  dextram  vet 
ad  sinistram  non  est  meum  dare  vobis,  sed  qnibus  pa- 
ratum  est  a  Patre  meo  (Matth,  xx,  22,  seqJ),  El 
notanduin,  quia  ciim  Dominus  dixissct :  sedere  autem 
ad  dexleram  vel  ad  sinistram  non  est  meum  dare 
vobis,  cur  ila  dixerit,  causam  impossibilitalis  Do- 
niinicx  objcclionis  ralio  manifestat  proemisstc  locu- 


credebat,  cuique  cordis   intentionem  Dominus  r6- 

sponsionis  temperaverit  sermonera  :  Qoia  tu  nie  bo- 

niine.u  adhuc,  et  nondum  Deuin  confitcris,  non  est 

mciiin,  hoc  est,   humanae  potestatis,  in  qua  solius 

buman;e  natura;  est  homo,  non  est  dare.  Meum  ao- 

tem,  qui  Deus  el  homo  sum,  bis  quibiis  paratain 

est  a  Patre  meo,  hoc  est,  recte  petentibus  sunimse 

potestalis  est  dare. 

CAPLT  XV. 

Proponit  difficuHatem  ex  Apostoto,  quomodo   Palri 
Chnstus  subjectus,   vel  subjiciendus. 

IJeoigitur  vaniloquus  iste  Jesum  Cbristum  Do- 

mlniim  noslrum,  non  Deum  verum,  sed  snbdilom 


lionis,  hoc  est  nescisse  eos  quid  pcterent.  Nihil  igilur  B  asiruet  Deo  vero  perpelua  suhjectione,  qiiia  Pauliis 


Deo  diflicile;  sed  qualitas  petitionis  diHicuUafem 
gcnerat  postulanti,  utrum  recte  an  non  recte  pela- 
tur.  Si  recle  :  omnia  quidquid  petieritis  in  nomine 
vieo  hoc  faciam  (Joan.  xiv,  i5),  Si  autem  non  recte: 
Non  est  meum  dare  vobis  :  Et  animadvertcndo  quo  • 
niam  non  Doininus  generalis  sentenlix  protulit  cau- 
sam,  non  est  mcum  darc  oninino  cuilibet,  sed  si- 
gManter  relulil,  vobis.  Ac  si  patenter  diceret,  vobis 
iilique,  qui  nescilis  quid  petierilis.  In  hac  quippe 
duoruin  fralruin  petilione  omnium  fere  non  recte 
peientium  summa  consislit.  Sed  et  cum  diceret, 
Non  est  meum  dare  vobis,  non  conclusit  isto  fine 
sententiam  locutiotiis  sux,  cum  illico  subjungit,  sed 
qnibus  pnratum  est,  ait,  a  Patre  meo,  Nec   intulit 


scribitad  Corinthios  :  Cum  tradiderit,  inqail,  regnnm 
Deo  et  Patri,  et  subjecta  fueriiU  iUi  omnia,  tunc  ei 
ipsc  Filius  subjectus  erit  t7/i,  qtU  subjecil  ei  omnia^ 
ut  sit  Deus  omnia  in  omnibus  (I  Cor.  xv,  %i  seq.), 
Interrogo  ergo,  si  necdum  subjecta  sunt  illi  omnia» 
et  ipsc  Filius  tunc  erit  subjectus  illi.  cum  ei  omni» 
fuerint  subjecla,  si  simpliciter  secundum  auditom 
judiciumque  aurium,  et  non  exCellciitius  sacraUiisquo 
hujus  altitudinis  intellegi  profunditas  pnemonclur  : 
quomodo  nunc  idem  Filius  in  utraque  forma,  divina 
scilicet  ct  humana  unus  idemque  157  ^^  dexteram 
Patris  sedet,  subjcctus  creditur  1  An  non  subjectus 
seJeie  ?  Apostolus  clamat,  Cum  subjecta  fuerinl  ei 
omniay  tunc  et  ipse  Filius  subjeclus  crit  et.  Tunc  qni- 


quibus  Paterdat;  sed  illis  est   meum  dare,  quibus  ^  demfulurum  tempus  desgnat.   Quamobrcm  dooer» 


paratum  est  a  Palre  meo.  Non  est  iiieum  dare  his 
({ui  recle  non  petunt,  sed  dare  meum  illis  est, 
(|iiij)us  Paler  nieus  revelat  :  sicut  Petro,  ut  confite- 
retur,  Christum  Filium  Dei  vivi,  et  fuit  ineum  dare 
illi  clavcs  regui  cceloruni.  Yeluti  Isaije  revelavit 
auriculam,  ul  audiret  quid  loqueretur  in  eo  Domi- 
nus  Deus,  quatenus  vaticinioprophetali  pnediccret 
virginem  in  utero  non  extrinsccus  concipereetparere 
iilium,  cui  uomen  Emmanuel  (Isa.  vii,  14).  Quibus 
Pater  ergo  pra^parat  mentes,  ut  recte  petant,  ilUs 
est  Filio  dare  regnum  ccrlorum.  Ipse  eitim  dixit  : 
jSemo  venit  ad  me,  nisi  Pater^  qui  misit  me,  tra- 
aerit  eum  (Joan.  vi,  4i).  Et  :  Nemo  venit  ad  Patrem 
nisi  per  me  (Joan.  xiv,  G  ).  An  recte  petisse  vi- 
deri  potest,  quae  unum  in  sinistra  sedere  Glium  po- 
stulat?  In  sinislra  nimirum  baedi,  hoc  est  rcprobi 
sunt  ponendi.  Recte  quidem  petituin  fuisset,  si 
utrosque  aut  ad  dexteram  sistere,  aut  super  sedes 
duodecim  sedere  judicandas  duodecim  tribus  Israel 
petivisset.  Potest  etiam  non  inconvenienter  ct  sic 
inlelligi,  Non  est  meum  dare  vobis^  quoniam  mater 
liliorum  Zebedsei,  aemula  interim  Marise  Magdalene, 
uec  dum  ilii  ad  Patrem  Dominus  ascenderat  {Joan, 

n  Bumbosof  fauciSj  puto  pro  bombosce.  Bombus 
r.;item  est  soiius  raucus,  puia  tubarum,  cornuum, 
ccl.  Perinus  Sat.  i,  v.  H4  : 

Torva  Mamilloueis  im|ilcruot  cornua  bombis. 

Calullus  v.  1502  Car.  dc  nuptiis  Pelei  et  Thet : 


D 


velim  quomodo  detur  intellegi,  si  tunc^  hoc  est,  ia 
futuro  subjcctus,  cum  absorpta  fuerit  mors  in  Ti- 
ctoria  ;  nunc  aulem  quomodo  credi  debeat  subje» 
ctus  an  non  subjectus?  Si  vero  subjectus,  quo  pad» 
Pauius  in  futuro  praedicat,  Jtinc  cum  ei  subjecUt 
fuerint  omnia  subjiciendum  ?  Quod  si  modo  non  srih 
jectus,  quia  Magister  geutium  tunc  asserit  eum  sub- 
jicicnduni  cum  tradiderit  regnum  Deo  et  Patri,  el  ei 
omuia  fueriiitsubjecta,  quae  ratio  exigit  modo  noB 
subjectum  tunc  subjiciendum  ?  Nunquidnam  IbnDa 
servi  in  una  cum  Dei  forma  persona  ad  dexteram 
Palris,  in  mysterio  Trinitatis  cessaute  omne  nibi- 
lominus  quaternitatis  suspicione  raodo  non  sedel,  it 
tunc  doccatur  resumere  servi  formam,  per  qaani 
tunc  possit  siiljici  Patri?  Absit.  Unus  idemque  et 
in  uiraque  natura,  sempiternus  nunc  et  itim:  Dei 
indemutabilis,  et  a^qualis  permanet  Filius. 

CAPUT  XM. 

Interpellat  Apostolum  de  mcnte  $ua  circa  difficnitaUm 

propositam. 

Porro  quia  hrereticus  iste  obmutuit,  nullusque  d 

prorsus  rcsponsionis    relictus  est  locus,  strinfaiB 

quaiitocius,  fortiusque  sugillans  bumbosae  £aiacU  * 

MuUi  raucisonis  efflabant  coniaa  IxMnbis. 

Adelmus  quoque  lib.  De  laudib.  virginit.,  cap.  \K 
bombosam  vocem  pro  mugientem  dixit:  «  In  ci^t» 
(Elisa^i)  exortu  aurea  quadrupes  in  Galgnlis  bombom 
vocis  mugitum  reboasse  describitur  :  signifirnns  ido- 
Iolatri;c  Tapsum,  rt  siinulacrorum  c.ncremonias  cxplo 


m 


m 


CONTRA  FELICEM  IRGELLITANUM  LIBRI  IIL  —  LIB.  III. 
syllogislica  manu  gurgiistionem  «  exprimain  :  A  lis,  lioc  essc  obedienliie  considero.  Nihil  cnim  non 
iius  omne  uuod  conalur  in  alios  pcrfidiic  vcnc-      suhjeclum  p  r  polenliani  diviniUUis,  intellego.  Non 


qualenus  omne  quod  conalur  in  alios  pcrfid 

Dum  noxiali  evomere  orc,  in  sesc  liquatum  refusum 

saociata  internorum  visccrum  ejus  marcescaut  vila- 

lia.  Dic  ergo,  obsecro  te,  beate  aposlole  Paulc,  a  te 

Tolo  quid  dixeris  curiosius  disccre.  Quid  est  qimd 

ais,   Cum  subjecta  fuerint  itli  omntay   titnc  et  ipse 

Fiiius  subjectus  erit  illiy  qui  subjecit  ei  omma  ?  Cur 

tempus  subjectionis  signanter  de  fuluro  innotosrere 

Toluisti,  si  specialiter  boc  ad  pcrsonam  Filii,  iil  cst 

lesu  Cbristi,  referre  conveniat?Quasi  tunc  sit,  ct 

Bon  modo  subjcctus.  Non  intellego  quid  dixeris,  nisi 

Mbilum  oblunsae  [Pro  obtusir]  intellegcnliic  meae 

divini  luroinis  radio  perfundatur.  An,  ut  religiosiu« 

iotellegi  obsistilur,  uequaquam  oblitus  de  cq'1o  di- 


omnia  subjccla  ei  pcr  obedientiam  sorvorum  ejus 
adverlo.  Quia  quamvis  elccti  ejus  sinl  ci  sul»jecti  in 
qnanlum  liumanx  possibilitatis  permitlit  facullas, 
non  tamen  sic  ei  sunt  subjecti  pc  r  obcdientiam  quan- 
diu  in  boc  mortali  corpore  persistunt,  ut  sit  eis 
omnia  in  omnibus  Deus.  Corpus  enim  quod  corrum- 
pitury  adgravat  animtim  cl  deprimit  terrena  inliabila- 
tio  [Al  .cogitatio]  sensum  multa  cogitantem  (Sap,  ix, 
45).  Cum  aulem  mort  de  boc  indueril  immorlalilatcm, 
ct  corruplibile  boc  inducrit  imorruplionem,  et  ab- 
sorpta  fuerit  mors  iu  victoria  (/  Cor.  xv,  15,  53,  5-4), 
el  tradiderit  regnum,  electos  scilicct  suos,  in  quilus 
ex  donogratio^  gubernando  regnaverat,  Dco  et  Patri, 


vinae  vocis  gemina  invocantis  appellatione  audita,  B  hoc  est,  ad  notitiam  eos  paternie  gloria;  perduxerit 


Sott/e,  Saule,  quid  me  persequeris  (Act,  ix,  4),  et  ex 

eo  didiceras,  illum  posse  a  te  in  terra  posito  per- 

sequi,  qui  jam  in  ccelesti  regnabal  palatio?  sed  pro 

oorpore  quin  potius  suo,  boc  est,  propter  eleclos 

loos,  se  conquestus  est  a  le  persequi,  quos  vinclos 

Jcrosolymam  cpistolarum  te  ducere  auctoritate  puta- 

bas.  Hujus  ergo  dicti  consideratione  forte  firmatus, 

iecandum  banc  Dominico!  locutionis  regularo  rectius 

doeuisli  tuuc  et  ipsum  Filium,  hoc  est  corpus  ejus, 

decios  videlicet  ipsius,  quorum  ipse  constat  omni- 

potens  caput,  subjectum  ei  qui  subjecit  illi  omnia 

ut  sit  Deus  omnia  in  omnibus.  Denique  pnemisisti, 

nee  dum  videmus  ei  omnia  subjecta,  Cum  autem  sub- 

jecta  fuerint  ei  omnia,  tunc  et  ipse  Filius  subjectus  erit 


contemplandam,  tum  ei  suhjecla  erunt  omnia.  Quia 
nihil  per^crsum  erit  in  membris  cjus,  in  quo  por 
corruplionem  carnalis  pugnie  resistendo  non  sint  ei 
omnia  subjecta.  Tunc  el  ipsc  Filius,  boc  csl,  corpus 
ejus,  clccli  scilicet  ipsius,  sul  jecJi  erunl  illi,  qui  sub- 
jecil  ei  omnia,  ut  sit  Dcus  omnia  in  omnibus.  Nihil 
jam  aliud  sit  illis  neccssarium,  cxuli  al)  omni  car- 
iialis  concupiscenlijc  a^rumnosa  miscria  ;  seJ  omnia 
illis  solus  tantummodo  sil  Dcus  in  omnibus.  Kcddit 
nimirum  Apostolus  causam,  cur  ipse  Filius  subjicia- 
tur  ci,  Vt  sit,  inquil,  Dcus  omuia  in  omnibus.  ILrc, 
inquani,  causa  su' jeclioitis  cst,  ut  sit  Dous  omnia  in 
omnibus.  Omnia  quippe  Deus  in  omnibus  est  pcr 
Filii,  hoc  est,  corporis  ejus,  qui   sunt  electi  illius, 


iiii.  Et  boc  interrogo  quo  pacto  dixeris  non  ei  esse  C  subjectionem.  Nunquam  prorsuspcr  fragilitalem  car- 

oiDQia  subjecta,  cum  alibi  prophelico  spiritus  tesii- 

Biooio,  Omnia  subjecisti  sub  pedibus  ejus  exposucris  ? 

lo  eo  autem,  inquis,  tn  quo  subjecit  ei  omniaj  nihil 

Mu  subjectum  retiquit.  Nunc  autem  dicis,  Nec  dum 

^demus  ei  omnia  subjecta,  demonstrans  in  futuro 

cs&eeiomDia  suljicienda.  Quid  est  hoc?  satis  mi- 

niBi :  nihil  non  suhjectum,  et  non  omnia  subjecta. 

158  CAPUT  XVII. 

Solutio  propositce  difficultatis  :  Subjecta  omnia  Cliri- 
Uo  per  potentiam  divinilatis  :  Subjicienda  omnia 
per  obedtetUiam  servorum  ejus,  Et  tunc  Deus  erit 
amnia  in  omniLus, 

Adesto,  qoaeso,  sar.ctc  Spiritus,  revela  auriculara 
ioeotis  meae,  ut  audiam  te  docente  quid  sibi  vult 
<iaod  hoc  modo  per  Apostolum  tuum  loqui  dignatus 
es ;  et  nihii  non  subjectum,  et  omnia  subjecta.  Di- 
fiani  jam  nunc  le  largiente  quid  sentio.  Illud  potesta- 


<Iendas.  >  Ad  suparbiam  fastumque  nolanduni  vox 
JjtersiU,  ut  palet  ex  Venantio  Fortuiiato  Vit.  sancti 
iiartiui,  lib.  iv,  his  versibus  : 

Viise  geHa  sua  tennerarlus  arbiter  loflans  , 
Iijiolerabiliuin  per  inauia  boiiihica  jaclMns. 

•  Cur^stionem  exprimam,  Gurgustionem  auiumo 
dixisse  Paulinum  pro  gnrgulionem,  Ex  contextu 
CDim  apparct,  eam  parlem  indigilare  illum  voluisse, 
^ia  inlra  collum  a  laucibus  ad  pulmonem  via  spiri- 
tas»  patet,  quam  tracbea  arlcria,  qua;  et  aspera  dici- 
tor,  el  euttur  una  componunt.  Vcl  si  mavis  cum 
Tboma  fiartholino  Caparis  Filio  Anatom.  rcfor.  lib. 
Ut,  cap.  42,  ips;\  uvula  est,  quam  alii  gargareonem, 


nis,  Sfciit  in  pncsenti  sxculo  ncquani,  a  concordia 
sanctx  Trinitatis  discordes,  nunquam  a  cbaritatis 
ejus  alieiii  dulccdine  existunt.  Sed  omnia  illis  crii 
solus  Deus  in  omnibus  :  solus  scilicet  Dei  amor  iii 
desiderio  animic  eorum  ineff^l  ilis  semper  pcrsevc- 
rans.  Hoc  est  esse  Deum  omnia  in  omnibus. 

CAPLT  XVIIL 

Placita  doctorum  allegare  instituit  ct  primo  Petri  et 
Pauti  apostolorum  ostendens  male  inleilccta  a  Fe- 
lice. 

His  ita  digeslis,  nunc  ad  prxdicatores  sanctx  ca- 
tholicoe  alque  apostolicae  Ecclesi;e,  cultoresque  or- 
thodox.ne  fidei,  rectis  incedendo  styli  gressibus  venia. 
mus.  Videamus  ulique  cujus  fidei  praidicatorcs  codIc- 
stibus  imbuti  exstilcrint  sacramentis,  duorum,  an 
uniiisChristi;  nuncupativi  Christi  Dei,  an  veri  Cbri- 
sti  Dei ;  adoptativi  Christi  Filii  Dei,  an  proprii  vcri- 

item  gurgulionem^  columnamque  dixere.  Cseterum 
pro  gula  communiter  accipitur.  Varro  lib.  ii  De  li« 
kust.,  cap.  3  :  «  Hircus  nioiliori  pilo,  et  potissimum 
albo,  ac  cervice  ac  collo  breve,  gurgulione  longiore.  > 
Curculio  quoque  c  loco  ^  posito  non  raro  effertur. 
llinc  helluones  et  parasili,  qui  ^uhe  studiosius  va-« 
care  consueverunt,  curcutiones  diclos  testis  est  Plau- 
tus,  qui  nomen  comoediae  fecit  curcutio,  Sed  in  viam 
redeamus.  Blateranli  Felici,  et  inania  multa  de  ado-^ 
ptione  Filii  Dei  Christi  Jesu  jactanti,  non  immerito 
Faulinus  gurguUonem  ei  se  dixit  expressurum,  id 
est  guttur  compressunim,  ut  nihil  tale  amplius  va- 
lcat  efrutiro. 


A^i 


S.  PAtlJM  PATIIIAIICII.€  AQUILEIENSIS  iM 

quc  Cliristi  Filii  Dei.  Hxrclicus  quippe  isle  aul  duos  A  non   fucril  scmpcr  Djus  et  homo.  Seraper  cx  quo 
Chrislos  Dcos,  nu.cupalivum  scilicel  el  verum,  el 
ex  eo  adoplivum  (iliuni;   aul  duobus  modis  ununi 


Clirislum  Doum,  cx  parle  quidem  venim,  et  ex 
parte  non  vernm  asscrit  eos  pnedicasse.  Apostolus 
magnopere  sluduit  redargucre  Corinthios,  qui  unum 
Christim)  dividere  conabanlur.  Sed  quid  mirum,  si 
disci|>ulos  temerario  ausu  infamare  non  veretur,  cum 
jpsos  uiique  magistros  Ecclesia;,  Pelrum  scilicet  et 
Pdiilum  audaclcr  iucriminare  concisa  perGdix  ruga 
non  erubuit  fronte?  Nam  quia  primus  pastor  Ec- 
ciosiic,  sicut  ioiig^^  siipra  pratfati  sunms,  professus 
sit  Jesum  a  Nazarelh  sanasse  omncs  oppressos  a 
diabolo,  et  addidcrii,  QHoniam  Deus  eral  cum  illOj 
hoc  est  in  iilo,  dicit  ha^relicus  iste,  non  dixit,  Deus 


coDpil  esse  liomo,  permanet  sempitcrnus  Deus. 

CAPUT  XIX. 

Ar^ut<  Fclicem  male  usum  sensu  UUarii^  quem 

cxponit, 

Porro  cum  dicitur  :  D^us  erat  cum  ijw},  et,  Deus 

eral  in  Christo^  naturarum  profecto  per  id  diversitas 

dislinguitur,  non  unius  Dei  indivisibile  rescinditur 

nomen.  Quid  tibi  videlur,  o  hxrelicc  \  Nunquid  Uin 

grande  scelestissimi  piaculi  nefas  parvi  pendere  in- 

ulium  putas?  Petruic  accusas  clavicularium  rcgiii 

coelorum?  Pauio  delrahis  magistro  oronium  Eccle- 

siariim.'  Evangclistx  aulem  atqiie  propheta;,  quornni 

inviolabilia  non  es  confusus  oracula  mulilare,  ipsi  se 

ukiicaniur  de  tc.  Ilelarium  namquc  Leatic  nicrooria: 


erat  ipse,  sed  Deu4   erat  cum  illo  (Act.  x,  38).  Si  B  Pcclaviensis  scdis  antistitem  cur  iaccrare  non  par- 


Deus,  a.t,  ipse  fuisset,  nequaquam  tantus  Apostolus 
diceret,  Dcus  erat  cum  itlo,  sed  Deus  crat  ipse.  El 
quia  Pauliis  scribil  Corinthiis,  Deus  enim  erat  in 
Christo  mundum  reconcilians  sibi  (II  Cor,  v,  49), 
ct  hic,  inquil,  non  dixit,  Deus  erat  Christus;  sed^ 
Deus  erat  in  Christo.  llujus  dicli  quaiitas  cujus  sit 
priestigiosx  vesani;e  oovoluta  slupore,  prudenti  non 
relalur  lectori,  quasi  alius  sit  Deus  in  Chrisio,  ct 
alius  sit  homo  Christus;  convincitur  ex  co  quod  pro- 
tulit  intimasse,  cum  ipse  uniis  iJemque  sit  Christus 
Deus  ct  hoiiio  :  liiCt  sit  aliud  et  aliud,  divinum  sci- 
licet  et  humanum,  per  quod  Deiis  ct  homo  :  unus 
tanien  Jesus  Christus  Dous  homo.  Ilxrelicus  nempe 


cis?  Post  illud  quoque,  «luod  pcr  Arium  perlulil, 
cur  illi  nunc  alium  minari  exsilium?  Nam  in  ea  dis- 
putatione  duodecim  libri,  in  qua  ille  niodis  on  ni- 
bus  conlradicit  his  qui  Chrisiuni  Fiiiuin  Dei  ftdo- 
plaliviim  conaulur  assercrc ,  sumentcs  de  sacra  hi- 
sloria  paternx  vocis  tesliaionium,  quia  de  llehrrro- 
rum  cic*ctje  gentis  prosapia,  quasi  de  uiio  qnolii.et 
bomine,  qui  per  adoptionis  gratiam  vocatus  cst  in 
sortem  fiiiorum,  loquitur  diccns :  FiliHs  primogeniiui 
meus  Israel  (Exod,  iv,  2i),  ex  co  ut  illum  inlamare 
non  dcsinis  adoplalivum  Christuin  Dei  Filium  do- 
cuisse.  Ais  enim  idem  ipse  in  libro  xii  dc  eo  quod 
diiectio  et  voluntas  in  Olio  sit  adoptivo.  Hoc  iu  dicis 


isle,   non  secnndum  gratiam  Spiritus  sancti ,  per  _  uon  Helarius.  Dcindc  antem  ponis  Helarii  vcrba,  scd 


quam  loculi  sunt  apo^toU,  sensui  apostolico  suum 
subdil,  sed  secundum  propriain  pravitaiem  suo  pcr* 
fldo  sensu  sanctum  nu)Iilus  cst  corrunipcre  aposto- 
licum  scn^um.  Nain  cnm  sit  fides  ex  eo  quod  est  /i/, 
hoc  est,  ut  eiTicialur  quod  credilur,  ne  sit  lides  mor- 
tiia  siiie  capionis  ^  eflectu  :  iste  qnidem  vcrbo  tenus 
tai.tummodo  nudum  putat  li.lei  professionis  efliccre 
pi*xrogalivum.  159  ^^""  ^"i"*  loquitur  mendaciiim, 
de  propriiS  loqiiiiur,  non  attcndens  quantum  difl^eren- 
tiws  aliler  sit  Deum  in  elcctis  suis  pcr  donum  gratiae 
hu.itare,  a  quiLus  el  cum  voluerit  al:a  dispcnsa- 
tione  alitiuando  reccdit  (licet  non  sit  ei  quandoque 
abessc,  qui  ubique  per  potentiam  diviuitatis  scniper 
aJesl)  ct  aliler  in  Christo  Jcsu  cssentialiter  habitare» 
a  quo  nunquam,  (luia  unus  cst  Deus  et  homo,  re-  «v 
ct^dit.  In  illis  quasi  impnris  bominil.us  posl  gratiam 
adoptionis  :  in  illo  autein  ab  ipso  myslerio  conccplio- 
iiis  in  una  persona  inscparabilitcr  unilo  siLimcl  ha- 
bitat  homine.  In  eo  videlicet  hominc,  qui  nunqiiam 
non  fuit  Dcus  :  nunquam  cocpit  sic  esse  boiiio,  ut 

•  Ne  sit  fidcs  mortua  sine  capionis  clfcctu,  Capio 
\erbum  est  legale  et  jurispcrilorum,  quod  eiiain  usu- 
ca\)io  diciiur,  uioiiuai  scilicet  capionis  exprimendo, 
neiiipe  usu,  E^t  antcm  usucapio  per  Modestinuni  if. 
do  Uaurput.  ei  usuca.'ioiiio.  I.  5:  f  Avteptio  doiuinii; 
per  cotuinuaiiOiiOin  p.)Sscssion:S  teutporis  lcgc  deli- 
niti.  I  Quod  ien:p.is  pro  imiuobilibus  proJudius  ct 
longius  a  legibus  staiuilur,  brevius  ct  coniraclius 

Ero  inobiiibus.  liinc  cliain  nonnuliis  Capio  imino- 
ibiim  priVscriptio  dicit  ir,  niobilium   auleiu  proprie 
usucapio;  qii;i'eliam  rieliiiihirrrf(/?i/si'io  rci  pcr  us.jn. 


non  juxtaejusdemsensum  doctoris.  •  Ubi  enim,  all» 

natiMias  esl,  Ibi  Fihus  mcus  dilectus.  Ubi  vcto  elo- 

clio  cst  cx  gentibus,  el  adcptatio  [AL,  adoptio]  per 

voluntalem  esl,  ibi  Filius  primogenitiis  meus  i  (Lib. 

XII  de  Trinit,,  n.  15).  In  quibus  vcrbis  videinr  tibi 

Helariuai  divisisse  unum  Cbristum  moro  tuo,  qaale» 

nus  sit  ex  parte  Filius  Patris  dileclu^»  ei  ex  parte 

primogenitus  non  dilcctus,  sed  per  adoptionero  filios, 

cum  ille  gencrationem  nati  ex  Deo  Pati*e  in  dilecti 

nomine  certatim  distinguere  ab  ea,  qux  dicitor  ado« 

ptio,  studucrit :  ei  in  primogeniti  boc  in  loco  appe!- 

latione,  vocationem  iliius  populi  prae  cunctis  genti- 

buf)  factam  per  adoptionis  graliam,  in  Fiiii  voLabub 

voluerit  demonstrare. 

CVPLT    XX. 

Varias  Hilurii  sententias  cathoticce  $uas  ienlcniife 
astimlantis  profert. 

Prolixius  igilur  disccplationis  super  hoc  negotio 

explicata  scrie,  sic  ait :  c  Nam  licet  ^primogemtts 

mcusy  hnc  esl  populus  ille,  de  quo  scripiuni  sil:  loi^ 

ViJc  Joanncm  Calv.  Lcx.  Juri:l.  tam  in  Capio,  quan 
III  isiicupio^  Ad  Itunc  captorits  legaiein  etUiCtiim  r^ 
spiccre  \iiiciur  Pauliiius,  el  hoc  vellc  significare: 
sicut  acquisilio  nasciiur  r\  usu,  el  usus  uiutumia 
signuui  cst  rci  acquisitai,  iia  sigiium  posscssa!  fidei 
esi  U5US  ipsiu^  pcr  obedicntiam  ni.ind.tioruiu  osien* 
sus.  Cuiii  auUMii  hiijus  ccpicnis  effcclits  decbt  (dtcA 
autem  ciiiu  (ieosl  usus  fiaci),  fidcs  cst  niorlua. 

^  I^um  licet,  elc.  bcnsuin  Hilarii  viJetur  polioft 
Paiiliniis  :iltcnJis>^e,  quam  verba  :  vei  dicv^nduiu  iu 
exiMiipIaribus  nuslri-i  dccs3e  qiix  adforl  Pauiinu^i; 


153  COMRA  FELICLM  IRaLlXlTANUM  LI3KI  UL    -  LIB.  m.  454 

cniiicii  iriulliinique  (!iflV'rl  FiHus  meus  dilectus,  et  Fi-  A  ut  sit  Dcus  omnia  in  oninibus.  >   Dc  his  igitur  isla 
Hus  primotjenilus  meus.  Quoniarn  tilius  mcus  dilcctus      sufliciant. 


naluraliter :  Filius  autein  primogeuitits  mcus  I^raeli- 
ticus  quoque  ille  populus  per  eleciiunem  ct  volunta- 
nam  adoptionem.  >  £cce  ubi  ilie  adoptionis  voca- 
buli  prjBfogalivum,  Israheliiico  viilelicet  gratis  in- 
dalturo  populo  a  veri  Dci  nuncupalionc  salis  idonce 
disputans  evacuavit :  ibi  lu  illuni  falsissinia  adstnics 
[Pro  aslruis]  argumentatione  insinuussc.  Nam  quia 
remolo  nuncupativo  veri  Dei,  et  adrpialivo  proprii 
filii,  Cbrislum  venim  Deum  verumque  Dei  Filiuni  in 
Hbris  pro  causa  fidei  editis  professus  fucrit,  nullus 
prorsus  ignorat,  qui  eosdein  Hbros  diligenti  leciitare 
sladat:ril  cura.  In  srptinio  namque  opcris  sui  volu- 
minc  inter  cxtera  sic  ait  (Lib.  vii  de  Trinit,,  n.  9) : 


CAPUT  XX!. 

Audoritatcm  Ambrosii  allcgat  ct  exponit :  arguit 
Felicem  Ambros.i  lectionem  corrupitse. 

Bealus  namquc  Ambrosius  senioris  perversique 
hxresiarcbis  debellator  Ausentii ,  juiJoris  uunCy 
quippe  post  mortom,  licct  altciius  iii  persona,  sed 
nou  alierius  in  pi^rfiilia,  prjclialor,  io  co'nnienlaria 
profeclo  Evangclii  Lucse  expositioiie  illum,  id  est, 
Cbristum,  proprmm  Dei  Filiuin  vcraciler  confitclur. 
Cui,  hoc  est  sihi,  ip.ie  per  Psalmistani  Patrciu  di\iss3 
00  i  memorat,  dicciis  :  Filius  meus  es  tu  :  Ego  hodie 
genui  te  (Psal.  ii,  7).  Nec  in  eo  quidcm  datur  tibi 
facultas  rcfeliendi  more  tuo  quasi  sccundum  diWnam 


Vcrbum  enim,  qnod  caro  factum  est,  nihil  aliquod  B  lantummodo  ante  sxcula  generationem  boc  dictum 


qnam  Deus  est.  100  ^on  cst  liic  depiitaiic,  aut  as- 
suroptx  nuiicupatiunis  relicta  suspicio.  >  £t  p:\ulo 
post :  c  Quid  bic  adoptio,  quid  indulgenlia  noniinis 
locum  inveuit?  >  £t  lib.  viii  sic  :  c  Non  polest 
aliad  quid  diversius  Cbrislus  essc  quam  Deiis  cst. 
Deus  igitur  Christus  est.  >  £t  rursus  :  c  Si  pcr  na- 
turam  Dei  Chrislus  tibi  Dominus  est,  habes  Spirilum 
saDClum.  Si  vero  per  adoptivum  nomcn  hic  Dominus 
esl,  Spiritu  sancto  carens,  Spiritu  erroris  aniinaris.  > 
l'em  ibi :  c  Christus  et  Dco  Deus,  hoc  totum  esl  ipse 
quod  Dcus  cst.  >  £t  lib.  ix  :  <  Natus  igitur  unigeni- 
lus  Deus  ex  virgine  homo.  >  Idein  in  eodem  :  c  Ne- 
qoe  post  hominem  in  Dco  non  lutus  homo,  lotus 
Deus.  >  Idcm  ibi :  c  Quiero  igitur  quid  scnsum  n:o- 


fnisset,  licet  posset  dc  illu  non  inconvenienter  inti- 
roatum  videri.  Ycrumtair.en  ex  pr;ecede..ti!)us  ct 
subsequentibus  circumslantiis,  de  .M?cun('a,  quain 
temporaliter  pro  nobis  sui^cipere  nrin  abhnrruit,  na- 
tivitate  praidictuin  hoc  rectius  inlelligi  iion  iiihi!)C- 
tur.  Nam,  Ego  autem  consiiiutus  sum  rex  ab  eo  supcr 
Sion  montem  sanctum  ejus,  et  postula  a  me,  et  dabo 
tibigentcs  (Ibid.  G,  8),et  c(ctera,ad  magnuiii  pictatis 
sacranienluin,  quod  per  dispensationem  carnis  appa- 
mit  in  luundo,  per.-picue  adverlitnr  procul  du!)io 
p^rlinere.  c  Quis  est,  inquit  Ambrosius,  ille  pro- 
priiis  Dei  Filius  nisi  cui  dictum  est  :  Filius  meus  ct 
tu:  Ego  hodie  genui  te  f  (Lib.  iii  epist.  in  Luc.  n.  9.) 
Ecce  sanctum  Ambrosiuin  veris^imuiii  hcri  et  bodie, 


veat,  ne  vcrus  Deus  Christus  sit?  >  Et  rursum  (Lib.  C  et  deinccps  Jesu  Christi  Domini  tcstem,  nostra!quc 


1),  I  Homo  itaque  Cbrislus  Jcsiis  unigcnitus  Dfus 
per  camcm  et  verbum,  ul  hoiuinis  Filius,  ita  et  Dci 
Filius.  I  Idem  ipse  in  libro  x :  c  Apostolica  fides  uo- 
Tit  •  in  Christo  uativitalem,  scil  ignorat  exordiuin : 
scit  dispensaiioncin,  sednescit  divisioncm.  Non  pali- 
tor  Jcsum  Chrislum,  ut  Jesus  non  ipsc  sit  Cbrislus, 
net  Filium  hominis  discernit  a  Filio  Dei.  Nec  Cbri- 
siom  aliud  credero  quam  Jesum,  nec  Jesum  aliud 
praedicare  quam  Cliristuin.  >  Et  lib.  xi  :  c  Ignorat 
Detim  Christum,  qui  ignoral  Deum  natum.  >  Idcm 
ibi :  c  In  se  enim  eum  Dcus  glorificavit,  id  est  In  ca 
nalura,  qna  Deus  est  [A/.,  qua  Deus  est  quod  est]. 


consentaneum  fidei  assertorem  ,  quein  tu  perversis 
cavillationibus  falsissiini  putabas  tui  fautorein  tes;i- 
inonii ,  illum  unum  cumdeinquc  auilio  proprium 
profileri  FiUum  Dei,  ciii  ante  oinnia  saicuLi  a  Patre 
dicitur,  ex  utero  ante  luciferum  genui  te  (Psal.  cix, 
5).  Ei  in  line  s:ccuIorum  Doniinus  dicit :  FiHus  vtcus 
es  tu  :  ego  hodie  genui  le.  Ilcdie  enim  tcinpus  iiifra 
tempus  significat :  ante  vero  oinnia  tcnipora  pricce- 
dit,  licet  sit  soli  Deo  hodie  omne  lempus  depiitan- 
duin.  In  libro  autem  dc  Incarnationc  Domini  sexto 
(cap.  5,  n.  35),  ^  quia  Christus  verus  sit  Filius,  sic 
ait  :  c  .\dversus,  inquit,  omnes  haireses  generalis 


Jed  primum  Ycro  similiiis  quam  sccundum.  Qui  enim      stolicis  imbutiv  dodrinxs  tiocit,  cic.   Scd  ct  ccctera 
Oeri  potest,  ut  nullus  codcx  snpersit  qni  hxc  liabeal,  q  summatim  collcgit  Paulinus. 


cum  timeo  coiices  mss.  tanta  diligenlia  a^tate  istn, 
liut  oniDcs  excussi?  Verba  Hilarii  ex  edilione  Pa- 
tnim  BB.  hxc  sunt.  Nam  licett  primogeniius  meus 
ie  eo  scriptum  sit :  longe  tamen  multumque  di/fert; 
ftlios  meus  (iiiectus,  ct  lilius  priinogcnilus  meiis.  Ubi 
emm  naticitas  est,  ibi  filitis  meus  dileclus  :  ubi  vero 
iiectio  ex  gentibus  et  adoptio  per  voluntatem  est,  ibi 
filius  priniogeiiiiiis  ineus  :  liic  quod  snus  est^  ad  pri- 
mogcnitum  e%t :  illic  quod  suus  est  ad  niiuin  cst.  Et 
n  matnitate  fiiius  primum  suus  et  sic  dilcctus  :  et  in 
ilettione  fi'ius  primum  priinogjnilus  et  sic  postea 
$uus,   ui  adoptato  ex  omnibus  popu'is  filio   Israel 
proprium  esset,  qnod  primogonitus  est  :  nnto  vero 
uui  Dco  minifefitum  sit  proprium  esse  quod  fiiius  sit. 
Exhinc  conjice  Paulinum  ad  int^ntein  Ililarii  respe- 
sissc  potius,  quam  ad  verba,  ut  cl  in  sequentibiis 
4uaa<lo<|ue  facit,  quod  in  inargiue  notavinius. 
•  Ub.  X,  num.  52,  sic  logu-:  Kcclcsicv  fidcs  apo 


*>  In  libro  de  Incarnntione  Domini  sexto.  Quare 
Pauliiius  nostcr  hunc  librum  sextum  de  Incurnatiaue 
appellaverit,  cum  unicus  commuiiiter  habeatur,  et 
ab  aliis  sejuncius  repouatur,  ccrto  definire  non  au- 
sim.  Suspicari  tamdu  licet  in  causa  fuisse ,  quod 
olim,  etforte  in  excmplari  PauHniano,  quasi  sextus 
additus  fuerit  quin(|iie  libris,  quos  de  fide  inscripsit. 
Cum  enim  unuinet  idem  sit  argumenluin  cum  libro- 
rum  defide,  lu:n  tractatus  de  Incarnalione,  ei  ulro- 
que  in  loco  agat  de  Dei  incarnati  divinitate,  qiiam 
contra  hostes  eosdcm  dtfend^ire  et  vindieare  salaeil, 
ncmpc  Arianos  precipuc,  probabilc  est  ab  aliquibus 
librariis  faclum  fuisse  quod  suspicamur,  et  tanquam 
librum  sextum  annumerasso  libris  de  fide  librum  de 
Incarnalione.  Adde  Ambrosium  ipsum  conscqucn- 
tiam  librorum  et  connexioncin  insinuasse  his  vcr- 
bis  qusc  liahet  hoc  ipso  libro  de  IncarnaL  cap.  7, 
Dum.  62  et  seq.  c  Possem  latius  persequi,  sed  ve- 


4j5  S.  PAULINI  PATniARCILt  AQLILElLIiSSlS  i50 

is!a  ost   fides,  quia  Chriilus  est  Dci  Filius,  et  scm-  A  Hunj  sinccris-jinia  acula;  mculis  ejus  iugenia  prote- 


piUTiius  cx  Palre,  ct  nalus  ex  virgine.  >  Et  paulo 
post :  €  Cum  Deus  sempcr  esset  a^ternus ,  incarna- 
tioiiis  sacramenta  susccpit  non  divisus,  scd  unus: 
quia  ulrumque  unus  el  unus  in  utroque,  Iioc  cst, 
vcl  divinitale,  vel  corpore.  >  Idera  ibi  (C.  7,  n.  71) 
ip>ius  quasi  Domini  verbis  usus  :  c  Dcus  igitur  ante 
carncm,  Deus  in  carne  perrcclioncm  natursc  assum- 
psil  humanx.  >  Idcm  in  eodcm  :  i  Nunquid  cum  in  eo 
iin:\ginem  Dci ,  cruccmquc  vcncramur,  dividimus 
ou:n?  >  lilud  aulem  (Jusdem  venerandi  docloris  tcsti- 
moniUin,quod  in  (uis  inserium  litteris  non  ignoratur, 
quod  tibi  quasi  prxstaljilius  videbattir  tux  consulere 
perlinaci  o-Jeclioni,  in  co  quodChristum  adoplivum 
Dei  Filium  usnrpare  non  cessas,  quia  dixerit :  c  Nam 


sianlur.  In  libello  quippe  coromrntariorum  primo» 
cujus  titulus  de  Evangclio  iuspicilur  evangelisla> 
Matlhxi,  textum  succiucLx  locutionis  ipsius  evange- 
lisla;  verba  poncns  retexuil  ita  :  Liber,  inquit,  gene- 
rationis  Jesu  Christi  filii  David,  filii  Abraham  (Matth. 
I,  \),  Et  paulo  post:  c  A  camalibus  autem  coepit, 
ut  per  iiominem  Deumdiscere  incipiamus.  i  (Coiit- 
ment*  in  Matth.  lib.  i,  cap.  1).  Quid  est  dicere,  Per 
hominem  Deum  ditcere^  nisi  quia  non  purum  tautum- 
modo  ho.i  inem  Cbristum  Jesum,  sed  sicut  Tenini 
hominem,  ita  et  verum  Deum,  unumque  eumdemque 
intellegamus?  Idcm  ipse  in  eodem  voiuinine  :  c  Si 
autem  Salvator  eadem  pnedicat  qu»  Jorinnes  Bapli- 
sta  ante  pnedixerat,  ostendit  se  ejusdem  Dci  esse  Fi- 


ipso  usu  nostro  est  adoptivus  filius  et  venis  Filius.  >  B  lium,  cigus  ille  prophela  sit.  >  Idem  ibi,   c  Scribaet 


Tu  vero  viliose  more  luo  posuisti :  c  Nam  ipse,  ais, 
usu  161  nostro  est  adoptivus  filius.  i  Ipse  pro  ipso 
exarasti,  quasi  de  Christo  virum  isturo  dixisse  anili- 
bus  fruslratus  incpliis  putasti.  Cum  in  ea  disputa- 
tione,  in  qua  hoc  capituliim  studuit  promulgare,  ni- 
hil  dcoplionis  pricrogalivoiingU3eflaveIlo«  inspicitur 
vcntilasse ;  scd  contradicentibus  sibi  obsistens,  qui 
naturx  vocabulum  in  Dei  appellatione  sacris  inser- 
tum  foliis  minimc  posse  reperiri  conjectare  cona- 
bantur  :  ac  per  hoc  coacervatis  plurimis  divinarum 
rcrum  documcnlis,  quibus  luce  clarius  revicti  satis 
abundcque  suflicere  non  fuit  invalidum,  voluit  etiam 
comniuni  duntaxat  usu  locutionis  refellentia  perfido- 
rum  obstruerc  nihilominus  ora.  Ait  cnim :  c  Ipso 


inquil,  quia  homiuem  putabant,  arguunt  eum  bla&- 
phemiae.  Sed  Dominus  videns  cogitationes  conim, 
ostendit  se  Deum,  qui  potest  cordis  occulta  cogno- 
scerc.  >  (Ibid.  cap.  4.)  Et  quia  jiixla  Pauli  vocem» 
omnis  plenitudodivinitalis  in  co  habitat  corporaliler, 
intellexit  vir  isle  famosae  subtililatis  discretor  cum 
admirationis  insignibus,  pro  eo  quod  flagelli  verbere 
ejecta  fuisset  ab  co  turba  de  domo  Patris  ejas, 
c  igncum  quid  atque  sidereum  radiassc  ex  oculis 
ejus,  et  divinitatis  majestatem  ejus  iu  facie  reful- 
sisse.  I  Idem  ipse,  c  Et  hoc,  inquit,  considerandum, 
quod  cx^nturio  ante  crucem  in  ipso  scandalo  passio- 
nis  vere  Dei  Filium  contitealur  :  el  Arius  in  Ecclesia 
pra^dicat  crealuram  (Lib.  iii,  cap.  2i) :  lu,  o  infelix. 


—  —   - _, —      ^  ^ ,  — ,  -  --,    -_, . 

usu  noslro  est  adoptivus  filius  et  verus  Filius.  Ado-  ^  nuncupativumetadoplivum,  nonveiiimDeumTenim- 
plivum  filium  non  dicimus  filium  esse  nalura,  sed      que  confiteris  Filium  Dei. 


eum  dicimus  natura  esse  filium,  qiii  verus  est  filius. 
Ergo,  ait,  naturam  et  substantiam  esse  [A/.,  sub- 
stantiam  esse  divinam]  divina  probavimus  leclionc.i 
(Lib.  de  Incarn.  Dom.  Sacram.  cap.  8,  n.  87,  88). 

CAPUT  XXII. 

Adducit  pro  sua  sentcntia  lUeronymum. 
Felicissimaj  ncnipe  recordalionis ,  celeberrimajque 
vitx  inirabilis,  beatus  nimirum  Hicronymus,  variis 
lingiiarum  pcrspicue  insigniius  loquelis ,  iii  sacris 
scilicet  litleraiaim  suarum  apicibus,  ubi  quandoqne 
dcnegclioorthodoxiefidei  disputationis  stylum  susce- 
pisse  digiioscilur,  sempcr  Jesum  Christum  Dominum 


1G2  CAPUT  XXIII. 

Testimonia  profert  ex  Augustini  libris. 
Denique  beatac  memoria;  Augustinus  doctor  raira- 
bilis,  in  primo  et  secundo  Praedeslinaiionura  Lil>ro, 
quia  Christus  Jesus  verus  Deus ,  verusque  sit  Dci 
Filius,  quemadmodum  in  cunctis  opusculis  suis  do- 
cuisse  siudiosum  non  fefellit  lectorem,  ila  finiit, 
dicens  :  c  Nonne  faciente  ac  suscipiente  Verbo  ijise 
homo,  ex  quo  esse  coepit,  Filius  Dei  unicus  esse  ood- 
pit  ?  nonne  de  Spiritu  sancto  et  virgine  !klaria  Det 
Filius  uniCus  natus  est?  >  (cap.  15,  n.  30).  Idem  in 
lihro  b  secundo  :  c  Fidelis,  inquam,  qui  iu  co  veram 


iiostruni  ct  verum  Deum  el  verum  Dci  docuisse  Fi-  D  Qitturara  credit  et  confitelur  humanam,  id  esl  m>* 


rcor  ne  hrcc  ipsa  aliquibus  aul  superflua  aut 
prolixa  videantur.  Foriassis  enim  dicat  aliquis  : 
Nonne  de  Palris  et  Filii  divinitate  quinque  iilis , 
quos  scripsisli  ,  libris  conclusuruin  te  cssc  promi- 
seras?  Sed  quid  faciam,  cum  quotidic  novas  semi- 
nentquxstiones?  Non  prj^tcrit  s|>onsio,  sed  astrin- 
gil  objectio.  Nam  quemadmoduni  potest  finis  esse 
responsi ,  si  inodus  nulius  objecli  sil  ?  et  taineu 
de  Patris  et  Filii  divinitate  conbunimaturuni  re<- 
sponsionem  in  superioribus  me  spoponderam  :  hoc 
autem  libro  de  Incarnationis  Dominica;  sacrainento 
plenior,  sicut  debuil,  facia  digestio  est,  clc,  i  Viden* 
quomodo  ipsum  Ubnim  quasi  pro  sexto  i|iseiuet  Am- 
brosius  recognoscat? 

•  UngwB  fiavelloy  pro  ftabeUo ,  6  in  v  consonantem 
niutato,  ut  passim  videre  est.  Instrumentiim,  quo  fit 
veiitilalio.  Terenliusin  Eun.  v.  59i: 


Capeboc  fl-iljellum,  et  veQlQluni  hulc  sic  facito ; 

quod  erat  oflicium  ancillarum ,  quas  flabeUiferat  vo- 
cat  Plautiis  iii  Trinum.  v.  2o4,  de  quibus  vide  Laii-- 
rentiiiiu  Pignoriumcom.  de  servis  cap.  30  quod  mairi 
Pauix  iiiorieiili  pnestitit  filia  Euslochiuiu  laudata  a 
Uicronymo  in  epitaph.  Paulx  : 

Ip^a  a.ssidore  lectulo,  flabellum  lenere 
OiuQiuiQ  aQciilaruQi  praeveuire  oflicia. 

Sed  translate  ut  Paiilinus,  utitur  quoque  Tallios  in 
Oiat.  pro  Flacco.  c  IJsque  eo  orba  fuit  ab  oplimatibus 
illa  concio,  ut  princeps  principum  esset  Meaudrius, 
cujus  liiigua  quasi  flabello  sedilionis  illa  tum  esl 
egeniium  concio  vcntilata.  > 

b  In  libro  secundo.  Yerba  Augu.stini  hic  a  Paulino 
allegala  sunt  m  libro  De  bono  perseveraniiic^  ut  fiile- 
liti  r  apponimus  in  marginc.  Cur  autem  dicatur  se* 


i*.7  CONTRA  FELICEM  LRGELLITANUM  LIBRl  UL  —  LIB.  UL  U8 

stFam,  qiiauivis  siiigulanter  suscipiente  Deo  Verbo,  A  lioc  est  fiiinin  virginis,  nuncupativum  Deum  et  ado- 


IB  unicum  Dei  Fiiiuni  sublimatam,  ita  ut  qui  susce- 
pil,  et  qaod  suscepit  una  esset  in  Triuitate  persona.  i 
(Lib.  be  bono  perseverantice,  n.  67.)  In  ea  ilaque, 
quae  inscribitur  ad  Petrum  &  epislola,  in  qua  specia- 
titer  calbollcos  fidei  sincerissimam  regulx  seriera 
ddegavit,  inter  caetera  sic  ait  :  c  Natus  enim  de 
Patre  Deus  Verbum,  nalus  est  dematre  Verbum  caro 
factum.  'Unus  igitur  atque  idem  Deus  Dei  Filius, 
natus  ante  saccula,  et  natus  in  saeculo,  et  ulraquc 
nativitas  unius  est  Fiiii  Dei.  Verum  etiam  de  eodem 
matris  utero  idem  Deus  bomo  exivit,  et  in  sepulcro 
idem  Deus  homo  faclus  jacuit,  et  ab  inferis  idcm 
Deus  homo  factus  die  tertio  resurrexit.  i  (Fulgenlius 
de  fide  ad  Petrum,   cap.  2,  num.  10,  11.)  Altende 


plivum  filium;  Augustinus  vero  Deum  unigenitom 
;«ppellat.  Idem  ibi  (cap.  9,  n.  5:2),  c  Patrem,  ait,  so- 
lum  essequi  dixit  :  Hic  est  Filius  meu$  dilectus,  in 
quo  mihi  complacui :  Filium  solum  esse  super  quem 
illa  vox  solius  Palrissonuit,  quando  in  Jordane  se- 
cundum  camem  baptizatus  est  unigenitus  Deus.  i 
Ecce  Augustinus  iilum  ,  qui  in  Jordane  secundum 
carnem  baplizatus  est ,  super  quem  patema  into- 
nuit  Tox,  et  Spiritus  sanctus  in  specie  columbae  des- 
cendit ,  unigenitum  Deum  confitelur.  Tu  affirmas 
Auguslinum  dixisse  adoptivum  filium  in  Jordaue 
baptizalum,  super  quera  paterna  Filius  insonuitvox. 
llinc  rursus  in  libello  fidei  suae,  ^  qui  inscribitur 
contra  omnes  hxreses  :  c  Pater  est ,  inquit,  cujus 


Dunc  quod  dicitur,  bi  aliqua  tibi  rationalis  crealui-ac  B  vox  baec  est  audiia  de  cGelis  ,  Hic  est  Filius  meus. 


portio  remansit.  Nonne  tu  dicis,  quod  Iionio  ille 
Cbribtus  Jesus,  susceptus  a  Verbo  Dei  non  sit  ab  ipsa 
virginalis  uteri  origine  Deus  el  conceplus  et  natus, 
et  ideonon  verus,  sed  adoptivus  credi  filiusate  perfi- 
dius  deleratur  [deliratur]  ?  Beatus  namque  Augustinus 
veridicus  asserit  pnedicator,  Ex  quo  esse  ccepit,  haud 
dubio  in  utero  virginis,  Filius  Dei  unicus  esse  cixpit, 
Esse  ccepit  quod  dicitur,  non  secundum  quod  Deus 
est  intelligi  dalur,  sed  per  id  quod  homo  fieri  tem- 
poraliter  voluit.  Et  ille  qui  esse  ccepit  homo,  qui 
semper  erat  Deus,  unicus  ab  Auguslino,  non  adopli- 
vns  Dei  Filius  pnedicatur.  Unicus  namque  vel  uni- 
genitus,  proprielatis  non  adoplionis  censeri  vocabu- 
lum  demonstratur.  Idem  in  eadem  praefata  epistola 


in  quo  bene  complacui^  ipsum  audite  :  Filius  est  qui 
ait :  Ego  a  Deo  exivi  et  a  Deo  veni  :  Paracletus  cst 
ipse,  de  quo  Filius  ait  :  Nisi  ego  abieroy  Paracletu$ 
non  veniet.  i  Quis  autem  iile  sit  Augustinus ,  qui 
super  adoplivum  dicat  paternam  intonasse  vocem, 
nescio  :  sed  et  illum  tecum  scire  Augustinum  dedi  • 
gnor.  Hunc  autem  Augustinum  recipil,  qui  per  cun- 
ctam  mundi  latitudinem  clarus  in  rebus  divinis  hale-' 
tur.  Idem  ipse  (Fulgent.  De  fid,  ad  Petrum,  cap.  47, 
n.  60) :  c  Deus  enim  Verbum  non  accepil  personani 
borainis  :persona  divinitatis  accepitteroporalem  sub- 
stanliam  carnis.  Uuus  est  ergo  Christus  Verbum 
caro  factum ,  qui  est  ex  patribus  secundum  carnem 
super  omnia  Deus  benedictus  in  sxcula.  i  Idem  ibi 


(oum.  IG),  c  Quibus,  inquit,  verbis  explicabitur  car-  G  (num.  61) :  c  Firmissime  tenes  et  nuUatenus  dubites 


nis  illius  excelleutia  singularis,  cujus  divina  est  ex 
ipsa  sui  conceptione  persona;  quia  sic  Verbum  caro 
faclum  est,  ut  una  persona  esset  cum  carne  sua,  uni- 
genitus  ac  sempilernus  Deus ,  ipsa  sux  carnis  con- 
ceptioiie  conceptus.  i  Et  paulo  post  (num.  17)  : 
c  Deus  unigenitus,  qui  dum  conciperetur,  verilulem 
carais  concepit  ex  Virgine  :  ista  causa  est,  qua  Deus 
faclus  est  filius  virginis  Marise,  et  Maria  virgo  maler 
facta  est   Uoigeniti  Dei.  i   Tu  dicis  filium   bominis, 

condas  de  prxdestinatione,  ut  facit  hic  et  Paulinus 
iioster,Tideadmonitionem  pnefixam  huic  libro,  tom. 
XPatrol.,  col.  993. 

^  Inea  quce  inscribitur  ad  Petrum  epistola.  Hxc  ut 
et  subsequentes  senienliue  non  sunt  Augustini,  sed 


non  carnem  Christi  sine  divinitate  conceplaiy  in 
utero  virginis,  priusquam  susciperetur  suae  carnis 
acceplione  concepta.  i  Nihil  fortius  sacratiusque  de 
Unigenili  incaniationis  mysterio  explicari  potesU 
Quia  Dominus  Christus  Jesus  ipse  sit  Deus  verus,  ita 
in  expositione  psalini  tertii  (num.  3)  idem  doctor 
egrcgius  delogavit :  c  Cloriam,  inquiens,  suam  Deum 
dicit  etiam  ille,  quem  sic  ille  suscepit  Dei  verbum, 
ut  simul  cum  illo  Deus  fieret.  i  In  Tractatu  videlicet 

Ktori,  quam  Ratramno  fidcs  esset  habenda.  Sed  ob 
oc  non  certamus.  Sufficii  nobis  Pauiinum  opinio- 
nem  communem  secutum  excusatione  dignum  ha- 

beri. 

J>  In  libelto  fidei  sucCy  qui  inscribitur  contra  omnes 


Fulgentii,  ut  accurale  notamns  iiiter  oarentheses.  ^  ha^reses.  Elenchum  totuni  evolvi  operuni  Aujustini 
-  '     h  de  fide  ad  Petrum    Ful-  ^  tam   Lovaniensis ,  quain  novissimip  PP.  Benediclino- 


Liber  enim  seu  epislola 

gcntio  ascribilur.  Verum  apud  vetcres  adeo  opi- 
nio  invaluit  essc  Augustini,  ut  inter  ejus  opera  pas- 
sim  recenseatur  et  in  mss.  ct  in  lypis  vulga:is  edi- 
tionibus:  unde  mirum  haud  sil  Paulinum  pro  opere 
Aogustini  iUam  habuisse.  Videnda  est  aulem  PP.  Bc- 
nedictiiiorum  admouilio  huic  operi  pi-a^posila  iii  ap- 
pendice,  tom.  VI  Oper.  Augusl.,  Palrologiai  aulem 
tom.  XL,.  Vide  quo(jue  Joannem  Molanuin  in  Pnefal. 
Oper.  Fulgefilii§6,  et  observaiionein  Bellarmini  de 
JScriptor.  Eccles.  in  Augustim.  tom.  111.  Cieterum 
quod  affertur  citari  librum  suV  Fijgenlii  iJomiiic  a 
Ratraiono,  sive  Bertramo  monaclio  Corbeiensi  in  lib. 
De  corp.  et  sang.  Domini,  non  niniis  urget,  cum  Ua- 
trunDus  aliquot  annis  posterior  sit  Paulino,  et  (lo- 
ruerit,  ut  habetTrithemius,  temporibusLolbarii  circa 
aii.  830.  Ideoque  si  auctorilate  veterum  tanlummodo 
resesset  dirimenda,  potius  Paulino  vctusliori  scri- 

Patrol.  XCIX. 


rum  Parisien.  c  lilionis,  nec  tamen  reperi  vel  in  ge- 
nuinis,  velin  suppositiliis  fa^tibus  sancli  hujus  Patris 
epistolam,  iractalum  aut  libnim  aiiquem  ,  qui  Ubel- 
lus  fidci  inscriberetur,  vel  conira  omnes  hwreses,  Sed 
neque  Possidius  in  indiculo  opcrum  Augiislini  hu- 
jusinoJi  operis  meminit.  Cujus  aulem  sit,  usquc 
luodo  me  lalet.  Sapil  Fulgeniium,  sed  haic  verba  in 
Fulgeutio  non  invenio.  Forte  sensum  proferre ,  non 
verba  voluit;  ct  quidem  al  a  non  absimilia  in  eo  re- 
peries;  ita  ul,  cum  praecedentia  et  subse(|ucntia  sinl- 
Fulgentii  in  lib.  De  fide  ad  Petruin,  probabiliter  liceat 
suspicari  ad  menlcm  Fulgentii,  seu  pulali  Augu- 
stini  scribcre  voluisse.  Vocat  aulem  LibeHum  fidei 
«tio?,  quia  revera  de  fide  mscribitur.  Et  quia  fidei 
capita,  qua^  exponit,  fere  oinnes  h:ereses  perceUunl, 
ccntra  omnes  harescs  inscriptum  ( pro  scriplum  . 
dici. 


469 


S.  PAULLM  AQUILEIENSIS  PATUL4RCHiE 


43* 


psalmi  vigcsimi  noni  habcs  ila  :    Scitole  quomam  A  Ghrislu»  Dcus  cl  homo.  Ac  pcr  hoc  Chrislus  est  Deus 


Domifm  ipse  e$t  Deus,  c  Quis  ncscit ,  inquil,  quo- 
Diam  Dominus  ipsc  est  Dcus?  Daminus  illc  non  vobis 
vilcscal.  Crucifixistis,  flagellaslis ,  sputis  illinislis, 
spiuis  coronaslis,  el  cielcra ,  cuslodes  atl  scpulcrum 
dcposuislis  :  ipsc  csl  Deus.  Sn7ole  quoniam  Dominus 
ipse  e$t  Deus.  >  Scd  ct  alibi  Davitici  carminis  odoia* 
hujusmodi  non  abniiilur  concrcpasse.  PloremuSy  ce- 
cinil,  coram  Domino,  qui  fecil  #ios,  quia  ipse  est  Do^ 
minu$  Deus  nosfer(V$al.\c\y,  C,  7).  £l  illud  :  Uene- 
diclus^  qui  venturn$  est  in  nomine  Domini ,  Deus  Da- 
minus  et  iUux.it  nobis  (Psal,  cxcvn,  26,  27).  In  libro 
aulcra  qiii  Enchiritiion  Grxco  nuncupalur  seu  inscri- 
bitur  slylo,  quia  Chrislus  Jesus  unicus  ct  verus  Dei 
Filius,  semperex  quo  cccpil  esse  fueri!,  hoc  modo 


anima  ralionalis  ct  caro.  i  Isle  dicit ,  Chrislus  esl 
Deus  anima  ralionalis  ct  caro  :  tu  viiuperas  aposio- 
lum  Paulum  habitare  Deum  dixis^e  iuChrislum,  ncn 
Chrislum  fuisse  Dcum  confcssum.  Idem  ipse  in  scr- 
mone  sepliuio,  cum  traclaretur  Evangelium  xtrr* 
Joanncm  ,  quia  Chrislus  uuicus ,  ct  non  adop  i\iis 
sit  Dei  fiiius,  c  Oporlebal,  ail,  ut  ilieltaptizaret,  qui 
csl  Filius  Dei  unicus,  el  non  adopialus.  Adoptall 
filii  minislri  sunt  unici.  Uuicus  habct  poteslalem  : 
aJoptati  mlnistcrium  (Id.,  tract,  7  in  Joan  ,  u.  4). 

CAPUT   XXIV. 
Docet  haresim  Felicisjam  perculsam  anathemate  Da" 
mnsi  papa*,  Affert  loca  quad.nn  Athunasii  aLerata 
ab  eodem  Feiice^  et  monet  quomodo  intelligenda. 

Bealus  igitur  Damasus  papa  in  ea  videlicet  cpi- 


inlcr  pluriraa  profossus  edocuit  (Cap.  36).  t  Nempe  B  ^^^^  ^  ^^^^  ^^  Paulinum  Aniiochenx  scdis  direxcrat 


ex  quo  cs^e  honio  cocpit,  non  aliud  coipit  esse  quam 
Dci  Filios,  el  hoc  unicus  et  propter  Verbum ,  quod 
illosusccpto  caro  faclumest,  utiquc  1G3  D<^us.  > 
Cum  vcro  dicit,  Et  hoc  unicus  et  utique  Deus  ,  tuuni 
profecto  sliiUtloquium  calholico  os  couleret  pugno, 
qiii  factum  Deum  homiiiem  nuncupalivum  Dcum  el 
adoplivum  Alium  non  desinis  ^  summarc.  Et  paulo 
|M>8t(Cap.  58)  :  «  Ilomo  auicm  natuscst  dc  Spirilu 
$ancto  cl  virgine  Maria,  utraque  subslanlia  ,  divina 
sciliceiet  Iiumana,  Filius  esi  unicusDei  Pairisomni- 
polentis.  >  Unicus  in  ulraque  substaniia,  non  adopti- 
vus,  secundum  Auguslinum.  Et  quoniam  non  justa 
tuam  vccordiani  altcrius  eguerit  pcr  haplisuium  na- 


episcopum,  ila  pncccdenlibus  su^ncctcns  sequenlia 
intonuit  diccns:  cAnathematizat  calhoiica  Ecclesia  et 
eos,  qui  duos  in  Salvatore  niios  conntenlur,  iJ  e£t« 
alium  ante  inrarnationem,  et  alium  post  assuinp.io- 
nem  camis  ex  virgine,  el  noii  euuidcin  Dei  Fiiium  el  an* 
te  et  postea  confitcntur.i  Iliijus  nimirum  anatheinalls 
rulmine  luum  percutilur  nihiiominus  caput,  qui  ve- 
rnm  Filium  ante  incamalionem,  adoptivum  vcro 
post  incainationem  pcrfiJa  confilcris  lingua.  Vems 
eniin  ct  a  oplivus  duo  sunt ,  non  unicus  Filius.  Vi' 
rum  cgregix  goncrositalis  prxcipiium ,  rccixqoe  fi- 
dci  cultorem  ,  Athanasium  vidclicct  Alcxandrinx  se- 
dls  antisii:em  pro  causa  fidei  prolixius  in  ea ,  quae 


tivilalis  exordio,  humanum  ait  genus  noii  posse  a  ^^  Kpacictum  cpiscopum  inscri.  iiur,  epislola,  luco- 
kge  pcccali  absolvi ,  c  nisi  pcr  iiiiuiu  mcdiaiorem  i- ^^.^^^  dispu:asse  slylo,  nosiri  iion  cons'at  ingciiioU 
Dei  el  hominuin,  qui  soliis  poluit  ita  nasci,  ut  ci  non     ^^i^^,,^,^  Cnjus  in  libello  qualicunque,  non  lameii 


opiis  cssct  rcnasci  (Ibid,  cap.  48).  Tu  assei*es  [Pro 
asseris]  diias  sustinuissc  tcmporaliler  gineralioncs, 
unam  cx  virgine,  in  haptismate  altcram  :  Augusti- 
nus  docuit  ei  non  opus  essc  per  hap:isma  rcnasci. 
Idem  alibi  (I.I.,  tract,  78  inJoan,^  n.  5) :  c  Sicut  enim 
unus  est  homo  aniiua  rationalis  et  caro,  sic  uiius  est 

•  Carminis  odola ,  forlc  pro  odula,  id  cst  parva 
0.-/^,  ifu.c  e^t  c.iii;io,  caiiiilfna,  a  Gneco  &>^q.  Scd, 
faloor,  iiialo  co.tveiiiuiil  odola  concrepassc.  iSi  mavis 
diipiici  II  odolla  schberc  q;iasi  respicorc  vohierit  ad 
spduncaui  illam  s;epe  iii  Scripaira  nicinoraiam,  io 
quam  se  reciucrc  Da\iJsupe  consiicverat ,  el  iii  ea 
laLitare;  ei  allegorice  dixcnl  coricrepare  odolla,  qua- 
tcnus 
luuca 
ut  plai 

Cange  io  Glossar.  Summare,  submonere,  adhorlari, 
e\  Gall.  iomnur,  Grardus  Machetus  cpiscopus  Cas- 
trensis  epist.  352:  «Monui  patrem  ipsius  summando 
et  reeomniendando,  nt  filium  suum  hortaretur  in- 
trarc  coltegium.i  Non  desiniserao  summare  cst  Pau- 
Lno  noii  dttsiuis  adhorturi » iHcnlcare,  ut  credatur,  et 
adeo  molcste  refricas  luo  s.ultiloquio.  ut  racrito  os 
tuum  piigiio  sit  contundcndum. 

c  AuM,  inquit,  per  adoptioncm  ncee  facta  sunt.  Lo- 
cus  hic  .\thanasii  dinicultale  non  vacat.  Elcnim 
versio  Petri  .N.tiinii  in  e.Ht.  Cohmien.  an.  iG8G,  pag. 
587,  lom.  I,  sic  iiabcl:  <lLvcatilem  ficiione  non  ugc- 
banlar,  aLsil,  qiUMnaluioJjiii  nonniilli  cxislimuve- 
M..t,  so  !  ul  vcr/,  cl  ptT  vcmni  SahMlorcm  honii- 
oem  loliui  huminis  sui.is  couciliaretur.  Nam  si  fio- 


snnnc  fidei  tu:e,  mcnlionem  inscrtiim  non  iiie  abnegc 
iiispcxissc:  ac  pcr  h^tc  ipsum  quod  ini!  i  bene  ab 
ill!)  cditum,  sed  non  164  ^^"^  ^  ^^-  rjusJem  viri 
capitulum  rccensiium  lcgisse  me  recolo,  his  sub- 
nccti  iion  ab  rc  syllabis  xstiniavi.  cNon,  inquit,  «  p;»f 
adoplioncm  hxc  facla  sunl,  a!  sit,  sicut  quidau  exis- 


tione  et  simulacro  tenus  Ycrbnm  in  corpore  fuit 
cuiuluni  islorum  opinioncm,  cl  si  quod  lictionc  agi- 
tur,  imaginariuni  csl,  sequilur  omnino  cl  apprebensu 
facile  est ,  hoininum  s.Iatcm  ct  rcsnriectioiiem  esse 
rcmopinariam  apparcntcmqup.i  Ijbi  ne  verbumqui- 
dem  iXaadoptione  liabet.  Coiitractior  est  versiQ,  quam 
afTcrt  Paulinus  noster :  insuper  adoptionis  voca  ;ulo 


joTtVt  eupidxsTat  ^oxii^si  xui  ti  vatTiifii*  yjod  onua^xvtf 
t£»v  ttv06&}}r&}v  ^syo^svi},  etc.  Qui  textus  ai  vcrbiiBi 
translatus  a  nobis  sic  efTertur  :  Non  adtptione  kofi 
faeta  sunl,  absit^  ut  quldam  t  contrario  suspicM  sual; 
sed  omnino  et  revera  homine  facto  Salvatore^  lotiut 
hominis  salus  facta  est,  Etenim  si  adoptione  erat  Ver^ 
bum  in  corporesecundum  illos{quod  vero  adoptiont  die* 
tum^  phantasia  est)  invenietur  apparentia  et  saius  et  resur^ 
fcctio  hominum  aicta,  Iluic  f  rme  verliaii  versionl 
m.ngis  acceJit  ea  Paulini,  quam  Nannii,  qui  peri- 
phrasi  utiltir  et  cjrcumlocutione.  Ast,  fateor,  mft 
scrupiihjs  angit,  qui  cx  conlcxlu  cxoritur.  Scio  ^iarp 
(quo  in  verbo  cai\io  dilllcult  tis  vcrlitur)  pro  su/og* 
tiotie  non  raro  accipi.  H.  Stqih.  in  Th.  L.  G.  toni.  iu. 


m  CONTRA  FEUCEM  URGELLITANLM  LlRRl  m.  ~  LIB.  m.  AC% 

timavcnmt ;  seJ  sicul  cst  Tcritas,  homine  faclo  Sal-  A  verbum  totum  suscipiens  quod  cst  bominis ,  homo 


Tatore«  totius  hominis  salus  facta  est.  Si  enim  adop- 
lione  erat  in  corpore  Vcrbum  sccundum  illos  (quod 
antem  adoptionc  dicitur  pbaiitasia  esl)  repulctur  et 
putalive  saliis.»  Et  lu  a^jecisli  de  luo:cElbic  quiJ 
mrlius  loqui  potuit,  cum  adoptionem  non  a  corpore, 
in  quo  crat  Vcrbum,  seJ  ab  ipso  verboevacuavit?  > 
Ego  autem  dico,  etsi  ille  quid  niclius,  quia  non  sem- 
pcr  per  adoplloncm,  scd  in  veritalc  bomine  facto 
Salvaiorc,  toiius  bominis  factam  pcrdocuit  salutcm. 
El  tu  quid  pejus  ac  scclestius,  quam  quod  vcrbum 
fion  in  proprio,  quod  ei  virginc  assumendum  essen- 
Ualilcr,  propriura  suumque  fecit  corpore,  sed  in 
aJoptivo  asscris  babitasse  ?  Nosse  vclim,  sed  non  a 


sit:  etassumptus  homo  tolum  accipiendo  quod  Dei 
est,  aliud  quam  Deusestesse  non  |»o:uit.i  Si  crgo 
Dcus  vcrbum  loluni  suscipicndo  quod  bominis  cst , 
houio  est:  ct  assumptns  bomo  totum  rxcipicndo 
quoJ  Dei  cst,  Dcus  cst  ubi,  qu:cso  le,  in  boc  sacra- 
raento  nuncupativi  Dci ,  vel  adoptivi  fdii  vocabulum 
jus  sibi  valebit  privilcgii  viudic  re? 

1G5  CAPUT  XXV. 

Doclrinam  Ctjrilli  Alexundrini  perpendU  tl  la  dat. 

Cyrillus  dcnilpc  rjiisdem  secHs  episcopus  in  epi- 

stola  aJ  Neslorium  mlss:i  inter  ciclcra  slc  'M\,(Epht, 

8,  vel  concil.  Ephes,  par.  i,  cap.  8)  :  «  Neque  ciiim 


...         I   j-  ..  j     .  ,  **2il"5  esl  homo  communis  di»  s:incla  virgme,  el  tunc 

le,  quid  est  quod  dicil,   non  per  adopltonem  hcec       ,  •  u  i  •.     •.  •         »f    ■  ... 

-    ,         .     .  I     .     I.  ..  Vr    j.  1  u  «^cni^Jm  mhabilavit  in  eo  Ver!  uiii;  sed  ju  insa  vii  va 

{acla  suttt^  et  exprobrat,  absil.  Tu  dicis  quod  secun-  B    .  ....  .       .  ^ 

'        .....       ,.  ...  .      .  ^  uteroqiie  virginah  se  cum  carne  corjunxit,  et  susli- 

dum  divinUatem  dictum  sit,  non  per  adopitonem  facta 

4unt,  Q:iid  attinet,  qu;eso  te,  ad  divinitalein    Verbi, 


h<vc  facla  sunt  ?  Non  di\il,  hoc  fuctnm  cst,  ui  de  Verbo 
dicluin  possct  videri.  Hwc  nainque  facla  sunt  plura- 
litcr  proiiuntiantur.  Ver^um  aulcnisingulare  esl  vo- 
cabulum.Curnoncaute  tempcraliusque  primum  pcr- 
pendis  quiJ  sil,  recliusque  •  vera  dixit  vcrbi  ?  Cur 
AOQ  secrctius  tecum  invocato  sancto  loqueris  SpiritiL, 
et  sicex  dono  graiije  ejus  in  puijlico,  quasi  soluto, 
aote  quidem  per  silenlium  ligato  velamine  lingux  sa- 
lubri,  coDccplum  cirerciis  diviiii  rorisinfubionc  sermo- 
neni?  An  nescis,  quia  o.nanc  vasculun,  quod  opcrta- 
rio  caret  vel  ligatura,  iin:uundu.Ti  procul  dubio  Do- 
mini  lege  docetur(A'/(m.  xix,  15)?  Non  igilur peradop- 
tioncin  h.xc  facla  sunt,  qunniam  ccssante  omni  ne-  C 
ctssitale  adoplionis  in  Dei  Filio,  per  sacramcntum  in- 
carnati  mediatoris  facla  sunt  infirina  noslra  foriia, 
facia  suni  tcrrcna  ccclestia,  carnalia  transieruntin  spi- 
ritalia.  Muliaenim  ab  eo  snperius  quodammodo  prx- 
missa  suiit,  quibus  su  jecil :  Ua^c  autcm  facta  sunt, 
Disputans  denique  qnalilcr  ad  se  vcr!)um  refercbal 
quiJquiJ  corpus  pioprium  verbi  bumanuin  in  vtri- 
i3te  assunipluin  p.iliebalur:  ()uali:cr  et  impassibilis 
pati,  et  iminorlaiis  niori,  et  inratigabilis  fatigari,et 
insepuitus  pitcil  in  corpore  siio  sepeliri ,  et  in  his  si- 
milia.  Et  iJco  subirifert :  iVc/i  per  udoplionem  ha*c 
facta  «ifttf ,  absit,  Licet  aliter  in  nostris  coJicibus  cx- 
araia  valeant  cootemplari.  IJem  ipse  in  Libello  fidei 
fux  (lj'.>.  ix),  in  quo  altcrnalis  vocibas  quasi  dialo- 


nuil  grnerationem  camalcm,  carni  sunc  nativitatcm 
suam  fiicicns  :  >  el  posl  pauca  :  c  Non  quia  iri  coi^ 
ruptione  ccci.ferat,  quod  absit;  sed  quia  ejns  sur- 
rexit  corpus  :  ita  Christum  unum  et  Dominum  con  • 
ntetnur,  non  lam^uam  hominem  cum  Verho  ailoran- 
tes  :  quia  non  csl  alienigenum  a  Verbo  coipus  sutim» 
cuin  quo  ipsi  eliam  assedet  Patri.  >  Tu  vero  cum  au- 
lumas  Cbristum  non  verum  Deum,  sed  suljectum 
Tcro  Deo,  duos  non  unum  Cbristuro  divisiLUiter  con- 
jeclare  viJeris.  Beatus  Cyrillus  icrtii  cuncilil  auclor 
non  hominem  et  Verbum  duos  Christos,  alteruni  su- 
Llimem,  allerum  subditum;  sed  Deum  et  honineni 
unum  cumdemque  confessus  est  Christum. 

C.\PUT  XXVI. 

Leonis  papo!  teslimoma, 

Leo  igitur  venerabilis  papa,  onhodoxarquc  fidel 
mirabilis  suffragator,  in  tomo  sane  pleno  sincerae 
fidei  veriiate,  qucm  ad  Haviantim  Constantinopoli- 
tanae  urbis  episcx)pum  ob  Eutycbiana*  pcrfKlix  destl» 
navit,  inter  cclcra  et  post  nuilta  quia  Cbristus  Jesuj 
in  vera  hominis  natura,  non  nuncupativiis,  scd  vcrus 
sit  Deus,  exsccutus  cst  ita  (Epist.  \0  ad  Uarian. 
cap.  3)  :  €  Inintcgra,  inquicns,  veri  hominis  per- 
fectaque  natura  verus  nalus  est  Deus,  loliis  in  suis» 
totus  in  noslris.  >  Licct  tu  illum  falso  in  quaiiam 
astipulasse  epistola  asscras,  adoptionem  in  capile, 
lioc  esl  in  Christo  prxcessisse.  Quod  quiilem  ita  non 
csse  perspicue  ex  ipia  verborum  connexione  ultro 


gicc  contra  iMereticos  disputans,  iuler  cxtera  et  post  ^  citroquc  eidero  subjecta  capilulo  videri  non  ambige- 

Inr.  Idem  ipse  in  quibusdam  synodalibus  lilteris  Pe» 
tri  Adem  exponens,  sic  ail  {Ejdst,  15  ad  Ephes,  sy^ 
nod.  ii)  :  €  Tu  es,  inquit,  Christus  Filius  Dei  vivl. 

CbristiJcsu  non  ruisf(e  pbantasticuro,  sei  reale  ci 
Terum.  Igitur  Hfri:  hic  non  proprie  adoptionem  iro- 
portat.  Caiterum,  cum  Felix  uoc  loco  Athanasii  abii- 
teretur,  ut  Paulinus  ostendii,  nou  male  procedit  ipse 
Paiilinus  lectioiiem  adoptionis  usurpanJo,  et  suis  te- 
lis  hostem  impetendo.  Insiiper  non  in  corpore  adop- 
lati,  sed  veri  (ilii  hxtc  facta  fjisse,  optime  infrrt  ex 
Atbauasio  in  capituli  progrcssu  Pauliniis.  Viderat 
tamcn  ipse  variantem  et  geminam  leccioiicm  Atha- 
iiasii«  cum  ait:  Licet  aliter  in  noslris  codicibiu  exa- 
rata  v.ileatit  contempfari. 

•  RectiusquCy  vera  dixit  verbi,  llic  aliquid  decsM 
TideUir.  Uuid  desit  auicoi  non  esi  faciU  ^nv^t^- 


Bulta  iia  subinfert:  clncarnaius  cst,inqiiit,  Unige- 
Jitttts  socrclo  illo  mysterio,  quod  ipse  novit.  Nostrum 
a^mqwt  esi  crcderc ,  ilHus  nossc.  Ac  sic  ipse  Deus 

coL  i474ei  UT5ail:  cSicStvif  de  rc  qux  natura 
lua  noa  est,  dicitur,  cum  ab  Appiano  (tcste  Budxo) 
accipilur  pro  vto9c<7ia  ;  nam  Oi'<r^«t  v^^vf ,  el  v?o9fTsty 
^us  est  cui  nuiios  natura  de1it  lineros,  seJ  qui  alie- 
Dos  in  suam  famJiam  adsciscitet  adoplat.»  Ki  ipse 
B!id:eus  in  ann.  L.  G.  col.  !2I0  OicrBM  tzolI^x  pro 
aioptare  babci.  Verura  textus  Athinasii  non  pro- 
dse  de  a  loptione  Fiiii  Dei  Cbristi  Jcs:i  loquitur,  sei 
dc  Teritate  corporis  ejus.  Et  pergit  probare  ex  vcr- 
bis  ipsius  Domini  iii  passioue  prolatis,  Quid  me  ciC" 
«fir..' et  ex  iis  quae  dL\il  post  resurrectioaein  cxbi- 
bendo  discipnlis  vulnera,  palpnte  et  vidcte,  qiix  prx- 
ctiiual  el  soqyyolur  Terl>a  aliata  a  Paulino,  coipiis 


163  S.  PAl LIM  AQllLKIENSIS  PA TRIARCILE  464 

lioc  est,  ait,  lu  qtii  vere  e^  Filiiis  lioiniuis,  itlem  vere  A<er  fecit.  Sed  figuraliter  de  electisejus  accipi  pot«sl. 


es  Filius  Dei  vivi.  Tu,  inquain,  venis  iii  Deilalc,  ve- 
rus  in  capne,  et  salva  geininae  proprietale  natursc, 
utrinque  iinus.  >  Idcni  in  liomilia,  quae  nuncupatur 
deDomini  natale  (serm.  3,  cap.  2)  :  c  Proinde,  ait, 
qui  in  forma  Dei  fecit  hominem,  in  forma  servi  factiis 
est  homo.  Sed  «trumque  Deus  de  potentia  suscipien- 
tis,  iitrumque  homo  de  humilitate  suscepti.  >  Et  quo- 
niara  non  sit  alter  habilator  et  alter  habitaculum, 
sicut  tu,  cum  ex.  propriis  loqucris,  asseris  menda- 
cium,  sanctumque  mentitus  es  Cyrillum  docuisse,  in 
eadem  homilia  ita  profatur,  dicens  (cap.  1)  :  «  Nec 
sic  crealura  in  societatem  sui  creatoris  assumpta  cst, 
ui  ille  habitator,  et  illa  esset  Iiabitaculum,  sed  ita  ut 
naturx  alteri  altera  misceretur.  Et  quamvis  alia  sit 


vel  propter  utrumque  sexum,  vel  cerlc  juxla  merifo- 
nim  diversilatem,  quatenus  alii  camis  ob  inBrmtlatis 
mollitiem  sexumquc  lenerioreni,  alli  vero  ossis  pr^ 
pter  foriitudinis  roborem  non  incooveDienter  nomliie 
valeat  nuncupari.  De  quibus  utique  Ecclesiae  voce 
per  Psalmistam  dicitur  :  Imperfectum  meum  vide- 
runt  oculi  tm,  et  in  libro  tuo  amne$  scribentur  {P$aL 
cxxxviii,  16).  Et  rursum,  benedixit  omnibus  timenii" 
bu8  se  Dominuty  pu$illig  cum  majoribui  {P$al.  cxiii» 
15).  Denique  idem  mirabilis  doctor  in  primo  Mon- 
lium  libronim  volamine  quia  Cbristus  Jesns  non  per 
adoptionem  collati  praerogatlTi,  sed  m  Teritate  Dei 
sit  Filius,  inter  cactera  fassus  est  ita  (Cap.  18,  n.  26) : 
c  Omnes,  inquH,  qui  in  fide  Deo  nasointar,  superat; 


quae  suscipilur,  alia  qux  suscipit;  in  tantam  tamen  B  quia  non  ut  caetcros  adoptio,  sed  natura  lllum  divi- 


unitatem   convenit  utriusquc  diversitas,   ut   unus 
idemque  sit  Filius.  > 

CAPUT  XXVIL 
Fuse  prosequitur  Gregorii  papoi  auctoritates, 

Mellifluoc  recordationis  bcatus  papa  Gregorius,  ore 
dnlcisonus,  eloquentide  venustate  praecipuus,  verbo- 
rum  frugalitale  clarissimus ,  sanctitatis  insigni  gra- 
tissimus,  fidei  puritate  pncfulgidus,  in  latissima 
uiimrum  famosae  iectionis  serie  licet  sparsim  Donii- 
imni,  tamen  Jesum  Christum  et  verum  Deum,  et 
\erum  eumdemque  Dei  Filium,  cassato  omni  ab  eo 
iiuncupationis  atque  adoptionis  pneconio,  voce  con- 


nitalis  exaltat.  >  En  yir  sanctus  fide  recta,  Deoque 
plenus,  hominem  namque  Christum  de  virgine  Deum 
hominemque  natum,  non  ut  caeteros  purosque  homi- 
nes  ob  indultae  adoptionis  donativum,  sed  per  natu- 
ram  illum  divinitatis  in  Dei  Filium  praemoiiet  exal- 
talum.  Tu  quidem  moliris  dividere  in  duas  unum 
Christum  personas,  ut  qui  natus  esl  ex  virgine,  sh 
adoptivus  :  et  qui  ex  Deo,  proprius  credatur  FiliDt 
Dci,  cum  et  ex  Deo  Patre,  et  ex  homine  matre  unos 
sit  Christus,  non  per  adoptionem,  sed  proprius  Dei 
Filius.  Videtur  tibi,  ut  tuae  testantur  litterae,  Timm 
istum  praecipuum  de  sola  ca,  quae  ex  Patre  esi,  ge- 
neratione,  hoc  in  loco  disputasse.  Interrogo  ergo  de 


fcssus  est  apostolica  {Moral.  lib.  iv,  c.  41,  n.  18; 
lib.  XXXV,  c.  14,  n.  24;  ct  in  Expo$.  psatm,  v,  n.  I).  ^  quil>w8  ca?leris  intimatur,  non  ut  cwteros  illum  adih- 
Sed  et  illius  tu  nisus  es  vomilu  vesaniae  tu.x  pulchri-     P'«o»  s»  "on  de  vero  homine  Christo  disseruil?  Cur  ad 

bomines  quasi  de  homine  comparatior.ls  formula  cui 
inspiciatur,  materiali  inslruxit  spcculo  dicens,  Nom 
illum  ut  c(Etero$  adoptio  ?  Non  polest  istiusmodi  coai- 
paralio,  iiisi  sil  ejusdem  generis,  cncteri^  cigus  esl 
ille  cui  comparalur,  usitatius  invehere.  Inconveniens 
quippe,  nuHusquc  capax  raliohis  ordo  se  palliat,  si 
cum  de  homine  actio  ventiiatur,  alterius  generis  isla 
similiiudo,  hoc  cst,  catera,  introducatur.  Verbi  gra- 
tia,  si  dicatur,  primus  homo  non  est  genitus  yel  na- 
tus,  sed  faclus  ex  limo  esl  terrse  :  cacten  autem  ho- 
mines  ex  utroque  sexu  et  genili  sunt  et  nati.  Noa 
enim  convenientius  saiubri  congruit  acquilati,  oec 
usitatae  locutionis  modus  concedit,  aurium  suaviter 


pulcb 
tudinis  foeJare  decorein,  referens  eum  Chrisiuin  et 
Ecclesiam  docuisse  unam  personam.  lloc  cnim  est 
verum,  quia  suum  est;  sed  non  secundum  tuum  pras 
lii)atum  est  scnsuin.  Tu  tamen  alibi  adjecisli  quod 
tuum  est,  et  unu$  homo  unave  carOy  Paulunque 
astruis  Cbristuiu  et  Ecclesiam  unum  homineni  pr«£- 
dicassc  (Epnes.  v,  ^52).  Ex  quo  videris  abrumpere 
Christum  addi  esseulialiter  persoiiam,  si  Christus  et 
Ecclesia  unus  est  homo,  uiiave  nimirum  caro.  Tole- 
rabilius  quippe  Cerendus  em,  si  significanlius  addi- 
disses,  et  qua$i  unus  liomo,  propler  unius  capitis 
niultorum  diversitateui  membrorum.  Non  crgo  est 
Christus  et  Ecclesia  unus  homo,  unave  juxta  te  caro, 


sed  quasi  unus  homo.  Tu  autem  ideo  fingens  fjteris  d  demulcendum  auditum  ita  euphoniae  inodulum  tem- 


et  unu$  hamo  unave  caro ,  ut  Christum  et  Ecclesian 
unum  te  hominem  Christum  perversis  allegationibus 
separares.  Aliud  nempe  est,  sedet  longe  aliler  intel- 
legi  datur  Christum  et  Ecdesiam,  juxta  Pauli  voceni, 
capul  et  corpus  typice  unam  esse  persona,  et  aliler 
Verbum  caro  factum ,  hoc  est  Deum  homine  facto, 
unam  esse  Christum  personam  cum  Deo,  ac  per  hoc 
Christum  esse  veracilcr  Deum.  Sed  et  illud,  quod  ex 
apostolica  doctrina  tuis  intexuisli  cominenlis,  quo- 
niam  166  ^nembra  $umu$  corpori$  ejus,  de  cwne 
e}u$y  et  ez  ossibus  ejus  {Ibid.  50),  non  ad  illud  cor- 
piis  illamve  cariiem,  ul  lu  satagis,  rcfc;  re  recte  pu- 
Mibilur.  Quod  assumpsit  Vorbum  caro  faclum  suuin 
/TOfrium  corpus  suamqne  prop»  iam  carncin  veraci- 


perare,  qnatenus  p«st  mentionem  hominis  factam 
iion  nati  sed  creali,  cu:*teri  equi  vcl  boves  nati  lid 
gcniti  inlroducanlur,  sed  homincs  cwteri,  Similiter 
ncc  post  angeli  mentionem  caHcri  homincs,  iiec  post 
hominis  caetcri  angcli  apte  possunl  ascrili,  sed  unum- 
quodque  subnecti  suo  gencri  rationalis  ordo  demoiH 
strat.  Sine  uutein  boc  additamento,  hoc  est  cceteri^  et 
post  mciitioncm  angeli  homines,  et  post  homines  an-  - 
geli  non  absurde  inscri  liticris  sacris,  sinc  [An  /#- 
gendum,  ct  trito,  vel,  non  sine  trilo?]  trito  eflari  per- 
milluntur  scrmone.  Cum  ergo  dicit ,  Nan  iiimm  irt 
ctvteros  udoptio,  subauditur,  non  illum  ut  caeteros  ho- 
niiiies  adoptio,  quia  el  Cbristus  hou:o ,  et  non  solita- 
rius  Christus  Iiomo,  sed  Deus  semper  CbristuftCt 


4C3 


CX)NTRA  FEUCEM  URGELLITANIJM  LIBRl    lU.-LlB.  m. 


m 


homo.   Idcirco  illum  .  non  sicul  creleros  homines  A  50,  n.  9),  liouiilia  luculenlo  aralri  iusulcalum  slylo 


atloplio,  sed  divinitatis  illum  nalura  in  Dei  Filium 
exaltavit  :  quia  nunquam  non  fuit  Dei  Filius,  qui 
sempitemus  permanet  unigenitoris  unigcnilus.  Nun- 
quam  fuit,  sicut  c^eteri  homincs,  punis  homo,  ul  ei 
e\  adoptionis  eroohimento  Filii  praerogativum  prx- 
staretup.  Sed  Dei  Verbum  caro  factum,  quod  eum 
non  ut  c^teros  homines  ex  dono  gratiu\  sed  salva 
proprietate  utriusqne  naturre,  esscntialiter  in  suam 
assumpsit  personam  :  per  quod  mirabile  sacramen- 
tum  et  aeternus  ex  Palre,  et  lemporalis  ex  malre, 
unus  idemque  esset  verus  Dei  hominisque  Filius. 
Hinc  illud  est ,  quod  in  libro  hujus  opens  oclavo  de- 
cimo  (Cap.  52,  n.  85)  idem  verissime  explicavit 
prxdicator.  Ait  enim  :  c  Aliud  est  enim  natos  homi- 


legenlis  oculus  non  defraudatur.  «  Pensatc,  referens, 
fratres,  post  incainationem  unigenili  Filii  qualis  sit 
hoJierua  solemnitas  de  advenlu  sancli  Spiritus.  In 
illa  quippe  Deus  in  se  creando  suscepit  homineni  :  iu 
ista  homines  lacli  sunl  per  adoptionem  Dei.  >  hieui 
ipse  (Lib.  ii,  hom.  !^l,  n.  4)  :  c  At  vero  niulli  tunc 
Jesu  dici  poteranl,  non  lamen  substanlialiter,  sed 
nuncupalive.  i  Habes  itaque,  quoniam  naturaliter 
factifs  esl  Deus  homo.  Ilahes  etenim,  quia  et  Jesus 
non  csl  nuncupative,  sed  esscnlialiler  Jesus  pracdi- 
candus.  Ctim  ergo  Deus  naturaliter  lactus  sit  homo, 
et  Jesus  essenlialiter  Jesus  est  credendus,  cur  tu  in 
tantum  dissipis,  ut  minus  altendas  in  quo  periclita- 
tur  lux  asserlionis  objectio,  quatenus  non  confunda- 


Res  gratiam  adoptionis  accipere,  aliud  unum  singula-  B  »'»s  naturaliter  Deo  faclo  homini,  el  esseiitialitcr  Jesu 


riier  per  divinitatis  potentiam  Deum  ex  ipso  con- 
ceptu  prodisse.  >  Et  post  pauca  :  <  Ipse  ante  saecula 
dc  paire  sine  matre  :  ipse  in  flne  sxculorum  de  ma- 
ire  siiic  patre.  Ipse  conditoris  templum  :  ipse  coudi- 
tor  tenipli.  >  Hinc  iterum  in  libro  vigcsimo  septimo 
(Cap.  1,  n.  3)  :  <  Redemptor  autem  noster  homo 
sioe  pcccato ,  Filius  sine  adoptione.  >  Ecce  quera 
bomiiiem  prxmisit  sine  peccato,  Filium  eum  confes- 
sus  est  sine  adoptione.  Item  alibi  de  quibusdam  (Lib. 
xxiii,  c.  2) :  <  Nam  quamvis  juxta  Domini  praH^epta  non 
vivanl,  Deum  tamen  Dominum  esse  recognoscunt, 
quia  in  veritate  camis  etiam  formam  deitatis  intelie- 
giiol  :  siail  per  Prophetam  dicilur  :  Scitote  quomam 
Dominug  ipse  esl  Deus,  >  Tu  quidem  coniccris  astrue- 


nuncupalivum  vei  adoptivum  insultans  inferrc  voca- 
bulum?  Vae,  va;  tibi !  nisi  per  bonam  confessionem  ad 
cognitionem  tui  veraciter  recurras  auctoris. 

CAPUT  XXVIH. 
Fulgentii  auetoritatem  exponit. 
Vir  vita;  venerabilis  Fulgentius,  eloquenliic  per- 
spicuo  radiante  fulgore  perfulgidus ,  in  libro  terlio 
(cap.  12),  qui  nuncupatiir  De  Sacramento  Dominica; 
passionis,  quia  Redemptor  noster  auctor  vit;c  ideo  a 
Pelro  aposlolo  perdocetur,  quoniam  Deus  verus  iii- 
cunctanter,  non  autem  nuncupativuscredendus  sit,  in- 
ter  ccelera  et  post  plurima,  ista  subinfert  :  <  Ex  quo 
igilur  Deus  \\Xx  auclor  nominem  susoepit  in  unitate 
persona*,  ex  eo  ille  homo  nomen  vita;  obtiiutit.  Sicut 


re,  qiiia  per  Joannera  et  Paulum  advocatus  noster  G  ^^  ^^  Q^o^  ^^  Filius  hominem  suscepit  iii  utero 


perdocetar,  idcirco  veras  Dei  non  dcbeat  Filius  prae- 
dicari.  Vir  autem  iste  egregius  doctor  unigenitum 
ilium  incunctanler  Dei  Fiiium  in  eodem  Moralium 
styli  libro  vigesimo  secundo  (Cap.  17)  voce  praeconia 
est  professus.  Ipso  videlicet  Joannis  Paulique  in  me- 
dium  deducto  testimonio  sic  ait  :  <  Unigenilo  enim 
Dei  Filio  pro  hoinine  ioterpellare  est  apud  coccter- 
nuni  Patrem  ipsum  se  hominem  demonstrare;  eique 
pro  humana  natura  rogasse  est  eamdem  naturam  in 
divinitatis  suae  celsitudinem  suscepisse.  >  Unigenitus 
quippe  dici  non,  nisi  verus  sit  Filius,  potest.  Aut  me 
ergo  cum  beato  Gregorio  fautoribus  tuis  accusa,  aut 
relicta  illorum  pravae  pollicitationis  perHdia  mecum 
pariler  bcato  Gregorio  crede.  In  expositione  libri 


virginali  ex  eo  simul  Deus  et  homo  unus  esse  coepit 
Dei  Filius  nominari,  angclo  dicente  ad  Mariain : 
Spiritui  sanctus  supcrvenict  in  tCj  et  virtus  Allissimi 
obumbrabit  tibi.  Ideoqne  quod  nascetur  ex  te  sanctum 
rocabiiur  Filius  Dei.  >  Et  illud,  «  Erit  magnuSj  et 
Filius  Aitissimi  vocabitur.  >  El  post  modicuni :  >  Non 
solum  Filium  Dei ,  secundum  id  quod  natus  est  de 
homine,  diclus  est  Chrislus  ;  verum  etiam  homo  il- 
le  Deus  dicitur  pro  eo,  quod  est  a  Deo  susceptus.  > 
De  his  ita  satis  intimasse  sufTiciat. 

Jam  nunc  in  bonai  sincerneque  fidei  confessione  , 
quia  Chrislus  Jesusunigenitus  DeiPatrisverus  Deus, 
verusque  homo;  unus  idem  proprius  Dei,  idem  ipsc 
propriusque   Filius    sit   hominis,  abolitis   prorsus 


Ezcchielis  homilia  octava  sic  est  effatus.  <  Volens,  D  cunctis  ab  eo,  nobis  tamen  concessis  nuncupationis 


inquit,  Paulus  nuncupativum  Dci  nomen  ab  essentiali 
4li.«H:ernere,  de  Redemptore  nostro  locutus  est  dicens  : 
Quorum  palreSt  et  ex  quibus  Christus  secundum  cnr- 
nem^  qui  est  super  omnia  Deus  benedictus  in  sTcnla.t 
Et  post  paululum  :  <  Non  hunc  Deiim  tantummodo, 
167  ^d  Deum  super  omnia  essc  monstravii.  > 
Mein  iii  homilia  decima  tertia  (Lib.  ii,  hom.  i,  n.  i) : 
<  Redcmplor,  ail,  nosler  non  solum  homo  ullra  ho- 
mines,  sed  homo  etiam  super  angelos  factus.  >  !n 
homiIi>s  namque  evangelicis  semper  et  ubique,  ubi- 
cuinque  se  ralio  contulil  fldei,  et  vcrum  Dei  Filium 
ununi  ruindemque  ex  utraque  ot  in  utraiiue  ronross»is 
061  iialura.  Qncmadmodum  in  dcciina  (Lib.  ii,  hom. 


seu   adoptionis  insignibus ,  tertii  libri  series  islius- 
modi  artius  concluso  persistet  titulo  flnali. 

PAVLIM  PRO  OPERE  EXANTLATO  AD   DEUM    CONFESSIO  ET 

GRATIARrM    ACTIO. 

Da  inihi,  obsccro,  Domine  Jesu  Christe,  veiiiam 
peccatori  dc  tua  misericordia  tota  mentis  prxsu- 
menti  devotione,  quia  neccssilate  compulsus  juxta 
vires  inlellegentia»  mea%  lc  ulique  largiente,  in  rcspon- 
sis  pro  causa  calholico;  fidei  dcsudasse  me  operosius 
rccognosco ;  sed  uUra  vires  eliam  velle  me  non  cx- 
cuso  conasse.  Mbil  tamcn  habui  quod  non  a  te  ac- 
c<  peiini,  nihil  pror«us  accrpi,  qnod  non  luum  sir. 
Turmi  osl,  Do!iiiue,  osine  quod  o^»limum  csv^  <i.v  vvVi, 


4^7  8.  PAULINi  AQUILEIENSIS  PATIUARCHi£  46S 

lua  benigDilaiis  suscepisse  mecoafileornianu.  X)mne  A  inculli  frugalitale  frustratus  non  dcliquisse  me  pe-> 


quod  bonum  et  oplimum  cst,  tu;im  procul  dubio 
esse  non  ignoralur  :  totumque  quod  pcrvcrsum  in- 
dignunique  inspicilur,  nieum  nihilominus  esse  non 
am  igelur.  Cur  nou  tuum  cst  omnc  quod  habere 
viJeor,  cum  cgo  ipso  non  sim  mcus,  meique  juris 
possessor?  Tuum  cnim  figmcntum  sum,  licct  inuti- 
lis  semilus,  quia  posl  caplivitatis  miscriam  magno 
me  prclio  redimisti  :  quoniam  dulccdinis  tuae  cle- 
mentia^  vi  validi  exigente  vigoris  prclium  pro  me 
tuum  sangiiinem  fundere  non  horruisli.  Pono  si  in 
hujus  negoliiqiialitateutilequid  a  quoqiiam  arbitrari 
suspicarlque  polest,  non  est  aitrihuta  mihi  ex  eo 
gl-oriandi  lacultas,  sed  tibiDominobonorumomnium 
largilori  graliarum  mo.Iis  omnihus  exhibendx  sunt 


nitus  non  excuso.  Ignosce  ergo  mihi  bonilas  inCniU, 
fons  piclalis  immcnsx  168«  abyssus  misericorJiae 
nuUo  termino  pra;Anilx,  Jesu  Ghriste  Domine  Deus* 
qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivis  et  regnas  Deus 
in  Trinilalc  perfecta  per  cuncta  et  ultra  et  inGnita 
sxciila  sxculorum.  Amcn 

FRAGMEKTUM 

EpUtolte  Paulini  patriarchcB  Aquiieteniis  ad  Caro^ 
lum  Magnum  de  libris^  quos  adversus  F^cem  «pt* 
copum  scripsit. 

IIxc  qiiippe  specialia  precum  mearum  libamma 

singulariter  pectoris  mei  purissima  incitanie  devo- 

tione  in  conspectu  orthodoxi  principis  terrxque  do- 

mini  prxlibare  fesiino  :  quatcnus  hoc  nostrum  liccl 


actionos.  Qua;  vcro  inutilia  ineptave   in  his  inspi-  B  "on  prctiosum,  quodciinque  tamcn  munusculum,ad 


ciuntur  iiiserta,  me;c  coiistat  stultitixabsque  dubio 
repulandum.  Nuque  enim  possunl  hiec  inculpanda 
ron  viileri,  si  tui  fucriut  cxaminis  subtilius  lance 
librata.  Scd  quicso,  ut  dessimules  iram  proptcr  poc- 
Diteniiam,  et  impeifecla  lircc  luo  parce  judicio 
ventilare.  cui  eliam  perfecta  non  valcnt  irroprehcn- 
srbilta  •  non  viileri.  In  eo  igitur  spei  fiducia  in  sinu 
inviolake  (idei  mcas  artius  tenaciusque  reposita  cu- 
stoJiluf,  qnia  uon  me  pcrlidix  pervicacia  recolo, 
ii  erratum  est,  al)errasse;  sed  ignorantix  forte  in- 
terveuieme  nubilo  in  artis  peritia,  sive  in  sermonis 


manus  rcverentissimi  viri,  et  in  diviiiis  rebus  perl- 
tissimi  et  prxclari,  Albini  scilicct  summx  religionis 
prxcipui  oiatoris  veslri,  mihi]iie  super  omnia  fla* 
ventium  favorum  dulcissimi  mella,  urguenlibus  ye- 
stris  citius  vencrandis  impcriis  deferatur.  Nescio 
plane,  si  possim  quandoquc  in  alio  hxc  congestt 
volumine,  inviolabili  charitati  illius  meis  viribus 
iirperlire.  Non  quod  his  ille  iiidigcat ;  scd  ut  cx  bis 
clarius  detur  intellegi  cujiis  dilcctionis  ct  amiciti» 
erga  eum  pleni  amoris  dulcedomeo  semper  io  pecto- 
re  quaniocius  suaviter  saporatadulccscat. 


Ycl  reprehensibilia  Icgendum,  vel  irreprchensibilia  videri,  ablato  non. 


»«  SANCTI  PAULINI  CARMINA. 


CARMEN  DE  RE6ULA  FIDEI. 


Te,  Pater  omnipotens,  mundiun  qni  luce  giH  C 

[bernas, 

£t  te ,  Nale  Dei ,  copli  qui  sidera  torqiics, 

Tequc,  saccr  Flamen,  rerum  moderator  ci  au- 

[ctor, 

iEtcrnum  trinumque  Deum  veueranter  et  unum 
5  GouHteor  labiis,  plcno  sed  pcctore  credo. 

1r  t '  crcvlo  Pati-em,  cum  quo  Dcus  unica  prolcs 

Regnat,  et  omnipo^eus  cum  quo  Dcus  unica 

[  prolcs. 

Noii  ires  ergo  Deos,  absil,  sed  sanclius  unum 

G01M4;  D  um  cre  lo,  labiis  non  cesso  fateri : 
tO  Qtii  scmper  stimmus  perfectus  semper  ct  altus, 

Soliis  et  ipse  poteos  triniis  persistil  et  unus. 

Personas  numero  dislin^uo  denique  irino, 

Naturam  duIIo  patior  diviJcre  pacto. 

In  dei;aie  quidem  simplex  essentia  constat ; 
15  In  Trini  ate  maiiet  sed  subsistentia  triplex.       D 

NoD  huuc  cssc  Patrt-m ,  sobolem  quam  credo 

[lonantcm , 

Sed  hoc  csse  Patrem ,  sommum  quod  germen 

[adoro. 


£t  non  qui  Genitor,  Genitusque  est ,   Spirltos 

[hic  est; 
Sed  hoc  quod  Gcnitor,  Geniiusque  e^^t,  Spiritos 

[hoc  est 

20  Yirgine  de  sacra,  sancto  dc  Flamiiie  na  um 
Crcdo  Dei  genitum  :  lingna  decanlo  fitieli , 
Tempore  sub  certo  tenipus  qui  condidit  omne, 
Luci  Ja  rorigeri  cocli  qui  lcmperat  astra  , 
Qui  poutum ,  tcrramque ,  polum ,  qui  masima 

[mundi 

25  Giimala  quatrifidi,  montes  collcsque  creavit; 
i£theris  atcpie  humi  cludil  qui  limina  pugno 
Articiilis  trinis  vaslis  cum  fiuibus  orbem 
Pnclibrat,  et  latum  palmo  melitur  Olympum : 
Sxcula  prxcedit,  fccit  qui  soecula  cuncta 

30  Hunc  Pater  omiiipotens  tiuctum  Jordanis  innnda 
Protinus  e\  alto  sanctus  cum  Spiritus  albx 
Gcelitus  in  specie  descendit  iiamque  columbey 
Baplisia  sibimet  magno  famulante  Joanne, 
Dilectum,  propriuroquc,  pium ,  dulcemque  To- 

[nanlero 

55  Esse  souro  Genitum  sanclo  diserevic  al>  ore. 


i«9 

Splefididaflorigeramaubcscuni  cingeret  alpem,  A 
Esscl  el  in  summa  secrcti  monlis  in  arce , 
Discipuns  cum  namqne  tribus  ramulisqueduobus 
Unicus  allithroni  coelorum  gloiia  Jesus 
40  Ut  solis  radius  facics  plus  pulchra  refulgct , 
Candor  ut  alba  nivis  vcslis  radialtat ,  ct   ccce 
Lntonuit  vox  aita  D.  i  dc  nubc  serena , 
Aera  pcr  vacuum,  tcncras  transfusa  per  auras, 
Talia  meilifluis  depromit  gaudia  dictis : 
45  Hic  meus  est,  inquit,  dilectus  Fiiius  unus  : 
Hunc  audite.  Datum  hoc  est  mirabile  signum, 
Quo  ]  Dens  ntque  hombChvislus  sit  verus  etallus. 
Filins  ille  Dei  sancla  de  virgine  nalus. 
Arguilur  hinc  :  forte  Pelrns  hac  voce  docelur 
50  Non  homincs  nnquare  Deo,  dominoque  clicntcs. 
Hicc  est  vera  fidcs,  frangit  qua;  colla  chciydri ;  B 
Hxcmundum  vincil,  pcccati  criminn  tollit; 
Hac  Petrus  in  clavi  cGelorum  limina  pandit 
Aurca  ruricoias  reserans  ad  rcgna  plialangcs 
55  Miitit,  et  his  nivese  depromit  gaudia  vitx. 
Agnicnlos  alho  leneros  cum  vellcre  nalos 
Lactea  per  centum  suspensos  ubera  matrum, 
Ad  campos ,  Jordanc,  tuos ,  cmciosquc  roselis, 
Gramineas  segeles  propter  myrtcta  virenles 
60  Lilia  mixta  rosis,  florcntia  pascua  frctus 

Carpcre  millc  monet  ruminanli  fauce  LiJentes. 
Illic  picta  rubent  croceo  de  flore  virccta ; 
CanJiluIo  rident  pulchre  de  germine  cincla, 
Frigore  quse  nunquam,  ratlionec  solis  arescunt ; 
65  Marcescunl  nunquam  geUdis  infecta  pruinis, 
Nec  pluviis  perfusa  quidem  madefacta  tabe-  ^ 

[scunt ; 
Sed  semper,  Paradise,  tuos  redolentia  fragrant 
Messis  aromaticoi  pcrmixio  chrismaie  odorcs. 
Virguitum  foliis  gemmaio  rol)ore  produnt , 
70  Quod  nunquam  foliis  viduatum  turpc  Tilescit, 
Punica  mixta  simul  foliis  sed  poma  rctcntat, 
Quce  semper  iiquidos  suiant  de  cortice  succos  : 
Transftmdunt  dulces  mandentis  more  sapores. 
Ad  Ibntem  saUenlis  aqnx  qui  viva  fluenta 
75  Influit,  el  rores  uno  dc  gurgilc  fusos 
Divisos  spar^it,  pariles  pcr  qualuor  amnes 
Albentes  perdjcit  oves,  hinc  pocul.i  cogit 
Sumcre,  qui  niinquam  spunianti  (auce  balantes 
Alt^^riiis  fonlis  sitientes  flununa  poscant. 
80  Percelli  pravi  fautorcs  dogaiaiis  onmcs 

Ccnseo  falsilo<|uos  gem:na'o  analhcmate  Pauli, 
Docloris  mundi,  Calatas  qiio  forte  rel>elles 
Terruit  :  aut  ctiam   croceo  succinctus  amiclu 
Angidus  al  ivagas  quisquis  jaculatus  in  auras 
85  Grandisono  rcfcrens  aliter  sermonc  profalur, 
Q  lam  Gabricl  Rogis  pne  lixit  nuulius  ali, 
Qiiam  docuit  Pelrus,  Pauli  quam  scribit  arundo, 
QualHor  et  proceres  parili  quam  voce  fatentur 
Hiijus  erit  bihicJ  ferieiidus  fulminis  iclu. 
90  Principium  caput  omne  mali,  nefas  omne  Ce- 

[rinthus 
Ultricibus  fomis  flammis  infertur  ohustus. 
UMtx  EbioD  boic  non  dispar  in  omni 


CARMEN  DE  REGULA  FiDEL  470 

Impietate  jacet,  sub  viilnere  poense. 
Arrius  in  foveam,  fodit  quam  perfldus  ipse, 
95  Corruit,  scterna  damnatus  nocte  tabcscit. 
Eunomius  laquco  scsc  suspcn^iit  in  alto, 
Per  niedium  crrpuil,  plcci  pclii  ima  profundi, 
Perfi  li;v  jaculo  propria  sc  porculit  ulna. 
Ncslorius  dcincns  Siygias  dcsccnditad  umbras, 
iOO  Canccris  ut  pcslis  Mace  lonia  dogmata  scrpcnt, 
Pro  quibus  anibusta  Macodonius  ardct  iu  olla. 
Eutyclies  infclix  cx  omni  partc  ncfandus 
Trita  venena  bihit,  sihimct  qux  miscuil  ipse. 
Pestifer  ille  manis,  loium  quem  possidet  crror, 
iOo  Sulphorcx  fumus  conflat  sine  finc  gchcnnx, 
HauJ  sccus  honisono  spurcoque  SaLcllius  ore 
Blaspbemus  ignivomi  Cocyii  gcmet  ustus  ab 

[unda. 
Hos  etenim  cunctosque  simul  qui  nominis  alti 
Obsistunt  sacris  conluso  pectore  jussis  : 
iiO  Qui  Rcgem  Sabaoih  faliaci  fauce  laccssunt, 
£t  Dominum  Christum  natum  de  virgiue  sacra, 
Fiamine  de  sauclo ,  regcmquc,  homincmque, 

[De«!uiquo 
Corde  negantpravo,  labiis  spumautibiis  acti, 
Impugnare  student,  casso  sudore  lalranlcs,    ' 
ii5  Dc  grcmio  avcHi  sancto,  dc  corporc  malris 
Ecclesioi  abscindi  cultro  deccrno  fldci, 
Quam  Petrus  Paulusque  doccnt,  quaui  concink 

[orbis, 
Quamque  satis  prisci  clare  cecincre  prophetae. 
Caiholicos  sanctosquc  viros  Patrcsque  Lealos 
i20  Trecentos  octoque  dcce:n,  cunctosquc  pereunis 
Judicis  o^quisonx  cultorcs  nempe  fiJci 
Amplector,  placidis  strictim  fcliciler  uinis. 
170  Nullus  ab  his  terror,  iiullus  mc  pcrfidus 

[ul  or 
Sanguivomo  abscindi  mncrone  secantc  vaIe!Jt : 
i25  Quorum  nulla  meo  polcrit  de  pcctore  famam 
Auferre  oblivio,  pacto({ue  abolerier  ullo. 
Non  jam  sub  tabulis  dura  de  rupe  rccisis 
Scalptlli  rimis  sulcatis  cuspide  sculpam, 
Necpngam  nigris  calamo  de  roriljus  hnusto; 
150  Sed  potius  scribam  cordis  sub  pixiJe  lento 
Instillante  poli  rutilo  dc  culnune  fonte 
Infiiso  siylo,  post  ine  monumcnia  relinqiio 
Vcnturis  dcscripla,  libens  non  parco  referre 
Carminc  succiisclo,  Lita  *scd  incntis  avena 
i53  Prxccpto  fundenie  duas  dulcedinis  nndas, 
Amplcc!ens  Domino  sancto  quas  protulit  ore. 
Primam  libo  Deo,  collegsc  reddo  sccundain 
Pectore  de  puro  chariiatis  victus  amore, 
In  jiibdo  vultiique  alacri  sub  menle  jocunda 
i40  Semper  ei  almisonas  sincero  fauiine  grates, 
Summe  tibi  Genitor,  rcferam  Deusalta  [»oLesla8 : 
Et  tibi  Natc  Dei,  lati  spcs  unica  mundi : 
Spiritus  ahne  tibi,  mctucndc,  tremenda  maje- 

[sus, 
Fons  charitatis,  amor  dulcis  supcr  omnia  mella, 
i45  Lux  et  origo  boni,  casti  spirator  amoris  : 

Qiii  quo  vadis  et  unde  TeDis  iie8r.irU^eX  ^i^v^ 


D 


Ali  S.  PAULINl  AQLILEIENSIS  PATRIARCILE  47ft 

Terranim  rcples,  el  ubi  vis  perpeie  spiras.         A  ioO  Sil  Patri,  Genitoque  Deo  sil  gloria  sumiDG^ 
Aiidilur  vox  ecce  tua,  clamore  silenli  Spirilui  per  cuncia  Deo  sit  saecula  sancto. 

Cordis  in  aure  sonat,  nuUo  quatienie  fragore. 


APOLOGIA  S.  PAULINI 

Te  vero,  mi  o  cliarissime  frater,  obsecro  devolio- 
nrs  affectu,  quicunque  hos  dignatus  fueris  vcrsiculos 
lectitare,  cum  aut  per  incuriam  brevem  pro  longa, 
aut  longam  pro  brevi,  aut  commiinem  pro  iiaturali, 
nut  naturalem  pro  communi  syllaba,  aut  pedem  pro 
pede.  aut  scliema  pro  schematc ,  aut  tropum  pro 
tropo ,  aut  indiscretas  membrorum  cxsuras  dcsi- 
diae  manu  resectas,  aut  inconsideratum  colie  defos- 
8um  punctum,  aut  comatum  inacquales  incisiones, 
•  aut  inconditos  euphonise  melos,  aut  si  quis  Iiu- 
juscemodi  reperiri  potest,  in  bis  inspexeris  exara- 
tum,  ^  et  videris  ob  id  (orte  meretriculam  indignari 
Carmentem,  ^  manumque  ad  ferulam  mittere  :  non 
te  ejusdem  modi  formido  perturbet;  sed  accingc 
sicut  vir  lumbos  tuos  et  ad  vices  meae  parvitatis  in 
faciem  ejus  viriliter  resiste.  Impavido  utique  vulpe- 
culae  illi  dicilo  ore,  quoniam  nihil  ego  pcndens  ilam- 
mantes  rapidosque  indignationum  cjus  furores,  tan- 
quam  in  lutum  redactam  superbiae  cjus  cervicem  cur- 
▼abo.  Et  ut  veritus  sum  dicere,  et  licet  pudebitme  re- 
ferrc,  non  tamen  celabo,  ^  quasi  lyciscx  multumquc 
post  carecta  latrantis  memoriam  illius  me  tangit 


PRO  CARMINE  SUO. 

animi  modos.  Tu  autem  in  sluilio  veritaiis  impulsiis, 
cxstincto  nihilominus  usqiie  ad  cineres  [A/.,  cimifi] 
omni  pcnitns  invidix  foinitc,  supple  nimirum  ea  qux 
desunt,  calamo  charitatis;  superflna  quidcm  dulcc- 
dinis  reseca  falce,  lortuosa  namque  dilectionis  re* 
ctius  scquarc  normula  stude.  Cave  prastcrea  ne  forte 
ihixim  pcr  incuriam  extensa'  linca ,  violento  directo 
obdtictu  a  suo  rectitudinis  statu  incurvari  deform:ila 
formula  coinpellantur.  Considerarc  summoperc  slu- 
de ,  ^  ne  quando  cum  sarmcntis  pampincas  etiam 
amputasse  te  gemmulas  poenitearis.  Noii  tibi,  obse- 
cro,  vilescant  ^  vernales  folliculi,  ncc  dum  cnim- 
pentes  in  flores,  ^  qui  clusas  celant  botryonuni  gem- 
matas  suo  in  tempore  producendas  uvas.  Sed  neque 
triticeas  summilates  spicanim  indigne  feras ,  qust 
annatos  acutis,  quibus  pungant  Icnto  conamiue  cal- 
inos,  fluctiiare  vidcntur  aristis.  Mcmento  ciijus  sua- 
vitatis  sapor  celatur  in  spica,  cujusve  edulia  dulre- 
diiiis  grana  flava  reservantur  in  theca.  Non  eniiD 
haic  ad  humanas  cdentiumtrajiciuntur  fauces,  nist  el 
>>  uva  prius  calcibus,veldentibus,  et  spicae  ^  autplau- 
slri  stricalx  rota,  aul  flagcllis  conteraiitur  percassae. 


NOTiE  IN  CARMEN  DE  REGULA  FIDEI. 


PRifiFATIUNCULA. 

Amant,  qui  praecepta  facultatis  alicujus  tradere  in 
ftuimo  liabent,  ut  memoriae  facilius  commendentur  et 
retineantur,  versibus  ipsa  quandoque  proponere. 
Sic  leses  ipsas  quandoque  cantatas  apud  Agathyrsos 
ne  omivioni  mandarentur,  docet  Anstoteles,  Probl. 
sect.  19,  num.  28.  Oblectatio  enim,  quam  parit  C 
metri  harmonia  et  concinnitas  carminis,  allicit  suavi 
quadam  violentia  addiscere  qux  tradita  sunt.  Fcrmc 
nulla  facultas  est,  cujus  summa  saltem  pra^cepla 
versibns  aliquis  non  eiomarit.  Hinc  Alcuinus  probe 
noscens  quam  utilc  cunctis,  praecipue  tamen  nt- 
dioribus  in  rebus  fldei,  futurum  esset,  si  quis  regu- 
lam  fldei  diligenter  versibus  comprehenderet,  et  in 
vulgus  emitteret :  iterum  ac  sxpe  egerat  apud  Caro- 
Inm  rcgem,  ut  ex  doctioribus  aucui  provinciam  hanc 
demandaret.Cumautem  vidit  sibi  communicari  a  Ca- 
rolo  juxta  desiderium  ipsius  Paulini  (utpatet  cx  frag- 
mento  supraallato)nedum  trcs  libros  contra  Felicem, 
scd  insuper  expetitam*  fidei  regulam  metri  Icgibiis 
digestam,  kaud  diu  continerc  se  potuit,quin  gratula- 
retiir  ipsi  Paulino,  scribens  epistolam,  quae  in  orilinc 
oilitanim  est  81,  in  qua  inter  crctera  sic  habcl : 
«  Quam  plurimis  vero  profuturum,  ct  pemecessa- 
rium  fecistis  opus  in  catholicae  fidei  taxatione,  qiiod 
diu  optavi,  et  Domino  Yegi  suasi,  ut  symbolum  ca-  D 
tholica;  fldei  planissimis  sensibus,  ct  scrmonibus 
Iiiculcntissimis  in  unam  congregaretur  charttilam,  ct 
per  singiilas  cpiscopalium  regiminum  parochias 
oiniiibus  daretur  presbyteris  legenda,  memoria^que 
•  oiMinendanda,  quatenus  licct  lingua  diversa  loque- 
I  .^«^:r,  una  tamen  fides  ubiqiie  resonaret.  i  lliec 
ANsiinus.  Nos  aiitem  in  banc  Regulam  fldei  nonmilla 
ai  itnadvertimus  et  notamus. 

V.  16.  Non  hunc  esse  Patrem^  etc.   Pcr  dcinoii- 

s!?;iiionem  hunc^  ct  hoc  versus  sequcntis,  indicare 

rr\i  i^aulionsdistincUonem  personarum  in  Triuitaie, 

ri  jt.rune  unitatem,  A'on  /ittnc  esxc,  ail,  Patrem  so- 


bolem^  id  est  Filium;  scilicet,  Patrem  dod  esse 
lium,  nec  Filium  Patrem ;  setl  hoc  es$e  Patrcm  quod 
Germen^  171  >d  ^^^  Filium;  sdlicet»  Patrem  non 
csse  Filium,  nec  Filium  Patrem;  sed  hoe  esse  Pa^ 
trem  quod  Germen,  id  est  neinpe  cjusdero  esse  na- 
ttirt-e  Patrem  ac  Filinm  :  qtiod  clarius  patet  ex  duo- 
biis  scqucutibus  versibus  de  Spiritu  sancto  : 

Et  Don  qui  Genilor,  Genitusque  est  Si>iriius  hie  est ; 
Sed  lioc,  quod  GpDitor,  Genitusque  esl  Spiriius  boc  est. 

Quid  siinile  habet  lib.  i  contra  Fclicem  cap.  13,  et 
in  SacrosyllalK)  J  8.  Yidcsis  ibi  aduotala.  Qiiibus 
consona  sunt  quai  addo  ex  Aiigustino,  tract.  xlt  in 
Joan.  n.  5  :  c  Arius  dicit,  aliud  cst  Patcr,  aliud  est 
Filiiis.  Recte  diceret,  si  dicc^rct  alius ,  non  aliud.  i 
Ita  ab  opposito  PauIinus,hocest,  ait,  Pater,  quod  Fi- 
lius :  non  hic  est  Pater  qui  Filius. 

V.  26.  uElheris  atquehttmi  cludil  qtti  lim:na  pugno. 
cx  ilio  Isaix  xl,  v.  it2  ;  Quis  mensus  estpugillo  aquas^ 
et  ca*los  palmo  ponderavit  ?  Quis  appendit  tribns  di' 
gitis  molem  terra*^  et  libravit  in  pondere  montes^  tt 
colles  in  statera  ?  Cludit  aulcm  dixit  pro  claudit ;  quod 
archaismum  sapit,  quanquain  ab  optimis  scriptoribus 
sit  usurpalum.  Columella,  lib.  xii,  cap.  Ai  :  t  Deinde 
sparsisrcsiibiisarborcmcluduiit.  *  PIiiiius,lib.  xxxiii, 
cnp.  1  :  c  Quasdam  (gemmas)...  auro  chisit.  i  Et 
paulo  inferius  :  c  Alii  sub  gcmniis  veneiia  cludunt.  > 
Juvenalis,  lib.  iii,  v.  2G,  sal.  vii  : 

Aui  clucJe,  cl  posilos  tinca  perluode  libcllos. 

Martialis,  lib.  xi,  v.  702,  cpig.  xcii : 

Sed  mors  vocis  ilcr  propcravit  cluderc  bbndi. 

Aliiqtie  pnssiin.  Pautinus,  ut  hic  pro.  c/ati</t7  ^iu/tl 
reposiiit,  ita  et  inlra  in  Apologia  pro  suo  cArmine  di- 
cii  clusns  uvas  pro  clausas. 

V.  30.  Sptettdida  flotigeram  nubes  cum  cingerct 
ulpctn.  E.\  Mallh.  xvii,  1  cl  seqq.,  ubi  de  Transfigu- 
ratione  Domini  histoiia.  Quamvis  autcm  pmprix 
Alpes  sinl,  qiia^  Ilniiatn  luttniunt,  ut  ait  Pelrarca  : 


475 


CARMEN  DE  UEGLLA  FIDEI.  —  NOT.€ 


4-4 


ii  hei  paese, 
Ch*  Apennin  parle,  e  *1  mar  circonda  e  V  Alpe ; 


aUamen  pro  quovis  edilo  montc  qiiandoqiie  usurpan- 
tur.  Serrius  ad  illud  Yirgil.  Georg.  lib.  iii,  v.  474  : 
Tunc  9cial  fierias  alpe$,  etc. ,  ait :  c  Gallorum  lingua 
alii  monles  Alve$  vocantur.  >  Praesertim  Pyrenxi 
montes  alpes  aicuntur  Venantio  Fortunato ,  lib.  vi , 
poem.  II,  T.  89  : 

Per  hieroes  validas  ni? ibus  alpcmqnc  Pyrenem. 

▼ide  lib.  eod.  poem.  vii,  v.  210,  et  lib.  x,  pocm.  xxii, 
V.  15.  Non  male  igitur  montem  Thabor  in  quo  pcr- 
aclum  est,  ut  creditur,  sublime  transQgurationis  mi- 
raculura,  alpem  vocavit  Paulinus ,  et  quidem  porige- 
Tttm;  nam  ait  Adrichomius  in  Tribu  Zabulon,  n.  95  : 
c  Est  coeli  temperie  saluberrimus  :  vineis,  olivis 
variisque  arbustis  et  fructiferis  arboribus  totus  undi- 

?[ue  consilus  :  rore  perpetuo  uvidus  :  arbonim 
rondibus,  versicoloribusque  herbis  sempcr  viridis, 
alque  snavi  omnigenum  florum  odore  fragrantissiinus. 
Ut  paucis  dicam,  totus  hic  mons  pascendis  oculis  rc- 
ficiendisque  animis  dicatus  est :  idcoque  eum  Ghristus 
Doroinns  merito  delegit  tum  oraiioni,  tiim  transfigu- 
rationi  suae.  > 

V.  49.  Forte  Petru»  hac  voce  docetur  Non  homi 
m  cequare  Deo,  elc.  Gornelius  a  Lapide  iii  cap.  xvii 
Matth.,  T.  4  :  c  Petms  dulcedine  hujus  visionis  ebrius, 
uteam  cootinuaret,  quasi  rationis  impos  diccbat  in- 
congraa,  mente  aberrabat  et  quasi  delirabat.  Idqiie 
primo,  quia...  Mosen  et  Eliam  sequabat  Ghristo.  > 
Qnod  pluries  in  Jobi  libro  reprobatur ,  et  prxsertim 
«.  ixn,  ▼.  2  :  NutHfuid  Deo  pote$t  comparari  homo, 
eiiam  cumperfectw  fuerit  $cienti(e  ? 

V,  51.  CoUa  chelydri.  Speciem  serpentis  pro  ge- 
iK^re  posuit,  intelligens  diabolum ,  qui  serpentis  el 
an^is  nomine  in  Scripturis  et  Patribus  appellatur. 
Ciielydri  autem  proprie  sunt  testudines  aquaticx. 
n.  Steph.  io  Thes.  tom.  iV,  col.  464  B  :  c  xiXxj^po: 
i<lcm  est  ac  si  diceres  Xtkvs  fwdfio;  ,  aquatica  testu- 
<io,  testudo  in  aquis  degens.  >  Nicander  in  Theriacis,  G 
V.  4i1  et  seqq. ,  pro  serpente  accipit,  quem  hpmvw 
Lppellat,  eo  quod  gaanooque  in  cavitate  quercuum 
degat.  De  boc  Ylrgilios  Georg.  lib.  11,  v.  214  : 

Et  tophos  scaber  etoigris  exesa  ch^  lydris 
Creu. 

El  lib.  III,  V.  414  : 

Disce  et  odoratum  stabulte  accendere  cedrum 
Galbaaeoque  agiiare  graTei  Didore  cheJjrdros. 

qnein  in  iocum  Servius  :  cGhelydri  dicti  sunt  quasi 
Cbersydri ,  quia  in  aquis  et  terris  morantur;  nam 

Scp^  dicimus  terram,  u3<up  aquam.  >  Sed  non  eos- 
imesse  chersydros  et  chelydros  testes  sunt  Nican- 
dcr,qui  de  cbersydris  agit  v.  559  et  seqq.,  inferius 
iuicm  de  chelydris,  tanquam  omnino  ab  inviccm  di- 
siinclis  :  et  Lucanus,  qui  lib.  ix  Pharsal.,  v.  712, 
Patentissime  ipsos  distinguit,  cum  ait : 

Naiasei  aroblguae  colerel  qui  syriidos  arv& 
Cher^jdros,  iracUque  via  ruiaanle  Cheiydri. 

^  seroente  id  est  diabolo  vide  not.  ad  Hym.  5,v.  SG. 

V.  5i.  Ha^c  mundum  vincit.  I  Joan.  v,  4  :  Hac  est 
^ctoria^  qua:  vincit  mundum  fides  nostra. 

V.  8i.  Geminato  anathemate  Pauli,  Paulus  ad  Gal. 

3.  i,  V.  8  et  9  :  Licet  nos,  aut  angelus  de  coelo  evan- 
zet  rotis  prffterquam  quod  evangelizavimus  vobiSy 
mthema  $it,  Sicut  prcediximus,  et  nunc  ilerum  dico : 
Si  (juis  vobis  evangelizaverit  prceter  id  quod  accepislis, 
ttnathemasit,  En  geminatum  anatliema  Pauli.  Similis 
est  Paulini  sententia  :  c   Si  vel  angelus  alitcr  do- 
ceat,  quam  quod  Gabriel  prxdixerit,  Petrus  Paulus- 
qae  docuerit,  quatuor  evangelisUe  parili  vocc  fassi 
joerint,  feriendus  est  fulmine  geminati  hujus  anatlic- 
matis.  I 

Y.  87.  Pauli  quam  $cribit  arundo,  Slyloquondam 
incisos  ch^racteres  in  ccratis  tabcUis  patet  ex  Luca 
f«  C5 ,  de  Zaccharia  :  Et  postulans  pugillarem  scri- 
v$ii.  PuqAlarem^  Gnecc  est  irivocvxt^iov,  quod  sit  la- 


A  bclla  cerata,  in  qua  olim  scribcbant  stylo  quandoquo 
ferrco,  qirod  graphium,  cx  Gneco  ypaftXov,  dicebalur, 
ut  gnipbiarium  iheca,  in  qua ,  ne  pungeret  fercii- 
tem,  condebatur,  Martiali  leste,  Apophor.  cpig.  21, 
quandoque  osseo,  ut  nos  docct  unicus  qui  superest 
ex  Atta  versus  : 


Veriamus  voroerem  in  ccram,  mucroneque  aremns 
Osseo... 

Qui  scribendi  modus  sxculis  ctiam  posterioribus  fuit 
in  usu,  ut  patet  cx  martyrio  sancti  Gassiani,  dc  quo 
Prudentius  in  Peristeph.,  jr.  2136  : 

Inde  alii  slimulos,  et  acumina  ferrea  vibrant, 
Qiia  parte  aralis  sulcis  scribiiar. 

Quia  pucris,  quos  enidiebat,  traditus  confodiendus, 
quod  ferreis  slylis  perfecenint.  Ncque  tamen  Paulum 
calamo  sive  arundinc  scripsisse  inficias  jerim ,  cnm 
et  hoc  genus  scribendi  fuerit  notum  antiquis,  ut  Ii- 
quet  ex  Psal.  xliv  ,  2  :  Lingua  mea  calamus  scribw 
velociter  scribentis,  Joannes,  Pauli  coaivus ,  in  2  et  5 
8  epist.  atramcnti  etcalami  meininit.  Sedet  ipse  Pau- 
lus  II  Cor.  III,  5,  id  siibindicat,  cum  in(|uit :  Epistola 
estis  Christi ,  ministrata  a  nobis,  et  scripta  non  atra- 
mentOf  sed  Spiritu  Dei  vivi,  Atrameuto  autem  non 
nisi  qui  calamo  vel  aruudine  scribcbant,  utebantur, 
nondum  avium  pennis  iuvectis,  quibus  a  veteri  scri- 
bendi  instrumento  uomen  remansit,  liodiequc  vas 
atramcnti  calamarium  audit.  Igitur  non  improprie 
dicere  poluit  Paulinus  de  Paulo  scribenle  :  c  Pauli 
quam  scrilnt  arundo.  > 

V.  89.  Hujus  erit  bibici  feriendus  fulminis  ictn. 
Quid  bibici?an  violenti  ex  ftneco  j3ia,  vis,  violentia? 
Nam  apud  Du  Gangc  Bibix  Papix  idem  est  ac  pugna. 
An  biblici  legendum,  quod  cx  Bibliis,  nempe  ex  Scri- 
ptura,  scilicct  Epistola  Pauli  ad  Galatas  anatliematis 
sentcntiam  dcsuinpserit  ?  Vcl  potius  rcponendum 
bifidi ,  quia  bis  a  Paulo  anathema  in  perlinaccs  intor- 
quelur,  ut  Paulinus  supra  dixerat,  geminato  anathe- 
mate  Pauli.  Lcctor  expcndat  et  scligat. 

V.  90.  Principiumj  caput  omne  mali  nefas  omne 
Cerinthus.  Quare  Cerinthusprincipium  et  caput  mali, 
cum  is  non  primus  inter  hxresiarchas,  scd  octavus 
recenseatur  ab  Iren?eo  lib.  i,  cap.  25,  ab  Epiphanio 
lib.  I,  hxresi  8,  a  Philastrio  De  bsercL  n.  8?  Quia 
semina  doctrinae  Felician»  latebant  in  dogmate  Ge- 
rinthiano.  Tertullianus  lib.  De  PraBscriptionib.  cap. 
48  dc  Gerinlh.  :  c  Christum  ex  semine  Joseph  na- 
tuna  proponit,  homincm  illum  tantummodo  sine  di- 
vinitate  contendens.  >  Additquelrenxus  I.  c.  docuisse 
distinctum  Christiim  a  Jesu  :  c  Christum  enim  descen- 
disse  post  baptismum  in  cum  figura  columbse  ,  ct 
tunc  annuntiasse  incogiiilum  Patrem,  ct  virtutcs 
pcrfecisse ;  in  fine  autem  avolasse  iterum  Christum 
de  Jesu,  et  Jesum  passum  esse  et  resurrexissc  :  Chri- 
stum  aiitem  inipassibilem  persevcrasse,  cxislentciii 
spiritalem.  >  Vides  quomodo  pneludcret  impiuin 
Cerinthi  dos^ma  doctrinse  Felicis  Christum  dividentis, 
ut  ostendit  Pauiinus  non  uno  loco,  prsesertim  a  cap.  9 
D  lib.  I  contra  ipsum,  ut  merito  caput  et  priiicipium 
omne  mali  ab  ipso  Paulino  vocetur  Gerinthus ,  et  a 
Cyrillo  Jerosolymitano  Calh.  Mysiag.  vi ,  Lerna  ma- 
/ort/m,  Aipyn  quidem  xaxuv,  juxta  provcrLium. 

V.  91.  Ultricibus  fomis  fiammis  infertur  obustus. 
An  legendum  foveis^  ct  intelligendum  liarathrum 
geliennu},  ct  inferni  ?  an  potius  positum  est  fomis 
pro  fomeSf  id  cst  csca  et  pabulum  flanimarum  ullri- 
cium?  Fomes  enim  proprie  est  (juxlibct  materia  fo- 
vcre  ignem  idonea.  Virgilius  i  i^Liieid.,  v.  178  : 

Ac  primum  iilici  scintiilam  excudit  Acliaies, 
Stiscep't(]ue  ignem  toliis,  atque  arida  circum 
Nulrimeiita  dedit,  rapuitqtie  in  romite  flamroam. 

172  ^^1>>  Servius  :  <  Fomites  sunt,  inquit,  assulap 
cx  arhoribus  dum  caeduntur  excussx.  >  At  Opilius 
apud  Feslum,  c  adustasjam  vitcs  vocari  existimat 
fomites.  >  Notat  Salmisius  in  Solin.  pag.  181  a  fun- 
gis  nomen  derivarc;  cquia  fungi  pro  lomitibus  in  usu 
craT^t,  et  escas  vocabaiil.   Unde  apud  recentiorcs 


47S 


S.  PAULINl  PATRLVRG:1.£  AQLTLEIENSIS 


r« 


f 

Graecos  iDCiiico.s  'cmu  Ijoc  cst,  escaeproprieappellan-  A     V.  100.  Cancem  ut  pesU$  Macedonica  doqmala  <er« 


tiir  fungi  arborihns  innascenles,  quod  fomitum  usum 
prxbercni.  >  CerinlliMS  crgo  tanquam  ignis  gchcnnoe 
fomcs  inforlur  ullrici  >us  fl  imrois.  > 

V.  92.  Infelix  Ebion  huic  non  di%mr  in  omni.  Ph»- 
laslrius  :  «  Ehioii  discipMhis  (^erinlhi,  in  muUis  ei 
siinililor  errans  Salviiiorc  n  noUr  im  homincm  de 
Jo><»i)h  nalim  canialilcr  exislimaliaf,  nihihjtic  iii  eo 
<livinilalis  r.iisse  tlice  kU.  »  Saiicfis  llieionynris  in 
C  »lalog.  scripl.  ccclcsiast.  (Ic  sanrto  Joanne  evangel. 
<  Novisiiiiuis  oniiiiuin  scripsit  Evangdiiim  rogains 
ah  .\sic  (•piscopis  adviirsus  Corinthum  aiio<que  h:e- 
rcticos,  el  mixime  luac  E  )ioniiarum  dogm.i  consur- 

feas,  q  ;i  ass'^ni  il  Chrisl  im  ante  Mariam  non  fiis-e; 
Inde  et  comp<ils  is  osi  divina  n  ejus  nalivitalem  edi- 
•cere.  »  E'*g')  Ceri  iiho  noa  disparein  Ehionem  csse 


vcnt.  De  similitudine  canceris  vi  le  dicta  ad  lib.  i 
conira  Feiic,  c.  ii,  litL  ^  (col.  597).  De  Macedooio 
ibid.,  c:ip.  2i,  litt.  •  (col.  377).  Qiiam  scite  an- 
lcni  dixeril  pestem  Mnce  lonici  erroris  serpere,  col- 
ligcex  So/.omeiio  lih.  vii,  cap.  2:  i  Nonnuliiepiscopi, 
ait,  ejis  s?ctv  (Mutedoniaria»)  invaseriint  ecclesias, 
q  iih:is  su')  Valentt^  f.ierant  exchisi,  atqiic  ap?id  An- 
llochiain  Caria^  coiign^jXMli  decreverunl  Filiiim  iiun 
o:xov<7rov,  lioc  esi  consM*  stantialem  ,  Sfd  OUOCOV7C0V, 
id  esl  s  ibstaulia  consi  p.ileai  Patri.  siciii  anli*a  voca- 
ranl,  esse  n  incupandum.  >  Sic  neduni  in  Sptrituin 
sanctuin  ,  cujiisdiviiiitatin  iiega')anl,cratqiie  coiuin 
princeps  error,  injirii;  seil  ct  iii  Filiuiii  qnoqtie 
blisphemi ,  cujus  consuhstantialilaicm  cum  Patre 
negahant,  simililudiuem  substantijc  Patris  tauluni- 
opliine  dic;t  Pauliniis.  ~  mo  lo  inducentes. 

V.  91.  Arins  in  fovenm  fodit  quam  perfidus  ip$e  V.    101.  Pro  quibu$  nmbftstn  Macedoniu»  ardet  in 

eorrnit.  Qiam  foveam  folit  Arius  in  quam  et  cor-  o/fd,  i  iestin  infcino.  Origc  les  hom.S  iiiPsal.  xxxvii 
ruil?  Neiipe  Scripliri  ipsa  convictis  ac  damnatis,  |>  pro  olla  sive  cacabo  inlfihgil  viic  faliinc  pnnitioiies: 
qua  n  corrumpe!)utet  mMlilihat.  Andi  (ihrysostomuni  f  Si  hinc,  ait,  adhi:c  carn(;s  rueriiuus,  nutlemnr  in 
ser.  conlra  h.eretic:  «  SlUim  ciim  accersitir  (Aritis)      illos  caca!)Os,  qui  succciidenf.ir  ligois,  vel  foeno,  vel 


a  Scripliris  diceii  li  faeil  inilinm...  nam  qiid  dicit? 
D^aiin  13,  i.iq iit,  in  Evangelio  dicil  :  Dcscendi  de 
coe'o  non  nt  faciam  votnnt  i!em  meam,  sed  volnntatem 
ejus  q'ti  mi^ilm^i,  Patris.  Vi  les,  iisquit.  qiod  esl  mi- 
nislcr  Pilris?  Vi  les  q  lomo  lo  ei  snhilitns  sil?...  0 
Ari,  qii  I  o  t'(!es?  dic  et  scqMcnlia...  Quamvis  av<em 
Ifi  taccis,  cgo  cliinaho  ciim  Evangclio  :  lla'ceslau- 
lem  voliiuas  Palris  iit  cre  laiit  in  eiiin,  qiiem  ille  mi- 
sit.  >  II;ec  Chrysoslom  is,  lapsMin  evincens  Arium 
iii  fove.jni,  q  lam  paraver.U  ScriptMranim.  Ceterum 
Sediili  is  vi  let;ir  Paiiliuo  arK(Mi  I  suppeditasse,  cum 
ail  Car.  Pas(;h.  lib.  i  ante  niiem  : 

Ariiisiii  Hlit,  (|iilru'v:)  pcaM.i  r  TlMm 
Fle<'tt»re  tn^iis  iier,  iov»*.im  (l<'l:ip^iis  iii  .ilTim 
0»rrii  l,  •  l  loin  nieiSdS  |.eiil  iin.1  pro'iin  li: 
Ja  II  vaciiiH  Hensii,  jiioce  (|tiaiii  te  M|»nrA  (Mpn«e 
Vfvcenhiis  fusis  vaciiiistpiu  |Iih  v<  nire  r»  iii.iusit 

V.  90.  Eunomius  laquso  sese  $u$pendit  in  alto.  San- 
ctiis  IsiJoras  Pel  isiota  lii.  i,  cpist.  2i0,  iiitcr  Arii 
ct  Eunomii  h;cresim  hoc  discri  iicn  adnot.ivit.  c  qiiod 
ille  Dei  Filium  fact.tium  qaiddam  cssc  impudenter 
assererc  ausus  cst  :  hic  aalem  scrviim  cssc  impie 
allirtiiavit.  »  N.im  aiitem  laqueo  silii  mortem  coisci- 
vcrit,  duhiiim  nain  (pii  dc  luorte  ejis  scripsmint, 
Sozomcnus  li!)  vii,  cap.  17-,  Nicephoms  Callisius 
li!).  XII,  cap  19:  Ntcelas  Chon'ata  Thc:».  ortho  I.  (I- 
dei  Ui).  V,  cap.  55,  nihll  aliud  haheiU,  quaiii  illum 
ab  exsilio  re  liicem  luortMum  ,  sepiiUurain  in  p:)tria 
sorlitum  essc.  A.ldit  CallistMS  li!).  xiii,  cap.  1  :  c  Pa- 
nia  o!)liiicl,  E  itropii  pi\cpo.>ili  opeia  scripla  Euio- 
niii  oiiinia  p  iblice  crem.ila.  Ca  !aver  auleiii  ejus  se- 
pulcro  e.vlractiiiii  Dacois  Thya!iam  prf)jecUiin  inis- 
siiinque  csse.  »  Si  laqiieo  vitim  finisset,  r.oU.M*  P 
Thoinas  Bozus  in  li;).  De  sigais  ccclcs.  si^.  9(1,  (piod 
cslpe  obitn  hieresinrch  irum  injlorio  ct  infclici  y  non 
omisiss  t.  11  nc  palo  alK;gorice  lociluiu  Panliniim, 
quod  ipse  insiiiual  v.  93,  ii  .i  de  eodcm  ait :  Perfidiiv 
faculo  propria  $e  percu  it  ulna. 

V.  9J.  Scitor  us,  elc.  De  hoc  et  Ario  fiisius  in 
<1isserUUlo.:c  do;jin  ilica de  h:ercsi  Feliciaiia.  Inle;im 
Ikcc  ha  case\  Lvagrio  li ).  i,cap.  7  <  Circilcr  e\lre- 
mas  cra^  The!)ai  lis,  de  uno  loca  in  alinm  demi^rans, 
atqiic  ad  tcrram  coilis.is ,  fi.iem  viven  ii  digniim  aii- 
leacta  vita  cst  conseculns ,  ipso  (uc  viLe  e\ilii  aller 
Ariiis  deciiralMr;  iii  qno  pcrspicMeelucct,  cl  OMasi 
pro  cerlo  d;g  loscilur,  qu.cmerces  sil  impi;e  in  Chri- 
6t  ini  blisi^hemia;  proposita.  IUtM'(iMe  eniin  rt  Ariiis 
etNesloriasi  >  enm  siind.ler  jecit  lasphcmiam,  aller 
appeliando  crcaturain,  aller  ho  niiiein  csse  c\isli- 
liiando.  >  El  in  11  \v.  capiiis  :  c  fpsc  ef|uid' ni  accepi 
a  scriptore  qiiodam  mo  Iiini,  (|mo  dt^cessil  e  vita,  ta- 
lcmtuis.s^;  :  nimirum  (gis  lingiam  vermihus  exesam 
esse,  sicque  eum  ex  hujus  vitc  miseriis  ad  graviora 
6upplicia  justo  Dei  judicio  innigenda,  eaqiic  scmpi- 
t*  ma  migrasse.  i 


stipnla,  id  cstopcniuis  iioslris,  qua'  SMpi^rposumiiins 
fiindamento  Christi.  >  Sanct='S  Encheriiis  Foriniil. 
spiritual.  cap.  8,  c  esl  in  Scriptura,  ait,  olla  triha 
lationis  oxcoctio.  »  S>ncius  Grrgorius  M^^gnus  dia 
log.  li!).  IV,  cap  50,  rcferens  visioneindanin.UiThcO' 
dorici  a  (jmo  ia  n  sei*vo  Dei  reiatam ,  sic  loqueiilein 
ind:icit  :  c  Theo  loiiciis  mortaus  est  :  naiii  hesterio 
die  hora  nona  int  t  Joanneiii  papam  et  Syniiitachiim 
patricium  disciiictus  atque  disealccatus  ^  el  vi-elis 
mani  us,  in  banc  viciiiaiu  Vulcani  ollain  jacialus 
cst.  > 

V.  iO^.  Enttiches  infelix^  elc.  Errorom  primariiiiu 
EMtvchetis  e\  ejus  ore  haSes  apud  Nicephomni  Cal 
listMin  lih.  XIV,  c:ip.  i7,  et  Tiieodoret.  (tialog.  SPo 
limorph.  Seiaudi  Denietrium  inctropolit.  Cy^icenimi 
dc  h;eresi  Jaco!)ilar.  scri!*cnlem  :  c  EMtyches  ante 
r  quidem  unionem,  id  est  Christi  incaniatiuiieni  duas 
naturas,  qu:e  (inione  coiveriiit,  dicc  at,  nimirnm 
deitatem  et  bumaniuitem ;  post  antem  iinioiiein  natu- 
ras  am  as  in  nnani  coinmixtas  essc  t!oce'*at;  ac  si 
qiiis  vinuin  ciim  aipia  m  scucrit,  ut  iniic  inixlio  quc- 
(lam  ac  c  nfnsio  immutatioque  anr  aruin  iiatMraruni 
etFccta  sil.  >  liinc  forle  bile.idi  nsus  est  similitudine 
Paulinuscjisexplicans  errore  I',  uii''c  scqiiitnr. 

V.  195.  Trita  venena  bihil,  intellige  iiiala  C.ijiis 
J.  C.  De  ver!'.  signif.  i5(i,  <  eo  noiiiine  Ai  onine 
continetnr,  quo.l  a  ihibitMni  nattirani  ej  is,  cui  adhi 
bitum  est,  mutat.  >  Qme  verl^i  opJmc  coiivcniant 
Eutychian;c  doctriua^,  imMitilaiUis  iiaturani  Christi 
Filii  Dei.  Triia  aiitem  dixit,  vel  (|uia  pliirihiis  conci- 
liis  c  JiUrila  et  proscripta  h.rc  dogniala  fncrant  (vidc 
Baroninm  ab  an.  iiO  ad  45i,  ct  toin.  V  Concilior.}, 
ii;i(\{\c  totus  mundus  dnmnaveratj  iit  scri.it  Lco  pa|ia 
epi>l.  70,  vel  trila,  (juia  Eiilyches  Iritos  errores  ve- 
ttM'um  h:ereticoruiii  jaiii  plurics  damnatos  iii  mediiim 
rcvocihal.  Hinc  ThcodorelMs  H  eret.  Eahnlar.  li'».  i? 
in  fiiie,  miscrum  EiuvcheUMnappellal,  (piodijini*  c  jira 
olini  exjiruerat,  V.il  iitiiii  liaMvsim  rursns  fecit  re- 
puIlMlare.  »  Tritaaiiiem  dicimus,  (|u;c  vnlgo  et  in  ore 
oniniu  11  su:U. 

Y.  104.  /Vs/i/Vr  ille   Monis^  totum  quem   possidei 
error.  Miucs  seu  M;inich  viis  iion  n  fnrore  et  bnrbtrie 
nomcn  dncit,  jivU)  T  tMm  Boslreiisem  iiiit.  lih.  i  coii 
tra  Manicli.,  q  lamvis  Gncce  hoc  sonet;  nain  noinen 
Persicum  esl,  qiio  I  ipse  si  i  iniidit,  iit  servileu  coo- 
(tilionem,  iu  (ina  n  t.:s  crat,   c<  laret.  Id  ai^tein  ila 
evc::ii,  ((Mia  ail  vitluam  ctij  tsdani  Thcrchiulhi,  •  isr/- 
p:ili  Scytiani  aiictoris  li  Moruui  Manicheac  ( oolrifle 
cuin  coiif  igisset ,  non  soliini  ah  ea  exct*ptus  est,  sed 
poslea  sim  il  ct  p^^c  ini;e  h:crcs  et  li'.ronim  constilu- 
tns  csl,  CMm  ^uU^a  Cnrbicns  vocnretiir.  Mane$  auicii 
liiigna  Persica  homiliam  significat  :  (pio  t  sihi  noniCQ 
ideo  iuiposnit  ut  honus  disputator  apud  Persas  vide* 
reiur  et  hahcretur.    c  Sed  divina   adminislretione 
factum  est,  ait  sanclus  Cynliut  Husrosolyin^  ealliee. 


D 


477 


CARMEN  DE  REGULA  FlDEl.  —  NOTiS 


471 


f,  ut  noleos  ex  eo  seipsum  argueret,  nt  in  Perside  A     V.  108.  Hos  etenim,  ctc.  No(a  Iiic  illos  haereticos 


«e  ipsum  honorare  exisliaians,  ;«pud  Grxcos  insanije 
iRHiiine  sese  appellaret.  >  QiKTiiam  ejus  deliria  re- 
censet  Socrates  Hislor.  Eceles.  lib.  i,  cap.  17.  Int^r 
caetera,  c  Christum  esse  nalu.n  non  vuli;  illum  spec- 
Inmi  fuisse  dixil  :  legem  cl  propheias  ab?ogat,  se 
ips'im  nniictipat  ParacIeUim.  >  O'^*'^'^^  ^f^^^  atitrm 
etpoprie  dixeril  Pauliinis  (lc  co  :  Totum  quem  possi' 
iet  error,  aceipe  a  sancto  Leone  sor.  5  iJe  jejun.  x 
niens.  «  Cum  in  cuiiclis  pcrvcrsitatibus  multiformem 
tp:.eal  ((iiaholiis)  pri  cipatnm ,  arcem  tamen  sibi  in 
lianicb  i-onun  struxit  insania ,  ct  btissimam  in  eis 
aiilaiQ,  in  qua  se  exsnUantius  jact.irct,  inveuit,  ubi 
Bou  unius  pravitatis  speciem,  scil  oinnium  simiil  er- 
mnim  impietatumqtie  mixturam  generaliter  posside- 
reL  Quod  enim  in  Paganis  prophanum,  (|uod  in  Ju- 
d:eis  cariialibus  c;ccum,  q.iod  iii  secrctis  ina^icje 
artis  iliicitum ,  qiio  I  d^niqiie  iu  oninibus  ha;resihus 
sacnlegiim  at(fne  blisphcmnm  cst ,   hoc  in   istos, 


nominatim  prrcslringi  a  Paulino  ,  qui  ex  professo 
inale  .senserunt  de  incarnationis  mysterio  et  divini- 
tate  Christi,  ul  singillatim  corum  errores  conside- 
ranli  paleliil.  Qiiod  iion  sinc  ningna  ratione  fecit , 
cum  eo  (einpore  modis  oninihns  oppngnandum  sihi 
essc  intelligeret  linpinm  dogina  Fel.cis,  incarn:itio- 
nis  sacramciitum  ct  diviiiiiuii^uiChristi  Jesu  blaspho- 
niaiitis,  dividcntisque  Dominum  no^trum  in  Filiuin 
Dci  propriiini  et  in  adoptivum  :  noii  tamen  servato 
teni|>ons  ordinc,  quippe  ((o^>maia  impiignabat ,  non 
chronicon  texelat,  neque  teuipora  ordinattm  digere* 
bat. 

V.  119.  Catholicos  sanctosque  viros,  etr.  Id  est  Pa- 
tres  318  qui  synodo  Nic:enai  iuterruernnl ,  qiiorum 
fidei  decreta  iniia  aiiiini  dtniissione  et  obedientia 
ainplccli  se  piollletiir. 

V.  1*27.  Fson  jam  sub  tnbutis  ^  etc.  Alludit  ad  ea 
qiiai  in  Scriplura  suiil,  Piovcrb.  vi,  3,  insuperli  Cur. 

quasi  in  sentinam  quam  iain  cum  oninium  sordiiim  £  iii,  3. 

concreiione  conflaxit.  >  Et  iufVa  :  «  Hos  ilaque  ho-  V.  137.  Primam  tibo  Deo,  collegce  reddo  secumlam. 

A  fiiie  iransitum  facit  ad  charitatem,  cujiis  gcuiina 
prreccpta  sub  (luarum  un!!arum  nllegoria  rccenset , 
quaruui  unain  Dco,  alteram  rcJdil  coltegw^  id  estpro- 


miiies,  dilectissimi ,  per  oninia  exrcrabiles  atque 
pestiferos...  ab  amicilia  veslra  penitus  alulicatc.  > 
Lfo  p?%tiferos  appelhit  Mauich:vos,  ut  et  Paulinus 
pe*t»^rum  h'c  appellivit  eonim  patren  M:metem. 

173  ^-  *^^'">-  SuphureiC  \umum  conflat  sine  fine 
^hennar,  Coufl.ire  de  Ii(|uef.:ctione  metallorum  s:cpc 
d citur.  Sietonins  in  Augusio  c.  52  :  c  Argeiileas 
stat  las  olim  si  i  positas  conflavit  oinncs.  >  El  cap. 
71:  «  Alexandri.i  c:pta....  niox  vasa  aurea  assi- 
doissimi  usiis  conflavit  omnia.  »  Sed  et  pro  flare  in 
aliiiuam  rein  accipitur.  Plinius  lib.  \x\v,  cap.  11: 
«  Piiiliscus  (pinxit)  ofliiinani  pictoris  i|i:nem  con- 
0'nle  piiero.  »  Qtio  sen^u  nlitur  hic  Paulinus  ,  dum 
co:.(Liie  fiimnm  gehenn;e  Manetem  asserit :  repone 
igi  iir  fumum  pro  ftimus  et  sutphure(v  pro  sutphorece. 

V.  10(i.  lluud  sec  s  horrisono  spurcoque  Sabetlius 
or«,  etc.  <  Salelliiis,  aitCissiiiiiis  l)e  Incar.  Domiai 
lih.  1,  cap.  %  dum  in  Patre  ac  Filio,  et  Spiritii  san-  p 
cto^listant  aiu  nullam  esse  conteuilit,  sncraiu  et  iner-  ^ 
fjbilem  Trinilatem,  quantiim  in  ipso  fnit,  t  laspheina 
CDiifiisione  permiscuit.  >  E  r;gione  oppositus  Ario 
vel  ip.<i;im  iialuram  seuaranti,  ut  scite  (fixit  Amphilo- 
cbiiis  lcoiiii  episcopus  in  epist.  ad  Seleucum,  Joa- 
cliiiio  Zechuero  interprete  v.  i06  : 

Nan  qQ'*  illi*  r('r<ion:ir'iiii  mi<<rr|  hvpostases  : 
Hic  rurtiiK  iinpi'*  (l.rimii  sulistauiiuii. 

Sanctas  Fnlientiiis De  fide  Incarnat.  Filii  Dci  ad 
Scarilam:  f  Solius  iinigeiiiti  Dei,  inquit,  propria  cst 
Ulraque  uativiias,  una  sciiicet  ex  veritate  n  lurx  di- 
tine.  al:ei*a  vero  ex  graiia  humanit:itis  assumpt;c.  > 
Cnni  Piuin  Sa'  ell  us  iiou  iiisi  un:im  personam  in  di- 
viiiisadmittcrct,  imarnatioiteni,  iialivi  alem,insuper 
ei  passionetit  et  mortem  toti  Triniiati  trihiiebat.  iliiic 
i*atripiuiani^  i.ic  i  h.erelici,  quoJ  cl  Patrem  ex  Sa- 
Ulliti  p-jss"m  esse  soiiiniarciit. 
V.  107,  Cocyii  gemet  nstus  ab  Mnrf7.0p'ime  gemet : 


ximo.  Quamvis  eiiim  c  collegurum  npp(  liationc  hl 
contineaiitur,  qui  sunt  cjiis('cin  potcs.atis,  >  ul  ait 
Vulpianus  De  verb.  signif.  175,  cl  hinc  ofliciuni  mu- 
nusvearguat  ad  quod  e\ercencium  plnrcs  eliguntur: 
attamen  quandoipie  pro  qiiolibet  socio  accipitur,  et 
collegium  pro  societate  e:iam  naturali,  sniniliir.  Hiiic 
Plinius  histor.  lib.  \,  cap.  17  :  i  Auxiliatiir  (nortiii-) 
accipiter  collegio  quodam  natur.e  ,  holli.inque  paiti- 
tur.  >  Collegium  autem  suinmam  aninniruni  cohseiw 
sionem  expctii,  (|ualem  ferme  conuubium  ipsuni  rc- 
quirit.  Ilinc  Apuleius  lib.  ii,  As.  aur  :  <  lloc  cst  tam 
stabile   religiosumquo  collegiiiui ,    til  pro   coniiubio 

f^ossis  haberc.  >  Et  Cl.    Rutilius  Numatianus  lib.  i 
tiner.,  v.  17,  de  Curia  RomanorMm  ait : 

Oiiale  per  a  ihorios  miuiddii  vertici^  axes 
Cniiiiiitiiu  II  siiiniiii  creUiiuiis  esbo  DeK 

Vel  ui  Barthius  in  .\nimad.  et  lib.  xxii  Adversar. 
cap.  17,  legit  summis  Diis;  addilque  :  c  Notandum 
coniiu!  ium  dici  coiijunctionem  arctissimam,  conci- 
liuni,  aut  c^IIegium  velut  indissoinbile.  > 

V.  140.  Qui  quo  vadis  et  undevenis  nesciris,  etc.  Ex 
Joan.  111,  8 :  Spiritns  ubi  vutt  spirat ,  et  vocem  ejus 
andis;  sed  nescis  unde  veniat  ant  quo  vndaty  e:c. :  qt:i 
locusqiiamvisdj  spiritu,  i.l  est  wnto  comiuodius  in- 
teHi^atiir,  a  quo  similitudinem  ad  Spiritu  r  sancium 
traxit  Chrisius,  utvolunt  miiiti  apud  Cornclium,  Sa,. 
Menochium:  attamendeSpiritu  sanclononnuUi  totuin 
capiunl,  qiios  iiiicr  cst  Gregoriiis,  Moral.  lib.  xxvii, 
cnp.  15  :  c  Voccm  siipcrvcnientis  spiritus,  qu:e  se  in 
aurcscordis  insinuat,  nec  ipsa  mcns,  qu:e  per  hanc 
iliiis  raia  fueril,  investigat.  Pensare  enim  non  valet, 
invisibilis  virlus  quilius  sild  mealilus  influat,  qiiihus 
ad  se  uiodis  venial,  qnibus  rccedat.  Undeet  I  eiieper 


n.Hi  sotoxvw,  quo  i  est  fleo,  gemo.  lamcnlor ,  Cocylus  D  J^annein  (licitur  :  Spiritus  ubi  vutt  spirat ,  ctc.    V(>- 
-  -  -^  ntem  ;.ppon»t       cem  enim  Spiritus  audire  est  per  viin  couipunctioins 


'<':u(iiur.    Iliuc   ipsi   lacrymarum  lontein 
Cbu  iaiius  De  Bapt.  v.  80,  iij.  i  : 

Li  |ir(>$<io  lacrym  >ruiii  fotile  resedit  Cooylus. 

^ttam  ab  undt  dixil  Paiiliuus  ,  quia  aqtias  flngehant 
l't  cre  siilphureas.  Qiiol  auteni  conlr.ihat  Paulinus 
iiie.lias  syliabas  in  blasptiemus  et  iii  Cocyti ,  quieso 
I)'' (luinnes,  nisi  legeris  ejus  pro  hac  requam  subji- 
^  apoIogiaiD. 


intimx  in  aiuorem  invisililis  conditoris  assur^ere. 
Sed  nemo  scit  un  !e  veniat ,  qui  ignoralur  per  ora 
prxdicaiitium  quihtis  se  ad  nos  occasionihus  fiindat. 
Etiicmo  scit  qiio  vadal,  fpiii  cum  unam  prxilicatio- 
nem  mtilii  auiiunt  intelligi  prociil  dubio  non  potest 
quem  deserens  a!  jicial ,  aut  cujus  icgrediens  inr 
cortlc  requiescat.  >  Quod  consonat  hic  adoilis  a  Pau-^ 
liiio. 


^OJJE  IN  S.  PAULINI  APOLOGIAM  PRO  SUO  CARMINE. 


Pnj«FATIUNCULA. 

ti  liac  pro  S1I0  carmine  Apologia  optime  ,  lector 
pni.leos,  perspicies  Paulinum  noa  ignorasse ,  quan- 
to  a  Latlnx  lingux  purilate  sua  xtas  distaret.  Non 


enim  apposuisset  hancprosuisversibusdefensionem, 
t'\  credidissel  recte  omnia  ehjcutum.  S<;d  quia  moreni 
xiati  SU3E  gererc  voleDat,  nec  ab  usiiatis  tunc  tem- 
poris  phrosibus  declinare,  consucUidinem  ct  popula- 


iTS 


S.  PAULIM  PATKIARCII.E  AQLILEIENSIS 


480 


rem  tunc  modum  loqucndi  scqui  maltiit ,  quam  a 
communi  usu  cum  singularitalis  nota  el  damno  le- 
gentium  recedere.  Gharitas  etcnim  et  zelus  alionim 
saluti,  pnBsertim  rudium,  prospiciendi  aliter  ipsum 
loqui  haud  permisissent :  etenim  reguiam  lidei,  nor- 
mamque  credendi  exponcre  volenti  opcne  pretiura 
crat  loqui  modo,  quo  abomnibus  facilius  intelligere- 
tur.  Ileslat  ut  huic  Apologix  pauculas  addamus  no- 
tas  ad  penitiorem  ejus  inlenigentiam. 

«  Aul  inconditos  euphoni(e  melos,  De  cuphonia 
Quintilianus  lib.  i»  cap.  5  :  Melo$  autem  declinabile 
fecit  Pauiinuscum  tamen  apudLatinos  vere  sit  inde- 
clinabile  :  non  tamen  sine  praevio  id  fecit  exemplo. 
Yenantius  enim  Fortunalus(non  Lactanlius,  utquon- 
dam  male  putatum]lib.  111  car.  De  rcsurrcct.  v.  59 
Melos  declfnavit,  oum  dixil : 

Hinc  Philomela  suis  atiemreral  organa  c?nnls  : 
Fitque  reperciisso  dulcior  aura  luelo. 

»  El  videris  meretricutam  iudignari  Carmentcm, 
Stigillat  regiilas  profanonim  poetarum  ob  nimiam 
concinnitalem  velut  lascivienlium.  Garmentam  cnim 
a  carminc  dictam  fuisse  teslis  est  Dionysinslfalir^irn. 
Antiq.  Rom.  lib.  i :  <  Profectam  a  railantio  urbe 
Arcadica  coloniam  deduxit  Evandcr  Mercurii  filiug 
ct  nymphx  cujusilam  Arcadix,  quam  Grscci  Themin 
dicuiit,  plenam  numine  :  Romaiiarum  antiquitatum 
scriptores  Garmcntam  patria  lingua  nominant,  quod 
nymphx  nomen  fatidicum  signiGcat,  deduclum  a  car- 
niine  juxta  Romanam  etymologiam.  >  Dc  hac  vidc 
Livium  dec.  1 ,  lib.  i ,  cap.  7  ,  qui  17^  delationem 
lilterarum  in  Italiain  Evandro  Cfarmenlis  filio  attri- 
buit :  igitur  hnic  carminum  crcditx  prxsidi  nlludit 
Paulinus. 

^  Manumque  ad  ferulam  mittere,  Dc  ferula  vide 
noL  in  cohci!.  Forojul.  §  14,  litt.  «. 

^  Quasi  Lpciscw  multuMque  vo$t  carecla  latrantis. 
Videtur  Paunnus  respexissc  ad  Virgilianum  illud  in 
Rucol.  ecl.  111,  V.  17  : 

Non  ego  te  iridi,  Daenionis  pessime,  caprum 
Excipere  iDsi'iiis,  miiliiim  latraDie  Lycisca  ? 
Et  cum  clamarem  :  <iuo  nuiic  se  proripll  ille  ? 
Tilyre,  coge  fiecus :  lu  post  carecta  laiebas. 

e  Nequando  cum  sacramentis  pampineas  etiam  am- 
putasse  te  gemmulas  pcenitearis,  Locutio  allcgorica , 
nec  tamen  obscura.  Quid  sit  gemma  in  vite  disces  a 
Plinio  lib.  xvii,  cap.  21  :  c  Vocatur ,  ait ,  in  vite 
gemma,  cum  ibi  cespitem  fecit :  ante  vero  quam  fa- 
ciat,  in  concavo  oculus.  »  Augustinus  ser.  10  de  san- 
ctis,  seu  potius  Gsesarius  vel  qui  alius  seriu.  i^O,  in 
App.  tom.  V,  allegoria  quidem  ,  sed  alia  innoccntes 

Sucros  ab  Herode  occisos  jure  dici  ait :  t  Martyrum 
ores  ,  quos  in  mcdio  friffore  inGdelitatis  exorlos , 
velut  primas  erumpenles  Ecclesiae  gemmas  quoedam 
persecutionis  pruina  decoxit.  »  Sed  ct  sarmenitios 
adulios  martyres  dictos  discimus  ex  Tertulliano  apo- 


A  log.  ct  cap.  50,  quod  sarmcntis  comburorenlur.  f  Ll- 
cct,  inquit,  niinc  sarmcnlitios  ct  semiaxiarios  [  AIH 
scniissios]  appellctis  ,  quia  ad  stipitem  dimidii  aiit 
[A/ti  assisl  reviiicli  sarmentorum  ambitu  exurimur. 
^  Vernales  foUiculi.  Folliculi  apud  scriptores  rei 
rustic;e  ct  naturalis  historiae  propric  snnt  in  graiiis* 

Suibus  grana  ipsa  continentur  ct  sptc»'.    CoIumeUa 
»e  Re  rustica  lib.  ii,  cap.  8 :  f  Adorcum folli- 

culum  ,  quo  conlinetur,  nrnium  hal.ct.  >  Seneca 
epist.  l!24  sive  ult.  f  Folliculo  se  exerit  spica  mol- 
lis.  »  In  uvis  cst  pcllicuia,  qua  uva  tegitur  Immoreai- 
qiie  suum  continel.  Varro  ue  Re  rustica  lib.  i,  cap. 
5-i  :  f  Qux  calcaUc  uvae  criint  carum  scopi  cudi  felli- 
culis  sulijicicndi  sub  pnclum,  ut  si  quid  reliqui  ha- 
beant  musti,e\primatur  ineumdem  lacum.  >  Videet 
Plinium  lib.  xn,  cap.  4."».  Sed  nihil  honim  ad  inet- 
tem  Paulini  qiii  cxpressc  ioquitur  ile  palmitibus  non- 
dum  c  vitc  crumpentibus.  Igitur  putx»  Paulino  foHi- 
culos  csse  tubcrculos,  e  qiiibus  gemma  nrodit ,  qiios 
^  supra  ex  Plinio  oculos  dicit  vidimus ,  Gi*?ece  aaleni 
o^orXaouc,  quod  patct  cx  sequentibus. 


Aa 


s  Qui  ciusas  celant  botryonum,  clusas  pro  dnu$tt$ , 


ut  in  carmine  De  regula  fidci  v.  26,  cludit  pro  c/i 
sit,  Vide  ibi  notata.  Botrion  autein  est  Gnecuin  li- 
minutivum  a  botro  ,  qiii  est  racemus.  Palladius  Jk 
Februario  til.  35  :  c  tlt  botryones  varii  nascantur.  i 
^  Uva  prins  calcibus  vel  dentibus.  Omitlit  tom-« 
lar,  quo  vina  exprimiintur,  Gnecis  ^vls^  ondc  B?e-« 
chus,  id  est  lorcularis,  aii  Probus  in  v.  7  lib.  t% 
Georg.  Virgil.,  ubi  pocta  pressionis  pediim  ad  vib^ 
cxpriincnda  meminit : 

Uuc  palor  o  Len.xe  veni,  nudata  ]ue  mosto 
Tinge  novo  ineciim  direpUs  crura  cothurnis 

et  Ovidius  Metam.  lib.  ii,  v.  29  : 

Stabai  et  aulumnus  c.ilcalis  sordiUus  uvis. 

Quia  vero  fortc  frequentius  peJibiis ,  ut  nunc  fit, 
quam  torcularibus  tcmpore  Paulini  uvx  exprimcbuh 

^  tur,  idco  modum  illum,  non  hunc  memorat. 

^  >  Aut  plaustriy  ctc.  Quatuor  cum  siiit  modi  teitii 
frumcnla  et  cxciiticndi  ffrnna  plaustro,  jumcntonni 
pedibus,  tribulo  scu  traha  ,  ct  bacillis,  primi  et  po- 
slrcmi  tantum  mcminit.  Ddprimoestillud  Isaix  iir, 
10  :  Triturabitur  Moab  sub  eo  ^  sicut  teruntur  pelat 
in  plaustro,  De  postremo  videlur  illud  Judic.  vi,  II4 
de  Gedeone,  cum  excuteret  et  puryaret  frumeiUM,  Di 
tertio  et  secundo  modo  loquitur  Gyrilius  Alex.  te 
illud  Isaise  iv,  15  :  c  Posui  te  quasi  plaustrum  tn* 
turans  novumf  habens  rostra  serrantia.  iEgyptiofOtt 
fllii,  ait,  comportatis  ex  agris  in  aream  manipultfi 
quos  deinde  oobus  aliigantes  ct  circumageottt  iU 
ungulis  spicas  comminuunt,  a  paleis  vero  tritictfi 
discernunt  atque  separant.  Alii  plaustrisei  rotis 
prcsteri  similibus  utentes  (bxc  tribula  sunt,  qos  ^ 
plaustra  trahuntur,  ut  habcs  ex  VarroneRei  rtft* 
lib.  i,  cap.  55)  hoc  idein  conantur  eflQcere.  1 


175 


mm  PADiiM  HiHPn  et  ritthmi. 


HYMNUS  PRIMUS 

^  De  cathedra  Romana  sancti  Petri, 
0  Petre,  petra  EcclesisE 
Islo  beatus  nomine , 

«  Hymni^  Tfxvoc  Gr3ece,Latine  cW«6rfl/to,  estquav 
cunque  Dei  laus  cuni  cantu  celebrata.  Illnc  ample- 

ctenda 

^  De  cathedra  Romana.  Qiiid  cattiedro;  Roman.ne 
noinine  veniat,  notum.  Vidc  Baronium  ad  .iTl.  i5, 
n.  1,  et  in  not,  ad  18  Januarii  in  marlvrolog.  ve:u- 
sfjfishn.v  insiitiitionis  fostiini  ox  aritiqnjoriluis  F$rc- 


Quo  Petrus  a  Ghrislo  petra : 
4  Non  petra  Ghrislus  a  Pctro. 
Tu  cs  Pctrus,  qui  fidei 
Gonfessor  cs  primus  :  Dei 

viariis  cvincitur.  Hinc  malc  ab  OfTmanno  m  Lesic. 
universali  V.  Cathedra  sancti  Petri  Romm  didl»' 
institulum  a  Gregorio  XIII  id  instantiam  AnUMin 
Gara(r:e  an.  1576,  citatque  lestem  Dominicnm  Nt* 
crum  iii  Hicrolox.  in  V.  Sella  gestatoria  /rposlo/in. 
Scd  aiiucinatiir  utrobique,  salisquc  oslfndit  rcsBiV 
iranir  Kcclcsi:v  nnn  iHinium  sibi  cordi  csm\  q«as 

prrftinrtcrtc 


48! 

Nunc  primus  in  mcmbris  manens, 
8  Ob  quod  Cepbas  vocalus  es. 
Adest  dies,  quo  Romuiea 
1n  Urbe  consecralus  es ; 
Id  quo  catbedra  nobili 

clenda  illa  Remigii  derinilio  in  cxplanat.  cpist.  ad 

Ephes.  cap.  v:  i  Hymnus  Graece  LatJRO  eloquio  sonal 

laus  Dei.  llymnusautem  si  componitur  et  non  can- 

Utur,  non  est  bymnus.  Si  componilur  et  canta- 

Uir,  sed  non  in  laudem  Dai,  non  est  bymnus.  Si  vero 

componitur  et  canlatur  in  laudcm  Dei,  lunc  esl  bym- 

Bus.  »  Sed  et  Etbnicos  in  deonim  laudes  bymnos 

cecinisse  quis  ignorat?  De  liis  vide  J.  Ca?sar.  Scali- 

genim  Poetices  lib.  i,  c.  9  et  43,  et  lib.  iii,  cap.  12 

el  13.   In   Ecclesia  Cbristi  ab  infantia  ipsius  cani 

hymni  ccDpcrunt,  formam  dante  Salvalore  nostro 

Jesu  Christo,  qui  a  cccna  surgens  ad  bortum  proces- 

sit  hymno  diclo  (Matth.  xxvi ,  50).  Paulus  quoque 

non  semel  admonet  psatmis  et  hymnis  et  canticis  spi- 

ritualibus  neopbytos  vel  Ephesios  (Ephes,  v,   19), 

vel  Colossenses  (Colos,  iii,  16),  utcantent  Dci  laudes 

et  gratias  agant  Domino.  Quod   et  inter  ascctas 

.4lexandrinos  factum  ipsc  judxus  Pbiio  adiiotnvit 

lib.  De  Vila  contemplativa.  Ignatius  Antiocbcnx  ec- 

desi»  tertius  a  Petro  episcopus  ex  eo  qiiod  angolos 

alteraatim    audisset    laudare  Trinitatein ,  bymiios 

psalmosque  alterno  cboro  cantaii  primus  instituit, 

teste  Socrale  Hist.  Eccles.  lib.  vi,  cap.  8,  i  quae  tra- 

diiio  ia  omnibus,  ait,.  ecclesiis  recepta  esl.  >  In  Oc- 

cidenle  autem  primus  Hilarius  Pictavieiisis  cpiscopus 

hunc  morem  invexit,  ut  scribit  Isidorus  lib.  i,  De 

Offic.  cap.  6  de  bymnis.  Et  deinde  in  Mediolancnsi 

ecclesta  Ambrosius,  a  quo  bymni  alii  communilcr 

Ambrosianorum  nomen  sortiti  sunl,  ut  colligiiur  ex 

can.  13  concil.  Turoncn.  ii :  «  Licct  bymnos  Ambro- 

sianos  habeamus  in  canonc ,  tamen  quia  reliquorum 

sant  aliqui ,  qui  digni  sunt  forma  cantari ,  volumus 

libenter  amplecii.  >  Sed  quia  nonnuUi  supersliti«)sio- 

res  quaro  par  erat,  hymnos  rcspucbant  vel  Hilarii 

vel  Ambrosii ,  quia  ex  sacris  Scripturis  cxcerpta  so- 

lonunodo  in  Ecclesia  babere  locum  volebant ;  conci- 

fium  Toletanum  iv,  asra  671,  boc  est  an.  «ne  vul^a- 

ris  634 ,  can.   13 ,  reprobat  istorum  nimiam  siye 

anxietatem,  sive  audaciam ,   et  Hilarii ,  Ambrosii, 

aliorumque  pnidcntum  virorum  iii  bonorein  sancto- 

rum  hymnos  compositos  commcndat,  et  admittit, 

Quia  c  et  illum  hymnum  ab  hominibus  coinpositum, 

hioria  Patriy  ctc.  >  non  respuit ,  imo  cominuni  usu 

acceplat  Ecclesia,cl  iidcles  cuncti  amplectunlur.Yide 

qux  dicimus  in   can.  6  concilii   Forojulicn.   iiot. 

lill.  e. 

His  in  genere  de  bymnis  praimissis ,  nunc  propius 
a  1  Paulinum  nostrum  accedamus,  de  quo  Walarridus 
Slrabo  De  Reb.  Kccles.  cap.  15  hoc  redJit  testimo- 
nium  :  «  Porro  bymni  metrici  ac  rhythmici  in  Am- 
brosianis  officiis  dicuntur,  quos  eiiam  aliqui  in  mis- 
sarum  solemniis,  proptcr  compunctionis  gratiain, 
qu:c  ex  dulc^dinc  concinna  augetur,  intcrdiim  assu- 
incro  consueverunt.  Tradilur  siqiiidcm  Paiilinum 
Forojuliensem  patriarcbam  sanpius  cl  maxiine  in  pri- 
vaiis  missis  circa  immolationcm  sacramentorum, 
hyranos  vel  ab  aliis  vel  a  se  compositos,  celebrasse  : 
fgo  vero  crediderim  tanlum  tantxque  scienlia;vinim 
hoc  ncc  sine  auctoritate,  nec  sine  rationis  ponderc 
fecisse  »  In  missali  veteris  ritiis  Aquileiensis  sequen- 
ticr,  quas  vocant ,  post  epistolas  canenda  versibus 
rhvihmiciscomposit;efrequenlissimeoccurrunt.Cjijns 
rel  exemplum  erit  roissa,  quam  in  appendice  1, 
n.  13  proferemus,  de  sancto  Paulino,  a  quo  forte 
rilus  enatus  diu  perseveravit ,  ad  an.  scilicet  1519, 
quo  missale  unde  missa  proferelur,  edilum  est.  Uti- 
oam  nacli  fuisscmus  aliqiiod  vetustius,  quo  desidcrio 
beali  Pelri  Lcbrun  prcsbyteri  Oralorii  (iallicani ,  qui 
tom.  II,  paf.  i^O,  edit.  Paris.  Explication  de  la 
messCf  etc.,  ntum,qiiem  palriarchinum  vocant,  cog- 


HYMNI  ET  RHYTUMl. 


m 


A  12  Scandens  tbronum  sustolleris. 
Collata  ert^o  glorine 
In  te  potestas  afflucns, 
Ligata  solval  crimina, 
16  Portasque  Averni  obstriial. 

noscere  avebat,  cujusque  vesligia  in  ecclesia  Co- 
mensi  Aquilciensis  sufTraganea  ex  Ugello  ad  annum 
usque  1590  deprcbeiidil  ,  faceremus  salis.  Oppido 
tamen  anliquius  erit,  quam  quod  Comensis  ecclesia 
eo  anno  prxscferebat,  quo  patriarcbinum  ritum  sub 
Clemente  Ylli  abolitum  vidit,  ct  Romanum,  etsi  non 
nimium  a  priori  discrepantem,  sensim  ipsamet  (^o- 
mensis  176  ccclesia  amplexata  est.  Quod  quomodo 
factum  ,  pluribus  idein  Lebrun  ibid.  prosequitur.  In 
Aquilcien.  ut  reparari  tentatum  fuerit ,  et  tandem 
cxciderit,  vide  in  Appen.  %  n.  44. 

Hymnos,  qui  a  nobis  proferuntur,  Paulini  essc 
|.  non  dubitamus,  quidquid  contradicat  P.  Cave,  bis 
"  verbis  :   c  Hymni  sacri ,  quos  Pautinus  composuisse 

J»rodit  Walafridus  Strabo ,  interierunt.  >  Sed  boc 
alsum  esse  hymni  ipsi ,  quos  profenmus ,  manifcste 
evincunt  :  et  coarguunt  omissionis  nedum  P.  Fabri- 
tiuin  ,  sed  et  Alberium  itidem  Fabritium  ,  qui  paia- 
graphum  instituil  de  omissis  a  Georgio,  in  Biblio- 
theca  Latina  lib.  iv,  c.  2,  reccnsens  poetas  sacros 
Latinos  medii  o^vi.  Omiserunt  cnim  Paulinum,  cum 
tamen  Pauli  Diaconi ,  Alcuini  et  aliorum  ejusdeni 
sctatis  vel  circiier  meminissent.  Omisit  Paulinuni 
etiam  Polycarpus  Lcysers,  ut  in  supplemento  ejus- 
dem  Al.  Fabricii  edit.  Ven.  1728  videre  cst,  qui  non 
eral  omittendus  paranti  corpus  poetarum  sacror. 
Latinor.  mcdii  asvi,  ut  indicat  prospectus  ibidem 
poMtus  pag.  20i,  tom  H,  Bibl.  Latina;  ejusdem  Al. 
Fabricii.  Hi  eniin  satis  jojuitc  rem  pertractant,  nec 
vidcrunt  eain  quam  Georgius  Cassander  concinnavit 
bymnorum  collcclionem  ,  in  qua  non  unum  Paulini 
noinine  profert.  Cujus  autcm  ponderis  auctorilas 
C  Gullielrai  Cave  sit,  palcbit  iiifra,  cum  hyni.  2  Pau- 
lino  vindicabitur.  Scd  et  ex  eminentissimo  Josepbo 
Maria  Tbomasio  unum  alterumve  eduximus ,  addilo 
insuper  allero  dc  sancto  Marco  ex  schedis  illusti  is- 
simi  Philippi  a  Turre  episcopi  Adriensis,  quem  esse 
Paulini  maleria,  forma,  stylas  persuadent.  Animad- 
versionibus  et  notis  illuslrandos  suscepimus  ,  ut  in 
cajteris  facimus.  Tu ,  piudcns  lector,  labore  nostro 
utere,  ct  vigilaia  sludia  nostra  2Rqm  bonique  facias, 
rogo. 

perfunctorie  transigit.  Non  enim  in  verbo  allato 
Setla,  etc.  Maccr  hnjus  rei  meminit,  ncque  cum  nie- 
minit  quod  facil  in  vocc  cathedra,  de  ejus  priina  in- 
stilulione  verba  facit.  Ait  cnim  tantummo:!o  sic  : 
t  Feslum  Catbedrai  Petri-Roma;  sub  die  18  Januarii 
de  anno  1576  Gr<>gorio  Xlll  ad  instantiam  Antonii 
cardinalis  Caraffle  statuit  iit  tanquam  festum  de 
pKCcepto  observaretur.  >  Viden  an  Gregorius  fe- 
j)  stum  primo  insliluerit,  an  vero  quod  anliquitus  in- 
stilutum  erat,  sub  prjecepto  observandum  mandave- 
rit?  Ccrte  annis  siiperioribus  id  est  an.  1558  fesiurii 
restitutuni  a  Paiilo  iv  docetGavantus  tom.  U,  sect.  7, 
cap.  3  de  fest.  Januar.,  n.  18.  Ergo  pridem  erat,  sed 
languore  dcvolionis  et  iiyuria  temporum  desueveriil 
celebrari.  .Equidem  in  missali  Aquileiensi  an  1510 
non  esl  dc  catbedra  Romana,  sed  tantiim  de  Antio- 
chena  die  22  Februarii  missa  cum  Evaujgelio  :  Si 
peccaverit  in  te  frater  tuus  ex  Matlb.  cap.  xviii,  a 
V.  15  usque  ad  22  inclusive. 

V.  1 .  0  Petre,  petra  Ecctesia^.  Ex  illo  Matt.  xvi,  18 : 
Tu  es  Petrus,  etc.  Undc  Cbrysostomus  bom.  9  de 
poenit.  I  Petruin  cum  dico,  pctram  nomino  indclebi- 
lem,  non  se  :  cfepi  lincin  immobilcm,  apostolum  inag- 
num,  primum  discipuloruin,  primum  vocatum,  prn 
mum  otiedientem.  » 

V.  3.  Quo  Petrus  a  Christo  petra,  ctc.  Augustiuus 
-  irnct.  124  in  Joan.,  n.  5.  <  No.n  enira  a  Petro  petia. 


AHA 


b.  FAtUlXt  AUlliLCtErvI^lb  KVlKIAKtHA^ 


Hinc  pastor  ut  piissimus 
Oves  gnbcrnat  crcdilas 
Inlus  rorisque  pervigil, 
20  Ne  subruamur,  prolegc. 
Ei  ciave  iila  ca*iica 
Solvens  calenas  criminum, 
Illic  reos  inducilo, 
24  Q\io  clarus  exslat  janitor. 

scJ  Peirus  a  pelra.  Sicut  non  Christns  a  Ghristinno, 
scd  Christlatius  a  Christo  vocalur.  Meo  quippc  nit 
Dominus  :  Super  lianc  petram  wdificabo  Ecclesifim 
meam^  quia  dixeral  Petrus,  ki  es  Cliristns  Filius  Dei 
vivi.  Super  hanc  crgo,  inquit,  pclram  qnam  confessus 
cs,  ledilicabo  Ccclesiam  nieam.  Petra  enim  crnt 
Christus  :  super  quod  fundanientum  etiam  ipse  aeJi- 
ficatus  est  Petrus.  » 
V.  7  et  8.   Nunc  primus  in  membrh  manens  ob      pectuni  saittMU,  quandoque  el  apdcryphum  dec 

a).ii,  B  (luu)  essejubeant.  Pluribus  ilocet  &aronuift.  !■ 


Ut  cnm  pnlorom  principi 
Recisa  mcmhra  junxeris» 
Sit  Triuitati  gloria 
Per  cuncta  seniper  sxcula.  Amen. 

•  nYMNUS  II 
^  In  Natali  sanctorum  apostolorum  Petri  et  / 

Fclix  per  omnes  fesluin  mundi  cardinei 

Aposioloruni  pra.'poliet  aiacritcr 

V.  1 1  et  li.  In  quo  cathedra  nobili  scandem 
num  sustoUeris,  ^olieni ,  ut  plerique  rec  entioi 
ciunt  (an  serapcr  legitinie  et  vere  vi.:eant  ips. 
audis  cathedrui  nomeu,  statim  lactum  dauin 
inter  fabuias  hisloriam  auiaiides,  quasi  oraa 
cpiscopalia  puta  cathe.ira,  pasforale,  milra  c: 
aaco  a  tcinporibus  apostoUcis  climinauda  si 
cum  apud  scriplorem  aliqueui  rcperiuntur. 


quod  Cephus  vocatus  es,  Cephas  a  Gra.'co  xtf 
quod  cst  caputy  non  unus  Pauiinus  deduxit,  nec  pri- 
nius.  Optatus  quidem  Milcvitanus  longc  ante  ipsum 
ita  scnpsit  lib.  ii  contra  Parfnenianum  :  i  Igitur  ne- 
gare  non  polcs  scire  te  in  urbe  Koma  Petro  primo 
cathedram  episcopalem  esse  collatam  :  in  qua  sederit 
oinniuin  apostolorum  caput  Pctrus,  nnde  et  Cephas 
appellatus  est.  >  Quani  interpretatior.cm  etsi  iioii  le- 
eitimain  (quia  Cephas  a  Syro  verho,  non  a  Gneco, 
Pctrus  et  petra  dicilur,  (|Uod  syriaco  Ce]}ha  petra  sit, 
ail  a  Lapivie  in  cap.  xvi.  v.  18,  llatth.),  attainen 
luetur  exemplo  alioruin  Patrum  Baronius  ad  an. 
Christiil,  n.  27,  (lui  voces  llebraicas  vel  Syrincas 
per  Gnecam  ety:nologiam  explicarunt.  Scd  quia  hn- 
jusinodi  appillatioiies  sunt  aj  tuenduin  Petri  et  suc- 
ccssoruni  ejus  Ranianoruiii  pontinciiin  primatum  in 
Ecclesia  Dei,  quod  inire  torquet  exngitat<ine  luercti- 
cos  novatores,  pncsertiin  ex  allata  Augustini  de 
vetra  interpretatione  contra   Roaianam  Ecclosiam 


ad  Martyrol.  18  Januar.  hcdum  Petruin  in  v^ 
thedra  sedisse,sed  eaindcinmet  veram  ipsius  !i( 
caihedram  qiia  primum  ipse  se  .it  Roniae,  «ss 
in  basilica  Vaticana.  Et  niiit)  rcm  counrmat  i 
plo  se^is  episcopalis  Jacobi  fratris  Domini  Jei 
inoruin  priini  cpiscopi  post  claJem  iUius  nrl 
teiiipora  usque  Consiantini  consciTalXy  de  qm 
bil  Eusebius  hb.  vii  ilist.  Eccles.,  cap.  li  :  •  i 
apostoli  cathedram.  . .  ad  istud  tempus  sen 
episcopi  qui  illic  ordine  successeruiit ,  pen 
rcstimant.  >  De  hac  reali  ct  iioii  allcgorica  Pti 
ihcdra  in  Yaticana  basilica  asservata  scribilq 
Pauliis  Ariiigus  nos;er  ia  Ro.iia  subterraiiea  li 
lib.  n,  cap.  7,  n.  ii  et  seqq.  Adria:«us  BaiUe 
pu»r  nuperus  Gallus  non  oinniuo  improbal  (mi 
verjtniein  cathcdra;  Pelri  Romana^,  sed  rcnin 
Raronio  tanquani  viciniori  iiispec  ori.  Vitle  em 
Januar.    tom.   I.    In  altaii  basilica:   Valieaii 


arina  sumeiites,  vide  ne  omittas  qujc  diserte  scripsit  C  Alexandix)  YIl  repositam  late  fuisse  scribit 


Rellarminus  non  uno  loco  in  lib.  Controv.  de  Roinano 
pontifice,  etunccipue  lib.  i,  cap.  10,  et  Augnstiuiim 
ipsum  lib.  1  lletract.  cap,  il ,  qui  ex  hymno  Aiiibro- 
sii  :  €  lloc  ipsa  petra  Ecclesi;e  canenle  culpam  di- 
luit.  >  Petrum  petrum  et  fuulameiituni  Ecclesix  a 
Christo  posituin  agiioscil,  quainvis  non  semel  pro 
petra  ipsum  Christum  inlollexerit ;  qui  tamen  piio- 
rem  de  ipso  Petro  sententiam  iion  relrnctat,  seil  sic 
concludit  :  f  llaruin  auteni  seiitentiaruni  qux  sit 
probaiiilior  eligat  lector.  » 

V.  9.  Adesi  diesy  etc.  Id  est  18  Januarii.  Yi(!e  ad 
eam  diem  Baronium  in  notis,  et  ad  an.  Chrisli  41, 
D.  2>,  et  an.  •45,  n.  1. 

Y.  10.  In  urbe  consccratus  es  pro  consecutus  es, 
Non  cnim  tunc  tantumniQdo,  scd  antca  ct  quidein  a 
Christo  Doinino  potestatem  episcopalem  ut  ccteri 
npostoli ,  et  primatiim  pontificiura  in  tota  Ecclesia 
pne  Cieteris  apostolis  Petrus  acceperat.  Sed  quia 


ciscus  Maria  Febei  in  libro  De  idenlitaU  €M 
Humana;» 

Y.  10.  Portasque  Avemi  obstruat,  Portas  i 
obslruerc  cst  a  damnaiioiie  liberarc.  CUtwi 
portas  infernif  dicit  cpiscopus  in  absolulioiia 
dicunl  papalem. 

177  ^  •  ^I-  i^<  clavc  illa  calica.  Id  cst  auell 
reiniltcndi  peccata.  Sicut  supra  de  portis  k* 
ila  iiunc  de  cinve  coelorum  disserens,  ulluiiit  ai 
Matth.  XVI,  18  :  Portce  inferi  non  pra!vaUbmai  \ 
sus eam, et  libi  dabu  claves  regni  iOslorum.Qaem 
ciini  Pnschasius  Ralberiiis,  iib.  viii  in  Malih* 

a  Uymnns  11,  qui  Paulino  ai<ju.!icatiis,  a  ftl 
Viilpiis  Eipiiii,  iixori  Boelhii  iribuitnr,  propiio  f 
hic  est  viudicandus.  Igitur  Vu!pii  fralres  in  e» 
iibrorum  de  Consolatione  Philosnphix  Scveria 
tliii,  ab  ipsis  procui-ata  Patavii  an.  I72I»  diios 
110S,  quos  iii  liiie  ejus  libri  cdiderunt,  noiunt  f 


consccrare  ali(|uando  ordinare  est,  et  manus  impo-  ri  esse,  sed  Elpiiiis.  t"  Quia  G.  Cave  dix.it  iu  Pai 


nere,  qui  actus  Grxcc  x'i/iOTovta  dicitur,  quod  com- 
jnuuitcr  fii  cum  alicui  aaeunda  sit  sedes  episcopalis, 
antecedens  pro  consc(iuenti  hic  positum  cst.  Addc 
(]nod  X'<f oTQvta  pio  ipsa  clectionc  ,  sive  acceptioito 
iu  episcopum  quandoque  nsurpatur.  ut  ex  Zonara 
docel  Macerjnllieiolex.  y .  Chtrotonia :  i  Aliquando 
pro  ipsa  eieclione  sumibir,  ui  Zonara  notavit,  in« 
quiens  :  Oliin  iusa  etiam  eleciio  Chirotonia  nominn- 
I3atur;  quia  clerus  ei  popnlus,  addit  Macer,  in  cpi- 
scopi  electione  inanus  cxtoilere  solebant,  ui  hoc 
paclo  absque  confusione  concurrentium  vota  fncilius 
calcuiari  potiiissent,  ui  refert  idem  auctor.  >  Quem 
inorem  maiius  extoUendi  in  judiciis  ferend;e  sentcn- 
tix*  gratia  his  regionibus  viguisse  usque  ad  tcmpora 
Marquardi  p:itriarch:e  paiet  cx  charta  ,  quain  incn- 
dosum  profert  Ughellus  in  MarquarJo,  jios  vcro  pur- 
|;aiaiu  dabiinus  m  Appcndice  ^,  n.  31.  Coiuecrctus 
azituresi  hic  vclut  iu  episcopum  rcceptus,  et  in 
wroao positus,  ut  paict  ex  v.  scq.  quo  dioiiur. 


f  llyiniii  s.icri,  qiios  Paulinus  con-posuisse 
AYalafridus  StraI>o,  inlcrierunt.  >  i*  Quia  LiGw 
gorius  Giraldus  (Ic  poet.  iiislor.,  dial.  v,  ser 
f  Celebratur  et  Roeiliii  nxor  Elpis  a  iiOsiris  iio 
bitate  modo,  scd  et  litleraruni  discipliiia,  iiin 
que  p(>etices.  Exstani  certe  hyn:iii  in  xyiKisloH 
vulgaridiceu:li  stylo  :  Aurea  luce,  ci  Felixpen 
qnos  ejiis  essc  a  nostris  conslanter  asseriiur. 
runi  pacc  ipsorum,  quos  tamen  proptcr  singv 
doctrinam  ti  eruditioneni  inagni   faiio. 


lando,  sed  etiam  «iiligo,  non  niiniuin  ani-loi 
allaUe  nos  urgi^nl.  Nnin  GabrieUs  Cave  asserl 
se  corruit,  cum  i^lures  liyinui  i^auiiui  proliera 


^  In  Satali  sanclorum  apostolorum,  Chiyt 
serm.  120 :  <  Natalcm  snncioinini  cum  annilii 
nssimi^  oolite  puiare  ilium  did  quo  naaou& 


iS5 


Petri  beati,  Paiili  sacratissimi, 
Quos  Ciirisuis  almo  consecravit  sangqino  : 
5  Ecclesiaruin  depulavil  princii>cs 
Hi  sunt  olivuj  dujc  coram  Domino, 

Dobis,  quos  omncs  iiegnre  Paulini  esse  prorsus  te- 

merariuin  foret,  cuin  Thoinasius  cardinatis  ncdum 

piirpnia   sucra,  seJ  et  pncstantia  doclrinic  et  pro- 

baaiis  einiiieiitissiinus,  nonnullos  stippiMiiiet,  ulios 

Georgius  Cassan.ler,  qiiein  Cave  ignoraverit  necessc 

est.    tt  Lilii  sentenlia,  qui   antiquissinuis  onmium 

bujus  rei  tcstis  airertiir,  tion  csi  lanii  iaeieutiu,  ui. 

di:»ce(leo.iuin  sit  a  doctissimo  et  eruiilissiino  Tho- 

niasio,  cujiis  ineinuria  in  benejictione  csi  in  Eccle- 

sia  i>ei,  qui  as^crit  hyninum,  Felix  per  omneSy  de  quo 

solo  lis  esl  cuni   Vulpiis,  esse  Paulini.  Cuin  enini 

aiiciorilas  Gir.iLli  non  exlendaiur  siipra  a!l;itcm  ip- 

&iu>,  qiii  nalus  est  an.  147U,  nec  aiiierior  ipso  tcsiis 

profei-aiur,  receiis  oinnino  aJeoquc  saiis  icve  haben- 

duin  est  ejus   testinioniuin.   Qiii   Giraldum   secuti  B 

sunt  bcriptu  cs,  de  Elpi.e  vel  lacuerunt,  vei  oubilan- 

ter  iocUti  sunt,  ejus  oicenies  credurutir  kijmni.  Ilinc 

toia  l);ec,  qiiain  Vulpii  communcm  o,  intonem  vocant, 

iu  uni  uin  ct  soluni  Girulduin   resohitur.   Sed  cum 

cardinaiis  Tlioinasius  expiscatus  sil  e  vetuslissiniis 

iDss.  ea  (jiix  prurv.ri,  neutiquam  inscripsisset  hyni- 

DUiii  Ftlix  per  omnes  noinine  Paulini,  iiisi  veterum 

nioouinentorutn  auctontate  ftiisse.  suflultns.  Quid  ? 

GiralJuiu  non  viJisse,  c^  auctoritaleni  ejus  non  per- 

pendissc  Tbo  i.asiu.n  viriiin    ili;;entissinium  quis  au- 

tkyat  asserere?  P.»iuit  igitur  f.icile  ad  nianns  hat)ere 

codtcein,  (|ui  vinceret   ujt.tem  Giraldi  et   auciori- 

tatem.  bic  enini  ar^iienduin.  Thoinasins  vir  eniuii- 

ctx  naris,  et  qui  prohe  OLoratur  iii  antiquis  inonu- 

vieulis  veritalem,  proferi  hyninum  Panlitii  noinine; 

ieJ  Pauliui  iNoIani  n<>n  esse  jain  liqiiet  ex  edit.  di- 

ligeiiti  Operum  cius  a  Joan.  li..plis;a  ie  i3run,  Pai is. 

ib^  procurata,   crgo  iJieriu.>  Paulini.    Sed  alius 

liyniuoium  scriptor  iioi;  noiniiie  pi'X'ter  Panlinuin  Q 

Aquiieiffisem  non  occurrit ;  ergo  Puulino  Aquileieusi 

(biitiHs  est. 

Yeniiu  pncler  tanti  viri  auctoritatem,  ex  stylo, 
ei  iiialeria,  ex  forma,  cx  versuum  divisione,  ex  con- 
siiuihuni  scnteiiliarum  coiiatione,  satis  evincitur  hy- 
Buiu  n  esse  Pauliiii.  (ionrer  siytuin  hyiniii  prioris 
Aurea  tuce^  qiii  Elpidis  dicilur,  cuin  allero  felix 
per  omnes  qiiem  nos  diciinus  cum  Thoinasio  caidi- 
oaii  esse  Pauliai,  ma:iifcsie  invenies  ElpiJem  lot;ge 
iMlinioiem,  ut  ila  dicain,  Pauitiio,  in  quo  barbano- 
reai  procul  dubio  slyitnn  reperies.  Go.ilci'  maieriam, 
forui.im,  versuumqiie  divi^ioiieiu  :  llla  quaterois,  hic 
^uiutcrnis  versiuus  proccdit,  iit  pIcrunKjue  assolct, 
.cet  aniLo  iambicis  iriinetris.  Insiiper  comparatio 
ol.vaniin  est  in  uiroquc.  In  priino  eiam  dicitiir  : 
Oiittt  bintt  pietatis  utiica!;  in  secu.;do  :  Hi  sunt  olivee 
itue  coram  Domiuo;  qiiod  ratiotiabiiem  suspicionein 
(mi  duonim  |uireiitum  esse  lctus.  Siquidem  eam- 
dem  crambcm  recoquere  i^isa  fuissct  Elpis  si  in  idefh  n 
argDoiealom  icrihens,  eadem  versuum  raiione,  iis- 
deui  simililudioibus  usa  fuisset  :  quod  vitium  pru- 
deot  declinasset)  alterum  variando,  vel  matenam 
icilicel,  vd  similiUiJiues,  vel  178  saltem  carminis 
t^ecicm.  Jure  ergo  diceodam  liymiios  duos  oon  ab 
100  loclore,  ftcd  a  duobus  composilos,  et  aiterum 
adalterius  fecisse  imilatiooem. 

Adde  pbr..6esel  seiitentias  secundi  hymnl  coove- 
iire  feruie  ad  Terfoum  Paulini  phrasi  et  sententiis 
^Bas  aiiis  in  locis  usurpavit,  nain  lib.  i  coutra  Fcli- 
t!ni,  cap.  36  sic  ait :  f  Ecce  Petrus  ct  Paulus,  dno 
videiicet  fulgentia  mundi  candelabra.  >  Kt  cjusJein 
iib.  cap.  14 :  t  Petrum  Pauluinque  duo  pra:clara 
coeiiluminaria  infamare  non  vereris.  >  Adi  nuiic  hym- 
Ufii,  et  eadcm  ibi  reperics.  Sic  cnim  scribit : 

Hi  siiotolivae  <liis  cor  m  Domiiio, 
l-lcau<l<*Ut»r:i  luce  ra^iiaiila: 
PrBolara  ca;H  duo  lumiiiarit» 


HTMM  ET  RnrniMi. 

A         El  candclabra  lucc  radinntia  : 


iM 


Prxclara  coeli  duo  luminaria, 
Foriia  solviint  pcccatorum  vincula: 
iO  Portas  olynipi  rcserant  fidclibus. 

Nec  ovum  ovo,  ncclac  larii  similins.  Ex  rcgiilis  cri- 
ticcs  conslal  proljalioncs  foiliorcs  esse  pro  gerina- 
nitate  ciijusi|iie  ojieris,  qu:e  ali  imrinscco  eruiiiitur, 
ul  siint,  inler  ca'lera,  cmiformilas  ver  oruin,  co.i- 
ceptuum  coiivciiicntia ,  phrasium  si;i.ililiL.o,  iiiuho 
niagis  identil:'.s.  Ego  ul  vcnim  faiear,  qiKr,  Jam  ver.  a 
pccnliari  c(  frc(]uentiori  usm  velut  auopiata  a  P  tri- 
biis  sic  obscrvo,  ut  illa  legeoti  statiin  liiviiiare  liceal 
anctorcm.  Non  eniin  auiiio  in  hreviario  homiiiuin 
vel  sermonem,  in  quo  ver  um  hoc  disiticlus,  distri- 
ctio,  districlius,  et  siinilia,  auriLus  perc  piam,  qitin 
statiin  Gregorius  Magiius  incnti  se  sistat.  Sunt  e..im 
qnxdam  verboriim  formuhe,  qiieis,  nescio  quo  faio, 
adhicremus  vcl  iiolentes,  qu;c  suiit  vcliiti  op.-rum  i.o- 
^trorum  characteres.  Uujb  cum  vide;<shic  in  Paiilii.o 
noslro,  nihil  tc  moretur  qtiin  hyinnum  Felix  per 
omnest  de  qiio  qua^stio,  adjuJices  l^aulioo. 

Hunc  ipsum  hymaum  pr.cter  Josephum  Mari.im 
Thooiasium,  Georgius  Cassander  mnlto  ante  retr.Iit 
in  opere  suo  edit.  P:iris.  an  1616,  pag^  2(i5,  tacito 
qui  lein  noniine  Paulini,  non  iameo  pos;to  Elpiuis 
nomine,  quod  noii  omisisset,  si  co.  staret  ips  us  esse. 
Miror  autem  (sit  ohi.er  oictiim)  hujus  poctrix  et  sa- 
crorum  hymnorum  confectricis  nec  ver  um  f.:cere 
G.  Cave,  nec  du  Pin,  q.  oruni  prinius,  etsi  eji:» 
inentionein  feceril,  altamen  de  hymiiis  ab  ea  com- 
positis  i;cc  per  soinuitim  memorat  :  alter  vero  i.cc 
nominat  quidcm  uli  faciunt  Six.ns  ScnCiiSis,  BeIIar« 
niinns  et  Ouuiii,  quod  notatiim  sit,  ut  viilCiis  qiiaiiti 
ponJcris  sit  apud  eos  qui  rccenscnt  scripiorcs  cccle- 
sias'icos  h.cc  inulier,  qu;an  ncc  Lom.naul.  Vii.i  qno- 
que  huJMs  hymni  partcni  in  ms.  breviario  Aqnileien- 
sis  Ecclcsiie,  non  Pi.ulini  (|uidem  nomii.e  apposito, 
sed  nec  altcrius  auctoris,  quo.1  in  cxteris  quoque 
factum  est.  Stiophe  eniin  Petrus  beatus,  cst  in  festo 
saiicti  Petri  ad  viiicula.  In  festo  autem  c  thcdne  est 
Quodcutique  rinclis,  cum  s.rophe  concljsionis  gloria 
Deo,  Cardinalts  vero  Thomnsius  lias  tres  stiophes  ia 
cathcdra  Uomana  unilas  ponit.  Uuidquid  sit  veio  de 
ordine  quo  s  roph;c  repoiiuntur,  quin  bujus  hymni 
Pauiinus  sit  aiictor  nullus  dubito. 

lerra  de  carne,  scd  de  lcrra  in  coclum,  de  labore  ad 
requiein,  eic.  »  Sed  ct  dics  anniversaiia  crjusqiie 
nicniorandic  rci  apud  sacros  profanosquc  scnplores- 
natalis  dicitur.  ^utuletn  culicis  appellavit  reriain  v  in 
CGCiia  Doinini  Pascnasius  abbas  ii. .  de  r^orp.  et 
S.ing.  Doinini,  cap.  i;  scrrituiis  ttoslra  nntuiuium 
diem,  dixil  sanctus  Lco  papa,  ser.  3  in  annivcrs.  as- 
sumpt.sn.-e  diem  qua  hupninam  Ecclesi»  calhedram 
conscendit.  TeUttris  natntis  et  potestatnm  coeti  memi-^ 
nit  Arnobius  lib.  vii.  Rottuc  et  Constantinopelis  nata- 
litios  dies  habel  Codex  Theodos.,  lib.  ii,  I.  omim^i 
dics,  El  quidem  Rotna:  natalem  xi  Kal.  Maias  repo- 
nit  Plinius  lib.  xviii,  cap.  46.  Coioniarum  natulem 
indicat  Ciccro,  qui  iib.  iv,  epist.  I,  ad  Atlicum , 
Brundusinm  Colonia  natalem  nonis  sextilibus  inemo- 
rat.  Imperii  quoque  baLent  CapitoUous  io  Perlioace 
cap.  15,  et  Spartianus  in  Adriano,  cap.  4,  qnf  ejus- 
dcm  adoptionis  natalem  cam  scilicet  a  Ti^ajano  ad<K 
platus  fuil,  ibldcm  recense:.  Sic  et  reditus^  el  iwri- 
gutioms  natalem  invenio,  iilum  apud  CiceitJfiem 
lib.  III,  epist.  20  ad  Atlicum  :  hunc  apud  'Vegciium» 
lib.  IV  de  He  niiiit.,  cap.  39.  Igitur  festa  diesanniver- 
saria  sanctoriiin  Eccle^ia!  (luoque  natalis  cst,  ut  bic 
apostulorum  Petri  ei  Pauli. 

V.  i.  Fclix  per  omncs  fcsttim  mtindi  cardines,  Do 
lioc  fcslo,  cujns  cclebriias  apud  Gra^cos  |  aulatim 
lcpucral,  sed  postea  in  vcierem  soliinnitucm  resti- 
tuium  esi,  viie  i;Olas.nd  inar  yioi.  ^9  Jinii.  Chryso- 
siomiis,  hom.  ±*i,  in  eplsi.  II  ad  (x)r.,  de  horum  apo- 
•toloiuin  ftStivititibuB  ait  :  i  Die»  noii  atque pcrsp^ 


(7  3.  PAULIM 

Habcnl  superiias  polestatcin  claudert* 
Scriiionc  sedes  :  pantlerc  sploiidcnlia 
Limina  poli  supor  alUi  sidcra  : 
Linguac  eorum  clavcs  cocli  faclo^  sunt. 
i5  Larvas  repcllunt  ullra  inundi  liinites. 
Petrus  bcatus  catenarum  laqueos, 
Chrislo  jubente,  nipit  niirabilitcr. 

cti,  ut  qui  festi  a  toto  orbe  agitenlur.  >  Et  sanctus 
Leo  serm.  1  in  natali  eoniin  :  <  Hodierna  festivilas, 
inquit,  reverentiam  toto  terrarum  orbe  promcruit.  > 
Gardincs  aiitem  dixit  circumscribens  universum  or- 
bein  per  cardinalcs  piagas,  qusc  sunt  polus  utcrqiie 
et  ortusoccasusque.  Sic  Statius,  lib.  i  Theb.,  v;  150  : 

4li  miseri !  quid  si  peteretur  crimfne  taiito 
Liines  ulerque  poli,  qucm  sol  emissuf  Eoo 
Oirdine,  quem  |K>rlu  vergens  prospectat  Ibero  ? 

V.  G.  //f  8unt  olivce  du(E  coram  Domino.  Allndit 
ad  /achar.  iv,  12  :  quid  sunt  duce  olivie  ad  dexleram 
candclabri  et  ad  sinistram  cju$?  V.  15  :'et  dixit :  isti 
sunt  duo  filii  otei^  qui  assistunt  Dominatori  nniversie 
terrce.  Quem  locum  de  sanctis  Pctro  et  Paulo  inter- 
pretatur  Corneiius,  et  ante  cum  Guarricus  abbas 
serin.  in  nalali  apost.  Petri  et  Paiili  :  <  Inlcrpreten- 
tur  alii,  inquit,  ut  volunt,  aut  possunt...  puto  ta- 
inen  sine  pneiudicio  meHoris  inteliectus  Petrnin  et 
Paulum  non  absurde  posse  intelli^i :  iino  absurdum 
vidcri,  qui  liodie  aiiua  inter[)retari  velit...  iiam  etsi 
aiiis  possit  aptari,  puto  qiiia  istis  specialius  congniit, 
seu  lUud  quod  tanc^uam  du9C  olivac  circa  candela- 
brum  a  prophcta  videntur,  scu  quod  diio  filii  esse 
olei  splendoris  ab  angelo  memoraiitur.  >  Pro!»alMlius 
tamen  videtur  hausisse  cx  ApocaL  cap.  \i,  v.  4,  hu- 
jiis  et  seqiicntis  strophes  similitudines.  Diciiur  cnim 
ibi :  H%  sunt  duat  oltvoi  ct  duo  candetabra  in  conspc- 
ctu  Domini  terra:  stantes,  Et  v.  6  :  //i  liabentpotestU" 
tem  ctauiendi  cceium  ne  ptuat,  Qua*.  licct  de  Enoch  ct 
Elia  secundum  littcram  communiter  intclli^antur» 
attamen  sanctis  apostolis  possunt  non  immerito  ap- 
plicari,  ut  facit  hic  Paulinus,  et  lib.  i,  cap.  50  cl45, 
contra  Felicem,  ut  ei:  liac  consonantia  similitudi- 
iiuin  indubiuin  habcas  et  hymni  et  libri  parenlem, 
ut  dictum  est  in  vindiciis  his  notis  prxnxis. 

V.  7.  Candetabra  tuce  radiantia.  llt  dixcrat  lib.  i 
contra  Felicem,  cap.  56  :  <  Duo  fulgentia  mundi 
candelabra.  > 

V.  8.  Pratctara  coili  duo  tuminaria,  Sicuti  di.vorat 
iib.  I  contra  Felicem,  cap.  45  :  <  Duo  pneclara  cucli 
lumiiiaria.  > 

Y.  14.  Lingu(c  eorum  claves  cxti  facta:  sunt.  De 
Petri  iingua  Guarricus  abbas,  scrin.  2  in  nataU  Pe- 
tri  et  Pauli :  <  Cui  autem  ma^is  pcrvium  fuisse  ca^- 
lum  credendum  est,  quam  ipsi  janitori,  cujus  lingua 
cbkvis  cceU  facta  est?  >  El  sanctus  Maximus  hom.  1 
de  eisdem  apostolis  :  <  Claves  enim  cocli  lingua  sunt 
Petri.  >  Quoinodo  autem  et  linsua  PauU  clavis  sit 
cocli,  idem  hom.  5  in  codeiu  festo  sic  cxplicat  : 
<  Nain  Petro  siciit  bono  dispensatori,  claveiii  regiii 
coelestis  dedit.  Paulo  lanquain  idoneo  doctori  magi- 
sterium  ecclcsiasticae  instiiutionis  injunxit,  sciiicet 
ut  quos  iste  erudierit  ad  salutem,  ille  siiscipiat  ad 
quietein  :  el  quorum  corda  Paulus  patcfecit  uoctrina 
vcrborum,  eorum  animabus  Petrus  aperiat  regiiacoe- 
lorum  :  clavcm  enim  quodainmodo  a  Christo  scienliui 
et  Paulus  accepit...  Aml>o  igitur  claves  a  Domino 
perc^perunt :  scientiae  iste,  ille  potentix.  > 

V.  15.  Larvas  repeltunt  uttra  mnndi  timites.  Ipsos 
«kemones  intelligere  potes.  CyriUus  eniin  nit  lib.  vi 
in  Julianum  :  <  Postquam  resplenduit  mundo  Chri- 
stus,  consumpta  est  omnis  Ula  dxnionioruni  lyran- 
nis,  et  vcliiti  scena  puerilibus  ludicrisque  incpliis  re- 
ferta,  fraus  soluta  cst.  >  Sic  nos  vertinius  Gra^ca 
verba  fuc/9axtft>3wv  ftOupjxxTuv,  quodquia  dc  scciki  Iih 
quitur,  ma(;is  ad  propositum  visum  est  quaiu  qi;o.i  in 
edit.  EzechieUsSpanhemiilcgitur  pueritibuscrepundiis 
Mcaicns.  \MitetiX,Qo\^\fi\Y\*X\\\%pneritibus  Itidis.  D.r- 


AQriLKIENSIS  PATftlAUCniE 


A  Custos  o\  ilis,  et  doclor  Ecdef 
Pastorqtie  grivxis  conservator  i 
:^0  Arr('l  luporuiii  Iriiculentain  rn 
Qiiodcunqiie  vinclis  super  1 
Erit  in  aslris  roligatuin  fortite 
Et  quod  resolvit  in  terris  arbil 
Erit  solutum  super  coeli  radiur 

mones  igitur  quandoque  ut  terrea 
quos  aggrediuntur,  Uctitios  vultus 
midos  assumunt,  ut  (it  in  thca 
personatis.  IIx  scenicie  larvae  ^cVxn 
dicuntur  Aldelmo  in  carmine  ile  oi 
bus,  non  longe  a  rme,  unde  postea 

.Sic  qiiO(]ue  mascliarum  facles  crist 
CuoD  larvam  et  inascbam  miles  noi 

Quin  ct  a  p^atoiiicis  tarvas  fuissc 
|{  habes  passim,  pnesertiin  apud  Au( 
tatc  Dei  lib.  ix,  cap.  II.  Larvas  ig 
inones,  Petrus  et  Paulus  i)eUunt  exl 
cuni  Evangelii  verilale  illuminatc 
discusserunt  idoiolalrio;,  dacmonum 
leriint.  Insuper  illas  qiias  Scriptu 
siones  per  angelos  matos,  quibus  all 
tiin  qiii  cvEpyoOu-voc,  i'/ya9TpiiJi\jBQit 
vocantur,  j|7d  l^rvas  intelligere  p 
optiine  veteribus,  qiii  passim  cerni 
nius  lit.  C  :  <  Cerriti  ct  tarvati  mak 
reris  ira,  aut  iarvarum  incursation 
Plautiis  in  Mena^chni.  v.  885,  act. 

Ouid  esse  morbi  dixeras  ?  narra  se 
Num  larvaius  csl  ilie  aut  cerrituf  f 

Apostolos  autem  lil)orasse  hujusna 
possessos  a  dannonibus  notius  est,  < 
probationc.  Lcgc  Actuuin  apostoloi 
V.  i6.  Petrus  bentus  catenarum 
C  Breviario  ms.,  quod  vidi,  est  hae^ 
sancti  Petri  ad  Vincula,  adeoqne 
qiiibus  fuit  astriclus  Petrus,  non  i 
quibus  auctoritate  coelitus  data 
versus  hic  inleUigendus.  De  fer 
Petri  latc  agit  Baronius  in   notls 
Aug.,   ciijus  ea  verba  pra^cipue 
ciijiis  cst  iii  ligandis  at(|ue  solve 
poteslas  pr.Tcipua  in  Ecclesia, 
a  cunctis  lidelibus  in  bonore  hal 
ulraque  vinculoruin  genera,  ut 
phe  respcxit  Pauliniis,  respicf 
nit  * 

Solve  jubenie  Deo  terrarain 
Qul  fucis  ut  paicaul  ca^Iestla 

V.  20.  yon  impar  Paultts  h 
na,  non  iinpar  in  potestiite  al 
ligandi.  Cbrysostoiniis,  hom 
D  sios,  qu;e  lola  forme  versati 
runiPauIi,  sic  aUatur  carc 
dicis  ?  accqxM-unl  potcslatci 
cemn  no:i  crant  aporliiri  ? 
crant  a  daMionibus,  et  era 
peraluruin  ?  .  .   .  Qui  vim 
corpus  suiiin  non    poterit 
perfringit  vincula,  fcrri  no 

Y.  28.  /n  mortei€ompar 
sibi  paribus  ineritis   com 
scrm.  2  in  natali  apostoio 
stoli,  germani  Udc,  consi' 
rito  et  virtuic,  unanimes 
in  ipsn  passioiie  et  mort^ 
siia  (lilexcriinl  sc,  ita  et 
Sniictiis  Loo   Ma.i;nus  S' 
cap.  7 :  f  De  qiiorum  n 
nihil    divorsiini,  nihil 
qui;i  illos  vl  cic<'lio  pa? 
f.cil  \<|n;'I'  s.  » 


4€9 


HYMNr  ET  RHYTUMJ. 


41H) 


15    In  fine  mondi  Jutiex  cril  sxcttli.  A 

Non  inipar  Pfttiltis  hiiic  docior  gentinm, 
Elcctionis  teroplum  sacratissimuni : 
In  morte  eonipar»in  corona  partio^^ps. 
Ambo  lucern»  et  decas  Ecclesi» 
SO    1b  orbe  claro  oomsctDt  vihramine. 

0   Roma  feUi,  qaat  lantonim  princ<|Hiro 
Es  purpurau  pretioao  Mnguine ! 
Lxceilis  omnem  mundi  pulcbritudii.em 
Non  laude  tua ;  sed  sanctorum  merilis, 
5?    Qiios  crueiltatis  JugnlasU  gladiis. 
Vos  ergo  mod<i,gloriosl  martyres, 
Pctre  beale,  Paule,  mundi  lilium  : 
Coelestis  aul«  triumpbales  miKles, 
Precibus  almis  Tesiris  nos  ab  omnibui 
40   Muniic  malis :  ferte  soper  aethera.  B 

Gloria  Deo  per  immensa  sxctila, 
Sil  tibi,  Nate,  deciis,  et  imperium. 
Honor,  potesUs,  sanctoqne  Spiritui. 
Sit  Triniuti  salns  indifidua 
15   Per  ioliniu  sceciilomm  sxcula.  Amen. 

Y.  51.  0  Romafelix,  elc.  De  felicitate  Rom»  ju 
eo  Chrisli  per  apostolos  sul)dita  serm.  eod.  snnctiis 
L"0  Tuse  disserit.  Tertuliianus,  de  Prsscriptionib., 
r&p.  36  :  <  Ista  (Romana)  quam  felix  Ecclesia,  cui 
(oiam  doctrinam  apostoli  cuni  proprio  sanguine  pro- 
fndenint.  >  Et  lib.  it  adversus  Marcioneni,  cnp.  5  : 
«  Roniani  de  proximo  sonent,  quibus  Eyangelium  f  l 
reims  el  Pauhis  sanguinequoque  suo  signatum  re!i- 
querunt.  > 

V.  33.  Exeeliis  omnem  mundi  pulchrilndinem.  San- 
dnt  Cbrysostonsus,  hom.  ult.  in  Kpist  .nd  Roinan.  de 
Borte  Puuli»  qtiam  Roiu.^e  subivit:  i  Undc  et  civilat  Q 
isU  binc  facU  esl  ir.signis  plusquani  a  rcliquis  om- 
•ibns.  »  Jure  ergo  di\ii  et  Paulinus  Roiuain  non 
lande  ei  merito  pi  oprio,  sed  sanctoruiu  aposlolorum 
tifiuteet  roorleeam  excellereomnein  mundi  pulchri- 
liidinem.  Nou  autem  eo  sensuquo  maligiius  Cassan- 
derinschoIioadbuncbTmnum  allatis  versibus  llilde- 
kerti  garrit.  Es  quo  scholio  odium  ejus  in  Ronianam 
EcclcMam  satis  patcl. 

Y.  37.  Paii/tf,micRiii  lilium.  Iloc  circn  tempus  quo 
Pauliiuis  byinn(»6  suos  conficiebat,  Adrianus  I  ponli- 
fes  Romaniis  scribens  episcopis  Hispanise  enislobui 
iaeausa  FelicisetElipaiidi  h^ereiiconim,  a:kluccns- 
que  coiilra  eos  doctrinam  Paiili :  <  Paulus  namque, 
ajt,  siitiNft  lilium . . .  Dominum  enm,  el  non  ierrum 
appeliat.  »  Cujiis  appellatioiiis  singularitaiera  vei  a 
raiiino  Adriaimro,  vnl  ab  Adriano  Pauliaum  mutua- 
tum  esan  nemo  non  >idei,  ui  vel  binc  iiceaiconiice- 
re  hTwnuro  non  esse  ElmUift  c|Hae  ad  lempora  Adria- 
ni  WMi  pertinebtt,  sed  Paulini,  qui  syncbronus  erat  0 
ipsi  pootifici,  et  sub  ejus*  ut  iu  dicam,  sigiiis  con- 
tra  liaereliooft  strenui&siine  miliuvit. 

Htm?i.  H1.— V.  i.  Perfuius  telker,  etc.  Alludit  ad 
manna  angelicum  lllum  cibnm  quo  fllios  Israel  pavit 
Dens  in  deserto  postqoam  eduiit  eos  de  ilDgypio ; 
qnae  egressio  figjiira  erat  Dominicre  passionis  et  re- 
mrrectionis,  nmbraque  nostri  Pasehatis.  Exod.  ivi, 
13  etseq.  Horare  antem  dixitpro  demittere,  Laiinntn 
est  Terbum,  sM  barbarum  reddidil  Paulinus,  ciim 
ex  neutro,  ut  cum  graiiunaticis  loquar,  activuro  rccit. 

Y.  5.  /Ntfii/ol  uer.  Ex  psal.  lxvii,  iO  :  CmLi  dhtil- 
luerunt  a  fade  Dei  Sinui. 

Y.  li.  ClayMta  gehenaa  fregit.  Qoid  et  qui  loeus 
horit  gelienun  pluribus  doc^t  Adrichomiiis  in  De- 
scriptkme  iernsalem,  n.  186,  ei  €|uae  ibi  sacrifieia 
IdolQ  iloloch,et  onde  dlcu  Tophet  ibi  laie  pcrsequi* 
Inr.  Per  tmnalattonem  •igniucatnm  infismum  non 
imo  loco  habemns  et  ETangeiio.  Idem  aatem,  sed 

PAXnoi..  XCIX. 


IIYMNUS  m. 

De  Re$urrectione  Domini* 
Refulgei  omni  lucc  mundus  aurcn, 
Perfusus  aelber  inrorat  dulcedinem, 
Astra  Jucundit  ccelum  luminariia 
Cingii  per  omnedecus  radianiia, 
3  Distillat  aer  halsamonim  guttnbs. 
Occasus,  Ortns,  AqttRo,  Septentrin, 
Teliusque,  Pontus,  Oceani  limitcs, 
Late  polorum  jubilate  cardines, 
Fontes  aquaruro,  flnniina  labentla, 
10  Gnudelo  cnmpi,  inontium  cacumina. 
Surrexii  ecce  Dominos  ab  inferis, 
Devicia  morte  cum  triumpho  rediit 
Victor,  iniqonm  spoliavit  lartarum, 
Claustra  gebennre  fregit,  et  cbirogniphum 
15  Mortis  cruore  diluit  rosifliio. 

Solluminare  scbema  mundi  candidnm  [i/.,  Sol 
scbcma  mundi  decus  coili  mtUom] 
Deluxit  [A/.»  deloftit]  omne  sxculum  mcridie  : 
Texit  giobomm  bmpades  nigredine. 

aliis  verbis,  dicit  Paulinus  hic  qnod  dicit  Ecclesia  In 
i^ .  leci.  IV  oflicii  sabbati  sancti :  Bodie  portas  mortii 
et  seras  oariter  SalMor  noster  disrupit,  et  destruxit 
auidem  claustra  inferniyei  subvertit  poteniias  diaholi, 
I  id.  Fa  chirographum  mortis  cruore  diluit  rosifluo. 
Ex  Epist.  ad  Coioss.  ii,  14.  Acolore  aniem  rosas 
iiniianie  r6si(tunm  dixit  cruorcm^  non  infrcquenli  il- 
lorum  tcmpornm  Bcriploriliusappelialioiie.lilcniPau- 
linus  in  opislola  de  gestis  in  syiiodo  Altinensi :  Ro- 
seoinChristi  Jesu  cruore,  Adriaiius  papa  I  pariier  iii- 
iiio  episioia;  ad  episcofios  Histponiai  contra  Eli^n- 
dum  :  <  Adrianus  papa,  ctc,  ecclcsiis  pncsidentibus 
in  roseo  Chrisii  saiiguine  salutcm.  > 

V.  16.  Sot  luminare  uhemamundi  eandidum.Mie' 
ma,  Gra.*ce  crxiiun ,  vox  non  unius  significationis. 
Ali^uandopro  vesteetindumento  (ethoc  proprius) 
accipitur.  Herodianus,  lib.  i,  cap.  9  :  wmp  fikwif^yt 
finw  vynuft,  id  esU  vir  phHosopki  vestem  fertns, 
vel,  ul  Pokitianus  vertit,  Quidam  nhilosofhi  habitu. 
Qtio  verLo  eodem  sensu  usus  esi  Plauius  in  Amphit., 
V.  15i,  in  prologo. 

Nune  ne  bitnc  ornatuip  meum  adinireminl  , 
Ouud  «go  littc  processl  »icc'vm  servili  sclienia. 

feminmo  genere  efl^erens  verhiim,  ut  facit  Sneioniiia 
inCalignla  cap.  «43  :  i  Ne  cui  in  operaedcndaexem- 
nlar  imperatse  schemre  deessei  i  (aUi  halient,  sed  ma- 
le,  hmpetratauena:) ;  signiflcatautem  hic  non  vestera, 
scd  halitum  ffestumqiie  cornoris;  qiue  est  alia  vocit 
notio;  ut  illud  Euripiais  in  Ncdea : 

ft*  filTcni  yjlp^raxw  df  fioc  9T0|Mt, 
ftfti  v/^npmf  mui  irpo^urov  cvytvi;  rixvoiy , 

idest« 

0  eiiar issima  mflmi*,  et  rpiidem  mibi  ebarisslimun  m  , 
Kt  st»f cies,  ei  vultas  KencrMus  fllioruoi. 

Stcuti  autem  species  mnltifarie  Lntinc^ccipitar,  et 
aliquando  pro  vcnnstate,  ita  Gnece  ^x^Q^  '  ^^  i^ 
hac  signiflcatione  forte  Paulimts  solem  schema  mun- 
di  appellavit,  nijns  Ince  miindus  speciosns  apparet. 
Suadct  hoc  lcciro  alia  inter  nncos  appositu  -  Sotschc' 
ma  mmndif  deeus  coeli  rutilum, 

V.  17.  DeluxH  omne  sitculum  meridie,  etc.  Dtlusit 
Tcrlnmi  rctinendnro,  non  delusit.  Acspicit  enim  atl 
tenebras  quuc  factx  snnt  per  universam^terramaflC!^'^ 
ta  usque  in  nonam  horam  in  morie  Cbristi  Domini. 
De  qiio  portenlo  elcganter,  ct  uon  afNMroili  phrasi, 
Seduiius  Operis  paschalit  iib.  v,  cap.  16  :  <  inferca 
subito  iotus  oliscuraios  mnndns  (Paulimis  imcutwH 
pro  mando  vel  orbe  posuit)  tencbris  rcpe.itioa!  easc\r 

16 


m  S.  rAULlNi  PATftlARCU.€  AQIjILEIENSIS 

Ciiluin  labescit,  teir«  noole  lerrilum,  A  Angelus  eccc  Domini  pf  ifiiljji.Uu 


20  Laiiguit  omnis  mundus  [A/.,  orbis  obsilus]  sub 

caliginc, 
Expavit  arfa  [F.,  aura],  tremuere  maria  : 
Veliim  scissum  csi  lempli  mox  per  medium  : 
Fissu",  deindc  paluere  silices  : 
Multa  piorum  corpora  surrexerant 
25  De  mouumentis,  dudum  qui  durmieraait. 
Ut  vidit  anguis  imiiiolatura  vespere 
Corpi)ris  almi  sanctum  sacriflciura 
Qtiod  maiie  co&Ium  rcplevit  odoribus 
I>olore  multo  saucius  increpnit 
50  Perciissus  agiii  mansucti  vulnerc. 

Vidit  in  aram  sacram  crucis  hosliam , 
Sanguinis  undam  laticcm  de  latere 
Sanclo  fluenlem,  sxculi  qui  crimiDa 
Abluit,  alta  paradisi  gaudia  ^ 

55  Data  latroiii,  fractus  coiia  sibilat. 
Felix  rcfulsit  Iristia  post  sabbata 
Dles  sereno  perlustraia  lumine, 
Quse  sola  cunctis  antcfertur  diebus, 
In  qua  Redcmptor  surrei^it  a  mortuis, 
iO  Mundi  supcrbo  superato  principe  : 
Venit  Maria  Magdalene  sabbato» 
Marla  veuit  altera  diluculo 
Ad  monumcntum,  portantes  aromata 
Ut  valde  mane  corpus  sacratissimum 
i5  Christi  lenirent  redolenti  chrismate* 

tatis  oppressus,  ac  moesta  nebiilarnm  mole  perfusus 
funereas  dies  cclebravil  cxscquias.  Sed  8ol  radiis 
reinotus  absconditis,  tctra  vebitus  paila  delituit,  or- 
beinque  luctibus  alieiiae  noctis  iufecit.  > 

V.  21 .  Exparit  arta.  An  melior  iiH;tio  inter  uncos 
:>ppo8ita  aura  ?  nisi  fortearvasitprol^rra,  etverbum 
neutrum  signiAcatioiie  activa  usurpaverit  ul  sit  expa^ 
vit  pro  expavefecU  usurpatum.  Hoc  quidem  postre- 
niuin  libcnlius  i  dmitto.  Pavoreni  eniin  tremoreini|iie 
tcrrae  marisque  pergit  cxpQncre.  Dc  lioc  et  cxti^ris 
prodigiis  qu;e  in  Christi  niorte  facta  sunt,  et  hic  a 
Paulino  ineinorantur,  consona  scribcuiem  vide  Scdu- 
lium   I.  c.  et  cap.  seq. 

Y.  20.  i't  vidit  awjuii  immolatum  vespere.  Alludil 
vel  ad  immolalioneiii  agni  paschalis,  quoe  in  phase 
llebnvorum  vcspcre  iieuat,  Exod.xn,  0;  Deut.  xvi,6, 
vel  ad  ritum  statutum  a  Doiuino  Exod.  xxix,38ct50, 
immolandi  quotidie  agnum  mane  et  vcspere  :  utro- 
bique  praefigurato  Servatoris  sacriticio  in  ara  crucis 
peragcndo,  ut  hac  el  strophe  sequeiiti  iodicat  Pauii- 
nus.  Anguis  autein,  scrpeiitis,  asuLdis,  basilisci  no- 
niinibus  appeliari  dxinonem  nil  freqiibntius  et  no- 
tius,  ut  snpcn'acancum  sitiii  notis5im;c  rci  ostensioae 
iromorari.  lilx  ((uo  cnim  scrpentis  specic,  vclsimavis 
cuin  Augustiuo,  dcGen.  ad  UL  lib.  xi,  c.  27  ct  29, 
vero  scrpeiite,  tanquam  organoet  instrumento  usus, 
decepit  Evaiu,  hoc  nomen  a  s.ccuio  sortitus  est. 

V.  58.  Quce  tola  cunctis  antefenur  diebus,  Ul  me- 
trum  cum  ca^teris  harmoaice  proce Jat  contrahenda 
est  sccunda  in  diebus.  Caslerum  verissima  assertio. 
<  Qucm,  diem,  ut  ait  Sedulius  Operis  paschalis  iib. 
Y,  c.  20,  gloria  Regis  acterni  trop;co  quoque  snae  re- 
siirrectio:i:s  iilustrans,  primatum  cuni  reiigione  con- 
cesaum  dierum  censuit  retinere  cimctomm. » Venau- 
liio»  Ub.  m,  camL  ii,  de  hac  die  : 

Bahre  fesia  diim  tolo  venerablil^  a^vo, 
Oaa  Deus  liifernum  vloli,  «t  •^n  tenet. 

KolHlitat  aiiul,  mciisium  decut,  •Ima  Uierm, 
Utfranin  spiaodor,  atc. 


S<Mi(>us  in  albis,  revoluto  lapide 

Ilhis  rofovct  talibus  alloquiis  : 

Qiiid  vos  [mulicrcs]  iu  astris  vivcntem  cum  i 

50  Qii:mtis?  ipsesurrexitut  dixerat. 
En  eccc  locus  ubi  fuit  positus 
r>oiuinus  :  ite,  dicitc  discipulis» 
Quia  surrexit,  Galilaeam  pctiit» 
Destruxit  cum,  qui  mortis  imperium 

bly  II;iI)el)at  anlc  sicuti  prxdixerat. 

180  ^'^^'S  iniuiica  periisse  dolcat. 
Mortiia  vila  morlis  regnum  diripit, 
Mors  ultra  jam  non  illi  doniinabitur, 
Ov(Mn  roduxit  ad  ovile  perditain, 

60  In  cnicc  totum  renovavit  sxcuJum. 
H  Sit  lilii  Deo  Patri  laus  et  gloria, 

Sit  Cruciiixodecus  el  inpcrium, 
Saiictoqiie  siinul  potestas  Splriiui : 
Sit  Trinitaii  virtus  individua 

65  Per  cuncta  sempcr  sicculorum  ssecula. 

181  11  Y  M  Ni;  S  I  V. 

u  De  sancto  Simcone. 

Refulgct  almae  dies  lucis  candidut 
Partum  pueilic  virginis  post  aurcum» 
Quando  supcrnis  Filius  de  sedihos 
A  Patre  inissus  homo  nasci  voluil, 
5  Permansit  idem  proles  aiti  nominis. 

Legis  sacralu!  sanctis  cxremoniis 

Aiictor  scnn.  1  de  rcsur.,  alias  intcr  Augnsl. 

p  156,  de  tcmp.,  nunc  in  appciid.  tom.  \,  n.  191 
dctur  inihi  h.ic dies  c;i;tei is  die!>us esse  lucidi 
Qiiomodo  Mnria  inater  Doinini  inter  onincs  u 
priiicipatum  tenct,  \U\  et  iiitcr  CtXteros  dicft  li; 
iiiuni  dieruin  m.ilcr  est.  i  ChiTSostoinus,  bcHBi 
rcsurroct. :  i  Totius  aimidiebus  alacriordiesiK 
rclulsit.  >  Viden  quomodo  a  i^atribus  h;ec  di( 
fcratur  caitcris,  ut  hic  dicit  Paiilinus?  Vidc 
(\\\x  dixiiniis  in  observ.  ctnot.  ad  can.  15 
torojulioiisis. 

V.  -49.  Qnid  vos  in  astris  vivcntem  cum  mon 
Icctioiiem  alter;nii  pr;cfcr:is,  legasi|iie,  Quid  i 
iieres  viventem  cummortttlSy  conformiiis  id  eri 
gelio  Luc;i*  XXI v,  5 ;  ct  rovora  Christiis  Dcnac 
iiondum  snpcr  astra  ascendcrat  rogiiatunis. 

V.  56.  Nurs  inimica,  olc.  cx  l  Cor.  xv,  ffl 
stasiiis  Sinaita  orat.  5  de  ttesur. :  cMoi-s  Clirii 
ost  vita  mortuis  :  contniria  conirartis  car 
polest  sapieiiler  morl;iseiiam  insaiiatdlibiM  n 
sed  ctiam  consunimalo  mysierio  mortis,  et 

D  (ni:e  iii  corpore  haVebat  imperium,  interempl 
Sanctus  Petrus  Chrysologiis,  serm.  74  :  ^  Ai 
inors,  qua'  inrcos  tciidens  incurril  in  JHdiooHi 
nata  scrvis  exarsit  hi  Dominuin,  sxviena  mt 
prosiluit  in  Deiiin  :  Merito  ergo  perit  lax  un 
niota  suiit  inforni  jura,  potestas  niortis  altb 
et  iii  pasiiam  temoritalis  siiscitavit  roortuoi 
Holle  et  ad  rein  VeuantiiisFortunatus  iib.  lu, 
Clirisium  resurgentcm  alloquens  : 

Eripifl  itjniinierum  populuni  de  circere  mortii 
Lt  sequiiiir  lil)Kr  qmi  suus  aiici4»r  ■Jit. 

EviHiiit  «iiiHirplain  ircpide  fer»  l>fiilua  piebeM 
£t  tle  Uuct'.  lupi  suhirabit  aguus  ovei. 

Rtm.IY.  — •  De  sancto  Simfoit^.Ilymniithk 
Lnc.  c.  II,  V.  22-^,  est  p:o  festiviuitcqnamai 
rificalionis  B.  M.  V.  dicimus,  et  die  secunda  i 
rii  coicbramus.  De  ejus  institiilioiie  et  origl 
sule  Barouiam  in  notis  ad  Martvrol.  RoM.  e 


4S3  H\MX1 

Subjectus  omni  calamo  Mo&aico 
Dismatur  esse,  qui  regit  pcrfulgidos 
Ab  arce  Patris  ordiucs  angclicos , 
40  Cceluinque.  terram,  fundavilquc  maria. 
Postquam  pudi»  dies  qnadragcsimus 
Est  adimplelus  juxia  lcgem  Domini, 
Maria  virgo  Jesum  sanctum  pucruni 
lUnis  sacraiis  tempU  tunc  in  atriis 
15  Tulil,  tremendi  Gcnitoris  Unicuro. 
Malcr  beata  carnis  sub  vclamins 
Deum  ferebat  bumcris  castissimis , 
Dulcia  strictim  basia  sub  labiis , 
Deique  veri  hominisque  imprcsserat 
20  Ori,  jubente  quo  sunt  cuncla  condita. 
Duos  pareutcs  tulcrunt  candidulos 
Pullos  cohimba;  l.icteolis  plumulis , 
Ik'(lcre  in  tcmplo  par  pro  eo  lurtunnn , 
Leg!s  vcluU  pronmlgabal  sanctio, 
io  Quales  perustas  consecrarent  hostias. 
Dci  saccrdos,  humilis,mitissimus, 
Erat  in  urla^  justus,  sene\  optimus, 
Feiix,  bcatus  Simeon  cGcIifluo 


ET  RHYTIIMI.  iOi 

A         Sanctoquo  plenus  adfuil  Spiramine, 
30  S:icra  sub  aula  nutu  Dei  concitus. 

Hic  namquc  dudum  responsnm  susccperat, 
Snncto  (locente  Spiritu,  quod  vinculo 
Morlis  resolvi  non  possit  de  corpore,  \ 

Doncc  videret  Chrislum  vivcns  DominJ, 
35  Quem  miNit  altis  Gcnilor  de  suliis. 
Suscepit  ergo  puerum  iu  manibus  : 
Egil  super.io  Gcnilori  gratias  : 
Llnis  retcntans  benedixil  Dominum 
Amore  plenus  cordis  cum  dulcedine 
iO  Addcns  ct  allo  scrmone  suliinlulit. 

Diniiltc  tuum,  Domine,  nunc,  obsecro, 
In  pnce  serrum  :  quia  meis  merui 
Yidcre  tuum  salutarc  visilNis, 
H         Quod  prxparasti  pietatc  unica 
45  Ante  tuorum  populorum  faciem. 

Fulgcntc  [  fulgensqucl  lumen  gentium  in  oculii, 
Gloriam  plebi  fsraelis  germinis  : 
Posilus  hic  est  in  ruinam  scandali, 
Et  in  salutem  Jacob,  stirpis  aorenr! 
.^0  Doncc  secrcta  cordium  se  pallient. 


^on  loco  Lupcrcalium,  vcl  Satumalium ,  ut  hic  et 
in  Ann^iUbus  dicit  Baronius,  sed  loco  Ambarvalium 
iiidiiclam  fuisse  in  Ecclesia  festivitatem  hanc  pluribus 
llacri  fratres  in  Hienilexico  vcrbo  llypante ,  con- 
lefldunt.  Verum  et  insi  corrigendi ,  qui  Ambar^ale 
«nini  Amhurtiali  vcl  Amburbio  confundunt.  <  Ambar' 
^ale  enini  dicitur  sacriAcium ,  ait  Scrvins  in  ecl. 
iii  Virg.,  V.  77  ,  quod  arva  ambiat  victima...  sicut 
AmhuTbale  vel  Ambnrbum  dicitur  sacrificium  quod 
nrbefn  cirruii  ct  ambit  victima.  >  De  iilo  Yirg.  i  Georg., 
T.5U  : 

Terque  novas  eircum  felix  ealtaostia  fruges. 
rVeboc  LucanuSiPharsal.  lib.  i,  v.  592  : 

Moi  iubet  et  tolam  ptvidis  ■  ( ivilins  im  ben 
Aiutiiri,  et  feslo  purganies  mobnia  lusiro 
Loiiga  per  exlntnifts  pomeri.i  ctngere  fines. 
Qaia  aotem  boc  mense,  qui  a  Februo  id  est  Plutone, 
cui  saccr  erat,  vel  a  F(*brua  Dea,  quae  purgatiooibus 
et  sacrificiis  cxpiationibusque  ad  Manes  placandos 
institulis  pnecrat,  Februaritis  dictus  esf,  urbs  quinto 
qnoque  anno  post  census  solulioncm  reccnsilumquc 
populum  cum  facibus  lustrabatur  (unde  lustrum  ct 
pro  ^p.ilio  i|uinqueannoruniusurpatur)  et  amburi  ale 
facrillciuni  immolihatur  :  snnrtiKcans  htmc,  sictit  ct 
alios  pn>fanos  ritus  consuevit  Eccfesia,  festum  Puri- 
ieitionis  beat:e  Mari;e,  ct  circuitionem,  scp  proces- 
siooem  cum  candelis  hac  die  factendam  inslituit.  Ita 
uocins  Cligius  Noviomensis  episcopus,  hoin.  3  circa 
Inem;  sanctiisHildefonsusserm.  H,  ex  duodecim  de 
beala  Maria.  Ex  quihus  inferes  Litaniam  sive  pro- 
reisioneni  hojus  diei  institnt:tm  alibi  pritisqtiam  Ro- 
m  a  Sergio  papa  institneretuf,  de  quo  Anastasius 
lomol,  n.  niarg.  4&ft  :  f  Constituit  ut  dicbus  Annun- 
tiaiioais  Doniini ,  Nativilatis  et  Dormitionrs  sanctx 
Dei  genetrlcis  semperque  virginis  Marioe,  ae  sancti 
Simeonis,  quod  Hvpaotem  Graeci  appeilant,  Lita- 
itia  exeat  a  sancto  Adriano ,  et  ad  sanctam  Mariam 
popoiuB  ocGurrat.  i  Sergius  dect^ssit  anno  primo  sse- 
cnli  ▼III,  id  e^t  an.  701 ;  liildefonsus  an.  6'<7;  Kligios 
antem  665,  qaorum  uterqne  lituniarum  mentioncm 
ficit.  StcQt  anlem  ex  Hildefonsoet  Eligio  corrigcndi 
soni,  aui  Sergium  auclorein  solemnitatis  putani; 
iti  ex  laclo  Sergii  corHgendusBaiuzius,  qut  in  notis 
atf  Capitul.  Francor.,  itb.  n,  c.  55,  quo  capile  refer- 
tar  can.  36  ooncilii  Moguntiaci  de  fesiivitattbus,  anno 
113  babiti,  sie  babet  de^boe  festo :  t  Hsee  sola  sanct» 
MamefestiTitasoiim  eelcbrabaur  in  Ecciesia.  Ad- 


dita  dcindc  cst  Assuntptio,  tum  Conceptio,  PraBsen- 
tatio,  Anntintiatio  ac  Visilalio,  >  etc.  di  ro  olim  in- 
dicat,  ut  vidciur  ct  par  cst  credere,  lempus  de  quo 
scrnio,  ni^.mpe  dc  fcslivilatibus  statolis  in  concilio 
Mognntino  an.  813,  fallitur,  cum  Sergius  cenlum  et 
decem  annis  et  iiltra  ante  concilium  Moguntinum 
Nalivitaiis,  Dorinilionis,  Anniintiationisqiio<(uemen- 
tioneni  facial,  sicutide  hac  sub  nomine  sancti  Siineo- 
nis,  uli  facit  Paiilinus  noslcr,  ctaliiqtioque  fecerunt, 
Q  qnortim  meminit  Haroniiis  in  not.  a(l  diem  secundam 
Feliruarii,  192  t>bi  multimodis  appellatam  banc  fe- 
slivitatein  ostemlit. 

V.  5.  PermttMit  idem  proles  atti  nominis»  Uoc  est, 
ctsi  homo  lactus,  adhuc  permansit,  et  dictus  eslFi» 
lius  Altissimi,  ut  est  Luc.  i,  52,  etc. 

V.  li.  ,,.Juxta  lcgemDomini,  E\od.  xiii,  2;  Lerlt 
XII,  i;  Nnm.  viii,  i(>. 

V.  21.  Dvo$parente8  tutemnt  candidntasjmlloi  ro- 
litmb(e  lacteoli9  plnmHlis^  ex  Luc.  ii,2i*;  ct  Levit.  xii, 
8.  Paulintis  aiitem  diminutivis  vocabuiis  utitur  cum 
ad  carininis  venustatcm  tum  ad  argiimeiiti  naturam 
accoinmodalis  :  solent  enim  dimimitivis  vocibus  af- 
fectus  nostri,  pnecipue  amoris  expriroi ,  ut  videre 
est  prseca^tens  in  Plaiito,  qui  pro  cor,  corctUmm  nou 
raro  dicit,  et  alia  liifjusmoili.  Quod  vcro  ait  Paulinus 
camdidulos  lucteoHs  plnmulis  ne  ocius  improi^es,  qoasl 
vitiuro  synonvinia».  Candidum  enim  non  est  proprie 
idem  cum  alho^  pro  quo  laeteum  posuit.  Optiine  Ser- 
^  vius  in  vers.  8i  lib«  iii  Georg.  notat  aiscrimen : 
*^  t  Alittd,  ait,  est  candidum  esse ,  id  est  quadam  iii- 
tenti  luce  perfusum :  aliud  album  quod  pallori  oon* 
stat  esse  vicuinm.  »  Igitur  puttos  eandiduim  est 
swbsplendescenies  :  lacteotis  vQro  plumulis  est  snb- 
paUesceQtibos ,  et  color^m  lactis  aenralantibus,  qui 
apprime  delectat,  quamdam  ,  dicerem  ,  amabilita- 
tem  proDseferens ,  piacidamque  voluptalem  specu- 
tori  conciiians.  Sic  GatuUus  ▼.  80i ,  in  eptg.  ad 
Camettum : 

Nuflc  10  laeteol»  teneot  pnel'«. 

V.  25.  Qnsies  perustas  cottsecrareni  ko^ias.  Yide 
ritum  Levit.  cap.  i. 

V.  50.  Donec  secreta  cordium  se  pallient^  hoc  est 
tatebunt.  Palliare  autera  dlcit  qood  est  tegere,  abs- 
condere  :  metaphorice  translato  verbo'  a  pallio  quo 
coniegimur.  Verum  ,  ut  eruditi  notaot,  sumitur  ut 

Slurimnro  in   deleriorem  partem.  Joan.  CalT.  lex 
uriil.  <  Palliart  roetaphoricfi;  ductum  ^-erbom ,  tl* 


m 


S,  PAULIM  PATRURCHiE 


20 


2j 


Ipsiii^  eccc  tu.im,  sancla  genilris,  i 

TrnnsilJl  ictus  gladii  pcr  aniinam  ; 
Scrvabat  alta  niyslica  sub  pcclorc 
Maria,  vcFba  confercns  alacriler 
5i>  Dictis  siipcrnis  credula  Odeliler. 
Gloria  Palri  Jesu  magni  noininis, 
Et  libi.Natc  Patris  unigenite, 
Deus,  poteslas,  virtus  super  xlliera ; 
Sancto  pcr  omnc  sxculum  Paraclito, 
60  Laus  infiuiu,  bonor  et  imperium. 
Amcn. 

*  IIYMNUS  Y. 
De  $ancto  Marco  evangelisla. 
Jam  nune  per  omne  lux  refulget  sxculum,        30 
Lu\  illa  Palris  ,  qux  lucct  dc  soiio. 
Qux  fons,  origo,  splcndor  lucis  aurex  B 

Habensque  sempcr  lumcn  indcflciens 
5X(Jclum  sereuat  arcens  mundi  tenebras. 

Uujus  sacrato  lucis  de  vibramine  Zo 

Suscepii  almum  radium  sub  pectore 
Marcus  bealus  doctor  evangelicus, 
Facius  lucerna  niore  tauti  luminis, 
10  iVrdens  fugavil  sxculi  caliginem. 

Septem  columnis  una  de  candidulis  :  40 

Aureis  septcm  unum  de  candelabris, 
Cingilque  totum  munduni  claro  siderc  : 
Ecclesiarum  nitilar  sub  cuiniine, 
i5  Sustentat  altac  fundanienta  fabrica^. 

Quantum  quod  olim  viderat  Ezechiel  45 


AQLTLEIENSIS  496 

Propheta  sanctus,  animal  Ixtisstminn 
\  idit  Joanncs,  seti  Chrhsti  recubilor, 
Leonis  hoc  ct  lypicc  sub  spccie 
Clamorc  muUo  p(?r  deseria  frcnderc. 

Slc  a  bcato  Pelro  missus  adiit 
Aquileiensem  dudum  famoussimani 
Urbem,  sacrati  verbi  pullulantia 
Disseminavit,  satoque  centuplices 
Fructus  ad  alta  veut  felix  horrea. 

Christi  dicavit  mox  ibi  Ecclesiam, 
Nam  fundamentum  (idei  fortissimuui 
Fixerat  unum  petram  super  limpidam, 
Quam  nunicn  undans,  nec  ventorum  fulminil 
Quassare  possunt,  torrentes  nec  pluTiae. 

Deinde  rursus  cum  corona  remeans, 
Athleta  Chrisli  compta  pulcbris  liliis, 
Mistuniquc  palniis,  lauro  alque  rosulis» 
Portabat  gaudens  diadema  vcrtice , 
Ingressus  url>cm  Romam  Chriblo  comite. 

His  ita  gestis  pergit  Alexaudriam 
Sancto  ropletus  Spiritu,  lattissimos 
Fines  per  omnes  jugiter  Mempliitiio» 
Patris  tremendi  prxdicabat  unicum 
Venisse  mundi  pro  salute  Filium. 

Turba  crudelis  Chrisli  circa  militem 
Tumcns  parabat  torroentonim  spicula  : 
Yinxit  catenis,  transfixit  acnlcis 
Dilaniaudo  flagris  sancta  viscera  : 
Carceris  umbras  misit  ad  phantasticas. 


ffnificat  tegere  turpe  factum  :  sic  sumitur  in  cap. 
rfi$i  $peciaii$f  Extr.  illo  tit.  De  u$u  pallii.  i  QuoJ  et 
advertit  eliam  C.  Barthius  Advcrsar.  lib.  xi.iv,  cap. 
Sl  :  €  Paltiare  rem  aliquani,  velarc,  tegere  notat : 
et  plerumque  in  malam  partem  sumilur.  Scriptor 
vetus  Yiuc  beati  Frodobcrli  :  Sedulo  explorare  ctepit 
ntrum  ea  $impUcita$  ex  fonte  manaret  inlim<v  purita- 
ffi ;  an  $icut  ncnnuUis  (amiliare  est^  $Hbdolam  mentem 
simulata  innocentia  paUiaret,  Philippus  preshyter 
Prolegomenis  in  Jobum  :  l$ti  ergo  tre$  amici  Job  eo$ 
fignranly  ut  dixi ,  qui  intu$  $unt  Chri$ti  ho$te$^  et  Chri' 
$tiamtati$  nomine  palUaHtur.  >  Dixit  auleni  dotiec  $e 
pallient  cordium  $ecreta,  quia  aliqiiando,  nempe  in 
morle  Christi  Jesu,  futunim  erat,  ut  revclareiitur  : 
iil  est  illud  Lue.  ii,  55,  »/  revelentur  ex  muUi$  cordi' 
bH$  cogitatioue$. 

Utm.  V. — •  Hymnum  hunc  inter  schedas  ill.  cpi- 
scopi  Adricusis  repcrtuin  uepos  cjus  Laiirentius  a 
Turre  huinairnsiine  comiiiiuiicavit.  Quem  staiim  ae 
legi,  Pau*inum  illico  aiictorein  agnovi.  Siylus  eniro, 
et  foriii4  vcrsiiuro,  alropharttmque  ordo  id  aperte 
cvincunt.  In  calce  byiniii  ct  8ched(e  sic  Italice  scri- 
ptmn  erat  :  Qnesto  eVinno  cavatodadue  nntichi$$imi 
codici  9  «110  de  quaU  i  in  mio  pottre.  Qnibus  Terbis 
inilicat  byimiuui  fuissc  c  duolus  vetuiitLssimis  codn 
cibttserutum. 

Y.  3.  Quie  fonty  oHgo^  ipUndar  liiei$  mtrefe^  lcge» 
batur  ^pUndorem^  mea  seiileniia  male.  Yenim  ctsi 
exlcx,  quia  tanien  duodeciin  syllabis  semper  proce^ 
dit,  hic  aulein  tredeciin,  et  sensus  qiii  iiisi  locum 
cineiidetur,  1S3  ^^^^^^^'*^rus  cst,  suaseruni,  ut 
$plendor  rcpnnercin. 

Y.  il.  Septem  columni$  una  de  candiduUs.  ADu- 
sissc  videtur  Prov.  vii,  i,  ubi  Sapientia  excidit  co^ 
lunuui$  ^eptem^  ct  Cant.  iii,  10,  ubi  de  Salomone, 
quiChristi  J<*sj  figura  erat,  dicitur  :  Columna$  eju$ 
fecit  argentea$.  Golumnas  autcm  aposiolos  lUscipu- 
losque  Cbriati  dictos  pussim  quis  ignoral?  Yidc  in- 


r  terprctes  in  illud  Psal.  lxxiv,  4  :  Ego  confirmavi  c»- 
lumnas  ejus.  Scplein  aulem  dicit  coluninas  excisas 
a  sapientia,  id  est  multas,  ait  Menochius  ad  bunc 
locuin.  Igiiur  sanctus  Marcus  dicitar  a  Paulino  una 
ex  niultis  coluronis,  quibus  douius  sapientlx  l)ei, 
qu;c  est  Ecclcsia  Christi,  instilnitur.  Unde  pauk» 
p:)St  de  eodcin  :  Su$tenlat  aUce  fundamenla  fabrkar. 
Y.  li.  Aurei$  septem  de  candelabri$.  £x  Apoc  i, 
12  cl  13. 

Y.  IG.  Quantum  quod  oUm  riderat  Ezechiel^  ctc 
Alludit  ad  visiones  LzechielLs  i,  iO,  et  Joanois  Apor*. 
IV,  7,  quibus  aniinaiia  quatuor  utrinque  proposita 
evangelistarum  symbola  consiiiuunt.  In  Icone  aotem 
sancius  Marcus  communiier  ab  iuierMrctibus  aocipi- 
liir.  Res  nota.  Auastasius  autcai  Sinaita  AnagQf. 
conterophit.  in  Hexain.  lib.  iv  Marcum  in  boTe 
agnoscit.  Sed  prxierquain  quod  singuhiris  feruie  est» 
eri-at  etiaiii  iii  argumcnto,  et  ratione  cur  sic  sentiat : 
c  Marcuin,  ait,  habet  (ecclesia)  qui  tanqiiani  bos  ap- 
^  paruit  in  aniroali  sex  pcnnarum,  quoniam  a  sacrilU 
^  ciis  inccpit  Evangeliuiu.  i  Faliitur  autem,  qyia  Boa 
Marcus  sed  Lucas  a  sacriiicio  Zachariai  ordllur  oar* 
ralionem  suam,  et  ideo  ei  bosassignatur.  Marcos  vero 
a  prdedfcatione  Joannis  in  deserto,  ul.i  tanqiiam  ko 
in  sylva  rugiebat,  Parate  viam  Domini^  orsus  eot :  ei 
ideo  Icoiii  compiiRilur.  Christi  auteiu  recubitorem  di- 
cit  Joannem  ob  ea  qu«  dicimus  iu  not.  in  c.  SC,  iib. 
I  contra  Felicem. 

Y.  21.  Sic  a  beato  Petro  miuu$  adiit  AqHiieUtum 
dudum  famo$issimam  urbem,  En  satis  perspicttun  el 
veius  tcsiiinoniuin,  quo  adveiitus  saiicti  Marci  ai 
oras  Aquilcieiises  asseritur,  quod  uoanuiJi  dob  verili 
sunt  inficiari. 

Y.  24 centnpUce$  fnur/iM,  elc.  £x  parabolalial» 

tha?i  xiii,  8,  et  Luc.  viii,  8. 

Y.  29.  Qnam  ftumen  undani^  etc.  £x  Maitb.  yo^ 

24  et  seq.  Pio  voce  ful^mna  inalim  fUmunam  * 

Y.  45.  CaTceTi$  umbra$  tniut  ad  p^nfositVaa.  Qnit 


Primus  $up«rui  uominu  uoliliuni 
Dedit  in  urbcm  Marcus  Alexandriam  : 
Cbristi  dicavil  mox  ibi  basilicam  , 
Qiiam  expiavit  pretioso  saoguiae  :    . 

10  Vallavit  almae  fidei  muuimine. 
Gloria  Patri  decus  et  imperiuro, 
Sit  Nate  seroper  tibi  super  sidera, 
llonor  potcstas  sanctoque  Spiritui : 
Sit  Tiiaitati  virlus  iodividuie 

^  Per  inrinita  sacculonim  siccula. 

HYMNUJi  YI. 

*  De  Dedicatione  Kcclesia 

Clara  rcfuigcut  hi^us  templi  culiuina 
Perfusa  luce  sepliformis  Spirilus, 
Christi  rube<cunt  purpurata  sanguino 
Perlilatore  pretiosi  balsaini 
5  Oilore  fragrant  mistis  aromatibus. 

Sint  sempcr  istam  supra  domum,  Dominc, 
Tui  aperii,  deprecainur,  ocuU  : 
Auresque  tux  sint  intenUie  jugitci 
Diem  pcr  omnem,  noctis  etin  tcmpore  : 
10  Tuoquc  scmper  ore  benedicto. 

Sint  angeiorum  hic  alba  frequeDtia, 
Descendat  omnis  hnc  coelestis  gratia^ 
Diflusa  sancto  largienle  Spiritu. 
Vultu  screno  sancta  semper  Trinitas^ 
15  Pio  favore  dignetur  inspicere. 

Nubes  sacrata,  quae  pcndens  ilicabuit 
Deo  jubente  supra  tabcrnacull 
Tecturo,  lcatus  quod  Moys^s  in  eremo 
Fixit,  precamur  biijtts  «ube  muMiia 

uoibras  carceris  phaDta$ticas  Yocai?  Axi  non  versB, 
el  oon  fictifue  snnt  umbnc?  Puto  phaDtasticas  did, 
faia  lenebris  obsiti^  ut  sunt  «jui  in  carceribus  deli- 
■enUir,  pbantasiis.iinaginalionibus(iue  laborare  solent, 
fflmoTBc  enim  el  ftpnouruw  H»  aleph«  est  efficienM 
vmones  aut  concifnens.  Spectra  auiem ,  qu»  nijus- 
modi  visiooariis.occurrunt,  si  quse  iramiltuniura  cbs- 
aonet  ut  plurimum  in  locis  tenebrosis  apparent. 

Htm.  Su-^f^DcDedicatione  Kcc/ejtie.  Deorigioeht:- 
jasriliu  vide  quae  dcsumptaa  Felice  papa  hzSei  Gra- 
lisonsdeCoosecr.  dist.  i,  c.  S  et  c  17.  Refertenim  ri- 
Cn  od  constructiouem  jubernaculi  per  If oyseoi  Do- 
•ioo  imperanie  compleiam ,  et  ad  toropli  Salomonis 
dedicotioneni  :  quae  iu  boc  bymno  oon  dissimnlatY 
km  ionuit  Paulinus.  £xplanatiooein  auleni  riiunm 
Mksatioius  habes  passim  apud  eaereroooiarum  ec- 
rtfWMticanim  scriplores.  Recurrenie  anno  cekbra- 
m  ipaiws  dedicaiionis  meraoria,  ( 
IV  m  «rangelio  loan.  x,  ii,  ad  quero  locuro  vide 
AigiMlittum.iracL  i8  io  ioan.,  n.  %.  Has  anniveraa- 
rix  sdemnitatcs  quania  ciim  laeiitia  a  Cbri^tianis 
bberentor,  indicai  Gregorius  hom.  14  in  evang. : 
<  Certe  sicubi  populus  nundinas  celebraret,  si  ad  ali- 
CQJus  ecclesix  dedicationem  denuniiaia  soiemnitate 
concurreret,festiiiaremus  oronessimul  inveniri,et  in- 

tferesse  1S4  "^°^">^*'^  s^l^S^i*^-  Gny\  se  damno 
tftfctmii  crederet,  si  solemnitatem  communls  ixtiii» 
Bon  vidcret.  •  Qnibo»  ex  verbis  arguere  licet  jam  coe- 
pisse  a  spirilnali  in  muDdaniim  gandiom  degcnerare 
ceiebriiaiem  tempore  ipsius  Gre^^rii,  quippe  qui  ei 
BDndinanim  ei  dedicaiionis  ecclesiae  frequeniiam  si- 
■mt  meniorai :  argumenium  sutirepeniis  profaDJiaiiSf 
^09  poeterioriiios  deinde  saeculis  roaxinie  excrevit, 
sdeo  ui  ronviviis  insiitoiis  prope  teropla  genio  libe- 
rios  imlulgereni  :  qnod  ila  Ecclesiae  disfrficaii,  oi 
eonciflum  CRbiltonense  cifca  an.  650  tsta  prohlbne- 


1I\MM  £T  RHTTHMI 

A    iO  Afllata  sanctu  pei  fundat  Sptramine. 
:  Fainosa  dudum  quse  reptevit  atria 

Templi  dicaii  nebula  pcrlucida 
Orantc  puro  Salomone  pectore, 
Ilanc  Cbriste  cocli  missa  dc  cacumine 
2*)  Doinum  fecundes  sempiierno  manerc. 

Quicunque  tuum  sanctum  nomen  supplici 
Pleiioque  corde  dcprecalus  fuerit, 
Hujus  in  xdis  sanclo  domicilio 
Te  largiente  sit  Iil)er  a  crimine ; 
50  Exclude  pcsiem,  inorljos  omnes  dilue. 
Tdo  sacrato  bic  dcpasti  corpore, 
Tuoquc  sancto  saiiali  sanguine, 
Ab  hostc  tuo  defensi  munimine, 
Lncti  fideles  sortiantur  servuli 
35  Vitx  perennis  sine  fine  gaudia. 

Renim  Creator  Jesu  Patris  unice, 
Mundiiro  cruore  salvas  qui  purpureo, 
Peccata  tollis  solus  qui  peslifcra, 
Dignare  iuos  munere  gratuito 
40  Ad  astra  coeli  mittere  niricolas. 

Sit  semper  alta  Deo  Patri  gloria, 
Omnis  poieslas  sii  dilecto  Filio, 
Sancloqoe  semper  gloria  Paradiio, 
Honorque».>irlus,  Iaus,  decus,  imperittiB 
4.'»  Et  nunc  et  ulira  sit  per  cuncia  s»cub. 
Ameiu 

b  RHYTHMUS 
He  Nativitate  Domtiit. 
Gloriam  Deo  in  excelsis  hodie 
Coelesiis  primum  cecinii  exereilua. 


m 


D 


G 


rit,  monueritque  can.  iJ9  ui  c  saccrdotes  loci  talia  a 
sepiis  basiKcaniro,  vei  poriicibns  ipsarum,  ae  eiiani 
ab  ipsis  atriis  vetare  debeant  ei  arcere.  >  Sandus 
Pauhiius  Nolanus  in  naial.  9  sancti  Pdicis,  id  esi 
car.  24,  inorem  non  approl>at ;  excusat  taroen  oh  sim- 
pUcitatem  delinquentium. 

Verum  uiioam  sanis  sgerent  haee  «raq^ia  ? otis« 
Nec  soa  limioibiis  roiseereol  pocula  snncito  f 
....  tgnoscenda  lamen  piito  uliaparrls 
fiaiidta  qn»  ducuiii  epwlis  :  qoia  aiiHiiiiHis  erFsr 
Irrepli  rmlibus,  nce  isnue  eoiHieia  eiilpa 
Sifnnticitu  pieiaie  caiiii»  in:tl6  credoU  aaactos 
Pefffuais  halaate  mero  gaudere  sepuleris. 

Higusmodi  Uetitia:  ar£[umenta  adeo.  excreverunt  in 
regione  nosira,  ui,  ne  inter  pocula,  tit  solet»  alterca- 
tiones,  jurgia  et  horoicidla  seqnerentnr,  ci  qiiaesiio- 
nes,  si  qiiae  exoriae  ruisseni,  dirimereniur^  masnati 
quae  encmnia  voos-  D  cuidam  custodia  comroendaretur,^quod  posiea  in  ra- 

tionein  inrestiiunae  v  ut  vocani,  iransiii,  et  ^is  eu- 
stodiendi  fesluia  diCiuro  fait»  de  quo  sancilones  iub 
Marquardo  patriarcba  in  castro  sanctiVili  an.  1581 
lalae ,  quas  ross.  e|us  lemporls  originah  characiero 
apud  me  habeo ,.  loquuniur  pag,  58;  \ide  ciiam  do- 
curoenta  in  Appendice  %  n.  VJ  et  40. 

V.  6.  Ex  if  Paral.  vi,  19  et  2.  V.  16,  ex  Exnd.  xl, 
52.V.  2r,  ex  11  Paral.  vii»  1  et  2;.  V.  36,  I.  c.  vi,  28. 
et  VII,  15.  V.  58,  ex  Joan.  i,  29. 

V.  40.  Ruricolas.  An  pro  terrieolas  ?  an  qufa  teni- 
pluro  mri  forte  dedicabaiur,  et  ruricolarum  in  gra^ 
iiam  hyronnin  coropo^uerii? 

^  La'tlus  de  Rhvtbmorum  rntione  disscrerem,  nisl 
V.  Ct.  Scipio  Hfaffeius  materiam  p<Mie  tolam  exhau- 
sisset  peruliari  dlssertatione  hi^t.  diplom.  e;llt.  Man- 
tute an.  1727  occasione  cujnslam  Rbythrai  De lavdi^ 
6k8  VerontP,  ail  qnero  lcctorcro  nostrum  Inbcns  re- 
mitio.  Q^Tia  vero  lorle  aliqnibus  vidcri  poterit  W«- 


499 


Pax  angdonim  et  in  terra  vocibus 
4  Vera  desceadiL 

Hodie  cceli  facli  sunt  meUiflui ; 
El  mare  dulces  undas  blando  gurgite 
iEquavit  lento  respirantc  sibilo 
I  Flatu  sereno. 

Astra  polorum  rutilantc  radio 
Suffusa  b;tis  inrorant  dulccdincm. 
Totus  exsuUat  Ixtabundo  gaudio 
li  Gavisus  niundus. 

In  hora  quando  Jesus  Cliristus  Doniinus 
Nasci  dignatus  cst  sacra  dc  virgiue 
Duicis,  suavis,  ac  dcsidcrabilis 
16  Betbleem  in  orhe. 

Angusti  cunas  perlulit  pra>sepii, 
Feno  jacere  non  abliorrct  Doniiiius, 
Summa  qui  Patris  sedcbat  in  dcxlera 
SO  Rcx  angclurum. 

Pannis  velatus,  vili  striclus  fascia, 
Inclusus  parvis  lacrymabat  cunulis, 
Mater  beata  sancla  prcmit  ubera 

linum  legcs  metricas  haud  servasse,  vel  nimiam  po- 
pulariter  iocutus,  hoc  tantuiiimoilo  notatiim  taiKpiani 
obsen'atione  dignum  vclim ,  (|uod  quidem  a  iicmine 
hac  in  re  scribente  non  notatum  comperi,  sciiicet 
differre  rhythmum  a  metro,  neque  hujus  illum  leg^^s 
sequi.  Quam  diflerentiam  Maunis  Terrcntianus  lib. 
De  Metris  v.  54  paucis  compi^chendit. 

Namqtie  metriim  rertiqtie  pedes  nuiiicrosqiie  coercent : 
Dhiiens»  rhytbnium  eontinel  lex  teniporum. 

cnjus  generis  dithyramhos  Pindaricos  fuisse  inniiit 
Iloratius  car.  lib.  iv.,  v.  50,  od.  %  dum  ait : 

Sou  pei*  audaces  nova  diihyrambos 
Yerlvadevolfii,  iiouieiisque  fertur 
Logc  M>lulis. 

iiiifiiem  locum  Acron  Gramniaticussic  scribii :  <  IIos 
diinyrambos  ideo  audaces  dixit,  quia  cxieris  rhyth- 

mit  Tehementiores  sunt ^umcrisque  fertur 

Ugg  $oluti$.  <  Numeris  quibus  rhylhmus  ad  soniiin 
pertincns  colligitur,  iion  pertinens  ad  vorsuum  le- 
gem  :  ut  Yirg.  de  pari  carmiiie.  yumeros  memim^  si 
terba  tenerem,  Ergo  in  hoc  lex  pcdiim  non  scquilur, 
sed  syllabanim.  .  .  aut  lcge  solulis  dixit,  quia  in 
hoc  metro  licet  variarc,  et  non  in  eodem  mciro  por- 
manere.  >  Yidendus  quoque  QuiiUilianus  lib.  i\,  v, 
4,  M  iliud  praecipue  notanduin.  <  Rhythini,  id  est 
numeri  spatiotcmporum  con8tant:metfaetiamor.li- 
ne  :  ideoquc  alterum  esse  quantitatis  vidctur,  alte- 
rum  qualitatis.  i  —  Insuper  et  iliud  adverlcnduin 
iiuximus,  ^uod  cum  rtiytbmi  a  lcge  carininiim  sevi;- 
riore  soluti  sint,  faciiiori  (rstro  usurpati  fuere  tan- 


S.  PAULINl  PATRURCH^  AQUILEIENSIS 

A  34  Dc  coclo  plcna. 


m 


Sanctus  sacrats  fecundavlt  Spiritus 
Virginis  vulvam.  Terbum  caro  factum  cst» 
El  habitavit  in  nobis  umnipotens 
^8  Filius  Dei. 

Gabriel  ante  hoc  prxdixit  angelus» 
Quando  fclicx^in  salutavit  virgincm, 
Paries,  inquit,  filium  :  Emmanucl 
52  Noracn  habehit. 

Pastores  eiant  proximis  in  pascuis» 
Bcthleem  ad  urbeni  noctis  sub  silentio 
Instabant  siios  siipra  gregem  vigiles, 
30  0  quani  beati ! 

Clarilas  Dei  cin\it  illos  fulgida  : 
Angolus  inquit,  nolite  pavesccre  : 
D         Kn  ego  modo  magnum  namquc  gaudium 
iO  Nuntio  vobis. 

Erit  quod  omni  sa^culo  mirabile, 
llodie  qiiia  vobis  Christus  Dominiis 
Nalus  csl  in  Bcthlcem  Davidis  in  oppido 
i\  Salvator  mundi. 

qui  miile^  mille,  occidil  :  Tantum  vini  habet  nem^ 
quaiitum  fudit  sanpuinis,  llstc  viileo  er.se  perfrivnla ; 
scd  quia  suprascriptus  auctor  ita  eadem  ut  suiit  La- 
tinc  suis  scriptis  inseruit,  taccndaesse  non  creilidi.  » 
Ila  Vopiscus,  qui  cap.  7  seq.  atidit  Francis,  qui  Gal- 
liam  vaslaiiant,  apuo  Moguntiain  repressis  novam  de 
co  faclaai  cantiienara : 

M:lle  Fraiicos,  millc  Sarmatas  sprof  I  ocddimiin  : 
llille,  fiiliie,  uiille,  m  Uc,  uiille  Persat  qo«rimus. 

Siinile  vehit  boUistiam  iu  Scriptura  repcrics  1  Ilcg.... 
,  XVI 11.  G  el  7.  Cmmi  rercrlerctur,  percnsso  Philistteo,^ 
^  Duvid,  egresso!  sunt  mulieres  ae  universis  Hrbibu 
Jsrael  cantantes  chorosqueducentes^  in  occursum  Sau 
Uegis  in  tympanis  icetitiwet  in  sistris,  et  prtrcinehaH^ 
mulieres  ludentes  atque  dicentes  :  Percussit  Sam^ 
mitle,  etDavid  decem  millia,  — Igilur  Paulimisiiiytli 
mum  noii  metriim  composuit ,  et  forte  ut  ab  iihnti 
usurparettir  ,  ad  eorum  captum  plaiiissimo  et  vnlgar 
stylo  concinnavit.  In  hunc  rhytbmum  de  Nativita:t 
Domini,  ouem  dat  Georgius  Cassander  Oper.  pog. 
201,  edit.  Paris.  1616,  apponit  et  scholion  smim.  E^s- 
autem  hujnsmodi. 

c  Paulini,  Hujus  gcncris  hymnos  aliqnos  et  versiias 
in  qnibusdam  libellis  descriptos  rcpcri  Pauliiil  lilnio    ^ 
At  non  csse  Paiilini  iUiiis  Nolensis,  HierenTmi  e 
Ambrosii  «tate  celebris  ,  facile  constat ,  oui  In  tuitfr 
Ycrsibus  metri  legem  constanter  o^senravit.  Yermr^ 
alterius  notius  Paulini ,  a;tate  multo  poslerioris,  qn 
Carolo  Magno  imperante,  Aquiiegiae  episcopus  fnii 
ac  nomine  civitatum  inrerioris  Itali»  GntrerMs  Fcli 


is 
tfi 

e 


— I 
is 


qoam  canlionibus  popularibus   accoininodaiiorcs  ;  D  cem  UrgeliUnum  et  Eiephandiim  ToleUnum  epiwo^ 


praesertim  iis,  qiiae  cu>n  saltationibus  corporisqiie 
geslu  sociabantur,  ut  sunliila,  qiix  Ballistea  dictintur 
Voptsco  in  Aureliano  cap.  G  a  Graico  jSotHctv,  quod 

{actfrtf,  seujar/arecst,  a  i[\\o  ^Mi^tn,  saltare,  unde 
brie  vulgo  ballarey  ({uod  saltantes  iiicmbra  ,  pra*ci- 
pue  maiiiis  jactitarcnt.  Propt^irtius,  lib.  iv,  v.  678  , 
eteg.  de  Cynthia  cl  dracone  : 

Naous  et  ipse  suos  brfviipr  curvaius  iu  artutf 
Jactahat  truocas  ad  cara  biiia  niaiius. 

AiMli  Yopbcum,  1.  c. :  <  Hefert  Theoclius  Caesareonim 
lemponim  186  scriplor,  Aurciianum  maiiu  sua  bello 
Sarmatico  uno  die  quadraginta  et  oclo  interfecisse  : 
plurimis  autem  et  diversis  dicbus  ultra  nongenios 

auinqoaginta  ;  adco  ut  etiam  ballistea  puci  i  ct  s;illa- 
anGuias  in  Aun^lianum  talcs  coniponcrciit ,  qiiibiis 
diebos  festis  militariter  saliitareot  :  Mille ,  milte  , 
niit/e,  milte ,  mt7/e,  decotlavimus  :  Unus  homo  mitte^ 
mJlle,  milte,  milte  decotlavimus ;  mr7/e,  mittc  vivatf 


pos,  epistolam  scripsit,  ejnsqiie  civitalis  eienl 
eodem  prorsus  rliythmi  f;eiiere,  qno  hic  by; 
positus  est,  deflevit.  Ciijus  initium  esi : 

Ad  (lendos  tnos  AMuiteia  ciiNirpS 
Noii  mihi  ull9  suHicinnt  licrvniae  : 
Desuiit  seniiones,  dolor  sc usum  abstullt 
Cordis  aiiiari. 

Omnino  autein  apparct  utnimqiie  hoc  carmen  ab  co- 
dem  aucton^  profectiim.  Quanquam  dubiam  mihi  csl 
Paulinone  Aquilc^iensi  cpiseopo,  an  Paulo  diacom 
ecclesi:e  Aqiiilegiensis  hi  versus  ascrlbi  dcbeaDt. 
INam  in  libello  mainiscripto  qujcdam  hiifjiis  generis 
carmina  Paulini  simpliciter,  ut  prascus  htc  bymnus, 
alia  Pauli  Diacoiii,  ut  ha^c  cxcidii  Aquilegicnsis  la- 
mcntatio,  nomcn  inscrlplum  habcbant :  quanqiiani 
animus  inclinat,  ut  paulinicpiscopipolius,  quaiuPaali 
Diaconi  hos  et  iis  similes  rli)'thmos  essc  pulein,  quoti 
hyromis  dc  sancto  Joaiine  hoc  initio :  Ut  queant  fQXis^ 


1 


eOI  .  HYMM 

Boc  vobis  signum  eril  :  in  prausepio 
lafaDiem  paniiis  involulum  posilum 
Inveniclis  cam  Maria  pariter 
43  Maire  beata. 

Subitu  facla  fuigcnlis  niiiitiae 
Est  muiiiiudo  coeleslis  exercitus 
Eodeitt  simul  aBgelo  coro  flammco 
S:^  Yaiile  pracclara» 

Gloria  Doo  ia  excclsis,  sidcra 
Plena  sonabant :  pax  et  in  hominibus 
Audiiur  i«ODX  voluntaiis,  vocibus 
&6  In  terra  sanctis* 

Pastorcs  nnmqiie  loquebantur  iuvicem  :     ^ 
Eamus  us4(ue  Bctliiccm  celeriter, 
Ei  videamus  lioc  de  verbo  qualilei 
50  Angelus  dixcrat. 

VencruDt  ergo  :  invenerunt  puerum, 
Angelus  sicut  dixit,ln  prxsepio 
Positum,  sanclam  genitricem  virgincm. 


ET  RUTTUMI.  (fi 

A    0-i  Joseph  pr^esentem. 

iii  ccelo  slclia  novo  ciara  railio 
Refulsii,  ante  qu»  nunquam  resplenduil, 
Clarior  cunctis  aslris,  mundo  uuntian» 
68  Gaudium  magnuin. 

Ilanc  stellain  Magi  ful^ore  pcrspicuo 
In  Oriente  videruni  resplcndorc  : 
Iloc  higimm  tam  fainosum,  Dolile 
7i  Regis  est  magui. 

Eamus  ergo,  in(|uiramus  ubi  esi, 
Cl  afleramus  illi  saltem  munera 
Noslris  obiata  de  thesauris  oplima, 
76  Auruin,  ihus,  mvrrhani. 

ll;cc  tria  magnum  demonstrant  mysterium. 
Donaque  Dco  hominique  dederant 
B         Tres  Blagi  sancto  perducente  Spiritu 
"80  Alore  divino. 

185    ^^  ^^^^  i^o"i  siguAt  excellentiam  ; 
In  tliure  summum  saccrdoiem  lypical ; 


f\\\\  sinc  controversia  ab  omnibus  Paulo  Dlacoon 
trihiiitur,  cum  honiin  hymnorum  compositioue  minus 
congruat,  aiiumque  aiictorem  pneselerat.  >  —  Huc- 
«s(|iie  Gassandcr,  cujus  probabilissiina!  conjectune 
aslipulatur  Regcstum  Openim  Paiili  Diaconi,  quod  in 
^iris  iliustribus  Gassinciisibns  profert  Petrtis  pariter 
<iiaconus  cap.  8,  in  quo  iiulia  de  excidii  Aquiieiensis 
carmine  menlio  occurrii ;  sicut  eiiam  non  apparct 
Tesl'giuin ejnslcm in  adnotationc ati idem  caput Joan- 
nisBaptistie  Mari,  qui  qu:e  omiscrat  Petrus,  ipse 
diligcnti^sime  re«!enset,  ut  videre  esi  in  Rer.  Iialic. 
fcripior.  tom.  Yl,  pag.  17.  Nihiiominus  tamen  oinnem 
femie  lapi  icm  movimus,  ul  hunc  rliythinum,  qiiem 
Pauiini  putamus,  integrum  haliercmii^  huic  siiperiori  Q 
afyicieniluin :  sed  incassuro.  Geiebriorum  bibliothe- 
carum  vel  pnefectoft,  vel  experiosviros  lialise,  Fraii- 
fi«,  Belgii,  Aiistrix  per  litieras  nosiras,  vel  amicorum 
adivlnius,  qui  perhiimaniter  quidein  rescripscnint ; 
TeruDi  se  rhyihmam  Pattlinianum  latere  professi  sunt, 
inpostenim  ma^ori  diiigeniia  scrinia  se  perkistra' 
mros  polUcenies.  Sed  bucusqiie  nihii  iiobis  subroi- 
nislrauim.  —  Huic  jactunB  adde  aliam.  Inter  Opera 
MDCll  Hilarii  Piciavicnsis  episcopi  edit.  Paris.  16!I5, 
coL  1914,  inserituT  rhythmns  quidam,  qui,  ut  verum 
filear,  sapii  stylum  phrasemque  Pauiini ;  ibique  di~ 
dlar  ms.  asservari  in  Bibliotheca  cardinalls  Otto- 
boni.  Nalia  praetermissa  est  dfligentia,  ut  ms.hie 
eodei  reperiretur,  quippe  res  commissa  ^si  P.  Nico- 
Uo  Mimiccio  congregationis  Oratorii  Romani  pres-  '. 
bylero,  qui  seque  litteris  siiopte  ingenio  favei  ac  pro 
hnnumitale  sua  roe  diiigit ,  sed  iabor  omnis  irriius 
eessil.  Putabam  posse  me  haurire  iumen  aiiquod  a 
n*.  Benedictinis  congregationis  sancti  Mauri  Pa-  i^ 
tbioram.  Sed  UlhmmB  perfodisse  me  iandem  depre- 
heodtf.  Sjic  eoim  rescripsii  requi^iius  P.  Bcroardus 
Monleralconius  x  Kal.  Marii;is  1753.  f  Dc  Rhyibmo, 
qoi  Hilarii  nomine  circumferiur,  et  quem  putas 
esMPaoIini,  noiitiam  dare  tibinoii  possuro.  Ab  annis 
pius  quam  duodecim  mortuus  est  D.  Petrus  Coutant 
mdalis  nosler,  qui  edendo  llilario  sireuuam  dcderal 
speram.  Qoorsum  autem  abierini  ejiis  scripta  et 
serioia  oescio ,  neque  facile  esi  ab  aliis  ediscere.  ^ 
Miror  summopere  hnjiisinodi  yenerand.nc  aiitiquitatis 
ffliquias  adeo  facili  negotio  vel  aboTitas  vel  deper- 
dilas  hac  lempestate,  qua  auro  contra  sestimauiur. 
Aeclpe  lamen  quod  ibi  reperio,  principium  et  flnem : 
imo  et  mooiium  quod  pnemiuilur ,  quod  indicatur 
oompositnm  fnisse  illnm  bymoum,  ui  vespere  cane- 
ffelor,  quia  ibi  dicil  Hilarius  se,  et  matuiinuro,  id  esi 
mane  eanendum,  hymoum  misisse  Abne  suae  filise, 
loepislola  ibi  prvmusa  eirea  Anem  his  verbis:  <  In- 


t:^rim  tibi  hymnum  matutinumet  serotinum  roisi,  ut 
memor  mei  semper  sis.  »  Er^  ibi  sic  legitur : 
c  lu  ms.  aiias  cardinalis  Sirleii,  tiim  AJtempetisis 
liibliotheca:,  nunc  cardiiralis  Oitol)oni,  hunc  hymnum 
(hic  est  matutinus,  ei  incipii :  Lucis  targitor  splendi- 
dce)  sequitur  alter  proiixlor  ,  ^ui  serotinus  xstimari 
possit  iiisiiperioreadAbramepistoia  memoratos.  Ger- 
te  in  serotimim  iempus  apprime  convenit.  Ab  asirif 
eniin  exordium  ducit,  estquegcneralisquxdam  confeS' 
sioanimi,  (lui  lasciviae,  superbiae,  invidix, discordiae , 
inanis  glori.T,  guiiT,  ac  ffesiiontisiaHitiae  viiiis  se  impeti- 
ium  ingemiscens,  una  Deimisericordia  Chrisiique  roe- 
ritis  fretusveniamprecatur.  PrjetereaAriaux  h^neresis 
tempora,  in  hocsapit,  quod  fidelem  anirouroprofcssus, 
Arium  ac  Sabellium  nominatlmdelestainr,nec  ullum 
hisaddii  bxreticum  nisiforie  ad  GonKplend(>s  versiis, 
Slinonem  Magum.  Tamen  diciio  iion  vidciur  Ililario 
digua.  Ubiqiie  versuum  roensnra  syllabarum  potius 
quam  peduro  nuinero  ierminatar.  Ei  eum  sermo  de- 
beret  csse  feminini  (jeneris  ,  si  a  filia  canendus 
essct  bic  hymnus,  ubique  esi  masculini.  Ex  inilio 
ct  fine  judicet  ieci«>r  qiiid  de  hyinno  reliquo  sentien- 
diim  sit. 

Initimn, 

AdettW dflrs  non  sam  dgnus  »iiJc'-» 

l.efare  nieos  liiteNces  oculos 

iyravl  (lepres^s  pecoaloruui  pondtrc*,. 

Parce  rf  deniHis. 
DorNiro  negtexi  ftcere  quod  debut, 
Probrosa  gessl  sine  Kiie  rrimins, 
.^«eius  psiravi  nulloclsusimi  teiuiiae, 

Subveai  Cliriste. 

Ftms. 

Hymnum  fl<l*'li  mndiilando  gutlare. 
irium  i«perite,  IsirsDtam  Sabelli«m  : 
Asscosi  nunqusm  grunoienii  Siinoni 

Aure  siissura. 
Zoleque  Chrisii  sum  zelaiDS  nomiuo ; 
s.incia  irsin  mater  iacie  me  csiliolli-o^ 
TemiMis  per  oiima  Ecclesla  oatrivit 

Lbere  sacro.  s 

liec  ibi,  Si  cui  foriehorum-rhytbroomQi  reiiqux  par- 
tes,  quae  nos  iaiuerunt,  occurrcrint,  vei  iniegros  ali- 
cubi  essecoropererit,  aliquando  doiens  viceronosirsm 
publici  jiiris  faciat  ardenier  ei  sincere  exoptamus,  et 
cnixe  etiam  atque  eiiam  precamur.  Noias  alias  in 
rhyihmum  dcNaliviiate  non  damus.  Saiis  per  se  da- 
nis  esi.  Hoc  lamen  iectorcm  moniium  veiumus  auod 
in  vers.  71,  aiiqiiid  deesse  yidcaiur ;  forio  verbum 
dieum,  Insoper  vers.  79,  forie  le|eiidum  esi  perd^ 
fente^  noa  auiem  perdueeMe. 


r.03 


S.  PALUM  PATIUAKGU.£ 


Pcr  uiyi rbaiu  Chiisii  sepuilurain  inystice 
^i  OplimedoccL 

Ecce  Tenenint  Magi  llierosolyinam, 
Oiceiiles  :  stellam  vidimus  perfulgidam 
In  Oriente,  ubi  est  qui  natus  esl 
88  Rex  Judaeorum. 

Herodes  magiio  timore  perterrilii& 
Revolvit  sacras  prophetanim  paginas.^ 
Pnecepit  scribis :  legite  si  Temm  est 
92  Scriptura  teste. 

Prophetam  dadum  dixisse  commerooranl : 
Et  tu  Bethlcem  terra  Juda,  mkiiina 
Ncqiiaquam  eris  :  ex  le  dux  egrcditui 
9d  Jacob  qui  regit. 

Herodes  Magis  clam  vocatis,  iiHiiiiens  : 
Ite,  videte  ubi  est,  recurrite, 
Referie  mibi,  ut  et  ego  veuiens 
400  Adorem  enm. 

Vulpes  Herodes,  cur  canda  dissiiimhs 
Praidam  captare,  qiiia  belluino  gutture 
Sanguineni  sitis  :  agui  caiiies  e&uris 
i04.  Lupe*crudelis. 

Non  vales  tuam  saiiare  rabiein : 
Nou  agnus  ilie  siugulaiis  moritur. 
Nam  velis  noliSv  ipse  rex  est  Israel» 
108  Rerum  creator. 

Mori  dignatur  alio  in  tenipore» 
Quando  de  cruee  pretiosi  fuderit 
Sangoinis  vndam,  qme  mundi  mortifcni 
ilS  ^^       Crimina  toUit. 

Quid  fremis  pestis?  iite  rex  omnipoteus. 
Non  quaeritlaum  regnum  :  tibl  poterat 
Dooare  regnnm,  sl  non  esses  perftdus 
116         Valde  superbtts*. 

Qnos  fugiilasti  teneros  aguiculos 
Sanguinolenlo,  maledicte,  gladio, 
Ablactat  vivos  in  ovili  propiio 


A120 


m 


m 


134 


B 


15G 


UO 


\u 


148 


tSi 


150 


AQUILHIENSIS 

Pastor  l)eniguus. 
Eiiutes  Magi  stclla  uova  pne? ti 
llos  prxcedchat  donec  venit,  steterat 
Lbi  nunc  puer  crat  in  cunabuiis 
UeJeraptjr  orbis. 
0  quam  pervalde  magno  Magi  gaodio 
Videntes  stellam  siint  gavisi !  protinus 
Intraates  domum  invenerunt  puerum 
Virgiols  prolem 
Qui  procidentes  flexis  cum  gembus 
Adoravcrunl,  apertis  dc  thesauris 
Aunim,  llius,  myrrham  obtulcrunt  Domina 
Rcgi  Deoque. 
Iii  soninis  Persu;  ne  redirenl  ccelilns 
Suiit  admoniti  ad  Herodem  perfidum  : 
Suam  reversi  suut,  viam  per  aliam, 
lii  regioiiem. 
lilusum  demens  se  vldens  rex  impiii» 
A  Magis,  Betbleem  misitcunctospueros 
Mox  a  biiuatu  el  infra,  per  gladiuni 
Mandat  exstingui. 
0  quam  cnidelis  saevaque  sententia ! 
Mactare  jubes  teneram  infaniiam 
Insciam  niali :  cur  oon  parcis  iinpie 
Lactese  prdi  ? 
Vox  in  excelsis  ehea !  quam  tristis  reaooa' 
Ploratus  multus,  ululaius  maximus : 
Matcrnus  Iiictus,  Irustra  prcmit  ubera 
Nullo  si^ente. 
Salvete  flores  martyrum  candiduli^ 
Respersi  taueii  rore  sed  purpureo« 
Feiiees  nati  hac  in  luce  rosuli» 
Pnlchriy  teneHi. 
Gloria  sanctae  Trinitali  uiiicae» 
P:itri,  Natoi|iie,  Flamiui  paracleto. 
Ct  nunc  et  ultru  [per]  immensa  sa.-aila 
Sit  scinper.  Ainen. 


M7  SANGTI  PAULINI 

EPISTOLARUM  FRAGMENTA. 


•  EPISTOLA  PRIMA.  D  vi,  2i);  et :  Qui  roi  audU,  «m  aiitfti,  cf  ^l  m  i 

PAtiUxts  AD  CAROLUii  nECKii.  nit,  me  ipernit  {Luc,  x);  nt  Ui  pro  noUs  coaln  ^ 

Moneo  te  etdeprccor  obnixe,  piisMine  priiioeps,      biles  hostes  pro  Christl  amore  Domino  opiiil 

per  eum  qui  discipulis  et  apostolis  suis,  quomm  in-      dimices,  et  nos  pro  te  contra  invisibiles 

digni  vicem  gerimus,  ait,  Vot  eitii  iol  terrm  {Maith.      mini  deprecantes  potentiam  spiritalibut 

«  Fragmentum  hoc  Pauliniante  cujusrlam  epistol-je 
exhil>et  Stephaims  Baluzius  tomo  L  Miscellaneor., 
pag.  56S,  edit.  Paris.  1678,  ex  veteri  eodia  m<.  cla- 
riis,  viri  Aymonis  a  Campo  burgo  anteceuorii  Aiire- 
lianensii.  Nonnnlla  in  eo  produntiir  qiise  ad  Terbum 
conveninnt  cum  iisquae  ailjccit  in  fine  libelli  Sacro- 
syllabi,  in  eoncilio  Francofordiensi  exhibiti.  Hinc  Ht 
ut  circa  id  teinpus  datam  fuisse  epistolam  videatur 
probabile.  Verum  quia  Baluzius  in  capitul.  reg. 
Franeor.  prodit  supplicationem  populi  ad  imperato- 
rem,  «l  epitemn  non  vexentnr  /koflfm,  id  est  ne  eo- 
canUir  aa  proiectioiiem  in  caslra,  fiiMfii  formam  et 
jr/  s0C0nlpiiht$  liHire  optabantf  et  Carolus  concedat, 


his  verbis  utens  :  c  Apostolica  auctoritale,  el  i 
torum  sanctorum  episcoporum  admonitione  Im 
cti...  nosnict  ipsos  corrigentes...  voliiinus  ut  ni 
sacerdos  in  bosteni  per^at,  i  suspicamury  iunhi 
his  mouitoribus  epis(>opis  liac  epistola  fuisae  Pk 
nuin ;  et  Carolum  se  conigeniem  rcspexisse mI j 
rem  admonilionein  in  concilio  FrancolonlieMli 
positam  a  Paiilino,  cui  Ibrte  non  ita  cito  uunh 
adeoque  circa  hoc  tcmpus  esse  scriptam  epiaHl 
Tenipus  autem  Iiu^us  aupplicadouis  (io  qva  «I 
nota  ex  observatione  D.  Boijon,  nt  babetiir  in^ 
ineride  iii«  vulgo  JournMi  de$  metmH^  an.  1081^ 
io!f  tunc  prima  vice  titulo  majeitatii^  qiil  nnlli  | 


5'j5  LMSIOLARUM 

gn€*mus :  Uccatque  Doxyiui  sacerdoies  juxta  cvan-  A 
l^licas  et  apostulicas  caDonicasque  reguias  simpli- 
citer  Domino  dcservire  et  railitare  in  solis  casiris 
Dominicis,  quia  jo\ta  fjusdem  Domini  Tocem,  ^emo 
fOieU  dnobus  dominii  serrire  {Matth.  vi,  24);  et  Paii- 
las  :  Nemo  militan%  Deo  implieai  $e  negotiis  forf «/«- 
rihus,  Mt  ptaeeat  ei  cui  se  probamt  (II  Tim.  ii,  4). 
Nemo  sibi  blandiatur  quod  ntrumque  possit  et  Deo 
el  mundo  servire,  quia  Yeritas  est  et  inenliri  non 
potest  qui  hoc  Heri  non  possc  testatur. 

« EPISTOI.A  U. 

IDEM   Qll  SLI*RA   DE   RFXTORIBrS. 

Priinum  esl  quuJ  non  verbis  bene,  sed  excmplis 


FUAGMKNTA.  50t 

male  doeeant.  Seeniido  quod  contra  divinam  volunla- 
tem,  et  sftcram  inslitulionem  atque  apostolicam  el 
canonicam  auctoritatem  non  tribus  saltein  bebdo- 
madibus,  sed  niullo  teraporc  ab  Ecclesia  sibi  cobh 
missa,  dimissis  propriis  sedilMis  et  plcbibus,  postpo- 
sito  divino  consilio  et  auctoritate,  postposita  eiiim 
pncdicalione,  doctrina,  correclione,  Spiritiis  par»- 
cliti  assignatione,  et  sacra  sancti  chrismatis  conse- 
cratione,  omniqiie  sacra  inslilucione,  inrelract;ibili-* 
ter  abesse  non  erulxiscunt,  et  indifl*v.rcnter,  non  ui- 
cuiique,  sed  quasi  rapaccs  et  milites  armoruin,  ad 
cxcitandus  ct  provocandos  eos  qui  sanguiiicm  cfiun- 
dunt,  et  inulta  flagitia  committunt  discurrere  non 


cipi  antca  debtus  ruerat,  Carolum  Magnuni  dccora- 

luiu)  putamus  csse  an.  8U0.  Quanivis  enini  supplica- 

tio  populi  ponaUir  a  Dalu7.io  sub  capiiuiari  viii  an. 

^3,  ci  decretis  Worinatix  latis,  hoc  flt  quia  Caroiiis 

^'slea  promiserat,  se  in  pleniore  syiiodo,  qnod  jam 

pridem  co-.icesserat,  liriuatuniiu,  quod  an.  803  prjB- 

&titit.  Cu^teriiin  jain  antea  facla  erat  a  populo  b;ec 

petitio,  ut  patet  e\  responsione  priina  Caroli,  qua 

^l  intcriin  concedit  quod  petitur ,  et  ad  synodum 

pleniorem  remiltit    firinandum  qiiod  concedit.  £a 

^uieni  synoiius  est  ipsa  Wormaticnsis  an.  803,  sub 

Ciijus  noiiiine  ex  concessione  conlirmata  eo  anno, 

^epoiiitur  a  BaluKio.  In  Concil.  Gall.  tomo.  II,  citat. 

«^  Tbomasino  vetcris  et  nov^e  Eccl.  Discipl.,  p.  iii, 

■ib.  I,  cap  40  ad  an.  800  refertur.   Ergo  forle  lioc 

^Qno  Paiilini  inonitio  prodiit,  et  quidem  antequam 

^rolas  diceretiir  imperator;  nam  ad  rcgein  inscri- 

•ilur. 

•  llanc  epistolam  suspicamur  scriplain  a  Paiilino 
Paulo  anic  synoJum  Frjncorordiensem,  et  forte  exhi- 
nitam  concilio,  vicemque  habuiss>^  ciuiisdatn  qu.xri- 
iQoniae  apud  cos  ad  quos  dirigebatur,  puta  Carelum 
c(  eptsoopos  concilii.  Eflecium  autem  optatum  sorti- 
Um  esse  apparet,  quia  in  canonibus  concilii  plura 
Matala  fuenint  ad  voUim  mentemque  Paulini.  Hovet 
nos  ut  credamus  eain  pnebessisse,  vel  salteni  non 
SQccessibse  concilio,  o1)servatio  Baluzii,  qui  in  pne- 
&tionc  tib.iMiscellaneommasserit,  c  Hacc  fragmenta 
tantt  visa  esse  antiqnis,  ut  dcscripta  sint  in  synodis 
Gallicaiiis  illorum  tcinporum,  ct  in  capitulis  regnm 
FRiiiconim.  i  llbi  vidcs  non  Paiilinuin  ex  syno  (Is 
Gallicis,  sed  synodos  Gallicas  a  Paulino  mutuatas 
esse  sententias.  Cum  autem  in  concilio  Francofor- 
dicnsi,  qiioJ  Gallicis  est  annumeranduni,  sentcntix, 
quaiido4|iie  cx  ipsis  vcrbis  Paulini  inscrantur,  ut 
iDox  patelnt,  consequens  est  ut  canones  concilii, 
epistoLc ,  et  scripta,  quibus  ilia  coiitinentur,  ncccs- 
Sirio  pneccsscriiit. 

Duo  pnecipuc  sant  vitla  qux  exagitat  Pauliniis  ei 
exstifpare  conatur,  nempe  abusus  provcntnum  ec- 
desiastkorum»  et  defectus  personalis  residentiae. 
De  primo  conqueritur  his  verbis  :  <  Res  ecclesi», 
quse  vocate  sunt  vota  fidelium,  pretia  pcccatornm, 
et  patrinDU>iiia  paupcnim ,  quihns  fideles  fidci  ardore 
SBCcensi  ob  aniinanim  suarum  remcdiiiin  et  coelcstis  pa- 
tri?e  desiderium  sanctain  ditavcrunt  Ecclesiam,  ut  nis 
ecdesia  Dei  cxoniaretur,  et  milites  Christi  aliTciitur, 
psiiperes  recrcarentur,  ct  caplivi  pro  temi^onini 
opportunilalc '  redimercntur,  rapientes,  non  ut  pa- 
stores,  seJ  nt  prauiones,  in  inilitiani  et  vaiiiUiteni 
mundanani  conira  jiis  diviiiuin  cxp<!iiderc  noii  de- 
Ireclaiit.  >  II;cc,  ut  ii(»tat  in  margiiie  Baliizius,  ha- 
bratur  ctiaw  lib.  i  Capiiul.,  c.  T7,  et  fcrme  ad  ver- 
bvm  in  Ub.  i  conciiii  Aquisgrancnsis  an.  816,  cap. 
il6-  Gonrcr,  quxso,  locum  aUegatuin  concUii  cuiu 
verbis  Paiilini ,  et  videbis  Patres  ex  ipsis  canoncm 
luam  coacinnasse,  adeo  sibi  complacuerunt  in  cjus 
seotentia.  Nam  si  denus  baec  veita  :  c  Res  eedesiae 
sanl  vota  (IdeliQro,  pre tia  peccstonim  et  patrimoiiia 


paupcrum,  i  ({ua'  quidem  Paulini  non  sur.t,  sed  Pro- 
speri,  seu  veiiiis  Juliaiii  Poinerii,  lib.  ii  de  Yiia  con- 

B  lem|dat.,  cap.  0,  <inx  ctiam  ins(^runtiir  insupposilitia 
deereraU  epislola  Crijaiii  1  papa^,  e.  2,  CiPlcra  qua: 
scquuntur  in  canonc  conciUi  Aquisgrancnsis  rcperics 
usijue  aJ  t6  redimerentur.  t 

l  sus  anlein,  in  quos  expendcnda  bona  EccIcsLb 
assfMcbat  PauUnus,  et  ex  eo  conciUum  Aquisgra- 
nensc,  neuipe  in  ecciesi;c  ornatiim,  aliuioniam  niili- 
tiiin  lidei,  reercationem  paui»eruin,  redcinplioncui 
captivoriiin,  vetustiorein  iiistiiutionein  agnosccl^ant» 
qiiippo  ab  antiqiiioriiius  Ccclesia'  Palribus  ineinoran- 
tur.  TertulUanus  enim  in  Apoiogetlco  rap.  5U  de  sui 
temporis  coUectis  et  carum  usu  sic  ait :  f  Modieaiu 
unusquisque  stipem  meiistrua  die,  vel  ciiin  vcUt,  ct 
si  inoilo  velit,  et  si  inodo  possit,  apptmit':  nam  ncmo 
coinpcUitur,  sed  sponte  confert.  iiaH;  quasi  deposita 
pietatis  sunt ;  nani  inde  noii  cpulis ,  nec  potaculis, 
nec  ingratis  voratrinis  dispcnsantur,  sed  egenis 
alendis  humandisque,  et  pncris  ac  puellis  re  ac  pa- 
rentibus  dcstitutrs,  jainque  domesticis  senibus,  item 

Q  naiifragis,  et  si  qni  in  nictallis,  et  si  qui  in  iiisuiis, 
vel  in  custo^iUs ,  dunUixat  ex  caiisa  Dei  8ect«, 
alumni  confessionis  siiie  flunt.  i  Sanctus  quoqao 
Ambrosiusscribens  ValentiniaooAngusto,  epist.  18, 
clas.  l,edit.  noviss.,  insiirgit  io  detractores  Ecels- 
si» ,  ostendens  largltiones  fideliiim  quos  in  usos 
fuiss(*nt  expcns:e.  i  Possessio  ecclesix,  ait,  sninptus 
cst  egenorum.  iNunierent  quos  redcmcrint  temphi 
cjtplivcns,  quarontuleiinlaUinenta  panperilus,  qui- 
bus  exsuUbns  vivendi  sul)sidia  ministraveiint.  » 

Sed  hac  in  re  andicndus  sanctus  Agobardus,  qni 
et  vcteres  sanctiones  canomim,  ct  siiorum  tcmporum 
praxim  coniinemorat  lib.  de  dispensatione  ccclesia- 
stieaniin  renim,  pnccipue  n.  19,  ubi  sic  ait :  i  Sta- 
tucnint  sacri  canones  modum  res  ecclesiasticas  dis- 
pcnsandi,  scilicet  utiii  alcndis  egenis,  in  sustentsndfs 
clcricis,  in  reparandis  fabricis,  atque  in  rcctonim 
supplendis  necessitatibus  eipendercntur,  prout  san- 
ctorom  exeropla  commendant,  et  usque  ad  proxima 

^  tempora  custoditum  esse  non  dubiiiin  est.  i  Haec  uU 

^  tima  verba  videntur  innuere  respcxisse  Agobardum 
ad  constitutioncs  vel  in  conciUis,  vel  in  capitularibus 
latas  tempore  Caroli  Magni  et  PauUni,  quanim  edi- 
tionem  lioc  monitorio  Paulinus  forte  sollicitavit  ad 
custodiam  vetcnim  canonnm.  Etcnim  Agoi:ardum 
«  natiiin  aurea  Caroli  Magni  a^talc,  illnstrinm  et  do- 
rtissimorum  Apollinum  alumna,  floniissc  xtatc  ar- 
gontea  Ludcviei,  exstinctnm  vero  inlcr  ferrea  filio- 
rum  Lndenviri  eerlainina  npud  Sanctonas  i  obser- 
vavilPapirius  Massoitus  in  prcPaiiii.uIis  ad  Agobard., 
mcnior  crgo  rceenlium  conslitulionum  lauimm  a 
Carolo,  vel  Caroli  auct<)ritate  et  ausplciis,  et  pro- 
motanim  a  Paulino ,  optimc  dicere  potcrat  osque 
188  ^^  proxima  tempora  curatum  modum  custo- 
oiendi  vetercs  canones  circa  dispensatioties  reniro 
ecciesiasticanim.  Concilium  quidem  Franoofordiense 
hac  In  re  ooDDolIa  stattiit,  pnesertim  can.  27.  43 
€t  M.  ^V(A 


S.  PAUUNI  PATRIARGUiE  AQUILEIENSIS 
ei  qui  oraiido,  docendo  etpradicando  po-  A  iransigi  debent,  ia  quibus  specialiter  circa  anlin;!' 


ei  et  Ecclesiam  sibi  couimissam  rcgerc, 

ilemeBtiam  circa  188  g^nus  humauuin  pla- 

biieranl,  ipsi  e  conlra  niaic  agendo,  ut  prx- 

iiras  disciplinam,   ullionem  et  iram  diviii:e 

iversionis  cxaggerare  non  desinunt.  Ul  inipli'- 

illnd  qnod  prophetia    per  Spiiitum  s;uictuin 

inatur :  Erit  $icut  popuius^  $ic  et  sacerdos  (ha. 

Res  Ecclesisn,  qux  voc;)t:e  sunt  vola  ndrriuni, 

a  peccatorum ,  et  pnlrimonia  paupenini,  qnilius 

es  fldei  anlore  el  ('.iirisli  anioro  succensi  (»li  aiii- 

iim  suanim  i-cniiidium  ct  coile^lis  palri:e  disi  !e- 

n  sanctam  dilaverunt  Ereiesiaiii ,  ut  lii^^  ecclesi  i 

i  exornarelur,  el  milileNCliristi  alcienlur,  pau- 

res  recrearentur,  et  caplivi  pro  tcniporuin  opj^or- 


rum  procurationem  propensius  et  attenllus  invlgilaro 
debemus,  in  propriis  non  roeremur  retidere  paro- 
chiis  ac  civilaliims,  pro  quo  et  destitutie  divini  cul- 
liis  ct  prjcdicalio  iii  plcbibus,  et  cura  subjecloruui 
ne^ligitiir  :  pra^serliin  cum  uec  sacerdotali  ininisle- 
rio  liiijusmodi  congruanl  discursus,  nec  canouicoi  sit 
aucloritatis.  liCgitur  enim  in  conc.lio  Sardicensi, 
capilulo  15,  non  dehere  episropuin  a  sua  Eccle&ii 
phis  trihiis  hcbdomadilius  al)csse.  Et  capilulo  8  cjus- 
dem  concilii  constitutum  csl  qiinndo  el  pro  quilfus 
caiisis  episcopi  ad  palatiuiu  ire  delieanl.  Logiiur 
oniin  in  Ariieauo  coucilio  capilulo  Gi  oonrilium  uni- 
vcrsale  noii  nisi  ncccssitute  facitMuIum.  Ilcni  iii  co- 
dcm.  Ne  ejiiscopi  diutiiis  in  conrilio  tencanlur.  I.c- 


iDiUte  redimeronlur,   i  apienU^s,   non  ul  paslores,  ^  gitur  ellani  in  ecclesiaslica  historia,  quorl  cum  Julia- 
adutprasdones,  inmilitiamclvanlLilfm  muiidanam      «"«  deslitutioncm  rchgionis  Chrisli  vcllct  inferre. 


;ontra  jus  divinuiii  cxpendere  non  dclrcctant.  Unde 
iacillinie  conjici  polesl  qiio.1  plus  terrcua  (piam  cce- 
lestia  diligunt,  pius  iuortales  honiiiies  quaiu  Domi- 
iium  metuiint,  cum  scripliim  sil :  Obedirc  opor.et  IK'o 

m 

magis  quam  homiuibus  {Act,  v).  El  itcrum  aposloli 
inquiunt :  yon  enim  oportet  iioi  r*'lin*jucre  verbum  Dti 
€t  ministrare  mensis  {Act.  vi).  Iliiir  est  qiiod  ncc 
praccipuis  fcslivilatihus  ct  solcmnitati!)us  anni,  nec 
sallim  dicbiis  quadragcsinue  obscrvalionis,  qiii  saluti 
ct  poenitcntia;  consccrati  sunt,  et  inagiia  devotione 

Qiiod  autom  attinet  ad  aliud  capiit  qiierelx  Paii- 
liui,  iii  eos  scilicct  qi*i  comiuorari  iii  panrciis  suis 


fcstinahat  prx^sules  Errlesiarum  a  civitatihus  c:is- 
trahoudo  su^pendcre,  ut  eorum  abscntia  solvereiur 
Ecelesia,  et  duiu  qiii  docercnt  noii  csscnt,  per  hoc 
lougo  tempore  paterentur  populi  proprias  rcligioiiis 
ohlivionem. 

•  EPISTOLA  III. 

lOim   AD  C.VROLCM   IMPERATOREV. 

Expedit  tibl,  venerande  princeps,  ut  exerceas  prc- 
sules  ad  sanctarum  Scripturarum  indagationem  ct 
sanam  sohriumque  doctriiiain ,  oinneni  cleruin  ad 

epis4'.opnm,  siciiti  petita  venia  a  pontifice  detinchat 
Angilraiiiiiuni  archicpiscopuin,  satis  clare  patere  po- 


renucbant ,  confcr  caiioncs  sy  :odi   Fraiicorurlana*  p  tesl  Carolo  scrupuhjin  ii:jectum  a  Paulini  qiierela, 

cum  querimoiiia  Paulini,  et  siatim  co((nosces  uiidc  ^  ut  inde  se  inovcritad  Udiadiccnda  ct  petcnda 

illi  emanarint.  Doleliat  Paiilinus,  f  Qiiod  iion  verhis 

beiie,  sed  exeinplis  male  doceani.  i  Ciii  inalo  occur- 

rit  cOQcilium  can.  ^  :  i  Vi  unusquisque  cpiscnpns 

heoid  doceat  et  iiistniat :  ita  ut  in  domo  Dei  semper 

inveniantur  digni,  qui  canonice  possint  lieri  elccii.  » 

Inaupcr  ut  Iiene  doccant  >erbis  vide  can.  Si  et  54 

ut  non  male  doceant  cxemplis  vide  can.  20,  55,  57. 

Conquerebatur  etiam  Paulimis,  quml  c  coiitra  divi- 

uam  voluntatero  et  sacrain  iiisiilutionem  ai(iiie  apo- 

stolicam  et  eanonicam  auctorilateni  non  trihus  sal- 

tem  (pro  solum)  helKloiiiadihus,  sed  inulto  teinpore 

ab  Ecclesia  sihi  conimissa,diniissis  propriis  sedibus 

ct  plehibus  .  .  .  abesse  non  erubescerent.  i  Et  con- 

cUium  ad  normain  querelae  statuit  can.  7  :  4  ut  epi- 

acopus  non  migret  de  civiiate  in  civitatem,  sed  cu- 

ram  habeat  Euslesias  suae  :  Siiuiiiter  presbyter  et 

diaoonus  maneat  in  sua  Ecclesia  canouice.  i  Et  itc- 

rum  specialius  can.ii :  4  ut  nullusepiscopus  propriam 


acoo- 
cilio.  Adde  qiiod  doccmur  a  Iknedicto  levita  in  |»ne- 
fatione  trium  posterionim  libiorum  Cupitularium. 
ipsum  Pauliiium  una  cuiu  Alcuiuo  e\  scutcntia  Ca- 
roli  collceisse  plura  capitula,  iude  in  capltularibus 
inserta.  Silajori  autein  juix^  credeiiduni  est,  ipsos  ca- 
noiies  Francofordieuscs  opus  esse  PauHui,  qui  sjuo- 
do  interfuit,  et  quasi  primas  tenuit.  Cum  vero  hi  suo 
nioiiitorio  cori-cspondeant,  signiiin  cst,  acctoritata 
Patriim  remediuin  apposuisse,  uhi  prius  ulcub  de- 
ti'xerat. 

a  ll;ec  epistola,  sive  fragmentinn  cpistoke,  habet 
in  froute  aa  Carolum  imperatorem,  s;Uis  pcr  hoc  in- 
nuens  scriptam  fuisse  post  ;iniii  800  dicm  i5  De- 
ceinbris,  quo  Romx'  a  Leoiie  III  coronatus  et  a  po- 
pulo  imperalor  salutatus  cst  Carolus.  Si  tamen  at 
tcutius  expendantur  moiiita,  iino  ct  vcrba  epislolK 
videtiir  non  obscure  indicari  datam  siib  ipsa  inpf 
ratoria  inauguratione.  Eteniiu  cum  Pauliuus  siM 


aedem  amittat,  aliubi  frequentando,  aut  iii  propriis  D  mopcre  Carolo  sc  chariim  csse  probe  cogDOBcerr 
rebus  suis  manere  audeat  amplius  quam  tres  helMio-     qu;edam  hic  cx  data  familiaritate  suggerere  Tidf 
j  _       -o  .^  ...       ,  j...-.  ^^^^  ^^^^  nco-imperatoreni  decercnt,  ipsumqne 

novo  regimine  rcctc   ohcundo  instriierent,  ut  s 
tff  Ecclesio!  fastiyium,  qiiod  iii  lemporalibus  est  c 
qiic  impcrialis  dignitas  et  majcslas,  virtutibus 
peraton;  digiiis  accumulare  non  ce$Mret,  Quod 
sempcr  aiitca  pncNtilisset,  (vist  collationcin  t' 
augiisti  diadematis  Carohim  diligenlius  obiisse 
c\  co,  qiioil  scripsit  poslea  Duiiphis  diacoD 
monachus  Saii-Dioiiysianus   Parisiensis  in   ef 
de  crlipsi  aiini  810,'qiiain  profcrt  Dachcrius  t 
Spicilegii,  pag.  i.^G.  ct  niemoral  Thomasini  V 
Fccles.  Disciid.,  par.  ii,  lih.  i,  cip.  ItH),  n. 
inter  c;elera   sic   liahct.  c  Qui   (Carolus)  c 
.rtpialiter  omiiium  Imiioriim  opcniin,  ef  vr 
ct  hoiiestinim  disciplinarum  doctor  iirxci 
porf.'Ct'im  hal)ciur    rxcmplar,  recU)rihii& 
s-ihj^^rtf^i»  regcn'los,  mililihiis  ad  s:iam  cw 


madas.  i  Conquerebatur  ulterius  de  praMiicatione 
neglecta;  et  concilium  inandat  cao.  54,  4  ut  lides 
catbolica  sanclx  Trinitalis  ct  oratio  Dominica  atque 
symUdiim  iidei  pnedicetur  et  tradatur.  i  De  dcsti- 
tulioncdiyiiii  ciiltus;  et  coiicilium  sUituit  can.di,  t  ut 
dies  Domiuica  a  ves|>era  usciue  ad  vcsperam  scrvc- 
tur.  I  In  siimma  ^iia*  statutu  suiit  a  coiicilio,  sallcin 
potiori  ex  parte  videiitur  exccrpla  cx  Pauliui  moni- 
turio. 

Sed  pne  omnibus  notandiim  cst  quod  in  calce  hii- 
jiis  frapmenti  dicit  Paulinus  ex  conciliis  Sardicciisi 
et  Africano,  vidclicct  definitiim  cssi^  ab  illis  quot 
hebdomades  abesse  possit  episcopus  ahEccIcsia  sua, 
ct  quaiido  et  quibus  de  causis  ad  palatium  rcffis  ac- 
cedere,  et  commorari.  Cum  autem  ex  can.  5o  con- 
"''■*  Francofordlensis  videas  Carohmi  sollicitiim,  iii 
^"-^m  apiid  se  habere  HiMeboldiim 


W9  EPISTOLARIM  FKAGMEPiTA.  5,0 

aisciplinam,  philosiophos  ad  reniin  divinarura  huma-  A  salvns  esse  posse,  quemaduiodum  et  vos  salis  cxccl- 

narumque  cognilionero,  monachos  ad  Fcligioncm, 

onmes  generalitcr  ad  sanctitftlem :  prfmtei  ad  ooh- 

silium,  judices  ad  justiiiam,  milites  ad  armorunV  6x- 

perienliam ,  pra^Iatos  ad  bumilitatem,  suUditos  ad 

obedicntiam,  omnes  generaliter  ad  prudeoiiam,  ju- 

stitiam,  rortitudinem,  temperanliam,  pacem,  aUfue 

cooDordiam.  His  et  his  similibus,  virorum  optiine, 

Deo  tibi  propitio,  sancuc  h!cciesi;e  fastigium  accu- 

mulare  uon  ccsses,  ut  adinirabili  in  rerum  ecclesia- 

slicarum  sive  civilium  administrntioiie  sircniius  ct 

sapientije  fonte  redundcs,  et  ^irtutis  cxbibitione 

Iriumphes. 

•  EPISTOLA  IV. 

PAULINI,   CT   VIDETUR,   AD   LEONEM   III   PO.XTIFICEM. 


lenler  190  sacratius  capaciusque  scitis,  nuUo  faisi- 
tatfs  quodlibel  modo  stfai  hlandialur  fraude  deceptus. 
Yae  ergo  iltis,  nisi  altissima  illis  pielas  benigno  suc- 
currat  par.«digraaie,  quo  et  semivivo  relicio,  ei  er- 
rauti  perditaeque  oviculaD,  et  ahscisio  de  corpore 
mcinbro  prctioso  subvenit  misericorditcr  sanguinis 
ostro.  Dignetur  iuque  et  vestra  serenitas  super  has 
plagas  vuliiusque  peccati  infundere  vinum  et  oleum. 
Aspersa  si(|uidein  ac  lcnia  docunientoruni  inslillare 
foinenta,  nccnon  fasciolis  cbaritatis  fracturus  infar- 
cire  modiciuali  inanu  curalc;  quatenus  subvecti  pa- 
ticiitije  vestrai  jiiinento,  ad  slabubira  pcrducantur 
Ecclesia;,  curaraquc  vcs(r«  exhibilatn  bcatiludinis, 
ac  pcr  hoc  assiinilalus  boiio  singulariter  pastori, 


Sciendum  namque  est,  quoniam  ct  ille  qui  ab  D  erraticnin  subvcheus  humcris  ovein  ad  ovile  pro^ 


Hierosolyma  descendcns,  hoc  cst  a  paciGca  contem- 

pbtione  sanctae  Ecclesix  recessit,  ei  isle  qui  a  pa- 

radisi  moeniis  elirainatus  dicitur,  id  est,  ab  ovili 

Ccclesise  et  consorlio  fratrum  segregatus  exiit,  et 

omne  membrum  quod  abscisura  de  corpore  fueril, 

iftoc  est  ab  unitate  Ecclesio!  separatura,  nisi  pcr  p<£- 

Uitendjm  ct  dgnara  satisfactioncm  donura  gratia; 

Omnlpotentis  Dei  ascendal  flierosolyinam,  vidclicct 

^d  contemplationein  sesc  pacis  suspcndat,  et  ad  eum 

f)uod  rcliquerat  recurrat  ovile,  hoc  est,  cbarilatis 

vinculo  religatus  in  gremio  suspicatur  Ecclesiuc,  et 

in  eo,  a  quo  prxcisusest,  corpore  inseratur,  in  ui.i- 

tatem  Mrilicet,  ct  reconciliatus  consocietur  fratrum. 


priura,  quippini  ad  sinuin  scilicet  matris  Ecclesiae, 
rcportare  gaudere,  dissociata  ncrape  de  ctirpore 
mcnibra ;  iraitanles  pcr  otnnia  Pauiuni  apostolum 
per  unitatcm  fldei  et  charitatis  coi:cordiam  summo 
ac  Singulari  unire  capili  festinare;  qtt.iteiius  reddita 
pcr  vestram  industriam  omnibus  pace,  et  iliis  stcut 
decet  summo  tautoque  pontiflci  honoris  deliitum  et 
ol  edientiie  oflcranl  fructus,  et  ut  Dominum  timeant» 
et  vcluti  patrem  muiia  impensi  amoris  duicedine  di- 
ligant,  et  vestra  eos  benigiiitas  tranquiilitas  quiii 
proprios  refovens  fiUos  perpetua  proteclione  gulicr- 
net,  vt>Lisque  pro  dignic  retribuiionis  praemio  C€B- 
lestia  regna  aeternus  arbiter  iargiri  dignetur. 


Witime  miUliam,  clericis  ad  universalis  Christian.T  p  summo  tanloque  pontiGci  honoris  debitum  .  ,  .  o{- 
idigioois  ritum  reclc  obscr\'anduin ,  philosopbis  et      (erant.  Suminus  poiitifex  papa  est,  qui  vocari  etiam 


tcbolasticis  ad  lioneste  de  humanis  philosophanduni 
«I  niiieiidam,  reverenterqne  atque  orthodoxe  de  di- 
ikwMntieodum  et  crHdeiidum.  i  Quee  sunt  profecto 
ternie  omnia  ea  quae  iu  sua  epistola  desideral  in  Ca- 
lolo  Paulinus. 

*  Oieiidimos  in  hane  epistolam,  sive  epistol^e  frag- 
MDluiH»  cura  percurreremus  tomum  IV  Miscellaneu- 
nuB  Stepbani  Baluiii,  hoc  tttuio  propositam,  pag.  4i2: 
Ex  epiitola  Pautini  ad  Leonem  patriarcham,  Noracn 
Rauhni  statim  Impolit,  ut  epistolam  ad  examen  revo- 
careiaus;  et  collato  stylo  cum  cxteris  Paulini  ope- 
rilMis,  deprehendimus  non  mediocrem,  imo  perma- 
fnam  anal6giam,  ut  conferenti  patere  potest.  Et 
^oii  in  processo  epistoLe  non  unos  error  irrepsit, 
01  Ib  UibIo  patavimus  irrepsisse,  et  si  ribendum 
Msie  €x  ejriUolm  Paulim  patriarcha:  ad  Leonem^ 
^Qod  yvttpwnportpv»  factum  fuisse  imperitia  vel  fe- 
«tfnatione  amanueniris  putamus.  Contolimus  insuper 


patriarcha  potest,  ut  princeps  Patrum  totiiis  Eccio- 
siae;  et  de  facto  patriarcha  liomaiius  sic  vocatus  pa^ 
sim  occurrit.  Quod  forte  nonnullis  mapis  arHdcbit, 
etprobabiliusvidebitur,  quam  transposiUonis  vitium, 
de  quo  snpra  meminirous,  scripto  inesse.  Quidiquid 
tamen  sit,  quamvis  noo  aiii  quam  Pauiiuo  noiiis  epi- 
stoU  videatur  assignanda,  modeste  proponimus,  et 
ut  videtur  apitonimus,  ne  cum  iis  negotium  irabis  sit, 
qui  de  faoili  noduni  iii  scirpo  quaereie  afiectant. 

Ibcc  epistola,  si  vere  scopum  attingimus,  scripta 
vi^etur  in  causa  Felicis  Urgellensis  episcopi,  conlra 
qucm  scripseral  plurics  ipse  Paulinus.  Is  eiiim  erat, 
qui  vebit  ovis  errabunda  a  gremio  Ecclesi;e,  et  vehit 
saaciatus  ille  inter  ilierosolymam  et  Hierico  jacens, 
reduci  et  sanari  indi^ebat.  Ille  membrum  erat  ab 
Ecclesiae  corpore  recisum,  quod  denuo  incorporaii 
ct  ca.'tcris  membris  uniri  satagf  batPaulinus  per  man- 
soetndinem  et  cbaritatem  Leonis.  Cum  autem  Leo 


^pHilqnot  Paoiinos  alietijns  nominis  inter  seriptores  D  au*  ^^  concilium  in  causa  Felicis  coegisset,  ciyus 


occlesiasticos  reperire  potuimus  dignitate  patriar- 
duili  insigmtos  inter  Latmos  (Latini  quippe  scriptoris 
opos  esse  hanc  epistolam  non  dubitandiim)  iis  tein- 
poribos,  qoibus  Romae  sedenint  pontifices,  qiii  Leonis 
MNfteo  haberent,  nec  ulium  invenimus  cui  possit  ad- 
Jodicari  hoc  scriptum,  pneter  Paulinum  nosirum, 
i|ui  Leonis  111  papse  setate  floruit ;  cnjus  etiara  digni- 
talem  umoit  Paulinus  in  corpore  episloLc,  cmii  euin 
toeot  sniaaiaim  pontificem.  Et  iUt^  ait,  %icut  decct 


triura  actionum  fragmenta  adhuc  supers  .nt,  putamiis 
antc  hoc  tempus  scrtptam  hanc  epistolam,  et  forle 
per  eara  emotum  pontificem  ad  svnodum  co^endam, 
et  posii-cmum  lapidem  moveudum,  ut  uifebx  homo 
resipisceret. 

Errores  non  paucos  in  transcriptione  epistolx  irre- 
psisse,  legenti  manifestom  erit.  Eos  satius  duxinms 
inemeiidaSos  relinquere  exemplaribus  destituti,  quam 
aiiquid  producere  ex  arbil'^- 


kit 


S.  PAULLM  PATKL\UCH^  AQLILEIENSIS 


5tt 


m  SANCTI  PAnUm 

EPISTOLA  AD  CAROLUM  MAGNOM 

DB  GESTIS   l!f   SYNODO  QUJB   CBLEBRATA   EST   APVD  ILTINUM   Xy^O   DGCCIII. 


LC^lhoUcosenipcrqueinCbrisloinclylolriiinipha- A  qjcmadmodum  in  fronle  pnefali  snmus  h^jus  epi- 


lori  domno  Carolo  divina  coronanle  clcmenlia  im- 
peratori  *  Paulinus  minimus  omnium  servorum  ser- 
vus  '  concordi  parilique  devolione  cum  Cratribus  et 
cum  '  cunsacerdoiibus  nostris  rosco  in  Christi  Jesu 
cniore  scternas  mullipliciter  supplici  concinaainus 
«tylisona  vocc  saiutes. 

U.  El  sacris  paternorum  ^  canonum  valenter  in- 
cilantibus  documentis  *,  et  vestris »  ut  verum  re- 
ftonal,  meililis  salubribus  irrorantibus  syllabis  >>,  in 
hac  cui  Deo  anctore  iicet  indignus  indignoque  famu- 
lalu  descrvio  sede  comilium  habitum  Aitini  fuisse, 
tub  nominc  regis  tranquillissimis  veslrx  serenitalts 
auribus  openc  preiium  duximus  humillimis  honim 
quamvis  iucultorum  apicum  supplicitcr  uolulls  inti- 


slolu:,  hi  vcsirjc  polcstalis  emancipala  arbitrio,  io 
vcslro  nihilominus  decrevimus  rcservare  judicio: 
qnatcnus  subtili  iibraminis  vestri  moderatius  lance 
librata,  si  sinistro  plus  justo  relaxanle  moderaminis 
pcrp(*ndiculo  nullius  esse  deprchendantur  Dioincnli, 
vcstr.v  aucioritatis  censura  abolita  sopiantur.  Si 
VLTo  alirujus  fortasse  ulilitntis  xquo  pendcnte  lihra- 
minis  disco  rata,  si  dici  liceal,  puierunt  approliariv 
ve.sliis  fulcila  fortius  adjumeutis  vivacitcr  convaie- 
scaiil. 

V.  Quod  si  sola  putatiouis,  ventivagis  palmitum 
frulicaiKem  «  foiiis,  indigeat  falcc,  ita  duntaxat  ut 
resecatis  vitiorum  truncatim  sarmentis,  iu  camuio 
vcslnc,  ut   ita  dixerim,  couibustis  sapientiic,  in  eo 


mare  '.  Nec  eiiim  juris  fas  est,  noc  potest  qua^ibet  B  ut  ad   favillas  fulli^cux  ^  rcdigautur,  ac  p;  r  hoc 


docili  digesta  calamo  ralionalis  formula^  sanctio  per- 
spicue  nita  iHiiari,  nisi  fuerit  judiciali  calculo  eiplo- 
ratius  eitaminala,  argentique  more  a  sui  rubigiuis 
Kicva  sepiempliciter  probati  espurgala  combuslionc. 
Et  tum  plurimorumjudiciojurcfulcita  polerit  sacris 
tuserla  foliis  veaeranda  Tideri.  Alioqui  doq  sati^^,  ut 
reor,  proprio  tantumdem  scribentis  valebil  arbitrio 
probftbilis  «stimari. 

III.  Camque  ei  coDdicto  in  unum  canouicis  coactns 
syllabis  sacerdotalis  coetus  religiosa  convenissel  de- 
\oiione ,  requisilura  protinus  concorditer  co^siat, 
8umma  quantocius  explorante  subtilitatis  sagacilate, 
<]nemadmodum  ^usdem  declarat  roligiosi  concilii 
6(»Iemnissimus  ordo  ^,  de  quacunqne  aclivi  negotii 


qualitatc,  de  causa  siquiJeui  ortboJloxa*.   fldci,  dc  C  bi$  eos  {Psai,  xxxv,  9). 


explosa,  cum  purum  semiputata  paupertatis  nuslras 
vineta  mellifluo  gemmato  suspensa  in  pampino  uva- 
rum  ubertim  copix  piuguedinis  infusa  roliaDa  jure  * 

rubescant.  Quocirca  pnccognitum  geiitibus ...^ 

Iriones  folliculis  in  mentium  quandoqnc  torculari 
ingenii  expressi  pondere  aurcis  novum  saox  llaie- 
scat  doctruue  falcrmim  in  pateris ,  qoyMis  «siiae 
satubriter  epoiatls  ad  fundum,  niosrentia  siqaidMi 
corda  sua  virefacta  ^  192  saporis  dulced«ie,  I9- 
litia  pruiinus  repleta  gaudio  darescat,  de  illa  Tide- 
licet  vini  potatione,  de  qua  PsalmisU  typiee  eedRU 
dicens :  Paars,  inquit,  eor  homiHit  coufirmai^  rtinmi 
ialificat  (-Psai.  ciii,  15)  ;  et  rursus ;  Iit$briabumur 
ub  uberlaie  domu$  (tur,  ei  lorrente  delieiarmm  ^  pAfo- 


staUi  quiiietium  ac  fomiosa  eccli*siasiici  culiuinis  di- 
gnitate,  de  rerum  quarumcuuqiie  dispendiosa  ja- 
ctura»  de  quibuscuuque  oecessanis  susurranliinn 
quaDquam  petitiouero »  de  qnibus  justc  recteque 
conqueri  potesl,  quarunique  queruiae  dispulationis 
eibibitio,  nodosa  litium  alk^tione  contrita,  sacer- 
dolaii  nihiioiuinus  desideralMit  enodatim  dirimen- 
tionc  resolvi. 

IV.  lluic  nostne  humilliinx  parviiatis  exiguiias 
Juxta  tcnuissimoi  minus  ut  decuit  incapabilcm  in- 
tclligcniiae  nostme  capacttatem,  lion  ui  juxta  consum- 
matam  pcrfectioncm  celebre  diguumque  faerat,  nec 
ut  tanli  exigebat  censura  reginiiuis,  sed  in  quantum 
annuens  immerilis  nobis  altissima  dignata  cst  gra- 


D 


VI.  luxe  enuu  balsigeri,  1  transmisso  jam  jaiDqoe 
iordanis  alveo,  promissionis  terran  Jeaom  ducen 
sequenws  ingressi,  fructifera  conlestini  arbosta  ief  is 
stuJuimils  plantare,  cogcnte  praecepto  ^,  quod  flgpi- 
rata  legitur  nihiiomiiMis  promulgatioDe  digniHim  Im 
pruno  ^  itaqoe,  secuodo,  et  tertio  annci  pfinmidla 
fructuum  eonim  proliibiti  contractare,  gustare  le- 
nuinius,  sed  nec  summo  voto  putavimus  liorum  quid- 
quam,  gulosa  delusi  fi*aude,  apice  linquente  *  lin- 
guxs  inovquc  praeputia  eorum  discretionis  rccldi  ho- 
iiestius  pei^speximus  cultro,  obvolutaque  tenuiasunis 
verboniui  foliis  intacta  judicavimus  penBaiiere,  uc 
furte'  vaide  lasciva  mollitie  resoluta,  et  eiationis  ni- 
miie  perfluiiia  teneritudiae ,  et  nedum  huniilitatis 


tuito  muiiere  iargiri  clemcntia,  proul  rei  ratio  pnc-  succo  porfusa ,  maturae  dulcodinis  sapore  "  socciva 

stabilius  exposcebat,  de  singulhj  quibuscunque  len-  ad  vomitum  superbi»  magis  comedetitis  provocarent 

tavimus  inevitabiiinm   negotionim  querimoDiis  ex-  faucem  quam  refcctionis  gratia  snaviter  dulcuiata 

plkare.  Qu»  curo  juxta  moris  nostri  non  incogniue  humiii  demulcereiit  eduiio  recepucula  ventris.  Nunc 

^  glori»  vtstrx  voluntatis  nostrx  cottbuetudincm,  aulem  b*|;'^lUci*  in  hoc  anno  *  dc  fruciiLus  fornm 


515  EPISTOLA  AD  CAAOLUM  MAGNLX  ftii 

edeodi  coiice«6a  liceoiia,  «uosaico  per  omiiia  calamo  A  connitatur,  quateiius  iuflammau  cavillationc  cum 

sHiiii  asscclis  spumosus  iufuso  saiibo  ^^  dcntibus,  ala- 


cohibcote,  iioa  ab  rc  icstimo,  si  avidius  vesci  cx  eis 
iHUDili  simiilictque  paiato  desidero.  Qui$  plantavii^ 
iociuil  P  Apostolus,  vineam^  ei  de  fruciu  ejus  nou  co- 
mdii  (I  Cor,  ix,  7)?  Et  quis  pascit  grogcm  vel  prc- 
aiil  ubera,  el  lactis  duicedine  dcfraudatiis,  j^uuio 
d€&cicDS>  stomacbo  inarescat? 

VU.  Sod  hoc  ipsum  melius  prorsus  putavimua 
bacc  omnia  in  uno  coacer^ala  fasce  styii  nostri  (er- 
cnlo  serenis.  vestris  vnltibus  defcrcnda  :  quatenus 
feslrae  didcretiottis  arbitrio  acerrinui  poma,  nec  dum 
maturo  succo  perludda,  ne  carpantur  manu  sola» 
aut,  ut  ita  dixcrim,  animadversionis  virga  aiirisonis 
discutiantur  syllabarum  latcntia  cle  fruitetisiprxier' 
cootium  pedibus  conculcanJa.   Eu  vero,  si  tamen 


car  biyus  factuius  collisioue  procaciter  ccepcrit  in- 
crispare  cacinnum  ^^ ;  niittatur,  qua^,  protious  ad 
eum  summa  pernicitatc  praicurreos  Bannsyas  ** 
filitts  Joiadae  secretarius  Davidis  auriculx  in  virga» 
qui  viro  extorqueat  clavam  de  manu  ejus,  sed  fioa 
ad  sapremam  fataiem  suam  perniciem,  quo  circo  ' ' 
amissa  roboris  Aducia  siccetur,  quiuimo  membratim 
tribus  vcl  trigiuta  forlissimis  viris  cbaritatis  vin- 
culo  et  humililatis  ansula  religatur. 

X.  VerumLimen,  sicut  supra  cxorabili  styli  voca 
pra^tuiimus,  Dei  ojuiiipotentis  dcvicti  amore,  et  san- 
cke  matris  vestrx  Ecclesiai  profeclu  decorcquc  com- 
pulsi,  quidquid  vobis  placuerit  vel  displlcuerit,  aul 


ioveniri  potuerint,  quae  solis  pcrfusa  radio  aurei  fu-  B  si  nihil  omnino  dignum  doxeritis,  sacris  nobis  vestris 


gaot  *^decore  in  corlice  rationalique  deccrpta  poilice 
discoloribiis  depictis  palmulis  *  vestio  reponantur 
jodlGi»  redolenlia  in  canistris,  ad  usus  utique  fruen- 
lium,  etsi  non  digna  nobilium,  pauperum  forsitan 
Decessario  reservata.  Scio  euim  pueros  vcstros  pe- 
ritissimos  viros  hujusce  artis  gnaros  strenuosque 
cultores ,  quorum  sudore  luculeutoque  verboruin 
lepore,  qui  calanio  lingux  astuto  pcrfuucti  ingcnio 
io  mentis  tincto  ^  non  intingere  iton  sunt  ignari, 
Testris  per  omnia  magnisonis  abscrvanda  pr;]t*ccptis» 
et  errata  corrigi  et  trilicea  farra  a  vitioruni  zizaniis 
dJKretius  poterunt  expurgari,  qui  pra2U)r  ^  ilia  aurca 
itgiaqoe  falcc  regalibus  tenentur  moderatius  pai- 
mis. 


jubetc  syllabis  signiOcantius  propalate  ^s.  Nec  boc 
prdetereundo  ,  sed  magis  -  oecessarium  per  omnia 
scire  vestrae  maluimus  sinceritatis  mansuetudinem, 
quoniam  bujus  statuta  concilii,  ^^  nou  quasi  genera- 
lia  ,  sed  locaiia  vel  etiam  spccialia,  cum  proviiicia- 
libas  193  is^ius  ^^^^^  consentaneis(iue  episcopis 
xquum  ralumqne  pers|>cxinius  dclegare,  si  taroen 
vestra  vestrorumque  Adclium  fueriut  auctoritale 
probabilitcr  roborata,  vel  si  cur^-atim  inclusa  iofra 
circulum  resccantis  falcis  vcstne  nonoulla  vel  ctiam 
quam  plurima  ilLcsa  volucrit  effugerc  i  > ,  et  ad  no- 
str»  quandoque  bumilitatis  manus  prospera  jucun- 
ditate  cclcriqne  prjecincta  Iuitlti;e  favore  Ixta  ro- 
vcrti  mcruerit,  indulgeatix  vestrje  pra:not;\ta  sigi.o 


VUL  liabent  procul  dubio  et  ipsi  proprias  dcata-  ^  veueraudo,  uon  quidcm cui  libucrint,  sed  r.ec 


tis  siibtiiiler  nihilominus  limis  exacuatas,  cinctoriis 
prorsus  Tcctitaiit  suspensas  in  strophiis  ^,  quamvis 
uecbeilicis,  bis  coiiteuli,cai'eantarmis,  muniti  nimi- 
ram  loricis  triforiuicis  ^  et  cristatis  instructi  galcis, 
pergunl  ad  bella  doctissimi.  Scio  honim  quemdaui  in- 
ler  tri^inta  nobiliores  J  el  supcr  triginta  nominalissi- 
mum,  et  alium  inter  tres  ccleberrimos  et  super  trcs 
principem,  sed  et  aiios  tres  pueros  fortissimos,  quo- 
nim  ▼ibrantibus  hastis  allophjlorum ',  id  est  maligno- 
rum$piriluums*ve  ha^reticorum,  sanguiuolcnta  strage 
binc  inde  rejectis  Ecclesiae  hostibus,  potertint  caslra 
recidi.  Hi  nainque  fortissimi  castrorum  principcs,  sed 
el  prudeatissimi  Dominicx  vincos  cultores,  noio  me 
UNis  Yiribos  inseqoantor,  sed  dissimulantes  merilo- 
nmi  coipas,  indulgentix  mihi  venialiter  porrigant  ma- 
nom.  Noa  enim  magni  est  pnecoiiii,  nec  judicabitur 
polauta  lyronia  de  Iriumpho  corona,  si  de  iuermis 
fueril  ranicula  sanguine  mbicunda. 

IX.  Porro  si  gigantes  super  meo  impetu  conantur 
Irmmpere,  ol»ecro,  o  vcnerabilis  princeps,  exemplo 
■•  mei  causa  pietatis  alas  non  vos  pigeat  lalespar- 
aioiqoe  diffosas  exiendere,  ac  pro  hoc  opposito  bcni- 
gaKatis  scuto,  praeparatisque  spiculis  labiorum,  ne 
paliaris  me  ab  iis  violentis  ultro  calcibus  inculcari. 
Qaod  si  qulspiam  Lorum  Herculem  clavo  ^^  robusto 
ae  jactaos  gesiare  sub  humero,  el  pedetentim  ve- 
uteBt,  sive  clanculo  sive  in  propatulo,  improl>e  ca- 
l^tb  flfei  vibranti  immerso  icta  HKdere  cerebnim 


D 


coarctatas,  cui  displicucriut,  gratis  tamcn  correclis 
oblata  iu  arbitrio  i*espuendi  vel  amplectendi  relin- 
quimus  unicuiquc.  Non  enim  fastidieutis  in  gultur 
iillro  immcrgiinus  hujus  sorbitiuncuLe  scyphos,  sed 
ncc  avide  huinantis  i  i  patula  raptim  de  fauce  cya* 
thos  subtrabimus  plenos  dc  rore  Lyci,  cxcussis  hls 
nimirum  ^^,  quibus  oris  uostri  ollicio  opportune  et 
importune  ex  deLito  suntflaventia  pocula  modis  oui- 
uibus  propinanda. 

Xi.  De  sacerdotibus  autem  plagis  impositis  semi- 
quc  vivis  relictis,  vel  ccrte  diabolico  fenesceute  fu- 
rore  per  ejus  satcUites  iutercmptis,  non  meum,  seJ 
vestras  delinitiouis  erit  judicium.  in  vestra  itaque  po- 
testatis  altitudiue,  iu  quodam  judiciali  iibello  ^^  a 
sanctis  olim  Patribus  salubritcr  pneiibato  legisse  me 
recolo  reservatum.  Ob  quam  igitur  causam  hasc  *  fe- 
cerint,  vestris  certius  scio  omnino  non  iatuisse  neque 
iaterc  sacris  memoriis.  Neminem  namque  alinm  ar* 
bitrati  sunt  saoctam  Ecclesiam  de  illatis  iiyuriis  lam 
poientissime  qiiam  rcgali  animadversione  ulcisci,  vi- 
cariam  ™"^  ab  eo  vicissitudinis  ^  expeiens  curam,  ut 
qucmadmodum  illa  eum  *  et  in  prxsenti  sxculo  ne- 
quam  *  sacris  tuetur  perpetim  precibus,  et  intcr 
bella  spiriluaiibus  non  cessat  coronare  triumphis,  ci 
CQclesti  regno  divinam  implorando  clementiam  parti'* 
cipem  fieri  imprecatur,  iu  et  iile  principalem  adep- 
lus  potenliam  et  ab  inimicis  ejus  vadenter  eam  do- 
fendere  et  de  bosiibus  e]us  ultrici  inTCCtionis  seiitcii*' 


5t5  S.  PAUUM  PATRlARCHiE  AQUILEIBNSIS 

tia  non  desinal  viodtcare.  Non  igitur  dedignetur  be-  A  ob  ineuriam  disciplinae  per  cuncus  mundi 


51« 


QignitatisTestyx  «^xcellentia  sollidtndinis  erga  eam  '* 
pro  hoc  negotio  vigilanter  gerere  curam,  rememo- 
rantcs  per  omnia  sacri  fontis  utero.de  quo  roBho 
longe  feliclus  estis  renati,  fideique^  lactis  dukrediBe 
enutriti  quam  prhis  matema  bene  quamvn  vtflv» 
generati,  camalibQS  estis  uberibus  ahlactati  °^. 

XII.  Egrediatnr  quapropter,  sl  placet,  ona  de  hac 
rc  per  universam  regni  vestri  late  diffbsam  monar- 
chiam  decretalis  sententiae  ultio,  quam  '*  miUa  un- 
quam  possit  inimica  veritatis  ct  adversatrix  justitiK 
quolibet  **  urgente  rcfragationis  instinctu  ohHvio  abo- 
lere.  Valde  enim  hujus  sceleris  truculenta  praestigia 


prxvaluere  "  partes.  Unde  vestri  est  censun  mafi* 
sterii  resecanda  haec  ooxialis  morbi  modis  omnibat 
pestis,  et  potentiseima  dodiiqiie  funditus  mantt  ex« 
stirpanda,  quatenus  sit  sancta  Ecclesia  vettris  adjuta 
prsesidiis  lihera  et  ab  humaoo  stngttme  impc^ula» 
qux  Christi  est  pretioso  sangoine  parpnrala.  Qoo^ 
drca  ejusdem  retenli  felicitcr  gremio»  et  io  hac  vita 
incolumes  et  gloriosi,  et  a.»tema  beatitodioe  gaud^ 
bundi  semper  potiamini  ei  felices  per  Jeaum  Chii- 
stum  Dominum  oostruro,  qui  cum  Patre  et  Spirilo 
sancto  vivit  el  regnat  Deus  in  Trinitate  perfecta  por 
omoia  ^^  ssDCula  saeculomm.  Amen. 


NOTiE  IN  EPISTOLAM  DE  SYNODO  ALTINENSI. 


VARIANTES  LECTIONES. 

ADMOTnTIO. 

Si  quod  opus  indigcre  collattone  cnm  aliqno  vetert 
ms.  vidctor,  hoc  certe  ita  indigei  ipiam  quod  maxH 
me.  Baronius  ex  Vaticano  inendosissimo  initium  el 
fiiiem  epistoLe  prodit.  Baluzius  e\  schcdis  Sirmondi 
dat  iiitegram  tom.  VII.  Miscell.  pag.  6,  sed  a^qne  er- 
rorilms  scatentem.  Nos  quae  raclior  visa  fnit  seiegi- 
mus  lccUonem  in  fronle  et  in  calce  epistole»  quia  bo» 
utcunque  conferri  cum  c<litis  saltem  uotucnint.  Quae 
circ^  mcdium  ex  sola  c.litione  Bahizii  nal)enius,  inta- 
cta  quidem  proponimus,  conjcctnris  inter  notas  in- 
scrtis  tantummoJo  barliaras  iu  voces  et  qnandoque 
nihil  significantcs  animudvcrlcntes ,  vcriti  tainen 
scmper,  ne  a  verilatis  scopo  facili  mami  al^erromns. 

'  Jmperaiori,  Ila  codex  Vaticanus  apnd  Baronium 
ad  annum  80i,  n.  7.  et  concil.  Labb.  Baluzius  habet, 
regu 

'  Servorum  servus  concordi.  Dcest  serrtcs  apud  Ba- 
luzium. 

'  El  eum  coruacerdotibui,  Baluz.,  et  conMcerdoti' 
bus. 

^  Palernorum  Canomim.  Baluz.,  patemarum. 

'  Iniimnre,  Bahiz.,  infirmare. 

*  Cansam  hofc  fecerini^  ve$iri$,  etc.  In  Baluzio  de- 
Bunt  verba,  ha^c  fecerint, 

^  Vici$$itudimi,B'A\\xi,f  nece$$ifdini$. 

*  Eum,  Baluz.,  ritm. 

'  S(eculo  neauam  $acri$  tuetur  peroetim  predbus^ 
ita  Baluzius ;  ucsunt  autem  in  Vaticani  codice. 

**  Eam.  Baiuz.,  eum. 

**  Quam,  Ita  Baluz..  Vatican.,^Kir. 

"  Quolibet  uraenie  in$tinctu.  lu  in  collect.  Labb. 
apiid  Baron.  coA.  Vatic.  queslibet  nrgente  instinetio. 
Buluz.,  quceVibei  urgente  inslinQlo. 

••  PranHituere.  Buiuz.,  prtevalure. 

'^  Oifinia.  Baluz.,  omnium. 

NOTiE. 

«  Canonum  documenti$.  Plures  occurmnt  canones* 
({ui  concilia  cogcnda  mandant.  Bespexit  tarocn  Pau- 
linus  ad  Nioenum  concilium  i,  cap.  5,  et  Antiocbc- 
uum  I,  can.  20. 

^  Et  ve^tris  ...$yliabi$.  Reges  Francorum  in  suis 
Ciipitularihus  sxpe  cogendas  synodos  episcopis  in- 
culcant.  Gapilul.  I,  Carolomanni  an.  742,  c.  1,ut 
semel  in  anno;  capit.  Vernense  sub  Pippino  an.  755, 
c.  4,  utbis  *n  anno;  sicuti  Aquisgrancn.  sub  Carolo 
Magno  anno  789,  c.  13,  episcopi  ad  svnodum  conve- 
niant  jul>ent.  Ad  hsec  respiciehat  Paulinus. 

<:  Quemadmodum  declarat  concitH  ordo.  Concilium 
Avemense  i,  an.  535,  can.  I,  slatuit,  ut  prius  causae 
l^eralcs  actitentur,  deio  speciales.  I3t  facit  hic 
Piulinus,  prius  communes  fldei  et  Ecclesi«  res  do- 


B  flniens,  deinde  neccm  Gradensispatriarchaeulcisceii- 
dam  propooens.  Hic  canoo  ioseritor  lib.  vii,  cipiloL 

^  Non  incognita^  voluniaii$  no$trcr,  Non  incogmtee 
moJestius  194  ^>^^^  P*^  '"''*  cogniite.  detervm 
idem  est  quanuoque,  ut  iliudGeorg.  iiy  v.  iiS  : 

mscueruiitque  herbas,  tt  noa  laBOila  verba. 

Et  iEneid.  xi,  v.  i7,  de  Pailante : 

Queoi  1100  virintis  egenteai 
Abslulit  atra  dies,  et  ruuere  mersit  ai-erbo. 

I.lem  est  ac  noxin  verba,  ei  virtute  ditainm, 

•  Palmiium  fruticantem  folii$.  Hxc  periodoa  ioae- 
cessihilis  videtur  ob  vocum  barbariem,  et  vocahiK 
lorum  inconciunam  transpositionem.  Frmticantem 
hic  non  assequor  :  an  fruticn^^  vel  fruticaniium  le* 
gendum  ? 

f  Ad  fawUa$  folleginte.  Puto  idem  ac  FuHnas  c  Fii- 
Hna  aulem  est  ctt/iNa,  a  fuiigine  qua  fulinx  iol»- 
ciuntiir,  i  isidorus  apud  Du  Cange. 
C  ^  Rotiana  jure  rube$cut.  Quid  haH;  sibi  velint,  divi- 
nare  non  licct,  nisi  forte  mendum  subsit,  ut  sos- 
picor. 

^  Virefacta^  pro  virilia  facta,  id  est  nova  vi,  virltt- 
te  donata. 

i  Df/iciarum,  juxta  Ilebrseum,  ut  apud  BmoODem 
Herhipolen.  hic. 

i  Bal$igeri  tran$mi$$o  Jordani$  alveo.  BMftri 
ignotum  vcrbum  :  an  sit  bal$imigeri  Jordams^  quoi 
halsamum  in  Jud.Ta,  quam  intcrfluit  Jordaois  flo- 
vius,  oriatur?  Ilinc  Statio  Sylv.  i,  lib.  v,  v.  S15« 
dicU  4 

Palestini  simol  Hebraique  Hquoret. 

Alludit  autem  ad  eos,  (juihus  explorand»  promissid- 
nis  terra)  provinciam  Noyses  demaodavit,  ul  Noa. 
XIII,  qui  iu  signum  ubertatis  terrx,  fructus  grano- 
ta,  et  flcus,  et  botrum  uvx  cum  palmite  in  vecle  lo- 
lerunt.  Hinc  suspicio  oritur,  num  baUigeri  vocabato 

^  hi  fnictuum,  forte  et  halsami  in  Judsea  cresoeolis  f^ 

^  ruli  inlelligi  possint.  Judicet  iector. 
k  Cogente  pra^cepio.  Levit.  xix,  25. 
^  /n  primo  itaqne^  $ccundo^  etc.  Non  est  kic  aBCQ- 
jus  facti  epocha  altendenda,  quasi  Paoliiiii&  aiiqiiod 
quinqup,nnium  inemorabile  indicet,  quo  exaclo^  ooo- 
cilii  adunandi  sit  datum  arbitrium.  Quomodo  eoim 
convenire  possnnt  quae  dicuntur  de  plantatione  aito- 
rum,  id  estde  legis  alicujus  taoctione  lata,  cum  pn^ 
cepto  non  modo  non  tangendi  priimi  triennio  linictoi 
ejus,  qui  sunt  legis  observatio  et  obedientia.  re,  led 
ne  voioquidcm  ap|)etendi,  cum  sit  suinmopere  ci^ 
ptabiie,  ut  quantociits  fructus  ohedieoti»  wgisbiori 
exhibeantur?  Paulinus  igitur  nihii  aliud  intelii|it« 
quam  ex  mandato  Levitici  assumere  argumeomm,  ol 
mentem  suam  prodat  qua  de  causa  fnidut  ez  eefe^ 


517 


EPISTOLA  AD  CAROLVM  ITAI^NUM.  —  NOTJ:. 


518 


bralioac  concilii  sf  roliiios  carpat,  qula  scilicet  coin-  A  inter  vias  epislola  excidil  mllii,  iiifelix  inter  tunicu- 


mo  lior  annus  non  ante  sibi  affulserat.  Et  cum  dicit 
inprimo,  secundo,  et  teriio  anno  non  sil)i  datam  fa- 
CQitatem,  csl  idem  ac  si  diceret,  ante  lioc  tempus 
colligendi  arbitrium  non  fuisse.  Nidlum  ergo  apud 
Paoijnuro  mjsterium  'in  numero  aiinorum  censeo, 
oisi  collectionis  dilatfonem. 

■  Apiee  tinauente  lingnes.  Forte  iinfjente. 

>>  MatuTtc  anlcedinis  sapore  succiva.  An  succidua  f 
am'a  de  pomis  loifuitur  ob  inaturiLttem  dllatam  noiH 
dum  sucriduis^  id  est  cadendo  proximis. 

*  Nunc  auiem  legaliter  in  hoc  anno  de  fmctibui 
eorum  edendi  concessa  licentiay  mosaico  per  omnia  ca^ 
lamo  cohibentey  i  J  esl  conmveniey  favente,  assentiente. 
Hoc  sensu  acceptuin  passim  cohibere  docct  plnribus 
nemnlis  et  auctoritatibus  Du  Cange  in  Glossar.  Quia 
Tero  Paulinus  legale  Levilici  pnvceptum  de  arborum 
rnicti:>us  non  comedendis  seinel  assumpscrat  ad  di- 
Utioneni  celebrationis  coiicilii  explicandam ;  prose- 
qiiiiur  aliegoriam  ulendo  verbis  pra^cepli.  ct  iileo  di-  n  e^  jjj,^  y,,  y^  q^^  . 
cil  tegaliter  concessa  ticentia  Motjse  cotmivenie,  ac  si       ^  '    * 

^itnpficiter  diceret :  hoc  anno  nibil  est  quod  remore- 
uir  concilii  ceietirationem. 

P  Quis  piantavit,  etc.,  ex  I  Cor.  ix,  7.  Baluzius 
habet  planiivit,  Sed  error  est,  forte  tvpographi. 


lam  ct  strophium  quam  collocaram.  i  Ita  et  Paulut 
Diaconus  in  bymno  de  sancto  Joanne  Baptiita  . 

Pr«buit  duruin  legumeo  camelus 
Artubus  sacrifl,  8tto|iliiuai  bidemes. 

Subintelligendum  dulem  hlc  verbum  falces^  au£iii^ 
vls  non  sit  exprcssum,  quia  paulo  ante  de  falce 
regia  loqnebiitur.  Transil  vcro  a  falce  acricuUura;  ad 
falcem  niilitiu^.  Nam  militibus  quoque  uJces  danlur. 
Claudiauus  de  Lud.  Slilic.  lib.  i,  v.  110  ; 

Doa  riilcf>i  (^el«nus 
Non  arca  pepulere  Geie,  uon  Sarmata  cuoto. 

Ubi  G.  Barthius  :  c  Faice  Gelonus,  falcato  gladio,  ei 
geuti  usitaio.  » 

«  Loricis  triformicis,  pro  triformibus  vcl  pro  trili^ 
cibus.  Trilix  enim  lorica  uoU  ex  Maroue  iljieid.  iii. 
V.  467  : 

Loriram  conflertam  hsmis,  aoroqne  irilicom. 


auro')ue  trircrm 
Loricam  indL-itur. 

Adrianus  Turncbus  Adversar.  lib.  xxix,  cap.  3£i : 
<  Ti-ilices  loric^je  vidcntur  ex  eo  appellat^e,  quoJ  cuui 
cssent  hamis  vei  squainis  ferrcis  consertx,  practerca 
tribus  erant  liciis  oruata"  per  eas  curreuUbus.  » 

y  Scio  korum  quei  dam  inter  tiiginta  nobiliores,  etr. 
Hic  alludit  ad  lortis  David,  ut  e&t  U  llcff.  xxiii. 
designans  cruditos  viros,  qui  cuin  rege  Caroio  vcrsii- 
bautur.  Non  fit  autem  probalile  bac  allusione  re- 
spexisse  ad  lotidem  viros  doctos  in  aula  degentes, 
qui  cait<^ris  pneciiiincri  nt,  sed,  sicul  superius  ad  no- 
tau)  ad  lil.  ^  diximus,  scripturam  de  annorum  quin- 
queniiio  atteiidendo  ante  perceptioncm  fructuuin  cx 
ar!  oribus,  non  iinportasse  aliquam  temporariai  dura- 
tionis  epocham,  ad  quam  respexisset  PauIiniiSf  sei 
soluminodo  colehratioacm  dilauiiu  coiicilii  :  iLi  hic 
usiirp^ta  Scriptura  de  slrenuis  supra  caiteios  militi- 
G  bus  Davidis  iion  innuit  alii|iiem  similem  numeruni 
viiorum  doctituuin,  quos  intcr  isU  pnestareiit,  se.l 
taiitumincKlo  indicarc  videtur  bos  leliquis  ctfti  c'octis 
eruditisque,  cujusciijus  iiumeri  esscnt,  antcstetisse. 
Hos  inter  einiiieiitiorem  tcnuisse  locum  Alcuinum 
puto«  ciii  aiijungendi  fortcrunt  Ricbbodus,  Thcodul- 
phus,  eijiscopi,  qtiilius  una  Ciim  Paulino  libros  suos 
comniunican  vofeliat  Alcuinus,  tanuuani  docUssimis 
iiiter  regis  f tmiliares.  Ncc  ondltendi  Anj|;ilramnus  ei 
Ilil  !e!tniJus  cpiscopi,  (|iioriim  ope  sc  indigere  tes- 
tatus  fiicrat  ipse  Carolus  iu  concillo  Franco.brdiensi 
c;hi.  i>5. 

'  AUophghrum^  id   est  alienigenarum,  iil  erant 
PhilisUiin. 

a«  Exempto.  An  extcmplo,  idest  subilo? 

bb  llerculem  cluvo  robusto  $e  jactans  gcstare  sub 
humero,   Legendum  videtur  herculeam  clatam  ro- 
busto  sub  humcro, 
195  *'*'   Spumosus   infuso  sulibo  dentibus*  Salibo 


n  De  fruitetis,  pro  frutet:s,  vel  fruticetis, 

»  Fnrnnt  decore  in  cortice,  An  legendum  sit  <;Iarins 

gant  aecora  in  cortice?  pro  stnt  decora,  vel  fuerint, 
piidem  aliquando  usiirpavere  LaUni  veteres  fual 
pro  sit,  vel  fiierif .  i£neid.  x,.  v.  115. 

Tros  Rutulusve  fuai,  nullo  discrimiue  habelK). 

hi  ((uero  locum  Serviiis  :  c  Fiiar,  id  est  fuerit :  futuri 
temporii  fcrbum  defectivum.  » 

*  Discoloribus  depictis  palmulis,  Spccies  pro  gene- 
re  :  piilmul^e  enim  car)'otae  dicuntur  sive  dactyli. 
Varro  lib.  i,  dc  R.  H.  c^ip.  G7  :  t  Nuceni  jiiglandem, 
el  palmulam,  et  licum  Sabinam  quanto  citius  pro- 
loas,  juciindiore  utiire ;  (|uod  veiiisiate  licus  lit  palli- 
dior,  pa/iftii/acrassior,  nux  ariilior.  » 

^  In  menlis  tiucto  non  intingere  non  sunt  ignnri, 
llelundat  negaUo.  Tinctum  vero  dixit  pro  vase  utra- 
luctiU,  vel  pro  ipso  atruniento.  quod  tinctum,  vel 
tinaa  dicebatur  iiiedii  a:vi  s<:riptoribus.  Lucifer  Cala- 
rilanus  lib.  moriendum  esse  pro  Dei  Filio  :  f  Kecor- 
(Ure....  (|iiantos  per  abnipta  una  Uiicta  hubsciiplio- 
f.is  tii%  dejccerit.  >  iJ  est  una  suiiscripUo,  qu:e  tinc- 
tura  vcl  atraineiito  lit.  ilispanis  tinctu  i-tiantnum  esl 
atramentum  :  Du  Cangc  in  Glossar.  Uc|)endit  autem 
hic  P.iurmus  vic(^s  viris.  quos  Carohis  apud  se  in  aula 
detinebat,  et  forte  Aicuino.  a  qiio  silii  scriptiiin  fiie- 
ratepistola  0:2:  c  Verius  Arisiotelicnm  ilbid  in  te  vi- 
<leo  implcri  provcriiium,  qui  acutissiuias  Peribcrme- 
nianiin  scripUlans  arguniciilationes  dicilur  in  uiente 
cabmum  tinxisse.  >  Sic  cos  iii  incntis  tincto  tingiTe 
calamuin  linguae  gtiaros  fatelur. 

^  Qui  prwtor  iila  aurea  regiaque  falce  regulibus  te- 

leiuiir  mo(/fra(fus  ;;a/mf<.  Fat<'or,  inlcIligonUaiu  ver- 

Wniia  Dou  assequor ;  puto  dcesse  ali(iuid.  Coniocto  D  ^'^^  P''^^  ^a^'**^*    Du  Cange  in  Glossar.  t  Salibum  pro 
'  -      '  •       •   *        •'^  -'    •      '^      •^.„.:...  :„..^.  .. ...    ..   .^  ....   HcroIdK» 

sive  lege 


Aaado. 


^  Cinctoriis  prorsus  tectitant  suspensas  in  strophiis, 
Supple  falces.  Cinctoriis  liic  adjecUve  sumendum.  et 
Qim  stropliiis  juugendum  videtur,  ut  disUnguantur  a 
Urophio  coroiia  quic  capiU  imponitur,  ex  rUiiio  lib. 
xu,  cap.  i,  etquia  cingulo  suspensa  arma  feruntur, 
itrophia  c'iiictoria  ca  appetlavit.  Proprie  est  fascia 
pectoralis  muliebris.  Nonius  de  genere  vesUmento- 
rvoi :  c  StrophiuiD  fascia  brevis,  quu!  virginalem  erro- 
rem  cohiiiet  p;ipiilarum.»  Itaque  proprie  usurpavit 
Tbeo.iulfus  Aurelianensis  car.  lib.  iii,  poem.  l,v. 
i06,  de  liliabus  Caroli  loquens  : 

LKteoluai  ttropbloin  bsc  vehit,  illa  rubrum. 

^  virif  attamen  quandoque  nsurpatur  :  Turpilius 
^imd  Non.  c.  44»  n.  8  :  <  Me  miserum  quid  agam? 


'^^  lucrispare  eacinnum,  Cachinnum  legenduro  est. 
Cachinnum  autem  dixit  incrispare,  innuens  oris  mo- 
tum,  qui  fit  in  ridendo.  Dicendum  quidem  fuisset 
incrispare  rictum.  Rictus  eniiii  diducitur  dimovetur- 
que  cuin  quis  iu  risuin  sc  cflundit.  Horatius,  lih.  i 
sat.  X,  7.  7. 

Ergo  Don  saiis  est  risum  didocere  rictum 

Risus  autem  cifusus,  quo  rictus  et  ora  distorqucntiir 
ut  fiat,  vel  dum  fit,  cacbiunus  est.  Ovidius  lib.  iii 
de  Arte  amandi,  v.  ^7  : 

Esl  qoe  perverto  disiorqoeat  ora  cachiDoo. 

««'  Barmajas  filius  Joiadee  secreiarius  Dawiii  auH^ 
eultein  virga^  qui  virosxlorqueat  clmvam.  II  Reg.  xiiia«> 
V.  iO,ii,  tS  et  «5,  legitar  :  BMmas  (Uitu  Jmadm. 


liO 


IN  Lin.  EMIlOin  ATIONIS  \D  HENRIGUM  FOROiUL. 


cum  de$ccnilhset  aa  lirnm  .EqyiAium  in  virga^  vi  ex- 
tonil  katiam  de  manu  A*j(fyptii,  et  interfecit  eum  haita 
Mua.  Ha*c  fecit  Banaias  /i/ius  Joindw :  et  ipie  nomi- 
natui  inter  tres  robustos  :  fecitque  eum  sibi  David  au- 
ricutarium  a  sccreto.  Si  quis  lorle  bac  ^cripltira  in- 
tcr  aiilicos  Caroli  indicaiiir,  crcdidcriin  liuiic  fuissc 
AngitberiuiTi  Centulensem  abbatem,  qni  asccretis 
Caroli  erat,  ut  congtai  ex  epistola,  seu  commoiiito- 
rio  ei  directo  cum  anno  7D6  raittereiur  Roinam 
ad  Leonem  ni  poiilincem.  Inscribitur  enim :  Carotus 
ijratia  Dei  rex  et  defensor  sanctic  Ecctesta',  Uomero 
auriculario  salutem.  En  Davidis  auricularium.  Caro- 
i.ift  eniin  Davidis  nomine  a  suis  compellabatur,  sicut 
Angilbertus  llomeri,  Richulphus  Daiii<Bt». 

'>  Quo  circo.  An  quo circa^  id cst quamobrem  fidu- 
cia  siccetur^  id  est  evacuetur,  et  sensns  sit,  qiiam 
ob  rem  non  ad  desperationeni  i-edigatur?  Sed  adbiic 
iion  ausim  dicere  stmsuin  legiiimuiii  nicasscculum. 

^f  Propaiate.  \idclur  bic  fuisse  diccndum  propa- 
lari, 

^^  Statuta  concilii  non  quasi  generalia,  sed  tocaiia, 
ctc.  Quia  ad  disciplinam  proviiicix  siise  tantunimodo 
pertinebant.  IJinc  pmviiiciale  fiiissc  concilium  col- 
iige.  Vide  dissert.  de  synodo  Altinensi  n.  21 :  statuta 
liaec  perienint. 

i  i  Voiuerit  efugere.  Sensns  obscunis.  Yidetnr  his 
cl  sequentibus  verbis  valde  implicatis  id  velte  di- 
cere  :  Wtftc  statuta  ^equuni  duximus  vobis  dirigerc  : 
qu:e  si  fucrint  vcsira  ct  vestronim  aucioriiate  robo- 
i-ata  et  coiiflrmata,  vel  saitcm  a.lmissa  ct  non  re- 
sccnta,  ita  ni  velnt  fiigerint  correctionem,  et  auclo- 
ritate  ista  fnlcita  ad  nos  rcv*^ni  ineriicrint,  pr^enotata 
slgno  indiil^cnti;e  vcstnr;  ea  tnmeii  adhuc  relinqui- 
inus  arbitrio  respuendi  cui  displicucrint,  vel  ampic- 
cteiidi  cni  placncrint. 

)  i  Ncc  aride  humantis.  Ilumare^  sepclire  est :  sm- 
splcor  ergo  sensnm  csse  :  Non  sujjtvabimus  cyathns 
de  fauce  humantis,  id  est  velut  sepclicntis  viiia; 
sic  cxaggerat  l>il)endi  aviiliiatcni  ju\ta  illud  Psal.  v, 
il  :  Seputcrum  patPfts  est  guttur  corum. 

kk  Excuuis  his  nimirumy  quibus,  etc.  Exeussis  posi- 
tiim  autiimo  pro  exceptis,  ideinquc  qiiod  exceptis 
iinportare,  ut  sensiis  sit  :  Ncmincm  adieimus  sivc 
fastidientcm  sive  avide  capicntem  ad  hirc  admit- 
ienda :  nisi  eos  quibiis  oris  nostri  oflicia  debemiis, 
i  I  e6t  eos,  qni  noliis  su^jecti  sunt,  in  provincia  s<:i- 
licet  nostra  commorantes,  quonim  nos  salutein  im- 
portunc  opponuue  pnudicando  curarc  ab  Apostolo 
iiioncmiir. 

^  ^  In  quodam  judiciati  libeito  a  sanctis  otim  Patri- 


A  busprcelibalo rcservatum.  Qiiinam  Iiic  lib 

quem  judicialem  dicit,  no»  ausim   asscrcr 
iinus  eniiu  e\  l^atribus,  imo  ex  conciliis  no 
invenitur  a  (^io  defcnsio  Ecclosia.'  cl  vindic 
cipibus  rcgibusquc  commen.lciiir.  Vidc  Blai 
Coiicnrd.sacerd.   et  iinpcrii  lib.  ii,   cap.   i( 
Suspicnmur  tamen  libellum  hunc  ipsius  Paul 
Sacrosyliabum  in  GoncilioFranc4)fordicnsi  exl 
ei  sauciorum  Patrum  in  eo  coii^rcgatonun 
approbaliim  :  qiiod  clarius  patebit  ex  nota  w 
Dicit  autem  iegisu  me  recoio  reservalum,  qu 
prius  ipse  paraverai,  legii  in  concilio,  ot 
in  disiert.  4,  n.  42,  et  in  Vita  Pauliiii  cap. 
Patres  autcm,  quod  lcctuni  erat,    raium 
runt. 

m»  Vicariam  ab  eo  vicissitudinis  expelen» 
elc.  Expetens  pro  expetoiiteni  si  ad  Jtlcclesis 
e\t>ctentes  si  ad  Pati-cs  referliir.  Paiiliuus 
iiliclli  Saciosyllabi  noniinc  l^itriim   Fraiico 

1«  siuin  sir  dissereliat  :  inde  suppiicandus  t 
quiiiissimus  princeps  noster,  ut  il!e  pro  nobh 
visibiies  liostes  pro  Cimsti  amorc  Domino  og 
dimicetf  etnospro  illo  contra  mvis'ibiieslio$te$^ 
imprecantes  potentiam  spiritalibus  arm.g  |ni§ 
quatenus  vicariam  ei  tributionem  in  ilia  die  pfn 
sia  sua  Dei  Filius  rependat^  ut  quemadmoi 
nunc  eam^nter  tot  mundanos  tumuitus  eo» 
reddit  securamt  ita  eum  illa  coelestis  reqni  fm 
participem.  Indulgeat  miseratus  capiim,  i: 
oppressis ,  etc.  lla-c  oonfer  cum  islis  liic 
it  quemudmodum  t//a  (Kcclesia)  cum  orin  ] 
srcuio  nequam  sacris  tuelur  perpetim  precibus. 
belia  spiritatibus  non  cessat  coronare  trium 
cosicsti  regno  divinam  impiorando  ciemenlia\ 
ci]:em  ficri  imprecatur  :  ita  et  iHe  princijfmii 
ptus  potentiam  et  ab  inimicis  ejus  ultria  in\ 
sententia  non  desinat  vindicare.  E\  liac  c< 
iion  improluibilitor  colliges  Paulinutn  atl 
suum  Sacrosyllabiim  resi»exisso.  t nde  addii :  > 

G  causnm  ha^c  fccerinl  ,  id  osl  Palres  Franco 
ses  approbaiido  petitionein  nosi't*ani,  scio  va 
talere  mcmoriisy  quia  ad  nonnain  ejus  p 
nonniilla  siatuUi  sniit ;  ita  ul  dubium  iion  i 
postulatio  a  Paulino  Patruin  nomine  facia  n 
regiis  et  publicis  fuorit  oonsij{iiata.  Cui  cn 
sit  pra^sons  de  vindicaiida  injnriam  passa 
nogotium,  ideo  rectc  menioriam  liliclli  pr 
fricat. 

nn  Iberibus  ablactati,  pro  iactati,  \\i  dk 
iii  lib.  iii  contra  Fclicein  cap.  iO  in  noiis. 


IseDISSERTATIO  PRIMA 

IN  LIDRUM  EXHORTATIONIS  AD  HENRICUM  DUCEM  FOROJULIENSEll. 


!.  Gratiamm  aciiones  immensae  Deo  nostro  reddan- 
iur,  qili  bonis  iemporibus  nos  reservavit,  quibus 
veritas,  tot  sderiium  virorum  indtistria  ouaesita, 
foltcius  quain  unquam  ante  caput  exerii,  ei  de  mcn- 
(lacio  neqiie  ac  de  ignorantia  plenius  triumphat. 
Ferme  ab  inf.intia  sua  sublatus  pjrcnti  proprio  hlc 
libcr  fuit,  ei  felicissima  suppositione  adjiidicaius  ma- 
cnae  Ecclcsix  lumini  D.  Augustino  :  opus  satis  ex 
lioc  commendalum  mio:l  noii  indigiium  videri  potuc- 
rii  auctorc  ianto.  Non  inficias  eo,  nec  styliim,  nec 
inentein,  nec  eloqiienliam  pneferre  Augusiini  :  adde 
tempus  ipsiim  mininic  con}|;rucrc.  Gliscentc  aiitem 
barliarie,  et  exsulante  Paulini  a^tatc  fcrme  ex  onini 
parte  latinitatis  decore,  salis  erai  iion  esse  allqnid 
omniiio  vulgare  ut  pro  miraciilo  babcretur.  Sod  de 
hiijus  saiculi  pnispectu  et  de  Pauliniana  Hofjiientia 
▼ide  dicta  cap.  f  5  a  niim.  2  in  Vila  Paulini.  Illud 
modo  siifliciat  ialem  siiperiora  lempora  putasse  liunc 
lUmim,  Bi  non  tnepie  o|)eribus  ipaiusNiet  Augiistini 


D  sociari  p«isse  putarent.  Quidqnid  enim  < 
Erasmus  in  censura  vetustis  ediiionibus  m 
pracposita,  <  Auctorem  fiiisse  absque  lilt 
summx  impudentiae  esse  opus  tribucfe  Augv 
ncc  absque  lilteris  auctor,  ut  cx  boc  et  es  ali: 
operibiis,  et  alionim  teslimonio  constabit ;  n 
summoi  impudinui(e  notam  veriti  suni  Gr 
qiii  cum  citat  stib  nominc  Augnslini  De  pon 
2,  rag.  Charitas,  nec  Magisler  sententiamni 
dist  dl,  A,  nec  eniJilissiini  ct  alioquin  velei 
numentorum  peritissimi  Fratres  Prtboei,  i 
tius  astniunt  lidein,  ciim  pnefato  canoni,  t 
Augustini,  addtint,  forte  c.  an.  420  tn  Affit 
versam  Ulteranim  rempubliram  sibi  devi 
Patres  Renodictini  congregationis  sancli  Ua 
pcrAohentes  prionini  temponim  monumenU 
siiinmo  litterarum  bono  faoere  adliuc  perguni 
ium  Aeri  notest  emendatissimos  emitiuni  lai 
Pairum  liLros,  et  veros  a  supposititiit  diM 


h^\ 


di3SI:::;tatio. 


hn 


Hi  cigo  opushoc  ailjndicant  Paulino  Aquileiens.  pa- 
triarclia^,  lunquant  Ipsius  verurn  gonnanumqne  le- 
tum«  <  aucloritate  cujusdain  optitn:e  nol-v,  i  ulipsi 
dicunt  in  admonitioue  in  eilit.  Augustini  li!!ic  operi 
prxiixa,  <  ct  antiquissimui  scriplur.i:  coJii  is  i)iLlio- 
tiieoje  Coll>ertina!  exarati,  ut  ipsis  videtur,  x\o  ipso 
Paiilini  :  qui  in  hunc  modnni  iiisrribiUn*  :  SeruK» 
Beati  Paulini  Forojnliensis  cj^iscopi,  cuid;!m  an  ico 
STio  in  sicculo  niilitauli  paccni  ct  prosprriliileni, 
salutem  et  gaudiuni  scmpiicrniim  opiat  in  Domiiio 
Jes!i  Christo  Salvalore  nostro.  Nec  qui  poil  eorum 
Augusliiiianam  editionem  scripserunt  de  eccl.^siasti- 
cis  SLTiptorilius,  Ixk*  in  duhiuin  revocanl,  imo  as- 
sertioni  pondus  ad  lunt,  nl  Gulielmus  Cave  hislor. 
lilter.  scriptor.  eccles.  in  Paitlino,  Casimirus  Ou.lin 
in  suppleuicnlo  ad  !>cllarininuni  descripl.  eccles., 
qui  indicat  non  uiium  hujns  opcris  exemplar  se 
vidisse  ms.  his  verhis  :  <  Addo  c\  ri.ie  inss.  codi- 
cuiii  quos  vidi,  eumJcm  Paulinutn  Foi-ojulien.  eni- 
Si^ojv.im  essc  auctorem  libri,  seii  opusculi  Dc  salu- 
tiribiis  documentis,  qui  exslat  inter  opera  Divi 
Ang-iistini.  >  Klies  (pioiiue  Du  Pin  Mov.  Bihiioth. 
Eceies.  toni.  VI  inter  opera  Paulini  hoc  ipsiim  re- 
censet.  Qui  sane  tom.   111  iii  rccensendo  opera  Au- 

ejstini,  non  Paiilhio  Forojtiliensi  noslro,  scd  ciiidam 
aulo  episcopo  Forij  ilii  Galii.e  Narhoncnsis,  vtilgo 
de  Frcjus  ascripsiMal  :  iluque  aie!  at  vixisse  huiic 
Paiilum  su!>  fine  iv  seculi.    De  qiio  tamen,  etsi  laii- 
<lnam  schptoris  eccicsiaslici  sihi  cogiiiti   meminisse 
<1e  juerat,  nec   verhuni  faiit  agens  de  scriplorii.us 
&jH:uli  noni.  Mirarcrsane  virunialio.]ui  diligenti^m, 
Kion  sl'>>i  if^si  constare,  iiisi  perspicne  scirein  hu- 
jiisino.li  lapsus  inulla  scril>entil)us,  sicut  humaniter 
Cveniunt,  ita  hunianiler  condonandos. 

Scimus,  et  hanc  vcuiam  pe(iii)us(iuc  damusquc  vicissim. 

Vorte  tamcn  i*e  diligentius  excussaper  ca  qu.T  hahet 
^)nn.  VI  emen.iavil  tomi  UI  crrorem.  Slet  igitur  li- 
A>ruin  intliiiitniter  esse  Paulini  palriarchie  Aqui- 
JlLcieiisis.  Ouo  posito,  ali^fua  de  scriptore,  dc  co  ad 
^uein  scriptus  est  liher  aliquanto  fusius,  de  materia 
Aaleni  ct  forma  scriptoris,  de  loco  quoque  et  temporc 
^reviit^  cxaminahimus.  Ues  planeest  ohsciira,  et 
Mion  nisi  conjccturis  iP.ustranda  prohahiiiorihus. 

II.  Circa  scriplorem  lihri  nihil  aliud  hoc  in  loco 
qun;rereopc'.a3  prclium  cst,  nisi  lUriiin  a  Paulino 
nonduni  in  episcopum  assumplo,  an  jam  ad  cathe- 
drani  evecto  scriplum  huc  opus  rticrit.  G.  Cave,  (|ui 
insigniora  Paulini  opcra  iis,  quihus  parta  suiit, 
an.iis  afligere  curat,  de  hoc  liiuo  ne  hiscil  ((uidem. 
Aliquihus  videri  potcrit  scriplum  ante  assumptio- 
nem  ad  episcopalum,  co  quia  semper  vcl  lerc  s;*in- 
per  fratrem  appollct  cuni  ciii  scrihit.  Noineii  uanKjuc 
fmtenutatis  videtur  noii  decere  episcopum  rcspeclii 
hominis  laici,  qualis  erat  is  cui  scriliehat  Pauliniis. 
Frateniitas  enim  quaindam  indicat  icqtialilalcm  in- 
ter  eos,  qui  se,  elsi  secundum  spiritum,  fratrcs 
oompellant.  lasuper  ralio  ipsa  mo  hisqiic  scrihcndi 
boc  iJem  suadent.  TaiUa  eniin  comitale  familiari- 
tatec|ue  utitur,  ut  major  inter  fratres  quideni  saa- 
guiiiis  exigi  baud  possit.  Si  jamepiscopus  scripsissct, 
Don  fratri§,  sed  filii  potiiis  noininc  appellaret  cui 
scrihit,  ct  graviori  styio  procederct. 

III.  Ilis  tamen  non  obstantibus  ah  cpiscopo  scri- 
pttiin  opus  crcdiderim  oh  rationes  scque:U.'s.  i'' 
Ccrttim  est  cnira  iion  iaicum  scripslsse.  Palet  ex 
cap.  5  iibi  dicit  Eito,  qutno,  qufimvis  iaictu  ad  omm 
opm»  Dei  promptus.  Quod  non  diccrct,  si  et  ipse  iai- 
CU9  fuisset,  et  Dulium  statiis  discrimen  inter  eum 
r|iii  scribit,  et  cui  scribit  intercessisset.  Erasmus 
fpse  boc  ootavitin  censura  diceado  :  t  Qui  scribit 
hunc  libellum,  subindicat  se  fuisse  clericum.  i 
Atqul  uon  est  probabile  simplicem  clericum,  sed 
nec  preshytenim  eo  conndentix*etfamiUaritatis  pro- 
cessisse,  ut  vinim  in  dignitatc  positum  fratrem  vo- 
carct,  et,  ct  dicitur,  ore  ad  os  alloqiieretur.  Et  hoc 
eo  in.ij'*,  cnm,  nt  aiiint,  non  iltustri,  sed  bumili 

PArnoi.»   XCIX. 


A  ortus  furiit  progenie  Patillnus  :  afieoquft  fit  incrc- 
ilii»ilL*  Ii0;:.ii.cni  ob  condilioiiis  qiialiialcm  hni  su!i- 
s"hi,  palarmorum  et  comitum,  ducumque  amicitias 
coiiiisse.  li(^slat  crgo  diccndum  cpiscopum  hiisse 
ciimscriiierct,  el  dignilatem  catlicdncaliquam  a;.]ua- 
lilatem  iiiduxissc,  ut  proinde  nihii  monslri  «ippar4.at 
ah  episcopo  fnitrcm  ci  amicisaimum  comiteni  dccein- 
qu(;  compeliatum ,  amori  inultio  fovendo  tiomine 
usurpato ; /i/ii  aiitem  reverenlialisoliservantia!  vo- 
cahuio  poslhahito.  ^^  Patirs  Dcncdictiiii  in  admo- 
nitione  prania  corrohoranl  titulum,  (|ni  csl  /.(/  qnem" 
diim  comitcm  ex  co  (juo<I  scriliat  cap.  ()2  :  (lujux 
(J:idicis  Christi)  palalium  anro  arfjentoqne  nuttus 
episcopus,  ncc  abbas,  ucc  coiiies  corrumiiere  poterit, 
quasi  inihi  aihi;!at  scriptor  ad  comitis,  ciii  scri!  cliat, 
(lignilatem.  Krgo  pari  rationc  cxhiiic  di*siimi!ur  di- 
gnitas  cpiscopi  qui  scrihehat.  .V  Dicunt  iidem  Pa- 
trcs  in  admonitione  su|>erius  allegala  codiccm  (!ol- 
hertinum  scri^)luni  xtatc  Paulini.  Cur  ergD  inscrii;i- 

g  tur  episcopi  torojmieu.n  nisi  quia  episcopas  scripse- 
ral?  Alcuiniis  scripsit  cpislolam  ad  ALncum  ducem^ 
qucin  oslcndemus  infra  §  G  esse  enm  ipsum  cui 
liiiriini  huiic  direxerat  Pauliims,  qua  ipsuni  ad  Pau- 
lini  instruclioncm  ainandat.  Enricus  auteni,  sivc 
ylLriciis  (nam  idcin  est,  et  auctores  etsi  vaiiant 
aliipialiter  in  nomine,  conveniunt  taiuen  hi  geslis 
et  in  persona )  noii  vi  'etur  cognitus  Paulino  ni^i 
post  occisi(mem  Kotgandi,  vcl  Uothgandi  oiini  ducis 
r  orojulit^nsis,  ({ui  viia  snoliatus  cst  oh  re  ellioneni 
commoUim  in  (^arolum  Magnum,  an.  770,  ut  uno 
ore  ratentiir  annalistu;  Franconiin ;  inio  ct  serius 
notiis,  quando  scilicel  iiise  llenricus  suljectus  a 
Caiolo  luit  in  ducalum  torojulicnsem  :  qu;e  suflc- 
ciio  non  statim  qui<lcin  ah  occisione  futt,  si  credi- 
nius  Paiiio  yEiniho,  (pii  Carolo  Magno  de  hac  re 
scriheiis  ait  :  <  liex  ForojuUe:  si^n  prttvccliiraiii 
priinum  coinitihiis  Krancis  procurandam  detiit :  llen- 
ricum  dcinde  Franciim  Forojuliensem  diiceni  crea- 
vit.  >  Sed  creavit  fcrme  (lecennio  |M)st.  Tuiic  aulcm 

C  jum  ah  an.  77(3,  ut  paiehit  in  Vitu  Paulini  cap.  i 
catheJram Aquileensem  co:iscenderat ipse Paulinus; 
ergo  restat  197  i^l  ^  Paiilino  jam  episcopo  scri* 
pttim  librum  dicamus. 

IV.  Sed  jam  de  eo  cui  scriphis  liher  dissercndum. 
Li!:er  cuidaiu  co};i{/t  inscrii.itur  ferc  in  onmihus 
iiiss.  et  iaipressis  exemplaribus.  (jiia^dam  hahent  ud 
Juiianum  comitem,  et  hoc  titulo  cilatura  Gratiaiio  dc 

{)  I  nil.  d.  i,  c.  Si  quis,  non  iKesitantihus  Fratribus 
'ithdiis  in  sua  d(fcre!orum  editione,  uli  et  aptid 
Trilhemiuai,  c  Augiistini  ad  Jiilianum  comitem  epi- 
stola  nuncupafur:  quo  suh  titulo  etiam  inlrr  Augu- 
siiiti  epistolas  locum  Iiabuit  iu  prima  editione  eorum 
Amcrhachiana  >  te^tihus  PP.  Hencdictinis  in  .Adino- 
nitione  cilala  :  (jiti  addunl,  «  £t  quidem  lil>er  in 
c;ctcris  ferinc  codic.hus  niss..  quos  Theodoricensi 
(quod  Cil  annorum,  ni  falliniur,  octingenlorum 
cxciuplar,  titulum  hunc  a  priina  manu  iii  fronie, 
0  liiiri  hahens  :  Liber  exhortationis  sancli  Auguslini 
ad  qiiemdam  comitcm  charissimum  sibi)  posteriore.i 
omnes  iuYenimus,  ad  quemdam  comitem  sibi  ami- 
cissimum  prasnotatur.  At  Julimi  comilis  nomeu  vix 
iinus  ct  ailer  coJex  in  lihri  rme  ascriptum  habet.  i 
Non  ergo  j2(/i(7iit  iioinen  nos  delinenc  delet,  cuni  sic- 
ut  in  liomi.ie  scriploris  crratum  cst,  ita  et  in  ejii.s 
nomiiic,  ad  quein  scriptus  cst  lihcr  errari  potuerit. 
Setl  prius  de  dignilute  comitis,  postea  diceuUum  L(i 
comilis  pcrsona. 

V.  Comes,  si  etymologiam  spectat,  cst  is  qui  coit, 
sive  una  cum  alio  it,  Unde  in  rehiis  puhlic  s  admini- 
strandis  quia  conveniunt  et  coeunt  homines,  convcn- 
tiones  ei  coitiones  convenius  et  comitia  dicuntiir. 
Joannes  Sarisliouicn.  episl.  i65  :  i  Comites  a  socie  - 
talis  pariicip;itionc  dici  qiils  i((norat,  ctc.  »  Qiion- 
dam  honcstatis  gratia  ad  custodiom  impuberum  da- 
bantur.  Hinc  illud  Virgiiianum  iFjneid.  v  ,  v.  54:», 
dc  JEnest .  y. 


IM  Lin.  EXnORTATlONlS  AD  HENRICUM  FOROJUL. 


Uoiem  ad  sese  co.uiumque  iinpuljis  Juli 
iiiilem  vocat 

Jain,  qiii  socii  nmgistraluum  gcrendoruro  a 

i  Roiuano  (lubaiilur,  coniiles  dictos  auclor  esl 

3  in  IV.  Vcrin.  Comites  illi  tui  ddecti  manus 

tu(v,  cum  scilicel  pecunias  a  populis  exlon|ne- 

ii  infra  :  f  Si  innocciiies  existimari  volumus, 

soium  nos  ahstinentes,  sed  eliam  nostros  coiui- 

jnBSlarc  debcinus.  >   Sub  imperaioribus  qui  ex 

1  ol  sequela  principis  eranl,  ex  ojus  coihitatu 

•bantur.  Lampridius  in  Severo  c;)p.  i5  :  <  Piirg  i- 

el  palatiiim  sunm  comitatumqiie  omnem,  aitjeciis 

aulico  minisierio  cunclis  obscenis  et  inrami.ius.  > 

nmiunus  Marceliinus  Jib.  xxviii,  cap.  iO  :  c  ad 

incipis  comitatum  Maximinus  accitus.  i  Conslan- 

/lus  Magnus  varios  coiuiium  gradus  ad  varia  sub- 

itoruin  merila  remimeranda  distinxit  in  aula,  ut 

cribit  Eusebius  lib.  iv  De  Vila  Constauiini  cap.  i  : 

Jam  comilum  alios  in  priino  ordine  collocavit. 


A  VI  Is  ergo  ille  est  comesPautini  ami 
cui  libniin  dirigit.  Quod  epistoh  supi 
dissert.  allegala  satis  patentcr  ostenui 
hic  liceal  ad  proposituin  pra*«cns  decc 
tibi,  ait  Albiiius  llenrico,  vir  venera 
sliaiKC  pietatis  observation»*  forte  scri| 
doclor  egregius  cl  pius  crelestis  vit;B  p 
/intis  mi^iis  prxslo  non  esset :  de  ciijii 
fons  viventis  aqiue  in  vitam  salientis  2 
ha')eas  tihi  saljlis  ;eUTna!  conciliatoi 
tuai  convcrsationis  pes  impingat,  seil 
curn*ns,  divina  donantc  gratia,  ad  pi 
vil;e  piMvcnire  mereatur.  >  Ex  his  vi 
inteIUo'it  Paiilinuin  pneslitisse  Henrii 
cuiniis  optabat,  per  iibrum  bunc  e.xh 
salutaribus  docuineiitis  refertMm?  l.i 
duci  sive  comiti  Paulinus  pra^sto  erat 
nita  de  Cbristian:e  pietaiis  obscrva 
doctor  egregius,  et  pius  coile.stis  vi 


ilios  in  secunJo,  alios  item  in  terlio.  Alqne  isla  3  sahuis(|ue  uiternu;  coiicilialor.  II  ec  ni 
ralione  alii  propc  inliniti  clarissimos  bonores  adepti      "i^  pietatjis,  h|ec  saliiiis  ;etern;e  ilocui 


sunt.  Nam  ut  plnrimos  honorii)iis  ailiceret,  diversos 
dignitatum  gra  lus  imperator  excogitaverat.  >  Hiijiis 
ad  instar  Constantinianjc  divisioiiis  honoris  comita- 
tus,  aliae  processu  temporis  enaUe  sunt  su!)  rcgibus 
in  provinciis  Romano  imperio  subtraclis.  Qiii  euiin 
in  aula  adcommunionem  regiminis  adsciscebanlur 
a  principe,  .comites  palatini,  qiii  proviiiciic  admini- 
8trand;£  prneliciebantur,  provinciales  comites  aiidie- 
banL  f  Qui  boc  ofljcium  geriint  in  palatio...  paiatini 
sunt,  qui  in  provinciis  proinnciales,  >  in  episL  lau- 
data  Joannes  Sarisl)oriensis.  Formulas  vanas  iiisli- 
tutionum  in  comitem  alicujus  muneris,  vide  apiid 
CassioJorum  lib.  vu  variar.  Comitcs  siiigtili  per  sin- 
ffiilas  civitates  ad  civilia  ordinario  deligebantur.  Sed 
Venantius  lib.  iv  de  Vit.  sancti  Martini  Avitianum 
praesidem  Turonis,  quem  vocat  judicom  : 

Judicis  iiidc  fleri  coiijux  icgra  Avitiani; 
post  pauca  Turonensium  comitem  repnescntat: 

Moiibiis  iit  tumidiis  comes  Avili:inu^  at^ebat , 
Terribili  offirio  Turuiies  sufruUus  adtvii. 

Comites  sub  duce  majoris  di^nitatis  ma^istratus  cen- 
sebantur.  Dux  siquidein  pluri.uis  civitalibus  pr;eerat. 
Gregorius  Turonensis  lib.  ix  HisL  Francor.  cap.  7, 
paiicis  hoc  docet :  c  Ennodius  cum  ducatiim  uriuuin 
Turonic;c  atque  Pictavse  ministraret,  adhiic  et  vici 
Julieasis  atque  Benanue  urbium  principatum  accipit. 
Sedeuntibus  comitibus  Turoiiicaiattiue  Pictav;e  ur- 
bis  ad  regem  Childeliertum,  obtinueriint  euin  a  se 
remeveri.  >  Ipse  Venantius  lih.  x,  poem.  19,  a  co- 
mitatu  ad  dticatum  promotionoin  .ingurabalur  Si- 
goal.io,  tanquam  ab  inferiori  ad  graduin  digiiitatis 
buperiorem : 

Rex  Childebertus  cre^ccns  te  croscere  cogat : 
Qui  modu  dal  cuuiitls,  del  lilM  duua  ducis. 

Quomodo  autem  hx  dignitates,  qux  temporanene 

erant,  in  fcudum  commigrarint,  inquirere  non  va-  n 

cat,  nec  ad  rein  pncsenteni  facit.  Nunc  ad  noslra  I^  longe  lalcqiie  per  c:is,  qu;ie  n 

sermonem  contranentes  discimus  ex  Sigonio  lib.  iv 

l)e  Regno  Italiac,  Carolum  Magnum  deviclo  an.  77  i 

Desiderio  Longobard.  rege,  c  ducatum  Forojuliensom 

Rotgando  permisissc,  antiquo  feudi  jure  erga  se, 

quod  erga  reges  Longobardorum  fueral,conscrvato.  > 

nebellante  aut /m  an.  775  Rotgando,  ipsoque  occiso, 

•  ducalum  Forojuliensem  re^no  attribursse,  accomiti- 

bus  singulas  civttates  admimstrandas  dedisse.  >  Mar- 

carium  autcm,  cui  comites  sul;esscnt,  pra^posuissc 

lanqiiam  ducem  ex  episL  57  Cod.  Carolin.  asserunt 

Coinliiis  et  Pagius  utr:(jue  sub  an.  77G,  ille  n.  (>  hic 

n.  3.  A(  non  diu  his  roinistris  res  C:iroIi  Foroj:ilio 

bcnc  pmcessity  et  c  cx  proviDcia  rursum.  ad  forinii- 

lain  ducattts  rcdacturo  est,  et  remotis  comitibus  Hen- 

ricus  dux  constitutus.  >  Hx'c  ex  Sigonio,  qui  id  eve- 

iiissepuut,  etquidcrosatb  probabihter,  ad  compe- 

iceiulos  Avaros  iaia  turbas  cientes  ab  an.  7^7.  Ab 

iHKigituT  aiuu)  ueuricus  duz  constituitur. 


in  opere  Paulini  ad  comilem  ainitiss 
\}l  quid  ergo  iuccrti  foriniur  inquiren 
tcm  pr;eter  Henricuin,  ctim  pnccipu 
scopatiis  siii  pro  majori  parto,  hoc  esi 
nis,  noii  potuerit  pi\t>sto  es^e  Patiliiu 
vcl  coiiiiti?  No!i  coniiti,  qiiia  coinil 
ci'ant:ib  an.  787,  iiuo  ftiit  |>osit  .s  ;ui 
vinci;c  Forojulieii.  ip^o  Henricus.  Non 
tcmporis  spatio  ip^e  solus  diix  crat. 
facessit  quod  He:iricus  diix  dictus  et 
liher  Paulini  ad  comltcm  inscrib.itur, 
dux  scpissime  pro  altero  accipiuntiir 
tur.  Et,  ut  cx  ipsa  diicalus  Forojali 
eximiplum  adducam,  Rolg.iUdus,  qui 
Heiiricum  pncces^it,  voi-atur  dux  1 
a  pocta  Saxone  lib.  v  Annal.  de  gesi 
gni  : 

Qulppc  «lucem  comilemque  Forojti1i< 
Cuu^lituii  (  aroius. 

Exemplar  habeo  ms.  dopromptum 
ptiir.i,  qii.e  stpit  s.rciiltim  xiii,  uii 
caractere,  cujus  spociiucn  dabimus 
in  qiio  Bcieiigariiis  rcx  iioii  ducati 
ut   aliquaii.lo ,    sod    comitiitns    m 
Forojuiicnsein  ;q)pi'IIat.  ilciiricus 
lieiisis  ct   coinrs  cst,  et  ille  coi 
aniico  libriim  exbort  .tioiiis  dirigi 
Vll.  De  pi!i'soiia  auloin  HiMirii 
pigcat   qiii  de  dignitaie  ii>sins  n 
Picriquo  hunc  livMirioiiin,  nlii  Er 
alii  /Lriciim  appcll.iiit,  variatio 
tiunalis  proiiuiitiaiio  is  nomim 
iiatiniie  habitus  cst.  SoJ  nolim 
his  iimilibus  tunc  temporis  c/ 
hodie  coiuprolieiisa   paict    Fi 
vico  XV.  Lxloudehalur  cniro 


ni.o  sive  Alouian!)i;e  provinci 
tlngebat,   coinprob^ndcbalqu 
habot  Oilo   Frisiir;onsis  in  c 
«  Toinpore  Caioli,  ail,  regiii 
id  osl  CoUioa,  Bclj^ioa,  Lugil 
mania  a  lUiono  scilicet  usip 
fuit.  Dohinc  diviso  inter  filif 
oriciitalo,  aliuii  occidoutale 
coriim  dicob.ttiir  i\\^iium.  i 
Francornm  rctiiiuit  nomer 
divisio.iein,  ciiin  sub  scopi 
nilms  193  «'ominantis,  F 
tur.  I^itiir  Henriciis  Fra 
q!iia  ex  Fr.inoia  m(»derna 
alitiua  Fraiicico  roguo  su 
siiuilius,  quia  ex  ipsa  Fr 
non  iufiina  Orionkilis  re 
tur.  Uanc  eain  Germar 


m 


DISSERTATIO. 


£» 


sanolus  Ilicronymus  descriLil  in  Vila  sancli  Hila-  A  cui  provincia  saiis  ampla  cojiniiissa  crat,  ecclesiain 


rionis  his  verbis  :  c  Canilidalus  Consfaniii  impcra- 
toris,  rulilus  coma  cl  candore  corporis  indicans 
provinciani  (inler  Saxoiies  ({uippe  cl  Alemannos 
KCns  ejns  non  lain  lata  quain  vali  la,  apiid  llivioricos 
G -miania,  nunc  vero  Francia  vocaliir)...pcliit, elc» 
Eteniin  Baudrand  Franconia^  confiiiia  a  septenlrione 
Saxoiiiain  Tliuringiamque  ponil :  a  meridie  autem 
IKirlem  Bavariae  et  Sueviai  qiiam  Sueviam  Aleman- 
Tios  incoluisse  nolum  est.  tlinc  provinciarum  vicini- 
tas  proiniscuitaiem  appellationis  eliani  tuiic  tempo- 
ris  iodideratf  ut  aMiiie  <lici  doliinc  poiiieril  Alcman- 
Dus  qui  Francus,  et  Francus  qni  Alemaiiiius. 

VUl.  Henricus  itaqiie,  sive  Francuin  dicas  sivc 
Aleinannuin,  rebus  Forojuliensibus,  suldalis  minori- 
bus  co.Miiiius  a  defeciione  Koihgandi  sub  duce 
Marcario  imp<*rilantibus ,  du\  solus  pratficiiur. 
Causam  hiijusmoJi  muiationi  molus  Avaroriini  pne- 
buernnt,  qni  a  Tassilone  Bavaria>  diice,  sollicilanle 


parccbialom  Saciller:Soin  fun;'avii,  pniviiis  (iilavit, 
tt  qiiamvis  iiiter  ii:  cs  Ci  nelei  sis  ei  Concordiensis 
diieoeMim,  tanien  ul  sul-jtHia  ossel  patriarihic  l*au- 
lino  el  suocossorihus  Aquilciensibus  a  seiio  Ucmana 
impetravit,  ul  dooet  oharta  Bertlioitli  pairiarohx»  an. 
liiO  data  A<iuileia\  quain  Piijianiis  p  Jlri:'rolia  pix>- 
ferl  an.  I5i«.  ttini,  ad  inslaiiliain  ph»!  ai:i  Saoiiien- 
sis,  Sigil.-aUliui  nunciip itl,  qnam  ex  anLivio  oiviia- 
lis  Ciiiii  ediiolam  pu:  lici  jiiiis  taoimus  iii  appei.iiice 
2,  nuin.  "25.  Nuno  paiioa  liical  e\tfcril  ore.  i  Tempo- 
riinis  illis,  (juibus  vir  illustris  I  ona»  inoiuoiia'  iiu\ 
Ileirsious.  qui  lioet  de  goneiv  fu:s>ot  Al.niannoiuni 
n(d>iri  slirpe  gnilus,  liinc  lempoiis  (lomiiiab;iiur 
parlibus  islis  oiroa  Liquenti:e  fliimen,  pro  remLdio 
aninia;  su:c  in  Saoillo  a.i  honorom  beaii  Nvoholay 
(sio)  udoriosi  conle^soris  el  episcopi  diotimi  eoi  L  siam 
inler  lines  diuHCsis  Concon.ionsis  et  Ceneionsis  fun- 
davil,  sperans  ihi   timc  el   p;'r  subsoquens   lcnipiis 


nxore   Luilperla,    Desiderii    regis  Longobardorum  n  vita  comite  opidum  scii  munitionem  coiistriicro  lau- 

^aiolo  regiio   pulsiis      (hibilom,  qua>  siio  noinini  gloriam  et  magiiiliccntix 


filia,  patris  vindictam,  qui  a  C 
et  exauctoratns  fueral  mediiaiite,  circa  aii.  787  evo- 
cati  diiiohem  Francorum  exagilare  cofperunt.  Colli- 
gitiir  cx  annal.  Berli2.  ad  an.  787  et  788.  Quo  fa- 
ctuin  (;st,  ut  ad  tuendas  Forojuli(*nsiuin  res,  coiiies 
aliquis  pleno  jure  belli  pacis^iue  milteielur,  nsale 
ininiinenlil>iis  oladis  pericidis  proviiicia  in  lot  co- 
miiatns  minores  (iiscri'la  obviani  ilura  :  le^i  aulem 
iirgolio  sub  uno  tai.tuminodo  c;ipite  co:tcta  restitura. 
Huic  oneri  vir  bollica  politic;u[ue  virliUe  olarus  11  n- 
riciis  humcrum  supponerc  juhetiir,  qui  uipote 
Chrisiianis  religiosisqiie  moribus  apprime  imini.us, 
sniequam  disoes  um  suuui  ah  auta  Caioli  maiuraret, 
irtvtsisse  Alcuinum^  virum  pielaie  doolrinaque  con- 
spicuum  videtur,  monila  iorte  sdutis  :olcrna3  ad 
susocpium  opus  siiie  Dei  oflensa  exanihlanduni  ex- 

postuiatiirus  ,  et  se  ipsius  oralioni    ad    codostem 

«pem  sibi   conciliandain  commeiidaturus.  Non  ob- 

icure  hoc  colligitur  e\  ipsius  Albini  (^pislola  i)i  /E- 

rico  ipsi  dirocta.  i   Sntis,  ait,  mihi  saor;c  htclionis 

intenlio  et  pi;c  huutilitatis  conversatio  placei  iii  vo- 

bis,  et  in  qua  mc;c  parviiatis  ramiliariter  mansiun- 

culam  visilare  non  sprevlsiis.   Lntie  ct  gralias  agi- 

mus  vesinc  benigniiati,  Deumque  diligeiitissime  pro 

vcstra  depi(;cauiur  sospiiale,  quatenus  lu;u  forlilu- 

dinis  dexieram  coiilra  aoversaiios  sancli  sui  nomi- 

nis  victricem  ubi(;ue  faeiat,  et  ab  onini  adversiliUc 

diaholic;c  frauiiis,  seu  a  cunclis  ininiitorum  insidiis, 

6UX  magna;  pielatis  po  cntia   clemeiiter   cusloJiat 

cujus  sanctissimain  voiunlatem  in  observalionc  nian- 

datorum  illius  qiiantum  huinaiia;  possibile  sit  fragi- 

litati  tnlentissinie  elliciens,  iit  tc  in  prosporis  regerc 

ei  in  adversis  proiegere  di^^neiur.  IMiira  liii,  vir  ve- 

Aerande,  de  Chrisliaine  pietatis  observalione  fortc 

ssripsi^sem,  si  tibi  doctor  cgregiiis  et  pius  c(Biestis 

Titae  prectptor  Paulinus  meus  priesLo  non  cssot,  i 

et  cexra  qua:   superius  allala  suiil.  Hec  opistola 

srripta  videtur  st;iiim  ab  advenlu  diicis  lienrici  Fo- 

rojiilium,  hoc  est  anno  787.  Eo  enim   lempore  Al-  D  catalogo  For(>juliensiiim    ducuin    recensitus.   Cuoi 


suai  reddoret  inorenioiitum.  >  Et  inrraposteiiarral;:in 
exeinplionein  al)  episoopatibus  Concordien.  et  Cenr- 
ten.  a  poiuifioe  oiiteniam,  et  enumerata  pnedi», 
quibus  dotis  nomine  ccclesiam  ipsam  ciimuiaha!, 
subdil :  <  llvs  (sic)  it;iquesancti  Nycholaypraidiclani 
coolesiam  de  Sacillo  piiediis,  possessi^milnis  ct  ter- 
raloriis  servis,  at(iue  quartesiis  (hitatam  pr.C(Jictis, 
idom  vir  illustiis  diix  memoratus  Henriciis  cum 
omnibus  ejus  !ein  cxeinptionibus,  hoiiori!  us,  atque 
jurihus,  cunclisqiie  possessioniI:us  aiictoritate  surami 
poulilicis  cci  Iesi;c  A(piilegen.  supposuit  cuui  quibus- 
dani  aliis  ecolesiis,  ulpole  ipsius  et  nostra  fcrunt 
privilegia  prauliola  libere  penitus  et  precise.  i 

X.  Henrious,  qui  hac  in  charta  memoratur,  non 
aliiis  csse  potesl  quain  noster,  de  quo  niinc  sormo. 
Dao  alii  (tres  enim  tantummodo  hoc  nomiiie  inter 
duces  Fonijiilienses  inveniiintur)  (|uorum  meinine- 
-  ruiil  Sig(mius  aliique,  vix  provinoiain  salutarunl,  et 
^  noinine  leiius  polius  quain  re  duoatum  hahuere. 
Alter  enim  Oltonls  fraltT  Bavarie  dux  an.  052,  ut 
habet  Sigoniiis  lib.  vi ,  diicatiiin  seu  marchiam  Foro- 
julionsem  a  fia!re  aoo<pit,  qui  Olto  c  rcceptis  in 
lijem  Bi  rengaiii)  el  AdollxMtu  fir.o  ojiis  regnum  rc- 
li.|uil,  inarohia  Vorononsi  el  Forojuliensi  cxcepta, 
quasllenrico  fralii  B.ivariieduciattrbuisse  sc  dixil,i 
ail  Sigonius,  (iui  hunc  ip-ium  Hoiiricuin  an.  9*)o  de- 
naluin  faoit.  Medio  liUloin  tempore  nnllum  ipsius 
faciiiMs  in  provinoia  oonnii  inorat,  irno  iieque  sl.ilio- 
noin  haliuisse  in  ea  liellis  exleris  occupaluin  distcn- 
tuinque  domo:islral.  De  alieio  au;eni,  qui  ultimus 
in  censu  ducu.ii  Forojuliensiiiin  roferlur,  Ikcc  lan- 
lu  Ji  habel .  <  Olto  llenrico  fralre  inortuo,  B  v  .riaiu 
Hcnrico  lilio  ojus  indulsit.  i  Forte  (juia  Forojalieii- 
sis  ducatus  patri  jam  duci  Bavari^e  fiierat  concre- 
ditus,  ideo  et  liliiiin  patri,  cti;im  iii  hoc  Forojuliensi 
ducalii  succcssissc  existimavit.  Cicteriim  hic  inler 
uoslrales  scriplores  r.cc  nomine  cognitus,  neduin  i» 


coinus  Franciam,  unJe  paulo  aiite  discesserat  Hen- 
ricQS,  incolebat,  a  qiia  an.  790  rediil  iu  Angham, 
postannos  circiler  ties  ileruin  Franciam  reversurus, 
Qt  ei  ipsius  praefalione  in  lih.  adversus  Elipdnduni 
cam  Cf.  Fleury,  Hist.  Ccdes.,  toin.  IX,  ad  an.  792, 
pag.  590  et  seq.  desumitur.  Vides  autem  quihiis 
cum  viris  smctilate  sapientiaqiie  iihislribus  necessi- 
tridinis  vinculo  tcne  atur  Henricus,  vir  alioquin 
hicuft,  aulicus,  miles,  ut  exbinc  facile  conjicias  pie- 
talem  ipsius,  animique  robur  et  virtutein. 

iX.  Provincia  adita  in  amorem  mutuiim  quanto- 
ciu8  pietatis  morumque  conformitas  viros  istos 
fonlrarios  accendit.  Quaotum  autem  sacne  amicilise 
coDSueludine  Uenricum  sibi  devinxerit  Pauiinus,  et 
qiiantum  in  operibus  Dei  alacrem,  et  in  ecclesiis 
iMxlum  tuendis  strenuuin,  sed  in  locupletandis  hila- 
rem  dbtorem  reddideril,  paiet  ex  fundaiione  et  do- 
laiione  ecclmi^e  9aoo*i  Nioolai  de  9acilIo.  Ipse  enim, 


igitur  qu;e  in  charta  sua  pnifert  Bertholdus  conve- 
'  nire  haud  possint  postcrioribus  Henricis,  de  prioro 
sunt  intelligcmta.  Nec  obstat  quod  in  documento 
dicatur  de  stirpe  Alemannorum,  et  ab  aliis  hislorio* 
graphis  Francus  dicatur,  cum  supra  satis  superquc 
ostcnsum  sit  promiscue  accipi  posse  vocabnla  Franci 
et  Alemannici,  jam  tunc  Alcmannia  nobiliores  Ger- 
roanix  Franciacque  provincias  ut  Franconia  re  ct 
noroine  coroprcnendcnte.  Neque  eum  uniitn  ex  Ca- 
rantanorum  ducibus  Uenricis  credas,  qiiihus  etri 
advocaiia  Aquileiensis  ecclesiae  concredita  fucrat,  ut 
ex  teslamerito  Cacellini  Mosacense  roonasterium 
fundantis,  in  appendice  2,  nuro.  12,  asserendo  :  p- 
paret ;  attamcn  non  dominabanlur  in  pariibu»  ittis 
circa  Liauen.ia!  fumen^  ut  de  uostro  Hcnrico  dicit 
Berthomns. 

XI.  Non  minus  autem  hellica  forUtudlne  ^V  %!^Vvcv\ 
strenniiaie  qtiam  r>i\\%\f)Xi^  ^\  \f\^V^Vft  «vs!\BL<i^^^«> 


Wtl 


IS  UD.  £XII0RT4Ti0MS  AD  HENRICUM  FOROJLL. 


ncus.  Jam  auJisli  e\  charla  Berthol.li  intcntionem 
aiiiiunJi  ranJ:iUo!ii  cocledi^e  s.incti  Nicoiii  du  Sacillo 
aiitiJ  opii)  prjccl.irnni,  viJulicct  c  oppiJ.nii  seu  nui- 
niliiincm  conslni  :rK:  lauJalMicni,  qu.i^  suo  noinini 
gioriani  ci  niagnilictMitiu;  su.r.  reJJcrct  iiicremcn- 
.lijin.  •  QiioJ  pr.cslitivSij  non  viJolnr,  loriassis 
inorle  pr.cven.us.  Si  eniin,  i|:ioJ  co<;ilaverat,  p.M-fe- 
cisset,  rai.tUiii  proJi  iiss.;t,  iion  nie  lii.ituni  assv.*rcret 
Berthoiins.  MagnaKiniiUis  ainem  viri  vel  c\  liac  sola 
iiiientione  eliicel ;  sicuii  cl.ixil  in  U.iinnn Jo  patriar- 
ciia  s;ecuiis  SL*((-ienli!Mis,  (ini  terrani  f;>ruinve,  Ms- 
diolamun  lliinmnJi  appeilanJinn  Je.iijnaljat,  ut  ex 
cliarta  i  i  'iapp^iii  .ic.\  ii.  "11  appjrel,  qiio  1  ncc  illani 
prxvvUirc  potiiit  iiec  aJ  liii.Mi  opiatuni  p.;rjncere. 

Ml.  Veriin  llenrici  Virtns  in  i)cllicis  r.iiius  ojcun- 
dis  cnil.iit  iil.islriii.)  occusione  Avarie  c  p:i;^n;c.  Ja  n 
supra  lai.^inius  ori^iaeiii  beili.  Sollicitiuite  ciiim 
Luilperia  l)c*siacni  (pjoiiJain  LonjojaiJornm  re^is 
lil:a,  fass.i:»  Jiiv  Bajoariu:  inariius  ejus  coiilra  C.i- 
roluMi  kiunnos  aJvocavit,  qiiiouscuai  fuvtns  inieral. 
Accipe  a  pocta  Saxoue  suo  a:i.  16S  liujas  belli  pro- 
fccluin. 

}  93  Al  voro  Hiinnl  sliiJii^  {;eris  u^perj  bi'lli 
rrjfiJiu  protii.ssj  Uuci  {lu  e  <,  'ia9Ml<i..i)  omjjjre 

[sluJuiitos 
In:  trufrn  cxcrt*iiJ)U9  cotprro  Jnobus 
rruiit:uiuiii  re^iii  ii  .rs  iu\;iilt>rc  quoslain. 
lu  Li;  |»4:lcH  luiu.i)  piMu*li-a\ui'al  a^uici)  , 
QuOipiii  I  u  u  iiouuMi  Ui:Jjr:i.'),  ci.iri.>Miue  JuU 
Urlus  :hI  ojiisih^ui  Cih^liiiia  \ciiciul  boblis. 
I.iirj\il  O.i|o.>ri.is  i'X  rc.iius  iil:t  r  , 
Se  I  rus.ra  :  lous  «luoiiia  u  (uuaius  iii.iiiis 
U  tuurai,  ViCiipiH  lOiM  ccUiiiUuv  uiruque. 

Jurc  boj  anno  788  bci  uin  coi^plnm  asierit,  occ  dis- 
convenil  ab  h^giii  irJo  in  Viii  Ciirol:  assercnic  iilu  i 
ccliivo  anno  conipktum  csSi\  «  Maxniinai,  ;Jl,  oiniiiuin 
quo!  ab  illo  gesia  s:int  belloiMiii  pr.eler  Savonicaai 
haic  1  eilo  siiccessit,  illuJ  vi  hriicei  qno  i  OMira  Av.i- 
ros  sivc  llunnos  sus.epiuin  est :  (pioJ  ille  el  aninio- 
biiii,  quani  celera,  cl  io.ige  inajori  apparalu  a.l.iii.J- 
6:ravii.  Ijnani  ianien  per  se  in  Pai.noiiLini  (.lani  ba:ic 
provi:icijm  ca  gens  tunc  incoljbat)  c.vpc  iiiiOiie.n  t'j- 
cit.  C;elcras  hiio  suo  l^ipino  ac  pr.electis  provi.icia- 
runi,  couiitibuietia.n  atqne  iej^uis  pcriicionJas  coiu- 
niisit.  Q[i.).i  cuni  ab  ii  is  SHvnuiSsiin;.^  iuisijjt  aJniini- 
8tra»u.n,  octavo  tan  icni  anno  coiiipletuai  csl.  >  S..*J 
duoia  mei.s  Kg  iiarJi  in  censn  ann.trnin  apparel.  Si 
ai)  anno  788  exorJiuin  oclavi  nniiieri  Jucis,  in  aii. 
71/G  leciJes  :  (tni  quiJeni,  cani  iiapiisnius  Avans  c«)- 
met  aiiiio,  aniialis  is  oiniii  ^us  on.sentieiuijiis,  Inerit 
coll.itus,  vi.letur  teriiiiniis  bCili  Avanci.  Veruiii  quia 
eli.i.n  posl  an.  'i\)6  Deii.ituni  iii  Avaros  pCjCraiOies 
cit,  nsq  jC  aJ  an.  7D1)  qiio  uccessil  lienricus  nost«-r, 
compiitain  annoruin  L^inarJn^  ab  an.  7111  Juct.'re 
vi.ictur,  <iuo  Carolus  per  se  ipsuiu  primum  cl  uiiica 
vic42  b.  Unni  (ii;cvil. 

XiiL  llou  anao,  iieinpc  701,  qiianivis  spes  afliil- 
kIss  t  anoo  prjeceJenti  coiisopicUoii  beili ,  inissione 
iiiUlua  le^.iloruiii  t;iin  Uuiinjriim  aJ  (jaroiiini  quani 
Carali  aJ  tluiiiios,  ut  ex  aanaiisia  La  ireiiKnnciisi 
iialat  Coinlius  aJ  an.  78.S,  n.  IG,  ct  ann.  7i)0,  ii.  1, 
reci-uJuil  bcilum  (lu.csttoiic  suboria  de  limitibns 
ulnu.si|ue  ditionis.  AuJi  annalisLani  citatuni :  t  Hoc 
anao  [tdO)  uulia  expeJiiio  a  r.ge  lacla  est,  seJ  in 
Woiiiiaiia  reaiJeiis  l *gatos  lluiinoruni  et  auJivii,  et 
s:ios  vicidsiiu  aJeoruin  pr.uciiics  inisii.  Ageoaiur  dc 
CiXiliiiiis  iuter  e:is  ivgnorum  suoruni,  quiuus  iii  locis 
viiC  tioercut.  ILcc  coatcntio  atquo  aJtercatio  beiii 
qjo.l  |>o.>twM  cum  llunnis  gestuni  est,  semiaarium  el 
oii^ol.iiL  I  Erupit  igitur,  aa.  7U1,  denuo  J>ellum 
Avaricum ,  quo.i  Caroius  por  se  a Jmiiiislravit :  iia 
aiinalci  Lam^^ciani,  Ucrtiuiani,  Loiseli  iiii,  IleiMian- 
uas  contracius,  c^cteri.  Poeta  i(uoque  Saxo  Umc  aano 
iioiii  beUuui  ascribis  sic  dc  Carolo  ioqucus : 

yul  p<v>i  auni)ruiu  eeiileua  vuluiiiinii  cursu 
be|»;ciK)  irauia.  ta,  Uei^eui  (|UiMiuecirc.ier  annls^ 
JmiviiiiS,  fi:/iJcsjiMi|UiiuiJ)eu»est  Imnio  uaiu»» 
JIi^IujlM^rv^Mii  .'/u.ij*w  ucrtauiiuc  pruiio. 


A  Primo,  iJ  e.>t  priinum  per  se  ipsuni  adminls 

nam  ct  anlea  i.ie:!)  poela  alia  beila  cominemon 
Avaris,  nt  vi.liiiuis,  et  alia  quoquc  subbecuU 
qiiainvis  qnibus.laiu  annis  interpo  ilis. 

XIV.  ii.Jationcii)  biijns  belli  ex  variis  aor 
ti!)i,  1  'clor,  concinnaaius.  Aiinai.  L;iuresiia:n 
f  Tra.isact )  vcre  circa  u!.statis  :iiitiuu)  rcx  dc 
inalia  ijiijoariain  proljctiis  est  ea  niejil«ai.ii 
iiiniiis  i.iciornni  suorani  viceiii  reJJcre^,  ei  eis 
p:-iinn:n  po2>s;H  belhr.n  iiitjncl.  i  Annat.  I 
I  la  :e  il'nere  p..'r.tioto  parli  Ua  i);)joari.e  porn 
Ke^aiicsburg.  i.)i  exerciluni  snu.n  onju.ixil. 
coiisili»  peiacto  Fi-aiicoru:ii,  Saxonuiii,  Fvei 
disposneruiiL  prop  er  itiiiiiam  in.tiiiiam,  el  iiu 
bileiii,  qnani  fivcrunl  Av»ri  coiitra  saiic;.aiu 
siani  et  popuinni  Chris.iannni  ,  unae  j.isliai 
niissos  iinp.'lrare  non  valiicrn.;t.  iter  (uu  cuii 
per.igenJi  cuai  Dji  a.ijutir.op.irtijusjaiu  dic.i 
roruii),  et  perrcvorunl  a  I  A  isain  llaM.in  pru 

Q  tes.  l.'i  eo.istiiuerniu  iilanias  r.icie.Kii  pjr  i 
ini.s>aru'.nqiie  st)leiniiia  ceij  .r..iiJo,  DA  soialii; 
s:nlavern..t  pro  salu.ecxeivi.ns,  ct  a.ij  iloiia  1 
i:(;Slii  Jesu  Cb  isti,  ci  p.o  vicioria  s:iper  Avi 
Annal.  Berlinian.  aJ;.i<,  ()no  1  Ciro.nspr  Dan 
manns  sn:is  (jo  iuxit,  altiMa  sihisirani,  altcra 
rain  naininis  oram  le;j;e:ite.  Quo  i  (.o..spi.iea  es 
terror;!  iiisu;K>r  c  i  luns  niiiiiisio  ,  iei'g.i  l»,, 
i  Sic  iter  peiegcrant  i.s.i'.:e  a.i  llnvinni,  CJJus 
bnluin  est  ilai'a,  etexin.io  ntii.iqne  e.\eie.t  is< 
babus  r.pis  al  propiia  reversi  snnt,  mag..i.j 
Do.iiinnni  de  tanla  \iciOiia.  »  .\.l.l;t  co^e.i  I 
nia  ii:s  Uoin.  1!L  lcct.  aiiliii.)  aCoiiitio  au.  7tfl 
relatiis  :  <  L.vuicittis,  (luciii  Pipiiiiis  blius  ejus 
lia  traiisinisii ,  iiitro.vii  in  lilvncuin  et  .n  «e  L 
iioniani,  et  ItTvriifit  iui  s  inil.ler  >;istantjs  el 
denlcs  lerr.iin  iiiain  sicut  lev  Carol  is  lectssi 
exercilu  snc)  ni)i  ips;:  crat.  C  nn  autcm  vuisi 
Caiolds  (i:io  I  nnil  is  ei  Je  par;e  Avaroniiu  re 

p  aiisas  essol,  ant  sais  ;  t:.i:!c  ciicninivit  L:i'raui 

^  p  .'r  dies  (iMiii(|na;^i:)la  diios  i:ice  i  icn  o  el  v^ 
cnin  prvC  la  siiie  ine.isura  et  iiuinjio,  el  capl 
iiinlieres  et  parvnios  iii!)Uinei'ai»ili>  iiide  luu 
diicebat.  Iii  ipso  itiiicrc  o..iit  l.o.Ke  n)eiiiort;u 
rainnns  arcbiepiscopns  .Meiio:nairicis  EcdCf 
Syinp.'rlns  e,).scoi)'.is  ibi  iieiihict.is  est.  >  Ci>. 
aulcin  Aiiind.  Laureslia  nen.  <  Faita  cst  aaie: 
cxpe  lilio  siiie  o:nni  reniin  incoinnio.lo,  prjele 
in  iilo,  (|ue:u  rex  dnce.  al,  e.vcrcitu  t;i.iia  e«( 
iuesexona  est,  ut  vi.v  deciina  pars  de  lot  u 
cquoriim  reina:isisse  dicainr.  IpdL^  auteni  Ciiui, 
sis  copiis,  Hegmiiin  civitaUin,  (in;e  niiiic  Hi: 
bnrg  vocatur,  venisset  et  in  ea  livcanatjrusco. 
set,  iiii  iNat;d.*ni  Doniini  cci'ob.'avil.  i  In  liiieh 
ter  iiola  inortem.\i:^dr;uniii  c.\co  JcL^sanctiSy 
riani  Mete.isis  a  CoiUlio  ivlaloaJ  aa.  7;)1,  u.  > 
ineiJlt  <  vii  Kale  .d.  iNov.  in  loco  qiii  dcitur  A 
hiinc  Canis.cro'.  >  Tunc  tem])oriS  igitnr  jaiu 
scranla  terra  liodliii  evercitiis  Carou,  et  itur, 

D  io.iuitur  coJe.x  Canisianus,  eral  le.iilus. 

W.  Veruni  leinp',is  ist.us  viclorKe  non  ( 
hauritur  qnam  ab  cpislola  (inani  iiiisit  Cait>I 
slra  i;econjugi,  lic^^iiioi)nrgi  a  se  leiicta*,  iiuqiit 
tuni  l)eili  pricstolanlis.  Al.qua  prorero.  f  Miss 
Vcti  iilii  iiostri  Pipini  noniiiie  iii.  nobis  iiuuti: 
ojus  sanitate  ;icdonini  aposloiici....  et  iusuper 
no  Jsqnaiiter  liie  scane,  quas  prius  c.e  hayia 
miis  pcrgeiv  partibus  Avarue  in  lii.  coaiinia  rt 
duin,  i)erre.\erunt  iniVa  liiies  ipsoruin  deciiu 
Septembris,  ct  iiiiernnt  p:ignain  cuin  tis,  ei 
eis  Deus  omnipolens  pro  sua  niisericordia  vict 
ot  muititu.iinem  ile  ipsis  Avaris  interreceruut  j 
tam,  ut  dicunt,  quod  iu  multis  uiei>us  m:^or  i 
de  ipsis  Avaris  facla  non  ruil.  Et  exspoUa' 
ipsuui  valltim,  et  seJcrunt  ibidem  ipsa  nocle» 
cinitina,  usquc  hora  diei  tertia.  Et  accepltt 
reversi  suut  in  pacc.  Li  centum  (|ninqiui|^uUi  c! 
Avaris  vivos  comprehenderuol,  quos  reiienraT 


t» 


MSSERTATIO. 


I^ 


Qt  noslra  flat  jnasio  qualiter  exiode  agere  debcant.  A  ciis  antii  706  sequentis.  Nam  Uanriciift-nactRg  «ilssen- 


Fiiieles  Dei  ac  noslri,  qui  hoc  egenint,  fueriint  iile 
cpiscopus,  ille  diix ,  ille  et  illc  comites.  III.  rliix  (f^ 
Ilisloria,  iit  <{ictiim  est  nobis,  ihi  lem  beiic  fi*cit  ciim 
6uis  bominib;is.  Vassi  vero  nostri  fiicr;int  ilii.  Nos 
auteai  Domino  a'J!ivantc  Iriinis  die^Mislitaniain  feci- 
m"s,  il  est  Nonis  Seplem  ris,  q-io  I  fuil  Lunls  Lie  in- 
cii»^entcs,  ct  Marlis,  et  .Mercoris,  etc.  > 

XVI.  Non  es  anr>ig  jn  lum  haiic  epistolam  '.!c  h;ijus 
anni  vicloria  Avarica  ess'*  intelligen  'ani.  .Nain  a')  hoc 
aiino  "91  iis  |'Te  al  ai.  794,  qi:o  Fastra  a  o  iii,  ut 
omjes  annalist  c  uno  ore  aTirmaiit,  nullain  aliam  ex- 
pe  lilio  :em  iii  Avaros  rcpnries.  A  Ide  q^o  I ;  ies  priina 
lilanianim,  qi;e  feria  srcin  -a  fuil.  Irgilinio  ca  il  in 
Oiern  .S  Sept^mhris,  iit  a:Ivertunl  hoc  an.  F^igi-is  n. 
2,  ct  Coi.itiMS  n.  5.  Non  nnica  lamcii  aclioiie  irs 
Cfmiplela.  Namjam  a  x  Kal.  SeptemSris,  itl  ost  a 
die  is  A'g  isti  acies,  (juas  ah  Ilalia  rrvocaveral  (^a- 
rolis,  ct  tr.msniiseral  Pipinns,  lines  Avaronnn  'm' 


sionum  occasionem  in  ipsos  movit,  et  c  missis  c^^m 
Wonomiro  Sclavo  militiDus  Rhing:im  goi.tis  Avaro- 
ruin  longs  retro  teniporibus  quietiim,  civili  bcllo  fa- 
ligatis  iiiter  se  priiicipihus  (cn  lilji  inlcr  sc  Avarcs 
dissi  'eules,  q:iornm  unns  e\  priinorii  us  Tiilun  anno 
swpiMiori  a  i  Carol  iin  (■cfoceral ,  proinissionc  hicla 
Iiaplisini  ciim  s  :is  s"  scipien  :i)spoIiavit :  Chagan  sivQ 
Vigiiio  iiilesliua  cla  'e  a  Miclis,  eta  s".isoccis:s,  tlic- 
sa  inini  prisconiin  reg^ini  nrrlla  saclorrm  prolixi- 
talv3  collecl  in  doniino  lejji  Carolo  a  I  A(|uis  palatirm 
misit.  >  Ila  Ainial.  cil.  Ithiiiguin  qtii<leiu  principeni 
ct  (!y.iaslani  iiil;^*  Avaros  haheiit.  Verini  lociiin  cs.sc, 
noii  hoinintm  poela  Sa\o  hoc  an.  79()  dcmonstiat, 
diim  ail : 

N.iin  ^polim  fiill  Hiinnoriim  rpcin,  Plrnsrnm 
dnani  \ocii:»iii.  Ilancdux  HiMrirus  lioc  cppprat  anno. 

XIX.  Veriini  non  misisse  piiP^am  Avaricam  Hcn- 


prcssc  p'g  :aui  iiiieriint,  et  «'a:ile  0  o  victoriain  rc-  3  ricini,  S'*:i  det'irs*>eait  iii  aiinali'uis  siiis  Kgi::ar  iiis: 
.  .1 ...  K..^  :.-   ^..:_...i- i- I ...    «  M:i.qiiam  pirlem  llicsa.iri  llericiis  diix  Forojdicn- 

sis,  spoliala  I!uiiiioruni  regia,  qiuc  Riiigus  <  icehaliir, 
co  lcni  anr.o  !'c  Paniiouia  regi  <'ct-:Ier.a.  »  El(|Ni(!em 
(•cl'lisse,  cl  iioii  nrsisse  p;o'  ahile  facil  cpislola  ili 
Alc  lini  a  I  Pailinmn,  (pKc  scripl:i  esi  lujc  ipso  aiif:o, 
(|uo  ro  cilalis  Avaris  pcr  ips  <in  soHicilal  Pa-  lii:iim 
a  I  cor:iin  co:iv,'rsio  ciii  s  lis  pr.c.!i(  alio  «i^us  inoino- 
veii  'ani.  I:i  c:  j;s  fiue  I  :rc  a  Mil :  <  Hinas  vcsli\e 


l':Ienir.t,  ut  hac  in  epislola  Carol  is  ipse  lrsial'.ir. 
Pi-oseculMs  a'it''m  ipse  cst  lelli  lu  goliiim  ah  ipsis 
No.nis  Septcnih.,  et  per  quin(piaginta  duos  dics  ho- 
stcs  vexavil,  iit  vi  invs  ex  co  .ico  Caiiisiaio.  Sic 
c  ;im  pro  liicla  videtirCaroIi  comnioralio  i:i  AvMiuin 
fini  nis  5:sq!C  circa  fiiicm  Octohris,  Vv  I  pa  ?l()  contra- 
cti  :s,  nam  .\nglrainii:s  dccessit  <  vn  K:il.  Nov.  iJ 
c.>t  i5  oi^  Ocl(»lM*is  i  I  (/luis  icrg  ,  i:i  ipso  itiucre,  » 
rcnip:*  (lum  re  irc:it.  Et  forle  hic  c  ini  .-  axo:iih!is  ct 
Frisoi-i  us  cr.U,  qni  <  pr^r  Behi^inair.os,  ul  ii:s>nm 
erat,  ('omim  regr.^ssi  sinl,  »  r.l  ait  Aiinal.  La:iivs- 
haniMi.  C  -m  a  :IiMii  a  Iveniss::'l  Cunis  -eig  ,  qMcni 
6::spcamir  uio  :l?ni  rcgivm  Pnissiie  Dicars,  Pol:)- 
liie  parli^,  i!l:ish'i'mciviiit»»m  (Ba  rlro:r!)  dicm  cla  :- 
sit  extriunim.  Er;j;o  ai.te  «icm  ^o  Oclo  ^ris,  si  i;o;i 
oin  iis  exercil  is,  pirs  siiIimo  cj:-s,  iii  qi'a  enil  An- 
gil:-aMi:ins,  jam  reci  sseialcl<!oni:ini  n^pc^le  ;il. 

XVil.  Q  la  iq  ia:n  a  it  ni  n  ;llain    nirMitioitem  vel 
Hciirici  vcl  Forojilieusis  m 
nalistc,  non  tMO  re  (iiccs 

«-arrr,  i  I  e  I  aci(*s,  qnas  jiissfMai  pergJMC  ile  Italia 
Carohis,  pvopi:>rescra:)t  liijihMs  Avaror/.m  q;:ain  To- 
roj?Iiensis?  Velipnc  ali.e  i::lro;.ss^?  lliyricuin  ct  Paii- 
noniam  pe.utrare  coinm:)  i-c^  polcrai.t  cl  cilii:s?  Fl 
q^ii  ear:im  drclor  aliiis  qiiam  Ileni  icr.s,  (pii  pioviiici;e 
pr.Tcrat  univ(*:s.e?  Iino  ill  niiincl  crc.iinuis  cssc  , 
q:'eii.  lacilo200»'^'"i'»c  IaM(!alCarol;'s  il!is  vcrhis. 
«  Ille  (liix  (c  IliSlria,  ut  ( iclum  cst  itohis,  ihi  !cin 
Iteae  f  cit  c  im  s<iis  lioiniiii>Mis.  »  II.slr!a:n  Cr.ccis 
ereptam  an.  "80  cx  Fgiiiar.!o  (ocet  CiOiutii  s  a;l  liiirc 
annnni  n.  101  pfM'  P  p  iium,  et  «hici  Korojulieusi  svl- 
fectaiii  mouel  Scho:.lchen  at  a!i..SO^  c  :iii  Daluuitia 
me  ilciTa:ica,  Libiir:iia,  Croatia,  Sclavo.ia,  Car- 
niolia,  Slyria  infer^ori,  et  pirte  Cari:Ulii;c  usfiiic  ail 
Dravum.  DicitMr  autein  dux  de  llistrii  vel  cpjia  Ilis- 
tria  ips;e  Vc;ieli;e  ii:iivers:e  noiniiiahanlMr  (luaiido- 
q:?e,  ut  iniiuiin:is  (!issc,rt.  s(»cun  'a  n.  11)  vcl  (i'.ila 
rcgio  Hislrieiisis  proi)ior  Avaris  ivspccli.  ailaruni 
regjonr.m,  quas  in  Ilalla  a  lini.:istra!»at  HiMciciiS. 
Episcopum  illin,  c  j-is  siciit  ct  c.cterorum  noni:n 
epistola  no:i  proicrl,  si  uiciMCs  Pa  ilijiuin ,  iion  1110 
infLStMni  imp' g  a!oi(  111  habcrcs;  (jiii  novciiin  ci>i- 
6c:)pos  hoo  lenjporc  caslra  sccitos,  utpa!:i;>  ant:*  vi- 
tiiin  :S  A:  cilraiu-uiin,  ct  Syiupprl:ni  h:»ic  '\pc  iil:o.;i 
adf:iisse.  Iiisupcr  rcligifujiscausa  suscepluin  l.clliiin, 
el  vtciiiitas  l)Corum  conject'rani  prohahihni  cfli- 
ciunt.  Niincal  Henricum  liostriiin  rcgrcuaniiir. 

XViU.  A  I  annuin  usq::o  71)!)  Avarici  )  e!Ii  intcrsli- 
linm.  Anno  quippe  proxiine  (!clapso  70*»,  (Inm  Caio- 
hii  I>elIo  Saxoiiico  deticeretMr,  <  in  loco  qui  Lunis 
dicitur  vencrunl  niissi  Tu  iun,  qi:i  in  genti^'  et  rcg:.o 
Avaroriim  magnani  polestat  mh  hahebat,qui  (iixeiunt 
uuod  ilcm  TuJun  (um  tcrra  ct  popMlo  S':o  sc  regi 
ce.Icre  veJlet,  et  cjus  orlinalione  Chrisl  anam  ri.lem 
suscipere.  *  H^c  annaies  Loiscliani  c;eteris  quoquc 
conscntientibus.  Si  ex  his  noii  asscqueris  mttstino 
beUa  laborantem  Uunniam ,  clarius  cognosccs  ex  fa- 


patcri:ilalis  |)a  I )  a:Jt(^  (!ire\i  chartrlas:  tiiiam  pcr 
sa!:ct:m  cjjisrop  ini  Il:slric!:sein,  aliain  per  vircin 
vcp.crahilcin  /IjicMin  d  :ccni.  »  Uc  liix  crgu  Fovcj »- 
licii.  Ilciiric  :s  a  <!clal()!c  piic';c  Avaricc  a!  Ai«ui'i 
palatiuiii,  nhi  Alc  ii:i"s  Tirli*  ti:cc:m  n^g*  m;>ra'*a- 
t  ir,  e  isiolani,  c::j  :s  hic  incuunit,  rcl;  lil  Paulino,  ct 
forlc  illa  cst  in  (pia  mc:  lio5:c;n  h:i! :cl  Aiigil  'crti  Ho- 
nain  iliiri.  L\  ipsi  col]ij;cre  r.c(*l  IIcuric::in  prir.s 
Pa!!li:ii,  foit?  in  caslris  sccmui  l  nic  ilcgentis,  (*p  slo- 
lain  porlassc  AlcMino:  cl  viciss.in  A!c;rniuin  pcrtv?iii- 
iliti:c  (aciaiit  vetercs  an-  p  <!cni  Ilenr;c':in  rc  lcuntcin  rc.scripsisse  l»aulluo,  lalo- 
a  riiisse.  i)u:c  cnini  aliie      rcin(|!ic  (MiniiiK  ip-a.ssc  ( j  's  spirit  ali  inagslerio,  el 

a^ltii.isi:^  itMriim  Boiiiain  A!;g!lhcit'Mn.  L:i  aliipia 
verha  cpislol.c :  i  Accj^piis  sapi  nt::c  vcsli\c  apicihus, 
ct  charitalis  inMnerihiis  p^M*  hur.c  hiiJMS  prascnlis 
charl!.l:c  geri:l  im  (vi  'e  e  :in  !cm  csse  ct  q  :i  fc.t  cl 
(jiii  ivfiMt )  val  !e  gavis'is  sum  ....  Pncsci.s  vcro 
liarum  porlilor  Iiltcrari:ni  vcslro  a  ixilio  et  palrocinio 
nostr.c  sit  coinnicn  miIus  pcliloni.  Ipse  vivo  oiYlclo 
Ii;:g  ::c  noslras  vcl  suas  vohis  ost2!i''ct  nccessilatcs, 
m:ijo!cm  ii()slr;e  sal  italionis  scriiMU  .\iigilbert  is  filius 
C(uiiin  :nis  noslf.M'  Boni:iin  itiiriis  volciitc  D;'0  vo'  is 
(lirigi'1.  »  Se  I  dc  ilir.crc  AiigilluMli  iiifra.  De  Paulint 
itciii  ct  (lc  co:  cilio  ciii  iulcrfuil  ali!  i. 

X\.  >ion  uua  f;clio!ic  hoc  aui:o  rcs  Avarics  con- 
fccLc.  Tn  !one  »1  forli?  hac  priin  1  da  !c  cii.olJini ,  cl 
hiiic  al  rcjr  Mii  (!:irol!iin  prolici  cciilcni ,  pollicitatio- 
iKMii  s Mani  hapli.sini  s':scipicn.!i  aijiio  pia  lcrito  per 
Ic^^;ilos  e\hihiiain  a  liinplcl'M';ni,  uoii  pauci  Avari 
s-c:'l  siiit.  PcriiciniiuilM'  a  Car;uO  cxccpti,  (t  hap- 
ti.^iuo  cxpiali,  r'  giis(|'!c  nr,:iicr:h:;s  a':cti  a.l  propria 
nMUMiiiinl.  Ii;loriin  lilio  Pipiiio  rc^'c  Ilaliic  inPanro- 
nias  c  ;m  cx.Mi:il:i  :!niaui":ao  a.l  conliiicn;!os  novilcr 
s  .hactos  pop-.ijos,  ipse  Caiolcs  ''::in  staliva  ;«gorct  in 
S:iv)iiia,  (iiias  al)  Avaiicis  p^iiiihiis  lcgaliones  rcce- 
p  l.  z  Lr.a  qiKc  ('ixil  occurrissc  ci  (!agan  cuni  ca*tcrls 
opl:inalih;:s,  qucm  sibi  Avaivs  post  intcrfertioncm 
prioniin  coiisliLrcrunt.  Altcra  qu;e  cii\it  Pipinum  cum 
c\crcit:i  s:io  in  Ringo  sc  icre.  >  lla  Anr.al.  LoiseI!an. 
qci  a  liil :  «  Et  <  oninus  rex  peragrala  Saxonia  cum 
inlcjrio  exeicitM  in  (lallias  se  rcccpil,  etin  Atpiis  pa- 
hitio  riliiiiii  sniim  Pipinum  c\  Panionia  rctfeuntcm , 
ci  p;ulcm  thcsauri  (jM;e  rcmanserat,  a.Iduceiitem  , 
I/lMs.nspcxit,  al(iuc  ihi  !cm  >!at:ile  Domlni  et  Pascha 
cclohiavit.  •  De  tioc  ipso  hillo  Egii.ardnsin  Vita  Ca* 
roli :  <  Nulliim  Icllum  coiitra  Francos  cxortum  hu* 
mai:a  polest  nxMUoria  rccordari,  quo  illi  magis  dititi 
el  opihus  aucli  sint.  »  Huic  seciind:c  cxpcditioni  Pi- 
pino  a  patrc  dcmandatx  nou  interfuit  licuncus  no- 


I) 


831 


FN  Lm.  EXHORTATIONIS  AD  HENRICUM  FOROJUL.  DISSERTATIO. 


Bi 


§ter,  qnem  «  decederc  ( scilicet  ab  Aquis  palatio,  quo  A  adtluctis  ad  obedientiani  Del  ct  rcgis  revocare  vo- 
primum  aJvenerat  manubias  hostiiim  deferens,  ut  liinl  rebellcs,  occiiiunliir  pro  titione  nefanda.  Annal. 
(itctuin  esl)  ac  in  Ilaiiam  redire  jiissit  Carolns  ne     ^     -  -  .v.  i__.   .-,/.». 

quid  rei  novicabsente  Pipino  cxoriri  ea  parle  possol,  • 
ait  P.  /Einilius  lib.  ii.  Spoiiorum  Uimen  Avaribus  a 


se  creplni  ii:ii  potiorem  partem  Romanis  templis.di- 
r  lani,  Ciiroli  tio.uine  a  i  onV^rcnium  deslinalur  An- 
j:ii;iert«is,  qii  noius  erat  pontifici,  natm  el  an.  71)i 
relicuMU  ex  sy.io  !o  Ualisponensi  Adriano  pap:c  dc- 
duxfrat. 

XXI.  Duin  aulem  Angilbertus  p:\ral  peregrinalio- 
nemsMani  inatiiiare,  poniificis  Airiani  (lefnortui  per- 
crebiiil  taina.  Qm!  vii  Kal.  J.i.iuarii,  lesle  Anaslasio, 
•lecessit  s.^piillus  jue  est  auno  siper.ore  ca  lenti!  705. 
Ev  t\\i')  col!  |.'e  l)ellum  Avaricuin,  priuio  per  Ifenri- 
cum  pcrai-tMui,  (mijus  spolia  nuuc  piraalur  Koinam 
inilliMula  pjT  Aiigili.erlum,  forle  extremis  annis  7li3 
ineiisibuu  ea^plnin  fuisse,  roinmuuiler  taineu  lioc  an. 
7%  rqK).ii,  sub  cujus  iuilio  rouiplelur.  Uii:c  rursus 
\ices  mulautur,  et  qu.e  prius  diioelie  (M'a;it  epislola 
ct  legatio  ad  Adriasiuin,  :\\  Leoiiein  Ifl  ({irigunl.ir. 
IIoi' (alelur  Carolus  ipse  iu  epistola,  qua  rescribrl>al 
epislohe  Lconis  de  inore  certiorem  Caroium  de  sua 
i:i  calliedram  Pelri  assumplione  facientis.  Ait  inter 
i!:rtera  :  c  Angilbeituni  inanualem  nosti;e  famiiiari- 
tatis  vestr;e  direxiinus  Sanclilali,  quem  prius,  sicut 
j)romisinuis  per  religiosos  viros  Cauipolum  ct  Ana- 
stasium,  beatissimo  j^atri  noslro,  pra*  Iccessori  veslro 
dirigere  curavimus,  scd,  iil  pradali  sumus,  duni  exe- 
nia  oninia  parata  erant,  lugubri  patern:e  mortis  nun- 
lio  repenlc  lardatiim  est  iter  illius,  se  i  mo  io  l.eliores 
de  veslrje  sanclitalis  sueeessioue  facti ,  (piod  deside- 
ravimus  in  illo  pio  patre  agere,  in  vobis  perlicere 
MiKiemus.  >  Angilberliim  Carolus  privala  ae  f.mi- 
liari  scliedula  iuslruxil,  (!oruil{juc  qu;c  cuin  Leone 
agenda  eranl.  Pr;c  sc  ferl  linne  tiluluin  :  Adinonitio 
ad  Leonem  papam  :  dirigitur  anlem  iivmrro  a  ricu- 
lario,  quo  nomine  sigiiat  Angilbertum,  (piippe  bujus 
oriiditionis  nominibus  florens  in  lilleris  aula  Caroli 
interpellabal  viros  aliqna  virlulis  specie  cmineiites. 
Sic  Davidcm  Carolum  Aicuinus  vocabat,  sic  Uicbul- 
lum  Demoi'tiun. 

XXII.  Talibiis  instructus  monilis  Angilbcrtus,  ct 
luannbiis  Avarorum  Leoni  donaiidis  onustus  iter  Ita- 
licnin  suscf^pit.  Paulinum  in  via  adiil,  ipsiiiue  Aleuini 
cpistoiam  re  Ididit.  Co:islat  ex  syntaginaic  Paiili  Pe- 
tavii  (lc  Niibardo  Caroli  Magui  nepote ,  quod  Du- 
cbesnius  lom.  11  rer.  Fianeic.  scriptor.  inseruit. 
«  Tunc  vero  detulit  Angilberluset  Alcuiui  lilleras  ad 
Leonem  III,  et  Paulinuni  Aquileicn.  palriardiam;  • 
in  inargii:e  ibidem  notatur  :  i  II. t'  suul  in  cxeussis 
27  el  5!),  ai  iii  opliuKc  iiol:c  ms.  72  et  73.  •  Non  in- 
ficior  72  cpislolarum  Alcuini  Leoii  direclain ,  essc 
catn,  (pue  bic  ennntiatur.  In  (ine  eniin  ipsius  meminit 
A.Mgil  )erti  cpislol.e  geruli,  sie :  c  Iste  fiiius  meus 
eharissimus  Aiig:l  ertus  vol)is  palefacere  valet  noslnc 
Ijarvitatis  erga  aposlolicam  seJem  devolionem.  » 
Se  I  non  boc  ausim  proferrc  (!e  75  directa  quideni 
Paulino,  nou  lamen  ,  ut  vilelur,  per  Angir:erium , 
sed  per  alium,  (pii  aliam  Paulini  detulerat,  ct,  ut  n. 
19  s:ipra  putavinius,  pcr  llenricum.  Apparct  cnim 
scriptam  esse  ante  adventum  Augil!)erti ,  dc  cujus 
ilinere  Roma:io  non  ul  iinininenti,  se  I  ut  poslea  fu- 
tiiro  in  ca  ineminit.  Potius  illam,  quam  detulit  Angil- 
i.ertMs,  credimus  esse  112,  iii  ((ua  meminilde  subje- 
clis  Av.iris,  et  dc  coruin  legationc  ad  regem  direcia. 
«  In  c.ijus  (  Dei )  ait,  pole.itia  ct  gratia  inirabiliter  de 
Avaroruiii  geutc  triumphatum  esl,  quorum  missi  ad 
douiinum  re^em  directi  suljcclionem  p  cirieam ,  ct 
Christianitatis  (idem  promittiM.tes.  »  201  U''<>^  ^^^^ 
anno  7UG  cvenisse  post  priinain  vicloriam  Avari- 
caiii  p.T  Ilenricum  relatam  concorditer  anualistJ2 
tcsta:itur. 

XXIII.  Sed  cum  Avarorum  fides  nularef,  imo 
nonnulii  ex  ipsis  ad  sacra  paterna  rcdirenl,  Dei  et 
bominum  pcieratores  el  foedifragl,  anno  709,  Gerol- 
dn&  ex  B^loaria,  Honricus  cx  Forcijulio,  dum  copiis 


B 


C 


Beriinian.  f  Eodem  anno  (799)  gens  .\varonim  a 
fi  le,  qnam  promiserat,  defecil,  el  llenricus  dux  Fo- 
rojuli(*n.  post  tot  prospere  gestas  res  jiixta  Tarsati- 
caniLihnrni.e  civitatem  iiisi  iis  oppnTanornm  oppres» 
susest,  etCierol  Ins  coniesBajo;iriiB  prafectus  cora- 
niisso  (ontiM  Avares  pnelio  cccidil.  »  Clarlein  banc 
eveiiisse  K:d.  Si»plenr).  app:>rel  ex  cpitapliio  Gcroldl, 
quod  Ileniicus  Canisius  (oni.  U,  p.  2  Aiitiq.  Eccl. 
pag.  75,  edit.  Afipslel.  1725,  ex  incerlo  pocta  pro- 
ferl,  in  quo  sie  legit,ur  :  ' 

Miile.  sn''  h;io riia<;;rii  s»»rvanlnr  m(*;nbra  Cicriildi; 
HnjiK  jiir.i  Itici  curii'lis!|iiu  vtfUtiH  nu  \ii. 
P;iiiiioiiii<  vr;*  0(»(lesi;i  pro  |.ai'e  |»f  r^^inpttis  , 
Opp(^l'ii  s;r?vo  Sofiti»iiiliibiis  fir.si»  K.deiittis  : 
Si(l**rihusi)n(»  :iiiiriiaiii  lUuUi.  Ariiis  Snxo  li<iirlis 
Alislulil,  liuc  rohility  (t'gi)U|iic  liicclMii^iihouoro. 

Ilcnricum  a  pnrlio  reverlentem  viiulictam  <Ie  Libiir- 
ris ,  Ilistriejisi!)ti»  inoleslis,  caplunim ,  (leceptum 
Tarsatentiuin  dolo,  piomittentiuinsc  aiTcm  daturos, 
si  iioelu  paueis  eoniitattis  porlaselam  aptiriCn  las  in- 
gre  leretur,  seriiiit  Palladius  Jiinior  lib.  ii.  Qni  ciini 
delecta  parva  inilitnm  manu  iirhcm  subirct,  a  tergo 
postibns  claiisis ,  oppidani  ad  arma  confugiunt,  et 
omuesmorlidi  viiluere  sauciant,  sixornm  quo(|iieet 
tegiilarum  jactata  copia  ingenli,  mortnos  sepullosque 
nna  actione  relinquunt.  Penes  scriptorem  sit  lides  : 
netpie  eiiim  va  !em  ine  coastituerim  talium ,  nullo 
veteri  seriptore  astipulanle.  Factuni  tameii  certum, 
el  proditio  morsquc  tiiduhia.  Quam  Carolus  anno  se- 
queiili,  <  diim  Venetiam  obit  vindicavit(scribit.£mi- 
liiis  iiiil.  lil).  iii)  :  auctores  sceleris  s'curi  percussi:  > 
lliiiic  exitum  sortitiis  llenricus,  band  cerle  dignus 
qiii  sic  periret.  Sed  jam  pauca  adbuc  de  iibro  ipsl 
direelo. 

X\IV.  Si  maleriam  spectes,  ea  qiiidem  est  quae 
deeet  viriim  etsi  laicum,  perfeciionis  tamen  viue  stu- 
diosum.  Ex  velerum  Patrum  peuii  pra^sertim  Julia- 
ni  nonnulla  profert,  sed  prii  entia  ila  ad  rem  ao- 
comino  lat,  ut  stia  esse  noii  faciat.  Alia  qiioque  ex 
suo  proniit ,  qua^  Basilii  Magni  nomine  non  indigna 
visa  sunt,  ut  ad  eap.  ^O  aduotamiis;  si  vcro  formam  : 
C(piidem  nou  or.lo  servatus,  et  methodiis  neglecta. 
Se  I  a'lali  ininus  e\cult:e  fiicile  c^mdonaudum.  Nec 
tamen  sine  ratione  lactum,  cum  enini  untforiniias 
ordinis  pliiries  Icgenti  t:c.iium  ingerat,  contra  ipsa 
varielas  del(H!latioiieni  parial,  ea  ili(»ctiis  in  lectionem 
rapilur,  quia  inixeniumnon  fatigat.  Adde  scriptum 
viro  euris  dislenlo,  cui  non  v.iearetpiotixietlectioiii 
se  (?e  lere,  satis  superque  si  nniini  allerumve  caput 
in  dio  esset  lecturus.  Ilaiic  igiliir  lunuiltiiariam,  ul 
ila  dieain,  nialeriarum  dispositiouem ,  si  statiim  at- 
tendas  viri  eiii  scrililur,  laudalds  potiiis,  et  pnideo- 
tiam  (lirigentis  admiraberis;  el  carenlcm  online, 
ordinalam  cognesees.  Idein  quoqne  (!e  slyri  rationc 
dieilo.  Scie  al  Paulinus  abnndare,  et  penuriam  pati. 
Comniendandns  igilursi  qiii  in  coucilioriinri  concioni- 
D  bns,  or.iliouem  attollat  ad  dignitatem  confessus ,  cum 
quoagebat,  el  rei  qiiam  agebat;  agens  instmcliTe 
privato  ciiui  bcmiine  pedcs  eat,  et  pljuum  teneat,  dcc 
tanieu  sonli.le  procedat. 

XXV.  Locum  et  tempus  scriptionis  iiKHcare  vi* 
dentiir  verba  cap.  7  :  <  Licet  me  miitationis  locus 
longc  tulisset  a  voliis  corpore,  etc.  •  qu;c  noii  aliesse 
cuin  scrilcbat,  indicanl,  scd  abfuisse  et  insuper  re- 
diisse ,  nt  consi^cranti  patit.  Alfuit,  cum  an.  789 
Aqiiisgrani,  792  Ralisponnp,  et  7J)4  Fraiicorurti  con- 
ciliis  adfuit,  ut  in  ejtis  Vila  apparet.  Potius  lamea 
dc  postrema  absentia  hic  locnliini  credimns,  amici- 
tia  jam  pcr  septcnninm  culta,  ul  e\  libro  api>arel, 
sua  iente.  Adde  qnod  cap.  58  et  r)9  biijiis  lib.  allu- 
dere  vi-letur  ba'iesi  Felicis  nnper  in  hac  sjnodo 
damnaUc,  dum  ait  ad  dominnm  :  c  Pcrse<|iiere  leo- 
nem,  uui  rapuit  ovem  de  grege  tuo,  et  expulsa  no- 
ctis  caiigine,  effugatisque  umhris  teiiebranim,  eU;.  i 
Qiix  omnia  conveniunt  haBresi  i-eceos  proscriplaB. 


538 


DE  CONCTLIO"  FOROJCLrEXSr  DrSSERTATIO. 


Igitnr  Pauilnniii  Jam  episcopnm  Henrico  diici ,  seu  A  congruum,  si  formam  et  stylum,  pnideniem 
comiti  exborlatiODis  Hbrum,  si  materiam  speclas,      sum  ad  propria  au.  795  circiter,  scripsisse  putamut 


DISSERTATIO  SECUrsDA 
DE   COi>'CILIO    lOHOJULIKIVSI. 


L  QuaBmiam  plurimis  conciliis  qnre  lempore  et 

Jnssu  Caroli  Mag-ni  coacta  fiicrunt,  niiriierit  Paulinns 

noster,  et  primas  fcrc  in  omnibiis  Iinbncrit,  dc  iis 

lamcn  singillatim   disserere  supcrse  !emns   et  qnia 

hJHC  lnde,prout  occasio  tnlit,  actiUitiim  esi,  ct  (|uia 

Don  unius  soIi:isque  erant  Patilini  opus,  nl  ad  pecu- 

liarcm- dissertationem  astringorcmiir  prolucenilam, 

qui  opera  eJMS  ne  Inm  in  pui.licain  proferre  lucem, 

sel  )a.'Ore  stu  iioqne  nostro,  quantum  datnm  est  il- 

iuslrare  conam-.ir.  Verum  c«ini  non  ila  rcs  stihalieat 

de  synodo  Forojuliensi ,  in  qua  ipse  non  soliiin  pri- 

matum,  at  par  erat,  in  sua  m  Uropolitica  eoclesla 

tcniiit,  seietauctoritate  principis  se  lis  coinprovin- 

ciales  episcopos  accersivit,  prolixaet  eleganti  ora- 

tfone  disseruit,  sym^olnm  fi  lei  proposuit,  canoncs 

o*iservan!os  evhibnit;  in  sumina,  ipse  et  non  alius 

conciiiiim  cosgit,  habuit,  perrcdt :  aiqnum  esl  ut 

sifigulari  dissertatione  res  hvjis  synoili  prosequa- 

inur.  Ne  autein  insupervacaneis  leinpus  tcratur,  et 

sil3:itam!ir  lectoris  patienlia,  tant>imino  !o  dc  tcmpore 

d-  lo€o  conciiii,  insupcr  de  episcopis  convenienlious, 

«ornmque  ecclcsiis  inetropolitanie  Aquileiensi  sedi 

s*i!*jectis  sermonem  institiiiinus.  Si  qua  in  tcxtu  pe- 

oiiliarem  aniinadveisloaem  vel  explanationcin,  viJe- 

l.-antur  postiilare,  notis  et  observationibus  jam  suo 

lo<!0  factum  est  satis. 

U.  Premittitur  orationi  Pauliniano;  hac  in  synodo 

W  siluUe  quo  Mam  vehit  exorJium,  quo  1  scri'';c  recen- 

«<^ntis  ai:ta  Concilii  dicerem,  nisi  stylus,  omnino  ora- 

^ioai  cetene  coujorinis,   Pauliuuni  indicaret  auclo- 

■*^m.  In  eo  antem  ha^c  leguntiir,  quie  hujiis  disscr- 

^^tionis  pnecipuampartein,  etfere  unicain  inaleriam 

^'^mplecluntur,  qiiji  sic  se  habent :  i  Anno  igitur  fe- 

*icissinio  principatus  eorum  tertio  et  vicesimo,  et 

jJ«cimoquinto,  canonicis  siqu  dcm  evocatum  syllabis 

«Mternum  quoriim  lam  episcoporum  contuhernium 

^orojuliuin  municipinm  coacervatum  convciiit.  >  En 

libi  indicatum  tcmpus,  locus,  episcopi.  Se  I  vcre  in« 

*"  icatum  •  na:n  ncc  tempus  nec  locus ,  nec  cpisropo- 

m  mimeriis  et  eornm  ec  lesiie  siint  a  controversia 

t  qn;estione  immunes.  O^ii^propler  qiio  anno  Cliristi 

ere  concurrant  annns  ^  CaroU  Magni  et  15  Pipini : 

uis  locus  nomiiie  Forojuiii  intcliigcndns  sit  et  de- 

iqne  qiiot  et  quarum  ecclesiariim  fiierint  episcopi, 

ui  amvencrant,  diligentius  est  invesligandum. 

m.  De  tempoie  primo  dissercntibns  non  levis  oc- 

it  diflicnltas  ex  allntis  veri;is  ,  videlicct,   «  anno 

rincipatus  eoruni   tertio  et  vicesimo,    et  decimo 

uiiilo  canonicis  evocatnm  syliabis,  etc.  »  (,!iuc  verba 

^wiire  torqtientcriticoruni  chronislaruin  ingcnia.  Ba- 

^onius  ad  an.  791,  n.  5,  :  ssignat  annum  loPipini 

^^gno,   qui  c(mvenire  haud  potest  cuin  701   Chrisli 

«^esu,  qiio  syno.his  ab  eo  dicitur  convocata.    Elenim 

^  pse  Pipinus  Italiae  rex  reniintiatus  fiierat  ann.  7^1 

!im  iii  Paschate  Rom;e  baptizatus  fuit  ab  Adriano 

ontince,  a  qiio  us(|ne  ad  an.  71)1  non  lo,  seJ  tantum 

0  anni  excurrunt ,    incipiKjue  annns  II   a  die  15 

prilis,  qua  die  anno  781  inciJit  Pascha. 

IV.  CointiusAnnal.  Fra  c.  Eccl.  lom.  VI,  ad  an- 

^nm  795  n.  8,  cpocham  scquilur  annoruin  regni  Ca- 

'^*oIi  ah  aano  sciticet  7(>8  quo ,  mortuo  patre  Pipino 

^iii  Kal.  Oclob.,  adiit  Gallicuin  rcKnum  vii  1 1.  ejus- 

^iera  meosis,  et  put.it  esse  emendandum  numerum 

^nnorum  regni  ejus,  ut  pro  25  dicatur  annus  27,  sic- 

^ue  recidat  concilium  iii  an.  Christi  795,  qui  a  15 

^prilis  die^  est  annus  regni  Pipiui  15.    Katio,  qua 

^Dovetur  ad  correctionem  apponendam  cbronico,  hu- 

lusmodt  est :  Quia  in  concllio  Francofordiensi  dicitur 


tcrtio  damnala  hrcresis  Feliciana  nempe  primo  f  !!•- 
gino^urgi,  deinde  Unii;c,  tcrlio  Francoiurli,  et  sy- 
noilum  Forojiiliensem  ,  iii  qua  qnofiue  damnalus  est 
(Felix)  ivjiciunt  posl  Francofordiensem,  quam  con- 
stitanno  Chrisli  septingenlesimo  noiuigesinio  quarto 
ceiebralam  fuisse.  »  Verum  nec  enienlatio  arridet, 
nec  ratio  urget.  Non  primiiin  ,  quia  gralis  hoc  vide- 
tur  dictuin.  Qiiare  eniin  cmeiidandus  numcrus  25 
annorum  Caroli  ,  qiii  tain  diserlis  202  vcrbis  ex- 
pressus ,  ab  omnibus  accipilur  et  lenelur,  et  non 
B  potiiis  anniis  Pipini,  cl  pro  15  rcponcndus  numcrus 
11?  Nec  lalio  einendationis  urget :  nam  proscriptio 
haTCseos  Felicis  tertio  qnidein  Francofurli  lata  est 
solenmis  et  legilima ;  quo  tamen  in  ccnsu  non  csset 
coinputaudum  (|i:0il  obiter,  non  expresso  hxretlci 
nomine,  contra  eam  in  concilio  Forojnliensi  actita- 
tum  est.  Potuit  eniui  in  concilio  Forojulicnsi  impro- 
bari  dogma  Fclicis,  ct  dc  facto  impro!)atum  fult, 
quin  pcr  hoc  numerum  trium  solemniuin  proscriptio- 
niim  amoveas,  ct  avellas  ab  anno  701  synodum  no- 
stram,  quo  cre.iitur  a  Baronio  et  aliis  cclebrata. 
Non  igitur  Cointins  scopiim  attigil. 

V.  llarduinus  in  notis  apposilis  synodo  Foroju- 
liensi  ab  c  liloribits  Vcnelis  Labbcaiw  collectionit 
toni.  IX,  pag.  51,  non  annornm  numerum  compre- 
heuilit  in  numerali  nota  xv  vel  15.  (ubique  enim  slc 
iiiscribilur,  et  nullibi  expressis  litteris  quindecimf 
vel  decimo  quinto  sic)  quem  aHigunt  pncfati  auctoret 
regno  Pipini,  sed  numerum  episcoporum  a J  synodum 

p  convocatorum.  Sic  cniin  halset  coiitra  mox  allatum 
^  Coinliiim  a  I  illud,  el  [^canonicis  siiUabis  ;  <  Cointius» 
ait  Ilarduinus  ,  in  Annalibus  ad  an.  895  (corrige  ty- 
pographorum  oscilantia  tllapsnm  mendum,  ct  repone 
i9.))  legit  et  quin'odccimOj  et  chronologiam  propterct 
perturbat.  >  ll;ec  llarduiciis.  Quid  de  niimcro  epi- 
scoporum  opinan  lum  sit,  infra  dicetur.  Intcrim  ad- 
vcrlcnuum  ad  vcrba  illa  amio  princifutns  corufn, 
qni;ius  iion  unius,  scd  aiuborum  anni  in  censu  et 
clironologia  proponuntur.  Adcoque  illud  l5adannos 
Pipini  ivfereiidum  necessario  cst.  Non  crgo  littera 
coavocalori;c  possuiit  intelligi. 

VI.  llis  sentenliis  rcjectis  pro  ca  standnm  videtur, 
qni  est  P.  Pagi ,  in  annuiii  796  synodnm  refunden* 
tis.  llic  in  crilica  Baroniana  ad  an.  791,  n.  6,  ob- 
servat  convenire  anno  79G  aniium  decimum  quin- 
tum  Pipini  rcgis  Ilali;e,  ct  vigesimum  terlium  regol 

?ariter  Italici  ipsius  Caroli.  Equidem  Pipinus  anno 
81  in  Pascbate  inciuentc  in  diem  15  Aprilis  Rom» 
baptizatur  ab  Adriano  ponlifice,  et  rcx  Ilalia;  dici- 
D  tur.  Ejus  crgo  annus  decimus  quintus  incipit  die  15 
Aprilisan.  795  et  dcsinit  iii  <iicm  15  Aprilis  auni  se- 
qiientis  79(i,  ab  anno  autem  774,  dic  :26  M.iii ,  quo 
capla  Papia,  et  rege  Dcsiderio  in  Franciam  depor- 
tato,  rexlt-ali;e  dictus  est  Caiolus,  rcgni  ejus  Italicl 
annus  vigesiinus  lertius  incipit.  V'eruin  quidem  est, 
quol  sic  res  procedendo,  non  adhuc  pcrfectam  con- 
venicnliam  annorum  utriusque  regum  assequimurt 
desincnte  anno  tlccimo  qninto  rcgni  Pipini  sub  die 
deciina  quinta  Aprilis,  quo  dte  nondum  incipit  annns 
vigesiinus  tertius  rcgni  Caroli,  qiiem  nonuisi  vige- 
sinia  sexta  mensis  Maii  auspicabalur.  Sed  non  una 
cpocha  attcndenda  cst  in  recensendis  annis  regnl 
Italici  Carolini.  Altera  quidem  a  die  vigcshna  sexiat 
Maii,  qua  caplum  cst  Ticinuin,  ct  Desiderius  Ihrono 
deturbatus  :  altera  a  victoriis  ante  diem  decimam 
quintam  AprHis  de  hoslibus  Longobardis  repoitatis. 
Quod  ne  gratis  prolatum  credatur,  advertit  Pagius 
ante  captam  Papiam  regem  Longobardorum  dictum 


555 


DE  CONCILIO  FOROJUUENSf 


966 


ab  Aftrlano  iii  cpfst.  in  ort!incCaro)inaruni55,quam 
(«aiirriiiiun  a  I  raslra  circa  Papiaiii  locala  in  obsi- 
«iioijcin  civilatis  rcvcrlenlviii  (letulisso  oI»scnat  ad 
;jn.  774,  n.  0,  a'ico(|iic  nondum  urhe  ipsa  cxpu- 
pMla.  Iiisiipcral  cunKlcni  annum  n.  40  cx  pra^ccp- 
to  dc  iioiiis  ct  dccimis  et  rcslanralioiic  ccclcsiarnm 
diflcc:'S(^os  Ccnoniaiiensi-» ,  <pio!  sic  sul  scri' itnr  : 
i  Dala  in  mcnsc  Apriii  ix  Kal.  Maii  annoii  Chrislo 
profiilio  gloriosi  impcrii  nosiri  ct  54  rejjni  no- 
stri  in  Francia  ,  ct  i9  in  Ilalia ,  >  oslcndit  dic  25 
Aprilis  an.  80i  sccnndo  impcrii  jam  attigissc  an.  2i) 
rc;5r.i  Ilaiici.  Ergo  aiite  ::G  Maii  anspicanJnm  aii- 
qnaniio  cst Caroli  rcgnnm  Itdicnm.  H;cc  cx  I*agio. 
VII.  Sc  I  a  ilinc  sni:lilins  ex  aliis  dipIoimUnm  da* 
tis  cst  no!)is  h:cc  cpoclia  invcstigata.  Apiid  cJitorcm 
novissiinum  L-g!icIii  in  Concordcnsibns  ha!.cinus 
diploma  (!atum  Pctro  Concordicnsi  cpiscopo  Fran- 
corni  ti,  pri  I.  Non.  Aprilis  aii.  80*2  (pio  I  notatur  an. 
Thi  in  Francia,  et  29  in  Italia.  llinc  infercs  ad  qnar- 
Inn  dicni  Aprillsan.  774  jam  coipisse  dici  Cirolimi 
rcgcm  ltali;n.  Hoc  nunc  tene.  Apud  cnm  lcm  Ugliel- 
luin  in  Cenclensihus  ali^id  diploma  pro  crtiir  datnm 
paritcr  Francofurti  Dulcissimo  pril.  Kal.  Aprilis  aii. 
'^Ai  ct  !^0  rcgni,  qui  annus  incidit  in  annum  Chrisli 
79 i,  quo  die  posito  signnm  cst  alisoliitnm  an.  20 
regni  italici  noii  fnissc ;  si  cnim  a*>so!ulns,  jam  csset 
21,  si  antem  annus  20  rcgni  Italici  Caroli  ahsoliitus 
iion  csl  31  Marlii,  ct  (*si  jun  inccptiis  20,  dic  4  Apri- 
Ts,  cxoriium  \nWY  51  Marlii,  ci  4  Aprilis slatucro 
ncccsse  csl.  Qiio  dic  anlom  pr.ccisc  auspican  luni  sit 
i.on  ciiriosins  cxq!iisivit  PagiMs;  ftc  1  tantnmmolo 
ait,  ((uol  c  ciim  lestc  Anast;.si:)Caroliisanlecaplam 
I':ipiam  (livcrsas  civiliics  sn'  cgcrit,  a  iiarte  Lon- 
g:)*!ar.iia!  dcvicta  s'?  rcgcm  Itali;c  vocare  ca*;)it.  » 
Wo.  is  aitcm  pio' abilc  (il,  Carol!iin  non  ar.itraria 
i:s'irpatione  nomcn  rcgis  Longo  ar^loriim  si'u  ascri- 
psissc,  sc  I  c.ini  an.  774  ftnmain  pcrgcrct,  rclicta  o!:- 
si  ionc  Papicnsi,  cl  j.iin  ciptis  hoannllis  L'>ng'»!)ar- 
«'icii  difioiiis  civilati.ics  (eisi  noi  {iim  caplo  Ticino 
vi  VeiY..ia,  ut  V.  cl.  Scipio  MalVcins  in  S'.!a  Vcmna 
illiistrata  parl.  i,  lib.  xi,  cx  (!oc  imcnto  0  qnod  in  fmc 
pro^ert  (!alo  rcg  i  i  Desi  lcrii  cl  Addchis  anno  octa- 
f;o  dccinio  ct  (piinto  ilecimo  perimlid.  xii  (!c  mens«». 
A'  rilc,  •  qni  aniins  ,  ipso  tcstc,  correspondcl  anno 
Ciiristi  774)  A  Iriaiinm  qni  cnm  pcrhnmaniter  cxco- 
pcr.il  lit'iIo  LongoSariornm  rcgis  insignivissc.  Ipsa 
enim  cpistoli  i>o  nnmcro  s'ipcrioii  citata  hoc  sna- 
det,  in  qna  a  papa  rcx  LongoSaiMornm  diclfir,  ct 
a  lvci:l'is  cj.is  Roinim  cl  icgrcssns  a  I  o  silioncm 
Ticinci;scm  incmoralur  his  vcrhis  :  c  Ab  illo  tempo- 
re,  (!ie  qno  ab  hac  iir!  c  Homana  in  ill  js  parlcs  pro- 
fecli  (»slis,  qnoli  lie  mnmcntancis  cliam  alijnc  singii- 
lis  hor  s  uostri  sacer:!olcs....  pro  vo*^is  l).'0  nostro 
ad  ciaTnanlnm  non  ccssaut.  i  Tompns  autcm  advon- 
t:s  (yus  Romam  r.otat-ir  ab  A;  aMasio,  qtio !  fnll 
ipso  sabhao  sanclo.  Mora  vcro  cji-s  ibi  'cm  sallciu 
nsqnc  ad  fcriam  qnarlam  scqncntcm  prolracta  cst ; 
nam  dicit  Bihliothccarius,  (i'.iod  hac  dic  (OnvcntJS 
a  pontificc  confirmavit  donationcm  factim  Slcpha- 
no  papc,  clalia  ('onal:s  a.Idiilit.  Advctc  ant<Mn  quo.l 
fcna  sccnnda  P.ischatis  ad  niissarnm  solemnia  iu 
ccclesia  hcati  Pclri  aposloli  pontifcx  ci  landcs  red- 
dcre  [ccH.  Laiidcs  accl;unalio..cs  craiil  pnblic^ne  prin- 
ripi  i:s  priCSiTlim  cnm  iiiarg^.irarcntnr  facuc,  prc- 
cationcsqyc  viljc,  fclicitalis,  vicloria» ,  iit  pliiribns 
docct  Dii  Cange  in  Gloss.  vcr!  o  Laus.  Omnino  crgo 
rationi  conscntanccm  cst  istis  in  laudilms  datam  a 
popnlo  acchimarite  priiicipi  a:'eo  de  Uom:ma  Kcclc- 
fiia  bcnc  mercnti  rcgis  Longo!;ar:!orum  appcllatio- 
nem,  qnam  ipse  nontifcx  ipsi  scri!jcnf!o  non  veritus 
csl  confinnarc.  Anno  a  it(  m  774  q::o  Ikcc  Romic 
acta  s  int,  pascba,  inci  lil  i.i dicm 5  Aprilis.  A!»  hoc  crgo 
teniporc  cpoclia  anr.onim  rcjrni  Ilalici  Caroli  quaiido- 
cprc  csl  a:]sp'cala.Qna*cnmita  sint,jam  annus  25Ca- 
rolini  Italici  rcgni  incipicns,  anno  79(>  convenit  cum 
nnno  15  iTgni  l^alici  Kpini  dcsiucnlc :  ei  spaliiim 
qiU)-  cst  inicr  dicm  if.Ttiani  vcl  qnartam  Aprilis  ct 


A  dicm  dccimam  qiiintam  ejusdem  mentis,  est  tempoft 
sicuii  convenieniiiim  aniioram  vigesimi  tertii  Caroli 
ei  dcciini  (|ninli  Pipini,  iia  concilii  Forojulicnsis 
Panlini.  Panlinus  cnim  signando  tcinpns  sni  concilii, 
inore  llalornm  proccJit,  apnd  qnos,  iil  a'!vcrtil  Ma- 
bilionins  i>c  Ke  diplomal.  lib.  ii,  cap.  2(i,  §  2,  n.  l!2, 
regnanlc  Pipino  Caroii  Magni  lilio  dnfdex  rpocha 
nonnnnquaui  apposita  est,  uudc  apiid  Puricellnm  p; 
21,  de  l«asilica  Ainbros^ana  .sic  ccuicludilur  ciiaria 
Petri  archicpscopi  :  « Anno  ('omiiiorum  nosironim 
C.irolict  Pipini  rcgum  in  Ilalia  IG  ct  9.  i  Sic  PauU- 
nns  m^stcr  amw  principatns  cotnm  25  cl  15  iiiscri- 
pjit  snum  concilinm  ct  C(dcl)ravit. 

VIII.  Ilis  sufTraginm  f*crrc  potcst  Georgii  Pilonii 
a'!Cloritas,  qni  liislor.  BcHniien.  lib.  ii  r.on  alio  aiiiio 
haiic  synoJum  Paalinianam  repoiiil  ipiam  790»  et 
inorein  syiio  !os  convocaniii  o')  varios  casus  inlcr- 
iniss.im  addit  liinc  fuiss^  rcsumptnin,  ipio  1  consonat 
his  i\\\x.  dixit  Pjuiinns  in  conciiio.    Se.i  fallit;ir  dom 

3  Atpiileiae  coaclum  aflirmat,  ct  oinucs  cpiscopos,  siif-  . 
ftagancMS,  ita  dictos  qnod  (oruin  snffragiis  patriar — « 
cha  eligcictnr,  interfnissc.  Nihil honim:  i.ec  Aqiriiet»^ 
coactam  synodiim,  scd  Forojulii,  nec  omneseiMScopoM 
inlerfnisse,  iil  infra  dicetur,  iicc  S!inVaganeo8  dictos  Ma 
snffragiis  iii  clectione  palriarcha»  fercniis,  (pii  mm  alc^ 
episco|)is  provincix»,  scd  ve!  a  prii.ci|)e  vcl  a  clei*o  ec-s 
clisia»  eral  cligcndns.  ljn:!c  aiilcm  snffraganei  dican-^tf 
tur  viile  Dn  Ca  ge  in  glossar.  Etiiiin  P.  lla.iins  noster^ 
hoc  anno  synolum  a  Panlino,  ctquidcm  statim  a  vi£^ 
ctoria  Avaiica  perllcnricnm  delata  coactfm  pioer^*i 
Se  I  fjllilar  cl  ipse ,  dnm  aliam  hanc  dicit  ab  ca^s 
quam  dat  anno  790.  II.cc  e.iim  eamct  cst,  et  i  on  ali;i  M 
non  anno  700,  qno  uidla,  s  'd  anno  706  celc!»rata. 

IX..  Ilis  ex  chronohigia  pctilis  argunientis,  i\\\\  \m 
s 'ntentia  noslra  iniiilitir,  c\  vcnis  Panlini  iion  levs 
fnlci  i:cntnm  apponcs.  Conpara  cnimqnaMli.\iiiiicoB«3 
cillo  cnm  faclis  cjns  tcmpo:  u,  cl  invcai.'S  no.i  alii  aitiB  vi 
0  1  mclins  convciiirc  qnam  aiino  70(>.   Sic  eniin  20QB 

pail:    «  Pjoptcr  immincntia  p  adiornm   bell  i ,  qt  r  ^ 

^  circnnnpia^iue  per  liiiiiim  noslrornm  gyriim  frcmcK  ^ 
fci-oc.laic  ijgrucrc  no:i  cessa  a:il,  int.*rniiss  im  inli  mz 
lim  hoc  magiulicnm  opns  (concilii)  pi-ocnl  dnbio  p: 
tcrit  approli.iri.  •  Origincm,  progrcssnm,  renow 
tioncni  hclii  Avarici ,  a  I  qno  I  prccipiic  bic  rospi^ 
Panlinus,  p  tc  c\  dissMt.  l  in  lilirum  a  I  Henric» 
a  n.  12  ct  seqq.  Sic  idlcrnanlihus  pradiis  ct  Ticloir 
rex  Forojnlicn  is  malc  pacata  opporlnniui.cm  a!rs.s 
leral  Panlino  concilinm  congrcgandi  usqiie  a  I  s 
70().  IJcll  im  anlcni  AvaricMin  an.  795  renovatir. 
cl  iiiitio  scqncnl  s  700  per  Ilenncnm  viclorein  ^ 
fcclnm ;  occasioncm  dniit  Paidino  his  verhis  ii' 
qncn.Ii  Patiuin  convcntniii  :  c  Nnnc  aiitem  di^— a 
opitnlanle  (Icmcnlia,  allritis  ntiqnc  fcrocinm  b.ir- 
ronim  sn|)crhia»  inpho  crcctis  ccrvicihus,  rcl»- 
p;ice  lcrris,  panhilnmqne  rcspiraniihus  rcgalibusr, 
sis,  nccessarium  duxinius  sninmoperc  festinanlcs 
tcinit;Ue:n  vcslrani  in  unocollcgioaggn»gari.  >  > 
vcrlia  imnc  attriAs  ccrvicibns,  qn:T»  iii.ticant  leii:^ 

D  non  inlLMccssissc  nimium  a!)  ipsi  vicloria  aiJ  coi 
c:ilioncm  coiicilii.  Qno  I  clarins  indicaut  lla  f^m 

pcre  fcstinuntcs.   Snmmopcrc  fcstinarc  esl  extrt l. 

veluti  vircs  cxercre  ut  liai  cito  qnoii  (ieri  voIiik — m»^ 
et  milla  tcmporis  intcrposi  a  mora,  quantnm  sc^  Hcei 
negotii  ratio  prudcnicr  palilnr  agcn  lum.    Primi=«i  iffi' 
lur  occasionc  sibi  cxhiiiila  coucilium  colh^git  P  i3«fr' 
nus.  Nam  slatim  a  Paschate,  qnod  incidit ,  uts    aa. 
774,  ila  ct  hoc  anno  70(),  in  diem  5  Aprilis.  synr»  im 
suaui  ha'.uit;  co  sciiicct  me;lio  tempore,  quo«.lcx- 
currit  usrpie  a  1  dicm  15  cjusicm  Aprilis,  qu^ixie 
annns  !G  Pipini  cxordium  ducit;  et  si  di\inarc  M  \ceU 
die  iO  ips.i  Dominica  iii  Albis  forte  fuil  congrA^^^fiCl^ 
ct  peracia. 

X.    Adilchat  insupcr  Panlinns  in  excosatioiww 
inlcrmissorum   concil.orum   se   aliqualiter  sivpp'^ 
visse,  cum  acccrsilus  a  Carolo  synoais  ab  eo  c<^o^ 
calis  inicrfuerit.  *  Ver»im!amcn,  aieljat,  non  peniW' 
iniermissum  A'cri.]ii;i:i  \;d  »;  it  a?*;t^vtioid!:iis  xs«iiW- 


I 

i 


07 


IMSSEfiTATIO. 


IH 


Nam  qootiM  feverendU  principalibus  accersili  im-  A  cala  reliquum  vike  sibi  sinc  cura  exigens  a(hni;:istr2- 
p?riift  in  generali  celeberrimx  synodi  venerabilium  tionem  otnnem  ipsis  est  clargita.  Quamobrem  sciia- 
ratrum    conventione   bumillimam  parvitatis   mcjc 


parvi 

pncsentiam,  qi>ia  soepius  conligit  adfuissc,  vestris 
cst  animis,  ul  opinor  non  c**Ialum,  vestrisque  eliani 
oblutibus  aliquoiies  latius  paluisse  in  promptu  non 
dabito.  *  llis  verbis  respicieljat  ail  varios  coaclos 
prius  cooventus^,  quos  iuier  fueral  concilium  Aqiiis- 
gnmcnse  an.  781),  quod  phirinionnn  episcop^nHn 
rcntiim  fuisse  liquet  ex  noiis  Habi/ii  iii  ipsiim  lom.  II 
Cap:iular.  el  ex  ipsa  pra;(;Uione  Caroli  lygis,  iii  qua 
allo  |uen$  episcopos  sic  aiebat  :  *  Quapropier  placiiit 
Dtibis  vestrani  ro^Mre  solcrliain,  o  pislores  eocle- 
sianim  Dei,  ut  vigili  cura,  elc.  >  Sctl  vcrba  iiifra 
posita  [icr,)ende :  c  sed  el  aliqua  capiliila  cx  canonicis 
uistiliitio.ii  us,  qu;c  magis  iieress:iria  videbaiilur 
stibjanximiis.  •  ILec  capilula  ex  caiioniris  instilulio- 


tns  consuilo  ad  postcritatis  mcmoriam  dccrctiun  csl, 
oppidi  nomine  iinmiitato  .  Civitatcm  Austriam  nun- 
capari.  »  Sed  b:vc  aiiilem  f;ibcU  iin  sapiunt,  quain 
einunctioris  naris  viri  o  lorantcs  oxsrdlliMit.  Propins 
a(ccdil  iM)nHniiins  libdlo  delle  Masnide,  dnm  ait 
Civilalem  Ati:Urix  idco  urbem  (liclam,  qiio  j  orie.ita* 
lis  plaga  scu  rci?io,  Aistria  diccrcl  r,  iiti  revcra  re- 
speclu  Ticiiiciisis,  Loiif^obar  !onim  re|^;;e,  Fornniju- 
Iiiim  erat.  Ad  lilqne  iii  exenqibiuK  (|!io  t  Auslria  seu 
Austrasia  ea  p:irs  Galli;e,  qu;e  a  !  oricnte  n  vergil, 
dicla  quoque  fueril.  lCrgo  occasione  Longobardonim 
noiUvM)  est  immut.it  :m  ,  quoJ  avorum  nostrorum 
niemoria,  ait  Foiilaiiinus  ibi  I.  p;ig.  ^5,  pcMdiiravil. 
Verum  transinissa  bac  nouiinis  origine,  quid  est, 
quo  1  Paiiliniis,  qui  |)osl  exactos  ForoJ!ilio  Longo- 
bardos  concilium  adunavit,  iiou  Civitniem  AustriiVf 
sed  Forumjulium  apprdlavil?  Kteiiim  recenlis  nomen- 


iiilius  concinuala  opus  erant  Paulini  et  Alcuini,  ut 

diserte  a*8crit  Bene  iiciiis  Levita  in  pnefat.  ad  lib.  v  ,  . . 

Capiitti.  reg.  Francor.  loquens  de  lib.  vii  in  ordine,  n  clatune  a  'paiilo  aiite  pulsis  sede  gentibns  iuducl;B 

qui  e^  111  ex  coUectis  ab  ipso.  <  T(M'lio  siquidem  in      oblivionem  ini(|uiim  est  Pauliiio  ibidcm  commora:)ti 

lilieilo.  •  •qusedaoi  cx  cannuibus  a  Paulino  episcopo     appingere.  Qiiidquid  tamen  sit  de  nomiuis  mnlationc, 

ct  \lbi:io  luagislro  reli(|uisque  jussioue  Caroli  invi-      non  est  qiio  I  de  boc  iilbTior  vexet  soUicitudo.  Ila- 

clissitni  principis  magistris  sparsim  collecti  sunt  in- 

sprta  capitula,  et  quibusdam  iulerposilis  seqnuntur 

al.a  rcg  il  e  m:):iaslic:e  cougrueulia. »  Capiliilare  au- 

tcai  Aq  iisg:ancuse  anni  789  om.iino  coulertuin  est 

v..'ierum  co.icilioruin  et  Patriim  cano.iibus.  lusiper 

capilula  pro  ino:iacbis  inscrta  suiil,  iit  am!)igeudum 

no.i  sit  b.ec  eainct  esse,  salleui  ex  parte,  qi;;e  a  Be- 

neii  to  Lcvita  opus   P;»uliui  dicuutir.   Confcr,   si 

IiiIkH,  cn.n  bis  AqMisgraiicus^s  co;ici!ii  capilula  st»p- 

liaii  li  iri  Capitul.triuin,  el  nou  pjuc-a  invcuiLS  ad \- 

lu.is.^iim  coiivtMiiv.  Quia  vcro  sub  eo  !(Mn  aiiuo  78i) 

piira  ca,)ilularia  irceuseut  ir,  el  sub  variis  (bc^bus 

dae'  pl  ira  e  licla  inveniuutir,  liis  couliciendis  Pauli- 

nuui  inieriuisse  proiium  est  cicdere,  qui  veri)is  su- 

pra  allaiis  »Lcc  al  :  •  bumillimam   parvilalis   meaj 

pr»rse;iti.;m  scpius  coiitigit  adfiiis.se.  »  p 

XI.  Pr.e  oui::ibus  auleui  coiiciliis,  ad  qusc  liisce  ^ 
verbis  respiciebat,  eral  coucilium  celeterrimum 
Franc'.>f)r.lieusj ,  quol  singMlarilcr  vocal  «  geneni- 
leiu  cele  ;ei  riniam  syuoduni  veiierabilinm  Palruin,  > 
in  qMa  praise;ili  in  s:iain  iioii  defuisse  oplimo  jurc 
as.crere  polerat,  oui  a  feo  einicuit  sua  or"aiione  et 
iiclis,  nl  neiuinein  laterc  potuisset.  H;ec  vero  syiio- 
dus  Fra  .cofor  ieus  s  co;icl:)  aiiuo  7JU  de  (pja  loipii- 
Vur  Pauliuus,  ina;iifeslo  evincil.  poslcriorein  esse  eo 
aa^iO  ForojuIi.Miscin,  in  (jua  de  illa  loquebaliir,  ni- 
Uiiru:n  ad  a.i.  791)  perrnicre.  Kl  Iiec  quoad  tcui[)us. 

XII.  Locuin  aulein  si  .sp  m  l;is,  jam  e\  Pa:iliui  vcr- 
Us  liq;il  io  coiislal  Foiuiujuiiuin  :  <  Quoruindaiu 
episvoporiim  co;;tuberiii(iin  Foruinjuliiini  iiniuicipimn 
iiit:in)p;>hm  A.'|uileieusoin.  .  .  cou^euil.  >  Q  lid  v(mo 
et  ubi  fnerit  iioc  Foniinjuliuin  diu  s!ib,judic:*  lis  fuil. 
l:ler  nostiales  Ltincuses  el  Civilaleuses  originalis 
a;:n  :!  itio  iu  |)a.'les  auclores  diviscral,  mra(|ue  ur;;e 
pro  buj  is  nomiuis  gluria  ( ortaiite,  ct  ulraque  suis  -v  -  "  • 
la.iixaaigunieulis  sini  pr.crogalivain  vcteris  ho!'.ons  "  translali,  forle  UMupore  Pauliui  in  Foroj  iliuni  el  a 

L:id(ivico  et  Loibario,  Maxcnlio  palriarcb;e  poslea 
conce.s.si,  nt  cliari:e  in  2  appcnd.  n.  \  ei  8  coc  enl, 
syuo.Ius  est  babila.  A  parle  oiienl;di  urbis  Ira.s 
poutem  Nalisoni  fluvio  supposiium,  oliin  sui  liciuin, 
nuiic  lapi.leuin  eximi.e  slruciiir;e  cicclum  an.  I  iii, 

nt  in  cbarta  204  i^PPt-»<*-  -»  "•  ^'«^»  **^''*  ^'^^  cccit-.ia 
virgiui  Malri  s;ura.  An  bcc  tuuc  exslileril,  cl  ;:d 
syiio;him  delccta  fuerit.non  ausiin  asserere.  Qu.e  cni- 
ciliiimcoinplexafnit,  eainpulo,qu;epriucipe;uinurLo 
locum  tenuerit,  et  virgini  Mari e  sicra  ;  ciijus  foric 

gorta  alqua  cx  proximo  idlar*  saucli  Donaii,  sai:cli 
>onati  porta  fuit  dicta. 

\V.  Jam  a;l  tertium  proposilum  dubium  devcni- 
mus  vilelicet  quol  et  quarum  ecclesiariim  epis(()i;i 
aJ  Paulinsanam  synodum  coiiveneri..t.  Ainpl.ssiina 
enim  quo  idain  fuit  AquiK^iensis  provincia,  q:!;e  i-h 
Abdiia  ad  Pannouias  nsque,  coinpnbcnso  Noriro  ci 
aestuariis  Adrialici  maris,  sive  mnrina  rnm  uf  :.• 


bcant  Civilate::scs,  per  me  licet,  seuium  sapieulcm 
gloriain,  et  prosil.  Tantuinniodo  rcs  ;iqua  la:ice  diri- 
matur ,  ct  judiciiiui  paribus  biuc  inde  passilMis 
ila  discrete  procedat  :  ut  duui  ipsis  anli(|uiora 
taciti  trausiniltimus ,  prxsentia  nostra  potiora  fa- 
leautur. 

XIV.  I:i  ipso  autem  Forojulio  ccclesia,  ler.t^c 
Mari;e  Virgiui  sacra,  aJ  couveniuin  fuit  a  Pa:;Iiuo 
dt'Iecta.  Kam  non  cssc,  qu;e  bodicrna  die  principem 
in  iirbe  teuet  locum,  insigui  canouicorum  (olle^io 
decorala,  (luainvis  tilulo  viiginis  Mari;e  Assunipt.e 
in  c  rluin  illuslrelur,  maiiifesluin  cst.  Q  lia  lioa  ni- 
miiini  velus  structura  i  J  evincit,  et  cbarta  ereclioais 
Givilateusis  ecclosi.e,  quam  profcrrem,  iiisi  pnlruus 
meus  Nicolaus  Ma  Irisius  jam  de.lissct  cdilori  Fgbel- 
iiano,  qni  in  GolbolV(Hlo  patrlarclia  eam  iiiseruit» 
non  anle  a:).  \\{)\  co;islructam  et  saucto  Douato  sa- 
cratam  ostendit.  Sed  rcvera  iicc  ea  i|)sa  nunc  illa 
cst,  quai  tu!ic  fuit  erecta  cx  elecinosy.iis  fidclium,  ei 
prxcipuc  eoruin,  qui  in  cilaia  chart.i  receuseutur, 
sed  alia  ;idbuc  rcctMilioris  structune,  qMain  aidilica- 
verant  cauoni(M  au.  lilU,  ut  patet  ex  cbarta  in  ap- 

S?m\,  !2,  n.  i'l  e(|uidcm  ctiam  an.  ii83  per  maniim 
_  icolai  notarii  Civitaleu.  datur  docuincutum  sic ; 
f  AclMin  in  Austri;e  Civitatc  aiite  forcs  sancti  Do- 
nali  iu;ij()ris  ecclesi;e.  ►  la  urbe  est  templum  Sr.ncta 
Muria*  in  Ciiria  appellalum,  quod  iion  longe  visiliir 
a  pahilio  (piod  (Jallisli  dic(djanl,  q'ii  a  CoMno::e  se- 
d(Mn  palriarclialiMii  in  Forunijuliuni  traiistereus , 
a»  iibus  patriarclialibus  a  se  excitalis  r.omen  reliquit. 
l^orte  Pauliniis ,  qui  SigualJo  tantiim  iiiUMposito, 
Callisto  s-jcccssil ,  in  proxiuia  ecdesia  coucilium 
cominoJius  babiiit.  V(J  si  niavis  in  cct  lesia  sai.iclnp 
Mari.e  in  Vadie  puellarum  nionaslcrii,  jam  in  salm 
sib  Siu;  lal  lo  natr/arcba  coiistriicli,  el,  si  verum  esf. 


viii  MCJiite.  .Mallein  rem,  ut  ir.KMisque  slctil,  iu  !e!i- 
iiitaui  reliiKpiere,  (piain  vcl  palri;e  ine;e,  vel  Civila- 
tc.;$lum,  quoruin  alioquiu  ct  giMierositatem  suspicio 
ei  beue\o!eutiam  colo  ,  inilii  i;iJig:ialio:!ein  co)i(1a:e. 
Veruni  '{'.ui*  vulgo  iiuuc  Cividale  vel  Civitas  .\u^iri(C 
dict  I",  lM)ru!uj.ili!im  eslo.  Si  quitlcm  sentiunt  re- 
cc  tlorc  >  coinunniler,  (iuor:iin  niiiil  iiilerest,  num 
h  cc  vel  illa  civitas  pra^>let,  se  1  tantum  vcriora 
prob:r(j.  (pios  et  coin  enJain  !S,  el  iunlari  stu.le- 
mus  a:u  cain  veritutem  pi\e  ouiuibus  iat  ieules. 

MII.  N)uuibil  taincu  noiniuis  innnut.itio  ne^otii 
far:cssit.  Eic  lim  cur  et  qiiaudo  tM)runijuIin;n  CiviiaSy 
fl  Civit.:s  Austria*  dicla  est?  Caudi Jiis  lib.  iii  paulo 
2Uilc  linem,  origiiem  namiuis  (avititis  Austri;c  binc 
ii3urit  quo  1  c  liusimunda  Luitprati  !i  ivgis  uxor, 
Austriis  principibus  oriunda,  viro  fato  ftincto,  lior- 
talu  llirprandi  in  Forojulii  sedem  secessit,  qu:e 
([enero$(>b  civlum  morcs  arJuis  in  consiliis  conspi- 


559  DE  CONaLIO  FOROJULIENSI  S49 

tcrranca  Vcnelia,  Istria  et  Libuniia,  sc  extcndebat.  A  Alardinum  de  Gapite  pontis,  et  canonicot  Verooen- 

En  catalngiim  33  cpisconaluum,  qiios  vario  lcmpore 
Aauilcicisi  calliodrai  sul)i<*clos  esso  ex  variis  a!icto- 


Aquilcicisi  cainocirai  sunj 

riiuis  comporinuis.  I  cst  JMlicnsis,  2  AlliMcnsls, 
5  Opilergitr.is,  4  Asylanus,  fi  S.icill  juus,  G  Muraucn- 
sis,  7  i-Linoiicnsis,  8  Scarabaulicnsis,  9  Olliauus, 
iO  Sabioiicnsis,  II  IVlovicMisis ,  \'2  Tibirnicnsis, 
13  HecoiKUM^,  li  Am*^  5sl:\nus,  15  Av<MUi»'nsis,  i6 
Vcjc::l;r.nis,  \1  Cillauovanus,  i8  Juslinopolilanus, 
lOTerg-sliuus, '20  IVlinensis,  21  Poleasis,  22  Pa- 
rcnli.ius,  25  Manlua.ris.  2i  (lo:jcorlicusis,  2'iCcnc- 
lcusls,  2:J  Vice:iliu!]s,  27  Tri  liviiiiius,  28  Fclln»;isis, 
21)  Vcro  .c:;s  s,  30  P.iiavinus,  31  TarvisliiMs,  32  Bcl- 
l.inc.sis,  cl  33  Coincnsis.  Drevcm  notitiam  singiilo- 
runi  sul.jiciaiuus. 

XVI.  I.  JiiliiMisis  cpiscopatus  mcntio  fit  in  svnoJo 
Gradcnsi  sub  Elia  patri-ircba  Aquilcicnsi  an.  f)7ll,  et 
Maxcnlius  liiuc  crat  cpiscopus  oppidi  Julii  Carnici, 
niinc  vuli^o  Zufi  io  dicti,  piucis  rcli{|uiis  vctcris  ur 
bis  nonicii  a  lliiic  rclincnlibus  intcr  Carnorum  mon-  n  Seil  ronsule  a  Ibiic  qu;c  infra  n.  25  in  Ceiielensi  di- 


ses,  quibus  advenientis  primo  Venmam  patriarchaB 
Aqu-Ieicn.  cijuus  adjudicatur  an.  1207,  3  Martii.  Ita 
dc  cappa  cum  Civitatensilnis  factum  puta.  Sed  re- 
dcainns  in  viani,  a  qua  nos  ainor  veritalis,  non  con- 
lcntionis  pruri^o  alif|uantni:ini  abduxit. 

XVII.  2.  Aliincnsis  cpiscopatiis  pncsul  eratPetms- 
S!>b  c<uL?ni  l:^lia,  cujus  Grailensi  eliam  synodo  inter- 
i\:it.  So.l  dc  co  ct  de  Altino  aliquid  fiisius  in  dissert. 
d(!  syno.Io  Allincnsi,  pr;i;cipue  n.  18  bab- bis.  3.  Opi- 
tcrgiuus  malc  coufuiiditMr  a  nonnullis  ciim  Ceue- 
hMisi  rpiscnp.ilu,  qiiasi  boc  cx  iliiiis  inlciitu  exorto. 
N.ini  sub  Elia  .Marcianus  Opit"r"[inus,  sen  Opiter- 
gicnsis,  cl  Viiidcinnis  C  nctcnsis  ba:  enuir  in  eodem 
concilio  Gra  lcnsi  subsciipti  :  ct  an.  G80,  Agaihone 
Pelricalbc  Iram  tencntc,in  concilio  Koinano  sui  scri- 
bunt  et  Ursinus  Conclensis  cl  Hcnenatcs  Opiterjji- 
nus.  Non  erjjio  cx  occas!i  unius  ortus  allcrius,  cnm 
utrumque  co.icm  teinpoiv  floruisso  niaiii  cstum  sit. 


tanorum  pagos.  Cavc  aulcin  iie  liiijus  loci  cpiscopos 
alleri  c\  iioslris  iiriiilius  apjiingas,  iit  iioslralcs  vcl 
Ltineuscs  vcl  Civilalc.iscs  cnorc  mcntis  dulcissiuio, 
nunc  huic  iiuiic  illi  proiit  amor  pairi;c  cos  ra|)it,  pas- 
sim  scd  pcrpcrain  ascribunt.  Hiiic  quoquc  ralliintiir, 


qiii  crcdunl  nili  vcrilitc  quo  I  Marinus  Grinuunis  pa- 
triarclia  ait  in  privilcg  o  Civitalcnsihus  dic  18  l)c- 


ccinus.  i.  Acilcnsis  cpi:-copa!iTs  nicnlio  occurrjt  in 
dijdomalc  Oiiio:iis,  quod  profcrt  l-glielli  e<Llor  Ve- 
neiiis  in  cpiscopis  Tarvisinis ;  quo  (tip)oinate  an.  WB 
Otho  donal  Ko/o,  ali  >s  Iloccio,  cpiscnpo  c  castniin 
dc  .\silo  cuin  ccclcsia  iii  lio:)ore  hcatc  Marijp  virginis 
conslrucUi,qu:c  oli  w  caput  cpiscopalus  ip.sius  loci  et 
do:uus  cssc  viiiebalur,  >  ut  i  .i  dicilur,  pro  eral^  mu- 
tatione  cl  u>ui'palio;jc  vcrbi  in  re  diplonial.  nota* 
A/.oliMisis,  scu  Acilensis  episcopatus  tanqnam  Aqui- 
icicnsis  mctropoliUc  suflVag;iiici  occurrit  incntio  in 
synodo  Maiiiuana  ,  in  qua  pcnulliino  loco  habelur 
Arlbcinius  Azolcusis;  ct  anle  cani  in  conciliahulo 
Marauciisi  Agupllus  de  Azilio,  ut  couslanlior  leclio 
babct;  iion  tlc  Sacillo,  rcperilur.  3.  Sacilbnum  qui- 
dcni  ciiin  Acilonsi  Ijgbcllus  in  prooeniio  ad  patriar- 
cbas  Aquiloii'n.  coiif  iidii,  ejusque  Sactllani  sulv 
scriptioiTcm  inveuiri  ait  cpistol.c  syno:iic;c  A*:;tthonis 
pap:e  pro  vi  syno.lo.  Ego  tanicn  siil)scriptioneiii  ejui 
[iIo  l)iac(nin  oslcn  iil  «Mnincnlissiinns  Norisiiis  dc  ^  ibi  lein  non  inVenio,  ncc  P.  dc  Rubeis  in  not.  ad 
ynolo  cap.  0,  §  4,  cl  ipsc  indigciia  urbis  Cbilip-  concil.  Mantuan.,  n.  10,  invenit.  Siciiti  neque  in  co- 
>  a  Turrc  cniscopus  Ailricnsis  iii  disscrt.  (/t>  Co/o-      dicc  fisci   aposlolici  aut  iii  provinciali  Uomano,  in 

quibus  obtendcbatur  nicntioneni  ncii  episcopi  SaciU 
lanensis,  iiec  Carolus  a  sancto  Panlo,  nec  Lucat 
Holsteiiius,  qui  h;cc  nionumcnla  jani  expenderaiity 
iiivencre.  0.  Marancnscm  cpiscopum  autumat  ali- 
quando  fuisse  Palladius  ex  syno.lo  Maraiii  habila 
sub  Sevoro  palriarcba ;  qiio  t(isie,  qua  ratione,  non 
profert.  Qui  Donalus  loniinc  subscribil  Lateranensi 
ccmcilio  sub  M;irliiioI,  cum  uon  Marrancnscni  in  Fo- 
rojiilio,  scd  Marianenscm  in  Corsica  fuisse  episco- 
pnin  observat  hudaius  patcr  de  Rubeis  in  disserL 
dc  scbism.  Aquilcicn.  cap:il  12,7.  yEinone  isis  i  !em 
cst  !ic  La'  accnsis  cpiscopatus,  ul  vnlt  Scboiileben  in 
aiiiial.  Carnioiioruin  :  ciijus  episcopus  Pairitius,  al  is 
Pctrus,  suliscripsit  concilio  Gradensi.  Pr.eler  hunc 
nnilum  invcnio  cpiscop  tm  i£nionciiscm  vel  Laha- 
ccnsim  usqui*  ad  an.  iOOO,  ad  (piein  usquc  pro  .ucit 
op<is  suiini  Scboiilci.en.  Imoex  L-ghello  lecciisento 


ccmbris  aiino  sdutis  ir>2i  dalo,  ciiui  prinio  ccde- 
siani  coruiii  iiiviscrcl,  ct  cappain  p^mtiiicalein  dono 
tradcrcl :  f  Convcuie  »at,  ul  sicul  vt;sira  respuldica 
nro  patriarchalus  iioslri  ornauicnlo  scsc  oliin  spo- 
liavit  proprio  episcopalu,  sic  nos  (puxpie  ad  tantai 
rci  i-ccordatioucui  mulMa  a  Ijccla  couipcusatioiic  e.v- 
sporarcmiir  principaliori  nostro  indMinento  o!)  ve- 
stram  graiiam.  >  Iinposiluin  ciiim  riiil  bono  prcsiili, 

Xiiod  aliquan  !o  in  graliani  patriarchatus  scscCivitas 
ustri;c  cxspoliassct   Ikuioic  cpiscopali,  cuin  nun- 
quam  proprio  cpiscopo  fuissct  (Iccorata,  iit  cx  ipso 
Paulo  Diac 
\  syno 

piis  a  'riirrc  cpiscopus 

nia  ForoJHlicn.  iioii  sc  spoliass(»  cpiscopatu  iii  gra- 
tiam  scdis  pitriarclialis,  sed  a  Callisto  patriarcha 
expulsum  r.i  ssc  scri  at  Ainatorcm,  qiii  non  episco- 
piis  propiius  FoiT.j  il  i,  se  !  Jiilii  Carnicl  cral,  prcca- 
rio  in  Foroj  lio,  annucutibus  duciiuis  LongoS:irdo- 
riiin,  C(nnuioraiis,  post  (picin  nullus  cpiscopus  Julicn- 
sis  occurrii.  K\spot  alio  aiilcm  ct  cappa^  traditio 
aliani  ([iiaiii  Civilatcnscs  pr;ctciidnnt  origincm  habct, 
iiam  adcundo  nio-p;itriarcha  ccclesiam  ipsam  ine- 
tropolilaiiain  .\quil(Menscm,  ministri  ccclcsiic  cum 
cappa  cxspoliabant,  iit  palct  cx  charta,  quam  in 
appcn  icc  2  prorcrinius,  n.  2o;transicrunt  ciiim  ri- 
tiis  .\(iuilciciis!s  ccclcsi;c  iina  cum  patriarcha  in  Fo- 
roj:iIiciiscm,  ul  .lic  rccitan;ii  in  dic  purificalionis 
iioinina  paiiiarcharuiii  in  ccclcsia  Civitatcnsi,  qui 
iii  usu  eiat  in  Aqiiileicnsi  cadcin  dic,  ut  ritu;ile  ms. 
ejiis  leni  cccle-ix  pr;cscribit  post  rcciiaiain  anlipho- 


iiam  :  Hodiif  bcata  virno^  ctc.  sic  :  Qno  finito   reci'  ^  sulTragancos  mctropokos  Aipiilcicnsis,  invcnio  lan- 


tuntur  nomin.i  patnarchurum.  Aiiguslinus  Gradoni- 
ciis,  utpalctin  charta  in  appcniiice  2,  n.  4.')  appo- 
nc  ic!a,  tiuiipore  avoruui  iiostrorum  donat  ccclesije 
Lliueiis  s  capitulo  pcdum  sniim  pastoralc,  inuiius 
quidcui  pr.csl  intius  (piam  cappa,  qu;e  aliis  quoque 
iniuorib;is  ecclcsiasticis  dignil;!  i  us  quaiido(|uc  con- 
ceditur :  quis  tv.ncu  unquani  Utii.eusiiini  somuiavit 
per  t:dc  do;iu:n  dcsignari  diguitatMU  episcopalem 
Li.iuc.iscin  a' olilam  iu  graliani  scdis  patriarclialis? 
Si)id).int  p;itii.)rch:c  iioslri  cuiii  a.lircal  sc  lcni  siiam 
AqMiieieu-^cm,  in  ccclcsi;iin  tHiiiciiscm  trausiatam, 
inulaiii  cui  venicndo  insidcbaut  cuiiiphalcris,  cphipio, 
C'(lcaribus(|ue  aiiratis,  Ctincnsibus  c(uice;!crc,  nt  c.v 
charia  iii  app  Mid.  2,  n.  i5,  inserenda  ipsnni  Mariouin 
Griinanum  lccisse  cogiiosces,  non  in  aliclijus  vctcris 
dignitatis,  sed  lantuui  iii  honoris  amorisijuc  signuin 
«:i  tt^stimonium.  Mos  vetus,  quein  apud  Lghcllum  in 
Valtero  invcnles,  cam  de  equo  ipsius  lis  oritur  inter 


lummodo  a  Pio  II  inslit^l:ini  fuisse  Labaci  sedeim 
cpiscopalcm  an.  1401,  subdit;imqno  patriarcli;e  Aqui— 
leicnsi.  Vcruiii  scx  lantniii  po-t  aniios  petente  Fri-' 
dcrico  inipcralorc ,  aii  A(piilei«-nst  cxempta  pef 
Pauhjui  II  Roinaiue  scdi  iinme:liate  siibjicilur.  Ilm 
oiuiics  cpiscopatus  vcl  niin(]uam  fucrant,  vcl  non— 
duin  crant,  \cl  dcsicrant  esse  tcinpore  Paulini« 
vcl  carcbant  cjiiscopo,  vel  iu  aliam  sedeni  eraiit  trans^ 
lati. 

XVIIl.  In  Norico,  8.  ScaraVantiensfm  episcopatim 
invcnio,  cujiis  pra^sul  Vlgilius  subscribit  tli;«  con^ 
cilio.  Scarauanlia,  qu  c  nunc  Supringh  vel  Zaypri-^ 
num  aiidii  lcsle  Fcrrario  ex  Lazio,  octo  mil— 
liaria  Gcrmanica  a  Vindobona  in  euruiii  distat,  dirul« 
forle  ab  Avaris  anno  789  vcl  seqq.  nam  sub  anno 
791  annaiista  Rcrtinianus  sic  ait :  c  Propler  nimiaii* 
malitiam  et  intolerabilem,  quam  fecerant  Avari  ooo' 
tra  sanciam  £cclesiam  vcl  populum  Christiaoum,  > 


541 


DISSERTATIO. 


6it 


(lirolas  in  fliies  eorum  pemxU,  et  ad  Arrabonem  A  Basnagii,  qui  fabulis  eam  referlaro  djcit ,  ef  reTera 


Cuvtum  Tulgo  Rab,  ad  quem  Scarabantia  sita  crat 
lcsie  Cellario,  eos  contrivit.  Igilur  quod  passi  sunt 
Avari  a  Carolo  anno  791  in  ullionem  fuit  eorum 
nuilorum,  quas  superiori  anno  pi^ipelraverant  in 
Ecdesiam,  quo  in  lumullu  hvc  se.ics  ve!  exslingui- 
lur  vel  supprimiiur.  9.  Celianiis  epi>copus  Joau- 
ncs  eidem  syuo  lo  Gradensi  oclavo  loco  subscri;>it. 
Cel  ia,  vel  ut  ha')ei  i€ne:is  Sylvius  Ilisl.  Europ. 
c.  21,  ct  vuJ>?o  clTerlur  C/7m,  urhs  quondaui  non 
ignoliilis,  nl  iapides  iuscripli  passini  occurrciiles 
!es  aiil  r,  forle  ciadcs  Avarorum  cl  ipsa  pcrpcssa, 
mo.io  Aquileiensi  modo  Laureacensi  ,  ac  lan:1em 
Sal  sburs^ensi  mclrojjolite  paruit.  Niinc  episcopa 
carel.  205  *^-  Sabioiieiiscmepiscopatum  decoravit 
sanctus  Ingenuinus ,  CMJiis  nomen  in  synoiiis  Gra- 
densi  et  Maranensi  repcritur.  Moroculus  in  addil.  ad 

aliuno,  episcopo  iiilcr  Aquileien- 
iclorem  se.iis  coiisliiiiit  an.  550; 


Ughellum  in  Forlun 


ses  decimo,  hiiiic  auclorem 

dcinde  suspicalur  x\(|uileici:si  snblraclain  occasionc  p  subscribiiiil,  quoiidam  v<»leris  Aquilci;c  sc  ti  siibjici 
iiesiionJs  orlac  iiiler  patriarcbain  Aqiiileicn.  ct  Sa-      banliir.Cillanovanusaut  m,  17.  cpiscopnliis  recciil 


«lU 

lisburgensem  archiepiscopiim  de  i.milibi:s  conJinia 
Carolo  Mjgno  iiiler  utrasiiiic  provincias  staluentc,  ct 
pro  Sabione  excisLi,  Rrixinam  Salisburgcnsi  surfi- 
cientc.  Suflec  io  h:cc  fieri  non  polnil  ante  an.  708, 
qno  cccies  a  Jiiravicnsis  sive  Salisburgensis  in  ar- 
chicpiscopatum  pcr  Leoneni  III ,  Ariionc  archiepi- 
scopo  priiiio  reiiuntialo,  crigilMr.  Vcriim  anno  807 
arihuc  supercral  iiomen  Sabioi.cnsis  ;  nam  co  anno 
conciiio  Salisburgensi  su]»  Arno.ic  inlervenit  Eiiri- 
ciis,  sive  Einiicus  Sabionensis  cpiscopns.  Forle  igi* 
lur  rorluna  vicissiludiiicm  aliarnni  ecclesianim  ex- 
perta  Sabio,  qu;e  qnondam  mclropoliUc  Aqnileiensi 
subdebatur,  a  Io:iga  tempcslale  ejiiscopo  desl  luta, 
occasionc  nov;c  se  lis  arcliicpiscop:ilis,  Salisburgensi 
snpponitur  creationc  recciilis  episcopi  Alimi  cni  En- 
rious  circa  an.  807  successit.  M.  Pelovii  episcopos 
fuisso  .Marcum  et  Valenlcm  p;Uet  cx  concilio  Aqui- 


el  prxserlim  in  chronologia.  In  geographia  vero  non 
reprobanda.  Ibi  sanctus  Magniis  invis.1  '^piscopum 
i  sanctse  Augustie  Viiitieliccnsis  ccclesi:e  Wichlper- 
tum  I  cui  dicit  se  <  a  domiiio  dircclum  ad  loeum, 
qiii  vocatnr  Fauces ,  ubi  proprii  snnl  fonlcs  Alpium 
Jnliaruin.  >  Vy.  Avenlicnsis  vol  Avorilicnsis  cpisco- 
pus  Aai-on  sul»  El  a  syiio  lo  Grai!eiisi  subscribil.  An 
urbis,  qiKC  iVvcndo  in  Japidibns  (^ellario,  cpiscopns? 
16*.  Sit  Vejenlanus,  quo  titnlo  Aiulrcas  VcjenUinus 
cpiscopus  proviiu  hc  !stri;c  snbscribil  I.itcris  Agalho- 
nis  pap.e  in  syno.lo  Roinana  aii.  080,  in  Lilnirnina  ad 
siiiiim  Flanalicum,  Vcginm  gcographis.  V.  Cella- 
riuin.  Elsi  lempore  Pauliiii  Islrienses  cpiscopi  non 
A([uileien.  melropolim  suspicereiit ,  se<l  Gradcn- 
sem,  tamen  et  anlea  ctposlea  cl  nuiic  Aquilciensi 
provinci;c  accensenlur.  tiiile  qiii  siib  Agathonepa- 
triarcha  A<piilciciisi,  id  esl  Grailensi ,  syiiodo  lio- 
m;uKC  Agalhonis  pap;c  lanquam  proviiici;e  II  slria! 

ie- 
ter 
audiit.4:imoneiisis,  id  est  posl  an.  1000  testeUghello» 
Snb  noniiiic   t;in)cn  ytinonicensis  a  Coiiilio  ad  an. 
77i,n.  i  10,  cl()f!inon(Misisada!i.70o,  ii.  25,  inlcr  se- 
des  lslri;c  rcccnsrliir.  Paliadins  hnc  Iranslatum  vult' 
cpiscopalum  Maraucnscni  ;   Sclionle!;cn  i^Lmonicn- 
scin,  id  csl  Labacensem.  Neulruni  pnlo  ;  sed  recen- 
tioris  originis  cpiscopatum  ct  urbcm  cx  noniine  civi- 
tatem  vcrc  uovam  argucrem.  18.  Juslinopolis,  alias 
yl^gida  insnla,  Argonaiilanim  appulsu,  si  fabuliscrc- 
dimus,  cclebris,  a  Jiislini  auspiciis,  quibus  rcparata,. 
nonicn  sorlila  et  lapide  inscripto  lioc  Uistante,  a  Uei- 
nesio,   tamen  nauci  facto,  dicilur.  Sanctum  Naza- 
rium  primum,  si  non  in  scde,  in  censii  tanien  rcpo- 
nciidum  vult  contra  Cghellum  Schoiilcl  en  ad  an. 
524,  anno  aiitcm  75G.  Joanncs  occurril  hoc  aiino, 
tcstc  Ughcllo,  a  Vilelliaiio  Gradcnsi  patriarcha  or- 
dinatus.   Scd  hic  hnmaniier  peccavit  LVhcilus,  qiii 


leien.  an.  381  snb  Valeriano,  intervcnlu  saiicliAm-/^  ordinalionem  ipsius  Vitelliani  nonnisi  auTio  sequciiti. 

in-      757  in  Gradcnsibus  poiiil.  Post  huiic  ab  ipso  Yilcl- 


brosii  et  plurium  virornni  doclrina  et  sanctilatc 

sigiiium  cclebri.  Qnis  post  bo>  et  Virgilinm  scn  Ber- 

pilluni,  qui  syno  o  Elic  inlerfiiit,  si*  'cm  episcopa- 

icrn   Pctavione   (Pelovinm  cnim  ct   Pctavio  dicitur) 

tCRuerit,    non  ausini  assererc.  12.  Tiburniensis  cpi- 

scopns  Leomanus  Gra.lcnsi  synodo  a  Ifiiit.  Can  iidus 

inter  c;eteras  nugas,  ipieis  opdlam  snam  infarcit,  et 

/lanc  ven?iit  lib.   iv,   Tibornienscm  ccclcsiam  inodo 

essc  Tcrgeslin;e  ditionib.  Q  li  I  long  us  a  vcro  ?  An- 

^'.stissiiiiam  Tcrg^slinam  lifa^cesiin  quis  ad  Dravum 

Us<jue  prolendil?  \i\  qnia  Ternovo  in  anibitu  Tcrge- 

siiiro  invcnit,  nominis  siinililndine  caplis  Tcurniam, 

s<*!|    Tiburniam  cre  Udil  ?  Enoniiins  erravit  Joseph 

•^lota  in  disscrt.  de  Jnrc  mclropol.,  qiii  i.cc  mcnlem 

Clan  'i  ii  assecntus  est,  dum  ail  cx  ipso  Candido  7i- 

^orniensem  episcopatnm  pos.ea  fuisse  Terqestinum : 

*iec  poslea  fuil  Tcrgcstinus,  iicc  Cainlidus  boc  dixit: 

I  tint  :m  TiborniensisilioRccscos  mo  lo  Tergestina», 

d  est  quod  ecclesia  scu  cpiscopalus  Tiborniensis 


liano  ordinalur  scnalor  anle  an.  7GG,  nain  hoc  anno" 
ipse  Gradensis  paliiarcha  fato  fnitg.tur.  Niim  tem- 
porc  Panlini  snpervixcrit  scnalor,  nihil  inlcrcsl, 
quod  Islriensis  a  I  syno  :um  non  cral  vcnluriis.  11). 
Tergcsiinus  Sevcriis  Eli;c  concilio  adfiiil ,  et  Gau- 
denliiis  Romano  Agalhonis  pap.c  lanquam  lstri;e  (co 
noininc  tunc  provinciam  univcisam  appellatam,  no- 
tuin)  cpiscopns.  20.  Episcopus  Pctinensis  dicitur 
rghello  et  (iOinlio  etiam  Pucincnsis.  Miror.  Pelina 
loiiiis  Islri;e  spatio  a  Pucino,  silo  intcr  A(fuilclam  el 
Tci  gcslum,  non  cpiscopali  sede,  sed  viiiis  eliam  vc- 
teribus  nohili,  disial.  Marliaiius  Petinciisis,  iion  Pii- 
cinensis  episcopus  occurrit  iii  concilio  Gradciisi  sub 
Elia.  21.  Polcnsis  cpiscopns  Adiianiis  cidcm  concilio 
subscribit,  ct  Cyri;iciis  litleris  Agalhonis  pap;e  iii 
concilio  Romaito.  22.  Pareiitiiius  episcopus  Joannes 
Eliu}  synodo  intciiuit.  Is  aiitc  Euphrasiiiin  ponendus 
cst,  qiio  I   non  fecit  llghellus.  Luphrasius  cniin   in 


*io  o  sil  iiilionis  Tergcstinc,  scu  dioeccsi  Tcrgcstina  ^  vivis  crat  an.  79(),  an.  iG  Conslaiilini  Ircncs  fiiii, 
^omprehcndafir,  non  autcm  qnod  Tcrgestinus  nunc  nl  patet  ex  documcnto  prolalo  ab  addilorc  l-ghelli 
^it  ioco  Tiburniensis.  Ltraquc  cnim  ccclesia  suiim  in  Parentinis.  Joannes  aulem,  qui  an.  570  synodo 
^e.fit  «'piscopnm  codem  tempore  sub  Elia,  illa  Leo-  Gra(!cnsi  interfuil ,  ultra  duo  saxula  Euphrasium 
^anum.  Tcrm^sle  Severnm.  Hcc  Til>urniensis  cccle-      pnccessit. 

»a  unacnm  K>conensi.13.  ct  Ansruslana.  14.  siiblra-         XX.  Sed  jam  ab  ora  Istria;  ad  mcditcrranca  Ve- 

neli;e  accedamus.  23.  Mantiianus  cpiscopatiis  ii  sli- 
tuilur  a  Leone  III  anno  cmorliiali  Panlini  noslri, 
ncmpe  804.  Paucis  rcm  e\pedit  rghcllus  iii  Man- 
tiianis  tom.  I :  <  <ium  Lco  III,  cx  fama  rcperLc  spon- 
gia3  anno  804  sanguine  Christi  imhute  ,  a  Longino 
olim  defossa;,  Mantuam  venisset,  hausissct(|ue  ociilis 
admiralilis  rcliijuia;  veritalem ,  tum  primiim  (nola 
primum)  Mantu.e  episcopalcm  dignitatem  attribuit, 
ejus«|ue  pnrsulem  Aquileicnsi  patriarclue  voluit  suf- 
fragari,  decretO(pie  Leonis  suum  rohur  man^it  usque 
ad  Mcolaum  V  ponlincem,  qui  an.  4455  Mantua- 
nam  ecclesiam  a  jurisdictione  Aquileiensi  exemit, 
ai(|ue  Romanrc  sedi  immediate  sunjecit.  »  2i.  Con- 


*conensi,13.  ct  Anguslana,  14.  siiblra- 
ctc  fucrantm.MropoIilic  Aqnileiensi  jam  ab  an.  591. 
X'iide  co  qnernnlnr  schismatici  Aqnileien.  provinci;c 
^ep-scop:  iii  libcllo  ad  Manritinni  iinp.  qno  I  ccclesi;e 
Ai|  I  L*iensi  j  !s  melropolilicnm,  or.linandi  scilicet  in 
8ii|ij.*ct:s  s'uibns  cpiscopos  convelli  «  ante  annos  jam 
ca»p/Tai,  ct  in  tribns  ccclesiis  noslri  concilii ,  id  esl 
BiC^iensi,  Tibnrniensi,  ct  Angiislana  Galliarum  cpi- 
scopi  coiislitiierant  sacerdotes.  »  Augnslam  hanc  non 
aliara  quam  Vindelicornm  puto  ,  qiiippe  fermc  con- 
terminam  provinci;e  Forojuiiensi,  habitam  fuisse  de- 
Rurai  polest  ex  cap.  21  el  seqq.  Vila  sancti  Magni  a 
Theorioro  Campedonensi  scripta,  inter  Lecl.  Antiq. 
Canisii  lom.  I,  pag.  $66,  edit.  Amstel.  1725 ,  ope 


m 


D£  CONGILIO  FOROJLXIENSl  DISSERTATIO. 


lorJicnsis   episcopus    ciarissimus  utriquc   synolo,  A  temporis  nola.  Huic  tantummo^o  apponit 


Grailcnsi  siib  Elia,  Marap.ensi  siib  Sevcro  patriar- 
diis  aafiiir.  Carilinalis  Norisius,  qui  legere  poleralcx 
coJice  IJarherino  el  c\  DaiHlulo  Concordiensis  quia 
ligit Ca:licnna\  iraiisrerl  iuC'rtM*/iflW(r,etiniiiti\co::gc- 
rit,  meo  juilicio  p  irmu  fnma,  de  profeclione  cpisf  opi 
Concor.lieiisis  C  j  lintun,  uunc  Mauiaciiin.  Ex  doru- 
nienlo ,  quo.l  siggereulc  Hieronymo  Daviil,  V.  Cl. 
ci>e  Venelo,  prof.jrl  aildilor  l'j,'iieliiauus,  Ctiroliis 
Magniis  anuo  31  Franclei  ivj^  li,  i  I  esl  an.  Doin.  802, 
l\*lriim  cpiscopnni  c.iui  siia  Concor  iieusi  ccclesia  re- 
cipit  SMb  iiuperiali  p  oleclionc.  Si  seilem  aiiierat  an. 
7j0,  iiileress;?  synoilo  Pa:iliui  debuerat.  25.  Ceuc- 
tjuseiu  jaiu  siipra  (lixiiuiis  disrmctum  t  sse  ab  Opiler- 
giiio.  P.  Deru.  ile  W  ib:'is  intjr  cujttTa,  qii:c  notat  ad 
iu{iruiandnm  co.icilium  Gra  ieii^c  sub  Elia  in  disscrt. 
de  scbismale  A({uileien.  et  lioc  aggerit  cap.  11  Viu- 
demium  iegendum  csse  Ctssenscmy  non  Ccnetenseniy 
quo  I  iii  Islria  iusula  Cissa  fuerit.  Episcopum  autem 
Islricnscm  Yin.lemium  hiisse  ex  verbis  Pauli  Diaconi 
colligit,  cum  ait  Se^criim  a  Sm.irag  lo  Kaveuuam 
de.luctum  cnm  iribusexlstria  episcopis  i  I  estJornot^ 
ParcnthiOf  Sevcro^  atqnc  Vindrmio.  Scd  oinues  pro- 
Yincia*  A(|nileiensis  dietos  lstri;e  episcopos  p.*».let  ex 
cO;iC!lIoU'jmauo  subAgalbonc,  u!  i  rrsiiius  Ceu^te.i- 
&is  clare  appaivt  mb  Agatbone  |)atriarcba  cum  cx>- 
teris  eliam  me.iiter]'a..earum  SJ  ium,  utPataviiiO}  ct 
Opitergens=s  episcopis ,  qui  vocaiilur  omacs  Istri;e 
episcopi.  Vi  !ol  ir  luc  p:\lerco  tend  re  impugnau  io 
syiiod  im  Gia  iensiMU  buensque  uou  vocatam  iu  du- 
bium,  ut  actaMa;iluaiia^  syiioJi,  sua  op3  in  lucem  re- 
ce;iter  tialita,  iii  quiltus  G:'a!ensis  partes  djpri- 
miiitur,  ct  Aqnileieusis  eecl.'s:a; ,  procuranle  (jiis 
patriaiclu  Maventio,  t  xiuU  intur,  sta  iliat  ct  rolju- 
ret.  Ulruin  vero  j  ire  iilrumqne  feceril,  vl.iea:it  ahi. 
Dulciss  mus,  et  i.o  i  Val.Mitinus,  iit  p'itavit  Ujjbellus 
i.i  Co'uetMisb:is ,  pri^ihgium  a  Caiolo  obtiuuil  swb 
data  au.  23  el  t2.)  n  {^ni  ,  i|!ii  anuiis  coiMvspOiidet 
206  ^  '*  Cbristi  79i.  1 1  o  cicitur,  et  <  ubi,  id  esl 


ante  hunc  est  Amator,  et  snpra  ipsum  Clcnii 
Unum  ex  histiibuscoucilioPaubni  intcrruisc 
bile  cst.  28.  Feltiia,  ut  inter  cenfiMes  popul 
eveuire  solet,  aMnnla  Bellunensis  conterroin: 
tis  perpetua  conspicilur,  ita  ui  necesse  fm^ri 
dand:is  sub  uno  pastore  utrius<(uc  gregis 
an.  1201  Iraasiciioncm  aimilli  ,  qiia  Toi 
Fcllrcnsis  et  xV;.s,lmusB  ilnueusis  cpicop 
uenint  acctoritate  Innoceiitii  1!1,  ut  corui 
fiUo  f.incto  aller  ulramquc  cc(  l*jsii:m  sub  i 
slorali  rcgiiiii:ie  custo  ;ieii  ain  babe  et :  qi^ 
al  an.  \n)i  snb  Pio  U  pcrduravil.  Veri.m 
pacc  pirta,  a  i  priiiiam  s  paralio  ein  sub  di 
slore  re.lieie  ccclesia.'.  Ausclmo  pr.cmortiio, 
ti  us  ulrins(iue  (HTlcsia^  titulo  (iccoiatns  tcsl 
bitur  donationi  a  Wolchero  palriarchrn  Aq 
faclic  eoenoljio  sancli  iNicolai  iu  lillore, .  ^ 
c  Tuniliuus  (sic  ibi)  nellnncusis  et  Fcltreusi 
pus.  >  Fontij  is  Fcltrensis  primns  (pii  occn 
scopns,  inter  Gi a  '( nsis  syno  i  palies  et  Ms 
conciiiabuli  iiit>M-f(iit.  Tempore  Caroli  M»%i 
ghotlns,  cnjus  mentio  exsl.it  ab  aii.  7G9  csqi: 
/81  teste  Piloiio,  scdcm  implevit.  Nnm  vero 
fnerit  adbuc  poM  ani;os  quimlccim,  et  an.  7! 
fuerlt  concllio  Forigidiensi  ,  in  erUim.  Pc 
usqiie  ad  a::num  8-20,  (|;io  receiiselar  AinMii; 
no.lo  Manluanic  iiiscrilnr,  alins  meJio  lem| 
occurril. 

XXII.  Veroncnsis,  29.  cpis.op-ilus  ab  Aq 
s?(le  si  (pii  alius  p:M)(!cl,  cuin,  pra!t(M'({uam( 
lacius  sui)  Elia  co;ici!io  Gr  .deiis',  Junior  M 
couvenerunl,  Kolal  liis,  (|ni  s'.H'iessii  posl 
AUoui  (allcr  cx  bis  lciupu'*?  conci  ii  Paulii 
dram  Veroneusem  teiiolial)  .Maxentio  palrij 
consccrationem  ccclesia^  sa:icU  Gv'orj;ii  advo 
pilulnm  a!i  VcnMiciisinu)  lul;:r()ri:in  pra'Siili 
slat:r  cxiMnit ,  ct  iniuie  i::te  |ialriaic!i.p   sii 

^vrw  -  ■•  ""•■ "—  •  •  ^  '  "•' »  ^-  -  "— »  ■'•  ^•'*  r  ^'*^^^  iialuMi  la  csl  (iiplonv.ui  all  «to  ab  lj;.;hel 

Ce.io  leiisinm  ca.^lio  pnccst  vir  ve:){'iai;ilis  Dnlci.Nsi-  ^  roneu^il.us;  qiio.l  qv.id  m  in  iiotis  cbnmolo 


in:is  ep  scop:is.  >  II  nic  p  ito  c\  iis  fuisse,  qui  conci- 
lio  Paiilini  a  !(?sse'le  ui  s^ent.  "lij.  ViCiMillnum  (*pi-ico- 
pU'un  a  sanctoPros  !oc  inoco.;stitutnm  ait  Ughidlis, 
cl  ipsuMi  fjrise  «  p:imMm  episcopum  Viceiitiiiiim 
pasl(|  lam  A(|uilrjam,  Palavi  ni ,  alia.s(pic  ur:  cs  ilKi- 
stras.^et.  » S.'it  uon  sibi  constal  :  c;im  iu  Aipiileiensi- 
bns  !ra.!Clnm  .Marc.im  el  saucium  llermagoram,  uon 
sanctnm  Pros.;Ocini'.:m  ;  et  iu  Pal-ivl;iis  saiicium 
Pi-os  ociniuni  c  a  sanclo  Pel*.o  primnm  piu*s  ilem 
Pa:avii;o.r.ni,  >  uon  Vic.<Mili!ioriun,C(>nslitutum  luisse 
co.i'«cripsci'il.  Tcm;)Oie  Eliic  patriarch;u  llenricum 
cpiscoptiiu  Viceiitiuum  ponit  iosj  Fgliellus,  qiii  Ui- 
i;ien  co.ic  iio  non  ad  uilGradesisi,  i  i;e  particeps' j  is 
crior.s  (itl  csl  quo  scliisina  Aqnileien.  coiiflalum  csl) 
V  deivlur.  >  Scd  iii  foveam  qu.im  cavil  ll,.»n5icus, 
SMccc.sor  tjn>  Iloronliiis  c.:ci  l.t,  qi:i  in  coiicilia.jiilo 
Maia.iensi  pio  Severo'sl  til,  et  co;iventni  scbisinali- 
corniu,  a  Gre[,'orio  papa  a.l  .Ma  irilinm  imp.  provo- 


pariim  pcccat,  (piia  po.  ilur  an.  C:iroli  41 
i:ai\!i  au.  1,  sub  die  xm  Kal.  Ocio  .  indict 
noLUor  1'^lielli  vull  esse  au.  81-4  :  s..'J  an.  8 
lus  Sepl;'iubi'i  iii  \i\is  i  o;i  er  I,  (pii  anleq 
cipcrci  anuuin  iU  ng-  i  Ilaiici  dcc(*s  erai 
di»'  28,  inuipc  V  hal.  Fcbniani.  S;  a'it.m 
datnm  est,  iit  vr.ll  L';:.clhis,  iuc  Bcn^ar J 
lest  ainiis  1,  qui  it\  dicilnr  p  )st  \vi  Kal. 
ueuipe  Noxeuihri  nicust!  sequci.li  (^jnsdcin  a 
iu  iiclio  a.ileui  (i  Uoinaiia  s»"ii  ponliii^/ia  corr 
aunoSI5,se  i('tCsaioa,s  u  Constaiitiniaua  j:i 
ieral  iu  7.  0:iiti(|irnl  l.:mt'ii  sil  de  vcr.tile  i 
tis,  iiiinc  (le  ractj)  suljjoctio  csl  i.idni  ia. 

XXIII.  P;;tavii)i:s,  5i).  cpiscopaliis  s;itis  A( 
niclropolil.e  suniiiX'»' i  coj^nosciUir  in  Paulo, 
quam  hiri.c.  piovihciic  (!<oc  enini  i;omiiie  A( 
s-s  luiic  (lice  ;'.l;ir,  ul  <:ic:um  e.>l)  <  piscopus 
I  il  lillcris  Air;ir:iO::i.>  ji;ip.c,  ci  in  Doiniuieo,  < 
canliiini  acce.ssit,  libello  aiipfllal  o.iis  s'.!l)st:riplo  Ab 'Mua;i;e  sy  .o  o  s;!»  r.onii:;^^  Patuvensis  P 
aa..o  701  usqu-j  al  a;).  815  Pelr;is,  deiu  Ucgiiial  ius  Vcm/ifrins 'liiiii'.  Q  la  n  snl.jccl 
oa^nrriiut.   Is  inter  uil  consecialioni  ecclesi^e  .'-aiicli 


■     ir.b^ii      ii<ivrii.v>,      Lf>.«v.iir<^     l^tvt-.iiuvr      v\.|« 

a  -M  xenlio  palriaicha  Aiinileicns.  p.i 
I:ic   aiilc  au.ios   17  co:ise:  ivve  caibc 


oieral 
liedram  Vicenli- 


<f  o;'gii  Veron;c ,  p..'lc.»le  UolalJo  Vero:i.*u.  uiscopo 

"i.  pracle.  l* 
.'ail 
uam,  el  cOuC  lio  Patdi;.i  aiifuisse. 

XXI.  Tridciitiuum,  i7.  epi.scopal'im  a  sancto  Ilcr- 
inagoia  (i  em  hausisse  teslatur  l  ghellus ;  ctvir  cl. 
Jo.  ii.Miedictus  (icntilollus  iu  uolis  :id  cnm !.  uKmet 
ad  iioc  iiunm  teslaiwlum  p(KMla-i  ip^i  et  saiiclo  For- 
luualo  li  lei  et  m  irlyrii  socio  pecuiiares  iii  clioro  ca- 
Ihedtalis  inscripliones.  Abun.iantins,  decimus  octa- 
yui  episcopns  Trideuliuus,  sepliiuo  loco  subscnbit 
in  concilio  .\quileien.  an.  58:  sub  sancto  Valeriaiio. 
Aguelius  vigesiuius  i|uiiitus  in  co;icil:0  Gra  lcnsi  sub 
Llia  ct  Maraiiensi  sul>  Severu  patriurchis.  Post  hunc 
usque  ad  UilJegarium,  qui  qua  iragesimo  quarto  loco 
pon.tur ,  episcopi  ab  Ugbelio  rcccneentur  sine  ulia 


oiiciu  abAq 
scvie  s;cc.  xiii  lui'.'.:cr  nl  I*.aav  ni  cpiscopi  ap 
(lociinivjnlt)  :in.  rl- ''>  i.i  ;j  {),:;:;!,  "2,».  ^l,api 
Se<l  ne  :i:i:)  .^.':c.  xni,  «t  sv:i::n)  P.il:nina  cccl 
riini  s.txclo  \i,  i;n'»  iiis»)  INciiini  tcmpore  e 
suflr.sganci  (  p  sc(v|i:ii:.s.  (jnoinodo  se  geren 
S'.io  uielropolila  ,  ctiin  huaiu  catbeJrain  pr 
reiit,  pale  il  c\  ;di;s  ^bruinlis  suhjeclionis,ji| 
iitel);uitur  ea  occasione  iieo-epi^copi ,  qnui 
pi^ii;l.  !2,  n.  0  el  u.  II,  halicbis.  Hodoi.i  an.  ' 
ce.ssit  Luitaidns,  ul  ex  l'r  alo  au.  780  T 
co.islilucule,  ell5  ani.os  sedis  ei  assiguanlc 
tnr  apud  L'glu  iluiii.  ILc  ab  au.  705  ad  ao. 
800  sedem  im|jlens  concilio  Forojulicnsi  Pai 
tuit  ct  d«  buit  lutercsse.  31.  Tarvisiua  ecdc 
sium,  seu  Rusticum,  concilio  M;«raucnsi  exldl 
hx  Rustico  successit,  qui  libclio  Mauritio 
Severi  directo  subscribit.  Ei  liinc  corrlgi  dd 


£45 


DE  FELiaS  ET  ELIPANDl  HiERESI  DISSEftTATIO  DOCMATICA . 


Bib 


cx  nosirls  censueninl  in  ipsa  synotlo  Maranensi  iibel-  A  renlii  Dominicum  sedisse  cum  palriarcha  rau!inns 
Inm  concinnalum,  cui  non  int^rfuil  Folix  qui  libel-      Forojulieu.  svnodum  convocavit  :  ij^norari  v,'ro  no 


luni  subscripsit,  sed  Rusticus.  Anno  790  Forlunatum 
epihcopuui  tglicUus  repouit ,  de  (luo  eliam  ait  quod 
Leoniin  \\l  e  Gallia  reverUMitcm  hospitio  excepcrit, 
ela.idit  eopr.vsuicau.  780  in  dia*cisi  Tarvisiua  fun- 
daluni  es:>e  luoiiaslerium  a  Gerariio  couiile,  (pii  No- 
naululauo  uiouaslerio  res  suas  ie^:ivil.  Kt  itic  ergo 
Pauliui  concilio  atlcsse  uoluil ,  cl  10:  lc  adfuit.  iicl- 
liuieusis,  5i.  coaciliabuio  M.irancusi ,  cl  libcllo  ad 
Mauriliuiii  dinclo  subscril.endo  de.iil  Laureiitiuiu. 
Ayrol.;us  ab  rglieilo  suli  au.  781  localur  :  po  l  quem 
0'u  lljcrtus  aii.  8i7  111  coiicilio  M.iuluaao  app  ael. 
Lig)  Ayitd  lum  teuipus  coiicilii  Pauliiii  o;»tiuic  coiu- 
prclieiulere  puliMl,  et  iii  cousc<|ucus  ip^o  couciKo 
a:IfiiiiSO.  o5.  Coiueusis  eccljs.a  ab  A([Ui4eieu>i  pen- 
dciv  sc  jirolil  vcl  caueiido  :  uam  ips;  caulus  ,  da 
(p:o  aliqtud  iiiuuiuius  iii  pr;cr.  ad.  iiol.  iii  bymr.os 
Pauliui,  ab  liac  s.mIc  loiigo  siMvalus  lcuiporc,  (piia  a 
rilu  (cclcsia!  patriarchatis  A(piileiei.sis  profcccrat, 
patiiarcbiiius  Uicil.ir.  I\.'trus  Coiucusibus  datiis  cst 
eu  scopus  au.  "i^G  Giillia  oilus ,  a  !ii;KMite  Carolo 
Mag;:(>,  a  tiuo  c\  iU\lisp(uia  au.  803  pro  sua  ccclosia 
piivilegiiim  obliiiuil,  (t  aii.  ^l**',  ({uo  tieccssit,  a  Lu- 
(iovico  Pio  aliud  datuiii  Comi  ad  s.\ucuiiu  IVtrum. 
Iliuc  vidcs  biii  c  cpiscopum  opliiue  poluisse  Paulini 
coucilio  ai!cssi\ 

XXiV.  F\  liis  colligi  polcst,  (piaiupiam  tam  ampla 
proviucia  A(|Uilcieu.  luerit,  paiuos  lameii  episcopos 
B;ibui.<»se  «pios  ad  cOiiciliuiii  Forojulici:se  aiiui  700 
Iransmiltcret. Cointiusad  aii.  79^,  11.  !2j,  de  bis  epi- 
fttopis  lucc  babcl  :  t  Palriarciiaj  Forcji.licnsi  sub- 
eiUit  10  sedcssulVraguie.c,  Cojicor.!iciisi.s,  Viceut  ua, 
Palaviua,  Taivisiiia,  Ceiicleusis,  Feiliviis  s,  Ilcllu- 
iiciisis,  Coiuciisis,  Vcroiieiisis,  Tridciilii.a,Tergi;stina, 
Jabli..opobt.'na  ,  0<iiu(uieiisis,  Pa;eutiua,  Pc.incr.sis 
seu  P.u.iuensis,  et  PoltMisis . .  .  E\  bis  (pue  comme- 
iiioraviiuus,  b({uct  Patavii  Ho;!o.icm  {pro  I^Hloi.cmf 
tid  is  jam  dticcsscrat)  Taivisii  Fortuiiatum,  i4^giuuin 
\cro;iJi ,  Conii  Petrum  ,  Auialorcm  Tridentini ,  Pa-  q 


mina  cauerorum  cpiscoporum,  (|ui  (.iancscs  C(;iiC(/r- 
dieusem,  Viceuliiiaui,  Ccuelciisciu,  Fellrci.s.  ui,  Iki- 
luueuscm,  Te rgesliuam,  Jusiiiiopolii.  i.-aiii,  (H.ti.oiicu- 
scm,  Petiiicnsem,  clPoIjiiSCin  xu  v  aJniiiiisiiaijai.i.  i 
Nos  bis  non  stamus.  Nam  si  vigiuti  ircs  ep'.s((.|  aiiis 
deinas,  (pii  vel  nuiupiaiu  fccrui.i,  i:i  M:.rji.<  1  r,i.^  cl 
Sacillaiius  ;  vel  dos.ciaiil,  ut  J.iiicnsis,  Ouile.gn.u.s, 
Scarabantiensis,  IVIiiiuus,  IVU)vicnsis,  A^c.ii.c.  s,.>, 
Vcjeiita.ius  ;  vcl  iii  aliaui  provinciaiii  iia.  siii.^^ia- 
ruiit,  ut  Aliiueusis,  SaLu)ii(!Usis,  Tii)uii;iciis.s,  A.  gj- 
slaiius,  l»cj  ucusis  ;  vcl  uOiior.iu  rv  iil ,  ui  .Ma..L.a- 
nus,  ct  P.UuiOVaiiUS  :  si  ;  cnias  Isti  ia' (pisioj.rl  s, 
Tergeslinum,  Jusliuopclitaiiuui ,  Paivnin.uiu,  IV.i- 
i;eusein  ,  Polcnsem  ,  (pii  Gr..ue..si  parc,  ;uil  a  lii*  i- 
sloue  scdis  mcli()p<»l:tirie  in  A(]u.lLic;  smu  i;;07  (.1 
Graife.  seiu,  (piaiuvis  I.«»lria  (ioiihta  a  Pijino  ci  G.;e- 
cis  crepla  aii.  78, ^  ul  vull  Coiiilius,  (|uoiuiu  iijs.per 
.  sedcs  tuiic  fcre  oiuucs  viduai.e  p.st)iibus  ciaiil ;  si 
"  dcnias  cpiscofiatiis  ,  (p:oruiu  cp.scopormu  sciies  i..- 
lcrpuliia  a  loiigo  lempoie,  el  pi'acipi:c  ca  le;:;pcstale 
cogiio-)cilur,  ul  Aciliciis  s  ei  Ul*mw»iu  liSS,  scii  Lal;a- 
cc-.s  s  :  decem  Uiutuiuiiiodo  supeis:;nt,  (pii  a(cc(icrc 
polueruut  co;  cii.o  proba.ubtcr,  (iiibie,  iiuuu  ie.  Pro- 
babiliier  Coiiconlieusis  Pclrus,  Ce.  elens  s  D;.lcissi- 
mus,  Vicciituuis  lUginal  us.  Dubie,  id  cst  utcr  ex 
duobus  accesserit,  (piia  iucertum  qu:s  ai).  "i^iiy  iu  ca- 
tbeJra  coi.se  icrit  Tiideulin.  an  Aniaior  vcl  llil  cga- 
rius.  Fcllreii.  aii  E.idiigbjltus  vel  Amatus,  Vcron. 
a:i  Allo  vcl  yKgiiius.  lu^uLie  Pataviiir.s  Lsiitaruus, 
Tarvis.iius  Fortui.atus,  lielluiidis  s  Ayrol.ii.s,  Ciuiiea- 
sis  Pcirus.  Quam  bclle  Pai.liniis  bunc  cei.arium  uti- 
merum  iorte  iiiiiuens,  vocavit  cuilum  liuuc  c  co:ilu- 
beruium  (piorumdam  cpiscoporum  :  >  i.am  tesle  Ve- 
gctio  de  Ue  mililari  iib.  11,  lap.  13  :  i  Con;uberniuin 
conslabat  dccem  mililibiis  suO  uiio  papihone  degeii- 
tibus,  uno,  (|uasi  pr;eesset,  decano,  qui  capul  con« 
Uiberuii  nominabatur.  » 


DISSERTATIO  TERTIA. 

DE  FKLICIS  ET  ELIPANDI  IL1':RESI  D1S5ERTATI0  DOGMATICA. 


I.  Palcr  Mabillonius  in  Iractatu  De  Studiis  mona- 
sticis  ferme  ad  calccm  op^Mis,  clencliuui  ponit  prvCci- 
puarum  dinicullalum,(|u;e  majore  a  bucexplanatione 
(^cre  viJeutur,  in  lcctione  couciliorum,  Palruin ,  et 
eixlcsiastic;e  bistorix  occurrenlium  juxui  scriem  sx- 
culorum;  quas  inier  s;vculo  viii  iu  fine,  banc  quoipie 
recenset :  <  Fclix  ct  Elipandus ,  (juoru:u  b:cresis  in 
concilio  Fraucofurtensi  damnata  iuit,  eraiitne  Ncsto- 
riani?  1  Quo;!  (hibium,  ciim  pro  virili  illnstrare  agres- 
si  simiis  sancli  Pauiini  Aiiuilciensis patiiarchic  opera, 
flui  iii  eosJcm  totis  viribus  insurrexit,  iiit;iclum  re- 
luiquendum  iinbis  noii  est.  Jureenim  nos  provir.ciam 
hiijiismoJi  aggrc.ticiitcs  suggillaremur,  quasi  didicul- 
tilcm  maximam  dcclinantes,  si  baMesis  Feliciame 
virus  manifestum  noii  faceremus.  igitiii*  dogmata 
aniniorum  li;ercseon  in  mediiim  piolcrre  statuimus, 
ut  coguat;i  malitia  Fcliciaiue  h:eresis  diiucidius  a|)- 
paa^at,  et  cui  propior  sit,  legcnti  iiiuotcscat. 

U.  ?ie  proli.Ka  auteui  h;ercsum  recensioi.e ,  (pias 
iritcr  et  telicianain  bicresim  coguat  0  aliqua  inter- 
cesserit  seu  convenienlia ,  iectoris  faligctur  animus, 
eas  (|ua;  sibi  inviccm  dc\tcram  darc  magis  visx'  sunt, 
pei*currcmus.  Ipse  Paulinus  cas  subindic:it,dum  lib.  1, 
cap.  8,  contfii  Feiiccm  exprobrat  seulentiam  ipsius 
modo  iu  .Ariauam,  mo.io  iii  Ncsloriau.im  propeuden- 
tem.  Non  udicias  co  aHquan;!o  ci  ctiam  Macevionii 
deiiria  in  faciem  jactitsse ,  cum  in  Spiritum  saiictum 
bl.isphcmimi  oslendit  cap.  2i  iibri  cjiis  lcm  bis  ver- 
Lis :  i  Sancium  namque  spirit::m  Maccdonii  scctam 
sccutut  Dcum  abuuis  vcrum.  1  Eo  t:\me.i  cariUne  nen 


volvebatur  Felicis  iirrrcipmis  error.  Sed  cum  cx  eo 
quoil  Cbristus  advccatus  nostcr  dicatur,  ct  ex  aiio 
Paraclilo,  promisso  in  Evaugelio,  arguatur  ct  ipsc 
Jesus  Parachlus,  id  est  a  ;vocalus,  inicrat  Felix  non 
ut  Deum  habeu  :um,  qui  partes  advocati  susceperal, 
rccle  sub.nfcrt  Pauliiius  et  petit,  quid  senliat  de  di- 
vinilate  Spiritus,  qui  pariler  cst  advoca.us  :  num 
scilicct  cum  .Mac.^douio  divinitateiii  Spirilus  impugnet, 
quia  a.lvocalus  cst,  cum  Chrisli  diviuitatem  tollal , 
quia  el  ipse  est  advocatus?  Cicterum  vei  nibil ,  vel 
I^  minimuui  commune  babet  cum  Maci^doniana  Feiicis 
iKcrcsis,  quia  b;ec  in  Filiuui ,  illa  insurgebat  in  Spi- 
ritum  sauctuui.  Ad  Nestorii  igitur  vei  Arii  insana 
dogmata  Fclicis  acce  !ebat  sentenlia,  se  ad  utra  ma- 
gis  pi-opiuquaret,  vi  lcnvium. 

III.  Arius  dociibat  Filiiim  esse  creaturam,  nec  pa-^ 
rem  Palri  Deum.  Accedit  ArioFeiix  cumdicil  Cbri- 
slum  filiiim  Dei  adoptivum,  non  propriiim ,  et  Deum 
nuncupativum  non  verum.  Si  eiiim  ncc  Deus  verus , 
nec  Filiiis  proprius,  tpii.l  restat  ut  sil,  nisi  mera 
crcalura?  iNestorius,  qui  favit  Anastasio  picsliytera 
(locenti  Mariam  virgincm  lou  appellaudani  etoTo^ov, 
id  est  dciparam  ,  sive  Dei  geiiitricem,  e.vince  duaa 
persojias  statuebat  in  Christo,  non  secus  ac  duas  na- 
tunis,  altcram  peisoiiam  (piia  Deus,  alt(^ram  quia 
liomo  eral.  Quem  sequitur  Fdlx ,  cum  dicit  secnn- 
dr.m  buniauitatrm  i.ou  css<5  verum  Filium  Dei,  nisi 
adcptivum;  adeoque  ab  cjrs  bumaQitate  personain 
Filii  Dei  eiiminat,  el  (iUi  horoiws^  <\^  ^C^^\fc.v»x^ 
[K  rsonam  su$ivoavU  N.cc<i;lAV  ^^  ^>m^^\ssrt\\  «tT^- 


T)E  FELICIS  ET  IlLlPANDI  II.F.ftESI 

(1  dicftnlis  YcrlHiin  in  humanitalo  taiiniiam  in  toni-  A  '»»"<•  itvcnla  crcntr.s  ac  (undatm ,  fniutqvnm  gitjnere- 


f  habilass!^,  sulilato  sic  incarnaiionis  incflitbili  niy- 

:rio,  opmbusqnc  Chrisli  Iheanclricis.  Fclix  qitoi|ii4^ 

s<;reuilo  Chrisluni  secunduui  carnt^in  non  propriiuu 

£1  Filium,  adniiUerc  videtur  (liviiiilnhMn  Verbi  in 

irne,  non  cnni  canie  liyposlalic'  el  [iers()naiit<>r 

nilam,  aileoqnc  opt^M  tlieauiirica,  (piihus  iios  retlr- 

,iit,  qnia  vcrc  Filii  D.m  h(Mninis(ptc  uiia  siiuul  craiit, 

i  medio  tollil  atquc  eliuiiuat. 

IV.  Vernm  ut  propius  ad  (linicuUalein  proposi- 
tam  accelanins,  Arian;e  radicis  ^eruieii  liaud  p.ttpiie 
fuisse,  et  stricto  jure  lo'|!ieii  lo  Fcliciauaui  h.eicbiin 
satis  perspcuuiu  vi  !etur.  Naiu  Arius  in:iMpi;ilil:aein 
non  conslitiiebat  pr.ecise  iii  huinaiiilale  Christi ,  ue- 

?[ne  ex  assuinptioue  earnis  uiiiioreui  Patre  FiliKui 
acicbat,  seJ  et  ante  inearnaliouis  saerainMiluinhar.c 
ipsam  niimu-ilateui  a  Palre  slalMchal  in  Filio.  Ab 
ejus  onc  pelaliir  eo!ili*>sio.  SiMipsil  (Miiin  prolessi!)- 
iicm  fitlei  su:e  episl.  al  Al  •\an(truui  i^piseopuin , 
quam  recllat  saucius  Kpiphaiiius  ILer.  (>!),  nuiii.  7, 
in  qiia  h:ec  iiiler  eelera  a:I  nMii  uosirain  laeiiMilia  , 
infai^cit.  «  Creihinu^  iiuMin  D.  uiu,  soiuiu  in(((M)it!iin  , 
8o1unia:tenunu,  sitluiu  priiieipioeanMilem...  qiii  nni- 
genilnm  Filiuni  aiilesiMnpilerua  teinpora  genuil,  per 
quem  ets:eeula  et  reliipi:!  pro(  r(M\il(uunia.  GiMiuis^e 
porro  dicinius  re  ipsii ,  iiou  spceie  tiMiiis ,  ac  suhsi- 
slenlein  ilhini  siiaple  vohiulal"  coii  iilisse;  ejuMuodi 
iit  iicque  coiiverli,  luMpie  uiiKari  po^sit :  piMieclaui 
Dei  crcaltiraui ,  scd  iiou  taiKpiain  riMuni  en\ilaniin 
aliqnatn;  f<i'tuin  ilidein,  sed  uoii  lau(|uain  ununi  c 
CXteris.  Nec  queniaduio  uiin  Valentiuus,...  Sahhel- 
liu8...  Ilierarehas  ...  sed ,  ul  (!i\iinus,  Dei  vohinlate 
ante  tcmpora  el  sietMiIa  oniiiia  rre:ilinn ,  nt  vivi^ret 
at(|nc  esset,  a  Tatre  a« cepi^se  condteuuir  :  adeo  nt 
eaJem  illa  crealione  ^'lori:iiu  (m  P:iler  splendorcinque 
contuierit.  ...  (Juainobrcui  tivs  sunl  hyposlases,  Pa- 
ter,  Fihus,  Spiritus  saiieliis.  Et  quidein  Ucus  cuin 
rerum  oniniuin  causa  sit,  s(dus  e\  oinuihus  prineipii 


B 


tur,  nou  fni!.  Qire  uUiina  verba  iinmanem  couli^giint 
blaspliiMiiiaui :  208  arpiunt  cniin  aliqnando  Finum 
no:i  ^'eiiiiuui.  Q.iia  Ariiis  iioii  dicebat  qiii.!em  Filinm 
t(MUporaliter  geuituin,  s:Mlcuni  neque  ub  u*tcrno,  cl 
s(Mnp(;r  ^euiluni  liieeret,  e\eo<^itavit  niodiiini  terin> 
iiuin  die(Mido  antc  ommn  tcmporti  gcnitnm ,  non  tw 
men  rtUcrnnm,  aut  cmvtcrnnm^  ncc  cnm  Piitic  ingcni' 
tnmy  niiscenssicvera  falsis;  iiani  quo  i  ingenitns  cuni 
Palre  non  sil,  vcriini  e.-^t :  genilns  cst  cuitn  a  Patrc. 
Qiod  aiiteui  ikmi  sit:eleruus,  etcoarlernus  l'atri,  fal« 
siiin,  (pii  aba*teiuo  a  !\Ure  geiiitiis,  ro.eterniis  e^L 
ge:ieranli.  i.  F\  eo  (piia  a  Patre  aecipiat  cssc.  I.ifcrL 
Arius  pri{n'(Mn   l^itrein   Fdio  l;iu(|uaui   ipsiiis    Filii 
Deiiin  :  Etcniin,  iiiquit,  illo  prior^  ac  princcps  ntpoti^ 
Dcns  ipsin^,  qni  anie  ipKum  fucrit,  Kt  sic  statuil  nii^ 
noi'(MU  Filiuui  iV.lre. 

Cousiiljs  auliaiiialeui    non    intelP^ons,    coinposi— 
tioue:n   iicccssariam  in  Patre  pnedieat.  lino  corpuf^ 
ei  atlrihiien  luin  dieit  :  ohjieieus  ahsurdiini,   iie  ad — 
luiltat  veritatem,  (piam  ikhi  assc^ipiilur.  Il.ec  omnia^ 
nt  vides,  aM]ualil:ileui   Filii  eiiin  P.ilrc  absoliile ,  e 
noii  sceunilum  tiisp  Misatioiicm  hniuaiuccariiisassum 
ptr,  impetunt  el  eoaveilere  niluntur. 

Vi.  Se  I  e\  aliis  Arian:c  dociriu:e  c.npitibus  adhu 
apertius  inens  iKeresiareha!  delej^alur,  ot  vi  loatii 
luiin  vere  in  Filii  diviiiilMt-Mn  iiisurgal,  vel  poiiiis  t 
humanitatc  assumpla  Filiuni  coiuprohcl  niiiioivn 
Ariiis  blasphiMiiavit  ciim  di\it  (h)cnil(pic  corpiis  Chr 
sli  iuaninie  fuisse.  Audi  sanctuin  Kp'phaniuin  li.tre 
ii\)y  II.  lU,  (ie  Arianis  hMpienteni :  «  Nogant  insnp 
hiimana  aniina  pr.editmn  fiiisse.  Quo  1 4  crto  cousiL 
ita  piTsrlruunl,  ut  verain  c\  Maria  vii^gine  cariiCM 
ndiquaipie  qua>  suiit  homiiiis  propria,  illuni  accopi 
iatcantur,  si  niiam  auimain  c\e''pias.  »  In  colh^clai 
iiieerti  auelorisa  Canisio  loin.  V  Auli<|.  Leet.  CtiiLi,  q 
iiune  est  iii  hihlioihccaina\.PP.  loiu.  \lll,inlerpr 
Francisco  Turriano,   dnoriiin   Arianornni  nurd 


estex|iers ;  Filius  \ero  siiie  tenqH>re  geiiitus  a  Patre,  q  forinuhe  iidei  proferuntiir,  in  (piihus  aiiimani  a  C! 
et  anle  seeula  erealus  ae  fiiu  lalus,  prius;piaui  gi-      sto  iion  fuisse  assumplam  prolitenlur.  Kudoxins  c 


gneretur,  no.i  fuil.  Si^lsiue  tempore  et  anle  oui:iia 
gcnitus  sidiis  a  solo  Paire  proJuctus  cst.  No!i  euiin 
ailcrnns,  aut  cocloruus  csi,  iKc  ciiin  P;itre  iniiiMii- 
tiis.  Neipie  euiii  I'.;li-c  c\srii:i,  utiioiuiuHi  de  liisqu:e 
aii  aHu.l  referuulur,  a(ii:-ur:ul,qui  iiureuila  duo  prin- 
cipia  c(nistituuul.  VtMiim  sic  t:i.i<piaiii  uuilasct  prin- 
cipiuin  omuiiiiu  aiih^  ouniia  Dciis  c^t.  (Viare  eli:im 
ipso  Chrislo  prior  esl,  iil  a  te  di  iicimus,  cuin  id  uk^ 
aia  in  Kcel'si:i  pr.eliearcs.  l.zit-ir  ipnileuus  a  D/o  ul 
esset  4*ousecutus  est  :  n(M*  no.i  et  vilaiu,  spl(Mi(l(Mein, 
cu*tera(pi.' ,  (piie  iii  ipsuiii  coliata  saut,  h:ie  ralioiie 
principium  iliiusDeiisesl.  Kst  eiiini  illo  prior  ac  priii- 
ceps,  ut  pole  Deus  ipsius,  (pii  ante  ipsMiii  fiierit,  a 
quo  etiani  ille  pro.lierit.  Qio  I  si  isliusmodi  loqiUMuli 
ratioucs  :  ex  ntero,  et  a  Patre  exivi  et  vcn.o^  quasi  co  i- 
substantialis  parlvMu,  :uit  emissioiKMn  euin  nonnulUs 
aicipianius,  eouipositus  erit  ac  (tivisihilis  P:iter  et 
mutabilis;  imo  iLoiuin  (>piuioue  eorpus,  et  quod  in 
ipsis  csl,  qu;e  corpori  eousentaiiea  sunt  patietur 
cxpers  corporis  Deus.  Dimic  valere  te  ophiiniis, 
etc.  I  Sic  Arius  epistoia  cilata  cx  versione  Dionysii 
Petavii. 

V.  In  qiia  epistola  li(.'eat'qnnndani  adnotare,  quihns 
proJitur  Ariana  pe.^tis.  1.  Dicit  Arins  Deiim  soluni 
ingenitiini,  solim  a>ternuin ,  ut  c\cludat  co.etcrnila- 
tein  Fil;i.  i.  Dicit  Fi  inm  unte  scmpitcrna  tcmpora 
nenitums  et  nmi  ah  :e!crno;  (picin  paulo  jiosl  iion 
gepitum,  Siil  yerfcctam  Dci  (Ireuiunnn  ^  ct  anie  tcin' 
pora^  ct  savnu  crcutuin  appeiiat.  Ft  in  iila  creatio.ic 
acc  .pissft  a  Pali-e  CnS  s  ut  viviTet ,  et  gloriain  siinnl 
et  s|d(Mi(h)rein.  Qiia;  ouinia  inferioiem  inanifcstepro- 
ferunt  FiUuin,  ct  luinoreni  Patreconstituiint.  5.  Tros 
liypostases  admiltit,  Patrein,  Filiiim,  Sp.rituni  san- 
cimn.  Veriim  quantoelus  D.Mtatem  iii  solo  Palre 
roatraliere  vidctur,  duin  SMiidil.  Et  qnidcm  Deus  cum 
rertim  ommum  cnnsA  sit,  solus  ex  omnitfus  principii  est 
tj-prrs,  Filiui  trio  sine  lempore  genVm  a  Pdtrf ,  ct 


Ilb.  De  Inearnaiioue  sic  ait :  «  Crcdiinns   in  ui 
soluin  veruiu   DiMim  et  Palreui...  et  in  iiiiuin  D( 
nuin  Jisum  Chrisluui  ...  iucariiatnni,  non  huiiu 
tuin,  nou  e:iim  auimaui    huuianani  ass:inipsil, 
lactus  cst  caro.  ^  Kl  I.ucius  Ale\andrinus  orat_ 
Pasclia  :  «  Q.iomo.lo,  i:iijuil,  op  is  in.t  auiina,  nt 
feclus  hoiiio  siuiul  cuin  Deo  a.lorarelur?  Iikirco 
mat  Joauucs,  Vcrbnm  ciiro  fidnm  vst ,  pio  eo  c." 
ost  coiupobituni  cum  carne,  noii  euni  auiina.  > 
crrori  (N^eurrit  Kccle<;ia  iu  synil)(do  d;cc::s  iie  hi: 
incarnutiis  cs/  dj  S  irtln  snncto  ex  Maria  nrgine    - 
et  aJd(;:ido  :  ct  Iwmo  fnclns  cs  .  Quarc  antem 
main  a  Christo  la.itopere  Ariani  c(mal>anliir  c^ 
ilere?  Nimiruin  ut  eu:u  a  VcM*ho,  \ices  anini.o,  u 
diiMduul,  suppleule,  earo  illa  vivi!lcarelur,  in  e 
aiij(M*t'Ssiina  ipuefpie  el  (lirissinia  Christtis  pa 
tnr,  refuii  erc  h:is  iuiinuilales  iii  Verbnm  ^ivif 
carn(.^ui  pos.-ionl,  et  sic  eviiic-.Me  ipsnni  V.Tbum        Me- 
'^  rius,  Filiuinque  Patre  iniuore:n.  Seijuitur  sav  'Ctui 
Kpiphauius,  1.  c.  c  Nimiruni,  nt  cnin  raiiiem,  av.il sj- 
tiin,  aut  lal)Oies,  itiiiera,  s'.i(h)rem,  soinnuni,  iiid   9giuh 
ti(UKMn  au-.lieris,  ae  di\cris  propler  hnmanam  ^^ua 
assnmpscrat  naturani,  opus  ilhs  lialmissc,  statir  sio^ 
jicere  possint  \Htr  s(*so  iia.'C  pra'stare  cariiem   »  Msi 
anima  pr.i^  :ila  sit,  non  posso.  El  quidem  vcr^  Aoe 
illis  ilicitnr.  Qiiid  est  igitur,  iiiquinnl,  quam  qui>-//vi 
oinuihiis  illius  divinitiis  iniigebat?  l<t  cnm  mdlgcre 
divintah^ni  ipsius  dixrriut,  velut  poregrinum  efor- 
dcin  prouiintient,  ot  a  Patris  essentia  ac  iialura  afi^ 
niim.  I  Clarins,  eisi  brexins  Leontitis  Uyz:nil/.';ci 
moaaclins  lib.  de  Seclis,  sive  sehoia,  aciio.  5,  pmpe 
jineni.  c  Arianuni  dogina  Christi  corpus  hianiinecsse 
tra  lebat ,  ut  hiiiniles  cjiisino.li  voces,  (puta  doloris, 
innruiitatis,  faligationis,  olc.)  Nou  iit  liomini  auri* 
liuertMUMs,  SimI  iit  Dci  Fiho;  (J>Mpie  ipsius  scnleiitui 
Fihus  Patrc  ininor  dcprehenderetur.  i  En  qiin  ic> 
clehniit  Ari:inoruni  lingir.c  dolos.-o.   Blasphemiis  aj 


549 


DISSERTAnO  bOGMATlCA. 


550 


majorpm  liliisphcmiam  sterneLant  viam.  Negabant  A  latem  Filiiim  Dei  veriim  :  sccundiim  vero  humanita- 


animam  Ciirisio  Filio  Dei,  ut  possenl  ctiam  nogare 
divinilalcm  Patri  a^qualem ,  et  ut  optimc  aicbat  san- 
ctus  Hilanus  lib.  xi  de  Trinit.,  n.  G  :  <  Dis|)eiisa- 
tionem  assunipli  corporis  rapiunl  ad  conlumpliam 
divinitatis  :  cl  iuipiclaiis  causas  arripiunl  dc  salulis 
DOstPiV  sacrainento.  > 

Vll.  ILec  omnia,  utvi.Ies,  eo  tcndunt  ut  Filium 
Oei  vel  ante  incariiaiionis  niysteriuin  Patre  niinorem 
romprobcnt.  Nostcr  \ero  Uigcliianus  Fclix  noii  i.c- 
gabat  di\inilalcm  Filii  Dei,  nec  iiKcquaiilalcni  iiitctr 
poisonas  divinas  statuebat;  sc.l  laiiliMiiinodo  ado- 
piionein  ponebat  in  hunianitate  Cbrisli,  cnnHiue, 
quatenus  homo  erat,  lilium  Dei  adoptivum,  deunique 
ouiicupatixum  pr;edicabat.  Au<>iendus  ipse  Fcli\  cr- 
rores  prisiinos  condeiiinaus  (veic  ne,  an  siinuiatc 
palebit  in  dissert.  sequeiiti  n.  74)  in  confessioiie  lidei 
su;c  presbyicris  et  clericis  Lrg»  liiana*  ecclesia;  dirc- 
cta  :  <  Prolilenlcs  nos  deinci'ps  adoplioneiii   carnis 


lem  adoplivum  dunlaxat  filiuin;  Ariusautem  dicekU 
Filium  Deum  pnescindciitlo  ad  incarnalione  (  ut 
schohe  loqunntur)  el  ahsolulc  loquendo  adoptiviini. 
Non  nie  latet  Ale.iinuni  lih.  ii  conlra  El  pan.him  ci 
in  faciein  jaelasse  Arianas  blaspheinias  S!'(Miiuni, 
quia  Filiiim  Dei  in  liomine  adoplivuni  appelhneril. 
<  Alqiie  ila,  inquis,(sunl  veiba  Alcuini  I.  c.)  ei  Filius 
Dei  siniul  ciim  hoininc  a.loptiviis  diciliir;  et  (ilius 
hominis  adoptivus  siinul  cum  Yerbo  (liciiur.  In  c:e- 
tcris  increduia  niens  tiin,  ei  impia  ajsliniatio  dc  hu- 
manitate  tantiimuioio  erravit  Chrisli  :  niiiic  vcro  dc 
inipietate  ad  inipieialcin  pcrvenisli  alrocissimam , 
rihuin  Dci  ciim  hoiiiine  (^sse  alopli\un,  slatin.()ue 
perversa  vici^situiline  eumdem  repl.cans  s  nsnm, 
di\isli  .  Et  (ilius  hoininis  siinul  cuiii  VtrboadcpiiMis 
(iicilur.  Quid  lUMiuius,  (|uid  inipius  «iii  i,  wl  rxioiii- 
tari  potcsi,  quani  ui  Fil. us  D(:i,  ii  csl  Verbuin  C  i 
cum  homiiie  acceplodicatur  ailopiivus?  siMisL^li  for- 


in  Filio  Dei,  si\e  nuncup:)iio.iein  in  huinanilalc  nullo  ^  sitan  le  dividere  Christiim  ciiin  Neslorio  in  diinsper- 
.  .         .  *     .  .    .  ..  so:jas,  unam  pioprii  Filii,  alterain  ac.opiivi?  iliinc 

volciiS  vitare  la<ii!Ciim  incidisliinerg;isluliiin  AriaiuB 
perv.'rsilalis.  »  Setl  ai.huc  ex  his  Friit  is  et  Klipandi 
haresiiu  Arian;c propriam  soliolein  non  ag  .Obco  (|uia 
Ariiis  ado|»tiviini  hliiiin  dlce:  at,  nulla  rehuicme  hahi- 
t:i  aJ  inearnalionis  niyserium,  ct  ad  hnmanilateni 
assuniptam,  (juod  quidem  Feiix  et  Fl.pandiis  iiun- 
qrani  liociierunl.  Elipandiis  tantuininOiio  Filium  Dei 
adop  iMiin  (lixil  (iiiia  hoinineni  assunipseral. 

209  *^-  \}^^iy^  si  aliquaiido  Ariiis  Evafigelil  vci 
alierius  Siriplurie  h;ca  (pi:e  dc  Christo  hxiuujitur, 
us'irpat,  ut  i.hid,  PuUr  major  me  ent,  cl  alia  ln  jiis- 
modi,  hoc  ad  innue.idnm  Chrislum  Pattc  cssc  infcrio- 
rem  ii(»n  qiiii!cm  (pioad  huniaiiitatem,  ut  texlus  lo- 
quuntur  ct  intehigi  debent,  sed  qiiOid  (livinitateni 
fecissc  manifcsliim  cst.  Optinie  Hilarius  Ii:i.  \\  C.e 
Triiiil.  n.  5  :  i  lliiie  ila<iue  .'allendi  sinipiices  atque 
ignorantcs  hnctieis  orc;»sio  est,  ut  qii:c  ah  co  sc- 
ciindum  hoininem  liicta  s:inl ,  dicta  csse  sociindum 
nalur;c  (ii\ii:;e  in(irniilatem  inciliaiiliir.  i  Elipaiuhis 
auieni  el  Fehx  nou  abiile!  aiiliir  ut  Arliis  Scripturis 
ad  innuentiuni  iii  divinis  pcrsoi.iscxceIlenti:cdigiiita- 
lisqiicdis(n'panli;iin,  sed  tai:tiiiniiio.:oex  hiiina..ilalc 
a  Verl)0  iiuiucta  a.!(q)lioiiis  <!ogina  sonniiarunt 

X.  Igitiir  (iini  Fel.ciaiia  iLViesis  ci;m  Ariana  fermc 
in  niflh)  c«Miveniat,  vi.leanius  niini  ail  Neslo.ii  (oclri- 
nam  niagis  accc.lal.  VA  accessii^se  (pii  ein  iinl  ui:im- 
que  NesKwianismo  fuissc  vismn  est  qiiiini  plurii  uscl 
maximi  siihsellii  vir.s  cuni  inler  vel  res  liiin  iulcr 
rcce  .liorcs.  liiter  velercs  sil  primiis  Paiiiinus  ipsc, 
qui  lil).  i  (!ontr:i  Fcliccm  de  ipso  ait .  i  Mo  o  Arium 
Oivinm  anipltcliiiir.modo  praviiiin  Neslorinm  grcssu 
sequilur  crral  un(!o.  •  Ilis  verhis  iniiiicre  vii.«iur 
Paulinus  se  crc.lcrc  Felicem  (iiscipuhim  Neslorii, 
quem  privvlum  srqullur^  iioh  Arii  qiiem  tantum  ali- 


mo  lo  crcdere  \el  pricdicarc.  »  Aulicniiuscl  hlipan- 
dus  consors  cjus  e  ii  perli  ii;e  in  epist.    (iinim  lelici 

irans!iiiseiat,  de  qua  in  disscri.  scq.  n.  oii  de  All;ino 
loqiens  :  <  {in\,  ait,  non  cre  !it  c.rnis  aioptioiicm 
in  FilioDei,  quam  saiicti  P.itrcs  et  i.os  ipsi  (-rciiinus 
in  sola  forma  scr\ilutis  huiiiai:;c,  non  in  gloria,  vcl 
substantia  divina.'  naturcC.  •  Idcin  prolil»lur  in  con- 
fcssiOiiC  fi  ci  siue,  qiiain  rei  iUinl  Elcrius  cl  Dealus 

ejus  impugnatores  doctriiuc,  qu:im({uc  proieiimus 

eaindeui  disserl.  n.  li  :  t  Qiii   iio:i  liieril  coidessus 

Jcsuin  Christiim  adoptivum  humanil;.te,  ct  ncqiia- 

qiiam  a(ioplivum  divinilaie,  el  iKcrctiius  cst,  ct  c\- 

terminetiir.  »  Qai  adeo  uissitum  ab  Arii  (ioelrina  se 

pulabat,  ut  non  una  cpistola  Alciiino  direcla  haud 

verilns  sit  ipsum  novum  Arium  proclanuirc.  Qiia  au- 

te;n  ratione,  vel  fiiroie  coinniotus  hoc  fvCcrit,non 

ausim  induhitantcr  asseicie.  Vi.icliir  colligi  iki^sc  c\ 

ejus  vcrhis,  (piod  sc.licel  cretiiderit  Alcuinum  c\  co 

qnia  aioptioncm  non  admitlehal  in  carne  scu  hiinta- 

nitate  Cbristi,  ipsam  in  divinilate  admiltere.  Ohjicit 

eniin  illi,  quo  1  ipsc,  ct  sancli  Patres,  ut  somnia.  at, 

adopti(mcin  pont^hant  <  in  sola  loriiia  scrvilutis  hu- 

HfuiKC,  non  in  gloria  vcl  STihstantia  diviiue  itatura> :  > 

quasi  adoptio  nccessario  inChrislo  statiienda  fuisset, 

el  h«>c  fliscrimen  inler  se   e;  Alciiinum  inl(jrcc.!eret, 

qiiod  ipse  in  carne,  xVlciiinus  auiem  in  subslanlia  di- 

vinitatis  adoptionem  agno^ccret.  Veruin  cnini  vcro 

probabiJius  videtiir  hoc  conviciandi  prurilii ,  (luam 

vcrosiniili  cl  apparenli  arguinenio  protulisse.  Senex 

enini  vere  dehrus  (quippe  octuagesimiim  hccuinJiim 

an:.um   ingressus  erat  a.'tatis,  cuin  h:i-c  scriherel) 

Bou  qtii  1  opponcrct  cuin   al  (pia   ralioiiis  simililu- 

dine  Alcuino  praHendirbat,  sed  h(C  dicebat,  iit  virus 

evoiiifret,  quo  malc  saiia  pnccordia  tiimcs<:ehaiit. 
VIU.  Non  negarim  tamen  alKinam  convenientiam 

jnlcr  utrius^iue  doclrinam,  Arii  seilicc',et  Fclicis  seu 

Elipandi  inteicessisse,  qiiia  el  ipsc  Ariiis  quandoiiue 

adoptionis  nomine   abutitur  loiiuens  dc  Filio  Dei. 

Patetei  Epiphanio  hicresi  G9,  n.  18,  ubi  Ariiim  no-  D  propler  duas  naturas...  ila  ct  vestra  imlocla  lcmeii- 

tas  in  (iuos  eum  divi;jil  lilios,  unum  proprium  al- 
leriim  a;!oplivum...  >ulla.eiius  sie  sciitientc.^  polcstis 
vo!'is  evitare  impietaicm  Ncsloriana;  doctriiuc.  »  El 
lih.  1  contra  Elijiandum  :  f  Quem  ((Uiristiim)  vos  sine 
dul)io  ciim  Neslono  in  duos  divi.!itis  lilios  ct  in  duas 
pcrsonas  per  proprietatem  et  a  .oplionem.  >  Mein 
ibidem  :  c  Si  haiic  blasphemiani  (Arii)  (Scchnare  ni- 
tcris,  inox  incilis  in  laqucum  Neslorii  in  :uas  (ihri- 
slum  diviiicns  pi^rsoiias,  unam  propriain  ,  el  altiMain 
adoptivam.  »  Et  lib.  iv  coutia  ei:m  em  :  «  Vos  Nosto- 
rio  irrclilos  cssc  iiiilla  cst  dui  itatio...  Hoc  vo  i»  so- 
him  rcslat  remelii,  ut...  rehnquatis  inli.ichUitem  il- 
lius  Ncstorii,  atque  vcslram,  quic  prociil  dui.io  ex 
unius  radicis  impietatcproccssit...  Sed  ut  scialis  nos 
neqiic  ciim  Ncstorio,  neciue  ciim  vestra  ii.li  elitaie 
Chrisium  in  duas  dividere  perso.ias,  etc.  »  3.  Potrcs 
concilii  Francoforc;iensis  i;i  cpiit.  ad  eyisco^o^  Uv^j^^- 
nire  n.  ii  sic  exyTiibWLii\.¥e.Vkc\  ^V^\y^\i^q  \  \^wivsft 


qiiaiKio  obviiim  fnclum  occasionc  eiiala  amplectitur. 
2.  Ah*uiniis  Ii!>.  i  coiitra  Fcliccm  sic  iiiquieiis  :  t  Sicul 
Ncsloriana  impielas  in  duasChristum  (iiviiiilpcrsoiuiS 


iiare  Filium  Dei  Verbuin,  sicul  c;eltrros  doict.  Sic 
ait :  «  t^uod  si  Filius  ea  rationc  duiiUixiit  noniiaatnr 
"Verbnni,  qua  c;rteri  omnes  lilii  Dei  voeati  sunl,  nihii 
ab  aliis  discrepabit.  Quare  ciir  Uimiuani  Deus  adora- 
Siir?  Nara  et  ilh  quoqiieomncs,  a.i  qiios  iioukmi  illud 
^doplionis  convenit,  adorantii  illius  o;dn:onc  fierant, 
^min  Dei  filii  nunciipenlur.  >  Ilaiic  qnalemcuniiMe  do- 

fmaiis  conveniciiliani  adnotarunt,  ct   Paulinus  in 
'clicem,  et  Alcuinus  in  Eliptndum  scrilKmt.'S  :  IIlc 
Ijb.  I,  cap.  i*i  :  «  Arius,  inqiil,  de  ciijjs  i:.le  d(;scen- 
^isse  rainnifcra  (supt.  ra(Jice)  paicnter  videtiir,  cum 
Doi  filiiim  aJoptivum,  et  creaturam  essc  firmarct, 
^le.  » Iste  lib.  i  contra  EhpanJ.  :  c  Numiuid  non  ta 
In  eadem  pt^rsona  atoptioiiem  esse  anirmas,  quam 
Arinsolim  detestabili  impielate  a.loptivum  esse  as- 
^niit?  »  Venim  convenientia  ista  nomine  teniis,  non 
re  vera  intercedebat.  Nam  Fehx  dicebat  Christum , 
id  esi  FiliQm  Dei  jara  incarcatmn,  secnndQm  divmi- 


5:n 


DE  FELICIS  ET  EUPANDI  H.€RESI 


85t 


olim  c.\  lem  h.crcsis  vcGtra  in  Ncslorio  ab  univcrsali  A  ul  siciit  illi  erran:!o  rcsiimanl,  a;!oplivus  sil  hominis 


s.i!ioi:^  Etcl»?si;i  rerutala  esl  etiain  el  dainiiat:\?  > 
i.  i.y.iMi  Aureliaiieisis  sub  principio  lib.  i  ])'?  Ciiltn 
I.ni;^in:im  c;).itia  Clau  iiinn  Ta^iriu-^Jisem  cpisropum 
lo.j'io:is  ie  syiu)  !o  Kraiicf)for.!i(Misi  (.'t  de  Felicis  lie- 
ri/ii  in  ei  dain  laln  sic  ait :  «  Ej  islem  nanKiuc  prin- 
cipis  (Caroli  Migii)  juss-i  in  unum  coicli,  aJbi.nila 
elnm  suicle  KoiiKUhc  Ecclosi.e  aacl:)rilale,cum  cm 
Felicin  tiam.iaveni:.!,  iim)  r:im  a::cti)rc  sui  errons 
Nesl-.)rio.  queiu  imilaf.is  eu,  pe:|)et:io  aialbemali 
inaricipaveranl.  i  5.  Agj  jar.ius  ep:scopus  LugJunen- 
gis  bi».  a  Ivers  is  Fclico n  n'):i  u  :u  loco,  pr.ecipue  ta- 
mcn  n.7»N  »slt)na.iu;n  asseiil  FeliiC.u.  Sic  euhii  ail : 
f  rimeus  piM»ni\lio.iem  K.i!ycl)ct;s,  corruil  iii  divi- 
sionem  NeUo:\i.  Se  I  «|:ia  ei:u,  tle  q'io  s'Mino  est, 
forrtiisse  jlixim  is  i;»  Neil)rii  pi.v-.simtm  liivisiouem, 
opp:)rt'j;i-im  pul:)  euse  iu  Idc  l  >co  ponere  senlcniias 
NjsUrii,  anlc;!  i.nii  a  I  buj  i:i  (!i«la  .lisculien  ia  veuia- 
m.is,  ul  prii  ie.is  lector  co '.loscere  valcat,  (jnam  co:i- 


filius,  et  sine  adoptione  Dei  Filius.  »  Et  tib.  i  contra 
Felicem  c  ^p.  II  :  «  In  duobus  vocahulis  proprii  sci- 
licet  et  adoplivi,  veriquc  el  nuncupativi  Dei,  unicura 
eum  lemipie  DiM  Filium  dividerc  non  formiJat.  >  Si 
aulem  du:>s  (ilios  a  imitleliarit,  duas  quoque  personas 
a  Im.ll.Tc  nccessum  eral.  Docel  e.iim  sanclus  Tiio- 
ma>  III  p.,  q.  i'>,  a.  4,  c  ,  quod  «.lilialio  propric  con- 
venil  byposl:isi  vel  pcrsoiia;,  iio:i  aulem  iiatur;c,  quia 
(iiiatio  esl  proprifliis  pers()..aiis.  »  Q.io.l  el  a:lverlit 
IMuliuMS  ipse,  cum  lil).  i,  cap.  37  c\pro:;rat  FeLci 
c\  «livibione  in  liiium  cl  iilium,  duplicatio.ifin  qtio- 
q:ic  pers.)  larum  :  i  Divi  lerc,  inqait,  ununi  Cbristum 
co  laris.  N  im  dum  mo  !o  verum  Deuiii,  veriiinque 
Dv'i  Filium  [iinpple  ex  scquen  ibns,  mo.lo  ntincupati- 
vum  l)e:im,  el  a  loptivum  (iliuni)  eliiigias  (pro  as- 
serjs,  r/i/j  not.ta)  quiJ  aliud  (|uam  introJuccie  qua- 
iMor  pcr.s'):i;is  Ceslmas?  »  scilKel  in  niyster  o  Triij- 
lalis,  quia  diios  iilios,  el  per  conse(|ue.:s  duas  por- 


<  Q.ii  lam  cpiscop;is  0.i;,vlle...  iNeslori:e  secl.e  jani 
diu  fulgore  Eva;igeiii  cvsliiicLe  semina  ab  i;ife.is 
cxciunit.  »  "1.  Joaanes  .M.iriaua  Soc.  Jesu  lib  vii, 
cap.  8  Aunid.  Ili.^^pa.i.  de  Felice  cl  Elipui;!o  disse- 
reus  :  <  Nestorii  placita  conciiii  prileiii  Epliesini 
dilig-.Milia  sopita,  q;iasi  veteris  incendii  sciutiil  e,  iis 
aucloribus  s.iscitata  suiit,  Chrislu.n  uf.irm.inli))us, 
quaparte  certe  Idui)  esl,  Dei  lili-.im  aJoplione  co:i- 
tra  f^as,  co.itra  auspicia,  conlra  0!u..es  divi.ias,  et 
hiima.ias  lillcras,  ei  religiojies.  »  5.  Baronius  nosler 
ad  ai.  7ui,  n.  I,  de  aiopiiOne  b;ij  ismo  (i  sic  iii- 
q:iicns  :  c  Licet  Ciiim  smcta  DSi  e.ci  sia  citbolica 
iiibd  (juo.l  vle  his  vei  leviter  ilu.iitarel  h  hei^el  :  ut- 

EoLe  qiod  in  concilio  oecum'^:iico  EpUesiiio  quid  de 
is  se;itlen  luin  essel   fuis.-et   ple.ussime  deiiniluni 
cum  Neslorium  co  itleiu  lassel ,  etc.  »  4.  Severi;ius  ^  ,       , 

Diiiius  in  iiol.  ad  Co:icil.  Fiaucofoi.i.  lil.  c.  de  Eli- G  tolo  oimc  terra;*u:n,  l.eaiani  virgiueni  Marium  dulce 


venlati  uosiri  oralio  ii  de  s(*c:inda  FibiDe.  nalivit^UCv 
c.  1(>,  §  109,  utar,  •  Neslorii  exlreinus  partus  l'i:ere 
Felix  el  Elipaiidus.  »  Cuj  is  r.itio  c\  eo  lem  bvcc  esl, 
i  ([uii  in  (iiios  lilios  secahatur,  dua.s(iue  personas 
Cbristus;  cuin  (ilais  personam  so.iel  :  liCc  unus, 
ide:iique  Fdius  Dei  esic  possit  et  natuialis,  it  ;ido- 
ptivus.  » 

XIII.  llinc  optime  infercbat  Paulinus  si  sccundnni 
huiHanit.ilLMU  iiuncupativus  Deus  et  liruis  a;;optivus 
estChnstus,  .Mariaiu  virgi:iem  inatrem  cj  is  Sforojioir, 
el  DeiCe:iitrice:n  no:)  cssti  appi'll.iii.!a:n,  quippc  «|uai 
De;im  110:1  geuuit,  se.l  bominem  tantuiii  :  ei  ila  ia 
nolisMiu.im  Nestorii  errorcm  impi.  gi.  c  Si  ips;i  vei.e- 
ra  dis  viigo,  ait  ii!).  1  co  .tra  Felicem  c.  !.'>,  non  ge- 
iiuil  veruiu  Deum  verumiue  bouii.:em  in  siugalari* 
t  ile  i)erson:i^..  quo  p.iclo  catbolica  F^cclesia  Uiia  in 


pan  lo  sic  b)-.|ue;is  :  <  Neslo*.  iaiiis.uiim  jam  a 
Ditum  resMscitiiiat.  »  5.  DiOnvsius  Peitvius 


ante  so- 
pitum  resMscitiliat.  »  o.  l):Oitysius  i'eitvius  de  In- 
carnal.  lil).  1,  cap.  "12  ciiJMs  litiihis  :  c  Dc  lueresi 
Feliciaaa  qu.e  Nesloriarue  proj);igo  fuil.  »  G.  Nal;d;s 
Aiexan  ler,  (pii  s.eculo  viii,  (.is:>ert.  5,  banc  sialuit 
proposilionem  :  c  Fe!i\  ct  Elipaudus  Neslorii4ia;re- 
sim  de  duaiius  in  Cbristo  p  Tsonis  consequciiter  pro- 
pugnavcre.  »  7.  Pbilippus  Dricbus  ad  un.  79  i,  de 
coi.cilio  FrancoforJiensi  lo.|ue!is  ceiebralo  in  causa 
Felicis  Crgelitiini  etEiipandi  Tolel;iiii,  c  quorum  ille, 
ait,  Nestorii  sectain  ej;iratam  resumpseral.  »  8.  Ger- 
monius  in  appendice  disceptationis  i  de  arte  secer- 
nendi  diplomata,  cap.  2  :  c  Kenovabat  ille  ( Felix ) 
Nestoria:iam  bairesim.  >  9.  Christiaiius  Lupus  dis- 
sert.  de  vii  synolo  cap.  1G  :  c  Puruni  putuin  Neslo- 
rianismum  per  Fclicem  el  EIipa:iduin  suscitatum  vo- 
cat.  »  SeJ  aliis  omissis,  uno  verbo  est  b;ec  receutio- 
rum  et  velerum  sententia  commiinis. 


mibi  ac  venera')i!e  nomea  Theotoco.i ,  hoc  est  Dei 
geaitriccni,  liliera  puiJicaque  vocc  coniitcri  no:i  ccs* 
sal?  Si  igilur  nuucupativum  et  non  verum  Detimv  et 
insani  capitis  vir  iste  fauce  dispiimat  falsissiiiia,  ei 
ulcio  vera  matergenuit...  qiionio Jo  vera  Dei  geuitrix 
Leuta  virgo  oiiinium  catbolicorum  verissiino  cusilile- 
Litur  ore?  Fati^antur  uecesse  est  h:eretici  eam  nun- 
cupativam  genitriccm,  si  uuncupativa!  ab  eis  putabi- 
tur  geniirix  prolis.  » 

XIV.  Qiiamvis  autem  auctoriuitd  et  ratiofie  baee 
sententia  muniatur,  Gabriel  Yasqiiez  in  iii  part 
S.  Tbomx  tomo  I,  q.  25,disput.  89,t-ap.  8,  eam  noB 
uno  argunienlo  convellere  nititur,  et  o^tendere  Fdi- 
ccin  et  Eiipandum  Nestorianos  non  esse  dicencoi. 
1»  Quia  Elipandus  pe.it  a  Carolo  Magno  judiciuM 
coucilii  appro!)antis  senteutiam  suam  de  adoptiooe 
Christi.  Fatuus  oniiiiiio  et  mente  captus  fuisset,  si  a 
rcge  calholico  per  210  concilium  ortbo.loxum  Ne- 


XII.  Auct')rit:it;!)us  autcm  raliones  addcndx  siint.  n  slorianum  dogma  peieret  conllrmandum.  2*  Nora 


Quarum  polissiina,  et  !erme  dicam  unica  ea  est,  quod 
scilicet  Felix  et  Elipandus  sua  a  ioptione  sicuti  diios 
lilios,  ita  duas  personas  in  Cbrislo  slatuere  ha;;ueriut 
occessariuin.  IIoc  aulem  ba:i*esim  Neslorianam  sa- 
pcre  manifestum  est.  Duos  iiiios  vero  ponere,  vel 
unum  dividere  in  adoptantem  et  in  adoptatum,  clare 
eyincit  ipse  Paulinus  iu  Sacrosyilabo  u.  4  et  5  cum 
ait :  <  Dicant  li;Bretici  quis  de  tribus  personis  eum 
(Christum)  adoptaverit,  cum  tota  eum  Trinitas  iu 
utero  immaculat:c  operata  sit  virginis.  Porro  adopti- 
vus  dici  non  potesl,  iiisi  is  qui  alieuus  est  ab  eo,  a 
niio  dicitur  adoptatus.  >  E.\  quibus  iuferrc  volebat 
Fanlinus,  miod  cuin  Trinitas  a  loptaverit,  et  in  Tri- 
nitate  sit  Filius  Dei,  adoptans  el  ipse  fucrit.  Cum 
vero  iion  sint  unum  adoptaus  et  adoptatus,  duos 
filios  in  Gbristo  unum  adoptantem ,  adoplatum  alte- 
rom  coostitucbant.  Quo  1  clarius  cis  objicit  ipse  Pau- 
Mus n.8:9  Naa  duo  Alii,  alius  Dei  ei aUus bominis. 


vocatur  a  Palribus  Francofordiensiiius  sententia  £li- 
pandi ,  qu;e  non  sic  vocaretur,  si  N.*8loriana  fBisaet. 
o<>  Si  (juid  cum  Nestorio  Felix  et  Elipandus  commuoe 
babuissent,  convincendi  fuerant  Scripturis  probauli- 
bus  uniiatein  pcrsonx  in  Cbristo,  ut  cuni  Neslorie 
actuin  cst.  Quoi  enim  in  eos  proferuntor,  eo  taoUUB 
tendunt,  ut  cvincant  ipsos  necesse  babaisse  dtts 
personas  statuere ,  non  quod  revera  siatutsseBl. 
4»  Guin  Elipandus  asserat  servltniem  ia  Cbrislo  sae- 
ut  adoptionem ;  si  servitutein  intelligerei  in  pereoM 
Adriaiius  papa,  qui  in  eumscripsit»  respondi^t  sieiM 
respondebatur  Nestorio,  noii  secuiuuim  penontai 
sca  secundum  naturam  bumanam  servum  (Uci  WMie» 
quia  naturam  servilis  condilionis  assuinput.  Iloii  iii 
tamen  re^udet,  scd  allcfforice  rem  prosemiitar  ei- 
plicando.  Quarc?  Quia  vidcbat  Cbpanduai  ilUlnnui 
tuuc  fuisse  el  kx  natura  bumana  adoptionem  sieaU 
•ervilutem  admittendam.  Si  aoiom  siouU  •orviliiiaHi 


I^S3 


DISSERTATIO  DCG^UTI(L\. 


8r$ 


in  fiauira hummtia,  ct non  in  persona,  ta ct  aloptio-  A 
nem  slatuissct ,  non  crat  Ncstorianus.  Hoc  quarlum 
omisit  Nalalis  Alcxandcr,  qui  alias  c;ct(^ris  rcspoudct. 
Addit  Vasquez  ct  mignilicat  vcrba  Elipandi  dc  Cliri- 
8to  loquciilis,  quciu  vocat  iu  una^  eadeinquc  persona 
mgglomeralum ;  subJitquo  tauqnain  niciiteni  suain 
omiii  fuco  remoto  cxplicasset  ElipanJu^,  cjusqiic  e\-  , 
plicationi  oculis  clausis  essct  standum  :  c  D.'siiiant 
ergo  uostri  thcologi  etfugia  couiunuisci ,  ct  crrorcm 
apcrtum  Nestorii  Elipaiido  tribuerc,  cuiii  disertis 
verLis  iinain  Dei  ct  honiinis  persoiiain  Hitealur; 
cum  Chrislum  Filium  Dci  natimilem  in  natura  divina 
pncdicet,  ct  duas  in  iina  pfrsona  nalurasprouuntict; 
qu:c  omiiia  Nestorius  imiiqiiam  concessit.  i 

XV.  ilis  oJ»jectis  respondet  Nal;\lis  Alex;mdcr  in 
83BC.  VIII ,  disscrt.  5.  A(I  primiim  non  disertis  vcrl>is 
Nestorii  doguia  promovissc,  scd  amhagilius  el  fucatis 
eommentis  :  adeoque  <  noii  inirum  qiiod  conciiii  ju- 
dicium  a  Caroio  |N>stuIavcrint,  quia  vci  non  inleliige- 
bant  moduin,  quo  siiuni  cxponchant  ae  propiignabant  n 
errorem  in  h.eresiin  Ncjiorii  re  ipsa  incidcre;  vel 
spcrabant  (quod  hiereiicis  tioii  insolensest)  se  siinu- 
lationc  sua  fuciiin  f;tclimjs  synodo,  ct  alios  in  partes 
ftuas  perlraciiiros.  »  litscilia  eiiim,  ut  in  provcrbio 
est,  audaciam  facil,  et  coiiferl.  Ad  sccundum  Ale- 
xander  i  noviiin ,  ait ,  dici  crrorcm  uuoad  uiO  !um 
explicaniJi,  non  quoa  1  iv.n\  ipbam.  »  LIiijc  Paulmus 
in  Sacrosyllaho  paulo  anie  li.iein  vocat  eos  c  novos 
hoslcs,  sc  l  vcternosa  perli  ruc  Uecc  pollulos.  »  llinc 
Agobardus  li'>.  i  ;ulviMSMs  Fclicem  iii  princip.  vocat 
«  Lovam,  imo  cx  vilevi  rcdivivain  Ir.crcsiin.  »  Noviim 
«utciii  dicimus  ct  rciivivuin,  scu  rcaovaluin.  Sic 
Maro,  Georg.  lib.  i,  v.  i8S,  de  sole  renasccalc  : 

Aul  cuni  solc  nnvo  lerras  iiroral  Eons. 

ct  Ceorg.  lib.  iii,  v.  157,  dc  angiic  rcnovalo  ; 

Cufii  positis  Qovusexuvi;s  niiidusi|ne  juvenia. 

Non  enim  alius  ac  aniea  sol  et  anguis,  sed  idem  ac 

Rrius.  Iia  ct  h;cc  h:crcsis.  Ad  lerliu.n  falsuin  esse  ait  ^ 
L  Alexander  non  occurri  errori  Eclicis  ct  Eiipandi  C 
Scripturis  probanlibus  iinitalcm  in  Christo  pcrson;c. 
<  Epistola  eiiiin  concilii  ad  episcopos  Hispanix  hu- 
jiisoM>di  tcstimoniis  cst  rererla,  ut  icgenti  cvidcns 
e6t,  ad  qiiam  si  attcndissct  Vasquezius,  i  1  tam  con- 
fldentcr  non  negassct.  »  Neqne  iiifertur  Neslorianis- 
mum  non  esse,  qnia  pcrsfnias  non  se  dupl^care  dicc- 
bant,cum  siaiite  eoruin  doctrina  duplicaiid;c  fuissent. 
Ad  quod  aiisnrdum,  qiiod  ct  ipsi  h.cretici  Nesloria- 
noniiu  nomcn  abhornMiles  rc  ugicbant,  conlitendum 
Jure  adigebanlur  a  Pairibus  eos  impugnantibus.  Ad 

Xrartura  objecluin  peiitum  ex  niodo  respon  !cnui 
driani  pap;c  non  inlerpretantis  Scripturns  loipi  mics 
de  servituie  Chrisli  secnndnin  bunianilatis  senilcm 
conditionem,  nt  lie  at  olim  ciim  Ncstorio,  n ;  Eli- 
pandus  infcrrct  ct  aJoptioncm  secundum  bumanita- 
lera,  sed  mystice  ei  allegorice  cas  intelligentis ;  dico 
lioc  no:i  vefitum  essc  Adrianu:n,  quia  ctsi  Scriplune 
«liegorice  Chrisio  appiicentur ,  atlamen  Adrianiis 
tpsas  allegorias  non  ai  natur  un ,  sed  ad  personani  D 
referi.  <  Qu;c  cuncta,  ait  in  epist.  ad  cpiscopos 
llfspanix,  et  juvta  litteram  pro;)bctice  ct  iitys  icc  rj- 
velatat  nostri  mediatoris  dcsignant  p*rsonam.  »  Per- 
sona  eiiim  Vcrbi,  qirjc  in  huuiana  naliira  passa  cstet 
crucinxa,  servilulis  qumjnc  imaglncm  prajfcrebat. 
Non  reni,  ait  ip-^e  dc  se  loquens,  Matlh.  xx,  iS,  mi^ 
laKrari,  $ed  mimstrarey  et  Luc.  xxii,  !27  :  Ego  in  mcdio 
fe$trum  $um  $  cul  qui  ministrat,  Formam  enim  sei*vi, 
qtiam  iu  assumptione  carnis  acc-epit,  Philipp.  ii,  7, 
pcr  actiones  ci  ofiicia  servitulis  exiiibuit  et  ostendit; 
qux  actiones  quia  suppositorum  sunt,  ut  schohc  lo- 
quDDior,  pf',rson«'e  quo^iuc  su.it  tribuenJa^.  At  pcr 
boc  non  evinci  potesi ,  personani  ba  uisse  vcre  ser- 
vilem  resp^^ctuPatris,  ui  aicjat  Eiipandns,  seJ  neqiic 
eodcm  passu  proceJcrc  scrviiuteni  et  adoptionem. 
Senritus  eDim  alle^orice  potest  Cnn>to  competcre  ob 
aciloiies  senitutis ,  qnnc  etsi  provenianl  a  pcrsona , 
tamen  persooam  immuiant,  nec  inferiorem  in 

Patrol.  XCIX. 


suo  esse  constituunt.  Fecit  cnim  hoc  dignaUoDe,  non 
conditione.  Al  adoptio  cuin  esse  non  possit  nisi  in 
alicna  persoiia  a  filio  proprio,  aliain  qiioque  filiatio- 
ncm  a  liliatioiic  propria  siipponcrc',  adcoque  duas, 
nnturalis  scilicet  (iiii  et  adoptivi.  Non  po:cral  ergo 
ElipanJus  a  ratione  servitulis,  qu:c  arbitraria  crat, 
ct  llgnra  lcnns,  non  rcipsa,  servnin  exliilK'b;it  Chri- 
stuin,  inferre  adopiionc  ii,  qiuc  noii  aclioncs  pcrson.T, 
scd  ipsiiin  i>crsonam,  ejus;leni(|tie  esseiiliaic.n  coiidi- 
lionetn  allic  iebal.  Poloral  eiiiin  iiaturabs  Dei  Filiiis 
sine  iminutationc  siuc  condilionis  exbil>crc  sj  servnui 
et  acliones  servilnlis  pncslarc.  Q  las  cnin  pncstitcrit, 
sub  allcgoria  scrvitutis  rij^uratus  fuit.  Non  poterat 
autcm  se  adopiivuni  exliiijere  cum  naluralis  essel, 
dicenlc  Divo  Thouia  ni  p.,  q.  23,  a.  4,  c.  qiiod  <  Fi- 
liatio  a  loptionis  cst  |)arlicipala  siiniliMKlo  liliationis 
naturalis.  N m  aiiteiu  recipiiur  aliquid  dici  participa- 
tivc  quod  per  se  (iiciliir.  Et  i.ico  Cbristus,  qui  cst 
Filiiis  Dei  ualuralis  niilio  modo  potcst  dici  tilius 
adoplivus.  »  llicc  sanclus  Tbonias,  qui  c;idcin  lu  p.. 
q.  2D,  a.  (>,  per  totnni,  ( l  pnccipue  ad  2  in  sensu  e?> 
plic-ato  Cbrisluiu  oh  servileni  conditioncm  naUinr  a'> 
6uinpt;c  servuiii  ci  Patn  subjectum  nou  veretur 
assererc. 

XVI.  Vcnim  quia  Vasf|ucz  non  iina  vice  provocat 
ad  tC!>tiinoniuni  Elipandi,  ciijus  veiba  profert,  dicen- 
tis  unain  in  Cliris  o  persoiiam,  non  dnas  cum  Ncsto- 
rio,  sanctiis  Paulinus  noster  adverlit  dolum,  et  frau- 
de:n  prodit  cum  dc  socio  mali  i;c  Felice  ait  lih.  i, 
cap.  9  :  t  Personas,  ai:,  non  divido,  naturas  prorsus 
riisiinguo;  sed  cum  se  exciisare  ab  hac  iiititur  nota, 
ct  tamen  frcqnentjus  id  agcrc ,  cx  pmpriis  nihiiomi- 
nus  potest  revinci  comiiicntis,  duorum  crimiuum, 
facti  ct  mendacii  rcus,  etc.  »  Ac  si  dicerct ;  ea  est 
subdola  istoriim  mcns,  q^i  uotam  sibi  inureudam 
bxrescos  declinare  voientes,  vcrborum  lenociniis 
cauteriatam  paliiantes  conscientiam ,  ut  incautos  de- 
cipiant,  horrerc  videntnr  quanicunqHC  divisionem 
pcrsonanim  in  Clirislo,  quam  tainen  in  doctrina  toto 
nisu  inferre  conantur.  Quod  Eteriiis  ct  Beaius  osten* 
dunt  ex  verbis  Elipandi  in  confessioue  sua  statim  ad 
h;ec  :  «  In  una  eailemque  Dei  et  houiinis  persona 
agglomeratus,  atqiie  carnis  vcstimento  indutus,  » 
subdentis  :  <  Quia  non  per  illum  qui  natus  est  de 
virginc,  visibilia  ct  invisinilia  condijit,  scd  per  illum 
qui  non  est  adoptionc,  scd  gencrc ;  neque  gratia,  scd 
natura,  »  dum  cxplicantcs  illud  I  Joan.  iv,  1  :  Om- 
nis  spiritus,  qui  sotvit  Jesum^  ex  Deo  non  est^  sic  di- 
cunt :  <  Qiiid  est  solvere  Jesnm,  iiisi  seorsum  Dcum 
ct  seorsnin  hoinincin  pncdicarc?  Ille  sine  dubio  soi- 
vit  JL'snm,  qui  pr.cdic.it  populo  dicens  :  Nunquid  p<;r 
illum,  qiii  natus  CHt  de  virgine,  p.-r  ipsum  visibiiia  et 
invisibilia  condidit;  an  per  illuiu,  qni  iion  adoptione, 
scd  gcncre,  nec  gralia,  seJ  natura  ciincta  creavit?  » 
ct  iiilVa  :  <  t-nus  nobis  siifTicit  filius  Virginis,  qui  no- 
men  habct  Jesns.  Illos  tnos  qui  dicis  istum^  et  Hlwn^ 
ncccsse  non  habeniiis.  »  llhi  per  Hlum^  et  istum  de* 
signasse  pUiralitatetn  pcrsonarum  Ehpandum  oslen- 
dunt.  Quoil  cl  adnoiavit  Alcuinusin  responsione  ad 
eumdem  Elipandnm.  <  Quomodo,  ait,  in  htsc«  inis 
ver.HS  duas  non  inteHigis  iri  Chrisfo  pcrsonas  te 
afTirmare,  dum  dicis  ei,  et  Hli  ?  Quasi  alius  sit  qui  ot 
Deo  Patre  genitu<i  est ,  ei  alius  qui  ex  virgine  matre 
faclns  cst,  dnm  Evangelista  (iicit  :  et  Verbum  airo 
fadnm  est,  >  Igilur  non  prima  fronte  altcndcnda  sunt 
verba  h;ereticorum,  sei  doctrina  tota  pensanda,  sic- 
uii  faclum  est  cuin  Ncstorio,  de  quo  auctor  Chro^ 
nici  Alexandriui  oiymp.  333,  a.  1,  aisserensde  con« 
cinis  Cotistantinopoiitano  et  Ephes*.no  Nestorhim 
Theo:forumque  danman:ibus,  nui  snb  naturamm  no- 
niine  personas  snbinlclligi  votebant  slc  ait :  t  Iloc 
miranduni,  si  nomine  naturanim  imprje  epistokB 
scriptor  usus  est.  Sol^^nt  eniin  ha>retici  ut  impommt 
simplicioribus  ortbodoxorum  pie  usnrfMitis  vocitiui 
nti ,  et  piam  rcctamque  mentcm  illorurn  et  explana- 
tionem  ad  soam  perfldiam  scn  Impietatem  mQ.%- 
ferrO'..  Itaque  Neetomnk  dw^^  ^xvA^m  "oai^im&^  ^ 


sr>5 


DE  FEIJCIS  ET  ELIPANDI  R/ERESI 


m 


wnam  pcrsonam  asseirnlem ,  sed  unioncm  ipsarum 
pcr  h^rpostasim  neffantcm  prima  synodus  Ephesina, 
cui  Ctjelesiinus  et  Cyhlhis  sancloe  inemoriae  prsefue- 
ninl,  non  reoepere^  quinimo  conrlcnmavere.  i  Sicut 
ergo  nihil  Ncsl'>rio  proniit  personam  uiiani  asscrcre, 
quin  iiiiionem  liyposlalicam  iiegans,  et  re  ipsa  hy- 
postases  duas  introducens,  a  coiiciiio  cl  Patrihus 
damnaretur,  ita  211  ^^^iici  et  Erpando  aliquancio 
asserentihus  unilaiCiii  person.-e  in  Chri^to,  de  f;u::f> 
autem  per  adoplioiiem  aliam  et  aliaiu  asiruentihus 
credendum  non  erat. 

XVII.  Ex  his  orilur  qu:estio,  quam  cxpcndit  Sua- 
rcz  in  iii  n.  S.  Thoin:e  tom.  I,  q.  ^),  a.  4,  disput. 
49,  sect.  2.  An  scilicet  sit  de  fide  Christum  in  quan- 
tum  hominem  non  essc  filium  adopiivum,  Et  respondet 
primo  alsohite  koquendo  de  fide  csse  non  esse  adopli- 
viini,  sed  naturalcm.  Addit  secundo  quoJ  si  particuia 
in  quantum  designat  suppositum,  de  (ide  quoque  est 
non  este  adoptivnm,  Tertio  auti;m  suhjiuigii:f  Deni- 
qiie  si  in  illa  propositione  pariicula  t)i  quantum  su- 
matur  proprie  et  specificative,  iiccl  omuino  verum 
«ii  Christum  in  quanium  hominem  non  esse  fihum 
ndopiivum,  non  tamen  ceiiseo  iliud  csse  dc  fide,  sed 
ita  certum,  ut  contrarium  noii  sit  admoJum  verisi- 
milc  ct  prohabiic.  Ilatio  est,  quia  licct  concilium 
(Francoford.)  ct  cxtcra  tcstimonia  multuin  favcant 
hiiic  veritati,  non  tamen  iii  hoc  sensu  illam  expresse 
dcliniunt :  prsesertim  quia  omncs  histori;^,  qux  de 
coucilio  Francofordiensi  Io(|uuntur,  docent  coactum 
esse  conlra  Elipandi  [crrorcin  ],  (|ucm  dicunt  esse 
cnmdem  cum  errore  Neslorii . . .  ergo  direcie  non  \i- 
Heturdamnatus  iiie  error,  nisi  qualeniis  introducehat 
in  Christo  personam  creatam  :  reliqua,  qiiae  e\  sclio- 
lasUca  disputatione  pendent ,  non  videntur  dehnita.  > 
Si  ergo  concilium  Francoford.  damnat  adoptionem 
noiinisi  in  sensu  Nestoriano,  quatenus  persouam  crea- 
Um  in  Christo  inducehai,  Feiicem  et  Elipaadum,  qui 
talem  adoptionem  asirachant,  Ncsloriaiios  fuisse  ma- 
nifestuin  est. 

XVIII.  Verum  antequam  suprcmam  disscrtalioni 
manura  imponamus,  opertX  pretium  diicimiis  quosilam 
sanctos  Patres  a  caiumnia  horum  h:erelicorum  viii' 
dicare,  qui  eos  pro  se  stare  adeo  perfricta  froiite  con- 
tendehant,  ut  Pairibus  Fraiicofordicnsihus  iuiponcre 
niterentur  a Joptionis  doctrinam  ah  horum  Palrum 
ore  proccssisse.  Quoriim  lani  quidem  seuteiitias,  id 
est  Hilarii,  Augusiini,  Hieroiiymi,  Paircs  Francoford. 
in  cpist.  ad  episcopos  Hispaiiiu;,  inlerprctautur,  cx- 
poneiites  sauiorem  intelligcntiain,  uuani  pervicax 
fi.ereticoium  ignorantia  iis  appingchat.  Sed  cum 
vcuiunt  ad  Hispanorum  Palrmn,  ut  suiit  Eti^cuius, 
lldcfonsus,  Julianus,  auctoriiates  eas  noii  explijaiit, 
non  interpreiaulur,  se.l  ceiisura  potius  acriori  casli- 
gant.  Sic  ehim  aiunt  epist.  cit.  u.  7 :  i  Sequitur  in 

.  oodem  lihello  vestro  :  //^m,  vrwdecessores  nostri  Eu- 
genius,  lldefonsus^  Julinnus  foletunm  sedis  antistites, 
111  suis  dogmatibus  itn  dixerunt  in  missa  de  Ca:na 
Domini :  Qiu  per  adovtivi  hominis  passionem  dum  suo 
non  indttlsil  corpori,  llem  in  mis%a  de  Ascensione  Do- 
mini :  Hodie  Satvator  itosf^r,  post  adoptionem  carnis 
iedem  repetivit  deitatis.  Et  cxtera  qiix  ex  parentum 
vestroruin  dictis  posuistis :  ut  manifestum  sit  quaies 
habeatis  parentes,  et  ut  notum  sit  omuihus  unde  vos 
traiiti  sitis  in  manus  inlidelium.  Vide  ibidem  adbuc 
acriora  sequentia.  i 

XIX.  Sed  quis  adco  novus  est  homo,  ut  malitiam 
hrereticorum  corrumpcntium  PatruiD  scripturas  igno- 

.  ret?  In  hacmet  causa  Alcuinus,  lib.  ii  contra  Elipan- 
dum,  corruptum  loctim  Hiiarii  a  Felice  suhindicaL 
Locus  is  crat  lib.  ii  dc  Trinit.: « lia  potestatis  digni- 

.  tat  DOD  admittitur,  dum  carnis  bumilitas  adoratur* » 
Felii  reposuit  adopiatur.  Unde  Alcuinus  : «  In  quo 
Kico  certissime  dc  Magorum  adoratione  idem  pater 
][liiariii&  disputat,  non  de  paterna  adoptione,  quam 

.  Ui  pravissime  buic  loco  asserere  conaris.  »  Confir- 
maiur  ex  relatione  llincmari  in  pnefat.  lihri  de  Pne- 
destioataonc  eontra  Gottcschakum :  <  Et  sicut  ipso- 


A  rum,  qui  Interfuerunt  conciiio  rclatlone  didicimns, 
guando  divx  memori;c  dominiis  Carolus  Felicem  in- 
felicem  Or^chianie  civitatis  episcopum  synodati  de- 
creto  IiJTCticum  comprobatum  atquedamiiatumcom- 
perit,  ctiam  rcvictum  invenit :  quia  cornipto  mnn&- 
rihus  JuuiAre  bihliothccario  Aquensis  palatii,  librani 
hcati  Ildarii  rasii,  et  uhi  scriptiim  cral,  Quia  in  Dei 
fiiio  carnis  hmniiitas  adoratur^  omisil :  Carnis  hunU^ 
Utas  adoptatur,  i  Vide  factum  lioc  fuse  prosequentciii 
Germanicum  iii  AppcnJice  discepiationis  i,  dc  arte 
scct^riteiidi  diploinata  cap.  %  paj;.  596,  ei  seq.  edit. 
Paris.  1700. 

\X.  Quaj  cum  ita  sint,  suinmopcrc  crcdibile  6t, 
oiim  a')  iliis  sanciis  Pairihus  posituin  fiiissc  assumf^i^ 
assumptioncm  ubi  h:crctici  iege!;am  adopiivi  vel  «do- 
ptionem  ;  cos;|uc  inalitiosa  corrupleia  vcrhmn  sibi  fa- 
veus  suhsliluissc.  Fulcit  a^qiiissiuiam  contcciuram 
Patris  Vasqiicz  ohscrvalio,  qui  iu  iii  p.  S.  Th.,  ilisp. 
89,  q.  i5,  cap.  15  advcrtit :  <    Nuiic  in  missis  Got- 

-.  thicis  (ex  hujusmodi  cuiin  missis  auctoritates  pete- 

"  bautur,  ut  ex  supra  ailatis  apparet)  lam  excussis, 
quam  manuscriptis,  qux  hactcnus  sunt,  et  in  eccle- 
sia  Toleta:ia  scrvauiur,  iiihii  tale  repcrilur.  Unde 
vei  falso  allegahantur,  vci  siiniles  orationes  cxpunct» 
suut.  Crediderim  autem  vcl  nunquam  eas  exstilisse, 
vcl  IldefonSum  ct  Julianum  illarum  auctores  iion  fuis- 
se,  sed  ah  aliquo  falso  suppositas ;  nam  auctor  Mis- 
sarum  Gotiliicaruin  fuit  Isidorus,  qui  diserlis  verbis 
aflirmat  Christum  non  adoptivum,  sed  naluralem  esse 
in  utraque  natura :  idcmque  asserii  II  tefonsus.  > 

XXJ.  Scd  quia  hunc  II  tcfonsuin  pne  c^cieris  im- 
peiunt  Patres  Fraucofordieuses,  ciini  expiicantes  il- 
iud :  Hic  est  fiiius  meus  dilectus^  sic  aiunt:  c  Melius 
cst  testiinonio  Dci  Patris  credcre  de  suo  Fiiio  qiiam 
lldcfonsi  vcslri,  qiii  iales  vol  is  coinposuii  preces  in 
missarum  solemiiiis,  qiialcs  univcrsalis  et  sancta  Dei 
non  hahet  Ecclesia.  Ncc  vos  iu  illis  exaudiri  pula- 
mus . . .  et  Ihiefonsus  vester  in  orationibus  suis  Chri- 
stiim  adoptivum  nominaverit;  nostcr  vero  Gregorins 

C  pontifcx  Uomanx  sedis,  ct  clarissimus  toto  orhe  do- 
ctor  in  suis  orationibus  semper  eum  unigenitum  no- 
luiuare  non  dubitavit :  i  oper%  preiuim  est  iionnuUa 
ex  lidefonso  aflerre,  ut  cx  vcrhis  ejiis  pateat  num 
vcrc  adoptionem  in  Fiiio  Dei  Christo  Jesu  admiserit, 
ut  luerclici  iinpoiiehaut.  Libro  i^itur  de  Virginitate 
B.  M.  V.  cap.  A  ita  scrihit :  <  Sicqiie  in  unione  per- 
some  idem  sit  Verhum  qui  caro,  idcm  sit  homo  qui 
Deus:  >  VA  pauio  iufcrius:  <  ergo  nou  iihim  ut  ce- 
tei%)s  aJoplio  iilios  Dei  fecit  Filiuin,  sed  divinitatis 
nalura  iiiuin  in  proprium  Dei  Filiiim  exaltavit. . . . 
Niinquam  igitur  ipse  purus  hoiiio  conceptus  nec  na- 
ius,  sicut  c;cteri  nascuiitur  infaiites,  ut  ei  ex  ado- 
piioiiis  graiia,  aut  ex  niolimento  virtutum  pneroga- 
tiva  iiiii  pr^cstarctur  ;  sed  Dei  Vcrhuui  qiiia  caro  fa* 
ctum  est,  assumpsit  horaiucin  in  se  sine  persona  iio- 
minis,  ut  totus  cssci  Chrislus  proprius  Dei  Fiiius, 
non  dono  grati;c  renascendo  ut  ca^tLTi,  sed  salva  pro- 
prietate  utriusquc  naiune.  >   Qiiid  ad  exclusioncro 

Q  aJoplionis  in  Christo  haheri  polcst  aut  uberius  aut 
ciarius?  Quain  doctriuam  ad  verhum  fcrme  hausit  ex 
Grcgorii  magni  iih.  i  Moral.,  cap.  7  in  flnc,  uhi  ait: 
<  Oinnes  qui  in  fide  Deo  nascuntur,  supcrat :  quia 
non  ut  ca.'t(M'os  adoptio,  sed  natura  ilhim  divinitatis 
exaltat. »  Verba  ha^c  Gregorii  ipse  Paiilious  pro  se 
citat  lib.  III  coutra  Fci.cein,  cap.  27. 

XXll.  Scd  qu&m  inopportune  et  ferme  dixerim  pne- 
postcrc  Patres  Francofordienscs,  relatioiie  h:ereti- 
corum  decepti,  insimulaverint  prxsulum  lUspanorom 
Eugenii,  lideionsi  Juiiani  fldem,  cvincitur  ex  conci- 
lio  Toletano  xi,  a^ra  715,  id  est  a  Domini  675  cele- 
hrato,  s.ecuio  sciiicct  ipso,  quo  flonienint  pnedicti- 
episcopi,  quoruro  primus  circa  an.  646,  alter  annu 
657  ;  tertius  circa  an.  680  Ecclesiam  scriptis  suis 
exemplis  sanctissimis  iUustranint  Sic  enim  in  coo- 
fessione  fidei  Patres  Toletapi  dicebant :  t  llic  eiiani 
Filius  Dei  natura  est  fllius,  noo  adopiiope.  i  Et  ift- 
fra :  <  In  quo  Dci  Filio  duas  credimos  esse  nainraii 


857 


DISSERTATIOfllSTORlCO-CHRONOLOGICl. 


m 


uoam  diTiiiiUtis,  alteram  humanitalis  ;  quas  ita  ia  A  sseculo  Eugenii,  lldefonsi  et  Juliani ,  quorum  doclri- 


66  uaa  Ghristi  persona  univit,  ut  nec  divinilas  ab  hu- 
manitate,  nec  bumanitas  a  divinitate  possit  ali({uando 
sejungi.  Unde  perfectus  Deus  perfectns  et  homo,  in 
onitaie  persoitse  unius,  est  Ghristus.  Nec  tamen  quia 
dua>  dixiiiius  iuGiiri>to  esse  naturas,  duas  causabi- 
mus  in  eo  esse  personas,  ne  Trinituti  (quod  ahsit)  ac- 
cedere  videatur  quatcrnitas.  Deus  eium  Verhuin  non 
accepit  personam  Iioniinis  sed  naturam,  et  in  a^^ter- 
nam  personam  divinitatis  temporaleni  acccpit  sub- 
«&tantiam  carnis.  >  ikec  erat  iides  llikpaux  Ecclesiae 


nam,  ab  impostoribus  corruptam,  ad  trutinam  BOn 
revocanles  Pati^es  Francofordienscs,  nii  mirum  fti  re- 
gulas  censura;  exorbitasse  visi  fuerint  in  dubio  factit 
nonjuris.  <  Qui  crror  etiam  in  conciliis  oecumeniciSv 
et  dccretis  Komanorum  pontiricum  intervenirc  potest* 
et  nonnunquam  accidil,  ut  ouines  tbeologi  cuin  car- 
dinalc  Bellarinino  cl  Baronio  tatentur,  >  ait  cardi- 
nalis  de  Aguine  in  epist.  de  rationeoperis,  pra^xa 
lom.  III  suie  cnliectionis  conciliorum  Uispania),  n.  12, 
loquens  dc  bocinet  proposito  casu. 


212  DISSERTATIO   QUARTA. 

DE  FELICIS  ET  ELIPANDI  HyERESl  DISSERTATIO  HISTORICO-CHRONOLOGICA. 


L  Cum  ex  operibus  sancti  Patrls  nostri  Paulini  fa- 
cile  dcprehendatur  ipsum  in  eo  maxime  fuisse,  ut 
haeresim  Auoplivorum  ab  agro  suprcmi  Patrisfami- 
liasfundilus  radicitusquc  c\ellcretct  contra  Elipan- 
dom  et  Feiicem  hujusinodi  erroris  salorcs  pcrpeti 
labore  desudasse,  xquum  visuni  est,  nec  itigratum 
lectoribus  nostris  futurum,  si  cum  superiori  disser- 
tatione  cgerimus  de  doginate,  quod  Ncstoriani  erroris 
appendix  dici  polest,  nunc  de  auctoriliUs  ejus  histo- 
nce  traclennis,  illorumque  hxreseos  originem,  pro- 
gressus,  damnalionem,  et  interitum,  omnibus  ad  sua 
tempora  rcvocatis,  iii  mcdium  profcrainusi  Sic  enim 
hoslium  audacia  et  protervia  exposita,  virlus  trium- 
phaloris  iliuslrius  euicet.  Elenim  non  hebetis  ingenii 
Tiros  impetebat  Paulinus,  ut  nuilius  vel  laborrs  vel 
laudis  fuerit  eos  contudisse ;  sed  qui  cristas  erigerent 
et  cornua  tollerent  vel  in  ipsa  ciade  audaciores.  Ilinc 
opus  Paulino  fuit  sxpe  innnus  conserere,  et  coram 
et  scriptis,  eminus  et  coniiuus  pugnam  inslaurare, 
ea  lanaem  eventus  felicitate,  ut  e  vivis  exccdens, 
baeresim  auoque  vel  penitus  exstinctam,  vcl  supre- 
mos  alicubi  tantummoJo  anhelilus  trahcnlem  reii- 
querit.  Sed  jain  ad  pro|)ositum  venicndum  cst. 

11.  Jam  a!)  initio  sieculi  viii,  Mauri  fretum  Gadita- 

num  transgressi,  tlispanias  bcUo  subactas  dira  hcrvi- 

tute  piemeDaut.  Anno  enim  post  Christum  nalum  711 

Sk  Juliano  Tingilano  pricfoclo,  in  ultionem  stupri  a 

Hoderico  iilia:  su.c  illali,  contra  ipsum  Rodcricum, 

\iliz2e  ab  eo  quoque  excyecali  succcssorem,  sollici- 

lantibus  forle  liliis  ipsius  Viliz;c  apud  Julianuin  tunc 

exsulanlibus,  accersiti  fuerunt,  et  duce  Tarik,  Abi- 

la  monte  occupato  (quem  ex  Arabica  dictione  Gabal' 

Tarik,  id  est  Tarik  montein,  inde  vulgo  Gibraltar, 

seu  Gtbilterra  ncolerici  dixerunt)  auiio  sequenti,  co- 

pias  suflicicule  in  Tarik  auxilium  Mosc  Arincnia;  prjc- 

lecto  Ilispaliin  submiserunt ;  et  tandem  anno  715 

RoJerico  postremo  Visigothorum  regum  occiso,  His- 

paniarum  iinperio  potiti  sunt,  Cordubx  sede  iinperii 

oonsiituta.  Verum  annis  proxime  sequenlibus  Pela- 

gius,  quem  alii  cognatum  Koderici  volunt,  in  Asturise 

montibus  quo  se  receperant,  Maurorum  servitutem 

declinantes,  Christiani,  ab  eis  in  regem  salntalus,  in 

llauros  insurgens,  prima  Leg>onis  et  Oviedi  rcgno- 

rum  fundamenta  jecit,  a  quibus  hostes  Ghristiani  no- 

miois,  statis  temporibus  exsurgere  vidcrunt,  qui 

progressus  suos   conatusque  compescerent,  donec 

plnries  fusi  victique,  et  mtra  Granatensis  lantum 

rcgni  limites  redacti,  tandem  ethoc  ipsum  jam  super 

oclo  sa^cula  detentum,  anno  U92  Ferdinaiido  ct  Isa- 

hellx  cesserunt.  Maurorum  excursiouibus  et  domi- 

ualu  sus  deque  oinnia  posita,  el  prxcipue  religionis 

dogmata  et  mvsteria  non  est  miraiidum.  Munia  enim 

pastoralia  negligenlibus  ut  sibi  prospicerent  episct»- 

pis,  et  grassante  ignorantix  malitixque  contagio  ex 

vidna  Arabum  coliuvie,  quid  facilius,  quam  ut  gro- 

gemDomiDicum  macles,  dein  Icthalis  peslilentia,  sub- 

leiiuerelar?  Hinc  plerique  autumant  ex  secta  Maho- 


B  melica,  adeo  Cbristo  injuria^  scmina  hsereseos  Ado- 
ptivoruin  jacta,  cnata,  adulta. 

III.  Ecjuidcm  boc  non  improbabile  videbitur  con- 
sideranii  Mabometanismi  Alcoraniq^uc  exordia,  qua» 
Petnis  Vcncrabilis  abbas  Cluniacensis  nonus,  lib.  iv, 
cpist.  17  rccensct,  diim  ait.  c  Sergium  monachum 
hxrelici  Neslorii  scctalorcm,  expuisum  ab  Ecclesia, 
coujunctum  Mahumel,  quod  ci  decral  supplevisse,  el 
Scripluras  sacras  tam  Veteris  Tetamcnli  quam  No* 
vi,  sccundum  magistri  sui  inlcllcctum,  qui  Salva- 
torein  nostrum  Deum  csse  ncgabat,  partim,  proul 
sibi  visum  est,  exposuissc,  et  eum  ab  idololatria  dum 
tenlat  avertere,  Ghrislianum  Neslorianum  efTccisse. » 
Quid  enim  aliud  quam  Ncsiorianismi  germen  infan- 
dum  Adoptivorum  hxresis  fuit,  sicuti  superiori  dis- 
serlatione  ostcnsum  cst?  Hanc  fuisse  erroris  origi- 
nem  in  Ilispania  faleri  videtur  etiam  Nicolaus  Anto- 
nius  in  Bibliotheca  Hispana  Vet.  toin.  I,  lib.  vi,  cnp. 
2,  n.  25,  his  verbis  :  <   Enatus  vcro,  cum  exiret  hoc 

p  sxculum  (loqiiitur  de  octavo)  noviis  ob  ignorantiam 

^  gemenlis  sub  jugo  Saracenoriim  Hispanix  geiitis  er- 

ror  de  persona  Christi  Domini  puriorem  Ghristiani- 

talis  cera,  quo  illius  o^tatis  fides  vircbat,  infecit 

Fetix  Urgellcnsis  atquc  Elipandus  Tolctanus  antisti- 
tes  mali  fundus  occasioquc.  Deceptus  enim  uterqne 
contagione  forsan  insidentiuni  ccrvicibus,  aut  c  pro* 
xinio  blasphcmantiuin  Machometanorum,  Jesnm  ado- 
ptivum  Dei  filium  appellare  ac  docere  non  erubue- 
ruiit. » 

IV.  Quanquam  vcro  infandi  germinis  radix  eo  so* 
lum  tcmpore  pullulasse  vidcatur,  ut  verum  tamen 
fatear,  adoptionis  Vocabulum  Ghristo  Jesu  male  ap- 

gositum,  priora  quoque  soecula  audierunt.  Etenim 
onosus,  qui  Nestorium  prxcessit,  hxresique  cjus 
velut  prxlusit,  circa  finem  so^uli  iv,  ut  paiet  ex 
proscriptione  dogmatis  nefarii  an.  389  in  coiicilio 
Capuano  facta  (Uaroniuset  concilia  Labt)e  h>c  anno) 
adoptivi  nomcnclaturam  aliquando  efiutiit.  Hic  Nus- 
sitanise  in  Dacia  cpiscopus,  ut  conjectat  Sirmondus 
D  in  nolis  ad  epist.  3  Aviti  Viennen.  episcopi,  et  in 
can.  17  concilii  Arelaten.  11  partes  Photini  Cbri- 
slum  Dcum  ncganiis,  et  bominem  tantummodo  pnc* 
dicantis,  scculus,  docuit  Gbristum  adoptiviim,  non 
proprium  Dei  Filium,  ut  ex  Isidoro  lib.  viii  Etymo- 
log.  cap  3  iiabetur  in  2i,  u.  3,  c.  39,  ot  ipse  Isidorufi 
testatur  in  libro  De  Viris  Ecclesiui  Ulustribus,  sicdc 
JusiiniaiioValcntixcpiscopo  sub  Tbeuda,  Visigotho- 
rum  rcge,  florente,  bocestcirca  diniidium  sa*culi  iv, 
scribens  :  i  Justinianus  scripsit  iibnim  Re.<^ponsif>- 

num qiiaruin  secunda  cst  contra  Bonosiacos,  qui 

Christum  adoptivum,  et  non  proprium  dicnnt. »  Vo- 
rum  Elipandus  in  cpistota  sna,  quam  Etlierius  et 
BeatdS  iii  lib.  i  contra  ipsum  inscruerunt,  aiiam  alt 
a  sua  fuisse  menlern  Bouosi.  i  Bonosus,  inquil,  cre-* 
didil  de  inairc  aiioptivum,  et  non  de  Patre  acte  8Si>- 
cula  proprie  genilum :  1  unde  Ghristum  Deum  e»so 
negabat  omnino,  qul  gcnerationem  aelentam  ex  Pa- 


m 


:m  FELiaS  ET  ELIPANDI  ILIEaESf 


lieinlM  mcQla  tdlroebat ;  C|iiod  inse  handqaaqoam  A  Si  enSm  anno  791  Paulkms  lm|Nigiiet  hsreilroy  qnis 


I 


S  fkc&n  diceViai,  ut  inrra  patcbit.  C^terum  kiosesse 
iMnnineft  illos  baerclicos,  qnos  sul»  his  lemporibus, 
id  Cftt  circa  an.  420  impetc!;at  Cbromaiius  noster, 
^lLqaileiensis  ecclesise  aliud  illus^rissimuiii  jiibar,  in 
^rag.  ad  iiiud  :  Ego  a  te  habeo  bnotizari^  non  amhi- 
vimus.  Sic  eiiim  ait  ad  ilia  vcrba,  ilicest  Fiiiuitneus^ 
a  Patre  (le  Cbristo  dicia :  «  s  '.:is  nliqtie  non  per  ad- 
optionem  gratix,  neque  p(T  rdigionem  creatunc  tit 
hxrclici  volunt,  seJ  sui  propriclate  generis,  et  veri- 
tate  n:«tunc.  > 

V.  Vocabulum  autem  adoptioni$f  aflictum  Cbristo 
Jcsu  ab  Oriciilarthus,  ad  Occidoiilales  credibife  est 
Tbeodiscum  transtiilisse,  qui  saucto  Isidoro  in  llisp)- 
lensem  sedein  successit,  de  quo  Liicas  Tiideiisis 
aptid  Baronium  nostrum  ad  an.  G56  n.  9  sic  ait : 
c  Sui-cessit  heatissimo  Isidoro  Tbeodiscus  natione 
Gnccus ...  Hic . . .  inGdelis  inveiitus  el  erroncus  in 
articulis  fidei  comprobatus,  pcr  synodum  nb  archi- 
episcopuii  digiiitate 
Domiiium  nostrum 
Spirilu   sanrlo  noii 

opllvum.  Ilic,  ut  diclnm  est,  privatus  bonore  saccr- 
dolii  ad  Aral)es  transiit,  et  sectie  pseudopropbel» 
Mahoineti  adb:e^it,  et  phira  docuil  dctestanda  sub 
iinperatore  Heraclio.  i  Exauctoralo  autcni  Tbcodisco, 
erroris  pcstis  tunc  temporis  ulierius  grassala  non 
cst.  Vcruni  Mahomctanorum  cognata  iiialilia  con- 
fotum,  quasi  malignum  semcn  terr;c  mandaUim,  post 
ferme  sesqui  sx.culuin  ilcrum  prodicns,  per  Feiicom 
ct  Elipandum  vilam  viresque  rcsumpsit. 

VI.  Qui  credunt  non  nisi  annoVO^icrrorem  rcnatum, 
dacti  forte  ex  co  qnoJ  lcgiinl  in  annalisiis  Franco- 
nim  hoc  anno  primum  vcrhum  dc  bac  bcrosi  babi- 
tum,  falluntur.  Htmc  in  scopnliim  incidisse  videlur 
Natalis  Mexander  raptus  auctoritaie  Eginardi.  In 
synotisi  quippe  bistor.  cccles.  s;cc.  viii,  c;:p.  %  arl. 


desipiet  dicendo  orlam  tantummodo  annosequenli 
79i?  i  Prima,  ait  Natalis,  contra  Felicianaro  hae- 
resim  syiiodus  Forojulii,  quod  AquiieieHsis  provin- 
ciae  municipium  est,  a  Paulino  Aquileiensi  con^rc- 
gaia  fiiit  anno  salulis  septingentesimo  nonagesiino 
primOyCaroli  Magni  vigehimo  tertio.  i  H;ec  iUe  i.  c. 
§  i  I ,  qtii  §  pnccedenti  videtur  docuisse  tanium  an- 
uo  VJt  eam  a  Felice  suscitalam.  Statin^ndam  tainen 
non  anno  791,  sed796  synodum  Forojulienscro  di&- 
gcrlatione  nostra  secunda  uberius  probatum  est. 

VIII.  Conatur  P.  Anlonius  Pagi  tempus  Felicianae 

hxreseos  cnascentis  ostendere,  neinpe  non  ante  an- 

num  .785,  ex  eo  quod  Adrinnus  papu  nnno  superiori 

ililgihe  episcopo  scripserat,  ut  a  variis  erroribus,  aui 

in  liispanias  irrcpseraot,  ecclcsias  tuereiur,  Diilla 

facta  nicntione  hlcresis  Fclician^e,  qiiam  non  ooii- 

sisset,  si  jam  capul  erextssel.  Ejusdem  sentenlix 

C3i  Coinlius,  a  quo  suam  bausit  Pagius.  i  Anno  sa- 

■"      —        --j 

pro- 
apien- 

sis  episoopi.  I  His  enim  litteris  memoratnr  Adria- 
nus  Caroli  compalcr,  et  Peirus  Ticinensis  episcopus. 
Ergo,  infert,  bxc  enislola  if)gilam  proferens,  qaae 
est  in  Cod.  Carol.  9d,  ad  bunc  an.  78^  pcrtinct.  £t 
infra  :  i  In  iisdem  iitteris  multos  carpit  (Ad*  ianns) 
errorcs,  qui  contra  fidem  catbolicam   in  Hispani» 

Earlibus  orii  fuerant :   nullam    aulom    mentionem 
;iTt'seos  Feliciannn  faoit,  quam  scr.us  audiri   coc- 
ptam  vel  cx  boc  silentio  collige.  i  Ha^c  Cointins. 

IX.  Venim  hoc  ipsum,  nieo  judicio,  innuere  vi- 
(iclur  non  anno  783  enascentcm,  scd  aliquanio  prius 
enatam  hxresim.  Etenim  Adriaiiiis  monot  iflgihro 
cpiscopum  de  tuenda  orthodoxa  lidc  an.  77i,  ut  vo- 
Imit  Pagius  et  Cointius,  non  manifostata  hxresi  Fe- 
liciana,  quam  dicunt  a!)  ipso  Adriano  anno  seqaenli 
785  proprio  nomiuc  pcr  alias  litteras,  de  quibus  nos 


5,  §  1,  sic  ait :  i  Anno  Cbrisli  scpling»'iitcsimo  nona-  785  proprio  nomiuc  pcr  alias  litteras,  de  quibus  nos 
gesimo  secundo  Felix  nalioiie  llisp.inus . . .  adopti- ^  quoqtie  infra  num.  li,  impugnatam.  Ex  qiio  inferre 
vum  Dei  Filiuin  secundum  quod  homo  cst,  non  so-  ^  videntur  eoinct  aniio  785  ba^resim  piillulasse.  Se.l 


lum  pronnntiavit,  scd  ctiam  scriplis  ad  Elipandum 

episcopum  lihris  pravam  opinioncm  pcrtinacissime 

dtdendit,  ut  rcfcrt  Eginardus  in  annalibtis  ad  annum 

Chrisli  792.  i  Et  quiJem  non  solum  Eginardus,  scd 

et  coeteri  annalislx  non  antc  hunc  annuin  de  lucrcsi 

loquuntur.  Vcrum  certo  certius  est  anle  lioc  tempus 

ortnm  hahuisse.  Nam  Elherius  ct  Bcatus  incipicntos 

librum  suum,  sic  Elipandum  alloqiiuntur.  c   Legimus 

litteras  prudenti»  tua;  anno  213  pncsonte,  et  non 

nobis,  -sed  Fideli  abbali  mense  Octobri  in  a;ra  825 

clam  sub  sigillo  direclas  :   quas  ex  relatu  advenisse 

audivimus,  sed  eas  usque  sexio  Kaleiid.  Deceiiibris 

niinime  vidimus,  cumque  nos  ad  fratrem  Fidciem 

non  lilterarum  illarum  compulsio,  sed  rocens  rcli- 

giosae  domina;  Abosinda;  perduccrct  dcvotio,  audi- 

vimus  ipsum  libellun  adversum  nos  et  iidem  no- 

stram  cuncta  Asturia  publicc  divulgalum.  i  Si  enim 

«ra  825,  quje  recidit  in  annum  Cbristi  783,  jam  Eli- 

pandiis  insurgit  in  impugnatoros  doctrinrc  sux,  li-  D  rat ;  quam  viduam  siinimopere  sluduit  in  suas  par- 

bello  contra  oos  jam  in  universa  Asturia  divulg.ito,      tos  Elipandus  traducere,  piitans  sibi  maxinie  profJD- 


I 

mirum  saiie  cuique  vidcbitur  codcm  anno,  quo  erocr- 
sil,  a  poniifioc  Koinano,  tanto  iiitcrvallo  ab  Hispa* 
nis  dissito  cogniiam  re  et  nomine  ba;resim,  el  co- 
gnitam  una  siujul  et  impugnaUim.  Prol>abilius  qui- 
dem  vidotur  suboluissc  pontifici  potius  anno  praece- 
denti,  alicujus  mn  sani  di»gmalis  putorem,  el  de eo 
invago,  ut  dicitur,  scripsi^sc  ^^Wx  episcopo :  eo 
auteui  clarius  percepto,  anno  soqucnti  littcris  diser- 
tis  conccplisque  illum  reprobasse.  Hinc  ctsi  admit- 
tnlur  coiiso(|uontia  Pagiuna,  cpistolam  Adriani  ia 
Cod.  Carol.  97,  quahxresis  ista  rejicitur,  reponen- 
dain  esse  ad  an.  785;  non  tamen  evincitur  eodem 
anno  785  ba^rosim  exortam,  sed  polius  aDois  supe- 
rioribus  ot  conccplam  el  partam. 

X.  Hoc  anno  785  moriuus  est  Silo.  Abostndae» 
sive  Abdosindx,  vel  Adosindx  (tot  enim  modis  elEer- 
tur)  Alpbonsi  Calholici  niia;  maritus,  qui  annis  octo, 
juxta  alios  novem,  in  Asttuia  ot  Logionc  rcgnave- 


manifestam  est  ante  Christi  annum  792,  b;eresim 
cnatam.  Quod  autem  annaiistx  Francorum  non  nisi 
hoc  anno  incipiant  de  ea  vorha  facere,  nil  mirum, 
ctim  noniiisi  lioc  anno  aliquid  fuerit  actum,  auspice 
Carulo  Magno,  contra  ipsam,  coaclo  videlicet  coii- 
cilio  Ralisponen^i.  Non  eniin  pnccise  loquuntur  de 
b:eresi  tuiic  incipiente,  sed  de  bseresi  tunc  primum 
daninata.  Qaod  non  obscure  colligitur  ex  annalibus 
Lois<*lianis.  Sic  cnim  hahent  ad  hunc  annum  792 : 
i  Hsresis  Feliciana  primitus  aodita,  ct  Reganeshurg 
nrinio  condemnata  est. » Audin,  bxresim  primo  con- 
oerooatam,  qax  primitui^  hoc  esl,  antea  erat  aodita? 
Priw^iuM  pro  priaem. 

VU«  Anlerfiorero  qnoqne  hoc  anno  792  ortnro  qos 
vel  iDse  Naialls  Alexander  cogitar  fateri  ex  veitia 
J^aulinl  in  concilio  Forojuliciisl  prolatiSi  qnibas  anno 
"iU^m  poiai  Alexander»  damnal  Feliciana  delirid. 


turum  ad  vcncni  sui  dilatationcm,  si  illud  feroina 
auctoritate  ct  religiosa  viriute  potenti  et  illustri  pro- 
pinaret.  Ipsa  namqiic  post  suprema  pietatis  olncia 
conjugi  persoluta,  mundi  pompis  valetliccns,  In  clau- 
stra  se  receperat,  ut  habet  auctor  Vitaesancii  Beati 
infra  n.  22  citandus,  ei  Baronins  hoc  anno  783,  n» 
5.  Audi  Joannero  Mariana  Annal.  Hispan.  lib.  vn, 
cap.  8  :  c  Ad  Asturum  et  Galsccorum  episcopot  Eli- 
pandus,  pro  ea  auctoritatc  quam  in  anas  eccksi» 
ohtinebat,  pRecipuam  et  roaxiniam»  lillerat  dat,  ac 
nominatim  Adosindam  Siloiiis  rcffis  viduam  io  frao- 
dem  impellcre  conatar.  IDa»  oti  eral  neoesse,  fnl 
judjcii  esse  negal  de  controversia  proaantiare :  rem- 
que  integram  ad  episcopos  de/ert  el  saeerdott» 
sanclissima  et  pradentissiroa  femina,  In  qoo  mimerD 
erai  Bcatos  presbyter,  el  Heterius  Uxamensisq^ 
scopus.  >  Hoe  ad  Adosindam  eonfagium  drei  im- 


m 


IMSSERTATIG  HISTORlCO-CUROrfOLOGlCA. 


m 


tium  an.  7M  lenUieni  videtur  ab  Elipando ;  quippe  A  pncdicturo  de  medio   vestro  aiifcnitlSy  uf  sitnit  pnr 
Eikerius  et  Beatns  liortatu  cjusdem  quondam  regino;,      servos  suos  Dominus  de  (inif)us  Boclicc  cr&dicavit 


niodo  religioKe  femime,  tunc  adiisse  videntur  Fide- 
lem  abbatem,  cuju»  opera  ex  verl)is  Elhei-ii  mox 
laudandis  siispicari  licet  usum  fuisse  EIi|)andun)  iii 
tubversione  Adosindoi  tentanda,  ul  de  cuntrovcrsia, 
pro  qua  ab  Eiipando  sollicitahatur,  cominus  ct  ore- 
tenus  agerent  prxsenles.  Colligitur  tiocc\  initio  Itb.  i 
Etlierii  ct  Beaii,  quonnn  verba  supra  nuin.ipro- 
lulimus.  Ex  quibus  deduccre  licet,  quod  si  bi  viri 
Iktcris  Eiipandi  scriptis  ct  direclis  meiisc  Octobris 
aniio  785  abbali  Fideli,  a  se  autcin  accopiis  vi  Kal. 
I)ecetiib.  occnrrunt  bortatu  Adosindx,  salis  apparet 
Ronnisi  circa  bicc  tempora  sonicilatam  fuisse.  Cre- 
citbile  enim  omnino  (it,  quod  stalira  ac  de  bac  rc  se- 
cum  a^i  coeptuni  fuisset,  negotium  episcopis  e(  sa- 
cerdoiibns  deluiisset. 

XI.  Vennn  bic  apponenda  est  Elipaiuli  epistola 
Fideli  abbati  directa,  qualein  lib.  i  proferunt  Elbe- 


bxresim  Migentianain,  ita  per  vos  de  Hnibif^  Aslu- 
riensium  fiindilns  cveliat  bu^resim  Be.*)lianam.  Sed 
quia  audivi,  quod  prx^ciirsor  AiUicbiistl  in  mcdio 
vcstri  apparuil,  qiii  iihiin  jam  natum  annunliat» 
qua^.so  ut  peniuiias  ab  co  iibi,  aut  quomodo,  aut 
quaiulo  nauts  est  spirilus  illc  inendax  nroplietarum, 
qui  in  co  loquilur,  i't  nos  sollicitos  redde.  »  Stc  scri- 
be'>at  lilipandus  Tolclo,  ul  videlur,  Fideli  abbati, 
a'ra  823. 

\IV.  Miror  Baroniuin  ad  an.  Chrisli  785,  n.  7  ; 
Vasquez  totn.  I,in  iiiparl.  S.  Thoin.  disput.  89,c.  1; 
Natalcm  Aloxandrum  Ilist.  Eccles.  s;ecuio  vui,  cap, 
2,  ar.  5,  §  5,  hanc  epistolam  asserere  scriptain  anoQ 
Chribli  785,  cnin  si  deinas  ab  a;ra  llispanica  annos 
58,  ut  fieri  dehoi  a  quierente  in  ipsa  convenien- 
liam  annorum  Chrisii  icra  825,  iion  iii  annum  783, 
sed  in  an.  785  nxidat,  quod  adverlit  etiain  Pagius 


rius  et   Beatus,  ex  qua  nonnulla  scitu  digna  colligi  d  ad  annum  785,  niim.   0.  In  bac  cpistola  meminit 


debent.  Sic  eam  proponunt. 

c  Elipandus  dicit :  Qui  non  fuerit  confessus  Jesum 
Christum  adopiivum  bumanilate  et  ncifuaquam  ad- 
optivum  divinitate,  et  bxreliciis  est  et  exterminelnr. 
Auferte  maluni  de  lerra  veslra.  Non  inc  iiiterrogant, 
•ed  docere  qua.'runt,  quia  sunt  servi  Antichristi. 
llanc  epistolam  domini  Ascarici  episcopi  ideo  frater- 
nitatj  itue  direxi,  cliarissime  Fidelis,  ut  cognoscas 
quaiita  in  Christi  servis  regnct  bumilitas,  qiianla  in 
An:fcbris(i  senis  regnct  superhia. 

\ll.  t  Ctim  dominiis  Ascariciis  mihi  non  doccntis 
Imperio,  sed  interroginiiis  voto  ea  scrihcrc  voluif, 
sicut  iliuni  vera  bumiliias  docuil.  Isti  veri  modo  et 
contraria  dicendo,  modo  et  quasi  ignorantcm  ine 
quid  rectum  sit,  noluerunt  interrogare,  sed  docere. 
linde  Deus  novit,  quia  licet  proterve  scripsissent 
{In  marg.  nolatur  sic :  ioctis  mutilus),  nam  si  vera 
(iixissent,  gralus  obedire   de!)ui  reminiscendo  quod 


(oncilii  Ilispalensis  a  se  convocati  ad  rcpriinendos 
crrorcs  Migenlii,  qui  pnctcr  nonntilla  alia  qiix  do- 
cebat  ahsurda,  circa  IVstum  Pascliatis  colchrandiini 
aherrabat ;  piitalnue  Pagius  loco  cilato  soliicitatniu 
Eiipandum  cpislola  Adiiani  pa|)a',  qii;c  ei^l  iii  Cod. 
Caroliii.  1)7  ciiin  hoc  titulo  :  c  Exeniplar  cpi^(ol;u 
Adriatii  papx%  tiirccuc  otniiiiius  cpiscopts  pcriinivcr- 
sain  Spaniain  comnioranlibus,  maxinie  (anien  Eli- 
nhando  vcl  Ascarico  cum  eoriiin  conseiilaneis,  pro 
iKcrcsi  vcl  hlasphcinia  (|uod  (iliiiin  l)ci  adoptivuui 
noininant,  cuin  muliis  capililius  saiictoriiin  Palrum 
cos  rcprehcndens.  Ncc  iionct  de  Paschali  fcstiviinU:, 
elc.  >  il;vc  illa  est  ei)isloIa,  ciijns  biipra  iitini.  1)  inc- 
niiniiniis,  tpiain  Pagius  cl  Coiniius  annn  Christi  783 
nssigiiaiit.  Qiio  aiiiio  cliani  coiiciiiiim  llisiralcnse, 
ciijus  mcininit  Elipandiis,  locat  ipse  Pagiu!»^  ctiiiis 
auciorilale  ad  cunidcin  aiiiitiin  n  ceiiS4'(iir  in  colle- 
clio.ic  Labl).  Vcccla  coticilior,  suh  nonrnie  IIUptn:i 
scriptum  est :  Si  juniori  revelatttm  (ueril  senior  ta-  ^  Comiyii.  Qnihits  posilis  inanircsliini  csl  cpistoiam 
eei  (i  Cor.  xiv,  50).  El  itcrum  :  Proximus  ille  Deo  ^  ad  Fidclcin  daiain  fiiisse  iion  aii.  785,  nl  Baronius, 

Vasqiie/,   Nalalis  vohint ;  sed  lardins  pnla  an.  78o. 


fsf,  (In  marg,  est  Catonis,  apponitur)  qui  scit  ratione 
tacere.  Nam  nunquain  est  auditum  ut  Lihaiienses 
Tdetanos  docuissent.  Notum  est  ptehi  univcrsx 
banc  sedem  sanctis  doctrinis  ab  ipso  exordio  fidei 
damisse,  et  nunquam  schismaticum  aliquid  emanas- 
M.  £t  nunc  una  ovis  morbida  doctor  nohis  appeiit 
esse.  Et  tamen  noluit  ea  ad  anres  cxtororum  fra- 
trum  noslrorum  perducere  antcquam  illic,  ubi  exor- 
tum  est  hajusmodi  mahim,  sit  radicitus  ampntatnm. 
<juia  ignominia  erit  mihi,  si  in  Iradittone  Tolctana 

iln  marg.y  intra  ditionem  Toletanam^  boc  inaltim 
uerit  auditum.  Ut  qttod  ego  et  c;eteri  fratrcs  inei 
in  Htspalitanis  tanto  tempore  dijudicavimus,  et  Deo 
auxiliante  tam  in  festis  Paschabum,  quam  in  ciete- 
ris  erroribus  Migetianortim  bxresim  condemnavi- 
nus  :  nunc  illi  e  contrario  inveniunt  unde  nos  ar- 
guant.  Et  tamen  si  tepide  ftierit  actum,  et  non  fiie- 
rit  a  vobis    emendatum,    tiinc    illud  ad    notionein 


Loi|iiiitir  ciiiin  iii  ca  de   Migciiliatioruin  errorcciica 
Pascha  uli  jain  dcjiidicato  ct  exslinclo  in  ipsa  vidc- 
bcc(  anni  7U5  co;icta  syiiodo. 
\V.  «  Inter  cos,   (|iios  Klipandtis  ad  partcs  suas 

{icrtraxit,  fncre  Asc;iriciis  Bnicarcnsis  cpiscopus,  et 
''idclis  ab!:as,  ciii  primo  sccl:csii:t*arcana  revclavit, 
scripia  ad  ciitn  cpistohi  iiHMise  Oclohri  :iM'a  825,  sen 
anno  Chrisli  785.  >  ll;cc  ad  vcrhttm  Pagins.  Qiia! 
saj^ere  ermrcm,  iie  dic:)in  coiitradictioncm,  viden- 
tnr.  Qtiomodo  cniin  vcrtim  cst  abUali  Fidcli  primo 
sccl£  siue  arcana  rcvclasse  Klipandnm  scripia  ad 
cum  cpislola  anno  785,  ciiin  ipse  Pagitts  il>i  dicat. 
epistohtm  Adriani,  «pia  iiionehatitur  lli.spani  episcop! 
de  errorc  adontivortim,  datam  fuisse  an.  785  ?  Iii  qiis 
paritcr  eptstota  incininit  Itomanus  |Mnilifcx  Ascarlcl 
tanqtiam  viri  cadcm  pice  inqninati.  Potius  igilur 
Ascariciis  tpiam  Fidclis  liausil  prinia  Elip^uidiana  vi 


reducam  fratrum  :  et  erit  vobis  ignominiosum,  si  ab  ^  nena.  Addit  Pagitts  ibid. :  «  C4>iivocato  cpisco)Mn'uiii 


lllis  in  vobis  rcprcbensum  fuerit. 

XIU.  f  Adolcsccnliam  sane  fratris  nostri  Elherii 
lacte  adductain  et  nondfim  ad  rol>ur  perfectx  in- 
lclligeniiue  perductam,  vestra  fraterniias  erudiat : 
quia  non  cum  inagistris  optimis,  sed  cttm  ignaris  et 
itchismaticis,  videlicel  Felice  et  Bcalo  Antiphrasio 
{In  marg.y  qiita  difebat  Elipandus  ncatiim  hoc  no- 
mine  per  autiphrasim  appellari,  ut  liipiet  eliam  ex 
epistob  Caroti  Magni  ad  Elipandum)  ;equale$  ni 
Tirtute  et  pares  in  errore  babnit  collalioncin.  Bo- 
Dosus  et  Beatus  pari  errore  condemnati  sunt.  Ille 
cfedidit  de  matre  adoptivum  et  non  de  Patre  ante 
laMnila  proprie  genilum,  et  non  de  matre  teinpora- 
liter  adoptivum.  Cui  similem  existimabo  illum,  nisi 
Fausto  llanicliseo?  Faustus  eondemnavit  patriar- 
clias  et  prophetas :  214  >^^  condemnat  doetores 
l^riseos  et  inodernos.  Obseero,  ut  calore  ildei  ac- 
ctnsi  tanla  sitis  intentione  pmcalidii  ut  errorem 


provincialinm  cailti,  Elipandns  Migeniiniios  circa 
dicm  Paschalis  ahcrrantcs,  iit  i|>se  in  cpistola  ad 
Fidelcm  abhatcm  glorialur,  iiicunciantcr  repivstiil : 
propritini  Uuncit  crrorcm,  qiiein  a  Fclice  acceperati 
puhlicare  non  dcstilit.  >  Si  jain  ab  aiiiio  775  a^qiio 
sollicitiis  fnil  Elipandus  ciim  in  siipprimcndo  cri ore 
^ligciilianorum  tum  in  lucrcsi  sua  publicaiiday  Ot 
aliatis  vcrhis  Pagiiis  indicat,  quoiiiodo  (anlumuNHlu 
anno  785  anribus  primo  instisurrat  abhalis  Fidells 
errorcin  stium  ?  Ex  Inijiismodi  soUicitudinc  errorls 
dissominandi,  pravi  doginatis  aiictor  alicui  videri 
poicrit  Elipandus,  qiicm  noii  pulo,  sed  potiiisFeil- 
cctn,  a  qtio  errorem  acceperat,  ut  stipra  Pagius  dl^ 
cchat.  \crnm  qnomodo  f:icttiinsil,  pauctsdeainlio-- 
rum  conditione  prius  adnotatis,  mox  expediam. 

XVI.  Elipandus,  (|uem  alii  Etifandum,  alil  Eli* 
pbandum,  aliter  alii  pro  nationum  \m<^  ^«cjtcvVx 
Yocant,  si  onbiem  s»\MiimA  yec^«DAiaK^%\n^^ 


f63 


DE  FELICIS  ET  ELIPANDI  H.ERESf 


dbl 


Fdicfi  e£t  dicendus.  Etenim  a  doctrina  Felicis  tan- 
quam  ab  ore  raagistri  penderc  videtur,  quem  de 
Adoptiunis  quxstiouc  consuluit  testc  E$;iuardo  in 
aunal.  ad  an.  79i,  scd  si  a^Uitcm  spcctemus,  non 
ausim  minorem  asscrere.  Nam  ipse  an.  70:2,  quo 
Romae  dejjebai  Fclix  a  Carolo  de  uatisponcnsi  con- 
cilio  ejus  b;eresiiii  danmaute,  Adriano  pcr  Angii- 
bertum  missus  ipsam  cjuraturus,  ut  infra  vidchitur 

II.  5i,  agebat  annum  a^tatis  octuagesimum  secundum. 
Sicenimscril)cl)at  Febci  Ronuecommoranti :  i  Cer- 
tifica  me  qui  cs  positus  in  Koma.  i  El  infra  :  c  Me 
autem  cognoscilc  scufcluic  jaui  dccrcpila  ocluage- 
simo  secundo  ainio  a  die  oclavo  Kal.  Ang.  itigrcs- 
snm  fuissc.  i  Quo  fit,  ut  ipsc  nntus  bal>catur  anno 
710,  die  25  Julii.  Qua  a^lalc  superiorcm  faccrc  Fe- 
licein  durum  videlur.  SiciiiiJcm  ipse  Feiix  in  vivis 
adiuic  crai  an.  8  U,  circa  quem  «\\  Agol-arJo  n.  Hi 
rx)ii8tai;it  dcfuuctuin  vita  et  malitia  :  adeoque  supra 
oentesimum  aiinuin  vixisse  dicendiis  essct.  Noii  fit 
autem  creJibiic  viruni  supra  nonagenarium  ad 
Aquense  conciHum  vocatum  adfuisse,  ut  fuit  ipse  Fe- 
lix  anno  799,  ut  dicelur  n.  71  ct  se(tq. 

XVII.  €  Nonnulli  susplcantur  Fclicem  natione 
Gailum  fuisse  proptcr  locorum  viciiiilatcm,  et  quo- 
^iiam  in  eam  llispaiii;e  partcm  (lailorutn  arma  aanis 
superioribus  penetravcrant,  >  ait  Joaiiiics  Mariaiia 
lib.  VII,  cap.  8  ;  scii  Eginanlus  llispanum  fuisse 
ad  an.  792  manifcste  proiiuntiat.  c  OrgiJlis,  iiKiuil, 
civitas  est  in  Pyrcnaji  montis  jugo  sita,  Ciijus  cpisco- 
pus  nominc  Fclix,  nationc  llispanus,  clc.  i  Di»  situ 
IJrgcllcnsis  civitalis  consuic  Fcrrarium  cl  Bau.liand, 
qui  in  Catalauiiia  ad  PyrciKToruni  montium  ratiices 
eam  constituunt,  miraiitcs  Ortlicliuui  illam  iii  Ara- 
conia  coliocare.  Qucin  Orlbclii  crrorcm  seculus  vi- 
detur  Papirius  Massonus  in  synopsi  pra^Pixa  operi- 
bus  A^oSarJi,  dum  ait  :  c  Impcrio  Caroli  Magiii  et 
Ludovici  Gcsarum  e  summis  Pyrcna^i  apicibus  enier- 
sit  quidam  episcopus  Ori^ellai  ab  Angonia.  •  Cui 
crmri  addit  i\e  suo  peiiu  aliuin  Papirius.  Non  enim 
Origdla est  iii  apicibus,  scd  potius  ad  radiccs  Pyre- 
n;corum,  ut  habcnt  supra  Tciati  gcograpbi.  Fallitur 
item  dum  ibi  subdit  dc  boc  opiscopo  :  c  Ohjurgatur 
prinio  ct  convincilur  ab  Ilclipando  (sic  ipse  scribit) 
•  olclano  cpiscx)po  ;  i  cum  oinncs  veteres  rpccnlio- 
res(pic  convcnianl  a  lco  a^  Elipandonon  olijurgatum 
Felicem,  qnin  potiiis,  cum  is  bicrcsim  alif|uando 
cjuravissct  (si  vcrc  laincii  unnuain  cjuravil)  ipsius 
Miasu  ad  vomitum  rctliishC,  i:t  infia  dicctur.  Elipan- 
«iiim  auleni  ex  aiti^pia  Golhonim  gente  progna- 
lum  scribit  Mariana  i.  c.  :  sic  igitur  intcr  lios  cpi- 
bconos  rcs  sc  liabuit. 

\VIII.  Antcanniim  7.^3,  ut  iios  putamus  rationc 
snpi-a  allata ,  Elipandus  Toleti  cpiscopus  consuluit 
Fciicem  pariler  cpiscopum  c  |)er  littcras  (juid  dc  hu- 
inanilate  Salvatoris  Dei  et  Domiiiinostri  Jcsu  Clirisli 
•«entire  deberet,  utrum  sccunduin  iJ  quo  I  honio  csl, 
proprius  an  a  loptivus  Dci  Filius  crcJcn.lus  essct  ac 
diceudus.  Vahle  incaulc  :ilque  inconsidcratc,  (Ucon- 
tra  antiquam  catholica*  E(xicsi:e  doctrinam  ,  adopti- 
•vum  non  sotum  pronuutiavil,  s?'l  ctiam  scriplis  aJ 
memoratum  cpiscopum  libris  pcrtinacissime  praviia- 
lem  erroris  sui  tlcfcndcrc  curavit.  •  S;iiil  vcrba  Egi- 
nardi  ad  an.  792  in  aiinalilms  hanc  ha!resis  primam 
•.rigincm  rec^nse.itis.  Venim  pocta  S.i-.o  Aiinal.  lil). 

III,  6ub  an.  79i,  innuit  Fcliccm,  a:iteq;iain  per  cpi- 
slolas  enm  consuluisset  ElipanJus,  jam  venena  sua 
populis  propinasse,  el  erroneam  doclrinam  in  vul- 
gUB  sparsisse.  Sic  enim  canii : 

Cftisa  Pyronnel  supra  juga  cnnJlUi  mon'h 
tTt)S  esi  O^-gellis,  prisul  ciii  noihi.ie  Feli\ 
Prjbtiill.  Hic  h;f  ri-sifii  niolitus  couJp.rp  {iravanD  , 
DoKinata  lr.i(lfl>a(  litlei  cn.ilrana  saiiel»  : 
Aflinuaiis,  (iiirisius  Doiui.ius,  quia  cdrpore  «u.iiplo 
E>t  liomo  dign^ius  lieri.  iioii  propiiuj»  (^x  lio»*, 
^tvl  quod  adoptivu;»  sil  flliu«  ouiuipoicniis. 

Viden'  lueresim  consulto  docentem?  E(  poslt  a  inserit 
Llipaiiili  consultationcnii  sic  : 


J^        Responsumqne  Toletano  dedit  lioc  Dlpaiida 
Poniilici  «ie  re  lanla  consulius  ab  (pso  : 
Al(|ue  suaiii  scripii^  (leleiuiiire  doj^ma  litieUo 
Ouini  qiio  poiuil  sludk)  curavii  et'ji'le. 

Idem  non  obscurc  asserit  etiam  Jonas  AurelianeiH 
sis  initio  li!).  i  De  Cultu  Imaginum,  dum  conbinctUDB 
non  Fcticem  Eiipando,  sed  Elipanduro  Felici  tan- 
quam  erroris  auctori  demonstrat.  f  Emersit,  ait, 
cx  Hispania  tiMuporc  sancUe  memorisc  Caroii  piis- 
simi  atqiie  invictissinii  Augusti  qiiidamFelixnomiiie» 
actu  intelix  rrgcllitancnsis  civitatis  episcopus,  qui 
jaiicto  suo  sccleratissinio  errori  Eliphanto  {sic  iM 
icribit)  Tolet:in:e  iirbis  episcopo,  secundum  humani- 
tatem  non  esse  proprium  Fiiiiim  Dei,  sed  adoptiviini 
nreiiicare  aasus  csl.  >  Jure  igitiir  optimo,  elsi  velii 
P:igius  a1  an.  785,  n.  9,  Eiip:uidnm  ca  doctriha  aii- 
tea  iinbiitum,  ass^rimus  ^erum  parentem  Fclicem 
pcstilenti;e,  qunc  etiam  a  scriptoribus  sub  Fclicianx, 
jion  Elipandianie  lu-eresis  nomine  communiter  reco- 

P  gnoscitiir.  Et  ipse  Fcli\  boc  innuit  in  conressione 

"  liilei  su:e  bis  verbis  dc  se  prolatis.  i  Per  quem  us- 
quc  niinc  \rA  Ecclcsia  Dei  contcntio  versa  est.  > 

215^1^*  Veruin  qiue  ab  uno  priinum  processe- 
rai,  uiriinique  tameii  liabiiit  exiiiile  propu^natores. 
Auii  ab  Joiia  Aureliancnsi  studium  sollicitudinemque 
anil)orum  disscminandi  zizania  inahc  doclriine.  c  hac 
viriilcntadocti-ina  utcrqiic  liispaniam  magnuex  parte 
inreeit.  Deindc  apostoiorum  Cbristi  aclus  iinitari 
videri  volcntes. . .  unusquisque  scparatini  diveisas 
provincias  eadem  S!ia  doctrina  inihuen  las  appeti- 
vcre.  Eliphantus  scilicet  Asiurias  ct  CallicLim,  citjus 
discipulos  apud  Astures  me  aliquando  vidisse  me- 
iniiii...  Fcbx,  cuin  iiiuliis  apud  .sepliinaniam  eum- 
deni  haustum  pestifcrum  propinaverit,  cum  taro^ 
Galli:e  Gerin:ini:cquc,  quanlnm  in  illo  fuit,  propinaro 
V()luit.  Se  I  divina  gratta  adminiciilante  nummi  apud 
Galliam  Gcrmaniamque  ejus  error  locum  inveiiire 
qiiivit.  > 
\X.  I'itorcos,  quos  bac  sollicitudinc  sil.i  coinpa- 

C  r:ivii  Klipaiidus  (hscipulos,  jain  supra  recensiti  suoi 
Ascariiss  liracarensis  episcopus,  et  Fiilclis  abbas,  per 
qucin  fortc  ter.latus  fiitl  Adosiiult  q:ioiidam  rcgins, 
tunc  rcligiosie  sanclimonialis ,  catholiciis  auimns, 
seJ  frustra,  utsiipra  dirtum.  Ilis  accessere  nonnulli 
Coi\lul;enscs,  ut  colligitur  ex  cpisloia  Elipandi  ad 
Felirein  dirccla,  iii  qua  sic  inquit  :  c  Ego  vero  di- 
rc\i  cpislol.iin  Inani  ad  Cordoba  fratribus  qui  de 
Deo  recta  sciitiunt,  ct  inihi  niulta  scnp.seriint  ({ute 
in  tuo  atijuiorio  (lcbucr.ini  ciirigere.  Se  I  b:rc  eadein 
Ai.)ini  nia^Mstro  Antiphr.isioIlc;iLo  direxi  rclegcnda.  > 
XXi.  Q:iaiiquain  vero  iioii  par  f-ierit  succcssus  cx 
partc  Fciicis  in  propagaiione  crroris,  GaUiis  Ger- 
inania.]nc  soUiciludine  episcMiporuin  ct  Caroli  .Magni 
vigilaiitia  salis  superquc  iniinitis,  sol.olem  tamen  iu- 
felicem  aliqiiaiido  prolulit,  Ciau(tium  scilicet  Tauh- 
ncDsein,  natione  (juidcin  Ilispanum ,  sed  qui  extra 
Ilispaniam  maluiii  |)ostca  detulerit.  I)e  coJein  coft- 
tra  cuindem  scrilic:is  Jonas  lia^  balet  :  c  Ouo  inH 

D  perante,  inunpe  LndoviiH)   Can)li  Magni  riiio,  idein 
Felix  iii  (luodain  discipulo  ^uo  nomiiic  Claudio,  ut 

IMitc,  ul  verbis  l^cali  llieronymi  ular,  Euphorhns  in 
^ylhagora  renascilur.  >  Et  iilfra  :  «  Is  ilaipie  deqno 
?!gitur,  exorlus  cx  eaicm  Hiipania,  ejusdeinque  iV 
licis  discipuhitui  al)  ineunte  a^tatc  inli:crens,  per  ali- 
quod  lcinpns  in  palaiio  nicinorati  gloriosissimi  ac 
serenissimi  Deocpie  amabilis  Augusti  in  olltcio  pres- 
byteralus  militivit,  scJut  aliorum  utililali,  dociriaa 
prxdicalioiiis  evangelicas  quje  illi  admodum  iniisse 
viuebaiur,  coijsulcivt,  ip^ius  piissimi  principis  cle- 
mentia  prx'sul  Tatirinensis  snbrogatus  e^i  eccle- 
sia*.  >  Et  adhuc  inferius  :  c  Non  mistra,  sed  qiio- 
dam,  ut  crcJilur,  valicinio,  Claudii  sortitns  est  iio- 
ineii.  Qtioniam  quanquam  magistri  sni...  non  videa^ 
tur  apcrte  seipii  errorem,  in  eo  tamen  quod  eccle' 
siastic;c  auctoritati  daudicando  contraire  oilitur, 
non  iminerito  nonien  CUndii  sortitur,  eonimque 
numero  jure  asciscitur,  de  quibus  Psalmtsta  :  Fi/ii» 
inquit,  (ititni  niiutiii  $inU  mihi,  fiHi  atieni  inteterati 


505 


DlSSERTATlO  HISTOUlCO-CimONOLOGlCA. 


m 


Kunt,  el  ehudicaverunt  a  semitis  $uii.  >  VeruiD  ne- 
dum  claudicavit,  sed  et  lapsus  est  Claudius,  qui 
iniaffines  sanctorum  omnino  toUendas  atquc  elimi- 
nandas  assercret.  Qua  in  re  claudicavit  quoque  ipse 
ionas,  qui  etsi  ad  acdincationem  el  exemplum  fide- 
lium  servaudas  imagiues  contcnderct  coiitra  Clau- 
dium,  omncm  tamen  cultum  ipsarum  et  vcueratio- 
irem  lollere  nitebatur.  Sed  de  Claudio  Felicis  disci- 
pulo  et  de  Jona  ejns  impugnalore  huec  sint  salis.  Jam 
ad  proposilum  nostrum  revertamur. 

\XH.  Quosmaxime  percuiit  insanum  dogma  fucre 
Bcatus  preshyter  et  ab  las,  et  Llherius  discipulus 
ejus  postea Oxumensis cpscopus,  uli  habctur  ex  AI- 
aiino  iib.  i  contra  Felicem  :  <  Quod  vero,  ail,  qucm- 
dam  Bcatnm  ahbatem,  et  discipulum  ejus  Eiherium 
dicitis  huicvesti*nB  secUc  priunimcontrairc,Iaudamus 
eos  in  co,  qijod  verilatem  defendcrc  conali  siinl.  • 
Venim  quia  familiare  est  haTelicis  suoriim  errorum 
impTigual6rihus  macuias  in  doctrina  appingere,  Fc- 
li\  et  Elipandus  calumniabantur  Heatuni  et  Ethe- 
rium  quasi  in  Christo  duas  naturas  cum  Eutychete 
confuiiderent;  non  secus  ac  gutUi  iiquoris  in  Ocea- 
num  sparsa  cum  aqua  maris  confiiniiitur,  miscelur, 
unitur;  cujus  similitudinis  meininit  Thcodoretus  in 
Dialog.  %  qui  inscribitur  Inconfusus.  Et  ideo  adJebat 
Alcuinus  :  <  Sed  si  verum  est  qitoJ  dixistis  eos  duas 
naturas  Christi  in  uniim  confundere  sicut  vinuiu  et 
aquam,  1m)c  nnllatenus  conseutitnus,  sed  in  eo,  si 
venim  est,  valde  eos  reprehcnsibiies  judicanius.  i 
Hic  o!)iter  nola  prudentiain  Alcuini  verilatis  adhuc 
non  conscii,  adeoque  cunclantis  assensum  pra^bere 
impaclce  cahtmnixs  et  bis  expressa  condilior.c,  si 
verum  est^  sitrtam  t.ctamque  (ioctriuam  eorum  ha- 
bentis.  De  Bealo  hax  habeex  Vita  ipsiusab  llispjno 
quodam,  recentioiis  tamen  .-ctatis  conscripta,  relata 
a  Mabillonio  in  appendice  saculi  iv  BeneJict.,  quem 
laudat  Pagitis  ad  an.  783,  n.  i  J ,  addens  apud  Astures 
ut  sanctum  coli  su!)  vnigari  nominesan  bieco  :  <  Se- 
daio,  iuqiiit  aiictor  Vitui,  Felicianae  pravilatis  jnrgio, 
sanclus  vir  Beatus  Adosinda;  regis  Siionis  uxori, 
qu:c  propter  Mauregali  tyrannidem  sacram  eral 
vestem  indiita,  continuus  pro  aninix  8u:e  remedio 
exstititpedagogus  :  donec  apud  Vailem  Cavani  (Hi- 
fi^nis  Valcabado  haud  procul  a  Suidana ,  oppido 
«TiGCcesis  Legionensis)  secederct  orationibus,  jejuniis 
ct  sacrx  Scriptura;  studio  insistens,  supcr  Apocar 
lypsis  mysteria  libruni  miro  ordine  scriptitavit.  De- 
muio  miraculis  celcbris,  Domino,  cui  servierat,  spi- 
ritumplacida  dormitionecominendavil  xiKal.  Martii 
aniio  Domini  798. 

XXIli.  Beatiim  igitur  et  Etherium  in  sententiam 
suam  insurgeutes  moleste  audiit  Elipandus,  conoue- 
stusqne  esi  de  his  cum  abbate  Fideli  per  epistolam 
datam  xra  8i3,  hoc  est  an.  Dom.  785,  ut  supra 
dictum  est.  in  qua  confidentiam  viri  demirari  licet, 
Ascarium  Bracarensem  episcopum  summopere  com- 
inendantis,  quod  se  eo  iu  negotio  cousuluisset;  et 
Beatum  et  Etherium  ol.jiirganiis  quod  secus  fecis- 
sent,  et  indignantis  quod  ii  qiii  a  sede  Toletana,  cx- 
terarum  vclut  magistra,inslrui  postulre  debuissent, 
in  suam  veluti  inalrem  temerario  ausu  insurgerent. 
Fatetur  autem  oppositionem  sibi  factam,  quani  /lor- 
tesim  Beatianam  compellare  non  veretur,  cicteris 
fmtribus  se  non  coinmunicatiirum,  ne  ignominiam  et 
dedecus  (aiebat)sibi  crearet,siaLibanensibus,e  qiti* 
bus  iu  Asturiis  erat  Beatus,  Toletani  doceri  vide- 
rentur.  Revera  tameii  fucum  malitix  pra.'tendebat, 
ei  verius  dixisset,  ue  ex  oppositione  Beati,  perGuia 
dogroatis  sui  detegeretur,  et  detecLa  ab  omnibus  ex- 
secraretur. 

XXIV.  Venim  pestis  diu  non  latiiit,  ct  ab  his  Eli- 
p«ndi  querelis  tantum  triennio  exacto  coiicilium 
Narbonense  in  Felicianam  hLcrcsim  congregatuin  cst. 
Guillelmus  Catellus  iib.  v  In  Danielc  archiepiscopo 
Narbonensi  leste  Cointio  1.  iiifra  n.  seq.  citando, 
coDcilium  hoc  primus  publicavit ;  dcinde  Stcphunus 
Baluzius  in  Addit.  ad  cap.  25  lib.  vi  de  Concord.  sa- 


A  cerd.  et  imper.  Petri  de  Marca.  Initium  bic  poDimut 
tantummodo,  quia  ad  rem  magis  facit  quam  cxtera. 

<  Concilium  Narbonense  habitum  anno  788.  Anno 
Incarnationis  Domiijccc  788,  indictione  12,  glorio- 
sissiino  quoqiie  Domino  imperatore  Carolo  regnante 
anno2,5,  v  Kal.  Jiil.  diim  pro  mullis  ct  variis  eccle- 
siaslicis  negoliis  pncserJini  pro  t^clicis  UrgeililansB 
se  iis  episcopi  pcslilero  doginate,  monente  per  svm 
auctoritalis  iittcras  domno  nposiolico  Adriano,  ac 
domno  imperalore  per  inissuni  s'.niin  nomine  Desi- 
derium  ,  convcnissemus  iirbem  Narbonam ,  etc.  • 
Prajter  hoc,  lector,  nihil  prorsus  in  ca^teris  iiiTO* 
nics  de  hicresi  Foiicis,  cnjiis  tantummodo  nomea 
tcrtio.ieciino  loco  positum  in  suliscriptibnibus  ap- 
parct,  sic  :  <  Felix  cpiacopus  Urgellitanie  sedis  su!)- 
scripsi.  » 

XXV.  Non  tlesunt,  qui  vitia  plura  in  positiona 
hujns  coMcilii  S!ib(»lcant,  qiios  inter  est  Pagius  ad 
an.  788,  n.  11.  Etenim  dicunt  l^^peccalum  csse  in 
teinpore  consignando,  quia  annus  23  Caroii  nou  io- 

B  cidit  in  an.  Cbristi  788;  2"*  indictioiiem  non  conve- 
nire,  cum  lum  12,  sed  tantum  II,  tunc  excurreret ; 
5"  nuinen  iinperatoris  dari  Caroio,  qui  imperium 
non  cst  coAseculus  iiisi  an.  800 ;  4**  ex  annalibos 
Francorum  constare  primo  Ratispome  anno  Christi 
792  damnatam  lucresim  Fcliciaiiam,  quod  venim 
non  cssct,  si  an.  788  Naibonic  primum  fuisset  pro- 
scripta  ;  5»  Ipsius  Fclicis  subscriptionem ,  qiwc  in 
causa  damnationis  proprie  videtur  improoabilia; 
G"  al:«iuos  episct^pos,  ut  Barcinonensem,  huic  con- 
cilio  suLscribere,  cui  non  fit  credibile  Barcinoncnses 
suoruin  juriiim  tcnacissimos,  et  regio  Fraucorum 
nomini  iii  nuilo  deferentes,  interfuisse. 

XXVI.  Verum  non  hicc  tanti  facienda  videntur,ot 
oinne  robur  concilio  deinatur,  et  falsitatis  supposi* 
tionisque  illegitimx  omnino  damnetur.  Nam  Ba- 
luzius  omnium  cniditoriim  calciilo,  et  ipsius  PagU 
confessione  <  in  vetiislissiinis  membranis  exercita- 
tissimus,  asscrit  se  illud  descripsisse  ex  ms.,.qaod 

^  aut  u;tate  Caroii  suppar  crat,  aut  non  multo  remo- 
lum.  >  Vidit  ipse  quoque  ha.'C,  qua;  opponi  potuis- 
sent,  objecta,  eisque  opportune  occurrit,  ut  in  notis 
ad  concilium  ipsuni  videre  est.  Ad  priinum  aulem 
dicenduin,  anteqiiam  Pipiims  pater  Caroli  Magni  de- 
cederet,  Wormatia;  an.  763  vcl  76i  regnum  ipsius 
inler  filios  divisuin ,  et  Aquitaniain  ,  Seplimaniain, 
eamque  regionem  Ilispani^,  tunc  Francicae  ditionis, 
Caroloassij^natam,  cx  216  <^aque  regem  tunc  ap- 
pcllatum  luissc,  sicque  non  nisi  unius  anni  discre- 
pantia  intercedcrct  in  combinatione  annorum  Christi 
788  et  anni  23  Caroii  regis.  Cointius  in  aiinal.  ad 
an.  791,  n.  il,  concilium  non  iinprobat,  sed  vitia 
advertit  aliqua,  uti  quod  nec  annum  incarnationis  , 
nec  indictionem  tunc  temporis  apponerc  solerenl. 

<  Ambo  igitur  hi  caracteres,  ait,  iiiler  supposilitios 
amandanui.  >  Et  quia  tardius  Carolus  in.peraloris 
noniine  donatus  fuit,  subdit  :  <  Sed  quisquis  an- 
num  incarnalionis  Dominicse  ct  indiclioneiu  suppj- 
suit,  is  iinperalorem  facile  dixit,  quem  debebai  rc- 

D  gem  vocarc.  >  Ipse  autem,  qui  nonnisi  a  patre  mor- 
tuo  regium  Galiicum  Carohiin  adiisse  hic  advcrtii, 
non  ad  an.  788,  sed  ad  an.  791  in  qucm  incidit  annus 
23  Gallici  regni  Caroli  concilium  reponit.  S'erum  pro 
priina  dinicuitatis  explanatione  slandum  vidctur, 
cum  indiclio  12  (indictio  eniin,  vcl  annus  incarnatia- 
nis  posilus  ncgotium  non  facessunt  Baluzio)  ussl- 
giiau  niinus  aLerrot  ab  il,  qu^ne  vcre  cst  anni  788, 
qiiain  li,  qux  assignanda  erit  anno  791.  Si  quis 
enim  error  est  in  indictionc,  potuit  transcriptoris  in- 
curia  facile  inlerseri,  ut  addila  lineola  pro  ii  scri- 
beret  12.  Et  sic  etiani  patct  responsio  ad  sccundum 
ol']ertuin. 

aXVII.  Ad  lerriuin  vero  pluribus  occurrit  Baluziutt 
clarissimc  ostcndendo  nomen  imperatoris  sxpe  datum 
Francorum  rcgibus,  quanquam  impcriale  diaderaa 
nacti  non  cssent,  ut  Pipino  in  charta  Maurengi : 

<  Actuui  Flavinia  counobio  an.  17  Pipir.l  hnperato- 


\ 


rc7 


DE  FELICIS  ET  ELIPANDI  H.IIRESI 


tc% 


ris.  >  Ad  cfuarUim  dicendum  est  hscresim  quidem  A 
Felicianam  m  concilio  Ratisponensidamnatam  primo, 
ucmpc  nominatim  ct  solemniler;  seJ  qnid  vetat  asse- 
rcro  de  ea  qiioque  actumesse  inconcilio  Narbonoiisi, 
pnecipue  cum  in  hoc  nihil  dicatiir  de  ejiis  damna- 
linne?  De  ea  forto.  tiuitiim  dispiitatum  lunc  fuit,  de- 
finitum  vero  nihil.  Quoil  e\  iis  qux  ex  co  coiicilio 
M]|iersiint,  appuret :  nain  pr.rler  allata  superius  ver- 
l>a ,  nihil  ulterius  <le  h^ei^esi  Kcliciana  a.lditiir,  scd 

Suantocius  transitus  fit  ad  qiuvstioiiein  de  limilihus 
ioccesuin  Narhonensis  et  tleltnensis.  Unde  nihil  mi- 
nini,  si  inveniatur  ipsius  Felicis  subscriptio,  qui  in 
causa  limi^um  optime  t^oleiat  ferrc  sullragium,  et 
proferre  sententiain.  Et  ex  hoc  hahes  quomodo  ad 
quintum  objcctum  salisfacias.  Ad  sextiim  vero  dicen- 
dum,  qiiod  elsi  Uaicinonciises  in  civilibus  negoiiis 
nullam  Fraiicorumsiihjectionemtolcrasscnt,  incausis 
tamen  ildci  et  ecclesiarum  non  inverisimile  est  con- 
venissc;  pru'cipiie  cum  in  fronte  actuum  dicatur 
synodum  fuisse  convoeatam  c  monente  per  litterns  d 
domno  apostolico  Adriaiio.  »  Adde  «(uod  Cointius 
adnotavit  ad  an.  791,  n.  13.  Tunc  t  Trgdla  N;»rho- 
licnsi  metropoli  sui  jiciebatiir.  >  Episcopi  nutcm 
liroviHciiles,  etsi  in  teinparalibus  alii  dominio  suti- 
jiciebantur,  quid  mirum  si  metropoiita  convocante, 
siimmo  pontiucc  adnioncntc,  conciiio  adfuerint  Nar- 
bonensi  ? 

XXVIIK  A  concilio  ergo  Narlionensi  non  melior 
«Itiamvenerat  Felix  rccedens, el  forte  ex  aciit:ita,non 
proscripta  adhuc  vcsania  si:a,  ii)S(d(Mitior  f.^.ctus,  pe- 
stffcrum  dogma  in  vnl[!;iis  dispiM-gero  non  cessavii  : 
ad»'0  ut  morbo  gi'ass;inle  et  vires  in  die»;  oblinenlo, 
in  Germanix  quoi]ue  pariiinis,  adoo  ab  Hispania  di^ 
sitis ,  malus  odur  iiares  ptirgaliores  perculerit. 
(Trassante  igilur  tractii  temporis  non  panim  conla- 
gio,  nccesse  babuit  Ecclcsia  valida  maiiu,  auctori  ate 
eliain  principis  rol>orala,  ncdum  salubri  adiirerc 
cauterio,  scd  el  pu!)lico  analheinalis  inucrone  a  ra- 
dice  ulcus  secare.  Anno  i^itur  792  Ualispon;c  con-  ^ 
vocala  synodo  a  Carolo  Magno  priino  ccclesiastica  ^ 
scntentia  pericliitur.  Piimo  ir.qiiam,  qiiia  proprio 
8iib  nomine  ipsius  proscriptio  e^reditur.  Quod  quo- 
niodo  sc  habucrit,  accipe. 

XXIX.  Domitis  priinum  incnse  Augusto  per  Hen- 
ricum  duccm  Forojulienscni,  cl  inde  per  Carolum 
fatigaiis  Avaribus,  hiemavit  Carolus  Ral:spon:e,  ibi- 
que  sub  linem  anni  791  Natale  Domini  cidebravit, 
ct  Pascha  anno  sequcnti  792.  l:a  Annalcs  Loiseli;tiii 
et  coiteri.  Iloc  medio  tcmpore  vel  sub  ipsum  (nr.:n 
appropinqiiante  xstiva  tempestale  Saxoucs  DtM) 
ei  regi  fcedifragi  rel  eltantcs,  ut  babet  Chronicou 
Moissiacense ,  trancos  ad  bclli,  non  ad  pacis  ope- 
ra ,  uti  conciliuin  est,  pio^oca!  ant)  Caroliis  sy- 
nodum  ineadcm  ci\itatc  cocgit.  In  ca  actumdccon- 
juratione  in  Caroliim  conflata  a  tllio  Pippino,  cx  Hil- 
inintrude,  juxta  Cointium  ad  an.  792,  n.  5,  uxore, 
sed  juxta  Eginarduni  in  Vita  Caroli  <  ex  conculina 
cdilo  :  facie  quidem  pulchro,  sed  giidto  deformi,  > 
dcqua  Annalcs  Loisclinni  hoc  anno  :  <  (ionjuratio  D 


conlra  regciii  a  filio  eiiis  Pippino  dclecta  ct  com- 
i^ressa  est.  >  Pippinus  nic  Hilinintrudis  alius  cst  a 
rlppino  Hildegardis  coijugis  lilio  regi'  Italiic.  L^nde 


i;oii-  audiendus  lUccobaldiis  Ferrariensis ,  qui  in 
ttistor.  Iinpcratorum  tom.  IX  Uer.  Italic.  scriplor. 
p.ig.  109,  in  principioconfundit  hos  Pippinos,  et  Pip- 
pinum  in  patrem  perducllcm  rcgem  facil  Italia^,  quod 
ialsum  est.  Proccrum  el  episcoporum  consilio  non 
Silias  de  rehelli  lilio  pGcnas  smnpsit,quam  in  monaste- 
vio  detrusum  pro  aris  toiondit,  ut  habet  chronici 
Moissiacensis  aucior.  Fclicem  aiitem  vocatum,  imo 
d'.'ductum  aJ  conciliuin,  ul  ralionem  doctrinx  rcd- 
dcrct,  coiiscntiuntan..alisix  Francorum.  Jure  autem 
bplinio  fidei  rationcm  cxixebat  a  Felice  synodus, 
quae  aiictoritate  Roinani  pontificis  audituiu  reuin 
cral  daianaiura.  Monachus  coenohii  Engolismensis , 
<  cdebrat,  ait,  Natale  ci  Pascba  in  Ragenesburg. 
[bl  t^net  ^nodiun,  ei  prim6  damnatnr  basresis  Feli* 


ciana  cum  auctoritate  AdriaBi  papoD.  »  Non  tamcn 
ad  anathematis  fulmen  intorqueDdum  tumultuarie  eC 
re  indiscussa  processerunt  Patres;  sed  data  quantum 
ad  rein  opus  fuerat  facultate  rationes  suas  propo- 
neiidi,  tuendi,  confirmandi  ipsi  Felici ,  dogma  pro- 
scriplum.  Ct)IIigitur  ex  Eginardo  in  annai.  an.  79i  : 
<  Ductus  Felix  ad  palaiium  regis,  qni  tunc  apud 
Reginum  Bajoari;e  civitatein,  iu  qua  hiemaverat,  re- 
sidchat,  iibi  congrcgato  episcopornm  concilio  audi- 
tus  est,  et  errasse  convictus,  >  ctc.,cui  concinii  poeta 
Saxo  sic  babens : 

Hinc  .id  cilliolici  dednclus  princlpis  auhm 
(Idcm  ller;iii  i  iiam  luin  hiemavil  iu  iirhe) 
A  miiliis  ibi  jirspsulibiis,  flynodoqiie  frfqiieail 
E>i  audiius  ei  crrorem  docuibse  nefauduin 
Cohviciiis,  elc. 

XXX.  Severiniis  Binius  in  not.  ad  concilium  Ra- 
tisponense.  litt.  a,  putat  de  liac  synodo  locutum 
fuisse  Jonam  Aurclianen.  episcopum  in  priiicipio  libri 
De  Ciiltu  Imagiiium,  ubi  babet  :  <  Ejusdem  princt- 
pis  (Caroli)  jiissu  in  unum  coacti  (episcopi)^adhibita 
etiam  sanct.e  Roinanie  Ecclesiae  auctontate  eumdem 
Felicem  dainnaverunt,  iino  cuin  aiictore  sui  crroris 
r^estorio,  qncin  iniitatus  cst,  perpetuo  anathemati 
manripaverunt.  »  Vcrum  hxc  verba  autnmo  esse 
int(dlip[enda  de  synodo  Francofordicnsi ;  nam  ideni 
Jonas  paiilo  supcrius  de  huinsinoili  hxi^cticis  sic  di- 
cit  :  <  Et  quia  jam  secundum  apostolicum  praece- 
pliiin  ler,  ut  ab  cadein  sua  pnedicationc  desistcreni, 
admoiiiii  Cucrant,  tamcn  in  eodem  errore  permane- 
bant,  ut  huMCiicos  deviiari.  »  Trina  aulein  admo- 
nitio  ecclcsiastica  complcta  tantuinmodo  erat  in  sy- 
nodo  Francofonhensi,  in  qiia  tertio  damnaiain  fuisae 
ha^Tsiin  aunalisUe  Erancorum  uno  orc  iinirmaut. 
Insuper  Joii:\s  io.qui  vidclur  <!e  pcremplona  aniinad- 
vcrsiou'»  ct  uUini:i  pL-r  Caroliiin  facla  in  Fclieein; 
nain  vcrbis  ailatis  iininediate  su!)dit  :  <  Memorato 
autein  ortho.loxo  prinoipe  Cnroio  rebus  iiuuianis 
excir.pLo,  ginriosus  iilius  cj.is  Ludovicus,  elc.  »  Uis 
verbis  innuere  vidctur  eain  dainnationem  fnisse,  in- 
ter  qii:  m  cl  oMtuin  Caroli  alia  niedia  non  fiicrit. 
Ulaina  aiilem  censura  si  non  fuit  Francofordicnsis  » 
miiho  miniis  Uati>{)onensi>  fuit. 

^XXI.  Vcrum  enini  vcro  clarius  quam  Jonas  de 
hoc  conxensu  Uaiisponensi  locntus  esl  Alcuinus  lib.  i 
adversiis  Elipandiim  :  <  Anteqiiam,  inquit,e(;o  eoilem 
sapie!ilissiniorege  Caroio  jiibente  venissem  in  Fran- 
ciam  >  (vciiil  a.iiem,  seu  vcrius  reversiis  esl  ex  Aii- 
glia,  (]uo  discesscral  an.  79U,  ut  dicliim  est  in  dis- 
scrt.  1,  §  8,  sub  finein  hiijus  anni  vcl  iniiium  sc- 
qucnlis,  III  luavnlt  Cointius  ad  an.  795,  n.  17),chscc 
eadcm  vcstri  erroiis  sicta  eodeni  jilorioso  piincipe 
pr;vs'idcno,  Felice,  qniMn  mMltuiii  laudarc  soles, 
vcstne  p.irtis  tiinc  tcmporis  di^fonsore ,  ventiiata  esi 
in  ccleberriino  loco,  qui  diciuir  Itaiginisbug,  ei  syn- 
odali  auctoiitaie  saccrdotum  Christi,  qui  ex  di- 
vcrsis  Chr  stiani  nnperii  partiiins  convenerant, 
a^eriio  anathemate  daninata.  »  Hoc  in  concilio  Fe- 
lix  hnDrcsim  suain  deiest::tus  est,  iit  hahent  annales 
1'uliienscs,  his  verbis  :  <  iheresis  Fcliciana  ipso  ao- 
ciorc  eain  abneganle  apud  lleganesburg  primum 
daninata  e>t.  » 

XXX if.  Vcrum  qnia  ut  canis  ad  vomitum  rediit, 
et  quod  cjuraverat  iterum  amplfxiis  est,  exprobrat 
ipsi  Patdinus  noster  lib.  i ,  in  eumd.  cap.  5  fiJei  ie- 
C4>iisUin(i:im,  et  s:icraine.:ti  quod  soleinniter  tactis 
Evang»  liis  ct  concepiis  verbis  ediderat  boc  in  con- 
vcntu  violationem.  Audi  Paulinum  ,  qui  concilio,  ai 
hinc  inferimus,  adfuit,  rein  describentem  :  <  Aggre- 
diamur...  hunc  putioris  inscium  virum,  qiii  palestne 
jaiu  dudnin  succubuisse  cert:\mini,  gcrcndaruin  re- 
rum  qualitas  cllicaciler  ccrtis  appronat  dociimentis. 
Nunc  217  sutcin  temcrario  ausu,  nescitur  cujus 
instinctu,  red.viva  rcpaiarc  nilitur  Lella.  Obhias 
prxterea  foederishirihjuranni  qiiodcum  Deo  pepige- 
rat ,  candidis  niiilium  an^clorum  uiidiqae  circom» 
fbsis  catenis.  Sed  neqne  iiumantCi  ut  puto»  militiae 


5e9 


DlSSEftTATIO  HISTORICO-CHRONOLOGICA. 


570 


huic  specuculo  defuit  muliiludo,  pra?serlira  cum  in  A  sancla  Dei  mysleria  in  nostro  pttriarchio  ponens. 

couspcctn  venerandi  pnncipisvenlilarelurhujiismodi      * '    '  ^     .    jt  .  .   r-   .    • 

conlroversia  quoestionis.  Nam  tactis  sacrosanctis 
EvangcUis  jure  juramio  prolestalus  est,  (|uema(lmo- 
dum  tunc  temporis  sincenssima;  fi.lei  exigente  ccu- 
sura,  suppresso  silentioobscurae  obmutuit  garrulitas 
disputationis  :  nuUius  nnqnam  deim-eps  nullo  quo- 
libet  titulo  quiddam  refragativo  molimine  revolverc 
qu;estionis ;  sed  in  ea,  cui  consenserai ,  fidei  regiila 
spopoudiiseseperpeiua  immulabililate  mansurum.In 
hoc  quippe  gymnasticx  disputalionis  conflictu  conli- 
git  etiam  humiliimae  nostrtC  parvitalis  personaliter 
'pnesentiam  adfuisse.  > 

XXXIII.  Il^ec  uUima  verha  mnnifestissime  oslen- 
dunt ,  nec  dubio  lucum  relinqiiunl ,  Paiilinum  huic 
ooocilio  interfuisse,  quia  de  alio  intelligi  haud  pos- 
sant.  Non  de  Francoforilicnsi ,  quiu  etsi  inlerfuere 
Paullnus  et  Carolus,  non  tamen  Felix  interfuit ,  ut 
videhis  infra  n.  47  aim  de  concilio  Francofordiensi 
ct  sacro  sylbho  Panlini  sermo  recurret ,  adcoque  g 
neque  Francofordia;  perfiliani  suam  reprobavit,  ut 
bic  dicitur.  Non  de  conciiio  Uomano,  qiiia  ut  mox 
n.  55  videbitur,  elsi  in  eo  errorem  sunra  corara 
Adriano  pontifice  deteslatns  est  Felix,  non  ibi  inter- 
fuit  Paulinus,  qui  dicit  hic  se  interfuisse  cum  venti- 
larelurcontroversia  in  conspectuvenerandi  priiicij.is, 
ii  esl  CaroU,  qui  el  ipse  tunc  Romano  concilio  nou 
adfiiit.  Non  tanJem  de  Annisgranensi  anni  799,  quia 
conslat  Paiilinum  h:ec  scnpsisse,  et  in  facicm  Felici 


jictasse  ante  aniium   Aqiiisgranensis  concilii  799, 

isempc  anno  790,  ul  ex  epislola  dedicalionis  aJ  Ca- 

raliim  Ubris  tribiis  (quorum  priinus  hajc,  quoe  praj 

inaoibus  mo.lo  habemis  conliiuH)  coiitra  Felicem 

l^wfixa,  iu  notis  ejiis  a<!verliiniis.  Insui>er  privilegiura 

«•c  aano  a  Carolo  obtinuil  PaiiUnns  ex  Reginisbuig., 

"^  quo  in  \ita  ej;is  cap.  6  fusius.  Liice  igiliir  meri- 

^iana  Gt  claiius  huic  Ratisponensi  synoJo  PaiiUnuin 

^iriisse. 

IXXIV.  EJnrata  itaqu^  perfidia  in  synodo  illa 
^Tarica,  FeUx  jussa  Caroli  ducilur  Romam  per 
i^ilbertum,  ut  coram  Pclri  cathedra ,  qu:e  est 
Juinna  et  fun  lamcnlum  verilatis,  publica  facta  er- 
[]^ii$  confessioae,  poenilenlix»  pig^.ius  ipse  Adrianus 
^3ciperei.  Annales  FuMenses :  c  Quin  etiara  jjcr 
^»^gilt)ertum  abbalem  in  pra^sentia  Ailriani  aposloUci 
J^duclus ,  demio  eam  (haeresim  8'iam)  confessione 
^^ta  damnavit.  >  Idem  habeiil  annales  Loiseliani  et 
^^lcri  hoc  anno  794.  Quem  Fultlensis  annaJista  hic 
^^SMtem  ARgil^ertum  vocat,  Cointius  ad  eumdeni 
^*^num  79i,  mim.  2i,  el  ad  an.  790,  n.  139  et  seqq. 
^^C  al>batem  ,  nec  presl  yterum  a^te  an.  796  co- 
f^^tiir  ostendere,  quo  tantummolo  anno  cucullatiim 
^^  Centulensi  monasierio  contendit.  Non  vacat  cuncta 
l^rcurrcre,  ut  lis  dirimatur,  cum  rei  nostr;e  sit  per- 
^onam  novisse.  Conditionem  autem  perHona;  si  cni 
^Wt  exquirere,  videat  prjeler  Cointmm  I.  c,  Acia 
^S.  Benedictinor.  ^aicul.  iv,  an.  814,  nec  omittat 
^ilam  ipsius  AngiU)efti  ad  diem  18  Februarii  apuil 
Adrianum  Baillet. 

XXXV.  Ratispona  igitur  profectus,  ductore  An- 
fil-vcrto  Felix  ciim  Romam  advenissel,  humaniter  ab 
^mo  pasiore  ovis  errabunda  suscipitur.  Verum  ut 
ferroris  enormitas  exposcebat,  vincula  carceris  non 
^Bgit.  In  quo  UbeUum  conciunavit  in  siii  ejtirationem 
*rroris,  quem  Adriano  et  Patribiis  concilii  Roinani , 
j|<i  hoc  in  hasilica  sancti  Petri  a  papa  coaotis,  cxbi- 
Nt.  Hoc  nos  docent  Leonis  111  verba  habita  iii  alio 
Homano  concUio  an.  799,  actione  2 :  <  Sub  sanctae  rc- 
<^aUonis,  ait,  pru*decessore  nostro  domno  Adriano 
papa,  directus  a  domno  Carolo  j^rx^rnlgitlo  magno 
'f^e  ip>e  miserrimus  hi^reticus  infelix  episcopus , 
I^Uis  ab  eodem  almo  praesule  fecit  iliiim  orthodoxum 
JQvinculis  UbeUum,  anaUiematizans  et  connrmans 
Joler  cctera  nequaiiuam  FiUura  Dei  adoptivum  essc, 
ticut  dixerat,  sed  proprium  et  verum  Dominum 
nostrum  JesDm  Christum  FiUum  Dei  confiteor.  Unde 
et  ipsum  orthodoxum  suum  libeUum  super  sacro- 


juravit  sic  tenere  et  confiteri.  Et  iterum  in  confes- 
sionc  siiper  corpiis  beali  Petri  apostoli  ipsnm  pooens 
ortholoxum  suum  libellum ,  simititer  el  Ulic  juravit 
nequaquam  se  dicere  audere  adoptivum,  sed  propriiim 
et  dilectiim  Filiiim  Dci  tene<»  et  confiteor.  Et  post- 
moiiim  transgressiis  legem  Dei  excelsi,  fugiens  apud 
paganos  consentaneos  p4'j'iratiis  effectiis  esl  >  Hiec 
omnia  Leo  papa  III.  Ilac  peracta  erroris  p^iblira  re- 
traclalione  absoliitus  ad  propria  remittitur.  Egluardus 
in  annal. :  i  Qtio  faclo  ad  civitatem  siiam  reversns 
est.  >  Exacte  yeqiie  ac  eleganter  pro  ratioiie  temporis 
poela  Saxonicus  sub  anno  792  : 

......  post  hsec  Adrianomiliiiiiralmo, 

Sedisa|K)sioliCjR  tuit  hocqoi  tempore  ftraesuL 
Qio  prjBsente,  Peiri  correctus  in  aj«l«  beaii 
PoQiiiiiuifi  coram  sanciu  celelirique  seualu  , 
Damnavii  Felix,  priiis  iureliciier  a  se 
Ortam  perlidia;  seciam,  ineruii(|ue  reverti 
A(J  proprisR  riirsus  retinenduin  seilis  bonorero. 

Quse  iu  hoc  Romano  concilio  deflnita  fuere,  et  qu:e 
data  occasione  pluries  de  lioc  negotio  Carolo  Magno 
inlerrogaali  responderit  Adrianus  in  unam  epistolam 
seu  Iil)clliira  coUegit,  et  ad  Ilispaniai  episcopos  contra 
Elipanduni  dircxit ;  biijus  niciniuit  Garolus  in  sua  ad 
eumdcra  Elipandum  cx  svnoJo  Francofordiensi  iina 
cum  svnodica  concilii  et  SacrosyUabo  PauUni  noslri 
epistoia  directa  :  quai  oinnia  habentur  in  actis  ipsius 
Francoford.  conciiii.  i  Prinio  quid  Dominus  aposto- 
licus  (s(  ribcbat  Carolus)  cura  sancta  Koraaiia  Ecclcsia 
et  eplscopis  iliis  in  parlilms  quaquaversiira  coramo- 
raiitibus,  et  calbolicis  doctoribus  sentiret  sub  unius 
Ubelli  tcnore  sULtuinuis.  » 

XXXVI.  Opi)orlunc  redux  ab  Anglia  post  ferme 
trienniiini  Franciani  repcliit  sub  boc  terapore  Alcui- 
nus,  quo  Felix  ad  ecclesiam  suam  reraissiis  simulatai 
conversionis  ct  fucate  ciroris  ejiiraliouis  Uatisponai 
et  Uoinc  factc  indicia  praibuil.  llhisit  euira  Deo  el 
Ecclesiic  infelix  borao  :  iiara  vere  nui.quara  deposuit 
ab  aniino  doctrinam  pravam,  ut  ipse  fiitctiir  in  con- 
fessione  fidei  suai  ex  concilio  Aqiiisgianensi ,  cum 
tunc  convcrsiis  apparuil.  Dixit  eniin : «  Ex  tolo  corde 
reversi  suraus,  non  qualibet  siinulatione  aut  vclamine 
falsilatis,  sicut  dudiira  :  >  inniiens  per  boc  dudum  se 
I.ac  vice  slraulale  convcrsiira  fiiissc.  Et  rcvera  adhuc 
Rorajc  degens  litlcram  Eli[)an(!o  u.is  t,  cx  cnji:s  res- 
ponsione  nou  ol  sciire  aiguitur  cius  pcrfiuia.  Sic 
eiiira  respondcns  Felici  scribcbat  Elipandus  epistola, 
f^Jiain  jani  pluries  per  parlcs  aU.'gaviraus:  i  Domino 
lelicc  sciente  vos  reddo,  quia  exeuntc  Julio  vestro 
scripti»  accepi,et  exeiinte  Aiiguslovobis  item  scripsi.i 
Et  paulo  posl :  <  CerUfica  rac  qui  cs  posiliis  in  Uoma. 
Epistolam  vestram  ca^lilus  quoiiaiuir.odo  mihi  in- 
lapsamexeunie  Julio  acccpi,  et  Deo  meo  ubiis  ex- 
tensis  immensas  ^ratis  egi,  qui  rae  fecit  tuis  coUoquiis 
colljetari.  >  Et  infra  :  c  Ego  vero  direxi  epi>loiam 
tuam  ad  Cordoba  fratribus,  qui  de  Deo  recta  sentiunty 
el  inibi  luuUa  scripserunt,  qiue  in  tuo  adjutorio  de- 
D  bucrara  dirigere.  Sed  ad  ipso  ba;resiarcbain  Albini 
magislro  Antiphrasio  Beato  direxi  rclegeuda.  Tu 
vcro  dirige  scriptum  itlud  pro  tuo  fideli  glorioso 

f^rincipali  antequam  veniat  ad  ipso  filio  morUs  AI- 
)ino ,    qui  non  credit  carnis  adoptioiicm  in  Fiiio 
Dei,  etc.  > 

XXXVII.  Ilnec  epistola  manifeste  scribitur  post  il- 
lam  raensc  Augiisto  scriptara  ,  cujus  hic  meminit , 
videlicet  sub  finem  anni  792  vel  initio  sequentis  793. 
Ex  (lua  liquido  apparet  quam  ficte  doctrinam  suam 
sive  Ualispoua!  sive  Uomx  cjuraveritFeUx,  qui  talem 
scriptionis  communioncin  cura  Elipando  conservabat, 
a  uuo  et  tales  suppetias  exspcctabat.  Ex  qiia  insuper 
viiJes  Albini  eruditionera  ulruinque  rcformidare,  cu- 
jus  in  manus  ne  devcnirent  scripla  siia,  tanla  solU- 
citudine  cavebant.  Quainvis  vero  zVlcuinus  circa  boc 
terapus,  ut  dixiinus,  in  Gallias  redUsset,  tamen  non 
ignorabat  Seriem  Hispanici  crroris ;  quippe  anle  ejtis 
a  Gallia  discessum  anno  circiter  790  jam  maU  di'^« 


671 


DE  FEUCIS  ET  ELIPANDI  IliCHESI 


572 


inatis  rumor  percrebuerat.  Iloc  ipsum  hauritur  e^iL  A  hscc  omnia  ex  responsione  Caroli  Magni ,  Quam  cy 


ejus  epistola  8  ad  Carolum  Magnum,  in  qua  a^ens  de 
quodam  Fclicis  libello  sic  ail :  i  Nuper  vcnit  mihi 
libellus  a  F«4ice  iufelice  directus,  cujiis  propler  curio- 
sitatem ,  cum  paucas  paginolas  iegendo  percucurri , 
inveni  pejores  hn^reses,  vcl  magis  blasplieraias,  quam 
antc  in  ejus  legerem.  >  Nota  igitur  crat  Alcuiiio,  qui 
antea  ejus  scripta  legeral,  jam  a  superioribus  annis 
F<iiicis  doctrina. 

XXKVin.  liujus  libelli  edendi  occasioncm  nactus 
fuerat  FeliK  e\  quadani  epislola  ipsius  Alcuini ,  qui 
laox  a  suo  in  Galiias  re.lilM  (^nipcrit  Felicem  a  con- 
versione,  quam  simulate  Romjc  leceiat,  slalim  ac 
Urgellam  devenit ,  descivisse ;  adcoiiiic  in  spirilu 
charitalis  et  pacis  ad  viam  salutis  ilium  ea  epislola 
reyocare  curavit.  Auili  ipsum  Alcuiniim  lib.  i  conlra 
Felicem,  (|ui  sic  incipit :  c  Scripsi  epistolam  prideni 

ien  epislolam  ,  qn:c  ansam  delit  liliclhim  edendi) 
''elici  episcopo  cliaritalis  calamo,  non  contenlionis 

stimulo;  fraleriKe  salutis  218  ***^siderio,  non  inor- 3  j.issimus.  >'  El  adhiicinfra  :  < 
dacis  reprehcnsionis  slylo;  cupicns  eum  corrigere  epislola  veslra  h.ijusccmodi  ob 
in  Christi  dileclione ,  qucm  in  CMJuslani  nominis 
novilale  et  catliolicie  pacis  unione  recedere  notum 
babetur.  Sed ,  ut  agnosco,  non  eo  charitatis  olTicio 
vel  humilitalis  obsequio  ineic  litterulas  diligentiae 
Tccepit,  quo  me  scrii)ere,  qui  incam  pictalis  inluitu 
legerit  enistolain,  agnoscerc  poicit.  Nam  idem  prx- 
fatus  Felix  niox  libellum  (cn  Libellum  ex  occasione 
epistohe  scriptum)  non  epislolari  brevilate  succin- 
ctum,  sed  sermonum  serie  prolixum  nobis  dirigere 
\ohiit.  > 

XXXIX.  Admiraris ,  et  quidem  merilo ,  lector, 
ino.iestiam  Alcuini  :  almirarc  ct  humililalem  ,  qui 
iion  suis  (l  lens  viril)us  postulat  a  iJMtores  sibi  dari  a 
Carolo.  Sic  enim  ait  epislola  8  :  <  hnjus  libri  vel 
tnagis  erroris  responsio  miilia  diligcntia  et  plurimis 
atjuioribus  est  consi.ieranda.  Ego  solus  non  sufTicio 
al  responsionem.  Provideat  vero  tua  >ancta  pietas 

operitamarduoetnecessarioaijutoresidoncos,  qiia-  q  spirilur,  qu:e  ipsius  lanliTm  aitate  nomen  ab 
lenus  ha5C  impia  hacrcsis  omnimodis  cxstingualur.  »      mililice  trajeclii  in  Saxones  procedenlis,  SDftita 
In  alia  autera  epistola  nominalim  pneler  Adrianum      Gunlherus  Ligurinus  de  gcslis  Friderici  lib.  i : 
pontificem ,  consultum  volmt  Paulinum  nostrum ,  nt  ^^^^  Teuionus  incola  dixit 

13  qyoque  scribendi  conlra  reliccra  provinctara  susci- 
peret.  <  De  Liheilo,  ait,  infciicis,  non  raagislri,  scd 
snbvcrsoris,  placct  raihi  valJc,  quod  vcstra  (id  c«l 
Caroli)  sanctissiina  volunlas  el  dcvotio  habet  curara 
respondendi  a1  defensioncra  fidei  catholicre.  Sci 
obsccro,  si  vestrie  placcat  piclati,  ut  exeraplariuin 
illius  libelli  domno  dirigatur  apostolico,  aliud  quoqiie 
Paiilino  palriarcha?.  similitcr  uichbo  !o  cl  Tiicodulfo 
episcopis  docloribus  et  magistris,  ut  sinj;uli  pro  se 
respoufleant.  Fhiccus  vero  tuus  lecum  laborat  in 
rcd;lcnda  ratione  catholicne  fidei.  Tanlum  dctur  ei 
spatium,  iit  quicte  ac  diligenter  iiceat  illi  cum  pucris 
suis  considerare  Patrura  sensus ,  (fiiid  unusqnisque 
diceret  de  sententiis,  quus  posuit  prxfatus  suhversor 
in  suo  libeilo.  > 

XL.  Interea  libellus   Alcuino  direclus  ncduni  ad 


synodo  Francofordiensi  ipsis  direxerat.  Nec  sntis 
els  fuit  per  litteras  Carolum  adire,  sed  et  alioniin 
episcoporum  aures  talibus  epistolis  pulsarnnt,  qnihus 
non  doccri,  ul  par  erat,  postulabant,  se<l  docendl 
prescfercbant  arrogantiam.  Patel  id  ex  epistola  Ca- 
roli,  in  qua  ha?c  habentur:  <  His  p.irlibus  liJei  vestnE 
liilcras  dirigere  curastis  utrumque,  el  generalcs  aJ 
sacerdotales  sanctissiinas  aurcs,  ad  nos  quoque  spc- 
ciales.  In  quarum  utique  scrie  liUerarum  nnn  satis 
elucebat,  an  quasi  ex  auctoritate  migisierii  nos  vc- 
slra  docere  disi^osuislis,  an  ex  humilitatis  discipidat»! 
noslra  discerc  desldcralis.  >  Et  infra  :  <  Fecimus 
sicut  pclislis,  colleclis  undique  ecclesiaslicis  docto- 
ribus  ,  et  populi  Chrisliani  rccloribus  :  nobisque 
onmibus  paciftco  unanimitatis  choro  copsedentibus 
cuindeni  iibellnm  a  capile  calce  tenus  pcr  distinctio- 
nes  uniuscuiusquc  scntcntiic,  et  per  interrogalio- 
iies  vel  responsiones,  proul  cuique  libuit ,  perlegere 
•      •  '^'     "    -  -•-r„.     I  Scriptara  itaque  in 

obsecrationcin  inveni- 
mus :  Posccntes  vos  per  ewm,  qui  pro  te  in  crnc$ 

manus  innoxiiis  extendit ,  ut  per  te  ipsum  arbiter 

sciieas.  Ecce  ego  vcslris  pelitionibus  salisfaciens 
congregationi  saccrdolum  audilor  et  arbiler  sedi.  1 
Et  paulo  post :  <  Exemplum  inihi  Constanlini  impe- 
ratoris  proposuistis,  cujus  initium  beatum  Isidorum 
laudasse  dicitis  et  finera  doluisse  :  qiiod  ne  raihi  ac- 
cidat  pcr  qucmdam  Heatura ,  quem  Antiphrasium 
cognominastis ,  benigne  suadetis.  lloc  etiain  divina 
miserante  gratia  praicaverc  satago,  etc.  1  Ex  his 
responsionis  Carolinu;  vcrbis  quiJ  petierint  Elipan- 
dus  ct  Felix  liquido  cons^tat.  Satis  aniem  superqne 
eis  morcm  gessit  Caroli  mansueludo  cclebratione 
concilii  FrancoforJiensis  xstate  ineuote  aoni  794 


congrcgati. 


XLI.  Francofordia  tempore  Caroli  Magni  non  in 
eam  adhuc  ampliludinem  excreverat,  qua  bodie  COB- 

est. 


Francon(*furl  :  nobis  liceat  sennone  Latiiio 
Fruncoruni  dixisse  v;Kliim,  quia  Carolus  Ulic 
Saxonas  indoinila  nimiiim  feritate  rohelies 
Oppugnans,  rapidi  lalissima  fluroiua  Mogi 
I^nioto  fregisse  vido,  inpdiuinqne  p^r  amnem 
Transmists^e  snas  neglecio  (totitti  cohones 
CreJitur,  iiule  locis  inaQsaruin  iiomen  iDliaM.L 

Locus  hodic  et  nundinis  et  imperii  conventibns 
cipne  imperatoris  inauguratione  celel)erriiniis. 
loco,  ubi  Pascha  jani  celebraverat  Carolus,  el 
mitia   regni    agenda   erant ,    episcoponim   qnoqiiOM 
concilium  in  causa  fiilei  conjregare  decrevil.  D.1I1— r: 
igitur  per  Galliarura,  Britanm»  et  Italiae  provincia  ^ 
litlcris,  ul  ipsc  in  epistola  supra  allala  ad  EMpan    — 
dum  testalur,  episcopos  convocat.   Re  autem  conk 
niunicata  pnccipue  Adriano  papa ,  legati  ab  i| 


maiius  Caroli  pervencrat,   scJ  ,   ut   ipsc  Alcninns  D  niittuntur  Tlieophilaclus  el  Stephanus,  qiil  in  sjiw*^ 
expostiilavcrat,  Paulino  insupcr,  et  Adriano  missus      vicariain  scdis  aposlolica  prxsentiam  cl  auctoriuieni 
fuerat,  quibus  fortc  occasioncra  prxiuieral  luculonlcr 


copiosequc  respondcndi.  His  autem  in  conlcnlionibus 
laboranti  Felici  opportune  accurril,  tanquam  Upht 
^oyo;,  suppetias  lalurus  comniiliio  ncfarius  Elipan- 
dus,  a  qiio  non  pcrversus,  ut  quidam  volunt,  fnerat 
Felix,  nui  nunquam  vere  fuerat  conversus,  ut  dictum 
est,  seu  potius  in  pcrfidia  coufirmatus.  Hic  dalis  lit- 
lcris,  a  Carolo  postulavit,  ut  qua  ipse  et  socius 
scripscrant  ex  sanctornm  Palrum  sentcnlia  de  ad- 
optione  Filii  Dei ,  jubcre  dignareiur  sil)i  legi  ct  pa- 
cate  auiirc;  ct  non  unius  vel  allerius,  sod  plurimnm 
KCQtontiam  cvposcerct,  antcqiiam  dorlrinani  rcpro- 
barct.  Rogabant  insupcr,  ut  ipsc  Carolus  arhiler  se- 
derei  in  doctorum  conventu.  Addebant,  ut  sibi  cavc- 
rct  a  Beato,  quem  Antipbrasium  dicebant ,  partinm 
catholicanim  defcnsore ,  ne  sibi  evenrret ,  qnod 
Consl.intino  olim  evenisse  dixcrat  Isidorus.  Palent 


pricseferant. 

XLII.  Quas  partes  tenuerit  hoc  in  concilio  Pami- 
nus  noster  colligi  polost  ex  ejus  Sacrosyllabo,  qneo 
bifiiriam  in  lucem  raissum  ab  inilio  fuisse  adverti/ 
Cointiiis  ad  an.  79i,  n.  7 .  i  Editus  est  duplid  raodo: 
primum  ut  a  Paulino  scriptiis  esl  adversus  epistobiB 
klipandi ,  deinde  ut  ab  episcopis  ItaliaB  cx  Franeo- 
fordiensis  concilii  decreto  raissus  est  ad  provind» 
Hispania?.  Prior  editio  posl  Alcuini  Opera  ana  p^ 
blicata  siinl  ab  Andrca  Duchesnio,  el  in  bibuotheeis 
Patrura  reperitur;  poslerior  in  collectionibiis  eonci- 
liorum.  Inter  uiruraqiie  parura  discriniinis  occunit' 
in  uiia  Panlinus  singiilareni  aliquaodo  nuineniin  rie 
usurpat,  decernOy  censeo;  pluralem  semper  in  ahcni 
sic ,  decernimus ,  censemus.  Pnecijpuus  differen^JB 
locus  est  sub  initium  operis»  >  ubi,  ul  summaii'^ 
dicam ,  Paulinus  in  priraa  non  includit  Peiram  )itr 


575 


DISSERTATIO  HISTORICO  -CHRONOLOGICA 


574 


diolanensem  episcopum ,  in  secunda  includit.  Cxtc- 
rum  libellus  concilo  judice  dignus  fuit,  ut  nomine 
episooporum  Itaiia;  Hispaniarum  ecclesiis  aucioritate 
kjnodali  (lirigcrelur.  Continualor  hislorise  Pauli  Dia- 
cbni  a  Marquardo  Frehero  cdilus,  apud  Du  Chesnc 
to:n.  II,  qui  oli  dignitatem  et  numerum  Irecentonim 
circiler,  ui  ait  Baronius  ad  an.  704,  n.  i,  episcopo- 
rum,  hanc  synoihnu  magnam  (PawWnus  plenariam) 
vocal ,  in  sccnam  prse  ciulcris  producit  Paulinum  , 
Pelrum  Mediolanenscm  ,  et  Alcuinuni.  i  Qiiam  h:o- 
rcsim,  atf,  viri  sanclissimi  Paulinus  Aquilcgionsis 
IKitriarcba ,  et  Pelnis  Mediolaneusis  arcliicpiscopus, 
6en  Alcuinus  insulj;  Britanuirc  archidiaconus  cum 
CxTieris  episcopis  divinarum  Scriplurarum  asscrlio- 
'  nibus  deslruenies ,  proprium  eum  el  non  ado;>livum 
dici  sanxeruut.  >  SimI  el  Carolus  Magnus  cuuidcm 
ordiiiem  in  sua  cpistola  scrval,  ut  posl  Adriani  papa?, 
Libellum  Paulini  slatim  reccnseat,  tertio  loco  episco- 
porum  Germanix,  Galliainim,  Aquitanix  et  Dritan- 
nix  lihrum. 

XLIU.  Acta  hujus  concilii  ct  canones  in  collectione 

conciliorum  Labheana  repcries.  Sed  sericm  actonim 

el  ordincm ,  quo  gesta ,  maxime  in  princlpio,  fuere, 

Paulino  nostro  debemus ,  qui  omnino  e\  inilio  sui 

SacrosyUabi  cst  audiendus.   «  Sanclo  incilante  Spi- 

ritu,  ac  zelo  fidei  calholicx  scinlillatim  sub  neclore 

fenrescente  clementissimi  ct  traiiquillissiiui  gloriosi- 

que  Caroli  regis  domini  lerrse ,  imperii  cjus  dccreto 

per  diversas  provincias  rogni  ejus  ditioni  snl)jectas 

fninma  celeritalc  pcrcurrente,  mullitudo  antistitum 

sacris  oblcmperando  pnrceplis  in  uno  collegio  aggi-e- 

fata  convenit.  Quadam  die  residenlibus  cunctis  in 

dti|n  sacri  palatii  assistenlibus  in  niodum  corouvne 

presbyt  'ris,  diaconibus,  cuncloquc  clero  sub  pra»s»»n- 

tia  pr.cdicti  principis  allata  est  epistola  missa  ab  Cli- 

ipando  auciore  noxii  sccleris,  Toletanae  sedis  pscudo- 

«piscopo  llispalensi  termhio  circumscriplx.  Cumque 

Jnbente  rege  pullica  voce  recitata  fuisset ,  slalim 

mrgens  vcnerabilis  princeps  de  sella  regia  ,  stetit 

sopra  gradum  suum  ,  ac  locutus  est  de  causa  fidei 

prolixo  sermone,  el  adjecit :  Quid  vobis  videtur  ?  Ab 

4mno  prorsus  prceterito,  et  ex  qno  ccepit  hujus  pestis 

insania  tumescente  perfidim  ulcus  diffusius  ebullire , 

<«^  non  parvus  in  liis  re^ionibus,  licet  in  extrcmis  pnibus 

^egnt  nostriy  error  tnolevit  ^  quem  censura  fidei  ne- 

cesse  est  modis  omnibus  resecare.  Cumque  imprecata 

et  concessa  esset  morosa  dilatio  per  dies  ali(]uol,  pla- 

cuit  ejus  mansueludini  unusquisque  quidquid  ingenii 

captn  reclius  sentire  potnisset,  per  sacras  syllabas 

die  slatuto  ejus  clementisi  oblatum  sui  cor  pcctoris, 

fidei  niunus  styli  fcrculo  mentis  vivaciterdeferrct.... 

219  Qnapropler  ego  Pauiinus una  cum  reve- 

rendissimo  et  omni  bonore  digno  Potro  Mediolanen- 
tis  sedis  archiepiscopo,  cunctisque  coUegis  fratribus 
el  eonsacerdotibus  nostris  Liguri;c.  Austri;c,  Hespe- 
rla»  {Alii  legunt  Istrix,  \euciia;  cum  Coirilio,  qui  ta- 
wun  notai  in  margine,  Austrio^,  Hesperi»^),  Kinili;e 

CiUiotiearDm  ecclesiarum  vencrandis  pi^xsulibus 

fcspomiere  non  forniido.  » 

xLIV.  Inler  Pauiini  cojnmililones  velut  antesi- 
fnanus  Petrus ,  Mediolanensis  pi-csul,  reccusctur, 
Qividiv:.  Hic  Oldradus  coouominalKS  (quo  jure  vide 
Vitaro  Pauiini  cap.  6,  n.  9)  inler  nobiliores  Mediola 


lunis   pontificis  qiierelas  dc  Desidcrio  ilom:e  insul* 

tante,  cujiis  insidlas  fugieudi  gralia  iler  maritimnm 

'  lenens ,  perveniensque  Massiham,  regem  dein  adiit 

Theodonis  Tilla  degeniem  an.  775,   qui  promisit 

CntlGci  se  opem  laturum.  Ua  Coinlius  cx  annalib. 
nresbamen.  Anno  785  Mcdiolanensis  archiepisco- 
pQS  renuntiatur,  qul  an.  784  ad  ordinem  canonico- 
rum  monacborum  adjecit  qui  ecclesirc  dcservircnt, 
oooftiructis  aedilms,  et  Benediclo  designato  monasic- 
rii  Ambrosiaoi  abbate,  ut  cx  Tristano  Calcho  idem 
aaserit.  Interfuit  concilioFrancofordiensi,ut  vidimus, 


A  nonnullaque  scrlpsit ,  quonim  mcminit  Ughellus. 
Adeo  autem  slrenue  se  gessit  contra  malse  doctrinoe 
evulgalores,  ut  mallei  iKcreticorum  glorioso  titulo 
a  Carolo  douaretur,  teste  Ripamontio  Dec.  i,  lib.  ix 
citalo  a  Coinllo  ad  an.  804,  quo  dccessit  9  Maii  ex 
Lghello.  Hahes  clogium  Hipamontii  dc  Petro,  qtiod 
esi  hiijiismodi  :  c  Petrus  consiitulo  Meiliolanensis 
ccclc>si;u  palrimoiiio,  fundaioqiie  monaslerio,  quod 
tanlis  opibus  et  ipsius  Ambrosii  nomine  dignum 
cssel,  no!)  ininori  sollicitiidine  oontcndit,  ut  populi 
quofjuc  consiituerel  morcs,  et  si  quid  in  rcligionem 
irrepscral  vilii,  lollerel  ac  s;maret.  Atquc  tai.tum 
fiiit  cjus  odiiini  crga  prava  dogmata,  ul  a  Carolo  Ma- 
gno  uialleus  hxrcticorum  appellarctur.»  Sed  hx'c  de 
Pelro  MeiJioIanensi  sinl  satis. 

XLV.  Lilu-Ilum  igilur,  S;icrosyl!abum  diclura  , 
latum  a  Paulino  in  concilio,  et  coram  omnibus  per- 
lcclum ,  raluniPalres  babuercf,  ad  ciijus  normani  ca- 
nonem  primuni  staluerc,  qui  talis  est  :  «  Priniordio 

P  c;!j)ituloi  uni  cxorlum  cst  de  impia  ac  nelanda  harrise 

"  Eiipandi  TolelaiKc  scdis  cpiscopi,  ct  Felicis  Orgelli- 
tan;e  eorumiiue  scquacibus,  qiii  male  senlienies  in 
Dei  Filio  asserebant  adoptlonem.  Quam  omnes  qui 
supra  sancii:>simi  Palres  et  rcspuenies  una  voce 
conlradixeruut,  alque  Iianc  lueresim  fundiius  a  san- 
cla  Ecclesia  cradicandain  slaKieriint.  >  Eginardus 
Iiac  de  re  loquens  in  Annalib.  sic  habet  :  «  In  quo 
concilio  ct  huMesis  nicnioiaia  condcmnata  cst,  et  li- 
ber  conlra  cam  commuui  cniscoporum  auctorit:ite 
composilus,  in  quo  onines  suDscripserunt.  »  Qui  li- 
ber  istc  fuerit  pra*ier  hunc  Paulini  n<m  video.  Distin- 
guit  cnim  Aniialista  diligentissimus  damnationem 
na.T''seos  a  libro  contra  eam  scripto.  Hcrresisy  ait, 
condcmnata  esty  ct  liber  contra  eam  compositus;  in 
quo  omnes  mbficripserunt^  ne  forte  suspicaveris  sab- 
scriplionem  cpiscoponim  supra  anathema  tintum- 
inodo  cadere.  Igilur  pneler  commnne  sufTragium 
latum  pro  sentenlia  anathematis,  ex  verbis  Eginardi 
et  aliorum  Annalistarum  boc  idem  habenlium,  sub- 

C  scriptio  cimununis  fuit  facta  libello  Paulini,  qui 
omnium  voio  ct  nomine  dignus  habitus  fuit,  ut  ad 
episcopos  Hispanix  concilii  auciorilate  dirigeretur. 
Colligilur  liquido  ex  tilulo  libri,  quif  siceffertur: 
f  Libelhis  episcoporum  Ilah.nc  contra  Elipandum 
coiK  ilii  dccreto  missus  ad  provincias  Hispaniae.  In- 
cipit  libellus  Sacrosylh^bus  calholico  salubriter  edi- 
tus  stylo ,  in  concilio  divino  nutu  habito  in  suburba^ 
nis  Moguntiie  civlialis,  reglone  Germania;,  in  loco 
celebri,  qui  dicitur  Fram  onofurd ,  sub  praesentia 
clenicnlissiiui  principis  doniini  Caroli,  gloriosique 
rcgis,  anno  felicissinio  rc^ni  cjus  2(5.  Placuit  igilur 
sanclo  venerandoqiie  concilio,  quatenus  hlc  libellus 
pro  causa  (idei  ad  provincias  Gailicioe  ac  Spaniarum 
mitti  deberet  ad  noxios  resecandos  errores,  spcciali- 
tcr  auiem  ad  Elipandum  Toletande  sedis  episcopum, 
in  quo  omnis  hiijus  negotii  constat  maieria  quo^stio- 
num.  > 
XL\I.  Non  melalet  aliam  synodicam  episcoporum 

P  Galliariim,  Germania^,  Aquitaniu),  epistolam  episcopis 
Hispanis  dii-ectam  fuisse,  qu3e  post  Hbellum  Paulini 
in  actis  concilii  Francoforiliensis  reponitur.  Me  latct 
autem  comniuni  concilii  nomine  et  decreto  missam 
fiiisse,  cum  hoc  in  ejus  titiilo  non  legatur,  qui  talis 
esl :  €  Synodica  concilii  ab  episcopis  Galhre  et  Ger- 
maiiia;  ad  pnesules  Hispani.-c  iiiissa.  Sancta  synodus 
et  vencrabilcs  m  Chrislo  Patres  cum  omnibus  epi- 
scopis  Gcrmanisn,  Gallix  et  Aquitanise,  et  toto  ca- 
tholicx  pacis  clero,  pnesulibus  Hispaniai  et  caeteris 
ibidem  (^hrislianitatis  nomen  habenlibus  in  Doiiino 
Deo ,  Dei  Filio  vcro  et  proprio,  Jesu  Chrislo,  a^ternaB 
bealitudinis  salutein.  >  Sides  tiluh)rum  diflercnli^im ? 
Hicc  mittitur,  quod  non  ncgamus  :  illa  deceriiitur 
communi  suifragio  niiltenda,  quod  est  bonorilicen- 
tius.  Quis  cnim  non  vidcl  magis  quam  buic  epislol» 
clsi  synodica,  libro  Paullni  convenire  qu»  dicit  Egi- 
nardus,  eidcm  scilicct  librOj  non  epistolae,  subscri- 
psissft  omnesPatres?  IIoc  igitur  lionore  condi^aa 


675 


D£  FELICIS  ET  ELIPANDI  HiEKESl 


576 


fuil  Pauliniis,  qucm  concilium  Francofordiense  ho-  A  i^itium  qupqne  arguit  ex  titulo  220  abbatls  dato 


norare  voluit.  Paucis  haec  omnia  accipe  a  poeta  Sa- 
xone  sub  boc  anno  794  : 

Dira  veneDifera:  couatus  semina  seclx , 
Qu»  Felix  inrelici  mult^  sparstrai  ausu, 
Vellere  de  sacru  Douilni  railicilns  a]j;ro  , 
Calliolicus  princpps,  synoiiuin  celebrara  vocttos 
Undiqup  poiiiitiiesjam  iliclara  fecil  a<J  auiam. 
Mec  iiOQ  afTiierai  Steplianus  cum  Ttii^opliyiaclo. 
Nam  fuit  aulislfs  sedis  legaliis  nlerqne 
BomansD,  quos  papa  saccr  miiiens  A.(iriaQUS 
Rite.  suain  servare  viceni  inandaverai  illic. 
Tuuc  igitur  cuncti  cum  decreio  gpuerati 
llaoc  condi*innaruul  lieresiin,  scriptijs<^ue  libelliis 
Est  illaiii  cuitra.qiiem  contirmaverat  ille 
Poniilicum  caaus,  simul  et  subscripserat  omnis. 

XLVll.  IIicc  esl  terlia  proscriptio  solemnis  juri- 
dfca ,  canonica ,  legitima  hxresis  Felicianae ;  Feli- 
rianiF,  inquatn ;  quamvis  cnim  in  concilio  Francofor- 
dicnsi  disiincle  petatur  ElipanJus,  boc  fit,  quia  lit- 
leris  suis  ad  qiia^stioncm  dirimendam  ipse  provoca- 


Angilberto,  quem  moDachum  indutum  anDO  taatum 
modo  796  contendit.  Vide,  si  lubet,  etundem  ad  ao. 
704,  n.  26  ct  seqq.;  qui  tamen  n.  108  non  dubitat 
dc  profectione  Angiiberti  Romam,  quia  epistola  63 
Alcuini,  Adriano  directa,  commendatitta  ipsius  An- 
|;ilberti,  non  ad  alium  annum  rcvocari  j^tesl,  ut  el 
ipse  demonstrat.  In  ea  inter  c:etera  sic  habeUir : 
f  Excellentissimus  doiniui  mei  regis  missus,  filius 
equidem  mcus  Angilbertus  ad  bcatissimam  suromx 

auctorititis  vestra;  dirigitur  paternitatem quem 

oiunihus  amicis  vaUe  ndelem  esse  probavimus,  et 
ma\ime  vobis,  ut  vere  dignum  est,  sanctissimac  pa- 
tcr,  qui  vestram  lau  laliili  voce  bonitatem  sxpissime 
doinno  regi  su!i  pr?csentia  multorum  tesiium  narrare 
soiebat.  i  Ex  qtiiluis  verbis  pers|kicue  apparet  ponti- 
ficeiii,  et  Angillicrlum  iiilcr  se  novisse,  ex  priori 
scilicet  anni  79i  ilinere,  quo  Romam  Felicem  addu- 
xeral.  Porro  vera  ne  sint  ac  legitima,  qu^e  super 
caput  secundum  hujtis  concili^  Fraiicofordiensts  de 


vcrat,  qui  mordicus  doclriihx  Felicis   adkerebat.  ^  iinaginibus  proferuiitiir  hinc  inde  ab  scriptoribus, 


Veruiu  etsi  tcrtio  fulmine  ictam,  non  tamen  adhuc 
cxsiinctam,  conatiis  vircsque,  quas  exeruil  imposte- 
rum,  teslatum  faciunl.  Kinc  niiror  Avcniinum  scii- 
psisse  lib.  iv  Annal.  liojor.rc  Tcrlio  ii>iJcin  fFrnn- 
conofurti)  condcmnata  ost  brcresis  Feliciana  Llipaii- 
dianaqne  dc  adopiionc  Filii  Dci.  Oniiics  siibscripscre 
Siuerdolcs.  F^lipaii.to  cognosccnli  crrorcm  suuin  ve- 
iiia,  itidein  Fclici  dala.  Dignilas  amliobus  scrvata :  » 
4>iiin  de  digiiilatc  ibi  nihil  actum  fucrit,  et  ncuter 
cornm  resipiicril  cx  co,  ncc  ad  s  uiani  nientein  re- 
liierit,  sicut  acttis  scqiicnlcs  coinproiiarunt.  Adde 
nc(|uc  ipsos  il^i  lunc  aJfuissc  vcniain  oblentui*os  et 
dfgiiitalis  rcscrva.ioncin,  iit  cx  cpislolis  ab  hoc  con- 
cilto  lalis  patcl,  qtuc  absenles  cos,  quibus  mittunlur, 
oslciidiint 

XLVIII.  Igitur  Cnrol'!S  rcx,  qiii  concilium  coege- 
rat,  nK)rem  gcrcns  Llipando,  acciiralius  doctriiue 
SULC  cxamen  poscciili,  quod  iii  co  dcriiiitiiin  fucrat, 


nosirum  non  est  definire.  Di  keresi  Fcliciaoa  men- 
tio  in  his  liiteris  Caroli  ct  Adriani  nuUa  habctur. 
Quid?  silenliuni  isiud  de  dogniate  a^que  et  fortasse 
diligcntius  actilato  quam  dognia  de  cuitu  imaginnm, 
noniie  sQspicioni  pondus  adiiit  eoriim,  qui  inter  sup- 
positilia  aniandandas  hasce  liticras  putant?  Wdt 
quai  dicimus  in  Vita  Paulini,  cap.  7,  num.  6. 

L.  Carolus  aulcin  epistob  siia,  omni  comilate 
rcfcrta,  cantabat,  ut  dicitur,  siirdis,  et  Patres  moni- 
tis  suis  ei  prjcceptis  niliil  proficicbant.  IIoc  doccmur 
a  Leouc  III,  qui  in  coiicilio  Uomano  an.  799,  actioiie 
2.  sic  bubct :  c  Scd  ncc  illud  incluit  almuni  et  ortho- 
do\um  concilium  (il  est  Francoford.)  qiiod  in  con- 
spcclu  domini  Caroli  pnefiilgidi  ct  orthodoxi  Magnl 
rcgis  pro  hujusinodi  re  gestum  cst,  salis  reclse  fidd 
roiilincrc  cl  analboinalis  viiiculis  jaculantes  eumdca 
F(:lic:'ni,  si  in  crrorc  |>cisislcrct,  cuni  sequacibos 
,  ^  siiis  conJcinnavcrunt.  Ll  ut  audivit  vestrum  conci- 
rciuisit.   AddKlil  quoqiic  cpislolain   Adriani  papc,  C  iiuiu,  in  siiuin  vomituni,  ul  canis,  reversus  esl  In 


<|uam  Cointius  ad  an.  795,  n.  15  ct  ^h\.  putat  cx 
epistola  Elipandi  a  Carolo  papas  transmissa,  vclut 
rcsponsivani  mal:c  doctriiiiii  cx  coiii-ilio  Uomano 
cuianatain,  Adrianuin  dircxissc  Carolo,  mittendam 
Klipando.  Insupcr  libellum  Paulini,  nominc  cpisco- 
poiuni  Ualia\  auctorilate  tamcn  iinivcrsi  concilii, 
( t  synodicam  cpistolam  Gcrniaiiia.\  Gallia^,  Aquita- 
niie  et  Brit;uiuije,  episcoporiim.  Nec  dctlignalus  fuit 
siio  noniinc  aliain  dirigcri',  (|ua  ulrumque  charilate 
vcrc  palerna  alloiiiicns  aJ  viain  veritatis  rcdiiccre 
conatur.  c  Dein  qiiarlo  loco,  inquil,  mc:c  propriac 
unaniniilalis  cuni  bis  sanctissiinis  pnedictorum  Pa- 
truni  decretis  et  catholicis  statutis  conscnsuni  sub- 
iicxni,  siciit  vosmetipsi  in  vcstia  epistoia,  quam 
ineo  specialiter  assignastis  nomini,  rogarc  ciirastis.» 
Quam  sic  claudit  :  c  Uedite  ad  piuni  malrisLcciesise 
j^rcmium.  Illa  vos  fovcat  cl  nutriat,  doncc  occurratis 
in  viruni    perfecliiin   ct  in  plenitudinem   corporis 


vobitubio  luti,  ut  audistis  pcr  suuni  biasphemum  li- 
bciluin,  qiicm  ?d  venerabiliiu  Aiiiiiium  aiibateui  mo- 
naslcrii  sancti  Martini  cuiisit,  in  pejorem  lalralio- 
neni  dcvcnit  qtiam  aiitca.  >  Libellus  hic  Felicis  ad. 
ALiiium,  de  qiio  UMpiitur  Leo,  scriptus  est«  ut  ex 
ejus  verbis  apparet,  post  synodum  Francofordien- 
sem;  adeoqiie  alius  cst  ab  co,  quem  supra  n.  5& 
memoravimus,  scriplo  posl  suam  ab  Uoma  pnifo- 
ctionem^quando  arma,  qu;e  fictc  deposuerat,  resum* 
psit,  seu  verius,  qiue  nunquam  deposuerat»  deuuo 
contra  fidem  datam  iinpugnavit.  Sed  de  hoc  Ilbello 
inlVriiis. 

LI.  Ante  hunc  cnim,  imo  statim  a  Francofordienfii 
c<Hiciiio,  in  quo  prinias,  vcl  (juasi  primas  ienuerai 
Alciiinus,  vidctnr  scripsissc  Elipando,  quia  ipsepro- 
vocaverat  Carolum  per  lilteras  ad  coogregaiioiiea 
co!icilii,  epist<iiam  amoris  plenam,  ut  tam  ipse  quan 
socius  perfidiae  Felix  rcdirent  ad  saiiiorem  menteau 


Cbristi.  Ilabetote  iios  coopcratorcs  salulis  vesiixc,  D  Hiijus  cpisiohe  partem  jiivat  recitare.  Esl  enim  innr 


caiholii^nc  paris  auxiliatorcs,  et  socielas  nostra  sit  in 
Cliristo  Jesu  Domino  noslro.  >  Ilinc  ctiam  vidcs  hos 
cpiscopos  non  aiifuissc  concilio. 

XLIX..  Acta  conciiii  innoluisse  Adriano  papa;  dii- 
bitandiim  non  cst,  ciiin  per  iegatos  suos  Tlieo- 
phylactuin  ct  Sicplianum  ilie  pnefuerit.  Sub  hoc 
tenipore  misit  Carolus  Uoniani  denuo  Angilberluni 
pro  caiisa  iinaginuin,  ut  coIIigiUir  ex  rcsfionsionc 
Ailriani  ad  Caroluni,  (|uam  pcr  partes  rcciUit  Baro- 
nius  noster  ad  an.  7(15,  n.  o^  et  se<iq.  c  Directum, 
ait,  a  vestra  clenientissima  pr;ccelsa  regali  potentia 
sasccpiinus   fidelcm  faniiliarcin  veslrum ,  videUcet 


gne  charitiUis  argumentiiin  ct  specimen  vere  fra- 
tcrii»  corrcctionis.  «  Vciierabili  et  in  Christi  cha- 
rilate  aniabili  Patri  Llipanto  cpiscopo,  eccIesiastiCB 
pacis  filiiis  Albinus  lcvita  salulcm.  Perfectio  fraierns 
cbantatis  in  grciniiini  pacific^e  unitatis  mullos  ooUf 
gcrc  aniicos  congnudet,  ct  ipioddam  arbitratur  esse 
(iispcndiuin  sibi  ipsi,  si  non  sc  ipsum  lalius  com- 
incndarc  slu;!(*t,  ad  viros  fainosi  nomlnis  cl  laiidatas 
pit  tatis,  ut  sit  unaniniitas  spiritualis  verae  dilcciio* 
nis,  licct  qiixdain  separatio  corporalis  visionis.  > 
Lt  ]>ost  aluiua  :  c  Ncc  mihi  est,  patcr  optime,  lecutt 
in  hac  parvitatis  mca^  chaituia  disceptaiio  subliiMti 


Ln^clbertnm  abbatem   el   ministruin   caiipcil.T s^nI  supplicaiio  hiimilis,  obiiixc  deprecans,  ui  apo- 

L  i.lit  nobis  capitiilarc  advcrsiis  synodum,  qiuc  pro  slolicain  doctrinani  in  catholica  unitate  ei  pace,  iaia 

sacrarum  iinaginum  ercctionc  in  Nic;ea  acta  cst.  >  nu;iitis  intentione  conseqiii  studcas,  el  popiilo  iibi 

r<ointius,  qui  CaroU  litteras  <ie  imaginibns  ctAdriani  <':uniiiisso  sis  signifcr  ad  scmpitemx  beaUUidinii 

rrsi:onsionem,  et  Hincmari  hac  <ie  rc  aucloritatem,  p:*osperit:itcm;  n(^  nova  quirlibet  nomina  pennitias 

illus  ut  suppositiiias,  banc  ut  inHrinam  rcprobat,  i>atemis  inseri  traditionibus,  etc.  >  Et  in  fint  cpi* 


:;n 


DISSERTATIO  HlSTORICO-CHROxNOLOrJCV. 


^'3 


%j  • 


stoLc :  f  Vos  Tero  communitcr  obsecro  in  calce  bujus  A  Sic  ao.  792  Ralisponx  aJiuil  Felix,  abfuiC  Akuinut:, 
^iefl^io..    oo/»ror.ec;«i^   1..«,;.,.»  ii;e»a«;or»   ..f  «,««.^      q„i  tunc  eral  in  Anglia.  Sic  an.  794  Frnnconofurli' 

interfuil  Alcuinus,  uoa  inlerfuit  Felix,  ut  siipra  ii. 
47  visum  cst.  Eigo  dc  concilio  Aquensi  an.  794  suiit 
hxc  iiiteUigcnda.  Libms  autem  Alcuini,  sicul  il  u 
cxpostuiaverat,  exaiuiiii  peritorum  viroruui  propo- 
sitos  aucluri  remisit  Carolus,  a  nrevis  quibusdam 
purgandos,  quos  purgatos  ad  matius  Caroli  oenuo 
direxil  Alcuinus  p.;cinissa  pnefalionc,  quam  b.ibet 
Baluzius  tOiii.  IV  Misceilan.  cit.,  cujus  tilulus  lalis 
est  :  f  Prje(;uio  Alcuini  iji  libros  septcni  advcrsus 
Felicem  ad  CaroUim  Magnuni.  i  liicipit  autein  sic : 
f  Hos  quiuquc  panes  et  duos  piscicuios  simul  septen- 
nario  nuinero  consccnitos  (le  aposiolicne  iidei  pera 
prolatos  vestrs  sanctissimai  auctoritali  direxi  Donune 
roi  david,  etc.  »  llinc  non  uiale  arguit  G.  Cave,  (pii 
asserit  anno718  bos  s<'plem  libros  contra  Felicem 
abAlcuino  compositos.  Cum  enim  auctor  dicat  se 
eos  in  promptu  habuisse  anno  799,  quo  anno  coram 


fiNStolx,  sacratissima  iumina  Hispaniac,  ut  mcmo- 
fiam  nostri  in  sacrosanctis  vesiris  orationibus  habere 
diffnemini.  i 

LH.  Hanc  epistolam,  uti  diximus  numero  pnece- 
denliy  scripiam  censcmus  statim  a  conciiio,  quod 
xslate  ineunte  celcbratuiii  est,  teste  Egiuardo; 
quam  accepit  meuse  Julio  exeunle  Elipandus,  ut 
constat  ex  ejus  responsione,  qu;u  quiiiem  satis  S!i- 
perque  amarulenia  ostendit  qiio  spiritu  scriptor  ejus 
a^eretiir.  Sic  enim  aii :  <  Reverentissimo  rratri  Albino 
diacono,  nou  Christi  miuistro,  sed  Antiplirasi  Beato 
fetidissimi  discipulo,  tempore  gloriosi  principis  iu 
finibus  Austri;e  exorlo,  novo  Ario,  sanciorum  vene- 
rabilium  Patrum  Ambrosii,  Augustini,  isidori,  Hie- 
ronymi  doctriuis  conirario  :  si  couvcrterit  ab  crrore 
viae  su:e,  a  Domino  a^ternain  salutem;  et  si  uoluerit, 
xtemam  damnatioucm.  Epislolam  tuam  a  recUe 
fidei  Iramilc  deviam,  nitore  sulphureo  horrificam. 


snperstitioso  sermone  sciiptam,  exeunle  Julio  acco-  ^  rege  cuin  Felice  disputavit,  necessario  dicendum  vi- 
pioius  relegenlem.  >   El  c.etcra  ibi  eodem  slylo  di-      deuir  eos  anno  saliem  superiore  fuisse  confectos. 


ctata,  qux  proferre  siipersedemus,  ne  bilem  stoma- 
chamque  lectori  commoveamus.  Oblateranti  autem 
deiiro  seni  EI  pando  Christiaiia  mausuetudine,  sed 
nervosa  virtute  reposuil  duobus  libris  Alcuinus,  ad- 
ditis  et  aliis  diiobus  de  Incarnalione  Christi,  qui  qna- 
tuor  sunt  contra .  Elipa-idum.  Sed  hi  serius  prodie- 
runt,  ut  dicetur  infra  n.  di}. 

LUl.  Coiitra  Felicem  vcro,  qui  libelium  supra 
n.  50  memoratum  conscripscrat,  septein  lihros  coin- 
posuit,  qui  aliquando  nomine  Paulini  circumfere^an- 
tur;  verura  ipsiusAlcuini  partus  esse  iilein  ipso  te- 
statur  lib.  i  coutra  Elipandum  :  <  Lil  eilo  Felicis, 
ait ,  septein  devotionis  n()str;e  iibclis  responli, 
ftnmesque  ejus  pravitatis  cvaciiavi  doctrina;).  Qui 
lecti  et  pniiiati  sunt  iu  prxsoniia  Caroli  rcgis  ct  sa- 
cerdotuin  Chrisli.  >  Oplavcral  onim,  imo  et  poslula- 
lerai  librorum  suoruin  ccnsurain  aiileqitam  in  pu- 
Uicuin  prodirenl ;  ct  sicut  quomhan  huiniUlatis  spc- 


LY.  Satis  autem  non  fuit  Felici  uno  iibello  perfi- 
diain  effutiissc,  sed  et  dialojnm  cum  Saraceno  coni- 
posuit,  quein  Caroius  videre  cupiens  Alcuinu^  d^^ 
ipso  percontatus  est.  Qui  respoirdit  epist.  15  :  f  Di- 
sputalionem  Felicis  cuin  Saraceno  nec  vidi,  nej 
apiid  nos  inventa  est.  Imo  nec  audivi  nomen  illir.3 
antea.  Tamen  dum  diligentius  quxsivi,  si  quis  c\ 
nostris  famam  illius  auuiret,  221  <Iictum  est  mit:i 
quod  apud  Laidradum  episcopum  Lugdunensem  i:.- 
veniri  potuisset.  Quapropter  sub  festinatione  direxi 
missum  uostnim  ad  pnetatum  episcopum,  si  forlt! 
Ibi  invenire  potuisset,  ut  quam  citissime  vestrae  pnr • 
scntiae  dirigcretur.  >  Hujus  disputationis,  scu  diaIo;;i 
argumentum  indicare  videlur  L<^o  IH  papa  in  synou» 
Romana  acl.  2  sic  de  Feiice  loqucns  :  f  Et  postmo- 
dum  transgressus  legcui  Dei  excelsi  fugieus  apu  i 
paganos  consentaneos  perjuratus  eileclus  est.  i  Q':i 
autem  pagaiios  seu  Saracenos  habebat  consentaneos. 


Citnen  pnebuerat  pciendo  sibi  dari  commilitones  ad  C  et  quibuscum  dialogos  instituebat,  haud  quidquam 

pagnam  cum  Fclice  ineundam,  ita  el  uunc  ejusJem      '      •  •     •*  •  _   «     . 

demissi  animi  exeniplum  proicrcndo,  petit  lucuura- 

tiones  suas  ab  ipso  Caroio  recognosti  :  cuni  autem 

recognitx  fucrint  et  prohala^,  promiilit  se  eas  missu- 

nim   ad  fratres  Gothiam  (id  est  cain  Gallix  partein 

ad  Hispanias  vei^euleni,   qua;  a  Gothis  oliin  occu- 

pata  nomen  inile  traxit,  puta  Na  boncnsem,  Tolosa- 

oiu,  el  qiias  comprehendit  OiCitania,  vulgo  nunc 

Languedocia,  quasi  Landet  Got,  lerra  Gothorum)  in- 

colentes,  ut  ait  in  epislola  citanda  cuin  de  Ik^iedi- 

elo  abbaie,  socio  Laidradi  infra  n.  Gi  dicemus.  Est 

hac  in  re  ejus  epistola  publici  jiiris  facta  a  Raluzio 

tom.lV  Hiscellan.;  in  qua  iuier  cxtcrahxc  leguntur : 

I  btiUD  libellum  in  dispulatione,  qua;  in  vestra  ve- 

oeranda  prx^sentia  cum  Fclicc  veniilata  es(,  prxscn- 

tem  babui.  Sed  quia  nec  adhuc  aiite  vestram  pcrle- 

cuis  est  sapientiam,  nec  a  voliis,  cui  niaxime  suda- 

vity  comproliatus,  raluin  duxi  puhUcis  non  elTerri 


boni  in  dialogo  scriptitasse  crcdendus  est. 

LVl.  Literim  parantom  se  Alcuinum  ab  libros  Fe- 
licis  retundendos,  pranenit  in  oppugnatione  baereseos 
Pauiinus,  cui  gralulatur  epist.  81 ,  qiia;  inscribitur  : 
f  Ad  Paulinum  patriarcham.  De  quibiisdam  baeresi- 
bus  Hispanicis.  >  In  ea  summopere  laudat  PauHnum, 
(]ui  quod  ipse  opiav(U'at,  jam  pnestili^set,  scribendo 
scilicel  circa  an.  796  f  tres  libros  contra  Felicem,  i 
adden(io  et  f  Jiegulam  fldei  >  mciro  exaratam,  quod 
erat  jam  a  bmgo  teii.pore  in  votis  Alcuino ;  quare 
etiam  regem  adhoriatns  fuerat ,  ut  in  gratiam  prae- 
sertim  rudiorum  et  idiotarum  id  fieri  juberet.  Hos 
tres  lihros  cum  Regula  fldei,  quatuor  operis  capita 
iutelligere  videtur,  cum  opus  quadripartitum  Paulini 
quatuor  fluininihus  terrestris  paradisi  coinparat. 
Lege  epistolam,  cujus  pauca  referre  circa  floem  noo 
gravahor.  f  Quapropter,  veneraniie  Pater  et  doctis- 
bime  albleta,  et  dukissime  doctor ,  simus  semper  m 


uiribus.  Nuiic  vero  vesira  vidcat  auctorilas  quid  de  D  castris  Christi  commanipulares,  et  in  una  acie  sub 


co  fieri  velil.  Tantum  deprecor,  ut  nuliatenus  prius 
ifaliiciatur«  vel  in  puhiicuin  proferalur,  quam  toius 
iiiier  familiares  personas  vestra;  aucloritatis  exa- 
miiii  perlegatur.  >  Quoii  cum  Carolus  priestitisset 
graiias  ei  habet  epist.  45  :  f  Gratias  agimus  venc- 
laiMbe  iHetati  vestnR,  quod  libellum,  sccundum  ve- 
Unt  jussiouis  pnca^ptiim  vobis  directum,  auribus 
sapienliae  vestne  recitiiri  fccislis,  ct  quod  notari 
fecistis  errat«  illius ,  et  remisistis  ad  corrigenduiii  , 
fBamvis  a  vobis  melius  einen  tari  potuisset,  ctc.  > 

UY.  licc  autein  non  evenerunt  nisi  anno  799 
aaaiftdo  scilicet  egit  cum  FeUce  coram  re^c  Carob 
Alcniaus  adAquas.  CoIIi^itur  ex  verbis  pnoris  epi- 
Hols :  f  Ittam  lil»elium  m  disputatione,  qux  in  ve- 
•tfi  ▼eaeraodai  pra^ntia  cum  Felice  ventilata  est, 
pccseotem  habai.  >  Nam  Alcuinus  non  disputayit 
eonm  rege  et  atm  Fclice  nisi  Aquis.  A  conciliis 
CBim  prT^cedentibus   alu^ro  prjesenie  alter  abfoil. 


Vi'xillo  sancta;  criicis  concordi  auxilio  et  vir.ute 
prjchantes,  ut  suos  adversarios  per  nos  vincat,  qnl 
vitici  nou  potcst.  Nunc  ileriim  antiquus  serpeits  de 
duinis  Hispanici  niris,  et  de  speluncis  venenatae  per- 
fliiia;  contritum  ,  non  Herculea  sed  Evangeiica  clava 
(id  est  anathemate  concilii  Francolordiensis)  caput 
rclevarc  conalur,  et  prioribus  nequiiia;  poculis  nova 
malcilictiouis  toxica  immiscere,  eic.  > 

LVII.  Ut  obviam  iret  redivivae  pesli,  regis  epistoK» 
sollicitalus  jam  fiierat  Paulinus,  ut  ipse  teslatur  in 
dedicaloria  ad  Carohim  tribos  suis  libris  praefixa. 
c  Igitur,  ait,  saluberrimis  venerabilium  incitantibxi» 
litterarum  vestrarum  imperiis,  qiiatenHS  juxta  parvi- 
tatis  meae  intelli^entiam ,  licet  pigrioris  ingenii  ob- 
sistat  imssibilitatis  facultas,  scriliere  tamen  quae  n:e 
contingit  pro  causa  fldei  contra  pestilentes  pravi 
commenti  objectiones  qualicnnque  non  renno  stylo.  p 
Vemin  bi  Patres^  Paulinas,  inqoam,  et  Alcu&nn» 


j;:9 


DE  FELICIS  ET  ELIPANDI  H^ERESl 


m 


doctrina  aeque  ac  sanctiute  prdeslantes  ,  sicut  altcr 
aUenim  ad  certamcn  conlra  hostes  Ecclesix  Susci- 
piendum  incilabat,  sic  aller  cum  nltcro  de  hnmilitntc 
cerlabat.  Nam  sicuti  Alcuinus  Tolebat  scripia  sua  ad 
Paulini  examen  deduci,  ita  Paulinus  hortatus  est 
Carolnm  epistola  quadatn,  cujus  adhuc  fraguientum 
supert*sl,iiiexpIoratam,  priusquam  publica  libri  sui 
fnieretur  hice,  Alcuini  nal>eret  sententiam.  Orabnt 
autem  :  iQualenus  (sunt  ejiis  verba)  hoc  noslrum, 
licet  non  pretiosum ,  quodcunque  taiaen  munuscu- 
lum  ad  manus  rey(Tenli.?simi  viri,  et  in  divinis  rcbus 
peritissimi  etpraiclari  Albiniscilicetsummierciigionis 
perspicui  ortitoris  vesiri ,  inihiqne  super  oiiinia  fla- 
ventium  favorum  dulcissima  mella ,  urgcnlibus  ve- 
stris  venerandis  imperiis  deferalur.  » 

LVni.  Libros  hosce  anno  79(5  Paulinus  vulgavit, 
ut  non  ohscnre  colligiinus  ex  anno  bissextili ,  cujiis 
mysiicam  interpretaiionein  prosequitur  in  ipia  dedi- 
calionis  epistola,  quia  lalis  rovera  erat  aiinus  septin- 
gcniesimus  nonagcsiniusscxtus.*Sed  non  hisce  lan- 
tuminoJo  scriplis  in  Fclicianam  hiercsim  hoc  anno 
insurrexil,  veruai  ctiam  proscriplione  synodica  hae- 
reseos,  in  suoconcilio  Forojuliensi  pix)lai:i,quo'J  hoc 
anno  celcbratum  posl  Paschatis  fcslum  in  disserla- 
tione  noslra  secunda  satis  sup(;rque  demonslravimus. 
Hic  sistcrc  aliquanluluni  noscogit.  P.  Pngius,  qui  ad 
an.  791,  n.  5  cl  seqq.  afferl,  elsi  alia  inlenlione  ar- 
Rumentum,  qiiod  honorem  dainnationis  hxrescos  Fe- 
iicianx  Paulino  <*jus«juc  concilio  orip?re  possei ,  nisi 
dtluatur.  Ait  eniiu  adversus  iuipugnalores  myslerii 
Inc  \riialionis  in  gcnere  tantumiiuido  deriniluin  in 
concilio,  non  vero  adversus  Felicem  in  partitulari. 
Si  hoc  adniittis,  in  danina:ionc  Ftiicis  ejusquc  nmlc- 
san;B  doclrin:c  Paulinus  cuin  suo  concilio  nullas  par- 
tes  habuissct,  si,  quod  ail  P.-.gius,  generatiiu  tan- 
tummodo  fnisset  c  acium  iii  eo  coucilio,  adversus 
eos  qui  variis  erroribus  iinplicati  de  mystiM*io  Trini- 
tatis,  pra^serlimque  de  processione  Spirilus  sancli 
non  recle  senliebant,  ac  pr:rterea  adversus  eos  qui  in 
duos  videntur  lilios  unuin  Christum  Dei  Filium  divi- 
dere,  dum  illuin  naturalem  ct  adopiivum  atlirmare 
moliunlur,  inquii  Paulinus  in  sua  Oratiouc.  Quibus 
verbis  ostendit  conciliuiii  istud  adversus  Felicem 
Uigellitanum  congregatum  iion  fiiisse,  sed  genera- 
lira  adversus  Ebionilab,  Neslorianos,  aliosqiie  hxre- 
ticos  in  sacrum  Incarnationis  niysteriuni  peccan- 
tes.  » 

LIX.  Verum  ex  texlu  Paulini  a  Pagio  rclaJo  evin- 
ciiur,  et  (iuidein  ut  ego  sciitio  apertissime  non  modo 
in  gencre,  sed  speciutiui  damnalum  doguia  Felicis, 
quoit  ex  faclis  illoruui  ieinporum  comprobaiur.  Duoe 
prx'cipue  hajreses  tunc  (eiuporis  lacessebanl  Eccle- 
siani  :  allera  in  Oriente  de  processione  Spirilus  sancii 
apnd  Griecos  ;  aitera  in  Occitlenle  de  adopiioue  Cliri- 
sti  Fihi  Dei  apud  Hispaiios.  Iii  utramque  insurgii  Pau- 
liuus,  utramque  proscribii  et  dainnal.  Sicut  enim 
dici  haud  potesi  damnaios  iaiituin  in  genere  inipu- 
gnaiores  mysierii  Triniiaiis,  cum  pra'sertim  de  pro- 
cessione  SpirUus  iatuti  nou  recie  sculieiites  damnan- 
tUr,  ita  non  est  dii.enduui  tanlum  iii  generedainualos 
impugnatores  myslerii  Incarnaiioiiis,  cum  conceplis 
verbis  Pauiinus  cos  daiiinct,  (jui  in  duos  filios,  natu- 
ralem  el  adoptivum,  dividere  Clirislum  Filium  Dei  mo- 
liuntur.  Nos  quideni  non  diciiuus  conciliuin  pnccise 
Congi*egatum  adversus  Fchcein,  sicuii  netpie  adversus 
irHvyiaxoudy^o^Js  Craicos,  sed  dicinius  in  eo  dainnatam 
utramque  h.cre^iin,  ei  satis  circumscriplam  iilani  Fe- 
licis,  etbi  ipsius  noininis  uicntio  uon  fiai.  JNon  cnim 
eSl  necesse,  ul  coucilium  ad  lioc  uouni,  ct  non  ad 
aliud  proposiium  congregeiur,  ui  dicaiur  vere  ei 
proprie  error<>m  aliqiieiu  proscripsisse.  Alioquin  ncc 
ab  ipsa  synoJo  Fraucoruriana,  vci  Ualispoiiensi  ema- 
nasse  haireseos  Felicianx  censuraai  ci  dainnaiionem 
dicendura  essei,  quod  iiemo  adbuc  dixii.  Quaiidoqui- 
<iem  nou  ad  ucgutium  solius  damuaii(mis  adunaix 
fuerunt,  sed  in  hac  de  conjuralione  Pipini  in  pa-- 
Irem,  in  illa  de  quampiuriinis  aliis  rebus  €st  per- 


A  tractatum  :  ita  Concilium  Forojuliense,  etsl  ad  con- 
dcmnationem  Felicis  congregatum  haud  dicatur,  at- 
tamen  proprie  et  vere  hxresim  Feiicianam  sub  no- 
niine  adoptioiicni  in  Fiiio  Dei  iocarnato  aslrueuiium 
proscripsit.  Sed  coepiam  viam  prosequamur. 

LK.  Opcr  s  qiue  bucusque  rcgesta  sunt,  et  in  quae 
desudaruni  Paulinus  et  Alcuinus,  quatuor  annorum 
spaliuni  comprchendunt,  nempe  ab  anno  796  in- 
clusive  quo  proJicrunt  Pauliui  libri  cum  Ucgula  lidei, 
ad  an.799  ipio  medio  icmpore  Alcuinus  suos  concin- 
naverat.  Veruni  incassum  cuncta  jactat,  et  oleuro  et 
operam  Palres  hi  perdidisse  viJebantur.  Aniroos 
tamen  non  «lespondit  Carolus  revocandi  ad  salutis 
viam  errabundos,  novumque  lapiilcni  movit,  indi- 
cendo  sciliccl  concilium  Urgoinianum,  rauis  angucm 
facilius  cnccandum,  sl  in  sua  specu  pelcrelur,  el  in- 
siiper  soHicitando  Leoncm  III  ai  aUud  concilium 
Uoiiije  cogcndum. 
LXI.  Komanum  hoc  conciliuni  non  anno  32  rcgnl 

Q  Caroli,  ui  putavit  Labb:eus  ,  scd  51  cclebr;:lum  ad- 
veriil  jure  Coinlius  ad  an.  709,  n.  IG  :  «  Hoc  anno, 
ait  annalisia  laudaiu^,  Carolus  aniium  rcgni  sui  tri- 
cesinium  primum  absolvil ,  iniitque  tricesimum  sc- 
cuuduni  octavo  Kalcndas  Oclobris.  i  Leo  enini 
exeunte  Apriii  mcnse  ,  ob  lumullus  in  se  concitatos 
ct  iiijuriasa  Pasciiasioel  Campulo  Adriani  decessoris 
sui  gentilihus ,  sibi  illatas  vii  Kal.  Maias  in  lit;iniis 
iiiajoriiius,  iloma  discessit  in  Gallias  ad  Carolum  pro- 
fcciurus,  abfuit(|ue  Urbc  usque  ad  divi  Andrcx  apo* 
sloli  fosluni,  neuipe  usiiue  ad  prid.  Kal.  D^cenib. 
Qua  de  re  consule  Anastasium  in  eumd.  Curn  autem 
s'.n.  53  Carolini  regni,  lcstc  Alcuino  iiifra  citando 
n.  74  in  ea  synodo  Fclix  ejurando  perlidtam  suam, 
nieniionem  quoque  fecerit  synodi  Roinanx  jam  sub 
Lfone  hahit;e  ad  quam  nec  citatus  est  Fclix,  ncc  in« 
terfuit,  quidquid  conira  Berninius  Histor.  hxrcs. 
s;ec.  IX,  c.  i  scribai;  natn  confessio  fldei  Felicisnon, 
ut  ipse  puiat,  habita  est  Roinx,  sed  Aquisgrani,  ut 

P  infra  paiebit;  consequens  est  hanc  cogi  non  potuisso 

^  nisi  ante  advenium  Leonis  in  Gallias ,  adeoque  ante 
diem  vigesiinam  quiniam  Aprilis.  {giiar  ineunle  anoo 
799,  trigesiino  priino  regni  Caioli  Leo  poiitifcx  in 
basillca  sancli  Peiri  episcopos  numcro  quinquaglnta 
sepiem  convocavit  ,  cpii  deniio  hieresim  Fcliciaiiani 
proscrips(^nini.  Convenlus  occasio  libellus,  de  quo 
supra  dixiinus,  fuit,  ul  liabel  Leo  in  act.  S  concitii, 
et  Fclix  fassiis  esl  i:i  prolossione  fidei  Aquis  facia. 
«  Per  auclorilatem  syu«)di,  ait,  qua»  nuper  in  Roma 
hac  inientionc,  pnceipieule  gloriosissimo  ac  piiSainio 
Doniino  nostix)  Carolo,  adversws  epistolam  meam, 
qiiani  duduin  [twn  autcm  nuper,  nt  habet  Paqiui)  ve- 
nerabili  viro  Ali  ino  ubbati  Turonensis  Ecclesis 
scripser.»ni,congregaia  esl.  In  qua  2St2  synodo  pra- 
sente  Lconc  aposiolico  ct  cusn  co  c;eteri  episcopi 
numero  57  residenies,  et  plerique  presbyieri  et  dia- 
coni  cum  eis  in  doino  bealissiini  Petri  aposloli.  . . . 
dictas  sentenlias.  .  .  nosiras  excluserunt.  i  Yenim  .- 
ncduni  cxcliiscrunt,  sed  nisi  resipisceret,  eum  ana-   *^ 

D  iliematis  vinciilo  perslrinxeruiit.  Ait  enim  Leo 
acl.  3.  €  Felici  Orgcliiianie  ecclesine  episcopo,  si  no- 
luerit  declinare  ab  haTCiico  doginate  suo  in  qoo 
ausus  esi  Filium  Dei  adopiivum  asserere,  anaibema 
sii.  >  Dc  hac  synodo  conlinualor  Paiili  Diaeoni  sic 
babei :  c  Contra  quaui  hxMCsim  Leo  tertias  papi 
congregata  Itoma;  synoJo,  muliis  eam  Evangtjlionim 
ei  sancloruin  Patruiu  teslimoniis  io  perpeluum  ^smr 
navit.  I 

LMI.  llaiid  ita  mulio  post  actum,  Roms  concilia 
Leo  iil  inale  habitus,  ui  dictnm  est,  Carolam  Pa- 
dcrbune  degenlem  ob  tomultus  Saxonicos  adiit.  Ex 
iiinc,  re  cuui  Leone  commiinicata,uipar  rsl  erodere, 
niaMiiin  cpiscoponim  et  alibateui  rex  misit  IJrgellam, 
ut  ibiJeni  celcbrato  concilio  Felicem  ad  cor  rev<KSi- 
rent.  Provincia  conim>ssa  cst  Laidrado  Lttgdaoeafi 
cpiscopo,  qui  acciiis  sibi  sociis  Nefridio  episcopd 
Narboncnsi,  et  Bciedicto  abbaie,  aliisquc  earumdem 
dignitatum  viris  boc  ipeo  anno  perrexit  UrgeHam. 


581 


DISSERTATIO  HISTOIUCO-CHRONOLOGICA. 


fiSt 


lloc  totnm  colligilur  ei  Alcuino,  qui  his  sanctissimis 
viris  libros  suos  contra  Eiipandum  inscripsit ,  quo- 
rum  forte  brcviculum  et  summam ,  ul  dicelur  infra 
n.  66  habere  prae  manibus  voluit ,  in  solatium  iline- 
m,  ut  ait  in  pnefatione  ,  ut  doctrinis  in  iis  contenlis 
conlra  adversarios  munirentnr,  et  prnrtcipue  co:itra 
epistolam  jnni  diu  ante  vulgatam  ab  Elipando  et  sibi 
directam.  Pagius  adannum  799,  n.  15.  ht  ad  an.  800, 
n.  f  8,  et  Cointius  ad  an.  799,  n.  30,  duo  itinera  in 
Hispaniam  horum  episcoponim  dislinguentcs  libros 
contra  EUpandum  daios  nonnisi  nn.  800  asserunt,  et 
pro  secunda  profcctione  reservant.  Verum  Hispaiiiam 
duplici  itinerc  eos  repeliisse  esio.  Posl  CDnver^ionem 
tamen  Felicis  hoc  anno  799  in  concilio  Aquisgranensi 
secutam,neutrum  iter  susceptum  putamus.  Quomodo 
auteni  res  se  hahuerit,  mox  n.  65  palcbit,  cum  pauca 
dc  Laidrado  Nefridio  et  Bencdiclo  prius  disserue- 
rimus. 

L\HI.  Laidradus,  qui  primas  inter  socios  tenebat, 
et  dtictor  videbalur  verbi,  vireralpietale  a^que  cla- 
rus  ac  doctrina.  Supersunt  nonnulla  ejus  opcra,  de 
quibiis  consulc  sciiptores  Dibliolh.  ecclcsiast.  Nori- 
cum  fuisse  generc  auclor  est  TheoJulphus  in  Panen. 
ad  Judices  v.  ii9,  loquens  de  eo  priusquam  ad  ca- 
thedram  Lugdunensem  a  Carolo  promoveretur  : 

Morlus  hunc  genuil ;  hunc  lu  Lugdune  rutunim 
PoQtiiicefn  speras  rell  gionis  ope. 

Ibidem  docemur  missum  dominicum  una  cum  eodem 
Theodulpbo  per  Narbonensem  provinciam  egisse. 
Ejns  vero  eiectionem  in  archiepiscopum  an.  798  et 
anno  sequenti  ordinationem  Cointins  ponit  ad  an. 
798,  n.  10  et  ii.  Cum  Laidrado  adjunguntur  Nefri- 
dius ,  qui  Danieli  archiepiscopo  Narbonensi  de  quo 
Bos  supra  n.  2i  in  catliedram  ejns.iem  ecclesia;  haud 
mullo  ante  hunc  annuni  succcsserat,  et  Benediclus 
abbas  Anianensis.  Hic  ex  voto ,  quo  sc  obstrinxerat 
cum  periclitanti  in  iluvio  TicinoTralri,  anna  victri- 
cia  Caroli  Magni  Longobardos  Italia  pcllenlis  an.  77i 
Kcuto,  manum  pm^bens  in  vitie  discrimen  adducius 
et  ipse  fuit,  factus  est  monachus  a;tatis  sua;  anno  !23 
in  ccenobio  sancti  Sequani.  Verum  cuni  anno  780  in 
abl>atemeii^eretur,  iic  honorem  cogeretur  suscipere, 
in  patriam  id  est  Gotliiam,  seu  Septimaniam  se  re- 
cepit  ibique  in  paternis  pnediis  inonasterium  con- 
s!ruxit  ad  flnvium  Anianum,  parva  primum  cella  opus 
auspicante,  quod  postea  in  inj^entcm  molem  excrcvil. 
In  quo  enituit  largitas  ejns  erj^a  fame  pressos  anno 
795,  cum  praitcr  annonani  prudenlcr  fratribus  usqne 
ad  novas  messes  reservalain,  immancni  pauperum 
multitudinem  undique  eo  anno  inopia  laborantom 
pavit  et  aluit.  Perchanis  Alcuino  evasit  e\  studio 
patriam  luendi  ab  erroribus  Felicis ,  qni  Scptiman- 
niam  invaserant,  a  quibus  neduin  e  plcbc  bomincs, 
sed  el  pnEsulef.  ecclesiaj  eripnit ,  adversus  eosdem 
disputationibus  sxpecongressus.  Hrec  noscontracte  : 
Cointius  annis  supra  ailacti&  fusius  ex  Smaragdo 
Hcriptore  Yitae    Benedicti,  septuagenarii   demortui 

LXIY.  Is  igitur  est,  per  qucm  Alcuinus  rcspondcns 
c  omnibus  al)batibus,  liliis  el  fralribus  qui  sunl  in 
€othia:  partibus,  >  dicii  sc  jam  misisse  libellum,  in 
aiistemporisqua^stionibussolatiumfulnrum.  c  Qncm 
(libellum),  ait,  direxiuuis  per  Beatnm  Bcnediclum 
▼obis  ad  solatium  et  contirmalioneni  fidei  catboIic;c.  > 
£t  addit  :  c  sed  in  manibus  mnjus  modo  habcmus 
opas  proptcr  alias  cansas  ,  qux  (sic)  in  libello  vcne^ 
raodi  Feiicis  legimus;  et  illum  volente  Deo'vobis  di- 
rigimus  (pro  dirigemus)  poslqiiam  lectus  ct  probatus 
foerit  ab  episcopis  nostris  etdomno  rcge.  >  hlt  infra  : 
•  Quae  omnia  plenius.  .  .  leciuri  esiis  in  eodcm  li- 
lieUo,  quem  modo  in  manibus  habemus.  >  \l\  his 
TeH>is  iUud  duplex  iter,  quod  snpra  n.  6i  Pagiuset 
Cointius  statuerunt,  sic  conciliandum  videlnr,  ut 
primum  fuerit  antequam  evuJgaret  conlra  Felicem 
libros,  de  auibus  hic  agit,  ct  ea  prima  vice  per  Be- 
nedictum  aobatcm  direierit  iibeilum^  qui  cis  foret 


A  iolatium,  Secundum  autem  hoc  anno  799  cum  Mr-* 
gellam  iterum  Benedictus  cum  Laidrado  prtfe^ 
clns  est. 

LXV.  De  hac  gemina  profectione  in  prscfatione  ad 
libros  contra  Elipandum,  alloquens  ipsos  missos  et 
proficiscenlcs  viros  Alcuinus  verba  facil.  t  Per  di- 
vin;c  snffragia  pietatis  hanr.  nebulosaui  impietatis  sc- 
clain  clara  virtutisluce  pridem  discutere  studuislis, 
eliam  el  Chrislo.donantc  coeptnm  praidicalionis  opus 
multa  ex  parte  perrecislis.  >  H;vc  verba  priori  appli  - 
canda  videntur  profeclioni,  qna  per  Beneilic:uni  ab- 
batem  unum  ex  aposiolicis  viris  libcUnni  snpL>rius 
memoratum  misit  circa  lempus,  quo  scribebal  libros 
contra  Felicem,  i»utaan.  797  vel  7i»8,  sequenlia  autcm 
de  secnnda  hujus  anni  799  niissione  vcrisimilins 
sunl  accipienda  :  i  AJ  cujus  piissim;e  prjedicationis 
venerabile  opus  mandanle  glorioso  principe  el  devo- 
tissimo  in  onini  t)onitate  Carolo  rege  vos  itcruin  itu- 
ros  esse  andiviinus.  >   Duplex  ergo  profectio  est  ma- 

£  nifesta.  Seqnilur  autem  de  sccunda  :  c  Quapropier 
paucorum  arripui  laborem  dicru:ii  in  solatium  san- 
ctissimiilineris  vesiri,  qualenushaberetis  in  manibus 
cujusdam  epistolse  meo  nomini  directa;  ab  Elipando 
Toletano  episcopo  pias  ac  pernecessarias  responsio- 
ncs,  ne  forte  aIic|uoruin  ex  ejusJcin  epislolae  lcctione 
mentes  maculaientur,  quia  easdem  audivimus  litte- 
ras  in  al  omm  prius  pervenire  manus,  quam  nobis» 
cui  missre  sunt  reddita:.  c  Hanc,  cujus  hic  meminit, 
epistolam  illam  csse  arbitramur,  quam  siiperiori 
tempore  post  exactum  concilium  Francofordiensc  in 
Alcuinnm  scriptam  supra  num.  52  recensuiinus. 

LXVl.  Hnic  igitur  et  similibus  xquc  forte  livore 
scatentibiis  Fiipanrii  epislolis  responsionem  Alcuinus 
insiitnit  quatnor  libris  conclusam,  quos  volunt  Pa« 
^ius  el  Coir.tius,  nec  nos  abmiimus,  anno  800,  quia 
in  eoruni  priino  nieminit  Felicis  jam  conversi,  et  ad 
[)onam  frugem  restituli ,  adcoque  post  concilium 
A(iuisgranense  an.  799.   Putanl  P;igius  et  Cointius 

p  hos  libros  esse  eos,  quos  hic  vocat  pias  et  necessaria$ 

^  rcsponsionesy  daias  peiffentibus  Urgellam;  in  quibus 
si  inemoria  inseriiur  Felicis  jam  conversi  an.  799, 
infcrunt  iter  anno  scquenii  8u0  affigendum.  Verum 
quia  supervacimeiim  iler  Urgellense  post  conversio- 
nem  Felicis,  cnjus  gratia  suscipiendum  eral,  videri 
poiest,  has  pias  et  nccessarios  responsioncs^  quas 
vocal  paucorum  dierum  laborem,  alium  esse  opus  Uii- 
tainus  a  quatuor  libris  in  quibus  mentio  Felicis 
conversi  occiirrit,  contra  Eiipandum  scriptis,  in  hoc 
a  Pagio  ei  Coinlio,  qui  earuin  noiniiie  libros  illos 
coniprcliendunt,  dissentientes.  Suspicamur  enim  ali- 
quod  breve  scripluin  fnisse,  pnftforwm  dierum  labore 
concinnatum  ,  puta  compendium  summamque  argu- 
mentorum  et  responsionum ,  qnaruin  ope  occurren- 
tibus  objectionibus,  ut  iladicam  exlemporancis  (ieret 
satis.  Non  enim  qualuor  ex  professo  conscripti  libri 
pancorum  dierum  opus  dicendi  foreut,  qiii  paucorum 
dierum  labore  haud  fnerant  absolvendi.  Comniocliori 
autein  siudio  et  tempore  quatuor  illos  confecisse 

D  credinins  libros,  iii  quibus.  ulpote  absolutis  post 
conversionem  Felicis,  de  ea  mentionem  liabere  po- 
tuerit.  Qnainvis  eiiim  iisdem  prsesulibus  inscriban- 
lur  et  ollerantur,  non  tanien  est  necesse  dicere 
iliud  idem  scripium  csse,  quo,  cum  Urgellam  profi- 
ciscerentur,  ipsos  donavii. 

LXVIL  Qnod  si  adhuc  pergis  contendere  libros  hos 
contra  Llipanduui  comprehenJi  subnomine  rcsponsio* 
num  Laidrado  et  sociis  missarum,  quod  cgo  quidem 
nonconccdo,  adhuc  lamcn  non  evincitur  profectio- 
nem  sccundam  Laidradi  et  socionim  an.  800  quo 
libri  ex  memorata  conversione  Felicis  cvulgali  di- 
cuntur,  evenisse.  Expcnde  verba  haic  prjcfationis  : 
€  Quorum  (librorum  de  quibus  superiiis  egerat)  lc- 
ctione  pietalem  vestram  congaudcre  arbitror,  quia 
tolum  illud  opus  vcslro  gaudebam  dicare  nomini, 
vobisque  primo  omnium  direxi  probandum  atqu  i 
corriffeiidum ,  judicio  vestnr  auctoritatis  alque  sau* 
ctitatis    tantummodo    cootentuSy   nec  in  piiblicas 


hho 


DE  FELICIS  ET  ELIPA.NDI  II»EnESI 


223  AU^^  casdcin  mcas  dcvolioDis  litlerulas  proce-  x  arbilrabatur  adhue  cofiifncfvm,  uti  ertt  itTeriv  qui 
ucro  velirn, nisi  priusv estrae  auitorttatis censura exa-      postea  solutus  fuit. 

L\\.  Nec  ofGcere  pules  posuisse  AlculDam  cpl* 
slol.is  iu  calcc  Ubrorura  contra  Clipandum  Bcripio- 
niui,  vel  saUem  pul)licalorum  noiuiisi  anno  8U0.^kO!i 
eniui  sunl  fa*tiis  ejusdem  auctoris  ac  iibri.  Potnit 
auiem  epistolam  ante  aliquoil  tempus  latain  librlA 
suis  poAlehoris  :etatis  addere,  quiu  inferendum  s;t 
ejus:lem  essc  epistolam  temporis  ac  libros.  Insupei' 
ordo  epistolarmn  iii  Alcuino  pra'sertini,  in  quo  Sfctni- 
dum  dignit.item  personarnm  non  secumium  tempus 
digerunlur,  non  est  atlendendus.  Kam  nt  oKscrvavll 
Brielius  ad  an.  Cliristi  15^),  i  ordo,  qui  plerumque 
in  sanctonim  Patrinn  scriplis  lej^itiir,  librariorum 
est,  a  quibns  frustra  plerumque  ali(|uid  pr:eter  litie- 
ras  exspcctcs.  >  Tandem  forlasse  ap|>oucs  ab  Alcuin:> 
vocari  quandO(|ue  Atpieiisem  Civitatem  utterum  lio- 
mtimy  secundam  ftomam.  E:>to;  qiiid  iade?  Ergo,  ais, 
ciim  dioit  Elipandus  :  Certifica  me  qui  e$  positus  in 
P  iioma,  de  ciMiale  Aqiiensi,  et  de  Felice  ibi  auno  7',)U 
"  |H)siU)  inteili;,'eiidum.  Niinis  acuti  profecio,  cte\qni- 
siia  interpretatio  isth;ec  est.  Nemmem  puto  nisi  ex 
pr;econcepla  opinione  inductnm,  duui  Roma  iu  epi- 
siola  bac  Elipandi  mcmorantur,  absuiutc  posse  suspi- 
cari  aiiain  urbein  pr:i'ier  verain  Romam  orbis  et 
Italisc  princip<nn  urtiem  di\sgnari.  Scd  de  his  satis. 
Nuiur  ad  Felicem  in  rri^ellensi  conveatu  laborantem 
accedamus. 

L\XI.  Laidradiis  i^iliir  cum  Ncfridio  et  Bencilicto 
uLrisque  sociis  pcregriuali(uiis   sux ,  ut    Uip^llain 
porvenit,  syuodum  cogit,  ba:re^im  proscnbit,  kere- 
siarcbam  aiiUMU  Feliccm  ad  spein  convei*su)iiis  re- 
servat.  El  ({uidem  Palres  bumaniier  agunl  cum  pro- 
tervo  seiie,  molliter  uicui»  iracUint,  spoudentque  lore, 
ut  si  Car(»iiini  a.leat,  et  l>eni^nc  ab  ipso  excipiatur 
et  patieiiter  auJiatur  :  t;nitmiimodo  acceJerct  el  co- 
r.iin  qu;e  pror-renda,  proierivl.  Ila^coiunia  habeuius 
iieiliim  ex  Marca   niox   (iuiirJo,  si^d  etiaiu  ex  ore 
-  ipsius  Felicis  in  principio  confessiouis  suae  exliibilx 
^  iu  couciiio  Aquis^ranensi.  Ilujiis  synoJi  uiemoriam 
debemus  Petro  dc  Marca,  ciijiis  verba  ex  lib.  lij. 
Marc.  Ilispanue  descri.Jt  Ralu/.ius  in  notis  ad  Agn- 
bardi  librum  contra  Felicem  cap.  18,  citalurque  a 
Coiutio  ad  aniiitm  7U9  niim.  50  <  ^ynoJuiu  (|uO(pie 
Urg(;lli,  ait  Marca,  ea  de  re  liaberi  a  Laidrado  epi- 
6C4)po    Lugiluneubi,   NefriJio  Nari.onensi,  Benediclo 
abbate,  et  cpiscopis  alque  a  /l)atii)us  provmcia;  Go- 
tbi;e,  Carolusjussil,  ut  contumaciam  Fclicis  blauiiis 
collocutionibus  molireiil. »   Ihec  Marca,  qiii  tauie.i 
male,  ut  adiiotat  Pagius  ad  au.  IIIU,  n.  15,  syiio- 
dum  Lrgelli.'nsem  an.   "ilU  assignat,  n(»n    removen- 
dani  ab  boc  an.  7i)9,  ut  vult  ctiam  Cointius  L  c.  Lai- 
drado  i^itur  spondt^nti  campiim  disputationis  ce^st 
Felix,  et  sub  liuem  biijus  anni  709  tngesiiuo  secuuJo 
anno  regui  Gallici  Cm'oli  aJ  coiiciliuiu  veuit,  ii-iq  la 
rata  omiiia  reperit,  qu;e  sibi  promissii  fueniut,   ut 
ipse  fat(*tur  iii  prmcipio  coiifessionis  fldei  su£  his 
veibis  :  <  PosUiuam  aJ  pr.escntiam  domiiii  noslriac 
D  piissimi  glorioMque  Caitili  regis  perJuctus  sum,et 
ejus  conspectui  pneseniatus  iiceuliaiu  ab  eo  secuu- 
(iiim  quoJ  et  veiierai.ilis  doiimus  Laidracus  {Pr9 
Lai(lra«lus)  episcopiis  nobis  iii  Orgello  poUicitusest, 
i!ccepiinus  ,  (pialiifr  in   cjiis    pi'a.'sentiaiu  in  coih 
speciii  c|)isciq)oi'um,  (|uos  ad  se  ordi.^atio  glorioii 
principis  noslri  couveuirc  fecerat,  sententiasnostriii 
(|uas  cv  iiirisstnclorum  habere  iios  de  adoptiOi4 
carnis  in  Filio  Dci,seu  iiuncupatione  iu  huuiauitatt 
ejus  credebamus,  pr;esenlareinus.  > 

L\X11.  Aipiisgranum  lociis  conventiis  fuit,  arfJ 
ab  aquis,  mediia  virtnte  donatis,  nomeu  assumeiis, 
inde  etiain  urbs  A^iuensis  dicla.  Hyumus  divo  Cxnif 
Magiio  sacer. 


niiiienturct  fi*aterii;e  congregationis  lectione  coiifir- 
meiitur;  satis  mibi  astima.is  illorum  juJioio  e\a- 
miuarl,  duornui  dilcctione  sing:ilariter  me  laborare 
elegi.  >  Kx  bis  verbis  liquet  prius  dire\is.>e  libros 
examinandos,  et  lectione  con^^n-gationis  conlirman- 
dos,  Laidradi  scilicet  el  s<K'ioriiu),(iuani  iiipublicam 
lucein  proJirent.  Poluit  igitur  laiituniino.:o  priinis 
Tciuli  Iincis  (icsiguatum  et  aJuiubratiiin  opiis,  Lai- 
drado  ct  S(KMis  j^rolicisceiilibus  dirigore,  evulgalu- 
rus,  deiu  exainiiiatuin  apiirobaluimiue  cominoJiori 
tempore,  quoJ  et  pi\esl.lit  aii.  HoO  iuscrens,  cum 
novissimam  op«M'i  inanuin  iinpo^icret ,  conversionem 
Feiicis  jam  s».'cul;nn,  ct  «.e  lic:ins  ]»i'.eJictis  viris,  re- 
ceiiti  prefalione  apposita ,  (ipus  consuinmalo  labore 
pcrfectum. 

L3LVIIL  Verum  «!u!»ium  armJ  instirgit  ex  bis  Alcuini 
contra  Llipandum  libris.  I:i  liiie  eiii:n  iliorum  (Ina- 
ruiu  epislol.irum  ineiniuil,  ElipanJi  sciliccl  aJ  Feli- 
cein,  et  Fel.cis  aJ  s:u)»  dc  sua  coiivers.oue,  cuin  ait 
8C  libris  iilis  ad  :itlisse  •  e]iisl<)!ain  Elipauili  a  J  Feli- 
ccin  qtioudaiii  illius  s;-(:l.c  (.eiciisoiciu,  uunc  vero  Deo 
dtmante,  C/iiiistian.i;  liJiM  pne  iicatorein.  >  El  de  alia 
epislola  scribil:  «  EjiistFclicis)coiivci'sionis  aJ  lidem 
catbolicam  epistolam  iiiipoii(;ie  ciiravimus.  >  Pagius 
subJit  certuiu  c^:>e  ulr.iiii:iue  cpi^tolam  sub  biijus 
anni  71)9  lineiii  Jalam  (hae.  Veniiii  etsi  alieram  ce 
Fclicis  paiutlciiti.i  aJ  siios  scriboiilis  non  inliciar,  de 
prima  tauien,  iJ  est  Elipaiidi  a  1  rcliceiii  noii  ita  s  'ii- 
tio.  lii  la  (lii-itur  :  <  C  riilica  lite  «i;ii  es  j^oMtus  in 
Roma.  >  Doncc  oslensuin  fiKM-il  boc  aniio,  de  quo 
qu;estio,  iuMn|H*7!J9,  Koiii.c  l'iii.*>^e  Fcl.ceiu,  cui  b;ec 
vcrna  pol^ieriMl  ver*;cit-..*r  si':i:  i,  a  liiini  issimis  Eii- 
panJi  verbis  iioii  csl  rcccJcii  iiiin.  NiMiue  e:iiin  aliam 
intcrpretatio.icm  i^atitiiitiir  |u*.cter  quaiu  priiuo  iutuiiu 
i[isa  verba  pnesefiMUiit.  lliiiC  lil  iit  cuiu  aniio  "M 
habcamus  tclicem  pcr  Aiigiliierlum  ai J)atem  Uoinani 
ductuin,  ai)  eo  aiino  epiblulain  avcllere  uciiueamiis. 
Ncqne  eiiiin  cousUit  Fclicem  Koni;e  alio  aniio  fuisse. 

LXIX.  Sed  e\  ipso  Aic.iino  diniciiliates  (iu:c.iam 
hauriuntur,  quibus  faiicndiiin  rsl  satis.  In  litie  li.^ro- 
ruin  in  Eli|)anJum  ait  sc  aJJi(iisse  i  cpistolani  illius 
ElipanJi  aJ  FeIic(Mn  qiiondam  iliius  (le.ensorein  se- 
ctx,  iiunc  vero  Cbrisli:in;e  tidci  pr;e(l:catorein.  >  In- 
siiper  inscriiiitur  eiiistola  «  Ail  Fclicem  nui^er  con- 
versum.  >  AdJes  et  Uxx  ver  a  Alciiiiii  in  line  p.iriter 
posiia  :  <  Maximeorlgo  biijus  i)crli.na!  de  Cordova 
civitate  pr(K:essit,  si(  ut  iu  epistoia  illius  Elipandi  ad 
Feliccm  |)r;efaliim  intelli^i  i)olesl ,  diim  (Himdein 
Felicem  adbuc  sui  erroris  (-alenis  constrictum  ar- 
bitrabatur.  >  Ex  (piibiis  (uuiiitius  infcrri  videtur 
epislolam  datain  i>()sl  c(une:'sioiiein  Felicis,  aik^oque 
iion  au.  79i  ul  nt)s,  seJ  ut  vuit  Pagius  an.  799.  Ve- 
riiin  in  promptu  i\  sponsio  cst.  Alcuinus  non  aliter 
nolerat  luiic  dicere,  si  (iuidein  conversus  de  faclo 
fuerat  Felix,  ciiin  libros  suos  Alciiinus  al>solverel. 
Niliil  ergo  inirum,  si  dicat  (iuonJam  iurrcsis  defen- 
sorcm^  nunc  prmiicntorcm  fiilei.  S:misus  cniin  est  : 
Elipandus  scri|)sit  ad  Felicein  cuin  quondam  erat  511.16 
secte  defensor,  qni  nunc,  mxQ  leiui^ore  b.cc  scribo, 
cst  fidci  pr.eJicalor.  QuiJ  |)lanius?  Ad  Feliccm  qui- 
dein  nuper  cohversum  inscritiitur  cpislola,  seJ  inscri- 
ptio  ab  Elipaiido  factii  non  fuil.  Patel  cx  contcxlu,  in 
quo  argiiit  FdiCein  lan(|uam  a  Ibiic  eiroriius  irreti- 
tum,  nam  cum  eo  lo<|uitur  de  lucresi  cominuiii  non 
abUicata,scd  polius  aJbucconfoveii(!n.  Iuscriplionem 
igilur  foric  Alcuinus  apposuit,  (lui  i^rolcrcns,  cisi 
rancidam.epistolam  Elipandi,  occ^isione  conversionis 
Felicis,  ipsain  inscripsit  ex  f.cto  tunc  recens  seculo, 
etideo  nuper  conversum  inscripsit,  (piia  innucre  vole- 
bat  conversionem  anni  superioris  799,  transcribens 
ipse  et  proferens  epistolam  anno  800.  IUud  insuper 
adliuc  iuter  posteriora  vcrna  Alcuini,  refcrtur  ad 
tcmpus  scriptionis  cpistolx  ElipanJianu',  quo  vcrc 
roustrictus  erat  crroribus  Felix,  et  scnsus  cst  : 
Scripsit  Elipandus  ad  F'elicem  eo  tempore ,  qiio  eum 


l'rbs  Aquensis,  urbs  regalis, 
Scdes  rcgiii  pniicipalis 
Piiiiij  rcguiii  curia. 

In  ea  enim  e x  snuctione  Caroli  Magni  auspictba' 


SS5 


DISSERTATIO  HISTORICO-CIIRONOLOGICA. 


8.^S 


imp^rium  piima  colbtionc  diailematis.  Ob  templum 
Yicsn^'  matri  sacruin  Aix-M^hapeUe  dicta  Gallis.  A 
quodani  Grano  Neroiiis  fratre  u^dificatam  noimulii 
somniarant.  Incolc,  tesle  Guicciardiao  in  dcscripl. 
FUnJri;epart.  ii,  Carol<im,  si  nou  coa^litorem,  at  re- 
paratorcm  urbis  ab  Attiia  (juouttam  dcmoliue  agno- 
BCunL  Carolus  quidem  aeris  tempcrie,  ioci  amceni- 
tatc*  ct  prjecipiie  aquarum  tepidarum  salubrtiate 
illei'tus,  se  lem  sibi  stai)iliorem  in  c.i  elogit,  quam 
privilegiis  donavil.aediliciis  auxit,  nihibiue  omisitquo 
testatim  faceret  suam  erga  urbem  voluutatem. 

LXXiU.  In  bac  i^itursiji  percharacivitaieepisco- 

pos  Caroliis  adunavit :  in  quorum  et  sui  proisentia  ad- 

doctus  Felix  disputationemcum  Alcuino  jubente  rege 

Tolens  nolens  inritituit.  Ipse  enim  antagoiiistoi  erudi- 

tioneiD  pertimescens,  coagressum  declinasbet.  Scri- 

ptor  anonymus  Vite  Alcuini  :  c  A.lvocans  (Carobis) 

Alblouin  institutorem  suum  Turoais  et  miserum  Fe- 

licem  baeresis  hujus  astructorem  de  Hispanixparti- 

bas,  cougregavil  synoJum  magnam  episcoporum  in 

Aqnisgraneusi  imperiali  palalio  :  in  quoruin  ipse  se- 

dens  me  tio,  Felicem  licet  valde  repugnantem  de  na- 

Cnra  Frlii  Dei  secunJum  cariiem  cum  Al  >ino  doclis- 

simo  dispntando  rationabilitcr  coailigerc  juirsit.  Tum 

fpjantumcpiscoporum  Uince\siitil  silontiua)?  0  qtiaai 

claraetinexpngnabil.sCaroticumauctnritatemagistri 

sui  fidei  confessio  atque  defen  io?  Pcr  224  plura 

«iitem  Felix  fugiens  latibula  plurioril)us  ab  Alcuino 

confossiis  est  spicuiis  in  laniu  n,  nt  pene  oiunes  ci- 

iritates  Israet  consummarct,  quousqucFiliusboraiais 

Teniret.  Nam  a  sccunda  usque  ad  scplimam  sajbali 

namm  aliud  gestum  est.  Omaibus  deaique  ejus  pate- 

ucta  socordia,  atfjue  ab  uuiversis  apos.olica  aucto- 

litate  hjeresi  coaiutata,  soli  si^)i  latuit  deforaiiter, 

^sque  dum  dicta  Cyrilli  mariyris  ab  Albino  sibi  di- 

'vecta  legi^  iamentabiliter  :  Ea  natura  quceper  diabo' 

Sum  vUiala  est,  super  anijetos  exaltuta  est  propti*r 

-^riumpkum  Christi,  alque  aii  dex.eram  Pdtris  coUe- 

da.  Uancergo  legens  sententiam  tandem  se  recogno- 

^SG$e  et  impte  gessisse  voce  et  iiimio  fletu  lestatus 

"^st.  •  IJem  quoque  faletur  ipse  Felix  in  confcssioue 

ddei  sa;B  hac  occasione  prodita. 

LXXIV.  Alcuinus  li!).  i  contra  Elipandum  paucis 

^erbis  hoc  idem  refert :  adJitque  eum  cum  discipulo- 

^am  co  nitatu  ad  concilium  accessisse,  qui  et  ipsi 

i  sunt :  <  Felix  aniio  pnefaii   gloriosi  prin- 

ipi:»  trigesimo  secaiido  advocatus  voluatarie  veaiens 

J  A<iaispalatiiim,  i.iique  in  pnesentia  domni  regis 

t  opliiiiaiom  illius,  sive  sacerdotuiii  Dei  rationabi- 

i4ler  aaJitus,  et  veraciterconvictus,  atque  D.^o  dans 

eoriaiii,  veramque  coafessus  fiJein,  ia  pacciu  catbo- 
saB  ■naoimitaiis  reversus  est  cum  discipulis  suis, 
^i  siiN  tune  teuiporis  erant  pncsentes.  i  lis  autem, 
^oi  prjeaentes  baud  erant,  epistolam  direxit,  in  qua 
profeiiaonem  ttdei  suje  inseruii.  lu  ea  licjt  legas  in 
Cituio  epiacopj  oo:nen,  scias  non  esse  manu  sua  posi- 
tom,  sed  alierias  ;   quippe  sede  piilsus  est,  ut  ipse 
Iniiait  io  corpore  epistoke.  <  In  Dei  nomine  Feiix 
oiim  iodigmis  episcopus.  »  Et  Ado  in  chron.  aitatis  6 
^it  insaper  in  ex!>ilium  missum,  ad  mortem  usque 
iMtkini  fuisse. 

LUV.  AJ  cor  reverso,  ut  putabatur,  Fclice  non 
oeualiat  Aicuinna  consortem  nequitiie  Elipandum  ad 
meiiofem  fnigeni  revocare,  proposito  in  libris  ipsi  di- 
reetis  etiam  Feiieis  exemplo,  <  cujus,  ait  lib.  i,  cum 
tuia  diflcipulis,  venerande  pater,  huuiilitatem  sectari 
iuadeo.  •  Putavitenim  sdtein  tunc  vere  coavers  im, 

Unde  addebat  eodem  libro  :  <  fclgo Felicem  olim 

^estri  erroris  complicem,  Deo  miseraate  catbolicam 
^Asei.  >  Verum  simulata  fuit,  aut  saltem  non  con- 
itans  ejus  conversio  ita  ut  communiter  crediius  sit 
in  odore  actenue  mortis  excessisse.  Ado  1.  c:  <  Quem 
^ienint  in  eoJem  ipso  suo  errore  mortuum.  i  Accipe 
^i  historiam  ab  Aj;obardo,  qui  iiiitio  imperii  LuJo- 
|ici  Pti,  Garoli  Magni  fiJii,  Laidrado,  episcopalui 
Liigduneosi  valediceute,  et  oplimam  partem  in  mo- 
^leiio  Sucssionensi,  ut  habet  chronicon  Hugonis 

pAmcj..  XCIX 


A  Flaviniacensis,  eligcnte,  eamdem  adilt  ecclesiam. 
Sic  eaim  ait  iib.  adversus  dogma  Felicis  n.  1  :  <  Post 
obitum  Felicis  illius,  qui  fuerat  quondam  episcopus 
in  se;le  Orgeliitaaa.iaventa  csta  nobisqu^Jam  scne- 
dulaab  eo  eJita  sub  specie  interrogatioais  et  respon- 
sioais  :  quam  cum  legentes  coasiJeraremus,  inspe- 
xtmus  boaiinemdiligeateretfrauJuleuterinstaarasse, 
quaatuin  in  se  fail,  omaein  pravitatem  dogmaiis  sui 
in  qiia  dudum  fuerat  deteclus  et  coavicius,  et  pro- 
pter  (|uam  ab  lionore  episcopatus  depositus.  Qci 
licet  aliqua  verba,  qu:B  prius  iinpru  ieu:er  eflete- 
bat,  postea  suppresserit,  aliqua  taaiea  nuuc  addidit 
qu;e  tuac  retinuii.  Qaam  scbeJuiam  ego,  ut  potui, 
juxta  veritalem  fi  lei  cuin  reprebenJisstMu,  vel  repre- 
hea:!eadam  publicassem,  quiJam  ex  fratribus,  ut 
comperi,  ia  ligae  tulerunt,  el  noa  perversitate  aaiini, 
ut  puto,  seJ  simplicitate  iageaii  arbilruti  suat  me 
noa  id  fecisse  zelo  flJei,  seJ  zelo  iaviJeutLe.  i  Quo  1 
in Jigne  aiiqiii  lioc  tuieriat  in  causa  fuit  opiaio  saiicti- 

B  tatis,  quam  sibi  bypocrita  conciiiaverat,  ut  Agoiiar- 
dus  innuit  n.  2  :  <  Qui  liicaute  aJiniiaat  s  vitam 
pnedicti  Felicis  probaada  putaat  cuiicta  qu:e  cixit; 
nescientes  quia  iion  ex  vita  homiais  metienda  est 
flJes,  seJ  ex  fide  probonda  est  vita.  i 

LXXVI.  Verum  aeJum  ex  ipsa  schedula  sub  extre- 
mo  forte  viUc  coacinnata,  aJ  iasaniaai  eum  rediisse 
compertum  csl,  sed  etiam  antea,  iu  exsiiio  Jicet  po- 
situs,  errores  suos  non  fuit  veritus  in  vuigus  Jisper- 
gere.  Agobardus  n.  5 :  <  QaibusJamadhuc  vireus  aii- 
qua  improbauiia  persuadere  coaatus  est.  Cmpit  ali- 
qaaado,  ut  Jixi,  (jiios  tam  docere,  ut  crederent  Do- 
ininum  aostrum  Jcsum  Cliristum  secundum  carnem 
veraciter  ncscisse  sepulcrum  Lazari ,  diem  judicii, 
etc.  IIoc  ut  cogaovi,  accessi  ad  eum  corain  ipsis, 
quibiis  ita  su:iJebat,  et  iaterrogavi  euin,  utruiii  iUi 
prorsus  seatirct.  Quod  cuiu  coalirmare  teataret,  ob- 
jurgavi  eum,  ct  Jetestalus  sum  pravos  sejiuones  ejus> 
ostendique  ut  potui  cxteris  qua  custoJia  ista  repu- 

Q  diarent,  et  quo  seasu  loca  illa  Scripturarum  intelii- 

^  ffcre  debereut ;  ipsique  Feiici  sumpias  sanctorum 
Patrum  seatealias,  qii;e  blasphemiis  ejus  coutrairent 
legehJas  direxi.  Qaibus  1  clis  proniisit  se  omnif 
em  mJationis  diligcatiam  sibimet  a  ihibilurum.  Pro- 
pter  quam  rem  silenter  cum  dimitiens,  non  pu- 
tavi  necessarium  esse  easdem  biaspbeiuias  ejus  in 
exleros  publicandas,  quia  iiec  aJ  nie  periinej.it.  i 
El  n.  6  :  <  Post  niortein  vero  ejus  cogaovi  pci 
quosJam  (iJcles  fratres,  qui  ab  illo  auJieraat,  quoJ 
dixerit  Deuin  Dei  Palris  Fiiium  nuliateaus  dici  de- 
bcre  passam,  ait  cruciHxum,  seJ  ab  t-o  homiaem 

assum.)tuai H.ec  autem  faciebat  sjepe  diclus  Fe- 

lix,  quia  aullateaus  acquiescebat  sentire,  nec  suadere 
sibiiuet  ita  valebat,  ut  crcderei  tii  uno  Domiuo  Jesu 
Chrislo  duarum  naturarum  unitionem  substautialiier 
factain,  et  Dcum  verbum  secuudum  subsisteutiam 
carai  uaitum.  i 

LXXVII.  Ex  his  Agobardi  verbis  licct  deducere  Fe- 
licem  inter  vivos  exstitisse  ferme  circa  an.  815,  quo 

D  abdicato  episcopatu  Lugiunensi  a  Laidrado,  ejus  Jo- 
cum  ocx^upavit  AgobarJus,  qui  ab^  an.  813,  si  G. 
Cave  est  flJes,  cborepiscopi  munia  io  subsidium 
LaidraJi  susceperat.  Cum  enim  dicat  errores  non  pu- 
blicasse  ^ttf a  ad  se  non  pertinebat,  innuit  se  episco- 
pum  aut  chorcpiscopum  tunc  non  fuisse ,  cujus  alio- 
quin  erat  deiectum  a  se  malum  ad  aliorum  praiserva- 
tionem  proJere ,  imo  et  proscribere.  Diceudo  autem 
scheJuiam  a  moi  te  ejus  a  se  i:)ventam,  nuUa  mentione 
facta  LaiJraJi,  ciijus  part<*s  fuisseiit  nialum  compe- 
scere,  ei  tato  analbemale  exploJere,  quitiue  res  Fe- 
licis  optime  callei;at,  cujus  evocatio  ai)  (Jrgellitana 
sede  coinmissa  fuerat,  ut  dicium  est  supra,  liquido 
apparct  rcgiaiea  Lug  luaensis  ccclesii^e  ipsuin  Ago- 
barJum  habuisse,  cuin  Felix  deccssit.  Circa  hoc  ergo 
tempiis,  Feliv  lanJcm  uigram  elflavit  aniin  m. 

LXXYill.  Qucm  exiiuui  nactus  fueril  Elipandus  in 
coniperto  non  est.  Non  dcsunt  qui  conentur  ass^ 
rere,  ct  vctinlcredi  ipsum  nonmalitia  sua,sed  tantam- 

19 


5 


r*i 


DE  FELICIS  RT  ELIPAXDI  H.£I\ESI 


m 


luovio  dulo  Fclicis  aliquando  Iixresim  Adoptianoinim 
complexam  fuisse  :  cjelerum  nec  pervic^cia  errorem 

firopugnasse,  necdiu  in  codem  penlurasse;  sed  episto- 
is  Adriani  et  Garoii  regis  in  se  reversum,  concilio 
Tolcti  convocalo,  mentem  prius  errabundam  depo- 
suisse,  et  poeniteiiti.B  lacrymis  in  synodo  malam  do- 
ctrinam  detestatum  fuisse ;  insuper  in  vitae  commen- 
dahilis  consuetudine  perseverasse,  el  in  osculo  Do- 
mini  an.  810  diem  supremum  clausisse  Vide  Joan- 
nem  Tamajum  Salazar  in  Marlyrol.  Ilispano.  Pro- 
ferunt  ad  rei  fidem  astruendam  epistolam  Ascarici 
Bracarensis  episcopi  ad  Elipanduin,  hujus  synodi  et 
paenilenti:e  menlionem  facientem.  Innilunlur  insuper 
testimoniis  Juliani  ei  Luilprandi  in  suis  chronicis, 
quorum  hic  ita  de  Elipando  loquitiir  suh  scra  820, 
.sive  anno  Domini  782  :  c  Elipandus  archidiacoiius 
(«ixilanis  pontificis  Toletani  succedit  in  sede  patriar- 
chaii  Toletana  pro  domino  Cixilane  ma^islro  suo. 
Ad  an.  810  pncest.  Mala  pcrsuasione  Felicis  Urgel- 
iitani  pimlihcis  magistri  sui  lahilur  in  fcedum  deado- 
ptione  Chrisli  errorem ;  sed  epistolis  Adriani  papx 
et  Caroii  Migni^PippiniFrancorumregisfilii  ad  men- 
•cui  et  veruin  sensum  Ecclesiie  reuiit.  >  Sub  aera 
autem  8i8,  sive  an.  Dom.  810  de  ejus  morte  sic  : 
f  Hoc  anno  Elipando  archiepiscopo  Toletano,  viro 
pru^Ienti,  humili,  ac  in  zelo  fldei  caiholicne  ferventi 
sanctc  morluo  sufTicitur  archiJiaconus  ejus  Gume- 
sindus.  Inse  vero  cum  pauperum  et  viduarum  lacry- 
mis  scpciitur  in  ecc!esiae  sancUe  Jusiae  secretario. 
Gumensindussucccssor  ac  discipulus  illi  posuit  more 
Gothico  carinen  srpuKrale.  > 

LXXIX.  Verum  iiicptiis  scatere  horum  opera  scri- 
ptorum  quis  igiiorat?  Ita  ut  vel  inter  pseuJo-histo- 
ricos  recenseantur,vel  inter  anilium  fahularum  com- 
mentatores  a  cordatioribus  amandentur.  Audi  quae 
in  hanc  rem  scripsit  Nicolaus  Antonius  Ilispalensis  I. 
C.  in  onere  posthumo  Bibliothecce  Hispancey  evulgato 
jussu  I).  Joseph  Sanez  de  Aguirre  cardinaiis,  viri 
aeque  di^nitate  ac  cruditiohe  prxstantissimi,  et  in 
odorandis  inier  lucubrationes  scriptorum  dispcrsis  er- 
roribus  einuncUe  naris.  Hic  igitur  bibliothecographus 
Hispanus  tom.  I,  lih.  vi,  cap.  2,  n.  42  et  seqq.,  sic 
habet :  c  Diximus  mulios  e>sc  in  ea  curando  Tolcluno 
antistite  Elipando,  aut  amplilicanda  cjus  poenitenlia 
rebusqueejus  enarrandisToletaniccrealionis  pseudo- 
bistoricos,  Juiiauum  scilicet  et  Luilpranduin ,  ex 
quibus  ali<tua  hic  dabimus  ut  vanilaleni  eoruin  au- 
ctorum  ostendamus.  Archidiaconm  Julinnus  ait  i  In 
chron.  n.  595)  fuisse  Toletanum  sub  Cixitane  arcliie' 
piscopo  Elipandunij  quo  tempore  Caroius  Magnut 
Toleti  fuity  desponsaviique  Galianam  Galafri  ejus 
urbis  regisJHiam^  ex  qua^  ut  quidam  auctores  aiunt^ 
Ludovicus  Pius  imperator  natus  fuil,  Uxc  inagni  Ju- 
liani  erudilio  est,  quam  225  stupent  iiostri  homi- 
nes,  unum  veteres  oinnes  contra  iiiti  ^t  crcdi  velle. 
Nihil  certius  est  quam  Ludovicuin  Carolo  regi  ex 
Hil  lcgarde  Sucva  uxore  procreatum  ,  prope  cujus 
Bepulcrum  Mctis  apud  sanclum  Arnulphum  jaccre 
dicitur  :  nihilque  a  veritate  magis  absonum  quaiii 
Toleli  Caroluni  aliquando  fuisse,  Galianamque  in  uxo- 
rem  dixisse.  H^c  enim  posterior una  est ex  anilibus 
fabuiis,  quac  temere  in  aliquot  ex  nostris  historiis 
prorupere,  jureque  prudcniiores  abjudicant.  Texit 
deindc  gesta  Elip  mdi,  aitque  euin  Toletiuiuiii  fuisse 
civem  sed  cx  genere  Gothorum  (Grachoruin  corrunle 
Mt  crcdimus  cditum  fuil)  deceptumque  a  Felice  Vi- 
centioque  scripsisse  de  adoptione  Christi  ad  Carolum 
Magnum  sibi  amicissimum,  Vellem  quidem  in  epistola 
Caroli  ad  eum  directa  vestigium  huius  amicitiae  ex- 
Btare  aliquod.  Sub  Elipando  refert  Muzarabes  snb  Sa- 
racenor%m  jugo  vehemcntissime  passos  fuisse,  el  tamcn 
paulopost  (quod  in  altissim.i  quiete  av.  rebus  pro^pc- 
rii  Ciiristianorum  obtincre  arJuuin  fuissel)  Elipan' 
dus  in  eadem  Toletana  urbe  concilium  plurium  epi- 
scoporum  habuisse  dicilur,  atque  eo  quxdem  tempore 
qno  ait  idem  Julianus  alibi  (n.  402)  Muzarabes  vehe^ 
yti^jUisilme  passi  sunt  injuriis  Saracenorum  provo- 


A  cnti ,  propter  qnod  muUi  ad  Asturias,  alii  ad  Gallia% 
fugere  coacti  sunt.  Ut  ejus  telo  Julianum  pelaniy  quo* 
cum  Luifprandus  ejus  aevi  homo,  ot  fin^it,  conspirtt 
omnino,  de  his  iisdem  annis  concilio  ascrtptis  toquefu  : 
Postea  idem  Juiianus  missos  ait  ad  Caroium  Magnttm 
cum  Elipandi  legatione  et  litteris  Gumesindum  eju» 
archidiaconumy  et  Lupum  Andrece  Ficulnei^  etc.  > 

LXXX.  Perj^it  autem  numcris  seqq.  ostendere  fa- 
bulosa  ct  inania  multa  in  JuUano,  et  supposititia  qax 
de  Ascarico  dixit  ct  protulit,  uti  quae  de  concilio  To- 
letano  ejusdem  Elipandi.  Sequitur  autem :  c  Quod 
ergo  poenituit  Elipandum  in  concilio  isto«  sic  solem- 
niter  videntibus  et  consentienttbus  Mauris  coogre^ 
gato,  hic  nobis  hderet  aqua.  Scio  in  actis  seu  \iu 
sancti  Beati ,  quam  ex  legendario  Asturicensis  ecde- 
si;e,  ut  ait,  deductam,  Joanne  Tamains  19  Febma* 
rii ,  atque  ex  eo  actis  sanctorum  inseruere  viri  cU- 
rissimi,  operis  magni  compilalores,  bujus  concilii 
Toletani  mcntionem  haben.    Sed  Joannis   Tamati 

n  hic  inos  fuit  praiposteri  quidem  judidi  et  abomi- 
nandoe  audaciae,  actis  genuinis  le^endariorum  et 
breviariorum  inventa  pseudo-chroniconim ,  quibas 
adhoerebat,  inserere ;  tanquam  ex  ejusdem  texturae  et 
auctoritatis  essent  cum  ecclesiasticis  iliis ,  quae  tra- 
ditiones  nostrse  gentis  antiquas  conservabant ,  vele- 

ribus  monumentis Intor  ea  quae  sunt  Tamaianar 

manus  omnia  hnec  haberi  debere  censeo :  qiue  de 
prxsentia  Heterii  et  B^ati  in  Francofordiensi  conci- 
lio,  ut  diximus,  et  de  Toletano  altero  (ex  Luitprando 
sciiicet  et  Juliano)  hic  dicuotur :  atque  itidem  qnol 
Felicem  audimus  Galluro  prosapia ,  qui  vero  ^n- 
harti  tcstimonio,  cui  debemus  potius  quam  Tamaii 
credere ,  Hispanus  fuit.  Mabillonius  acutum  huc  lie- 
veiiicns,  ut  solet,  vidit,  Eginhartum  opponens  Gal- 
lic;e  hiijns  Fclicis  patviae,  notansque  Joannem  Ma- 

rianam  asserere  id  non  ausum Non  jure  ta- 

men  in  eos  invectum,  quasi  omnes  Hispaui  has : 
remus  fabulas,  hisce  verbis :  Festivi  vero  sunt  HB.~ 

p  spani ,  qui  quos  habent  nebulones,  Francis  aut  Gallm, 

^  ascribunt ;  quos  autem  insigniores  habemu$\  tibi 
dicant,  ut  multis  exemplis  patet  in  martyrot.  HispoMi 
Meretur  hocce  scriptum  ,  ut  haec  et  acriora  audia 
sed  non  omnes  Hispani  cum  eo  consentimus:  i 
et  pudet  nos   quotiescunque  iJ  in  manus  sumimii9 
enixeque  cupimus  martyrologium  Hispaniae  TeniHi 
huic  Tamaiano,  innumeris  fictionibus  roedo,  in  qntf 
Ycra  falsis  interpollata  leguntur,  a  viro  aliquo  verh 
tatis  et  boni  genlis  nostrae  nomiois  amanle  subroga- 

tum Obiisse  autem  Elipaodum  in  pontificati 

fere  jam  30  annorum,  id  est  quod  tandem  Julianussw 
admiratores  docuit,  in  quo  non  discedit  a  LuilprtMli 
calculo.i  Hsec  ille,  satis  superque  edocens  qoa  ide 
accioieiida  sint,  quae  pro  Eiipando  ab  his  aociorilMf 
proieruntur. 

LXXXI.  Verum  de  xtatis  et  mortis  ejos  tempoR 
adhuc  res  est  obscura.  Garsias  Lonisa  praemiUeoi 
suoe  Collcctioni  conciliorum  Hispanorum  ehrowoi»-' 
giam  de  pra^^sulibus  Toletanis ,  Eiipaodum  coojidt  io 

D  an.   784.  Gumesindum  autem  ejns  successoreai  ii 
an.  820 ,  adeoque  episcopatui  priori  annos  36  tstt- 
gnat.  Hinc  eveiiiret,  ut  Llipandi,  anno  792  babcBlis 
ailatis  annos  82  ut  nosira  fert  opinio  innixa  epislofaB 
datje  cum  Romse  anno792  degeret  Felix,  vita|ii»- 
duccnda  esset  usque  ad  annum  118  setatis  csfas.f» 
nimium  annosa  videtur.  Puto  autem  Lonisam  w^ 
de  temporc,  circa  quod  hi  praesuies  flonieroot,  loa 
praccise  de  anno,   ^uo  adierunt  episcopatum.  ta 
conslat  ex  supra  dictis  n.  U  Elipaodum  an.  785  it 
cathedra  Toletana  jam  suflectum :  quippe  eo  amact 
litteras  Adriani  papx  se  monentis  de  novitate  ^ 
clrinse  et  erroris  circa  festum  Paschatis  ut  episcopoi 
acccpit;  ct  ut  episcopus  metropolita  eo  anno  ae  de 
causa  concilium  Hispaleiise  cot^git.  Verosimilroseff^ 
videtur  episcopum   renuntiatum  anno780«  <pM>d* 
annos  fere  30  episcopalui  ejus  ascribas,  utiiacioal 
Julianus  ct  Luitprandus,  vel  qui  sint  sub  eomai 
uomine  htentes  auctores,  non  improbaote  caloduit 


^^ 


DISSERTATIO  fflSTORlCO-CHRONOLOGICA- 


m 


Nicolao  Anlouio  Ilispalcnsi  J.  C.  supra  laudato ,  ad 
an  809  decessum  ejus  repones;  sicque  terminum  vil» 
^us,  quam  supra  n.  i6  exordium  habuisse  an.  710 
diximus,  anno  setalis  ejus  99  plus  minusve  accidisse 
invenies. 

LXXXn.  Garsiam  autem  Lonisam  non  praecise  in 
sua  clironoiogia  assignasse  annum,  quo  locati  fuere 
pnesuies  Tolelani  in  sede  episcopali  ex  eo  probabile 
At,  quod  de  Elipando  loquens,  sic  iiabeat :  c  Anno 
Domini  784  Elipandus  haeresi  infeclus  in  concilio 
FraDcofordiensi  condemnalur. »  Fieri  potuit,  ut  pro 
an.  794,  quo  anno  vere  damnatus  in  concilio  Fran- 
cofordicnsi  fuit,  numerns  784  fueril  inconsiderato 
«ipposilus;  quod  cvenire  faciiius  potuit  in  notis 
Arabicis,  quibus  ulitur,  el  pro  794  scribere  784. 
lyuod  si  admittis,  jam  patet  non  pnecise  annwm 
creationis  in  episcopum,  sed  tcmpus,  circa  quoJ 
florueninl  antisiites,  designasse.  Adde  nullibi  eum 
salis  exacturo  fuisse  \n  recentione  Toieianorum 
^raesulum.  Nam  in  Decretum  Gundemari  disserens 
de  primatu  ecclesise  Toletanx  e\  ejus  annalibus,  ita 
eos  recenset :  i  Quibus  (Saracenis)  impttrantibus  hoc 
ordincseGuti  sunt,  Cixiila,  Petrus  Puicher,  Suni- 
«redos,  Goocordius ,  EJipandus  ,  Westremirus ,  san- 
«tosEaiogius  elecius,  Gumesindus,  Boniius,  eto, 
qni  in  cbronologia  Gumesindum  immediate  post  Eli- 
|andam  locat,  et  §  4  ejusdem  dissertationis  iterum 
Westremirum  Elipando  adjungit.  Piacet  hic  aiiqua 
4iM  Terba  referre,  ex  quibus,  etsi  auctor  Hispanus 
]»ro  sais  &cribat ,  Tamaio  tamen  aliisque  eiusmodi 
|k>riosis  Tiris  fide  dignior  qualitas  viUe  et  doctrinae 
^ipandi  iDnoiescit :  t  Petnis  Puicher  Elipandum  ha- 


A  buit  post  alios  quosdam  successorera ,  'qni  tantum 
munus  sibi  demandatum  non  solum  negligenter,  ve- 
rum  et  inique  admodum  explevit.  Usus  enim  fro« 
qucnti  Maurorum  commercio,  cum  lonffe  al)esset 
ab  illorum  temporum  felicitate,  in  quibus  eccle- 
siastica  sinceraque  doctrina  vigebat,  parumque  ac- 
curale  in  sacris  litteris  versatus  esset ,  in  hxresim 
de  adoptione  Christi  Servatoris  nostri  arroganter 
et  ignoranter  impegit.  Quse  postea  fuit  Francofor- 
dicnsi  concilio  damnata.  Cum  vero  quibusdam  epi* 
scopis  et  Ilispanise  urbibus  per  litteras  impietatem 
suani  persuadere  conaretur ,  rejectus  est  eleganti- 
bus  scriptis  Ilcterii  cpiscopi  Oxamensis  et  Beati 
presbyteri,  qui  litteris  sacris  apprime  eruditi  adver- 
sus  Eiipandum  prxclara  edidere  monumenta.  Sub- 
iato  Elipando,  .Toletana  sedes  Wiestremviro  pne- 
suli  fgregio  atque  optimo  commissa  est.i 

LXXXIII.  Huic  sunt,  lector  optime ,  quae  de  Fe- 
licis  et  Elipandi  hxresi  producerc  habui ;  ex  quibus 
P  erroris  originem ,  progressum ,  interitum ,  insuper 
"  erroris  parentum  visam,  mores,  exitum  intelligeres. 
Quoad  potui  ad  leges  chronices  et  criiices  cuncta  di- 
gessi.  Ex  his  porro  conjicere  potes  quania  fuerit 
scriptorum,  qui  adversus  tales  homines  decerta- 
runt,  et  pnBcipuc  Paulini  noslri  sanclitas  et  doctrina, 
qui  etsi  prse  c;eteris  ab  Hispanis  dissitus,  attamen 
non  tam  eminus  scriptis  quam  coroinus  disputalio- 
nibus  hostes,  ut  ait  ipse ,  non  formidans «  sed  hosti- 
bus  formidandus,eos  iropetierit  et  represserit ,  impii- 
gnaverit  et  exDugnaverit ,  prostravent,  coDtrivertt« 
extinxerit,  verbo,  triumphaveriL 


aaecHRONiCA  excerpta 

EX  DISSERTATIONE  HISTORICA  DE  FELiaS  ET  ELIPANDI  Hi£RESI. 


An.  ?S9.  Bonosus  adoptionem  Christi  docens  dam- 
mtor  in  concilio  Capuano,  n.  4. 

liio.  Sancius  Chromatius  Aquileiensis  in  Adop- 
tiaiios  scribit,  num.  4. 

636.  Theodiscus  adoptionis  nomen  et  errorem  ex 
Grxcia  in  Hispaniam  defert,  num.  5. 

710.  Nascitur  Elipandus  die25  Julii,  num.  16. 

711.  Mauri  mare  transgressi  Abilam  occupant, 

luun.  %. 

712.  Mauri  Hispalim  occupant,  num.  2. 
715.  Mauri  Roderico  occiso,  GrauaUe  rcgni  scdem 

constituunt,  num.  2. 

7^.  Pippinus  VVormatise  degens  regnum  in  filios 
(firidit ,  num.  26. 

i7i.  Petrus  Oldradus  Mediolanensis  mlttitur  in 
€aliias  ad  Carolum  ab  Adriano,  nuui.  44. 

775.  Petrus  regem  adit  Theodonis  Villa  degentem, 
Qiim.  44. 

774.  Benedictus  militat  sub  Carolo  ad  Ticinum. 
^einde  fit  monachus  sancti  Sequani,  num.  65. 

7S0.  B;snedictus  ne  crearetur  abbas  fugit ,  n.  63. 
-^-ElipaDdus  creatur  episcopus  Toletanus ,  num.  80. 

781.  Carolus  Magnus  fit  Adriani  compater,  n.  8. 

782.  Adrianus  iEgilam  episc.  Hispanum  monet, 
^fdem  tueatur,  num.  8.  —  Circa  hunc  annum  ori- 
^  haeresis  Feliciana,  n.  9. 

7S3.  Petrus  Papiensis  obil,  n.9.  —  Petrus  Oldra- 
-41»  creator  episc.  Mediolan.,  num.  44.  —  Silo  Ado- 
IJMdT  maritus  rex  Asturia:  obit,  n.  10.  —  Adtianus 
^soopis  Hispanis  scribit,  num.  14. 

784.  Petrus  Mediolanensis  monachos  canonicis  ad- 
jtDgit ;  B  nediclum  abbatcm  monasterii  Ambrosiani 
tieat,  num.  45. 

785.  Etherius  et  Beatus  insurgunt  in  Elipandum, 
^  25.  —  Elipandus  scribit  abbati  Fideii  mense  Oc- 
^tbti,  num.  10. 


C     786.  Elipandus  ut  sabyertat  Adoslndam  soHici- 
tus,  n.  10. 
788.  Concilium  Narbonense  t  Kal.  Julii ,  nvan»  24. 

790.  Alcuinus  Anffliam  repetit,  num.  51. 

791.  Avari  per  Henricum  ducem  Forojuliensem 
Carolo  subjugantur,  num.  29. 

792.  Concilium  Ratisponense  in  Felicem  praescnte 
Paulino ,  num.  29.  —  Felix  deducitur  Romam  per 
Angilbertum ,  num.  54.  —  Elipandus  scriiiit  Felici 
Romae  degcnti,  num.  56. 

795.  Alcuinus  circa  initium  hujus  anni  redit  in 
Galliam,  num.  51.  —  Benedictus  ad  Anianumiluvium 
roonasterio  consLructo  pauperes  fame  pressos  alit, 
num.  65. 

794.  Concilium  Francofordiense  celebratur  sesta- 

tis  initio,  num.  61.  —  AJcuinus  scribit  Elipando  sta- 

tim  a  concilio,  num.  51 .  —  Respondet  Elipandus  lit- 

H  teris  Alcuini  acceptis  circa  finem  Juiii ,  num.  52.  — 

Angiii)ertus  Romam  iterum  pergit. 

796.  Paulinus  libros  tres  contra  Fdicem  evttlgat, 
num.  55  et  58.  -—  Conciiium  Forojuiicose  celebrat* 
num.  58. 

797.  Vei  seq.  Aicuinus  scribit  iib.  tu  contra  Fe- 
licem.  num.  54. 

798.  Sanctus  Beatus  martyr  xi  Kal.  Maii,  num. 
22.  —  LaidraduseJigilurepiscopus  Luffdun. .,  num.63* 

799.  Ejusdem  ordinatio,  num,  65.  —  ConciL'um 
Romanum  sub  Lconelll,  ante  diem  25  Aprilis.  — £o 
die  maie  habetur  a  seditiosis  in  Litaniis  majoribus. 
Et  postea  perdt  in  Gailiam  ad  Carolum.  —  Rcdit 
Roinam  prid.  Kal.  Dccemi).,  n.  61  et  seq.  —  llrgel- 
leiiS'S  synodus  cogitur  per  Lai^lradum  et  socios  in 
Fciiceui ,  num.  71.—  Aquidgraneube  conciiium  sub 
finem  anni,  nuui.  75. 

800.  Alcuiuus  expiicit  ct  evulgat  lib.  it  contra  Eli- 
pandum ,  num.  ^, 


591 


IM  J.  BASiNACIl  0BSKHYAT10N£S  CIRCA  FELICIS  ILERESIll 


S04.  Peirut  Modiolanensis  obit  9  Maii,  n.  44.         A     815.  Idem  (it  cpii»copus  Lugduncnsis»  I 
8^.  EUpaodus  moritur,  num.  8K  circa  hoc  tempus  Feiix  obit,  num.  76  et  scq 

8 i5.  Agobardui  chorepiscopus  Laidradi ,  num.  76.         8il .  Benedictus  ahbas  Aniauensis  moritnr,  i 


ANIMADVERSIO 

LN  JACOBI  BASNAGU  iUSTORICAS  CIRCA   FELICIANAM  HiCRCSIM  ET  ETIIERH  ATQUE 

LIBROS  OBSERVATIONES. 


Jam  supremam  manum  dissertationi  nostrx  histo- 
ricae  de  Feiicis  ei  Elipandi  h;£resi  imposueramus , 
cum  Benrici  Canisii  antiquarum  Lectionum  tomum 
secundum  edit.  Amstcl.  i7i5  percurrenles  incidi- 
inus  pag.  284  in  observationes  Jacobi  Basoagii  in 
Felicianam  bseresiui,  quam  impugnandam  suscepe- 
rant  iibris  suis  Etbcrius  et  Beatus.  Avide  singuias 
eicurrimus ,  nec^ue  tameo  qui(i(|uam  invenimus ,  cur 
nos  iabori»  nosiri  poeuiteret.  Quacdam  poUus  animad- 
versione  digna  occurrenint,  et  qua;  uiiguero  runaut- 
que  e]^postuient ;  quippe  ventatem  laiduut,  el  san- 
ctissimorum  scripionim  eiistimationem  traducunt. 
Resumplis  viribus  cjus  observatioaes  expendere  pia- 
cult,et  qu;B  conlra  veritatem  ab  eo  dicuntur  cx- 
pungere.  Quod  duui  paucis  exsequimur,  non  con- 
tradicendi  pruritu  sed  amore  ventatis  x^quus  iector 
Jai)orem  nostrum  l>cuigne  cxcipiat. 

I.  Bisnagiiis  §  1 ,  anno  783,  ex  litteris  Adriani 
papoe  i£gilie  Uispano  (Minlinci  datis  arguit  cum  Pa- 
gio  enatau)  hairesim  Felicianam ,  et  epistoias  datas 
an.  73i.  Hic  error  esl  forle  typograplii,  et  reponcu- 
dum  anno  782.  Nos  aliquanto  anleriorem  ortum  h;c- 
resis  putamus  in  dissert.  nostra  numero9ob  eam 
rationem,  quam  ibi  allurimus,  quia  scilicet  non  iit 
credibiie  eo  auuo,  quo  enata  liueresis  fuit,  eam  inno- 
tuisse  Uoniano  ponlinci  adeo  ab  umbilico  Hispauia- 
rum  dissito,  ot  aJ  trutiuam  vocatani,  insuper  et 
dogma  impugnatum.  Basua^ius  lioc  argumento  uti- 
tar,  ut  osteodat  contra  cardinalem  dc  A^uirre  (noa 
est  Card.de  Aguirre;  est  Nicolai  Antonii  Biblioth. 
Hispana,  a  qua  n;Y^c  hausta  sunt)  Elipandum  non  po- 
tuisse  hoc  anno  conqiieri  cuni  tideii  abbate  dc  Ethe- 
rio  el  Bcato ,  et  quia  ipsi  nihil  adhuc  sci  ipseranl, 
et  quia  recentissime  natus  error  vix  noici  potuit,  Si 
error  in  Hispaniis  enatus  eo  anno,  quo  nascitur,  vix 
in  Hispaniis  nosci  potcst ,  quonioJo  RomoijDOluit  eo 
anno  et  refellitur?  Non  ergo  aniius  783  est  227  "^' 
talis  lucresis  Felicianac,  sed  quiJam  ex  antcrioribus. 

il.  Basn;i^ius  §  2  plura  scribit  animadversione  di- 
gna.  Qaia  Mabillonius  refularat  ilispanos  quosdam 
asserentes  Felicem  Galiuni  nalione  esse  liis  verbis  : 
f  Festivi  suiit  llispani,  qui  si  quos  babent  nebulones 
Gaiiis  ascribunt,  quos  autem  sanctos  insigniores  ha- 
bemus,  sibi  vindicant :  >  subdit :  c  Parcat  verbis 
vir  celel)erriinus !  Primo  enim  Felix  non  fuil  nebulo, 
quippe  qui  distinguebatur  puritate  monim  et  zelo 
liJei  :  de  moribus  sic  Alcuinus,  quanc[uam  ipsi  in- 
fensissimus  :  Legimus  in  epistolis  beati  Felicis  viro 
sciticet  religiosw  vita:  pra'cipuo  et  sanctitate  spcctabUi 
in  catholicam  fidem  et  unitatem  Ecclesitif,  sine  qua 
nullus  Deo  placere  potcst,  amare  et  pra^dicare  velil, 
Erroris  rulpaiu  inJicit  Alcuinus,  sed  religiosam  vitam 
et  sanctltaiem  ejus  speclabileui  l;)uJat,  ipsumque  noii 
nebulonemy  sed  beatum  appellat.  I>e  zeio  erga  iiJein 
constai,  ut  poie  qui  veritatem  adversus  Suraccnos 
tunc  tempons  grassjiilcs  in  iiispania  el  tuin  Ecch*- 
sidd  lum  episcoporum  persccutorcs  propugnaverlt 
scripio,  qiioJ  Carolus  Magnus  diiigentissiine  perqui- 
sivii  et  ab  Alcuino  ipso  enixissime  postu^avit.  Deni- 
que  Fciix  dici  potuit  Gallus  propter  locorum  viciiii- 
tatem,  et  quoniam  in  eain  Hispanise  parteui  arina 
Galiorum  superioribus  annis  penetraruot.  >  H;ec 
Ikhsnaffius. 

Ui.  Ne  mirerisi  lcctor  optime,  hxretici  totie<  pro- 


scripti  sic  aperte  patronum  agere  Basnagiatn, 

TcTTiS  fxiv  rirrtyi  ^ 0.oc,fiv/>fAoexc  Si  fiv^fi 

Sed  quam  illegitime  insurgat  in  Mabillouiuni, 
Galium  fuisse  Feiicem  non  patitur  Mal>illoiii8 
re  :  quanquam  enim  Urgeiia  ad  ditionem  Fn 

B  tuncpertinuisset,  noii  hinciuferturGallumliii 
cem;  quanJoquidem  origine  et  natali  Ura 
fuisse  non  constat  Hispanum  pronuntial  E| 
sic :  f  Orgeliis  civitas  cst  in  Pvrenaei  nm 
sita,  cuius  cpiscopiis  noiuine  Felix,  nalione  U 
eic.  I  Sic  ille  in  Annal.  ad  an.  7Ui.  C^foi 
Tamay  testimonio  standum  esse  ipse  itisjNMi 
thccac  auctbr  Nicolaus  Anionius  Hispanus  Hii 
in  dissort.  nostra  n.  79  rel  itus,  asserit  aflf 
Potuit  ergo  (Jrgelia  ditioni  Francicae  accem 
ideo  Fdix  Galius  dici  debeat,  cum  disertis  yi 
spanum  euin  fuisse  auctor  contemporaneuf 
Zelum  iaudat  Felicis  Basnagiusex  scriplo» 
ipse  ait,  propuguavit  veritalem  adversus  Sa 
Quis  hoc  rcvelavit  Basiiagio?  Dialognm  cum  S 
composuit  Fciix.  Hunc  viJere  optaveral  Ctr 
gnus.  De  eo  perconlaiur  Alcuinum,  et  is  Lal 
Scd  quid  in  co  dii>putatuni  fucrit,  ubifiue  a 
lentium.  Scimus  lA^onem  Ul  in  synodo  koau 

Q  2  vocarc  Fclicein  transfugam  apud  pagano*» 
neos.  Qui  pnganos  scu  Saracenos  habebat  t 
neosy  non  videtur  advetsus  eos  propugnasse 
rilius,  ut  debuissct,  Ecclesi;e  veritatem.  IM 

f)cr  Basnagius,  (|uod  Mabillonius  nebulamn 
et  Fcliccm,  qucm  Alcuinus  dicit  beatvm  4 
religiosiv  vitw  prwcipuum  et  sanctitate  prasi 
Scdquid?  annon  ne.iulonem  dicerc  poteral 
iiius  FelicCin,  quem  ipse  Bas  agius  eodem  | 
pho  swpius  damnatum  erroris  causa  fal$m 
pcenitentiam  aflirmat?  Men<laceui  peijurinmv 
gum  virum  ncbulonein  vocare  quis  prolii|M 
ptores  equidem  eorum  teniporum  hic  scroMl 
angehat.  Jonas  Aureli  inensis  lib.  i  dc  Cob 
niiui  vocat  nomine  Felicem,  actu  infelicem^ 
dium  Taurinensem  cpiscopum,  Felicis  dfa 
inipetcns,  Eufhorbium  in  Pythagoram  retuUi 
bis  Hieronyini  usurpatis,  tanquam  pcssimoa 
in  (ilio  pcssiino  rcJivivuin  proscindii.  1 
|v  noster  lib.  i  contra  Fclicein,  cap.  5,  pudoriM 
vaum  appellat ,  ibiquc  jurisjurandi  profai 
religiosique  sacraineuti  cirractorem  fiiisse  L 
eijact.it  et  pcrjariuni  objurgaL  l.isuper  ta^ 
«tma  frome  viruin,  cap.  II,  parem  Judai$ 
anilis  fabuUc  hoinincin  vocat,  cap.  li  ct  cap 
euiii  alloquitur  :  Quousque  crapulutus  perfldii 
ursina  slertere  non  desines  nare?  et  aUa 
nioili  iniiiiinera,  qM;e  sparsim  in  tribus  oofl 
libris  invenies.  Quid  pcccavii  igiiur  MatHOc 
hoininem  hujus  furfuris  a  sanctissimis  tfi 
viris  ita  juslissiiue  travluctiiin  nebuioneffl  t 
Quod  si  beatum,  eum  dixit  Alcuinus,  quid  t 
ror  BasiKigiuiu  aliociuin  vaUle  eruaitum  \ 
beati  tiluluin  csse  honorariutn,  ut  pluiihl 
Du  Cange in  GloSdaiio  W  Beaiitudo,  ubi  iMm  i 
pr;cseiitia  csse  tituluin  soli  pontilici  Romai 
vatuin  ostendit,  sed  etiain  superiori  xtale 
cpiscopis,  quandoquc  etiain  laicis  rx)romani 
diendus  hic  Brihsonius  de  Formulis  iib.  iiiy  | 


c^ 


ANIMADYERSIO 


m 


rdit.  Kraucofiirt.  159i,  pofttqiiam  varias  hujusDKxii 
formulas  congesseral,  sic  concludcns  :  <  Iq  quibus 
exemplis  soteniiiia  hxc  in  archiepiscopis  appeiian- 
dis  verba  id  (T^fnaxapcoTnCi  seu  beutitudo  tua^  obser- 
Tanda  cursim  muiico.  >  Cx'ierum  quoii  ipsum  vocrl 
reiigiosae  vit;c  pr.i-cipuum  et  sanctilate  spectabilem, 
hoc  honoris  causa  dictum,  et  urhanitatis  oflicium 
fuit,  qiio  uti  ad  emulcendos  hxre^iarcharum  eialos 
spiritus  satius  esse  piitavit.  AdJe,  quod  cum  lion- 
dum  Felix  in  haeresi  edocenda  pervicax  et  obstiaa- 
tus  appareret,  molii  maiiu  eum  pertractare  debue- 
rat,  ne  si  ver!-.is  superioribus  non  p  percisset,  indura- 
lum  iret  cor  Felicis.  Sed  quorsum  huic?  Patet  viri 
iniloles.  Nollet  hitrclicus  hierclicum  tra.luci;  hiiic 
partes  ejus  Uietur ;  dignum  patella  opercuium. 

iV.  Sed,  iK>ne  Deus,  quis  genium  viri  assequetur? 
Audisti,  lector  optime,  Basnagium  extollentem  Ai- 
euinum  quia  Fei.cem  beatum  dixerit,  et  virum  san* 
ctitale  spectabiiem.  Paucas  lineas  ejusdem  paragra- 
phi  percorrc,  et  laudem  tribuentem  Elipando  Alcui- 
num  imrenies  a  Basna^io  impetitiim  et  pessime  hat)i- 
tin,  c  Elipandus,  scribit  Basnagius,  eruditione  pne- 
stabai,  »  in  cujus  commendationem  subdit  verl)a 
ileuini  Eiipantio  scribentis  :  c  Tu  eniin  es  sanctis- 
sifiuii  prjesui,  civitas  supra  montem  posita,  qu;e  nul- 
latcDDs  al)scondi  potest,  cujus  mums  ncquaquam 
debet  iosidiosis  cuniculis  cujuslibet  perfiLii^  alicuibi 
perforari,  etc.  »  Sabdit  Basiiagius  :  c  ^lirare,  leclor, 
laJolem  Uieologi  Elipando  adul  inlis,  quanquam  ip- 
suai  errai*e  creileret,  ijui  pro  ano  saitein  styio  ipsi 
acoommodat  verba  Chnsti,  quibus  Qrmitas  Ecciesi.e 
toUus  fundatur  :  Elipandus  igitur,  si  credatur  AI- 
cuiuo,  erat  cieUas  supra  montem  posita,  qnoe  nultu' 
tenus  abscondi  poierat.  Ellcias  nunc  ex  ipsius  Chrisli 
verbis  Gnoitalcm  Ecciesiui  splendi  Jam,  et  ad  extreina 
usqoesxcula  in  eadem  seatentia  permansuram»  cu:u 
Elipandtis  emns  sit  ilia  civitas  siipra  montem  po^it:i, 
que  nuiia  lcnns  abscondi  ncc  peiforari  poterat.  > 

Y.  Quis  i)ilem  h^ec  auJiens  contineret?  iNon  tot 

EiTMios  ieges,  quot  mendacia  oflendes.  i"  QMcm 
udat  Alcuinus,  uon  ex  eo  quoJ  ipsum  errare  credat, 
kuidat;  sed  ab  eminentia  dignilatis  et  sanclitate  pnc- 
solaltis,  qoa;  in  se  laudc  digna  cst  quia  sanctissima 
etoptima:  non  ergo  miranda  iirioles  thoologi  Eli- 
puido  adulautis.  t*  Cum  (!icit  .41cuinus  Elipandum 
esie  dTitatem  supra  inontem  posit;\ni,  (lUtC  abscon-ii 
BM  potest,  nihii  aliuJ  dicit  quam  (luod  sj^pissime  di- 
cit  Ecclesia,  cum  verba  Evaiigciii  Malth.  v,  i4,  ap- 
picat  sanctift  docloribus  :  Vos  ehlis  lux  mundi :  uon 
p9le9t  civitas  abscotidi  supra  monlem  posita :  neque 
veeniunt  lucernam  et  vonunt   enm  sub  modio,  sed 
fsper  cawieiabrum,  ut  luceat  ommbus  qui  in  domo 
tuir.  Qiiae  verba,  qu^e  dixerat  Dominus  dc  suis  apo- 
Mi>lis,  et  aptat  Ecciesia  apostolorum  successoribus, 
&iliii  aiiud  inniiunt  nisi  hoc,   quod  viri  apo^toLci 
doctrioae  et  virtutis  exemplo  cxleris  pnclucere  de- 
f     ^nl;   ct  sicuti  civitas  supra  montem  posita  non 
potest  abscondi,  ita  hi  qui  in  Ecclesia  ratione  mini- 
iierii  vel  di^nitatis  aiiis  pru^Iati  sunt,  non  possunt 
^iiscondi,  qiim  eorum  vita  ct  doctrina  caiteris  non 
ptleal  ad  exent|>luin,  quoniam  qui  accendunt  lucer- 
Aam,  id  est  qui  hujusmodi  homiiies  eminere  faciunt, 
kOQ  ponnnt  sub  modio,  id  est  non  eos  tales  consti- 
^ant,  iil  absconditam  vit  im  ag.int,  sed  (|ux  c:ctcris, 

£ii  in  domo  sunt,  pneluceat  um^iuam  super  cande- 
brnm  cievata.  Uic  est  sensus  ODvius  genuinusque 
loci  Sialthaei,  et  non  dc  Fk^clesia  et  con^regatioae 
fideiium  est  accipienJus,  ut  facit  B.isnagius,  ut  in- 
torgal  Diordaci  sarcasmo  in  catholicos  firmilateni 
Ecaesie  tfienlcs.  Non  hi^c  sunt  verba,  o  Basna^i, 

eusEcclesias  totius  firmitas  fuhdatur,  scd  ex  aliis 
sii  Tcrbis  flrmiLitcm  Ecclesi^  splcndidam,  et  ad 
€xlreiBa  iisqiie  saecuia  in  cadem  sentcnlia  perman- 
iffam  elicioras.  Super  hanc  petram,  aiebat  Christus, 
^  ^fiembo  Eecisiiam  meam^  et  portce  infcri  non  prtC' 
xdebHiU  adeersus  eam  (Matth,  xvi,  18).  Ecce  ego 
*vki»cum  $um  omnibus  d^us  usquc  ad  consummado' 


A  nem  swculi  \^Mattk,  xxviii,  20).  El  pleraque  alia  le- 
stimonia  sunt,  quibus  fulcitur  firroitis  Ecclcsia;, 
qua*,  quia  et  controversiarum  hic  Jocus  non  est, 
et.ferme  omuibus  nota  sunt,  afterre  supersedemus. 
5*  Basiiagius  rcfcrens  vcrba  Alcuini  sic  ea  coiitor- 
quet  :  <  (lum  Eiipandus  errans  sit  ilia  civitas  supra 
montem  posita,  qu.^e  nuiialenus  abscomli  nec  per- 
forari  polerat.  i  iioc  non  dixit  Alcuiniis.  Sed  incidi- 
iniis  in  menJacem  immeinonun.  tpsc  Basiiagius  reci- 
taveriU  verba  Alcuini,  quK  ex  cjus  ore  talia  sunt: 
c  Ciijus  innrus  nequaipiam  debet  insidiosis  cunlculis 
cujuslibet  perGdia?  aliciibi  perforari.  i  Et  paulo  iiifra 
repi^lens,  et  ca  commentaus  ait  esse  ex  Aicuino  Eii- 
panJuin  civitnl(Mn  «  qua;  ncc  ab^condi  nec  perforari 
potest.  I  i)ixit  Alcuinus,  228"^  debet^  o  Basnagi, 
non  dixit,  non  potest;  Ecciesia  cathoiica  non  poti^t 
sicut  nec  abscondi  sic  ncc  perforari.  Elipandus  epi- 
scopus  ut  prxsul  hk^clesia:  nhscoudi  qtiidem  noii 
potest ;  sed  (piia  perforari  potcst,  ideo  moncns  eiim 

g  ollicii  sui,  ait  :  c  cujus  murus  iie(|uaquam  debct 
cuniculis  perfidix  perforari.  > 

\i.  Bas:iagius  eodem  parngrapho  relatis  erroribus. 
quibus  inficiebantur  Hispani:e,  et  UKmiorata  Adriani 
papic  epistoia,  qua  impetebantur,  subdit :  c  Unum  sui- 
pemus  :  in  tauta  malorum  et  en-orum  coiluvie  mi- 
nima  theoiogorum  sphalmata  circa  paschatis  ceiebra- 
tionem  et  vocem  adoplivi  filii  censuras  tot  taiesque 
aitraxisse,  dum  majoribus  pt^ccatis  circa  prasdesti- 
uationem  iiberumque  arbitrium,  et  morum  impuri- 
tati  parceretur.  >  Quomodo  minima  sphalmata  theo- 
logorum  habenda  sunt  iila,  quibus  hd^resis  fovetur 
Qii  rtaJecimanorum,  et  divuiitas  Christi  Jesu  impu- 
gnatur  ?  Non  habuit  vetus  Ecclesia  pro  minimis 
sphaimatibus  crrores  circa  festum  Paschj!,  qujn  tam 
acriter  eos  (tuondam  fuit  insecUita.  ipse  liasnagius 
ibidem  dolet,  quod  c  proceres  et  populus  (Hispania- 
rum)  pro  se  quisque,  ul  coliibitum  erat,  ita  vitam 
inslituebant,  at(iuc  de  rcbus  diviuis,  nuiio  prohi- 

p  bente,  pro  voluntate  at(|ue  arbilratu  singuU  seotie- 

^'  ))ant,  qux  magna  pernicies  est.  >  Maguam  perniciein 
faletur  de  rebus  divinis  pio  voluntate  atqiie  arbitratu 
sentire,  et  miiiima  sphalmata  theoiogorum  vocat, 
qux*  hanc  magnam  creabant,  perniciem  ?  Uominem 
non  capio. 

Vii.  Basnagius  para^raplu)  3  Marianam  et  carJi- 
nalem  de  Aguirre,  qui  (^rores  Felicis  et  Elipandi 
forsan  deceptorum  a  contagioiie  e  proximo  blasphe- 
mantium  Mahometanorum  originem  traxisse  putant, 
sic  impeiil  :  <  Sed  quid  consurtudinis  cum  Sarace- 
nisferocissimis?  aut  fidei  concretionis  apud  episco- 
pos  liik^i  defensione  iii  cseteris  iilustrissiaios?  et  qua 
ratione  |>otuit  a  Mahometanis  iiauriri  seiitentia  do 
filio  adoptivo,  his  temporibus  sa^pius  damnata  tan- 
quam  hairetica,  nequaquam  vero  taiiquam  Sarace* 
nica,  non  enim  olim,parccbant  verbis  ipsissima  cou- 
cilia.  Denique  Felicein  contra  Saracenos  scripsisse 
jam  notavimus.  >  Ferme  ({uot  verba  tot  mendacia. 
i»  Non  est  cardinalis  de  Aguirre  ista  sententia,  scd 

D  Nicolai  Antonii  ilispalensis  qui  in  Bibliotheca  Hi- 
spana  (quam  tamen  ope  caniinalis  de  Aguirre  iii 
luccm  editam  fuisse  lum  ditlUemur),  ista  scribil,  cu- 
jus  verba,  qu£  recitat  Basnagius,  recitata  a  nobis 
quoque  simt  in  Dissert.  bistorica  de  Felicis  et  Eli- 
pandi  h«cresi,  n.  5.  i**  Ctim  verl)0  (orsan  Nicolaus 
opinionem  suam  prodit  :  Basnagios  nodum  in  scirpo 
qiiicrens  tanquam  absolutiim  sententiam  impugnat. 
5"  Miratur  qu'iC  fuerit  coiisiietudo  Hispanis  cum  Sa- 
racenis?  Per  octo  et  amplius  ssccula  Maiiri  Sara- 
cenique  Hispanis  dominati  suut  ab  anno  7ii  quo^ 
Hispanias  ingressi  sunt  ari  anmim  1i9i  quo  Fcrdi- 
nando  rege  sunt  expulsi  ab  Hispaniis  et  quierit  qua» 
potuerit  csse  per  sciptingentos  et  ampliiis  annos  Hi^ 
spanos  inter  et  Saracenos  consuetudo.  4*>  Elipandus 
ct  Fclix,  ut  hxrctici  proscripti,  suntne,  Basnagi, 
episcopi  fidei  defensione  illustrissimi?  5**  Qiia  ra- 
tione  potuit  a  Mahometanis  hauriri  sententia  de  fiiio 
aJoptivo?  Novus  homo  videtur  Basnagjus  in  doeirin;^ 


m 


IN  1.  BASNAGU  OBSERVATIONES  GlRGA  FSUQS  HiERESllf  ANIMADTERSIO. 


59^ 


MahometaiMmiai.  Pelnis  VeDerabilis  abbas  Glunia- 
ceosis  DOQUS  ipsum  docere  potuisset,  qui  lib.  iv, 
epist.  17,  ait  Seraium  roonachum  Nestorii  sectalo- 
rem  conJuDCtum  Mabometo,  secundum  magistri  sui 
(ntelicctum,  qui  salvatorem  nostrum  Deum  esse  ne- 
gabat,  Malioroetum  Ghristianum  Nestorianum  effe- 
cisse.  Hsresim  autem  Felicianam  ^ermen  Nestoriani 
erroris  fuisse  communior  fert  opmio,  ut  iu  nostra 
dissertatione  dogmatica  de  Felicis  h%resi  ostendi- 
mns.  6"  Sententiam  ait  de  Olio  adoptivo  his  tcmpo- 
ribus  saepius  damnatam  tanquam  haereticam.  Vellem 
ostcnderet  qux  fuerint  illa  tempora,  quibus  sxpius 
tunc  fuerat  damnata  tanquam  hserelica.  Non  me  ia- 
tet  ante  Nestorium  docuisse  Bonosum  Ghristum  de 
uiatre  adoptivum ,  et  veluti  praeiusisse  Nestorio. 
Damnata  haeresis  fuit  in  conciUo  Gapuano  anno  589, 
quam  hieresim  Ghromatius  noster  anno  420  ali- 
quando  disertis  verbis,  tametsi  breviter,  refellit.  Sed 
baec  proprie  non  erat  haeresis  Feliciana,  ut  Eiipandus 
ipse  lat^itur,  quia  tantummodo  de  matre  adoptivum, 
et  non  ue  Patre  ante  sxcula  genitum  astrucbat.  Quo- 
modo  ergo  dicere  potuit  Basnagius  his  temporibus 
s»piUf  <fiimnatam,  cum  inquirat  quibus  temporibus 
sit  enata?  Ad  examen  vocatur  origo  sub  his  tempo- 
ribug  :  noo  ergo  sub  his  temporibus  erat  socpius 
damnata.  Damnata  quidem  sa;pms  fuit,  sed  non  sub 
his,  sed  posterioribus  temporibus.  l^*  Gontra  Sara- 
ceoos  scripsisse  Feiicem  Basnagius  supra  jam  nota- 
vit.  Et  nos  supra  )am  diximiis :  unde  hoc  revelaturo 
Basnagio?  cum  Leo  III  vocans  Fclicem  Saracenis 
consetaaneum^  arguendi  det  ansam  si  non  pro  Sara- 
cenis,  certe  oeque  omniuo  pro  Elcclesix  veritate 
icripsisse. 

VIII.  Basnagius  ibid.:  Qui  pripjudiciis  etiam  invete- 
ratis  abripi  $e  non  patitur  ui  do^mate  Felicis  Nesto- 
rianismuro,  quem  plerique  neqwdem  excepto  Marca 
c.omprehensuro  volunt,  ut  nos  in  dissertatione  supra 
allegata  ostendimus,  inesse  negat.  Quare?quia  ipsi 
hceretici  hoc  oegant.  Elipandus  non  duns  cum  Nesto- 
sio,  sed  unam  personam  fatetur,  et  Ucet  secundum 
iHimanitatero  adoptivuro  dicat  fiiiuro,  personaruro 
numerus  in  Trioitate  oon  auctus  est,  et  unius  per- 
80O»  fuerunt  totius  temporis  actiones.  Qua  genuina, 
iit  ipse  ait ,  sententia  Elipandi  prolata,  subdit  : 
f  Qualis  igitur  fuerit  error,  ad  cujus  damnationero 
Garolus  Magnus,  Adrianus  [>ont'fex  et  catteri  docto- 
res  non  modo  tot  tumultus  excilaverint,  sed  convo- 
cata  sint  ooncilia  plurima,  dum  aliis  parceretur  er- 
foribus  ,  nos  ingenue  fatemur  rocre  ruisse  logoma- 
chicam,  qu2e  saepius  occurrit  apud  theologos.  Subti- 
liter  nimis  ratiocinabatur  Toletanus  pncsiil,  et,  oi 
falior,  levissimum  agitabat  argumentum  circa  vocem 
adoptivi  vitiUtigans.  Quippe  unio  hypostatica  divini- 
tatis  curo  huroanitate,  quae  unam  conficiebat  per- 
sooam,  taotam  conciUabat  eminentiam,  ut  adoptiooe 

non  egeret Levissima  fuit  iffitur    controversia 

cirea  voeem  adoptivi  filii,  ubi  (ie  ejiis  humanitate 
tantum  agebatur.  >  Haec  paucis  omissis  Basnagius. 
Quo  merito  et  tfuo  jure  plerique  Ncstorianismum  in 
dogmate  Felicis  comprehensum  asserant  oon  est 
quod  hic  prolixius  exponam.  Vide  dissertationem 
iiostraro  dc^maticam  de  FeUcis  et  Elipandi  h;eresi 
a  0. 10  et  seqq.  Quod  vero  a  Basnagio  hic  dicitur 
imminueodum  pondus  controversiie,  id  vero  futile 
«tst  et  ougatorium.  Felix  et  ejus  sectatores  negabaot 
quidem  se  dividere  personas,  sed  doctrinam  statue- 
baot,  quae  oecessario  divisionem  personarum  astnie- 
bat.  Vide  eamd.  dissert.  a  num.  14  et  seqq.  Audi 
ndhuc  Paulinura  contra  Felicem  lib.  i,  cap.  9  : 
c  Persooas,  ait  (Felii),  noD  divido,  naturas  prorsus 
flistinguo;  sed  cum  se  excusare  ab  hac  nititur  noxa, 
et  tamen  frequentius  id  agere,  ex  prupriis  nihiiomi- 
nut  potest  reviuci  commeotis,  duorum  crimipum 
facti  et  meodacU  reus,  etc. :  >  et  Alcuinum  in  respoo- 
iiiooe  ad  Elipaodum  :  f  Quomodo  io  hisce  tuis  ver- 
iu9  duas  noD  iuteUigis  io  Ghristo  persooas  te  afiir- 
aiarei  curo  dicis  ei  et  iUi  ?  Quasi  aiius  sit  qiii  ex  Deo 


X  Patre  genitus  cst,  et  alius  qui  ex  virgine  matre,  diuD 
EvangeUsta  dicit,  Verbum  caro  factum  est,  i  Etiam 
Nestorius  dicebat  se  non  duas  oaturas  unaroque  per- 
sonam  negare,  cum  negarct  tameo  uoionem  hypo*- 
staticam,  et  subinde  duas  nersonas  neccssario  deoe* 
ret  supponere,  damnatus  fuit  a  Goelestino  et  GTrillo* 
coiicihisque  per  eos  coactis  ,  ut  ibidem  ostendiinus^ 
Non  ergo  fideudum  haereticis,  et  minus  c:eteris  Ba&- 
na^io,  qiii  dogma,  quod  Salvatori  nostro  fiUetatem 
Dei  adimebat,  et  unuin  uti  ccteros  adoptione  egen- 
tes  constituebat,  Nestorianismumque  reviviscere  fa- 
ciehat,  iogomachicam  levissiinamque  fuisse  contro- 
versiam  circa  vocem  adoptivi  coofidenlissimus  bomo 
pronuntiat. 

IX.  Basna|^ius  §  4  de  Bcato,  socio  Etheru  io  o|h 

fmgnatione  Feiicianx  haereseos,  scribens  asserit,  re- 
igiosum  fuisse,  qui  saeculo  fratrique  renuntians  dmh 
nachum  induit,  ut  in  claustro  alios  fratrcs  reperin-t. 
Abbatem  appcllatum  ab  Alcuino  probat  non  com- 

Q  mendatarium  (nam  apud  Visigothos  hujusmodi  usu» 
receptus  non  erat),  scd  vere  monachuin  fuisse.  Coni' 
raendat  ipsum,  quod  proiiiptiori  ad  scribeudum  quan 
ad  dicendiim  donatus  iugenio,  scripserit  ooo  modo 
adversus  Elipandum,  sed  et  Gominontarium  io  Apo- 
calypsim,  qui  nondum  est  cditus.  Ab  Asturicenftibas 
sul)  corruuto  nomine  San  Bieco  uti  unum  ex  codili- 
bus  coli  uitro  citroque  fatetur.  Gum  autem  totlaudei 
prodat  de  iieato,  et  paulo  post  ex  Eiipaodi  in  eum 
jaclatis  injuriis  ansam  ampiat  de  ipso  detrahendi 
nonne  mirari  jure  possumus  censoris  oostri  criticeo 
el  inconstantiam?  EUpandus  Alcuino  scribens  diras 
in  ipsum  et  Beatum  injurias  evomuit.  De  Bealo  eoiiD 
loquens  sic  ait :  c  Autipbrasius  Beatus,  Aotiehristi 
discipulus,  carnis  immunditia  foetidus  ct  ab  altarii^ 
Ghristi    cxtraneus   pscudochristus    et   pseudopro- 
pheta.  I  His  ab  ore  Elipandi  exceptis  quid  facit  Bas-— 
na^ius?  Omnem  lapidein  movet  ut  credibUia  faciaH 
objecta  crimina.  Audi  ipsum  :  f  Scd  praecipua,  aiU^ 
nobis  incumbit  observatio  circa  Beatum,  caruis  i 

C  munditia  foetidum  ,  iino  fcedissimuro ;  denique 
inoruro  impuritatem  ab  altario  Dei  extraneum.  A 
verisimile  fit  pra^sulem  Taletanuin,  testem  oculatu! 
scriptorem  coawuni,  contribulem  229  ^^^^ 
psisse  Alcuino,  Beati  Zelotae,  qui  faciUime  calumDAa 
uotam  potcrat  inurere,  si  ea  falsa  fuissent?Iliam  m 
repellit  Marca  ceielmrrimus,  notaus  per  transeoiuia 
hxc  verba  esse  irarum  et  calumniae  plena?  Nod  modb 
foelidos  mores  cxprobrat  Elipandus  Beato  ubiqiie; 
sed  cura  ab  altario  Dei  extraneum  dicit,  qnod  Kri 
non  potuit  nisi  sententia  publica,  qua  sacerdoiis  mv- 
nere  privahatur.  Huic  loetido  opponeliat  ElipaDdo» 
Feliccin,  quera  noviraus  ab  ineunte  aetate  cfaaritato 
suinraum,  pudicura  et  rooribus  ornaturo,  quem  ii 
persequeris   in  monlibus,  speluncis  et  io  caverni» 
terrae  lalitantem.  >  Quid  opus  erat,  quaeso,  ut  Ma^ 
ca  luec  repeileret  acriori  vi  quam  cum  dixit  esw 
haec  verba  irarum  et  calumnia;  plena  f  Haec  est  ooi- 
nium  aptissiina  responsio.    Fiuntne  credibilia  qus 

D  dicit  de  Felice  Elipaudus,  cum  eum  praedicat  di«rh 
tate  summum^  pudicttm,  moribus  ornatum^  queiu  sci- 
mus  ut  haereticum  pertinacissiinum ,  pejeratorMl 
toties  a  sanctissimis  Patribus  pluribus  io  coQcilitt 
damnatura?  Nequaquain  sane.  Ergo  nec  cred&bilii 
sunt  qiue  de  Beato  ore  iropudentissimo  effiitiit.  Nm  i 
repuUt  Alcuinus.  Quid  tura?  Et  io  se  jactata  a^ 
dicta  non  repuUt.  Hoc  silentium  virtutis^rat,  noi 
vicos  habebat  confessionis ,  ut  maUgoe  Basni|io* 
iotendit  inferre. 

X.  Haec  erant ,  qiiibusdam  minutioribos  omisBSi 
quae  in  Basnagii  observationes  aoimadverteoda  kt- 
bucraraus.  Absit  ut  exagitare  raanes  ciijusmiaio  ^ 
bis  insit  Ubido.  Sed  cum  vidimus  veritalem  unooeo' 
tiamque  sanctissimorum  doctonim  adco  indisDe  f^ 
duci ,  et  haereticorum  ab  Ecclesia  proficnplofV* 
errores  tam  aperte  impudentenpie  defendi ;  lehii* 
charitas ,  adegenmt  clypeoqne  imurut  re  ef  kaUa^  io- 
sontiumqiie  causse  patrocioari,.ct  oiend^iii  ad  at^ 


; 


591 


DE  SYMBOLO  FlDEl    DISSERTATIO. 


m 


ronim  eautelam  refeilere.  Si  cui  acrior,  ^uam  oostra  A 
fert  GonsueUido,  styius  vidcatur,  memiiierit  iliius 
TereDiiani  io  proiogo  Ptiomiiouis,  y,  ^  : 


Hic  res|»ondere  voiuii,  non  lace.ssere. 
Ueiiediclis si  coriasset,  a.dissel  bene. 


DISSERTATIO  QUINTA. 

DE  SYMBOLO  FIDEI. 


1.  Gnrca  vox  oxtfiSok^  latissimx  cst  signincatioiiis ; 
accipiturque  pro  indicioseu  signo  cujuscuiique  rci ;  un- 
de  et  lesserae  miiitares,  hospitales,  ttieatraies,  convi- 
i^essymbola  dicta.  Apud  Gbristianos  vero  Patresejus 
ftignificatio  cuntraliitur  ad  innuendam  rcgulam  illam 
qua  summa  iidei  coulinelur.  Sic  Paulinus  uoster  in 
concilio  Forojuliensi,  vocabulum  vetus  secutus,  sym- 


A.exandrum  sxc.  i ,  dissert.  42  de  syniholo  Dluriitus 
tuentem  verilatem  tra  litionis,  quae  ai)  apostoiis  sym- 
i)oIum  confectum  afTirmat. 

IV.  iloc  igitur  apostolorum  opus,  symbolum ,  in- 
(|^uaiu,  sempcr  amplexata  el  venerata  est  calliolica 
<j.cclesia,  quae  prioribus  saeculis,  quibus  undique  im- 
pelehalur  a  persecutoribus,  ne  sancta  sua  canibus 


bolum  fidei  memoriter  tenendum  proponit :  i  Symbo-  K  prodere  cogcretur,  oretenus  illud  tradere ,  non  scri- 


lum,  ait,  et  orationem  Dominicam  omnis  Chrislianus 
memoriter  sciat.  i  Et  panlo  ante  commendaverat 
symbolum  Nicaeoum  seu  Politanum,  quod  in  syuodo 
cum  quibusdam  dihicidationibus  proposueral ,  ab 
ecdesiasiicis  pariter  memori^  maudari,  integri  anni 
spatio  iis  coocesso,  qui  bei^etiori  ingenio  forent :  ita- 
que  imperatum,  ut  in  anniversaria  conciiii  sessione 
Talereot  oec  apice  pnetermisso  quod  didicerant  reci- 
tare.  Cum  autem  quasdam  iu  bistoria  symboli  occur- 
raot,  quae  res  Aquileiensis  ecclesi;£  propius  tangunt, 
noo  ab  re  duximus,  si  ab  ovo,  ut  diciiur,  rcui  pe- 
leotes,  prius  de  symbolo  fidei  in  Ecclesia  universali 
bisioriam,  succincte  quidem  texuerimus;  deinde  ad 
symbolum  ecciesiie  nostrjc  descenderimus,  et  si  quid 
ad  Pauiinum  nostrum  cognoverimus  pertinere,  op- 
portune  interseramus. 

II.  Utcum  scriptorihus  synchronis  sancti  Paulini 
nostri  exordiamur,  accipe  a  lib.  i  Elherii  et  Beati, 
quem  contra  Eiipandum  scripserunt,  quare  regula  li- 


plo  iu  more  hal)uit :  et  exhinc  nil  mirum ,  si  intcr 
veteres  Patres  haud  quaquam  invenitur,  cum  suin- 
mopere  cavcrent,  ne  Scriplura  hujusmodi  in  iprora- 
norum  manus  deveniret.  Kufmus  in  Exjmsit.  Symb. 
num.  2 :  c  Id  circo  hxc  non  scribi  chartulis  atque 
membranis,  sed  retineri  cordibus  tradiderunt,  ut 
certum  esset  neminem  hrec  ex  Icctione ,  qua»  inter- 
dum  pervenire  etiam  ad  inruteles  soiet,  sed  ex  aposto- 
iorum  tradilione  didicisse  sufriceret.  >  Ad  ha*c  rcspi- 
ciebal  Ilieronymus  epist.  61,  disserens  adversus  er- 
rores  Joannis  llierosolymitani,  inquiens  :  <  In  syinbo- 
lo  fidei  et  spei  nostr;£,  quod  ab  apostolis  tradituui 
non  scribitur  in  charta  et  atramenlo,  sed  in  tabulis 
cordis  carnalibus  post  confessionem  Trinitatis,  ei 
unitatem  Ecclesix,  omne  Christiani  dogmalis  sacra- 
mentum  carnis  resurrectione  concluditur.  >  Ilinc  iion 
extensiorem  symboli  propositionem  in  sanctis  pri- 
morum  saeculorum  Patribus  hac  ilieronymi  invenies, 
si  demas  TertuIIianum  qui  lib.  De  Virginib.  velandis 


ddsymboium  dicatur  :  f  Symbolum  Gnece,  (|uodLa-  ^  quosdam,  non  omnes,  articulos  innuit,  et  hos  satis 


liae  dicitur  indicium  et  coUatio.  Indicium  est,  quia 
indicat  cui  credere  debeamus,  id  est  uni  Deo  Patri 

et  Filio  et  Spiritui  sancto CoIIatio  dicitur  sym- 

bolum,  boc  est  quod  plures  in  unum  confenint 

Nam  dicunt  majores  nostri  quod  apostoli  post  Ascen- 
sionem  Domini  et  Salvatoris  nostri  Jesu  Christi  hoc 
symbolum,  breve  sibi  pnedicationis  indicium,  confe- 
rendo  in  unum  quod  sentiebant,  componunt,  ne  lo- 
caliter  ab  invicem  discedentes  diversum  aliquid  vel 
dissonum  prjMlicarctur  his,  qui  ad  Qdem  Christi  in- 
vitaLantur.  >  Idem  ferine  Rufinus  .in  Exposit.  Sym- 
boii  Dum.  %  ante  eum  scripserat.  Advertendum  at- 
tamen  est,  quod  coUatio ,  qua  unusquis(|ue  aliquid  de 
suo  poiiit,  puta  ad  coenam  instituendam,  potius  sym' 
bota  dicatur  quam  symbolum, 

Ul.  Sic  ab  apostolis  processisse  symbolum  fidei 
oaieta  traditione  susceptum  est,  ut  mirati  plerique 
luerint  rem  in  duLium  vocatam  nostris  teniporibus. 


contracte.  c  Regula  fidei,  ait,  una  omnino  est,  sola 
immoltilis,  et  irreformabilis,  credendi  scihcet  in  uni- 
cum  Deumomnipotentem,  muudi  conditoremet  Filium 
ejus  Jesum  Christum,  iialum  ex  virgine  Maria,  cru- 
cifixum  sub  Pontio  Pilato,  tertia  die  resuscitatum  a 
mortuis,  reccptum  in  coelis,  sedentcm  nunc  ad  dexte- 
ram  Patris,  venturum  judicare  vivos  et  mortuos  per 
carnis  etiam  resurrcctionem.  Cieterum  ipsc  divus 
Auguslinus  idem  cavelat,  uude  nioiiebat Catechume- 
iios  de  symb.  ad  Catech.  lib.  i,  cap.  i  :  c  Symbolum 
nemo  scribit  ut  legi  possit ;  sed  ad  recenseudum,  ne 
forte  dcleat  oblivio  quod  tradidit  diligentia,  sit  vobis 
codex  vestra  memoria.  >  Idem  suis  dicebat  sauctus 
Petrus  Chrysologus  ser.  58,  qui  est  2  de  symh.:  i  Ac- 

cepturi  ergo  symbolum pcctora  parate,  non 

chartam ;  sensum  acuite,  non  ralamum ;  et  audita  non 
atramentum  ,  sed  spiritu  ministrante  describite.  >  Et 
ratiouem  rei  subinfert :  c  ne  profanus  arbiler,  ne  iin- 


Elias  Du  Pm  in  Biblioth.  Eccles.  tom.  1,  pag.  9,  no-  n  probus,  quod  diiaceret,  discussor  invcnial,  et  fiat  ad 


Titateoi  opinionis  acriter  tuetur,  sed  non  impune; 
oammonachusiliustris  D.  MatthieusPetitdidier  insur- 
git  in  Dupinianam  senteutiam  toto  nisu,  feliciterque 
erincit  non  discedendum  ab  ecclesiastica  traditionc, 
opus  apostolorum  symholum  a^noscente.  Quod  con- 
firmat  sanctorum  Patrum  allatis  seulentiis,  qui  etsi 
de  mado  quo  dicitur  confiatum  symbolum,  expresse 
noD  Ii>quantur,  sic  tamen  loquuntur  ul  ab  aposlolis 
foiase  confiatum  non  sit  dubitandum.  Ex  quituis  in- 
fert  se  summopere  mirari  qua  ratione  Dupinius  di- 
em  potuerit  primum  scripiorem  et  unicum  quiiiti 
HBCuIi  Rufinum  fuisse,  qui  symboli  apostolos  credat 
auctores.  Replicat  Du  Pin  :  rcponit  tom.  II  P.  Petit- 
didier.  Sivacat  et  si  iubet,  legito.  Satis  tibi  sit  indica- 
tam  quaesUouem  fuisse,  ne  caicis  oculis  rcceutis  au- 
clori&  opiuionem  sequereris,  quin  scires  a  recentiore 
aoctore  oonlutatum,  et  antiquam  sententiam,  do- 
ceBlem  ab  apostolis  symholum  profectum,  sartam 
ltcU0M|ue  fteivatam.   Ne  omittas  ctiam  Natalcm 


contemnentis  et  ignorantis  ruinam  ,  quod  connientis 
et  credentis  donatum  est  ad  salutem.  >  Eadem  ratione 
Sozomenus  tcslatur  lib.  i,  cap.  19,  a  piis  et  amicis 
viris  aJmonitum  se  fuisse,  ne  in  suis  commentariis 
Nicxnum  syinbolum,  utdestinaverat,  insereret,  quo/ 
sacranieuia  hujusmodi  c  a  saccrdotibus  solum  et  epi< 
scopis  debercnt  tiun  dici,  tum  audiri.  Eorum  sane,  se 
approbarcconsilium;  iiam  verisimile  esse  ponnullos, 
qui  non  suut  iuitiati  mysteriis,  hunc  Ubrum  pcrlc- 
cturos.  > 

V.  Ad  usque  tcmpus  igitur  Nicrenae  synodi,  ex  qiia 
symbolimi  nova  forina  prodiit,  illud  aposiolicum  Ec- 
clcsia  est  amplexata ,  paucissimis  vel  additis  vel 
omissis,  230 ^^^  iininuiatis  in  quibusdamccclcsiis  ad 
dogma  forie  ab  hicrcticis  iinpugnatum  altius  incuican* 
duin,  Guod  tainen  non  obfuit  quominus  apostolicuni 
Symboluin  et  diceretur  et  hsLbcretur.  Rufinus  hoc 
advertit,  cum  ait  1.  c.  n.  5 :  f  lUud  non  importuiu; 
conunouendum  puto,  quod  in  diversis  ecciesiis  aii- 


tm 


DE  SYMBOLO  FIDEI 


W 


qua  lo  bis  verbis  iDYeoiunUir  adjecta.  In  ecclesia 
taiDcn  urbis  Rofnae  hoc  non  deprehenditur  factum, 
ouoii  ego  pro  eo  esse  arbitror,  quod  neque  Iixrcsis 
I  ifa  iliic  sumpsit  exordium  .  •  .  1  n  cscteris  autcm  lo- 
cis.  qwantum  iutelligi  datur,  propter  nonnuUos  hx- 
rcticos  adciita  qutncdam  videntur,  per  quae  novtlLe 
doctrina)  sonsus  cre  leretur  excluiii. »  > 

VI.  Cum  aulcm  Arius  (^vomuissct  virulen^s  hlas- 
phcmias  in  cor.substantialitatem  Filii  Dei,  visum  est 
Nic;en;e  synodo  novum  symlioUim  disertis  vcrbis  con- 
ficcre,qnod  obviam  ii^ei  ba;resi  ncfanda!.  Putabit  for- 
Lisse  non  nemo  auctorem  ejus  llermogcnein  fuisse  ex 
epist.  82  sancti  Basilii  ad  Patropbilum,  (}uia  ibi  ait : 
c  llcrmogenes  hostis  Arii  improiiatx  opinionis,  qucm- 
a  Imodum  manifestum  est  ex  fide,quae  primum  ab 
illo  viro  Nicxa;  proniintiata  est,  etc.  >  Quem  etiam 
eplsl.  71  episcopum  Ca^^sar.xie  appeUat.  Venim  cum 
cx  sancti  Atbanasii  ep.  ad  solilarios  ipsi  Ariani  dice- 
rent  non  de  Ilermogene,  sed  de  Hosio  :  c  Ilic  forrau- 
lam  ndei  in  Nicxna  syiiodo  conccpit :  >  et  insupcr 
non  Ilermogcncs,  sed  Leoutius  episcopus  csset  Cx- 
sanex,  qui  synodo  Nic2cn;R  intermit  ct  subscripsit ; 
cPutatur,  ait  Baronius  a.lan.  325,  num.  55,  sanctus 
Basilius  (quod  humanum  est)  memoria  lapsus  esse, 
cum  Leontii  successorem  Hcrmogencm  sedissc  ait 
cnm  Patribus  in  Nica^no  concilio.  >  Hosius  igitur  au- 
ctor  Nic;eni  symboli  crcditur  :  quod  quanquam  Her- 
niias  Sozomenus  caveret  in  sua  historia  rcferrc,  ne 
ad  profanos  devenirct,  ut  supra  dictum  est,  in  ecclesia 
tamen  passim  a  Patribus  et  piis  viris  non  aniplius  ve- 
ritis  ipsius  profanationem,  nde  satis  stabilila  et  vul- 
gata,  ore  ct  scripto  co?pit  sic  promulgari,  ut  in  syna- 
xis  qiioque  mysterio  statuerent  d  cantandum,  ut  inox 
viJelJitur.  Soi  nova  h;creseos  pesle  grassante,  Nicx- 
no  aliquid  additum  fuit  in  concilio  Constantinopolita- 
r.o,  quo  recentibus  occurrelatur  errorii>us,ita tamen 
nt  aliquando  vetus  nomen  scrvaverit,  et  symbolum 
Constantinopolitanum  dictum  quoque  Nicicnum  a 
pluribus,  pnecipue  a  Magistro  sententiarum  lib.  i, 
ciist  fi  manifcste  reperies.  Additamentum  aiitein  tc- 
Ble  Nicephoro  Callixto  lib.  xii,  cap.  15,  opusfuit  Grc- 
{;orii  Nysseni,  qui  quae  de  Spiritu  sancto  habentur, 
inseruit.  c  Etiam,  ait,  Spiritus  sancti  gloriam,  ut  pote 
similem  atque  xqualem  Patri  et  Filio,  sanrto  Nic;e- 
u;e  (idei  symbolo  adjecerunt,  Givgorio  Nysscno  id, 
quod  illi  derssct,  supplente.  >  Appro' ans' vero  Da- 
niasos  pontifex  acta  concilii  a  Patriiius  siid  o'  lata,  ut 
videre  est  in  cpistolis,  quas  idein  Callixtus  1.  c.  cap. 
46 et  17  relert,  in  causa  csse  potuit  quare  aliquando 
ipse  creditiis  fucrit  auctor  symltoli  in  missa  cantan- 
dL  Hoc  sane  habet  Durandus  Kational.  lib.  iv,  cap. 
25:  cNicainum,  scilicet  Credo  in  unum  Deum,  Da- 
masus  papa  ex  condicto  universalis  syuodi  apud  Con- 
slantinopolim  celebraUe  instituit  in  missa  cantare 
patenter.  >  Verum  hujus  caniationis  origiuem  aliam 
fuisse  patebit  infra. 

VII.  Tantaro  interim  apud  orbis  ccclesias,  et  pwc- 
cipue  apud  Roinanam,  qiix  ca^terarum  cap'it  est  et 
maier,  Constaniinopolitan.  synil)0lum,  et  talem  sibi 
Tcnerationcm  indeptum  est,  ut  religio  habcrctur  vel 
apicem  adJere  ulterius  aut  minucre.  Nam  cum  pro- 
cessu  temporis  additum  fiiisset  Filioque  ad  innuen- 
dum  contra  novas  Grxcorum  aliorumque  h;erescs 
sancti  Spiritus  a  Filio  a^iuc  ac  a  Patrc  proccssionem, 
additamentum  Romana  non  admisit  Ecclesia,  noii 
damnans  vocis  novitatom,  sed  vencrans  prioris  for- 
inuLe  vetustatem.  Occasio  autem  additionis  in  Occi- 
dcnte  erior  Prisciallinistarum  fuit,  conti*a  quem  lli- 
spaniarum  concilia  insurgentia  formulam  fidei  statue- 
runl,  quam  post  conciliuin  Toletanum  i  in  edit.  Gar- 
si£  Loaisa;  reperies ;  non  tamcn  ab  eo  conflatam 
credas,  cum  illud  xr:i  Hispan.  458,  id  est  anno  Chri- 
sti  400  celebratiim  sit,  et  in  rcgiila!  iliius  titulo 
mentio  habeatiir  Leonis  I  papne,  (|ui  ab  anno  440  ad 
annum  461  Petii  caihedram  occupavit.  Pertinet  igi- 
lur  ad  atiud  concilium  quod  periit,  ait  Loaisa,  et 
^o  loco  celcbraium  tempore  Leonis  papx  asscrit 


A  Pagins ,  anno  nempe  447 ,  ut  saspicatus  fueral  Baro- 
nius.  Vide  Pagium  ad  annum  405,  num.  16.  Sic  ao- 

tem  babet  Hispana  confessio :  c  CreiUraus ,  etc 

Spiritum  quoque  Paracletum  esse,  qui  nec  Pater  sit 
ipse,  nec  Filius,  sed  a  Patre  Filioque  procedeos. » 
Sanctus  vero  Leo  scribebat  ad  Turibium  Asturiensem 
episcopum  epist.  95,  cap.  1,  de  Prisciallinisiaruni 
crrori:tus  :  <  Primo  itaqiie  capitulo  demonstratur 
quam  impie  sentiant  do  Trinitate  divina,  qui  et  Patris 
et  Filii  ct  Spiritus  sancti  unam  atqiic  camdein  as.- 
sarunt  esse jiersonam,  tanquam  idem  Dcus  nunc  Pa- 
ter ,  nunc  Filius,  nunc  Spiritus  sancliis  noniinetnr , 
ncc  alius  sit  gui  genuit,  alius  qui  genitus  est,  aliu» 
qui  dc  utroque  proct^it.  >  ViJon*  usurpata  a  Patri- 
biis  Hispanis  verba  ipsa  Leoiiis,  ut  morito  credas, 
quod  in  confcssione  fiJei  adoo  dilucide  assertam  pio- 
cossioncm  Spiritus  sancti  etiam  a  Filio  quod  caar 
llisp:)ni  ab  ipso  Leone  hnusisscnt. 

VIII.  Ex  Hispania  ad  Gallias  symbolum  sic  qua- 
g  tuor  sylial)is  auctum  pertransiit :  <  Quo  anno,  incer- 

tum ;  ait  Natalis  Alcxander  in  sxc.  iv,  dissert.  37, 
art.  5,  Forsan  in  conciiio  Gentiliacensi,  quod  ao. 
727  pnesentcPippino  regc  cclebratum  est :  in  quo  I^ 
tinos  inter  et  Groicos  de  Spiritus  sancli  processioiie 
fuit  disputatum.  >  Sed  hoc  conciUum  non  anno  7i7, 
scd  anno  767  celebratuin  fuit  leste  Adone,  qui  ail 
disertis  verbis  :  c  Synodus  anno  Incarnaiionis  Do- 
mini  767  et  qua^stio  ventilata  inter  Gnecos  et  Roma- 
nos  de  Tnnitate,  et  utrum  Spiritus  sanctus  sicut  pro* 
ccdit  a  Patre.  sic  procedat  a  rilio.  >  Insnpei  Pippiaus, 
sui>  cnjus  rcgno  dicilur  concilium  Gentiiiacense  cele- 
bratum,  non  dicitur  rex  iiisi  anno  752,  ut  vuil  Pa- 
giiis  cx  annalistis  :  non  ergo  anno  727,  sed  anno  767 
svnoJus  cst  acta.   Verum  ante  hoc  quoqiie  tempus 
(^alli:e  additioncin  vidontur  adinisisse ;  nam  Grego- 
rius  Turo.  cnsis,  qui  decessit  anno  504,  iii  exordio 
lib.  i  Histor.  Francor.  sic  babet :  c  Credo  sancbim 
Spiritiim  a  Patre  et  Filio  processisse.  >  Ita  ilie  red» 
dens  rationem  (idei  suie  antequam  historiam  auai» 
C  exordiatur,  ne  minus  catbolicus  haberetur.  Quod  er-> 
go  G:dlicana  Ecclcsia  jam  receperat,  caeler»  qw^ 
{\ue  Francico  regi  subdit:e  recepcre  provinci»;  el 
jain  uno  ore  Gallia,  Germania  coufitentibus  Spiritom 
sanctum  a  Patre  Filioque  procedere,  additaroentom 
cl  Italia  amplcxa  cst.  Prinius  qui  bcc^rrat  inter  Ita- 
los,  qui  hac  iisus  cst  forinula,  est  Paulinus  noster, 
qui  in  syinbolo,  quod  anno  7%  in  concilio  Foroju-  - 
licnsi  protulit,  conccplis  verbis  habet,  qui  a  PQlrg  - 
Filioque  procedit,  Et  quidem  e  renata  hoc  crat  fa — ■ 
ciondum.  Eteniin  ea  in  synodo  di;  erroribus  Incama — 
tionem  Filii  Dei,  ac  processionem  Spiritus  sanctH- 
inipetentibus  seqiie  acluin  fuiL  Ideoque  in  ea,  qoaui — 
post  .««ymbolum  addidit,  declaralioiie,  velut  praeniai. — 
sum  in  os  iusercns  sic  habet :  i  Spiritus  sanctos  veru^^ 
Deus,  vere  et  proprie  Spiritus  sanctiis  est,  et  Bon 
personaliter  Paler  vel  Filius,  sed  ex  utroque 
cedit.  > 

IX.  Gncci,  qui  hunc  fovebaiit  errorem,  quoi  lar — 
D  bas  pro  hac  re  excilaverint,  non  est  in  ecclesiasUc:^ 

histor.a  (luispiani  adeo  peivgrinus,  qui  ignoret.  IUo<k. 
vcro  value  mirandum  quod  Gr%ci  ipsi  fuerint  depre — - 
heiisi  ab  Occidentalibus  sa^pe  scripta  Patruni,  fidar" 
vere  Graeca  corrupisse.  Jam  advcrtit  Biniiis  in  Notimr 
ad  concilium  Romanum  sub  Agathone  papa  an.  689 
congre^atum,  quod  in  epistola  synodica  a  Patribom 
Homanis  ad  conciiium  Constantinopolitanura  miss» 
ablatu;  fucrint  quatuor  syllabae  Filioque  profession§ 
lidei  inserUe.  c  Gra^ci  impostores,  ail,  eam  (epislo-' 
lam  synodicam|  corrupenint,  eoqu^  loco  quo  le^eba- 
tnr  oliin  :  Credtmus  in  Spiritum  sanctum  uominum  <f 
vivificatorem,  ex  Patre  Filioque  procedentem  :  illi  DO* 
incn  Filioque  expunxerunt.  >   Quain  cormptioiieai 
ipsis  objectam  in  concilio  Florentino  a  Juliano  cardi- 
nali  post  Emmanuelem  Calecam  ibidero  advertit.  Ei 
ea  factum,  ut  falsarii  schpturarum  dicerentur,  et,  it 
vcri)is  utar  chronologista!  Brietii  ad  annum  780 :  iki 
professionc  (idei  cuni  scriptnm  eseet  Spirinim  aa»* 


m 


DBSrHTATia 


M 


•tuni  ex  Patre  Filioque  proced^rc,  Grscri  Donien  Fi- 
Hi  turpiter  expunxere :  facile  crediti  libroruin  cor- 
ruptores.  >  Nec  illa  vice  tanlummodo  falsitalis  et 
adulterinx  cornipiionis  Gneci  postulati  siint.  Quan- 
doi|uidem  cutn  Zacharias  pontifex  in  Graccum  sermo- 
oem  trans  ulissel  Dialogos  Gregorii  Ma^ni  pontiticis, 
eos  Yitiasse  lexium  ct  attrasisse  nomen  tuii,  Joannes 
Diaconus  scriptor  Vit;e  Gnegorii  ait  his  verbis  cap. 
75  :  «  Oiios  libros  Zacharias  sancte  Ecclesix  Koma- 
mx  epi^copus,  Gra^co  Latinoqne  sennone  doclissimus 
lemporibus  Gonstantini  im|>eralons  post  aonos  fer- 
me  centuin  septuaginta  quin(|ne  in  Grecani  linguain 
convertens  Ohentaii  ms  ecelesiis  divulgavit ;  quamv/s 
astnta  Graecorum  pcrversiias  in  coumiemoratione 
Spiritus  sancti  a  Patre  procedeiitis ,  nomen  Filii 
•uaptiro  radens,  al)Stulerit.  >  Locus  ex  corruptis  in 
Gregorio  est  lih.  ii  Dialogorun)  cap.  58  scu  uiiimo, 
ubi  verba  Gregorii  Latina  snitt  hujusmoiti :  « Gum 
enim  constet  quia  ParaclelMS  Spiritus  a  Patre  sempor 
procedat  et  Filio,  etc.  >  Iii  Gra^co  sic  legitur  :  ^uvtpw 
wli"»  vnoipyjt^  0T(  to  Ilff/DaxXqTOv  livfOija  ix  toO  IlaTpoc 
ifpoipyjTatM  21  rw  T'!b>  ^ca/xmi.  Quod  sic  veriitur  : 
Aperte  igilur  paiet  quod  Paracletut  ipirilut  a  Patre 
pToeedity  et  m  Ft7to  permanet,  Quis  non  videt  lextus 
corniptionem  ?  quis  non  cognoscit  Gitecam  spongiam 
delentem,  831  ^^  Graccaiu  niannm  novnra  sensum 
lubslituentem  et  verl)a?  Basnagius  ipse  non  hoc  infi- 
ciatur,  sed  ut  homo  qni  omnem  ansam  insurgendi  ar- 
ripit  in  Romanam  Ecclcsiam,  caplat  hinc  occasionem 
erimiqandi  Zachariam  ponlificem,  in  obscrvatione 
circa  Dialogos  Grcgorii  Magni  ct  cornm  fra:^menta 
inserta  in  Hfnrici  Canisii  Anliq.  Ijoct.  toin.  il,  part. 
i^  pag.  88,  edit.  Amstel.  an.  17i5,  sic  bhiterans: 
« Est  observatione  dignum  Zacbariam  ponliricem  in 
cadem  sede  Roinana  coUocatum  et  Laiina  Gregorii 
primi  Grxco  idiomale  reddentcm,  penitus  iminutasse 
lenteiitiara  decessoris  sni  :  qiiippe  cum  Gregorius 
scripserit  hxc  vcrba  (Dialog.  lib.  ii,  cao.  58)  :  Cum 
iuim  comtetquia  ParacletiiM  Spirilus  a  Patre  semper 
frttcedal  et  Filio;  in  Gncco  Zacbarix  legatur  :  Aper- 
ie  igiturpately  quod  Paracletus  a  Patre  procedil  et  in 
Fiiio  permanet.  Itaque  Zacharias  amplecteiiatur  sen- 
lentiamGraecorum  circa  processioncm  Spiritus  sancti 
a  Patre  solo,  el  quod  mirandum  magis,  contribulium 
sooram  sententiam  Gregorii  noinine  decorabat,  et 
^  contra  mentem  adjndicaliat.  Qiise  fides  homini- 
Mis  ctiaro  coilestibus,  ut  vocant,  est  ba!-cnda,  si  su- 
Diuis  lectoribns  ita  possint  imponerc  ? »  Dellus  bomo 
oasnagius,  qui  ex  firobria  tcxtuin  dijudicat.  Novi- 
nus  bominem,  cui  convenit  illud :  Outoc  ^v  Os<uv  «yopa 
luo-^uiB^rcc,  id  est  Hic  vel  in  deorum  conveutu  ma- 
iedicet.  Quis  deorum  descendit,  ut  dicerel  Basnaglo 
Gnecuro  iilum,  qni  ti^xtuin  Grcgorii  corrnpit,  ipsum 
Arisse  trauslatorem  Zachariam?  Joannes  Diaconiis, 
qui  tiaecolo  altero  a  Zacharia  floruit,  asserit  a  Gnccis 
tninslationem  Zachari.c,  non  a  Zacharia  lextum 
Gregorii  vitiatum.  Iiisuper  Anastasiiis  in  Zacharia 
edit.  Roroan.  1718,  n.  roarg.  219,  hoc  dc  s;inctissi- 
mo  pontifice  tastiinonium  reddit  :  «  Hic  beali!»simus 
vir  juxta  ritnro  ecclesiasticum,  ctfidei  su;e  sponsio- 
ftein  orthodoxain,  synodicani  cccIcsi;B  misit  Constan- 
tinopolitanae,  simufiiue  et  aliam  sug^esti  :!icm  diri- 
gens  serenissimo  Conslaniino  principi. »  Qui  fieri 
potest ,  ut  credatur  Zacbarias  adulterator  textus 
€rcgoril  in  articulo  fidei  cum  priinis  ponendo  in  gra- 
tiam  Grjccoriim  suorum  contnbulium,  qui  ipsis  Gr;c- 
ds  Constantinopolitanis,  et  eoruin  prin<Mpi  juxta  or- 
tbodoxam  fidei  suae  sponsionem,  synodicani  misit? 
sed  sinamus  virum  citra  vinum  quandoque  teinu- 
leniam. 

X.  Anno  80^  qnidcm  Joanncs  monachus  llicroso- 
lymis  refricuit  qua^slionem  de  processione  Spirilus 
sancti,  quae  controversia  in  Occidentero  delaia  ia 
eausa  fiiit,  cur  iroperator  Carolus  Maffiius  ab  Ar- 
dueana  Aqnisgranuin  adveniens  mense  Noverobri  sy- 
Modun  cogeret  de  qua  Ado  et  cieteri  annalisiaeFran- 
torum  uuo  orcconvcniunt.  Sit  pro  «nnnibns  Bcrtinia- 


A  nus  sttb  an.  W^ :  « Impenitor  de  Ar<hfienna  Aqoss 
reversus  mense  NDverobrio  concilium  habnit  de  pro«> 
cessione  Spiritus  sancti.  Qnam  quxsdonero  Joannes 

2uidaro  monachus  Hierosolymis  primo  comroovit* 
ujus  dcfiniendse  caiisa  Berciihanns  episcopus  Wor- 
roaiiensis  ct  Adalardns  abbas  monasterii  Cori^eix  Ro- 
mam  ad  Leonem  papam  missi  sunt.  >  Baronins  ad 
an.  809,  n.  55,  ait  hic  acium  non  de  Spiritns  sancii 

firocessione,  sed  an  beiie  icgitimeqne  a:1ditum  ab 
lispaiiis,  Gallis,  Gcrmanis  in  syml.olo  Filioque.  Et 
revcra  quie  a  Berenhario  et  AtialarNi  ciim  Leone  lli 
acia  et  dicta  sunl,  qu;e  recensuii  Zmarag  us  abbas, 
et  qu:e  pcr  extensnm  habet  Baroniiis,  in  eo  versan-, 
tur  nnro  ab  ipsis  cssUcrratnin  in  eo,  quoJ  annnente 
uc  probante  Leone  symbolnro  cantarent  ciiro  addi- 
tione  Filioque.  Ycrum  actuin  vere  fuisse  de  proccs- 
sione  Spirilussancli,  eino.a  qiixstio  a!)  Hierosolymi- 
tano  roonaoho,  cui  nitiil  rei  cral  cum  additis  ab 
OccidentaUbus  symbolo  sylla^-is,  et  conscnsiis  om- 
H  niuro  scriplorum  saiis  cvincit.  Hoc  innnit  ipse. 
Theodulphus  episcopus  Aurclianensis,  qni  in  pne- 
fatione  ad  Collectionem  senlcntiaium  vetcrum 
Patruni  de  processione  Spiritus  sancti  a  Patre  el 
Filio,  imperatori  Carolo  dircclam  sic  illuin  aOatur 
▼.26: 

Tuqne  fnanum  injicips,  vegetat  qoem  Spiritus  ille, 
Causa  luo  cujus  teuii>ore  c.i  pit  agi. 

Causa  igitur  erat  non  pnecise  de  additione,  sed  de 
ipsa  processione,  qnae  etiam  antea,  ut  visuro  est, 
in  Oriente,  et  in  Hispaniis  est  actitata.  Leo  au- 
tero  papa  legatione  Caroli  accepta  ex  concili»  Aqnis- 
granensi  (qnod  celebratnro  Novembri,  legatonim  ad- 
ventum  Homam  iu  an.  810  seqiientem  transrundit) 
pluribns  egit,  ut  suaderet  legatis,  quanquam  verissi- 
nium  esset  Spiritum  a  Patre  el  Filio  procedere,  et 
fide  catholica  oinnino  tenendum ;  attaroen  non  esse 
in  symt:oIo  aliquid  a<ldenduro ,  quod  mulla  alia  mjr- 
slcria,   qnae  indubitanler  de  fide  sunt,  in  symbolo 

^  non  essent  inserta.  Videsis  acta  bnjusroodi  apud 
Baroninro.  Concludebat  itaqmi  I^  cnrandnin,  ne 
syml.olum  cnm  additamento  cantarelnr.  Exeinpinm 
ab  roffis  p;ilatio  proccilere  del  ere  omittendo  additio- 
nem  rilioque,  ui  i  nsiis  intcrinissus  in  co  foret,  cs>- 
tcras  «cclesias  facilins  exeinplnm  regiuni  secnturas. 
Inteiiin  Leo  tenacissimns  veteruro  ritunro  dno  vcluti 
ancilia  scu  scuta  argcntea  erexit,  iii  quoriim  altero 
Latine,  uliero  Gitecc  symboium  sine  addilameiito 
inscripsil.  Anastasius  in  Leone  111,  n.  410:  «  Hic 
(Leo)  pro  amore  et  cautela  orthodox»  fidei  fccit  nhi 
supra(idcst  in  basilica  beali  Pelri  apostoli)  scnta 
argentea  duo  scripta  utraqne  symbolo,  unum  (|nidem 
litteris  Gra^cis  et  aliuin  Latinis  sedentia  dextru  lay 
vaque  super  ingressuin  corporis  pensan.  inibi  libras 
nonaginta  quatuor  et  uncias  sex.  >  In  basilica  vero 
beati  Pauii  aliud  erexit,  de  <|uo  idem  Bibliolhecai  iiis 
n.  411  :  «  Fccit  etsupra  iningressucorpoiis  scntnm 
ex  argento  purissimo,   in  qno  ortl.odox;e  fidei   syro- 

D  Itolum  scribi  fecit,  qiiod  ponsan.  libras  triginta  et 
duas.  >  Iia*c  Anastasius  de  Leone. 

XI.  Yerum  qnod  in  venerationeiti  antiquioris  Ec- 
clcsijc  praxis  fecerat  Leo,  id  ipsnm  oodem  8;ccnlo 
Photins  schismaticonim  antcsi^nanus  in  sni  erroris 
probaiionem  proferebal.  Kos  sic  se  hahuii.  Anie  an. 
883  cnm  PhotioConstantinoptiliiano  patriariha  Aqni- 
leiensis  per  lilteras  communicavii,  quem  sme  no- 
minc  profert  historiam  narrans  sub  hoc  anno  Ba- 
roiiius.  Vcrosimile  autem  csl  Walpertura  fuisse,  qul 
Siiilem  usqne  ad  annuro  884  sedem  temiit,  succc- 
denle  si' i  Friderico.  Yerosiinilins  vidcnr  Palladio 
jnniori  hisior.  Forojul.  part.  i,  lib.  iii,  fuisscGra- 
densem  dictuin  quandoque  Aquileiensem,  quia  Gra- 
denses  patriarch%  majorcm  facilioren?qne  comrou- 
nionoro  et  consnetndinero  cum  Gnecis  habebaHr, 
quaro  Aqnileienses,  oliro  Longobardis,  tunc  imperio, 
Occidentaii  devoti.  Sic  proni  sumus  de  sinu  sordcs 
oxcntcre,  et  in  soclum  vicinfiBHiiie  tcrsare.  Si  quid 


005 


DE  SYMBOLO  FIDEI 


eo4 


hle  aoGiirreretf  quod  decus  nostris  afferret,  vereor  ut  A 
PnUadius  raeus  partem  fccisset  Gradensibus.  in  islls 
Dullum  invcnio  qui  his  temporibus  non  lauJahili  vita 
probitatcquc  florucrit:  etcx  Ugliello  inCradensib.  ab 
aono  854  usque  ad  annura  897  nuihis  appareu  qui 
communionem  Roroanse  se:lis  nonhahuerit,  ul  exob- 
tentupailii,  vel  convocatione  ad  conciiia  liquido  cou- 
ttat.  Walperlum  autem  cx  iioslris  hujus  (Troris  dara- 
naregrave  dururaque  vidctur,  quia  coinrauiiioiieui 
cum  Romano  ponlilicc  hahuisse  cvincitur  cx  epis!ola 
JoaonisPP.  8, in orditie  48,  indict.  iO,  quae  reciiitiu 
annum  877,  ul  ex  pncceilentibus  et  sequeiitibus  cpi- 
stolis  apparct,  direcla  Joanni  Ravennati,  Ansbcrto 
Medioianeusi,  etVaiperlo  (pro  VVal|)erlo)  Aquileieiisi 
archiepiscopis,  quain  videre  est  iu  Coiicilior.  tora.  XI, 
edit.  Ven.  1730.  Lupus  Walpertura  pnMcessit,  et  Lu- 
puro  Ilindclinariiis,  qiii  atino  857  sedcni  lenebat,  ut 
patet  CK  Ludovici  II  dipioinale,  quod  V.  cl.  Aposlolo 
Zeno  tugeerenic  proferl  aildilor  Ughellianus,  daL 
IndicL  0  in  hunc  annuin  857  incidenlc,  anno  imperii  g 
Ludovici  X,  quie  f  anien  inter  sc  non  coiiveuiunt.  Au- 
QUt  eniro  858  sigiiatur  indict.  v,  scd  esl  Ludovici 
annus  secundus.  Annus  autein  dccinius  Ludovici  cst 
aunus86i>nolatus  iudict.  iiv ;  forlc  in  nola  indictiouis 
omlttuntiir  duo  prirai  caractercs  x  et  i.  Hindciuiario 
tedem  prolrahunt  ad  aiiiiuin  vigesiinuin  priinuin : 
adeoque  decessio  ejuscadct  in  aiinuin  877,  qui  est 
annus,  quo  Walpcrtus  accipit  a  Joaniie  PP.  litleras ; 
etinter  llindclraanuin  el  \Valpertuin  Lupura  coilo- 
cant,  cujiis  cathcdra;  tempus,  si  huic  onmia  admit- 
tantur,  inveiiire  non  datur.  Si  refugis  crcderc  epi- 
tlolam  ad  Phoiiuin  cssc  vel  Hindclraarii,  quia  nimis 
lemporeproccdit,  vel  Walpcrti,  quiacominuuicavcrat 
coiiillomana  Ecciesia,vel  Friderici,quia  temporepO' 
tterior,  aJeoque  qucmquafn  istoriira  schismaticuro 
foiste,  ut  aii  haroiiius,  vidc  niiin  Lupns,  qui  non 
mafmi  tcinporis  et  nominis  cpiscopus  fuit,  ferre  pos- 
tit  nanc  notam,  ct  sicut  nomine  ila  et  re  in  ovili 
Cbritti  liipiis  exstiterit.  Quisqiiis  igilur  Is  fueril,  p 
tcripsit  Pholio  Constantinopolitano  patriarcliae  tchis-  ^ 
maltcui  tchismatico ,  et  perfidus  pcrjidOt  ailBaronius. 
Scriptil  autf^ra,  ut,  cutn  inler  Latinos  solus  hujus 
tenteutiic  viderelur,  suppelias  iuipioraret  a  Gnccis. 
Non  defuit  oratis  Pholius,  prolixamque  cpislolam, 
callidara  taracn  uiquc  ac  cloqucntcin  reinisit,  et  qua 
iaudando  miltentcm  et  missiira  allalorera,  qua  exal- 
tando  propriain  et  dcprimendooppositara  sentenliain, 
qua  Patres  Iraduccndo  in  obliquuin  ,  synoilos  male 
interpretando,  in  suinma  fere  semper  nienlicndo, 
couatur  funditus  evellere  orlhodoxain  doctriiiara ,  et 
patriarcham  Aquileicn.  in  crrore  confirinaro.  Accipe 
paoca  vcrba.  Sic  autera  liabet  tiluliis :  «  Pholii patriar- 
chae  Conslantinopolitani  ad  archiepiscopum  232 
Aquileiae,  videlicclVcnetiariim,  de  hisqui  blasphemo 
ore  Spiritura  sanctura  a  Filio  etiani  procedere  afiir- 
mant.  Beatitudinis  im»  littenc  nolus  allatx  siguili- 
cabant  priino  raentcro  tuain,  quod  sit  secundura 
Deum  ,  spirilus  eliara  dilectioiiein,  quod  magua  sil 
et  excelsa,  cl  vulgariuni  hominura  coiiditioncm  su-  '^ 
peret.  Admirati  deinde  suinus   ilium,  qui  iiobis  eas 

attulit Per^enit  ad  nostras  aurcs,  quod  nnn- 

nulli  Occidenlaliura  diviimm  ct  sanclissimura  Spiri- 
tum  non  solura  ex  Deo  Patrc,  veruin  etiain  a  Filio 
procedere  novo  dograate  iiilrodiicunt.  Quod  uullo 

Eclo  est  fercndura.  >  PosUiuain  vcro  pro  se  stare 
ccis  crepautibus  elTuticrat  st^les  patriarchales, 
Ijeouem  ctiani  magnum,  qui  damuando  Eulycheii 
et  Nettoriiiin  Spiritiiin  sanctura  a  Palrc  procedcrc 
dixit,  fion  autcro  a  Filio  pro  sc  stare  maiitiosc  uife- 
rebat  addendo  :  <  Siiniliter  et  jiinior  Leo,  (|ui  non 
aolum  nomcn,  venira  etiara  ridein  illius  cst  a^raula- 
tnt.  •  .  ut  nuilopacto  barbara  hngua  corruinpcretur 
imHuculata  nostne  fidei  doctrina,  Gncca  liiigua  Oc- 
eideiitalibus  sanctam  Trinitatcm  glordicandara  ct 
celebrandam  tradidit.  Et  non  solum  scmionc  et  mau- 
dalfi  id  faciendum  curavit,  vcriim  ctiara  quiluisdam 
ancilibas ,  quati   cljpeit  oonbtructis  et  columnis 


ereclis  illam  inscripsit,  et  in  conspcctu  oaiiiium 
tuens  ad  Ecclesi:«  valvas  collocavir.  »  Si  qood  Uiuc 
prudens  Leo  ill  fecerat,  in  causx  suoe  oatrocuiium 
traducit. 

\II.  Epochara  additionis  Filioque  quae  proce&su 
tiMuporis  syin!>olo  inserta  ab  Ecclesia  Itoniana  rc- 
cepia  tandcm  fuit,  statuei^c  arduuin  cst,  nec  adhuc 
in  conipcrlo,  quis  priinus  fiierit  auctor.  Manuel 
Calecas  lib.  IV  coutra  Gnecos  Damasuni  aitaliquos 
fecisse  auctorein :  c  Aiunl  qiiouiam  post  priraani  sy- 
nodura  h.npresis  qua^dain,  qux  filio  Patris  noraen  ap- 

{dicarct,  Gnece  vioTraToia  dicta  puUulavit,  dicens  I*  i- 
iuni  Patrcin  esse  Spiritiis  saucti,  ipsum  vcro  Spiri- 
tum  nepotera  Palris.  Quaprupter  Damasus,  (lui  tunc 
erat  Roinanus  cpiscopus,  coacto  concilio  symboio 
adjecit  ex  Filio  procedeic  Spiritura  sanctum,  illis 
scilicet  obsistens ,  (|ui  dicerent  cuin  cx  Filio  nasci. 
Qui  enira  cx  Patrc  per  Filiura  procedit,  et  ex  Patrc 
et  Filio  procc.lerc  dicitur,  cx  Filio  profccto  genitus 
csse  non  polesl.  >  Veruin  Alexio  Aristeiio,  Damasum 
pariter  facienti  auctcrem  aJditionis,  rcspondet  Na- 
lalis  Alexander  llist.  Eccl.  s;cc.  iv,  dissert.  57,  arl. 
5,  videlicet  ,  qiiod  Theodorctus,  qui  synodicam  Da- 
inasi  refcrt,  hujus  rci  non  meininerit,  quod  profccto 
non  oraisisset,  si  Damasus  adilitionem  primus  recc- 
pisset.  Quod  autein  io  syrabolo.  quod  Damasi  no- 
inincintcr  Hieronymi  Opeia  circiirafertur,  h;rc  verl  a 
Filioque  legantur,  flocci  csl  faciendum,  doctioribus 
cunctis  couvenieiitibus  symbohira  illud  Daraasi  non 
csse.  Qiii  eniin  (ieri  (loluit,  ut  si  Damasus  statuissct 
addendura  symbolo  Ft/to^ue,  aliqiiot  postsa^culisLco 
III  additioiiem  ab  llispanis,  Francisque  factain  adeo 
diire  iraprobarct,  et  mordicus  syrabolum  sine  illa  ad- 
ditionetucretur?  Ikliarrainuscontrov.  tom.  I,  lib. 
II,  cap.  91  cl  i9,  dc  Ghristo,  tempus  additionis  re- 
fundit  in  vi  sjeciiluin  :  sicenim  ait:  c  Non  ignora- 
bant  (Gncci)  addilionera  factara,  ct  tamen  per  annos 
circiter  300  silucrunt,  nec  schisraa  fecerunt,  ut  pa- 
tct,  quia  alditio  facta  est  circa  annura  600;  i  et 
prx^iniserat :  f  Nam  Uormisda  in  cpistola  ad  Justi- 
num  irapcratorein  diserte  scripsit  ex  Patre  Filioque 
Spirituin  procedere.  >  At  contra  hoc  Bellarmini  as- 
sertum  niilitat  eadam  responsio,  videlicet,  quod  Lco 
III  non  a^gre  tulissct  addiiionera,  si  a  quopiame  suis 
antecessoribus  statuta  fuisset.  Hormisda  autem  ea 
in  epistola,  qu;e  est  79,  tora.  V  Goncil.  edit.  Ven.,  non 
loquitur  pnccise  de  syrabolo,  sed  de  mysterio  Trini- 
latis,  el  verba  faciens  de  Spiritu  sancto  sulHlit : 
c  Notum  cst,  quia  propriura  Spiritus  sancti  utde  Pa- 
tre  et  Filio  procedcret  sub  uua  substantia  Deitatis.  > 
Non  enira  quia  inveniturpassim  in  Patribus  hxc  ve- 
ritas  inculcata,  infcrri  potcst  admissam  etiam  m 
symbolo  additioncm. 

XIII.  Si  licet  hac  in  re  conjectari,  probabile  qui 
dcra  adinoduin  fit,  non  statuto  alicujusgeneraliscon 
ciUi,  vel  Horaani  |)oiitificis,  circa  terapora  Nicobi 


cuni  parliciilares  Ecclesi;c  jamdiu  rccepissent  addi 
tioncin,  quia  iiovura  et  petulantius  scbisma  Gnee 
nira  iil  cxigebat,  invectain  fuisse  ctiara  in  Roman 
Ecclesi;e  synibolura  eam  additioncm,  et  rcccption^ 
magis  quam  rlecrcto  aliquo  coinprol  alam :  \el,  sm 
luavis,  conciliura  aliquou  minus,  pula  ForoiuIiensCr 
qiiod  primuin  in  Italia  anno  790  cara  syinbolo  a 
suil;  vel  nationale,  puta  Aquisgrancnse  anni  809Va(l-» 
quod  se  non  vocatos  fuisse  dolebant  Grseci,  adeoqu^ 
plenariiira  non  erat,   parliculam    Filioque  addidit  ^ 
Approbante  autcra  usu   ipso  novitatem  ct  pontific^  " 
rataiu  habente,    credilura  fuil  forte  ab  afiquibus  ^ 
sed  perperara  a  poiitificc   ct  synodo  geuerali  de-  -^- 
creto  aliquu  confirmatara.   Sic  enira  tenere  videtuv 
(!ivus  Thoraas  i  p.,  q.  50,  a2,  ad  !2:   c  Insurgenle.  '^ 
ait,  errore  quoruindain,  in  quodam  concilio  in  Occi-  ^ 
dcutiilibus  partibus  coiigrcgato  expressnni  fuit  auc 
ritateRoraani  poulificis,  ciijusauctoritatectiam  anti — 
qiia  concilia  cougrcj<abantur  ct  confirmabaDlur.  m- 
Ilis  vcrliis  in  quodam  concHio^  geiieralc  conciliun 
non  vidctur  indicatuin.  ConcUium  enim  generale 


I- 


«05 


DISSERTATTO. 


M 


adeo  levis  monienli  est  ut  sub  nomine  cujuidam  con- 
cHii  soleat  indicari.  Quod  addit  Angelicus  expressum 
auctoritate  Romani  pontifids  nihil  aliud  innuit  nisi 
auctoritalem  Romani  pontificisaccessisseadroboraD- 
dura  id  quod  a  concilio  faclum  fuenit.  Adducendo 
enimdivusTbonias  in  exemplum  vetera  concilia  con- 
iirmaia  a  pontifice,  indicat  non  pnecise  de  suo  man- 
dato  insertam  particulam  Filioque^  sed  a  Patribus  in- 
sertam,  conGrmando  concilium  ratam  habitam  apon- 
tifice.  Hancconjecturamconfirmatquerela  ipsa  Gn»- 
corum,  cujus  meminit  tractatus  ille  Constanlinopoli- 
tanusscriptus  a  fratribus  praedicatoribus  inipsaCon- 
ttantinopoli  anno  125%  quem  inter  observationes  et 
notas  in  libros  Caiec;»  ex  variis  nionumenti^  Gnecis 
coUectas  profert  Petrus  Stevariius  adcalcem  Operum 
ejusdem  Manuelis  Caleca;.  In  eoenimsic  legiiur: 
c  Secunda  causa  divisionis  (Gnccoruin  a  Latiuis) 
fuit,  quia  non  fuerunt  vocati  ad  concilium  Ultramon- 
tanum,  quando  illa  dictio,  Filioque  fuit  apposita.  > 
Nonergoconciliumgeneraleerat.  Forteauiem  Ultra- 
montanum  hoc  concilium  fuit  Aquisgranense  anni  809, 
uli  dictum  est. 

XIV.  Dionysius  Petavius  Tbeol.  dogm.  tom.  11,  de 
Trinit.  lib.  vii ,  cap.  %  n.  4,  e\  encyclica  Photii  mox 
citanda  vel  Nieolao  I,  vel  circa  ejus  tempora  syllabas 
illas  Fi7to^ti«  additasautumat  syinbolo.  Idemquoque 
opinari  videtur  Nalalis  Alexanderllist.  Eccl.saec.  iv, 
dissert.  37,  art.  3,  et  quidem  si  de  tempore  agitur, 
liihil  ferme  esl  quod  oppoiii  possit.  Quandoquidem 
res  ejus  temporis  id  suadenl,  et  ipsa  verba  Phoiii 
subindicant,  quxiuox  prorerenlur.  Ipsum  auiein  Ni- 
colaum  I  fuisse  additionis  in  Romana  Ecclesia  aucto- 
rem,  Baronius  noster  satis  probabiliter  negat  ad  an- 
nom  883,  n.  33 :  c  Si  id  fuisset,  ait,  Phoiius  allius 
in  ipsum  Nicolaum  pontificein  declaniasset,  qui  eara 
Sn  symbolum  intulisset:  sed  cum  duabus  epistolis 
acerbissime  in  Romanam  Ecclesiam  invehatur,  nun- 
quam  cum  eo  nomine  sugiilat,  quod  ea  in  Nicncnuni 
symbolum  intulisset.  >  Inter  verba  autcm  Photii, 
qu^  habet  in  encyclica  epistola  ad  Alexandrinam  et 
cxteras  patriarchaies  Orienlis  sedes  directa,  calum- 
nias  imposturasque  enormes  contiiienle,  citata  a 
PetaTio  et  Natali  Alexandro,  \mc  ad  uostrum;  pro- 
positum  facientia  sunt :  c  0  mali  dxmonis  niachina- 
menta?  Spiritum  sanclum  non  ex  Patre  soluin,  sed 
etiam  ex  Filio  procedere  vanissime  prxdicantes.  i 
Baronius  integnim  epistolam  profert  ad  aiinum  SG3, 
n.  34,  ex  versione  Federici  Melii ,  qui,  c  coliatis 
codicibus  Valliccllano  et  collegii  Grxcoruin  suinma 
diligenlia  in  Latinum  verlit,  et  in  his  perquirendis 
plurimum  laboravil:  >  sunt  Baronii  verba.  Vertit 
autem  ipse  sic:  c  0  mali  da^monis  artes?  Spiritum 
sanctum  non  ex  Patre  soluin,  sed  etiam  a  Fdio 
procedere  noviter  docentes.  >  Diio  nulem  verba 
diSicultatem  enodant,  si  versioncin  Melianam  admit- 
tis.  Si  enim  Photius  insurgil  in  errores,  ut  iinpostor 
dlcebat,  Latinoruni  noviler  ab  ipsis  iiilroduclos,  lo- 
guendo  de  additionc  Filioque  symbolo  facta,  mani- 
lestissimum  fit  sub  his  temporibus  additum  verbum 
fuisse.    Gneca  aulem  sic  se  habeiil  apud  Pctavium 

I.  C.  *n  T«v  TOv   rovijpov    UYiy ecvYjuMTcuv  TJ*  UvsOpia  t6 

•         *    1      '  ,1     ''      r  '-  ,s'-  /  ,  ,       ir_,#  , 

ttytov  oux  ix  Tou  Uurf.oi  /xovov,  a>./«  yt  xat  £•/.  tou  liou 
mpi^jitrBoLt  xivoXoyiioravTi;'.  Equidein  xsvc^oy/io-avTCf 
per  c  scr.ptum ,  vaniloquem  imporlat;  si  voro  (ii- 
phthongo  ac  scribalur,  videlicet  xatvo/.oyrjVavTs?,  nova 
loqueiiles  interprotandum  est.  Vanum  eiiim  x£v6v  : 
katy&»  autem  novum  significat.  Quid  scripserit  Piio- 
tius  incertum.  Affioitas  diclionis  facile  inducere  po- 
luit  amanuenses,  ut  unuin  pro  alio  acciperent.  Vero- 
siinilius  autem  videtur  secundum  posituiii,  et  nova 
loquentes  interpretandum,  quia  ndvitateni  doclrina- 
rum  et  rituum  Photius  Latinis  objiciel.at.  Quidquid 
tameo  sit  circa  scriptionem  verbi,  Pholius  novilatem 
addiiionisaccusare  volebat,  ex  cujusaccusaiione  col- 
ligitnr  Romanam  Ecclesiam  circa  hoc  tempus  adje- 
cisse  symholo  verbum  Filioaue. 
XV.  Sed  quando  nam  symbolum  in  synaxi  cantari 


A  coepit  ?  Caranza  in  sum.  concilior.  ad  calcem  canoD. 
coocilii  I  Gartag.  Marcum  papam,  Sylvestri  succes- 
sorem,  rei  profert  auctorem  :  quod  Durandus  lib.  iv, 
cap.  i5,  confirmat,  cum  prius  dicat  c  a  Damaso  in- 
stitutum  233  cantari  patenter ;  »  snbdat  etiam : 
c  Quanquam  et  Marcus  papa  primus  staluisset  illud 
alla  voce  cantare.  >  Hujus  mentis  inler  recentiores 
est  Dominicus  Macer  in  Hierolexico  V.  Symbolum. 
Verum  nuilo  modo,  meojudicio,  probabile  fitRo- 
manos  pontifices  auctores  fuisse  rilus,  quem  ipsi  in 
sua  Ecclesia  non  admittebant,  et  sero  tandem  con- 
suetudinem  receptione  alibi  jam  usurpatam  recepe- 
runt  et  approbarunt.  In  Liturgiis  Orienlalium  eccle- 
siarum  a  priscis  temporibus  syiubolum  invenitur.  la 
libris  Dionysii  Areopagita;  noniine  circumferri  so- 
lilis,  et  pra^cise  ecclesiast.  Gierarch.  cap.  3,  part.  ii, 
nomine  laudis  et  confessionis,  qua;  prdccedunt  imposi- 
tionem  panissancti,  et  calicis  benediclioiiis  in  altari, 
juxtn  Scholiastem  Staplutcnsein  syinboluin  fidei  in- 

g  teliigitur,  quod  si  verum  est,  de  syinbolo  Apostoiico 
est  intcliigendum  quod  c;e(eraomniaanliquitatepr«e- 
cedit.  In  Lilurgia  saiicti  Basilii  Magni  in  litania  3 
h;cc  Kiibrica  ap|K)nilur:  LHac.  Intendamus  et  cana- 
mussyinboluni.  Et  canlant  omnes  symbolum  incipientt 
arcidtacono,  Symbolum  Basilii,  si  non  est  ApostoU- 
cum,  non  aliud  esse  potest  quain  simplex  Nicxnum. 
Eleniin  Constantinopolilanum  non  nisi  ex  concilio 
Constantinopoiitano  an.  381,  prodiit.  Basilius  autem 
fato  functus  est  an.  379,  Ral.  Januar.  Aliud  tamen 
diceiulum  est  de  symbolo,  quud  in  Lilurgia  sancti 
Joannis  Cbrysost.  nomine  vulgata  habclur.  Nam  cum 
Chrysostomus  sedem  Con>tantinopoUlanam  adierit 
an.  398t,  id  est  post  actum  concilium  ConstanlinopoU- 
tanum,  aliud  symboium  non  usurpassc  par  est  cre- 
dere,  quam  quod  nuper  ab  ipso  concilio  emanarat. 
Quod  etiam  manifestiusfitex  colialione  symbolorum, 
nam  factorem  cceli  et  terrce  inveniesin  symlioloChry- 
sostomi,  qux   verba  addita  a  Constanliiiopolitano, 

p  desunt  in  Nicxno.   Quod  si   conlendis  symbolum   io 

^  hisce  liturgiis  posterioribus  auctorum  suorum  kbcu- 
lis  addituin  fuisse,  adhuc  Orientales  nostras  pnecesr- 
sisse  hac  in  re  ecclesias  evincitur.  Eteiiiin  Theodo- 
rus  Lector  Colieclaneor.  lib.  ii,  et  quetii  ipse  sequi- 
tur,  Nicephorus  Callistus  llistor.  Eccl.  lib.  xvi,  cap. 
35,  aiunt  auctorem  syinboli  in  syiiaxi  cantandi  Ti- 
niotheum  fuisse:  c  'fimolheus  ab  ainicis  rogatus» 
sunt  verba  lectoris,  syinboluin  fidei  trecentoruin  de- 
cem  et  oclo  Palrum  per  singulas  synaxes  dici  cura- 
vit  ad  reprehensionem  videlicel  Macedoiiii,  quasi  ille 
symboluin  hoc  non  receperit,  cum  antea  semel  tan- 
tum  in  anno,  in  Parasceve  scilicet  D(miinicse  passio- 
nis  tetiipore,  quo  episcopus  calechizabai,  recilatum 
esset.  >  Tiniotheus  hic  deccssit  anno5ll.  AUi  ta- 
men  apud  landatum  Nicephorum  lib.  xv,  cap.  28, 
inter  inventa  Pelri  Cnaphei  hoc  quoque  reponunt : 
c  Ut  hymbolum  sanctuni,  quod  semei  tantum  antea 
niagno  et  sanclo  Parasceves  die  dici  solitum  fuei-at, 
in  syiiaxi  el  convcnlu  ecclesia*  quovis  decantaretur.  » 

D  Cardinalis  Bona  Kerum  liturg.  lib.  ii,cap.  8,  n.  2, 
conciliare  conatur  hasopiniones  sic :  c  Sed  hic  (Cna- 
pheus,  qui  teinpore  Zenoiiis  floruit,  id  est  sub  fiueni 
saiculi  IV  et  anie  Timotbeuin  e  vivis  exccssit)  fortas- 
sis  iii  Antiochcna :  illc  (Tiniolhcus)  iii  Constantino- 
politana  ecclesia  hunc  morem  induxerunt,  quemposi- 
ea   Hispaiii  priini  inler  Laiinos  receperunt.  i 

XVI.  Rittis  biijus  in  Occidente  propagationem  plu- 
ribus  exponit  P.  le  Biun  loin.  II,  dissert.  5,  de  Li- 
turg.  Hisp.  seu  .Mozarab.,  art.  1,  allioreinque  scalu- 
rigincm  indagatur,  quam  hic  sit  oper£  prelium  pro- 
deiido  inunorari.  Suilicial  iiossc  in  concilio  Tole- 
tano  iii  sub  Pelagio  II  ponlifice  jussu  Reccaredi  rc^^is 
cougregato,  mii  Id.  Maii  a^ra  Hispan.  027  sibi  pio- 
posuisse  Patrcs  coiicilii  ecclesias  Orientales  hac  ui 
re  iinitaiidas.  Capilulum  autem  secundum  est  bu- 
jusinodi  :  c  Pro  rcverentia  sanciRssiinic  fidei,  et  pro- 
pler  corroborandas  hominum  invalidas  mentes, 
consuliu  piibsimi  ct  gloriosissimi  doinini  nostri  Rec' 


,,«'*«  ^.  S^t  .1»  V ,^  .1  p»l>.i.  .,6-     „.,icl»''"'     „avt»^'.^   .\^.B  O'..',".  i:a?.  .^' (.o \,»» 


l.V-'» 


-ft!K 


■25,%»«'"" ..1 '»•»". .i'ni» ";£.<»'.-.  ' «\- ^,*"»'"V...»i.-'\'"J.sei"" 


m 


DISSERTATIO. 


m 


risqae  syml>oli8  dici  solcre,  Credo  in  Deum ;  at  mi- 
nimc  DTobant  sic  etiain  exstitisse  in  svmbolo  ecciesisc 


posuisse.  Al  minime  mirum,  si  cum  reperireniablati- 
vum,  novitate  oflensi  accusativum  inserverint.  Quam- 
obrem  codiees ,  in  qiiitHis  legitur  :  Credo  in  Ueo, 
etc.,  ei  iR  Christo,  et  in  Spiritu  sanctOj  videntur  milii 
accuratius  consucludinem  ecclesire  Aquileiensis  re- 
tinere,  quam  qui  acciisalivum  usurpant.  Hxc  autem 
symboli  pronuntiandi  ratio  non  videtur  ab  hac  eccle^ 
sia  ascita  siue  concilio  fui&se ;  s«^d  ut  trium  persona- 
rum  diviuarum  clarior  esset  distinctio  ab  articuiis 
sequentibus,  sanciam  Ecclesiam,  etc.  »  £t  quidem 
apud  Ruliiimm  nostrum  non  repetitur  Credo  ad  san- 
elam  Ecclesiam,  ut  repetilur  apud  Du  Pin  :  et  hinc 
coilige  ratiouem  aldativi  positi  in  i)ers<mis  Triniutis, 
in  quibus  credimus  ad  disci  iineu  accusativi,  quo  ef- 
fenur  (ides,  qua  credinuis  esse  Ecclesiain,  ut  innuit 
Ruffinus  1.  c.  n.  36,  et  Yenaulius  Fortuuatus  initio 
lib.  XI. 

XX.  Tria  nutata  digna  adduntur  hoc  symbolo,  in 
prinio  scilicct,  iu  quarto,  et  in  ultimo  articnlo.  In 
primo  sic  haiictur,  Credo  in  Deo  Paire  omnipolente 
tnvisibili  et  impassibili.  Uoc  omittitur  apud  f)u  Pin, 
et  tamen  Ruffinus  rationeui  additionis  proferl  in  E\- 
p(isit.  Symb.  Apost.  §  4  et  5  his  verbis :  c  Scienduro 
quod  duo  isli  sermones  iu  Ecclcsix  Romanx  syinbolo 
non  hat)cntur  :  constat  autem  apud  nos  additos  hus- 
re  eos  causa  SabcHii,  illius  proiccto,  qu%  a  nostris 
Patropassiana  appellatur,  id  cst  qu»;  Patreni  ipsuro 
vel  ex  Vh^ine  natuin  dicit,  et  vis.bilem  f.tciuni,  vel 
passum  afiirmat  in  carne.  Ut  ergo  excluderetur  talis 
impietas  de  Patre,  videntur  lucc  addidrsse  mnjores 
et  mvisibilem  Patrem  atque  impassibilem  dixisse.  > 
Cum  tamen  addilionem  hanc  in  symboio  Orientaiium 
reMries,  ob  eamdein  rationcm  creJito  insertam. 

XXI.  Descendit  ad  inferna  articulus  videtur  pecu- 
liaris  symboli  Aquileien.,  qiiippe  qui  iii  aliis  syinbolis 
nuHtbi  imreniatur,  prx»ter  quam  in  vnlgari,  Descen- 
dtt  ad  inferos,  t  Sciendum  est,  uit  Ruirinus  §  18,  quod 
in  Ecdesije  Romanx*  synibolo  non  hal)etur  adiiitum, 
Descendit  ad  infema,  sed  neque  in  Orienlis  ecclesiis 
habelur  hic  serino  :  vis  tamen  verbi  eadem  videlur 
esse  in  eo  quod  sepultus  dicitur.  >  llinc  quia  dcest  in 
ca!terrs,  a  plcrisifue  expositoriiius  symI)oli  expositio 
ejus  omittitur.  Qui  autern  exponere  susceperunt,  Ri- 
ctiardns  Eremita  et  Rnino  Uerbipolensis  episcopus 
non  a  vulgari,  Descendit  ad  inferoSj  sed  ab  Aqui- 
leiensi,  Desccndit  ad  inferna,  verba  expimenda  hau- 
scrunt.  Venanthis  Fortunatus  I.  c,  qui  symbolum 
Aquileiense,  scriptor  naiali  e^origine  conterminus, 
optime  noverat,  hai>et,  Descendit  ud  inferntun,  quod 
sic  expoiiit :  c  Descendens  ad  infernum  injnriain  non 
pertuiit,  quod  fccit  caiisa  clementiai,  velul  ut  rex 
mtrans  carcerem,  non  ut  ipse  teneretur,  sed  ut  noxii 
solvereiitur.  >  Gur  desit  in  cxleris  in  causa  est,  si 
credis  Macris  iii  Uierolex.  V.  Symbolum,  quod  nulli 
duiiium  de  veritatc  adhuc  enatus  est,  nec  haereticus 
allus  dogtna  hoc  impetivit.  Equidem  Bellarminus 
tom.  I,  iib.  IV,  cap.  6,  de  Christi  anima  fatetur,  quod 
c  hscc  particula,  Descendit  ad  inferos,  hoc  tempore 
habetur  ubique.  Et  ita  etiam  iegitur  Calechismus 
Lutheri  major  et  minor,  item  Calvini,  Brentii,  et 
aliomm.  Ita  qu^ue  legunt  Centunatores  Cent.  I, 
lib  11,  cap.  4,  et  Petrus  Martyr  in  libelio  De  sym- 
bolo.  Imo  CaWinus  lib.  ii  Instit.  cap.  16,  §  8,  dicit 
bunc  articulum  in  pnecipuis  iKibendum  essc.  >  Sed 
in  hoc  suspectum  habeas  Calvinum,  nam  loco  pro- 
Terbii  est  senarius  ille  : 

id  est,  Ver6a  inimici  nunquam  amica  vutes,  Calvinns 
magnificat  articulum  descensionis  ad  inferos  Christi, 
ut  astruat  illnd  ncfarium  et  impium  dogma  suum  de 
eruciatihus  Christi  in  inferno  et  pfpnis  damnatorum. 


A  Quamvis  autem  articulus  hic  oppiignaiores  hxreticos 
haud  habeal,  o|)positoi'e  tainen  ,  vero  .ne  au  appa* 
rente,  non  caruit,  tese  Petavio  de  iacar.  lib.  xiu» 
cap.  15,  Erasinuni  intcilige,  qui  de  hoc  artlcuio  difr* 
serens,  ait  Peiavius,  c  nuper  senteutiain  tulit  paruoi 
a^quam  calhoiicai  professioni,  el  in  eam  pit>peusuiA 
se  esse  moustiavit.  >  Po^st  quam  antem  Cipitib.  16 
et  17  imiumeia,  fere  dixeriiu,  Patrum  tum  Gra>co* 
ruin  luni  Lalinorum  protulisset  testiinonia  aslruenlia 
hnjns  articuli  veritatcin,  insurgit  et  per:»triiigit  cap. 
18  Erasuiuin,  qui  et  si  dognia  ii^n  iuipngnetaperte, 
ininus  reverenier  tainen  loquitur,  qu.mi  lie  ai  ticulo 
fidei  par  esi  sentire.  Plai<H  Petavii  aliqua  seiecla 
proicrre  ,  a  quo  condigiie  vapulat  F>asinus  :  c  Nec 
auilieudus  Erasnius,  (|ui  in  Caiechisiuo  cap.  4  ad 
illud  syinboii,  Descendit  ud  inferna,  co  rcm  deduc^t, 
utelsi  non  iinproSaudain  peiiiius  particulam  isiam 
pntet,  nec  teinere  dainnandam  propier  auciorita.em 
Ecclesiaj :  non  tamen  a.leo  ceite  coi:St;ire  velit,  quam 

g  etiam  ad  symbolnin  adjintctain  fuisse  snspicalur.  Et 
aJ  bunc  locum  muita  coiicerit  absurda  sai.e,  ei  non 
levi  casligaiio:ie  digna.  ilorum  priii:um  est  qnod 
Cypriunum  ait  diccre  illum  artienlum  in  aymbolo  Ro- 
mano  non  haberi^  ac  ne  (,pnd  Onentis  qiiidem  cccte- 
sias  uddi,  Queni  Cypriaiiuni  ibi  noiniuat,  Cyprianus 
non  est,  se:i  Rutiiiins,  quod  hodie  nenio  paululum 
erudilus  igiiorat.  Atque  hic  lapsus  in  aUo  dissimulari 
poterat,  queni  existimare  possemus  cursim  tantum- 
inodo  peragranteni  opusculum  illud  inter  Cypriaui 
opera  ex  co  decerpisse  periodum  is:ani,  n^  coitera 
legisse.  At  iu  Erasmo  lucum  non  habet  ha^c  excusa- 
tio,  qui  Cyprianum  edidit,  accurateqiie  recog..ovit. 
Quis  i^itur  anf.oatiia:*,  et  incogilantiam  homiiiis,  ua 
quid  dicam  asperius,  non  miretur,  (|ni  non  animad- 

.verterit,  quam  in  illo  tractatu  mulia  sint,  qua^  non 
prorsus  hebetem  admonere  possent  non  eum  Cy- 

Eriani  esse,  sed  alterius  aitate  lokige  posterioris? .  l . 
ein  Aquileiensem  ecclesiam  nominat,  in  qua  bupti- 
smo  se  initiatum  asserit.  H^c  saiie  quemiijct  stupi* 

C  dum  hominem  dor^re  poterant  non  illud  opus  esse 
Cypriani.  >  Pergit  Petavius  caetera  viiiliiigaioris  nae- 
iiias  refutare,  quem  videsis,  neque  enim  vacat  omnia 
recensere. 

XXII.  Exlremus  symboli  Aquileiensis  articulus  sie 
habet,  Hujus  carnis  resurrectionem^  qui  cum  dicere* 
tur,  signo  crucis  manu  fronlem  tangciido,  ut  moris 
fuit  el  est  apud  pios,  caro  contingebatur,  in  qua,  et 
non  in  alia  cariie,  quisque  se  prntitebatur  snrreciu- 
ruin.  Rullinus  postquaui  varia  ex  Scripturis  tesli- 
monia  ad  carnis  resurrectionis  veritatem  lirmandam 
et  pnecipue  ex  libro  Job  collegit  n.  45,  sic  pergit : 
c  Quod  adjunclum  est  hujiis,  vide  qujm  consoiium 
sit  omniLus  his,  qure  de  exemplis  divinorum  volii- 
miuum  memoraiiamus.  Quid  enim  aliuii  indicatur  in 
diclis  Job,  qu;£  snperius  exposuimus  cuui  dicit :  Qm 
resuscitabit  pellem  meam,  quos  hcec  nunc  huurii,  id 
est  qux  isia  tornienla  perpetit.:r,  iionne  aperte  huju$ 
carnis  dicit  resurrectionem  futuram,  hujuSy  inquain, 

D  qux  tribulaiionum  et  tentalionuni^SS  cruciainenta 
nnnc  sus  inet.  >  Siiniie  habet  lib.  i  Tnvectivar.,  non 
ionge  a  principio,  ubi  postquam  dixerat  se  aute  aih- 
nos  triginta  in  inonasterio  positum,  bapiisnio  rege* 
neratum,  signaculum  lidei  consecutum  per  sanctoa 
viros  Chromatium  tunc  pre>byteriim,  Jovinuro  ar- 
chidiac<mum,  el  Eusebiaiii  diaconuin  sancti  Vale- 
riaiii,  subdit:  c  Ad  lUHJorem  rei  lideni ....  pr.ec  piium 
Ecclesi:e  nostrje  fiiysterium  pando...  saiicta  AquiriMeii- 
sisecclesia,  Dei  spintu  luturas  adversum  nos  caluni- 
niasprovidente, ubi  \.v9k{)\\,Carnisresurreciionemy'JiM\i 
uuius  pronominis  syllabam,  et  pio  eo  quod  cxterl 
dicunt,  Carnis  resurreaionem^  nos  dicimua,  Uuju$ 
carnis  resurrectionem,  quo  scilicet  frontem,  ut  nioi 
est  in  One  symboli,  sign.iculo  contingeniea,  et  ore 
carnis  hujus,  videli(*et  quam  contingimus,  resurr^ 
ctionein  fatenles,  omiicm  venenata'.  adversus  noa 
linguoi  calumniandi  adiium  perstrnamus.  >  Oc^nr- 
rebat  Runinus,  qni  pro  Origene  sexuum  dificrenliani 


611 


DE  SYMBOLO  ALTINENSI 


CiS 


in  resusciUndis  amovente,  stabat,  objcclioni,  qux 
sibi  poterat  ioferri.  Sed  casso  labore.  Nam  sanctus 
Hieronymus  Apologia  ii  adversus  Ruifinum  artem 
detcxil. «  Non  qua^ro,  ait,  quod  scribis  eamdem  car- 
nem  resurgere,  in  qua  vivimus,  nuUo  membro  am- 
putato,  nec  aliqua  parle  corporis  desecta  :  haec*cnim 
laa  verba  sunt.  Sed  quaero  quod  Origenes  negat, 
uirum  in  eodem  se\u,  quo  mortua  sunt  corpora 
suscitentur  .  .  .  Huec  aut  dicere  debueras  aut  ne- 
ffare.  >  Huc  facit  quod  Gregorius  lib.  xiv,  cap.  29, 
Iloral.  in  illud  Job. :  iLt  rursum  drcumdabor  pelle  mea, 
refert :  videlicel.Euticium  Constantinopoliianum  ne- 
gantem  veram  corporum  resnrreciionem ,  adeo  a 
se  conviclum,  nt  moriens  pellem  manus  sucs  tene^ 
ret  dicenM  :  Confiteor  quia  omnes  in  hac  carne  resur^ 
gemus. 
XXUI.  Haecsunt  addita  in  symbolo  Aquileien.  Quae 


A  vero  desunt  prxcipua  sunt  eommunionem  sanctornm^ 
et  vitam  (Tt^mam.  Primum,  eisinoninseratur,  intci- 
ligitur  in  verbo  ecclesice;  adeoque  ejus  articuli  potius 
est  expositio,  quam  singulare  fidei  aliquodcaput,  uti 
docemurper  Catecliismum  Romanum  sect.  24.  Yitam 
autem  ceternam  deest  non  solum  in  Aquiieiensiy  sed 
et  in  Orientali,  et  in  Romano,  (|uod  vere  Apostoli- 
cum  est,  et  non  nisi  in  vulgari  reperitur.  Sanclus 
Hieronymus  epist.  61,  adversus  errores  JoannisHie- 
rosolymitani :  f  Post  confessionem  Trinitatis,  et  uni- 
taiem  Ecclcsise,  omne  Cbristianidograatis  sacramen- 
tum  carnis  resurrectione  concludilur.  >  Sed  bic  ia 
resurrectione  carnis  comprehenditur,  ut  innuit  Hu- 
finusloc.  cit.  num.  45,  c  Eritergo  corpus  auod  re- 
surget  a  mortuis,  incorruptibile  etimmortalenonso- 
lum  justorum,  sed  etiam  peccatorum.  >  Et  si  corpus, 
ergo  et  anima,  per  quam  vitam  vivet  aeternam. 


DISSERTATIO  SEXTA, 

DE  SYMBOLO  ALTINENSL 


I.Pater  AntoniusPagi  in  Critica  Baroniana,adan.  B 
Cbristi  802,  num.  5,  habet  haec  verba  :  f  Baluzins  iii 
Praefatione  lib.  i  Miscellaneor.polliceturseintegram 
sancti  Pauliui  epistohm  ad  Carolum  Ma^num  'scrip- 
lam  de  rebus  gestis  in  concilio  AUinensi  in  lucem 
emissurum  i  quibus  manifeste  indicat  se  eam  non  vi- 
^sse.  Et  «]uidem  videre  ipse  integram  non  potuit, 
cam  e  vivis  an.  1699,  Non.  Jun.,  Aquis  Sextiis  deces- 
serit»  epistolas  auiem  nonnisi  an.  1715  inter  Miscel- 
lanea  Baluzii  tom.  VU  Parisiis  prodierit ;  in  quoepi- 
stolam  iom.  I  promissam,  ex  schedis  Y.  C.  Jacobi 
Sirmondi,  pag.  6,  integram  profert  ipse  Baluzius, 
quo  ex  fonte  et  nos  eam  hausimus,  et  suo  loco  inter 
opera  Paulini  retulimus.  Principium  et  finem  epi- 
stolae  afieruntet  Baronius  an.  802,  num.  7  et  seq.,  et 
GoUectores  Conciliorum.  Nos  quidem  ex  codice  Vati- 
cano,  quo  usus  est  Baronius,  licet,  ut  ipse  fatetur 
satis  mendoso,  et  ex  Conciliis  Labbeanae  editionis 
correximus  menda  quibus  scatet  editio  Baluziana. 
Cum  vero  ex  Yaticano  codice  ut  pote  manco,  non  li-  r 
cuerit  emendare  nisi  principiuin  et  finem  dictx  epi- 
stolse,  nos  ad  reUc^as  parles  ejus,  notas,  et  observa- 
tioiies  nostras  conjectando  producimus,  ut  Iu\  non  . 
nimium  clarae  orationi  affulgeat.  Paulini  siquidem 
stylus,  si  quando  alias,  hic  certa  verborum  copia, 
ne  dicam  farragine  impiexus  esl,  et  phrasim  adhuc 
tur^idiorem  praesefert,  quam  qux  in  cxteris  ejus 
scnptis  conspicitur.  Corruptus  saeculi  gustus  id  fere- 
bat,  et  ipse  exquisitas  dicendi  formulas  consectatus 
est,  ut  epislola  digoa  principe,  et  regis  aulae  digna 
appareret.  Circa  eam  tria  occurrunt  quae  subtilius 
examen  et  accuralius  expostulant:  videricetquae  fue- 
ritconcilii,  de  quo  ioquitur  cpistola,  polissima,  seu 
proxiina  prseter  communes,  causa  :  quo  anno  etanni 
tempore  concilium  coactum  sit ,  ct  tandem  quo  jure 
Altini  fuerit  coactum. 

U.  lotimam  concilii  Altinensis  cogendi  causam 
examinareaggredienti  statim  inlimineoccurritPatris 
Bernardi  Marise  de  Bubeis  viri  doctissimi  sententia 
utnobis  videtur,  a  qua  cum  dissentire  manifestis  ar-  D 
gumentis  ducti,  ut  infra  patebit,  cogamur,  eam  non 
modo  referre,  sed  et  ubi  opus  erit  infirmare  necesse 
habemus  :  quod  virum  veritatis  amantissimum  xqui 
bonique  facturum  non  dubitamus.  Is  igiturindissert. 
de  schismate  AquUeiensi  cap.  21  facinus  Mauritii 
ducis  Venetonim  filii,  in  Joannem  Gradensem  patriar- 
cham  perpetratum,  quod  communiler,  si  non  iinica, 
prsecipua  tamen  conciUi  causa  censelur,  uti  diximus 
in  Vita  saucti  PauUni,  cap.  12,  num.  4,  nonadmiltit, 
sed  verba  epistoLe,  ^u:£  scelus  proJunt,  ad  injurias 
ilUttas  Leoui  111  pontifici  Roma;  a  Pascbaii,  ct  Cam- 
|Nilo  In  letaniis  die  25  Apriiis  au.  799  ail  rcferer.da, 


pauloque  posl  eodem  anno  celebratum  coneilium. 
c  Immanevero  facinns,  inquit,  ouod  memorat  ^iili- 
nus,  ad  Venetos  pertinere,  qiii  uradensi  antistiti  vi- 
tam  eripuerunt,  sine  causa  dicitur.IIludpotiusintel- 
Ugi  debet,  quod  Romae  in  sanctissimum  pontiiicem 
Leonem  UI  intentatnm  fuit.>  Et  §  seq. :  c  Id  anna 
contigit  799,  ut  communi  calculo  docent  scriptores: 
unde  eodem  anno  s^nodum  Altini  habuisse  Paulinum 
colligitur.  Diem  designatAnastasius,quain^enscoiii- 
missum  est  sacrilegium,  Cum  Leo  more  soltto  in  le- 
lantts,  auce  ab  omnibus  majores  appetlantur^  pToce- 
dereiy  aiem  scilicet  25  Aprilis.  His  diebus  paschali 
tempore  suam  pro  more  synodum  Altini  celebravU 
Paulinus  :  vulgatumque  sceleratum  facinus  Carola 
regi  denuntiat,  ad  ullionem.  > 

Ul.  Verum  rationes  ipsae,  quibus  inbancopinioiieni 
adductus  est,  expendendae  sunt.  l.£st,quianunquam 
in  epistola  Carolus  vocatur  imperator,  sed  rex  tan- 
tummodo.  Imperalor  dictus  esl  an.  800  quo  Dondum 
acciderat  nex  Gradensis  praesulis.  Si  ergo  interiuis 
patriarchx  Gradensis  nondum  acciderat,  in  causa 
cssc  non  poterat,  ut  concilium  convocaretur.  2.  Quia 
sicuti  Auastasius  Leonem  dicit  a  suis  offensoribus 
semivivum  relictum,  itact  Paulinus  ait  sacerdotes  se- 
mivivos  relictos.  5.  Epocha,  quam  habuit  in  mente 
Pauiinus,  cuni  alludit  ad  logem  Levit.  xix^  23,  latam 
de  non  gustando  de  fruclu  pomiferorum  lignorum  a 
primo  plantationis  anno  ad  quintumusque.intermis- 
sionem  synodorum  insinunt,  scilicct  a  synodo  Fran- 
cofordiensi  an.  794  ad  synodum  Altinensem  an.  799. 
Anno  autem  799  non  facinus  in  Grandensempatriar- 
cham,  sed  facinus  in  Romanum  pontificem  accidit 
Er^o  de  hoc,  et  non  de  illo  agit  PauUuus  in  sua  epi- 
stola  ct  synodo.  Ha^c  sunt  potiora  argumenta,  sive 
coniccturae  P.  de  Rubeis. 

IV.  Ad  quorum  primum  responderi  potest,  primo, 
quod  in  codice  Vaticano  habctur  imperatori  :  quam 
lectionem  probat  Pagius  ad  an.  802,  n.  4.  Insuper 
nihilevincit,  aut  necessario  concludit  arffumentura 
ex  appeUatione  vel  regis,  vel  imperatoris.  dicutenim 
antequam  imperator  acclamaretur,  pluries  impera^ 
ior  est  dictus,  ut  docet  Baluzius  ipse  in  notis  ad  con- 
cilium  Narbonense ;  quod  et  nos  advertimus  in  dis- 
sert.  4,  n.  27,  et  videre  est  apud  Du  Can^e  V.  /nipe- 
rator :  ita  post  susceptura  diadcma  impcni  regem  did 
posse  non  est  ambigendum.  Sic  et  in  diplomate  ad 
rortunatum  Gradensem  datum  an.  3  imperii,  ipse 
Carolus  dicit :  c  Maximum  r^^fit  (non  imperii)  nostri 
munimentum,  etc,  >  et  circa  finem :  c  pro  siabilitale 
regnimsifi  jugiter,  Dominimisericordiamexorare.  • 
Nequc  hic  imperii  habet,  sed  regni  observatione  di- 
gnum  est,  quod  habet  Cointius  ad  an.  803,  num.SS. 


ei?i 


DISSERTATIO. 


m 


c  in  eodem  pnecepto,  ait  agens  de  boc  diplomate  a 
Fortnnalo  concesso,  Garolus  anmim  imperii  sui  ter- 
tium  apponit  pro  caractere  chronologico,  et  in  ipso 
dipiomalis  contextu  misericordiam  Domini  non  pro 
imperii  sui,  sed  pro  regni  sui  stabilitate  cupit  exo- 
rari.  236  ^"^  autem  non  utrobique  mentionem  im- 
perii  faciat  hxc  ratio  reddi  polest.iniperii  nomen  per- 
nonoriflcum,  ditio  uulia,  ne  vicus  quidem.  idcirco 
Carolus,  ut  lempus  consignet,  quo  pr-ceceplum  emit- 
Ut,  annum  notat  imperii  sui ;  sed  ubi  de  snis  agit 
ditionibus,  eas  non  imperii,  sed  regni  vocabulo  re- 
pnesentat.  >  Igitur  Paulinus,  qui  in  ditione  Caroii 
regis  concilium  cogil,  regein  appellat,  eadem  forte 
raiione  el  ipse  permotus. 

V.  Ad  secundum  deconformitatcverborum,quxin 
Anastasio  et  in  Paulino  reperiuntur,  nempe  s^mrn- 
vusj  Paterde  Rubeis  casu  ne,  anquiasententi^suae 
nequaquam  faverent,  aliqua  verba  omisit,  quamvis 
proxima  tetigcrit.  Tcxtus  sic  se  babet :  c  De  sacer- 
dotibusautem  plagis  impositis,  semiqucvivisrclictis,  0 
vel  certe  diabolico  fervescente  furore  per  ejus  salel- 
lites  interemptis  non  meum,  sed  vestnc  defmilionis 
erit  judicium.  >  Omisit  interemptis  :  quanquara  c  ve- 
rosiniiiliinum  dicat  non  uimin  poniificcm,  sed  alios 
quoque  sacerdotes,  qui  scse  neiariis  honiinibusoppo- 
suenint  fustibus  percussos,plasascx€episse,aliosque 
necatos  esse.  >  in  facto  autem  Leonis  nullus  interi- 
mitur ;  et  an  verosimillimum  sit  sacerdotes  se  oppo* 
suisse,  et  ideo  necatos,  audi  Anastasium  in  Leone  lil, 
n.  marg.  369  :  c  Clam  armati  ad  ipsum  (Leonem) 
tnicidandum  absque  uila  reverenlia  confluxerunt 
Paschale  ad  caput  stante  ,  et  Campulo  ad  pedes  se- 
cundum  iniquum  eorum  consilium.  Quo  facto  omnis 
(uota  li^ec  verba),  omnis,  qui  circaeumeratpopulus, 
videlicet  inermis,  ct  in  Dei  officio  prxparatus  limore 
armonim  perterrilus  in  fugam  conversus  est.  >  Lego 
seqnentia  neminem  a  poutilicispersecutoribuslsesum 
verbere,  minusque  neci  dalum  iuAnastasioinvenies. 
Factum  ergo  Leonis  ab  AnasUisio  relatum  non  con-  r 
venit  cum  expositione  Paulini  asserentis  Sacerdotes 
plagis  impositis  semivivos  relictos,  vel  (idem  esse  ve/, 
ac  et  cuique  ejus  sevi  consueludinis  non  iffnaro  satis 
notum)  ctrte  aiabolico  (urore  per  ejussatellites  inter- 
emptos.  Frustra  igitur  ex  conformilate  verboruin 
qo£rit  P.  dc  Rubeis  sentenliam  suam  fulcire  cum 
poiius  verI>orum  discrcpantia,  nostram  quam  infra 
proferemus  opinionem  tueatur. 

VI.  Tertium  sive  argumentnm  sive  conjeetura  ex 
mysteriis  legalibus  petitum  parum  urget.  Quid  cnim 
ad  nnmerum  annorum,  quibus  Paulini  erat  concilia 
cogere  in  sua  provincia   facit  concilium   Friaucofor- 
diense,  cui  etsi  interfuit,  non  tamen  ah  eo  coactum 
est,  utlanquam  de  vinea  a  se  plantalafructus  come- 
dere  sibi  liceret?  quidquid  ibiegit  Paulinus  nonsibi, 
quia  planta  cedit  <o/o,  poteral  imputare,  ac  proinde, 
non  polerat  inler  sua  concilia  Francofordiense  accen- 
serc,  ut  a  celebratione  ejus  numerum  intermissorum 
annorum  ad  exempluin  mosaic»  iegis  compuiaret ;  D 
quod  si  ad  hunc  myslicum  numerum  Paulinus  allusit, 
et  ad  intermissa  coociiia  respexit,  probabilius  vide- 
tur  eum  pingui  Minerva,  ul  dicitur,  compoctaiido 
tempos  et  annos,  concilium  Forojulicnse  dcsignare. 
Ab  anno  796  adan.  usque  803,  quo  nos  credimus 
concilium  Altinensecelebratum,vere  septennium  ex- 
currit,  quod  numerum  mysticum  annorumdequibus 
in  lege  srepius  memorata  diclum  est,  non  modo  adoi- 
quat  venim  etiam  superat.  Sed  res  non  est  ad  ulii- 
mam  differentiam   in  comparalionibus   deducenda. 
Salis  enim  erat,  mysticum  quinquennii  numerum  com- 
prehendi  utcunque,  ut  in  septennio  comprebenditur. 
di  hxc  non  arrident,  et  diccs  quinquennium   nimis 
late  accipi  a  nobis,  et  nos  dicimus  concilium  Fran- 
cofordiense  consiare  non  esse  Pauiini,  ut  ab  eo  de 
suis  conciliis  agens,  sistendo  in  allegoria  arborum  a 
so  plantatarum,  epochamquinqucnniistatueret.Quid 
auioiii  (le  hoc  myslico  nuinero  scnticuduin  creJamus 


in   noiis   dictum.   Interim    nonnuJla   adhuc  O|fpo- 
nenda. 

VII.  P.  De  Rubeis  dedie,  quo  malehabitusestLeo 

Romae  sic  habet :  c  Diem  designat  Anastasius 

scilicet  ^5  Aprilis.  ilis  diebus  (nota  haec  verba),  his 
diebus  paschali  tcnipore  suam  pro  more  synodum 
Altini  celebravit  Paulinus  :  vulgatumque  sceieratum 
facinus  Carolo  regi  denunliat  ad  ultionem.  >  Non  ne- 
gamus  pro  more  imo  et  icmpore  a  canonibus  prae- 
scripto  synodum  coaclam.  llocenim  est,  quodaii  Pau- 
linus  :  c  Canonum  iiicilantibusdocumenlisconcilium 
Allini  habitum.  >  Quippe  non  pra^ciseobfacinusqiiod- 
piam  ad  ulciscenduin,  sed  o!i  rx)nsueta  negotia  in  sy- 
nodis  agenda,  videlicet  dc  flde,  de  disciplina,  et 
hujusmodi  rcbus  eam  Paulinus  collegit,  ut  infra  pa- 
tebit.  Eratergosynodusordinaria,  ulvideturinnuere 
ipse  P.  de  Kubeis  iilis  verbis  :  Paschali  tevnpore  pro 
more.  Canones  enim  binas  in  anno  collectiones  syno- 
dorum  slatuentes  alteram  ad  idus  Octobris,  alteram 
in  hebdomada  Domiuicae  tertiae  post  Pascha  mandant 
celebrari.  Ita  concilium  Nic:enum  i  cap.  5,et  Antio- 
ch:cnum  i  can.  20.  Ad  mensem  Octobrem  synodqm 
Altinensem  remittere  necP.  de  Rubeis  consentit,  qui 
tempore  Paschali  celebratam  ait.  Anno  autem  799, 
quo  Pascha  in  prid.  iial.  Aprilis,  seu  31  Martii  inci- 
dit,  Dominica  tcrtia  post  Pascha  ad  21  Aprilis  diem 
est  locanda.  in  hujus  hebdomadae  feria  quinta,  qu3 
cst  25  Aprilis,  casus  Liconis  evenit.  Non  ergo  inno- 
tescere  potuit  Paulino  celebranti  juxta  praescriptum 
canonuui  de  more  ea  hebdomada  suum  Altini  conci- 
lium,  utex  eo  comprovincialium  episcoponim  nomi- 
ne  scriberet  ad  Caroium  et  adultionem  sceleris  eum 
incitaret.  Si  dices  concilium  per  hebdomadas  sequen- 
tes  celebratum,  qusero  an  ordinario,  an  extra  ordinem 
factum  dicas.  Si  ordinario :  non  est  amplius  de  more. 
Mos  enim  erat  juxta  canones  hebdomaJa  tertia  post 
Pascha  concilia  haberi.  Si  extra  ordinem  :  cumnui- 
la  pneter  communes  in  quocunque  concilio  actitatas 
causa  appareat  cur  exlraordinario  cogenda  fuit 
nisi  ob  sacerdotes  male  habitos  ?  Sane  non  erit 
dicenda  ha^c  coadunata  anlequam  casusI>eoi.isinno- 
tesceret.  innotescere  autem  non  potuit,  nisi  men- 
se  Maii  jam  inchoaio,  puta  die  circiler  7  vel  8.  Ah 
hac  ergo  die  ad  suminum  synodus  co^i  potuil.  Pen- 
tecostes  autem  festum  io  diem  19  Maii,  qno  proba- 
bilissimum  cst  dimissos  comprovinciales  pro  ea  so- 
lemnitate  ad  suas  Ecclesias,  incidit.  intra  spatium 
ergo  11  circiter  dierum  caufra  innotescit,  synodus 
convocatur,  adunatur,  peragitur?  Id  vero  concoquere 
quis  possit.  Si  adhuc  tempus  protrahis,  jam  extra 
tempus  paschale  procediinus,  et  lamen  dicitur  :  tiit 
Uiebus  paschali  tempore  concilium  celebralum. 

VIII.  Sed  jam  componenda  lis  est cum P.  dc  Rubeis, 
quicum  etsi  inquirendse  veritatis  gratia  opinionisdis- 
sensio  esse  potest,  sinraltas  tamen,  vei  conteutio 
intercedere  ue(|uaquani  poterit.  Nam,  ut  aiebat  qui- 
dem  : 

Diversum  senlire  duos  de  rebns  eisdem 
locolumi  licoit  semper  amicitia. 

igitur  Paulinus  cum  scribit  Carolo  de  sacerdotibut 
piagis  impositis^  semivivisreliciis^  etper  satellites  inter- 
emptis  utrumque  facinus  respicere  potuit  Romanum 
scilicct  et  Cradense.  Videns  enim  feritatem,  quani 
perversi  homines  exercuenint  in  Leoneinilian.  799., 
reuovari  in  Joannem  Cradeusempatriarchaman.802 
vel  803  ineunle,  quxrimoiiias  ex  conciiio  Altinensi 
impcratori  Carolo  direxit,  utmanus  auxiliares  labo- 
ranti  Ecclesiae  praelieret,  illic  sacerdotibus  semivivtM 
relictis  innuens  Leonem  vulneraium  a  nefariis  Ro- 
manorum  hic  sacerdotibus  peremptis,  innucns  Joan- 
nem  Gradenscm  e  turri  prjecipitem  datum,  et  e  vivis 
crudeliter  sulJatum.  iloc  desumi  posse  videtur  ex 
verbis  epistolx,  dum  hortatur  Carolum  ad  senten- 
tiam  ferendam,  qu:c  hujusmodi  temerarios,  impio»* 
que  effrenes  homines  iinpostenim  coerceat  et  ut 
amplissima  regnorum    suorum  ditione   prohil>^t. 


615 


DE  SYMBOLO  ALTINENSI 


ere 


f  Ejj^rediatnr,  ait,  si  placet  una  dc  hac  re  pcr  uni- 
versam  rcgni  vesiri  iate  diiTiisammonarcluam  decrc- 
talis  sententiic  ultio,  quam  nTiila  uiiquam  possit  ini- 
ntica  vcrilatis,  ei  adversalrix  justiliui  .  .  .  ohlivio 
abolere.  \al(ie  enim  liMjus  scelons  tniculcnta  px- 
Btlgia  ob  iiicuriam  disciplinre  per  cuncUis  mundi  iilo 
tiesias  pnevuluere  parles.  i  H;ec  lofiiiciidi  roriniila, 
si  bene  pcrspicitur,  innuit  Paulinum  non  cx  una  ac- 
tione  scele>ia  tantummodoansam  arripuisse  provo- 
canliCarolum  ad  ultioncm.  Scd  cousidcraiis  quoJ 
Rom;e  sacer^iOies  vulneri:>us  saticiautur,  Gradi  uc- 
cantur,  ei  sic  malum,  quod  pestem  vocut,  serpit  et 
gra^satur,  et  in  pejas  vergil  in  dies,  sollii  itat  impe- 
ratorcm,  utio^elala  a  rcj^^nissuis  malorumhominum 
in  Ghristi  miuistros  furentium  ulterius  insanieiidi  li- 
bertatetn  submoYcat.  Ita  igiliir  inter  utrumquc  no- 
Strum  convciiiat.  Demus  illi  Paulinum  ad  facinus 
in  Leonem  papam  intentatiim  in  sua  epistola  respe- 
xisse  :  det  nOi>is  ille,  Joannis  quoque  Graiiensis  c;e- 
dem  a  Paulino  dcsignal;mi  illum  seroivivum  rcli- 
ctum ,  huuc  perempium  suis  verbis  significare  vo- 
luisse. 

IX.  Igitur  cam  non  respexpnt  Paulinas  verbis  suis 
unice  et  pneciseatl  casiim  Leonispapir,ul  manifesle 
probatum  cst,  ncc  aliifd  hujusmoJi  faciniiscirca  h<ec 
temp  ira,  quoiPairiimimporlinerepo^sitprjclcrquam 
Joannis  Gradensis  in  historiis  occurrat,  cum  iis  sta- 
mus,  qui  neoem  GradeMsis  patriarch:c  crctlunt  argu- 
nentum  ded  sse  Paulino  de  sacerdolibus  vulneratis, 
etpcrcmptis  conqu.Teiidi,   ct  ex  concilio  AUiuensi 
scribeiidi  a  I  Garolum  eumquc  ad  ultioiiein  cjusdem 
soUicitandi.  Hinc  ab  anno799  neces^ario  rcmovcnda 
hxc  syiiodiis  est,  qiio  factuin   Gradense  non  adbue 
ttcciderat.  Gommuniter  assignatur  Altinense  coiicilium 
an.  80^,  sed  hoc  anno  non  potuisse  cogi ,  ut  cogno- 
scas,  reeole,(|uce  in  Vita  sinctiPaulini,cap.  12,  num. 
i  et  %  de  eiectione  Ghristopbori  in  Olivolensem  epi- 
scopum  in  graliam  237  Nicephori  imperatoris  Gon- 
Stantinopobiani  a  Joaniie  Gradensiadconsecralionem 
non  admissi.  quanquam  instarent  tribuni  Vencto- 
rum,  el  ex  hiiic  causam  enatam  ipsum  patriarcham 
Gradeasem  interimendi,  jam  diximus.  Niccphori  ad 
imperium  assumptio,  seu  verius  intnisio  post  depo- 
sitionem  Irenes,  matris  Gonsiantini  facta  est  indict. 
II,  Octobris  die  5i,  anno  80i,  feria  secunda,  ut  vult 
Pctavius  Ration.  Tempor.  p.  i,  lib.  viii,  c.  G.  Brie« 
tius  iib.  IX,  cap.  1,  decad.  1;  Baronius  ad   an.  80i, 
n.  1 ;  Pagius  eod.  an.  n.  2,  qui  annus  oclingentesi- 
mus  secuiilus,  ut  ibi  noiat  Pagius,  et  795  secunduin 
Aiex.  a  K.d.  Seplembrisinceplus;  quem   coniputuin 
secutus  fuisse  vidctur  Paulus  Diaconus  Histor.  lib. 
XXIII  :  i  Si^qucnti,  ait,  anno  (is  est  quinlus  impe* 
rantisitcrnni  Irenes,  qu:e  reassumpsil  imperium,  ut 
ipsciji  scrir-it,  aniio  ab  l.icarnatione  Domini  791), 
qui  est  primiis  aunus  Nicephori,   pridic  Kalcndas 
novembris,  inJictione  undei;iiiia,  quarta  uoctisliora, 
qux  feria  seciinda  bicfscit,   idem  Niccphoriis  cum 
essel  patrilius  ot  logotbeta  generalis,  lyrannidem  ad- 
Tcrsiis  Ircncin  piissimam  coaciiavit.  i  £rgo  Nic«'pho- 
rus  a  Kal.  Novcmbris  an.  802   impcrat.   Qdoinodo 
autem  Ocri  p:)tost,  ut  duoriim  tantummo  io  incnsium 
Apatio  qui  rcliqui  aiiiiO  erant,  haec  Oiiinia  gesia  sint, 
videlicet  notitia  Venelias  pt^laiaimperanlisNicepho- 
rl ;  sigiiificatio  vcl  cogtiitio  cjus  desidcrii  de  cieciione 
Chrislopbon;  td('ctio  Ohristophori  in  cpisiopuin  Oli- 
volensein  in  gr^aiam  cjiisdcm  iinperaloris   :    aditio 
Iribunorum  Veiieloriiin  ad  Joannem  Gradenscm  pa- 
triarcham,  ulcicclio.itMn  admilteret;  i-epulsio  elccli; 
classis  Vcijeix  instructio;  patriarchie  casus  etmors; 
syno.ii  Altineiisis  congnfgaiio  et  couscriptio  syiiodi- 
Ceepistoijc.  Hjrc  omnia  iit  periiciantnr,  annus  pro- 
pemodum  terittir,  imo  vix  lortasse  sutlitiat. 

X.  Hanc  Nicepbori  assumptionem,  in  cujiis  gratiam 
eligitur  Olivcleusis  episcopus  a  Veneiis,  non  advcr- 
terant  li,  qui  an.  80^2  deoatum  Paulinuin  faciunt. 
Qai  enim  anachronismus,  die  11  Januarii  an.  802 
mortuum  statnere  Paulinum.  et  eodem  anno  p<i^t 


A  Kal.  Novemb.  cogcntem  coDciliiim  Aliaiense  eum- 
dem  des<Tibere  !  Nos  sub  finem  bujus  amii  legaUim 
ad  Aqiiense  concilium  ivissc  doceimis  in  ejus  Vitn 
cap.  1 1.  Ex  his  viile  quam  jure  ab  anno  SOt  inortem 
Paulini  abdiixcrimus,  sicuti  ab  anno  803  cogiosur 
abducere,  ut  suuin  tempus  conciiium  Altinense  in- 
veniat.  Hanc  rationem  ex  tempore  petitain  vi.lit  et 
scripsit  ante  nos  Goiulius :  nos  aulein  meditati  su- 
inus  et  scripsimus  antcquam  Gointium  viJeremuSy 
quem  cum  h;cc  nostra  transcriberemus,  tantumniodo 
nacti  sumus.  lile  ergo  ad  an.  803  Altinensis  synodi 
cele!)rationcm  l(K'at .  Nec,  jndicio  nostro,  /liltiur. 
Gum  autcm  ille  designare  neglexerit  anni  teinpus, 
qiio  syno.lus  acta,  id  nos  aggredimur  inodo  demon- 
slrare. 

XI.  Admisiinus  supra,  n.  8,  qiiod  dixerat  Pater  do 
Rubeis  de  more  lempore  pascnali  coadunalum  epi^ 
scoporum  Altinciiscm  convcntum :  adeoque  inm 
hebdomadam  tertiampostPasi-haceleLraiuin  damus» 

H  et  iiltro  concediiuus  quamvis  de  anno  dissenliamus. 

''  Galiebat  eniin  Paulinus  canouuin  Patrumque  san- 
ctiones.  quas  eod.  n.  ex  concilio  Nicasno  i,  can.  S, 
et  Antiocheno  i,  can.  !20  allegavimus,  ex  prxcipne 
quoJ  sanctus  l^co  papa  scripscrai  epistola  84,  cap. 
7.  Anaslasio  Thcssalonicensi  episcopo.  i  De  con<>- 
liis  autcin  cpiscopalibus  nou  ahud  iudicimus,  quam 
quod  sancti  Patres  salubriter  ordinariint,  ut  scilicet 
bini  convcntus  per  aniios  singulos  hai.eantury  in 
quibus  de  omuibus  querelis,  quu:  iiiter  diversos  ec- 
desia;  oruincs  nasci  assoleut,  judiceiur^  At  si  forte 
iutcr  ipsos,  qiii  pncsunt,  de  majoribus  (quod  absit) 
peccatis  caiisa  nasoatur,  quic  provinciali  nequeat 
examine  deUuiri :  fraternilalcm  tuam  de  totius  ne- 
gotii  qualilate  mctropolitanus  curabit  instruere«  ct 
si  coram  posilis  partibus  ncc  tuo  fuerit  resopita  ju* 
dicio.  ad  nostram  cognitioncm  qiiidquid  illud  esi, 
transferatur.  i  Id  pru;terquam  quod  sponte  conco- 
deiidum  vi  ietnr,  patct  ctiam  ex  verbis  ipsius  Pau- 
lini   in   concilio  Vorojulicnsi    ubi   dixit :  f  Bis   in 

C  anno  concilium  per  unamquamquc  proviuciain  fieri 
debcf  e,  in  urbe  scilicet  et  metn)poli  in  quoIii>et  op- 
porluno  locojuxta  inclropolitani  ejus.iein  regionis 
arbitriuin.  i  lusiipcrin  coiicirio  Francofor  iehsi,  cui 
Paulinus  intci  fnil,  quodquc  ipsum  non  poterai  la 
terc,  statutum  crat  can.  0  <  quod  si  quid  aliquid  est, 
quod  episcopus  metropolitanus  noii  possit  corrigere, 
vel  pacilicare,  tuin  tantiem  vcniant  accusatores  cum 
accusato  ctiin  littcris  metropolitani,  ut  sciamus  Te» 
ritatem  rei.  >  Quo.I  ferme  idem  sapii  ac  id  quod 
Leo  pnrscripserat  Tiiessalonicensi  episcopo. 

Xil.  Ex  his  qu:c  lene  noverat  Pauliiius,  infcri- 
miis  anni  tcmpestatein,  qua  concilium  actum  est, 
nempt^  intra  dicm  1)  et  10  mensis  Maii.  Auno  enim 
803  Pascha  in  diem  16  Apiibs  ii  ciJit.  Teriia  autem 
hcbdomada  post  pascha  diebus  9  et  10  Maii  com» 
prehonditur.  Gum  enim  duo  vclut  cardiualia  tem- 
pora  aisigiiJLitur  ad  coaciliorum  celebraiiouem,  Idus 
scilicet  Octoijris,  et  hebdomada  icriia  post  P..scba, 

D  alterumexhis  observatum  fuisse  a  Paulino  pro  cerlo 
habentlum.  Etenim  quamvis  querela  de  iicce  illata 
prxsuti  Gradeiisi  exfionatur,  cietera  lainen,  que  ia 
concilio actitaiitur,  ostcniiunt  coii  onem  episioporum 
ex  ordinariis  fuisse,  ct  ad  canonum  pnescnptum 
unitam.  Audi  Paulinum  dissei^ente.n  :  c  Gumque  ex 
condicto  in  unum  cai«onicis  t  oactus  sylUibis  sacerdo- 
talis  c;cctus  icligiasa  convenisset  devotione,  requisi- 

tum  protinus  concorditer  constat qiiemadmodum 

ejusdem  deoiai^at  rcligiosrconcilii  solcmnissimusordo, 
de  quacuntiue  activi  uegotii  qualitale,  de  causa  or- 
thodox;e  tidei,  de  slatii  ecciesiastici  cuiminis,  et  di- 
gnitate,dercruin  dispentliosa  jactura,  de  quibusctm- 
que  contitieri  potcsl,  quse  desideraLbani  resoWi.  i 
Non  crgt)  cx  Hs  crat  syno  .us,  qu:e  uti  extra  ordiiieiB 
U^mpons  statuti  aguntur,  ita  ram  tanUimmodo  roa- 
teriam  proponunt,  in  cujus  gratiam  coadunanlur. 
Sed  ex  iis  crat,  (}u:c  altero  cx  his  temporibus  cogi 
solent.  Pon*o  concilium  iliud  coactum  non  fuisse 


G'7 


DISSKRTATIO. 


6lg 


II  e(:9e  Ociolin,  praf^ter  quoil  ftiipra  dictum  est  tem- 
pore  Ptisduili  couvocatiiin  fuisse,  qu»  ino\  sulxli- 
liiiis  paienler  osteniiunl. 

Xlll.  Siih  (ineni  .inni  802,  yel  initium  anni  803 

osas  Joannis  Grailcn^is  putriarchae  accidit.  Num 

A-'W  Kal.  Novenil).  un.  80^  qiio  teinpore  imperitare 

ixepit  Nifopbonis,  in  ciyus  gratiam   Christophorus 

Uli%ol;^nsis  episc<»pus  <liciiur,  quem  Gradcnsis  ine* 

li-optjlita  iion  adniitlit,  ct  ex  hoc  in  pneceps  agitur, 

sytioduin  coactain  dicei^e  lum  del)einiis.  Sed  iioqiie 

posi  xii  KaL  Aprilis  au.  803,  qiio  privilegium  ei  pal- 

uuni  a  Leone  111  Foriiinaiu&  accipit,  sulTecius  in  lo- 

cuin  Joannis  geutilis  sui  ui  cathedra  Gradensi  eve* 

Bisse  maniresium  csi.  Hoc  tempore,  nempe  a  mense 

Oclohri  an.  802  ad  iD;;re8Sura  usoue  auni  803  Aquis- 

granentis  synoiius,  cui  iiiterftiii  Paulinus,  iauqiiam 

seJis  apoalolic»  legaius,  ui  dicinuis  in  Vita  ejiis  cap. 

11,  celebratur.  Pauiino  igiinr  abseiiie,  Joannes  occi- 

dilur.  InieBpesiiTa  aulem  (^iierela  Paulini  ei  Patrum 

Altinenaiiimvisa  Carolo  fuisaei,  si  usque  addimidium 

Octobrts  sequeuiis  dilata  essei,  com  opportune  e 

«ynodo  Paschaii  tempore  coaeia  proponi  poiuisseL 

XIY.  Pagius  ad  an.  80i,  n.  5,  ex  eo  qnia  pallium 

daiur  Foriunaio  Gradensi  xii  Kal.  Apriiis,  arguii 

concilium    Aliineuse   anlea    celebraium.  Sic    ait: 

c  Conciliuni  Aliineiise...  ah  lioc  auiio  (802)  remo- 

veri  non  potesi,  cum  Paulinns,  ut  slatim  oslensunis 

sum  (  niiiii  valide  siio  loco  visum)  hoc  anno  a  i  l>eum 

inigraverii,  et  Leo  lil  Joaniiis  patriarch.T  Gradensis 

successori  ^llium  miserii  mensc  Martio  scqiieiuis 

Chrisii  aoni.  >  \ides  Pagiuin  ex  p;)lIio  (iutoxii  Kal. 

Aprilis  arguere  conciliuin  aiitea,  neiiipi',  tit  ipso  pii- 

tat,  an.  8Ui,  celebraium.  Se  1  annus  jaiu  s::pra  o\- 

cliisus  esi.  Anteponeiuli  aulcm  conciliui!!  pa:lii  col- 

lationi   iieoessiiatein    Don    vidoo.    Vigosiiua    piiina 

Mariii  aiini  803  dutiim  puUium   Fortunalo  Joaniiis 

siHTe4»sori,  iihens  volensque  4!o.Quid  tum?  >'on  )k>- 

liiil  ergo  eo  ifiso  anno  803  oolci»rari  postea  synoJus 

Altiiiensis?  Id  vero  iion  conscquitur.  Non  eniin  suf- 

fectio  Fortuiiati  in  cuthedrain  Gra(!on^:ein,ot  («rllutio 

puUiijus  adimel  atPuuiinooonciliuin  ooi-grrpin.li,  ei 

pro  vindicta  Garolum  oxorandi  lino  voioniinitlifiuini 

videtur,  qiiod  an.  805  acooplo  pailio  poi^ri^s  roitu- 

Daiiis  in  Galliasad  Garolum,  f  ut  cuin  uiivorsits  <!u- 

ces  (Venetonini)  incendi^rei,  res  Nioopliori  ir.;»Jnre, 

quam  par  erat,  studio  complectentes,  >  iit  aii  Sigo- 

luus,  oi  foi^ie  ullionem  de  itece  patrui,  et  ecclc»i«e 

Gradeii!»is  injuriis  posiulatunis,  seciim  litieras  oon- 

cilii  aitulissci  posi  cujiis  celcbratioiicm,  et  non  aii- 

tea  ciini  discessisse  indicai  spatiuin  temporis,  quod 

^xciirrit  a  M;<ii  dimidio  ad  diinidium  Au{<usti,  okjiis 

Idilius  oblinet  privilegium  a  Garolo.  Teinpus  oiiim 

iriuni  mensium  ad  iter,  et  ad  negotium  {leilioiou- 

diiiii  juslam  servat  proportioiiem.  Supra  autom  vi- 

8uin  esl  statuere  Lconem  in  sua  epistola,  ct  Caro- 

luni  in  synoilo  Franoolordiensi,  si  quod  ox  majori- 

l>us  criininibiis  piMpclrarelur,  cui  concilium  romc- 

dium  aficrre  iion  posset  ad  so  dofen'i.  Criinon  autcni 

in  episoopum  admissum  e\  majoribus  fuisse  quis 

arubiget?  Sicut  crgo  ncino.Tqiiius  quorolas  ad  Caro- 

luni  dirigiTe  del>uerat,  qiiam  Pauliniis  ot  syuodiis 

ab  eo  rongregat:!,  cujns  eociosia  ooiiterminu  crat, 

i^radensi  iino  oiiiii  una  oiim  Grationsi  in  cujiis  pr»i- 

siilemadoo  inimaniler238^^^'>^**'"^"<'>**^^*  itaiicino 
aliiis  juslius  qucrelas,  cpistolaimiuc  ooncilii  dt-forrc 
ad  Garolum  debuerat,  qiiani  Fortunatus,  qui  euccati 
opi^oopi  una  erai  et  junctus  sanguine,  ct  scjis  logi- 
timeeleo.tussuooossor.  AccipcergohaHciiKiuotionem, 
si  placet :  Paulinus  oongregat  conciliuin  iii  olicdieii- 
tiam  oaiioiium,  ct  pr;ooipue  syllabaruni  Carnli  in 
concilio  Francofonlioiisi  exprohsarum ;  canoii  Iran- 
cofonlionsis  statnit  iit  qiia^  noii  possiint  a  coiicilio 
corrigi,  deferaiilurab  aoc.isatore  ad  rcgem  cum  lit- 
leris  inetropolitaiii ;  facium  tlucis  Venctorum  cor- 
ligi  aiit  vinjicari  non  poteral  a  concilio  ;  mctropo- 
Itu  pHulinus  dji  liiteras  aocusationis,  nominc  con- 
C:lii ;  Fortunatiis  Gra  iensis  pergit  ad  Garohim  tu- 

Patiiol.  XCIX. 


jl  telam  ecclesiae  siiae  impetraturus,  ui  h;Xic  omnia  in 
supcrioribus  ostonsa  sunL  Quid  ergo  obstat  quomi- 
nus  dicamus  ipsuin  Forlunalum  delulisse  opistolam 
Pauliiii  et  .synodi  Aliineusis  Garolo  imperatori.  Non 
obstal  aiinus,  qnia  oonciliuui  colobratum  esso  anno 
805  quo  Foriunatusporgit  iii  Galliain,  suprademon- 
stratum  est.  Non  iiicnsiN,  qiiia  concilhim  colebratur 
anlequani  iii  Gallias  poigat,  oirca  inonsis  Maii  di- 
midiuni,  ei  hoc  quoquc  est  osiensum.  Nec  ergo 
toiiipiis,  nec  seri  s  i-erum  gesLarum  ohstat. 

\V.  Ilic  tanquam  sede  media  inter  teinpiis  et  lo- 
cum  poipendenda  est  a^nsura,  quaiii  huic  epistobs 
Paulini  supponii  Baluzius,  qiia  ei  iempus,  ei  locum 
iina  simul  impeiere  videtur.  Sic  aii  :  c  Hanc  qrisio- 
lam  Baronius,  ei  alii  post  eiim  reiuleruni  ad  annnm 
80i  non  aatia  firmis  conjecluria.  Ego  vero  pulo 
oopjiingendam  esse  cum  concilio  Aliinensi,  sive  Fo- 
rojuiiensi,  qnod  Paulinus  pairiarclia  celebravii  ali- 
quot  annia  antequam  Carolus  Ma|[nus  fierei  impera- 

B  tor  :  idqiie  ni  fallor  asiruuni  iiiiiium  ei  Anis  epi- 
stolse,  ubi  pairiarcha  petii  a  principe  coufirmatioiiem 
rerum  in  ea  synodo  constitutarum.  Aihle  scripinm 
csse  in  calce  bujus  epistolx  in  Godice  Vaticano,  Sy- 
nodns  ForojuHensis.  Recte  autem  aynodus  habiia 
apud  Altinum,  vocaiur  Forojulieiisis,  quia  habita  in 
dioecesi  Foi^ojulionsi.  Iiaqiie  ponenda  cst  epistoia  in 
iiiitio  gestonim,  uti  factum  ess>o  in  priina  syniidii 
Aun>lianonsi,  et  in  aliis  qiiihusd:<ui  adnotavinlus  in 
pruifatione  ad  Gonciliuni  v,  §  i7.  i  llaiic  Balu/ius, 
oiijus  vorba  per  partos  oxpoiuie :  Itanc  qnstuUm 
UaroniuSy  et  alii  poxt  eum  rctuleruut  ad  an,  80!i, 
non  satis  ftrmis  conjcciutis,  l>oiie  vide  qiia;  dixi- 
mns  n.  9  ci  10,  ubi  anno  80^  nuUis  fundamenlis  h>«- 
oari  posse  conoiliuni  ol  pi-r  o<)n.Si'quens  o{)ibtolam 
o^triKiiinus.  Ego  vcro  puio  coujunfjcu(ttan  esse  cum 
cuucilio  Altinensi,  Optinie  omnos  qiias  vidf  scripto- 
ros,  a  nohis  laudati  iu  Vila  >a::oii  r^iiilini  cap.  I^,  n. 
4,  hoc  vorum  agiiosctii-l  cl  fadntur.  Sive  Forojuticn-» 

p  &i,  quod  I*iiulimts  pittriurtha  celebrarit  aliquot  anuis 

^  cnlcqu{,m  Carolus  Magnus  fiertt  imyerutor,  Poipe- 
lani,  inio  lalso.  Non  onini,  nii  haliizi,  idom  esl 
oonoiliuin  Allini^nso,  ao  Forojiihonso.  Adde  scriptum 
isse  in  calcc  hvjus  cpistolcc  in  cvdice  Vaticano,  s\i.o- 
diis  ForojUiionsis.  Ilccte  avtcm  K::uodus  habitn  apiid 
AU  num  vocatur  Forojulivusis,  tjuia  habita  ett  jh 
diacccsi  Forojulieusi.  Lsio  :  qiiid  inde?  Adhi:c  oniiii 
(iistingiionda  ost  syno.liis  Aliinoiisis  a  Forojiilioti.vi. 
Quia  aliudest  Forun  juliuni  oivit:;S,  oppidiju  (Pauli- 
iiiis yocat  municipium),  aliu  1  ForiKPJulium  provincia. 
In  Foiojuiio  inuiiioipio  ooicbratur  oonoilinm,  quo<l 
<litilur  Forojiilienso :  Alliti,  qnod  osi  in  proviiicia 
Forojnlioiisi,  Ahinense.  Non  ci-go  iiU^m  osl  oonven- 
tus  Altinonsis,  ot  Forojuli<*nsis.  Insiiper  distitiotiu 
nianifcstc  apparot  ex  inatcria,  qvx  varia  utrobiqno 
:'gilur.  In  Altinensi  agitnr  <!o  sa<'ori!oii!  iis  GiaWc  n.«i 
oia;'e  onoo:iLis  :  in  Foiojniionsi  ne  vcrl  nin  qiiiiVin 
<jiis  KM,  quia  rla'les  iKMiduin  erat  porpotiata.  Aiiufl 
it.Kpio   <"kl  <M)noil.iini    F<ur<juli<M)M*,  ot   aliu<l    Alti- 

D  noiiso,  quannis  dio:ilur  ni:ant!oquo  et  lioo  Foioju- 
lii'i:sc,  (jiiia  in  proviin-ia  loiojuIionM  <rlobriiium. 

\VI.  Loous  laiuioni  oonoilii  non  est  sine  eianiino 
pr;ol('nnit:<'ni!us,  quipp<\  qui  juris  ei  facti  dulHlaiwti 
pnijoni;  aigunien.um.  Quo  oniin  jure  Paulinus  Al- 
litii  ooiioilium  ooegil,  cuni  Alli:i<Misis  oatli<'<lr.(  jam 
Toroilliim  ossct  ti*anslaia  ct  di  ionis  Grailonsis  me- 
ln>p)lii;e  s<<Iosefioc!a  ?  Ila»c  autoui  jiiriscril  coniro- 
vorsia.  ijuomodoouin  Altinum  caindem  evorsionera 
:i  i  AlliKo  (opiis  p:issuni  fuoril,  quam  Ar|uileia,  Ccn- 
<.*orvl  a  <':olor;o<)uc  in  oontincnti  posit:c  oivitates,  |)0- 
t:iil  Paiilinus  in  url>e  <{<*solaia,  ei  in  soiiLudin«'m  a 
iiriiliis  jam  s:eoulis  retiaota  ofM.oili;  ni  hal<*re?  Ei 
i::oc  onl  facti.  Antofpiam  uiiani(|Ui^  diriinamus, 
p;;uo:i  :;<.,  ipo  <'e  Aliino. 

Wll.  Aitinnni  iliiivlris  <:ivi!us  ijuoinlam  fuit,  cu- 
jiis  nioininit  IMinius  lib.  iii,  cap.  fO  et  18  ;  etSlralio 
iib.  V,  iibi  ail :  f  Aliinuin  in  paludc  «sl,  t;iniilom  Ra« 
vcnnT  situm  haVrns.  Frr.-x  ct  inclyta  cvium  vcUer^ 

20 


615 


DE  SYMBOLO  ALTlNENSl 


ere 


f  Gji^rediatar,  ait,  si  placet  una  dc  hac  re  pcr  nni- 
Tcrsam  regni  vestri  late  diiriisammoiiarchiam  decrc- 
talis  scntentix  ultio,  qiiam  niilla  uiiqtiam  possit  ini- 
mica  veritatis,  et  advcrsatrix  jiisliti:e  .  .  .  ol)livio 
alH)lere.  \alde  enim  hiijus  sccKM'is  truculciila  p';c- 
Btigia  ob  incuriam  discipliiKT  pcr  cunctas  mundi  ii)c- 
tlesias  pr.v.vaiuere  partes.  i  ilaec  loriueiidi  rormiila, 
si  bene  pcrspicitur,  innuit  Pauliuum  non  c\  una  ac- 
tione  scelcsia  tantummodo  ansam  arripiiisse  provo- 
caii  ii  Carohim  ad  ultioncm.  Scd  coiisideraiis  qiioJ 
Romte  sacer^.o:esvulneriuus  sauciantur,  Gradi  uc- 
cantur,  ei  sic  maliim,  qiiod  jjcstem  vocat,  serpit  et 
gra^satur,  et  in  pejus  vcrgit  in  dies,  soilii  itat  iinpe- 
ratorem,  utl(*^elata  a  re^^nissuis  nialorum  hominum 
in  Christi  miinstros  furentiiim  ulterius  insaniendi  li- 
bertatem  submoveat.  Ila  igitur  iuter  utruinqiie  no- 
strum  coiive.iiat.  Deinus  illi  Paulinum  ad  facinus 
in  Leonem  papam  intenlatuin  in  sua  epistola  respe- 
xisse  :  det  iiobis  ille,  Joannis  quoque  Gradensis  cie- 
dem  a  Paulino  dcsignatam  ilkim  semivivum  reli- 
ctum ,  huiic  pererapium  suis  verbis  significare  vo- 
luisse. 

IX.  Igitur  cum  non  rospexprtt  Paulinus  verbis  suis 
unice  et  pr.ecisc  ad  casiim  I>eonispaptc,ul  manifeste 
probatum  est,  nec  aliud  hujiismoili  faciniiscircahtcc 
temp  ira,  quo  IPairiinumpPrtiiierepo^sitprjelerquam 
Joaimis  Gradensis  in  historiis  occurrat,  cum  iis  sta» 
mus,  qui  iiecein  Gradeusis  patriarch;e  creJunt  argu- 
nentum  ded  sse  Paulino  de  sacerdotibus  vuineratis, 
etpcrcmptis  coiiqu.^rciidi,   et  ex  conciiio  Altinensi 
scribeiidi  a  1  Garolum  cumqiie  ad  ultioiicm  cjusdem 
sollicitandi.  Hinc  ab  anno799  necesMirio  removcnda 
h:vc  syiiodiis  est,  quo  factum  Gradense  non  adbuc 
accidcrat.  Communiter  assigiiatur  Altiiiense  concilium 
an.  80i,  sed  hoc  anno  non  potiiisse  cogi ,  ut  cogno- 
scas,  rccole,quai  in  Vita  sinctiPauIini,cap.  ii,  num. 
i  et  2,  de  eicctione  Christopliori  in  Olivolensem  epi- 
8C0p!im  in  gratiam  237  Nicephori  imptTateris  Con- 
stantinopoUiani  a  Joanue  Gradcnsiadconsecrationcm 
nonadmissi.  quanquam  instarent  tribuni  Veneto- 
rum,  et  ex  liiiic  causara  enatam  ipsuin  patriarcbam 
Gradensem  intcrimcndi,  jam  diximus.  ^iiccphori  ad 
imperium  assuinptio,  seu  verius  intrusio  pusl  depo- 
sitionem  irenes,  matris  Constantiui  facla  est  indict. 
41,  Octohris  die  5i,  anno  8Ui,  feria  secunda,  ut  vult 
Pctavius  Ration.  Tempor.  p.  i,  lib.  viii,  c.  0.  Brie- 
tius  lih.  ix,  cap.  1,  decad.  i;  Baronius  ad   an.  802, 
n.  i ;  Pagius  eod.  an.  n.  2,  qui  annus  octingentcsi* 
mus  secuiiJus,  utibi  noiat  Pagius,  et  795  secundum 
Alex.  a  Kal.  Septembrisinceptus;  quem  computuai 
secutus  fuisse  viilctur  Paulus  Diaconus  Histor.  iib. 
XXIII  :  c  Sequcnti,  ait,  anno  (is  cst  quintus  impe- 
rantis  itcruiii  Irenes,  quoe  reassumpsil  iinperium ,  ut 
ipsc  i  ji  scriMit,  aniio  ab  Licarnatione  Domini  791), 
qui  est  primiis  annus  Nicepliori,   pridic  Kalendas 
novembris,  inJictione  undeciiua,  quarta  iioctis  hora, 
quae  feria  secunda  lucescii,   idem  Nicephorus  cum 
csset  patritius  et  logotheta  generalis,  lyrannidem  ad- 
vcrsns  Ironem  piisiuiiiam  coiici:avil.  i*£rgoNiceplio- 
rus  a  Kal.  Novem:>ris  an.  802   imperat.   Qiioiuodo 
autem  fieri  pt>ti!St,  ut  duorum  tantummo  fo  mensium 
Apatio  qui  rcliqiii  aiir.o  eraiit,  haec  oiiinia  gesia  siut, 
videlicet  notitia  Vctietias  periaUiinperanlisiNicepho- 
ri ;  siguiQcatio  vel  cogtiitio  ejiis  desiilerii  de  eieciioae 
Christophori;  fh^ctio  Ohristophori  in  episiopam  Oli- 
voiensem  iii  gratiain  ejiisdem  iiuperaloris  :   adilio 
Iribunorum  Ye.ietoriim  ad  Joaniiem  Gradcnsem  pa- 
iriarcham,  utelectio;ieinadmitteret;  repulsio  electi; 
dassis  Veneta*  instnictio ;  patriarctKe  casiis  et  mors ; 
synodi  Altmensis  congregalio  et  conscriptio  syiiodi- 
ce  epistoLc.  H;pc  omnia  iit  perficiantur,  annus  pi*o- 
pemodum  teritiir,  imo  vix  lorlasse  sulliciat. 

X.  llancNicephori  assumptiouem,  in  cujiis  gratiam 
dlgitur  Oiivcleusis  episcopus  a  Veuelis,  non  a<lver- 
lenint  ii,  qui  an.  802  denatum  Paulinum  faciunt. 
Qai  enim  anachronisrous,  die  il  Januarii  an.  802 
mortuuin  statuere  Panlinum.  et  eodem  anno  p<i)>t 


A  Kal.  Novemb.  cogcntera  concilium  Altaiense  eum- 
dem  describere  !  Nos  sub  fliieni  bujus  anni  legatum 
ad  Aqiiense  concilium  ivisse  doceinus  in  ejus  VitA 
cap.  11.  Ex  his  vide  quam  jure  ab  anno  80i  luorlem 
Paulini  abduxcrimus,  sicuii  ab  anuo  803  cogimur 
abdiiccre,  ut  suum  tempus  conciliiim  Altinensc  in- 
veniat.  Hanc  rationem  ex  tempore  petitam  vitiit  et 
scripsit  ante  nos  Coiutius :  nos  aulem  meditati  su- 
miis  et  scripsimus  antcquam  Cointium  vi.leremuSv 
qiicm  cuin  h;cc  nostra  transcriheremus,  tantummoilo 
nacti  sumus.  Ille  ergo  ad  an.  805  AltiiiensiR  svnodi 
celebrationein  locat ;  Ncc,  judicio  iiostro,  /..lliiur. 
Cuin  autem  ille  designare  neglexerit  anni  teinpus, 
quo  syiio.ius  acla,  id  uos  aggredimur  modu  demon- 
sirare. 

XI.  Admisimus  supra,  n.  8,  qiiod  dlxcrat  Pater  de 
Rubeis  de  more  tcmpore  pascnali  coadunatum  eni^ 
scoporum  Altiucnsem  convcutuin :  adeoque  inua 
heiMJomadam  tertiam  posl  Pasiha  celebraUim  damus» 

H  et  iiltro  conccdimus  quamvis  de  anno  dissentiamus. 

''  Callcbal  enim  Paulinus  canouum  Patrumque  san- 
ctiones,  quas  eod.  n.  ex  concilio  Nica^uo  i,  can.  5, 
et  Aiitiochcno  i,  can.  !20  ailegaviraus,  ex  prjccipiie 
quod  sanctus  Leo  papa  sciipserat  epistola  84,  cap. 
7.  Anuslasio  Thessalonicensi  episcopo.  f  De  conci- 
liis  autciu  cpiscopalibiis  non  aliud  iudicimus,  quam 
quod  sancti  Palrcs  salubriter  ordinarunl,  ut  scilicet 
bhii  coiivcntus  per  annos  singulos  hal  eantur,  in 
quibus  de  omuibus  qucrelis,  quu:  inter  diversos  ec- 
clesia;  oruines  nasci  assolcut,  judiceiur^  At  si  forte 
iutcr  ipsos,  qui  pncsunt,  de  majoribus  (quod  absit) 
peccatis  causa  nascatur,  qune  provinciali  nequeal 
cxamine  deiiuiri :  fraternitalem  tuam  de  totius  ne- 
gotii  qualit;ite  metropolilanus  curabit  iiistriiere,  d 
si  coram  positis  partibus  nec  tuo  fucrit  rcsopita  jn- 
dicio,  ad  nostram  cognitioncm  quidquid  iluid  est, 
ti-ansferatur.  >  Id  pra;terquam  quod  spoiite  conce- 
deudum  vi.Ietur,  patet  ctiaiu  ex  vcrbis  ipsius  Pau- 
lini   in   concilio  Forojulicnsi    ubi   dixit :  f  Bis   im 

C  anno  concilium  per  unamquaniquc  provinciam  ficri 
dcbeie,  in  urbe  scilicet  ct  mctmpoli  in  quolibet  op- 
porluuo  locojuxta  nictropolitani  cjusdem  regionis 
arbitriuin.  >  Insuperin  concino  Francofor.iehSi,  cui 
Paulinus  intciftiit,  quoJ(|iic  ipsum  non  poterat  la 
terc,  statutum  eral  can.  0  f  quod  si  quid  suiquid  est, 
quod  episcopus  metropolitanus  uon  possit  corrigcre, 
vel  pacilicare,  tuin  tandein  vcniant  accusatores  cum 
accusato  ciim  litteris  metropolitani,  ut  sciamus  ve* 
ritatem  rei.  i  Quod  ferme  idem  sapit  ac  id  quod 
Leo  pnrscripserat  Thessalonicensi  episcopo. 

Xii.  Ex  his  qu.i:  1  ene  noverat  Pauliiius,  infcri- 
mus  anni  tempeslatem,  qua  conctlium  actum  est, 
nempe,  intra  diem  9  et  16  incnsis  Maii.  Anno  enim 
803  Pascha  in  dieni  IGApiilis  itcidit.  Tertia  autem 
hcbdouiada  post  pascha  diebus  9  et  16  Maii  com* 
prchenditur.  Gum  enim  duo  vclut  cardinalia  tem- 
pora  assignantur  ad  coaciliorum  celebratioiiem,  Idus 
sciUcet  Octobris,  et  hebdomada  tertia  post  Pascha, 

D  alterumexhis  obser^atum  fuisse  a  Pauhno  pro  cerlo 
habendum.  Eteuim  quamvis  querela  de  iiece  iilata 
pncstdi  Gradensi  exponatur,  cx^tera  tainen,  quae  ia 
concilio  actitantur,  uslendunt  coit  onem  episcopomm 
ex  ordinariis  fiiisse,  ct  ad  cauonuin  prscscriptuui 
unitam.  Audi  Paulinum  dissei^ente.n  :  t  Cumque  ex 
condicto  iii  unuin  caiionicis  ( oactus  syllabis  sacerdo- 
talis  cicctus  leligiosa  convcuisset devotioue,  requisi* 

tum  prolinus  coiicorditer  constat queniadinodum 

ejusdem  declarat  rcligios*r  concilii  solcmnissimusordo, 
de  quacun(|ue  activi  negotii  qiialiUite,  de  causa  or- 
thodoxa;  lidei,  de  statu  ecclesiastici  culminis,  el  di- 
gnitale,dercruin  dispendiosa  jactura,  de  quibuscon- 
qiie  conqiicri  potcst,  quae  dcsiderabant  resotvi.  i 
Nozi  crgo  cx  Hs  crat  syiio  ius,  qiin!  uti  extraordinem 
tcmporis  statuti  aguntur,  ita  eam  tanluminodo  ma- 
tcriam  proponunt,  in  cujus  gratiam  coadunanUir. 
Sed  ex  iis  crat,  qux  alteio  ex  his  tcmporilHis  cogi 
solent.  l*ori*o  concilium  illud  coactum  non  fuisse 


»t 


«•7 


DISSKRTATIO. 


6tg 


II  e>:9e  Ooioiiri,  prsnler  qiioil  ftiipra  <lic'lum  esl  um- 
pnre  Pti»cfudi  eott^ot-atiiiii  fuisse,  qiise  mox  sulxli- 
imiK  naleiiler  ostendunt. 

Xlii.  Siib  linem  aniii  80i,  vel  initium  anni  803 
iitsas  Joannis  Giadeii^is  patriarclue  accidit.  Nam 
M-le  Kal.  Novemt).  an.  80!£  qiio  teinpore  ini|)eritare 
ruRpit  Mcepbonis,  in  c^jiis  gratiam  Cbristopbonis 
Olivol:'nsis  episc«>pus  diciiiir,  qiicm  Gradensis  ine- 
truptilita  non  adiiiittit»  et  ex  boc  in  pr^ceps  agitiir, 
synoilum  coactaiu  direre  miii  del)eiiius.  Sed  ue<|ue 
DMt  XII  Kal.  ApriUs  au.  803,  qiio  privilegium  ei  pal- 
Lum  a  Leone  III  Foriiiuatii&  accipit,  suflectiis  in  lo- 
cuin  Joannis  geulilis  siii  ui  caibedra  Gradensi  eve* 
iiase  maniiesiiim  esi.  Hoc  tempore,  neinpe  a  mense 
Oclohri  an.  802  ad  inj^ressura  usoue  anni  803  Aquis- 
granenaia  synodus,  eui  iiilerftiit  Paulinus,  iaiiqiiam 
wdis  apoalolic»  bigatus,  ui  didmus  in  Vita  ejiis  cap. 
il,  celebraiur.  Pautlno  igiinr  abseiite,  Joannes  occi- 
diUir.  InleHipestiva  aulem  qnerela  Paulini  et  Patrum 
AlliiieDaiuBvisa  Carolo  ruisseiv  si  usque  addimidium 
Oetobris  sequeuiis  dilata  essei,  ciun  opportune  e 
lynodo  Pascnali  tempore  ooaeia  proponi  poiuisseL 

XIY.  Pagius  ad  an.  80i,  n.  5,  ex  eo  quia  pallium 
datur  Foriunaio  Gradensi  xii  Kal.  Apriiis,  arguii 
eondiium  Aitinense  aniea  celebraium.  Sic  ait: 
c  Concilium  Aliineiise...  ab  lioc  anno  (802)  remo- 
veri  non  potest,  cuni  Paulinus,  ut  statiin  oslensiinis 
sum  (  niiiu  valide  suo  ioco  visum)  bm*  anno  a  J  Deum 
migraverit,  et  Leo  tll  Joannis  patriarcbie  Gradensis 
Hicce^sori  paliiuni  uiiserii  meiise  Martio  H«!qiieutis 
Christi  anni.  >  Vides  Pagiiuii  ex  p;(ilio  lialoxit  k:il. 
Aprilis  arguere  c/mcilium  aiiten,  ii(M):|)i',  iit  ipse  pii- 
lai,  an.  8Ud,  celebratum.  Se.l  aniiiis  jnin  s;:pra  e\- 
diisuH  esi.  Anteponeiidi  auteni  coiiriliui!!  pa:lli  col- 
laiioni  iiecessitatem  oon  ^ideo.  Vigc^iiii:i  piinia 
Uariii  aiini  805  dntuni  palliuni  Fortniialo  Jt^aniiis 
successori,  libeus  vo1ens(|ue  (io.Qiiiil  tuni?  Noii  po- 
liiii  ergo  eo  ipso  aiino  805  eeloiiniri  |M>stea  syno.lns 
Altineiisis?  Id  vero  non  consiH|uitur.  Non  eniiii  snf- 
(ectio  Fortiiiiati  iii  cathedrain  (■laden^frin,  rt  ioihitio 
paliiijus  adimelatPauliiioconciliuni  ('Oi.girpin.li,  ei 
pro  vindicta  Caroium  exoraiiili  liiio  veio^iiintiinium 
Ti^leiur,  qiioil  au.  805  aciepto  pailio  pri^'<  lis  roiiii- 
Baiiis  in  Galliasad  Carobim,  c  ut  euin  a^iversis  rii- 
ees  (Venetonini)  incenderei,  res  Niccidiori  in:'J<>re, 
qnam  par  erai,  studio  couiplecieiites,  >  ut  aii  Si^(H 
iuus«  ei  forie  uliionem  de  necc  palrui,  et  ecclcaiiu 
GradenSis  iiijuriis  posiulaturiis,  secum  lilteras  con- 
eilii  aiiulissei  posi  ci^iis  celebraiioiteni,  ei  non  aii- 
lea  ciim  discessisse  indicat  gpatium  teiu|M>ris,  qiiod 
fxcurrii  a  M:<ii  dimidio  ad  diinidiuin  Au^iisti,  (■i:jiis 
Idibus  obtinet  privilegium  a  Carolo.  Teiiipus  eiiiin 
u^ium  nieiisium  ad  iter,  ei  ad  negotium  iierlicieu- 
diim  jiislam  servat  proportioiiem.  Siipra  aiitein  vi- 
lum  esi  staluere  LiCoiiem  in  sua  epistola,  ei  (^aro- 
lum  in  syiiotlo  Francofordiensi,  si  qiiod  v\  inajori- 
bus  criiniuibus  p4;rpetraretiir,  cui  conciliuin  reiue- 
dium  aOerre  uon  posset  ad  se  deferri.  Criintrn  auteni 
ui  episcopum  aduiissum  e\  inajoribiis  fiiisse  quis 
anibigei?  Sicut  ergo  nomon^qiiiiis  (luerelas  ad  Cani- 
lum  dirigcre  del*uerat,  qiium  Pauliiiiis  ot  syiiodiis 
ah  en  coDgregal:i,  cujus  ecclesia  coiiteriniiia  crat, 
Gradeusi  iino  oliiii  uiia  riim  Gradensi  in  rujiis  pne- 

suleniadeo  inimaniler238^^'^^^*"*^"^*i*^^«  iiaiieiiio 
alius  juslius  qiicrelas,  epistolaiii(|uc  coiiciiii  dcferre 
ad  Caroluin  debiierat,  qiiam  Fortunatiis,  qui  eue(Mti 
episcopi  una  erat  et  juiicius  Kanguiue,  et  sciis  iegi- 
iiine  eiectussiiccessor.  AiM^ipe  ergo  baiic  iiiiiurlioiiem, 
si  piacei :  Pauliuus  coiigreg:ii  concilium  iii  oitcdieit-- 
tiam  canonum,  el  pr;mpne  syli:^!>aruiii  Caroii  in 
concilio  FrancoTonliensi  expiessariiin ;  caooii  i''ran- 
cofordicnsis  stsiiiiit  iit  qu:e  iion  possiini  a  conciiio 
corrigi,  deferaiitur  ab  accusalore  ad  regem  cum  lit- 
leris  ineiropolitaiii ;  facium  ilucis  Veiietorum  cor- 
rigi  aui  viiidicari  non  poterai  a  concilio  ;  inctropo- 
Iii4  Pauliuus  djl  littera!i  accusaiioiiis,  nominc  ron- 
cilii ;  Fortunatiis  GraJensis  pergit  :(d  Caralum  tu- 

Patrol,  XCIX. 


jl  telam  ecclesix  siiae  impetraiurus,  ui  han:  omnia  in 
superionbus  osiciisa  sunL  Quid  ergo  ohstat  quomi- 
iins  dicamus  ipsiiui  Fortiinaiuni  delulisse  epistolam 
Pauliiii  vi  synodi  Aliinensis  Carolo  ini|»eraiori.  Non 
ohstal  aunus,  iinia  concilium  ceb^liratum  esse  aniio 
805  qiio  Forlunatnsix*r((it  iii  Galliain,  suprademon- 
stratum  est.  Non  nicusiN,  quiA  conciUiiin  celebratur 
anle^iuani  iii  Gallias  peigat,  circa  inensis  Maii  di- 
iniJiuiii,  ei  boc  quo(|ne  e^t  osi(;nsum.  Nec  ergo 
teinpus,  nec  seri  s  i-cruni  gestarum  obstat. 

\V.  Ilic  tanquam  sede  iiiefiia  inter  teinpus  et  lo- 
cuui  peipendentia  (*si  (u^nsura,  qiiain  buic  epistobs 
Paulini  supponii  lialuzius,  qiia  ei  ieuipus,  ei  locum 
iina  slmul  impeiere  videtur.  Sic  ait :  c  Hanc  qrisio- 
lam  Baronios,  ei  alii  post  etim  reiulenint  ad  annum 
80i  non  satis  ilrnus  conjecluris.  Ego  vero  puto 
copjiingendam  esse  cum  concilio  Aiiinensi,  sive  Fo- 
rojuliensi,  quod  Paulinus  pairian^lia  celelnvit  ali- 
quot  annis  aniequam  Carolus  Maf[nus  ficret  impeni- 

^  tor  :  idque  ni  faltor  asiruunt  iniiium  et  iinis  epi- 
stolse,  obi  pairiarclia  petii  a  principe  coiiArmatioiK*m 
rerum  in  ea  synodo  consiituiaruin.  Aible  scripium 
csse  in  calce  bujus  epistobc  in  Codice  Vaiicano,  Sy- 
twdu$  FoTojuHensis,  Recte  aiiiem  synodns  habita 
apud  Aitinum,  vocaiur  Forcjulieiisis,  quia  habita  in 
dioecesi  Foiojuliensi.  iiaqiie  poiienda  est  epistola  in 
iiiiiio  gestonim,  uii  factum  in»sie  iii  prima  synodii 
Aurelianensi,  et  in  aiiis  qniiiusdr^ui  adnolaviinns  in 
lira^fatioiie  ad  Coiiciliiini  v,  §  17.»  Wxc  iialuziiis, 
cujus  verba  per  partcs  eNpeniie :  ItuHc  qnstoit.m 
Uaronius^  et  alii  poxt  eum  rituteruHt  ad  an.  80i, 
non  satis  firmis  conjectu)is.  i>eiie  vide  qu:c  dixi- 
nius  n.  9  el  10,  ubi  aiiiio  80i  nullis  fundanientis  b>- 
caii  posse  coiuiiiuni  el  \wv  coiiscqiiens  (*4»ihtol:im 
osti  ihiiiuns.  Kcio  rcro  yulo  cottjunytndam  isse  chm 
concilio  Altinensi.  Opliiiit*  ouines  quos  vidf  scripto- 
ivs,  a  iioi)is  iaiidati  iii  Vila  >:i:.cli  Pauiini  cap.  i^,  n. 
4,  lioc  veniiu  agnosciiiil  vt  fatcntnr.  Sire  torojulitn' 

p  si,  quod  Ptiulinus  jwlritinha  celcbravit  ali^fuot  nnnis 


antefiu.m  (larolus  Muynus  firrct  imyerutor,  Peipe- 
lani,  inio  iaiso.  ^on  ('iiiiii,  nii  b:iinzi,  idem  esl 
coi!(  liiiiin  Ailineiisc,  ac  Foi-ojiil:eiis<*.  Adde  scriptum 
tsse  in  catcc  hvjttn  epistoliP  in  cvdice  Vaticano^  s\m:- 
dns  Fomjuiieiisis.  iiccte  avtcm  rpwdus  hubitn  aptfd 
A!t  num  vocalur  Forojutitnsia,  quia  habita  e^t  ?n 
diacesi  Forojutiensi.  t.sio  :  quid  iu«!e?Adhi;c  euMii 
(iistiiigiieuda  est  syiio,:us  Aliineiisis  a  F(M'ojulirn>:. 
Quia  aliutlest  Foiiin juliiMii  civiti^s.  oppidiiu  ^l'auli- 
nnsyocat  mnnicipium),  i\\i\i\  Forunjnlium  provincia. 
lu  Fomjutio  inuiiiripio  ceicl>ratiir  concilium,  qiiofl 
dicilur  I' orojulieiiS4* :  Altiii,  quiKl  esi  in  pro^iiicia 
Forojniiensi,  Ahinense.  Non  ei-go  idrm  est  conven- 
liis  Aitinensis,  et  Forojuiiriisis.  Iiist.pcr  distinrtiu 
luaiiifesle  apparet  ex  iiiaieria,  qiia»  varia  utrobiqeo 
rgitur.  tn  Altineiisi  a^itnr  i'.c  sacrnioii!  ns  CraJinM 
<'ia.'e  enrT:ilis  :  in  Forojnliensi  ne  vcrl  uni  qui/cTn 
<ju.s  roi,  qnia  clai^^s  lunniuin  erat  pertwtiatii.  Aliitd 
itjquo  e;>l  eiMicii.nm  FerojnliiMisi*,  cl  aiiiid  Alli- 
D  nnise,  quannis  dicatnr  (|i.ani{oqiie  ct  lioe  Foroju- 
liiMiw»,  (jdia  in  proviiuia  FoKJnlifnsi  (riebrainm. 

XVI.  Lni-iis  tandeiu  ((uuilii  n<m  est  siiie  examiuo 
|inelrrmit:('iidu.s,  quippe,  qui  jnns  et  f:icti  dniHlaiult 
pi-ohfiai  aigninen.uni.  Qiio  eniin  jure  Pauiinus  Al- 
tiiii  cunciiiuiu  (-<iegil,  cuiu  Altinensis  eatbcdr  i  jam 
Tdieillnni  esset  tianslaia  et  di  ionis  Gradensis  me- 
tn>|:ola.e  s<deseflrcta  ?  Ila»c  auteui  jiiris  cril  coiiiro- 
viMsia.  (Juoniodo  ciiin  Altinum  eauidem  eversionem 
i\  i  Allila?  (4ipiis  pahSiiin  fueril.  quam  Arjuileia,  Ccn- 
cord  a  ("larnetine  in  continenti  posit.1;  civiiaie»,  po- 
t:iii  l^iniinus  in  iiri>e  d(*s<daia,  et  in  s(diiiidincin  a 
ii:«li;s  jam  s:enili5  re!i:»ria  crM.eilivin  balrrey  El 
Uivc  ent  facti.  Anletinam  uirain;i'ie  dirimamus, 
piiuca  ;i( .  ip(*  •*€  Al.ino. 

XVII.  Atiinr.ni  illu«>tns  <;ivi!us  qu(nn!am  fnit,  cii- 
juK  nuMuiiiit  iMiuiu.s  iib.  iii,  cap.  fO  et  18  ;  etStralio 
liii.  v,  itbi  ail :  •  Altinnm  in  paiudc  «st,  t;iuiilem  Ra- 
vcnny  situin  ha^r ns.  Fer.-x  et  incltftn  cvium  vcllefi" 

20 


<;i9 


DK  SYMBOLO  ALTINENSI  DISSERTATIO. 


GtO 


kut,  cuii  diias  latitummo  io  regiones  Ilalix  hnarum  A 
fopia  celebres  pnefcrt  Martialis  Apopbor.  epig.  155 : 

Veltaribus  primis  Apnlia  ;  Parma  spcuodls 
Nobilis;  AUiuum  terila  laudat  ovis. 

Deliciis  affluens,  ct  ara(rnitate  loci  adco  prrcstans 
aodem  teste,  ui  ibi  quietem  sux  senectuti  cxoptaret. 
Ita  enim  lib.  iv,  epig.  lo : 

ifilmula  Baianis  Allini  littora  Tillis, 

Et  Pha;lotitf  i  coiiscia  sylva  Ho^^i  : 
QoaBque  Auleuorco  Dryaiiuiu  pulchprrima  Fauao 

Nu^isil  ad  Kuganpos  soia  pnelli  lucus. 
Kt  lu  Loii«>o  Kelix  Aqulleia  Tiniavo, 

Hie  uM  septeiiai  («yllaros  bausit  aquas : 
Yo8  erills  uosirs  porius  requiesque  seue.tas  , 

Sl  juris  fueriul  oiia  uostra  sui. 

Sedem  oUm  babuit  episcopalem,  cui  Heliodon» 
tennpore  sancti  llieronymi  pnefuit,  ad  quem  oouao- 
latiriam  «cribeus  epistolam  5  in  mortc  Nepotiani, 
ejHs  es  sorore  nepotis  ita  regionem  ipsain  describil 
(pioJammoio  Nofwtiani  mores  describens :  i  Goltns  g 
ipse  provincise  niorem  sequens,  iiec  munditiis,  nec 
toi^bus  n:>tabilis  erat.  Cumque  arderet  quotiiic 
aut  ad  K|;ypti  monasteria  pergere,  aut  Mesopota- 
mise  inviscre  cboros,  v(;l  certe  insulannn  Dalmatifle, 
qinB  Aitino  lautum  freto  distant,  soiituJine  m^cu- 
pare,  avunculu:n  poutiticem  desererc  non  auJebat.  i 
Quem  saocessorem  communi  calculo  fiilurum  avu:!- 
culo  ibidcm  porgit  describere.  <  Tu  Ncpotcm  qujcre- 
bas,  ecdesia  sacerdotem.  Prjccossit  te  successor 
luus.  Quod  lu  eras,  ille  post  te  judicio  omniuin  me- 
rebatur.  Atque  ita  cx  una  doino  duplex  pontificatus 
egressa  est  dignilas,  dum  in  ailero  gratulatio  est, 
quod  tenuerit :  in  allero  mceror  quod  raptus  sit,  ne 
teneret.  a  lllustrem  bunc  fuelum  dederat  Aquileieosis 
ecrjcsia»  parens  fjccunda  tunc  temporis  virorum 
pictate  et  doctrina  clarorum  sub  sancto  Valeriano, 
de  cinus  clcricis,  qiios  inter  secuiidus  a  Valeriano 
IK*Lodorus  censetur ,  aiebat  sanctus  Ilieronymus 
in  chronico  :  « Aquileienscs  olerici ,  quasi  cborus  ^ 
beatorum  babentur.  >  Sed  redeamus  ad  propo-  ^ 
situm. 

XVIII.  Paruis^  quondam  metropolitae  A^iuileiensi 
ALiai  sedeni  episcopalem  Ueliodorum  ipsum  testem 

tiroferrem,  qui  sub  Valeriano  pr.'eside,  concilio  Aqui- 
ei.e  coacto,  teinpore  Damasi  papje  anno  58i ,  coss. 
Syagrio  et  Eucberio  interfuit,  ct  decimo  sexto  loco 
rcpimilur,  nisi  suspicarcr  objici  posse  non  provin- 
cialcm  lianc  sjrnodum  fuisse,  cui  Ambrosius  Medio- 
lancnsis,  muliique  Gallorum  et  canonicorum  quoqiie 
episcoporum  adiuerunt.  Verum  sul)sequcntium  tem- 
poruin  conciiia  scrupulum  afTaiim  lollunt.  Eteaim 
anno  579  &u  )  llelia  Aquiieicnsi  luctropolita  in  causa 
translationis  Aquih^iensis  catbcdrc,  jam  toties  per 
Bunnos,  Gotthos,  Longobardos  cxturi^aue,  in  iusu- 
Lim  Gradu  u,  invenitur  subscriptus  quinto  loco  Pe- 
trut  episcoput  tiineKe  eccteiim  Aliinuiit,  Is  quoque 
Bubscribit  Gonciliabuio  Maraneiisi  iuter  eos ,  qui 
Severuiu  recipiunt.  Miror  Ybomasinum  vel.  et  novse 
eccl.  discipl.  p.  it  lib.  i,  cap.  2i,adco  alluciiiatiim,  D 
ut  pro  AUiuentit  reponeret  Utinentity  cum  in  Paulo 
Diacono,  quem  citat  lib.  iii ,  cap.  13  (est  aulein 
eap.  27),  distinctis  verbis  l^atur :  Petrut  de  AUino, 
Sed  cum  sedes  Allinensis,  Paulini  temporc,  Torcei- 
iuffl  jam  transluta  fuisset,  quo  jure  ea  in  ecclesia 
conciliuin  advocare  potuit  Pauiinus,  cujus  catbe  Ira 
nmi  provinciae  Aquileiensi,  sed  a  non  uno  saeciilo 
Gradensi  adnumerabaiur?  Et  lioc  est  primuin  jiiris 
4abium  propositiim. 

\1\.  Quod  ut  ievi  mauu  dirimatur,  sciendum  est 
qiioJ  stitim  ac  catliedra  Aquileieusis,  qua^  aliquando 
veterem  sedis  iocum  deserere  coacta  in  insulam  Gra- 
dum  se  recepit,  in  duas  distracta  sedes  fuit,  Longo- 
iKirdis,  Joannem  in  Aquiicieusi  ecclesia  per  electio- 
nem  cicri  popuiique  atatuentibus,  Gradeusibus  sibi 
randidianuro  sufficientibus.  Hiiic  sata  discordia,  et 
lisexortaqox  Ir^iaa  temporisvalde  aflQixit  has  eccle- 
•iat,  patriafchu  iaier  AquiieiaB  veieris  ei  bot» 


{novw  cni  II  AquHeiw nomine Gi*adoSftpp'Uahatur) 
tcri  Lougo').')rdis,  novx  Exarcho,  pontiGceque  p.iiro- 
cinanlibiiK.  Sorcno  patriardi»  Aquiieiensi  iuvadenll 
jura  GnKlcitsis  scripsit  increpatoriam  epistolam  Gre- 
goriiis  11  pout  fex  Romanus,  qu:im  rec'lal  Baronius 
hoc  :m.  n.  4,  aliam  Gradensi,  ojusque  Huflfraganois,  ci 
Mnrcollo  VeiioLiarum  duci,  significans  se  tuori  ipsius 
occlcsinc  jura.  Addilque  Baroniiis  o!c  epistdn  Loo- 
nis  IX,  quam  ibi  habet,  quid  ainl)o  Grogorii.  scctin-' 
dus  ct  tertius  olim  ogeriiit  pro  coinpesc*.  ndis  pnv- 
suliims  Aquileicnsibus  ORgre  decoqiicniibns  qnidquij 
fieret  iu  gratiam  239  Gradensis.  Iiisuper  K  aliam 
recitat  epistol-.iin  Gi-e^^orii  III  siicoessoris  iminodiati 
secundi,  qua  increpai  Caiii»inm,qni  Scvero  snffectut 
est,  ipsumque  adigit  ad  restitiitionem  eomra,  qu» 
usurpaverat,  monasterio  sanctas  Mari»  insuLe  Bar- 
bian»,  ad  ecdesiam  Gradensem  pcrtinenli.  Ei  qnH 
dem  iCaiiisius,  ait  Danduius  in  Ghron.,  lih.  vh« 
cap.  3,  p.  40,  recepiis  adnKNiiiionibiis  j|Mip.ilihut  aifi 
cor  rediens  invasas  insuias  ecciesise  Gradensi  rrtl- 
gnavit. »  Aonis  antein  D08teriori')us  novae  qu  i*siione]i 
cinobe,  et  procurante  Maxentio  in  coiicilio  Mantaano 
(ni  de  veritate  ejiis  dubltes),  an.  8^  r*s  Aqiii- 
leicnsis  Ecclesiae  sarcitiir.  Qii:e  deinde  hac  ib  re 
scquciitibus  sieculis  eveneruut ,  omitiimos ,  no 
loiigiiis  a  Paulino ,  qui  scopus  noster  esi ,  rece- 
damus. 

XK.  Medio  hoc  lemporc,  intor  Callistnm  scilicei , 
et  Maxentium,  SigualJus,  Paiilinus ,  Ijrsus,  seu  Ur- 
banus  occurrunt,sub  qnorum  postremo  iis,  quamMa- 
sentius  cxstinxcral,  dciiuo  enascitur  iiiter  Aquileien- 
sis  ct  Juvavicnsis  scu  Si)lis')urgeusis  sedis  antistites* 
ut  dicimus  in  Vita  Paulini  cap.  8,  n.  6,  ct  subeonim 
primo,  iiempcsiib  Sigual.io,  spiritus  conteiitionis  co- 
gnoscitur,  ciijus  chorepiscopus  Joannes  .  iit  dicimnt 
non  levi  probabilitaie  in  Vita  cap.  i,  n.  2  et  5 ,  rao- 
lestias  iiiicrt  Ecclesias  Gradensi.  Ei-go,  ut  vides,  cae- 
teris  dissvnsionis  iibidinc  correplis,  me  iius  intoroe- 
dit  Paulinus,  sub  quo  nuilas  biijusmodi  turl>as  emo* 
tas  credimus,  quia  vir  Dei  el  pacis  ainator  ab  huJQS- 
moJi  qnrcstionibus  ad  scandalum  utplnrimnm  magis 
quam  arl  ae.lificationem  fiilelinui  suseitatis,  ad  nau- 
seam  usque  aMiorrerct.  Ex  ipsaepistola,  qune  dlsser- 
talionis  hujus  argumentum  suppeditat ,  viri  paciici 
charactcr  inspicitur,  aiiiinusque  cliaritaiis  viocQlo 
cum  cretcris  episcopis  obligatus.  Sic  eiiim  pncfatur  : 
(  Carolo,  elc. . . .  Pauiinus  minimus  omniuro  servfv 
rum  servus  concorJi  parilique  devotioiie  cum  fratri- 
bus  et  cum  consaccrdotibus  nostris,  etc.  »  ei  infra: 
(  cum  proviiicialibus  islius  sedis ,  conscnianeisqoe 
episcopis.  >  So.d  boc  ipsuin,  ^uod  Altini  agitnr; 
nempe  synodus  convocata  et  epistoia  Carolo  directa 
ob  vindicandam  palriarchic  Gradensis  necem  ,  pro- 
bahiiissimura,  ne  dicam  evideiis  indieium  siippedi- 
tant,  iiulias  tunc  temporis  inter  utrasquc  sedes  con- 
tentioiies  iutercessisse. 

XXI.  Paulinas  igitur  veteri')us  sancttonihas  sla- 
bat,  qiuejam  ubipsain  duos  patriarchatus  scissnn 
taies  erant,  ut  <  Aquilciensi  omncs  episcopi  pare- 
rent,  qui  in  contineiili  Vonetia,  (|U9eLongobardomm 
ditionis  crat,  scdes  habebant :  Gradcnsi  vero  ii  qni 
a^uaria  et  Istriam  Orientis  Augusio  siibjeciam  lene- 
bani.  >  Ita  Si^nius,  de  Regno  Ital.,  lih.  ii ;  Ugbi^ 
lus  in  pnKBuno  ad  patriarchas  Gradenses.  Cum  ao- 
iem  Altinum  non  in  a^sluariis,  sed  in  continenti  sitoia 
fuerii,  uimirum  ad  rauces  slnistras  Silis  fluminia«  ot 
Adein  faciuntpeigeiitibus  Venetias  reliquije  inierre- 
dera  et  senticeta  adhiic  occurrentia,  et  testantar 
Leander  Alberti  inDescriptioncltaliaR  in  marchaTar- 
visina,  Cellarius  in  GcoKraph.  anliq.  lib.  ii,  cap.  9, 
manifeste  evincitur  Paulino  ttinc  jus  fuisse  in  eadeni 
Ecclesia,  sibi,  ut  pote  in  continenti  posiia,  suhjecia  , 
conriiiiim  convocure.  quod  et  ex  ejusveriiis  efici  vi- 
dctur.  Sic  eniin  iu  cpistola  ad  Carolum  dicebai :  <  In  ' 
hac  sede,  nii  Deo  auctore  desiirvio,  conciltum  habi- 
lum  Altini  n.i^se  vcsira;  sorenltatis  auribus  opera 
pretium  daximus  intimare.  >  Viden  quoroodo  Aitt- 


Ml 


AD  OPERA  B.  PAUUNl  APPENDICES.  —  PRiCMONITLM. 


m 


mto  ciMiipr6hendil  ih  sede,  hoc  esl  fn  provincia,  cui 
taDquam  metropoiiUi  praeeral,  ei  eui  Deo  auclore  dc- 
serviebat.  Et  tnfni  assoril  facta  «  slaluta  condlii  non 
quasi  generali;i,  scd  iocuiia,  vel  eliain  spcciaiia  cum 
provincialibus  islius  sedis,  conscntancisque  cpisco- 
pis.  1  Nou  enini  cxlra  provinciuin  cum  provinciuli- 
Ims  episcopis  conciliuni  proviiiciole  somniandum. 
Quod  autem  ait  ci.  Fleury  tom.  X  llistor.  eccies.,  lib. 
KLV,  n.  2-i,  Altinum  quondam  episcopalem  ,  tunc  ab 
alia  sede  dcpendisse,  sir  intollige,  ut  ab  alio  episc»- 
po,  puta  Tarvisino,  vcl  Concordicnsi,  utroi|uc  Aqui- 
ieiensis  provincix,  regerctur  :  non  tamen  ab  alia  se- 
4e,id  estabalio  melnipoliia  pendcret.  RecteCoiutius 
ad  an.  805,  n.  iO  :  c  Exeo  vcro  quod  Paulinus  Allini 
concirium  celebravit,  liquet  illud  oppidum  non  ad 
eiHSCopaliim  Torcellanuiu,  qui  palriarcb»  Gradensi 
sobiacelial,  scd  ad  Coiicordiensein  lunc  pcrtinuisse , 
qui  palriarclKC  suberat  Aquileicnsi.  i  Quod  deverbo 
M  verbum,  ut  pluries  facil,  transtulit  Pagius  ad  an- 
Baffi802,  n.  4. 

XXU.  Sedadhuc  facli  qiiacslio  solveuda  :  revera 
oe  scilioet  Paulintis  Allini  concilinm  cocgcrit,  quod 
anie  nonuulla  saccula  fucrai  cvcrsum.  Sedcnle  cnim 
in  cathedra  Aquileicnsi  sancto  Nic;ea,  qui  anno  45<i 
juxta  Dandulum,  in  Chron.,  lib.  v,  cap.  $,  p*  1 »  ea 
mfula  fueral  iiisignilus,  Auilla  A<(uilciain  capLim 
TastaYil.IndeConcordiani  AUinumque  profccliis  pari 
feritate  eas  solo  x(iuavii,  ct  regionem  populattis  est. 
Tempestive  ConconJicnscs  ct  Allinenses  in  scsUiaria 
se  receperunt,  nam  ilhCapruIas,  hi  TorccIIum  Oniii- 
masque  insulas  iiicolendas  conccsscre.  Attameii  iion 
itl  co  (!piscopaIis  catliedra  Torcellum  transfcrtur,  sed 
aono  taniummodo  608,  qiio  Rotbaris  Longobardorum 
nex  duas  proviucias,  qux  rcliquiC  erant  ditionis  Ro- 
nani  impcrii,  nimirum  Alpcs  Collins  ct  Opitcrgiuin 
cam  apoendicibus  suis  usque  Tanisiiim  ,  uuirc  civ- 
lero  reguo  gestiens,  commisso  cum  Hotnanis  ad  Scul* 
lemiiani  prx*lio,  victor  existens  ,  ad  dcijitiooem  co- 
acto  Opitergio,  bello  inter  exarchos  et  suos,  ad  ns- 
qae  Luitprandi  tempora  interstilium  imposuit.  0|u- 
tergini  exemplo  veterum  Veocloium  ,  sancti  Magnl 
sni  pfa»ulis  bortatu  Eracliam,  ex  iiominc  imperantis 
tiinc  lleraclii,  ad  mare  recepti  co:ididerunt,  qui  cuin 
dbi  agrestes  bomines  cuni  suis  pecoribus  sese  ad- 
jmixissent,  et  nova  civitas  oiunibus  sunicerc  non 
posset,  EquUium  non  longe  addiderunt.  li£C  ex  Si- 
gonio,  qui  addit :  i  Qua  re  animn.lversa  Paulus  cpi- 
scopiisAUiiiasTorceilum  ct  Paulus  Palavinas  Meia- 
maucam  sedcs  suas  catholicas  iradiixerunt,  alqtic  oa 
amnia  Severini   poulificis   aucioritale    compro!  iMj 


A  sunt.  >  Yerum  ex  Dandulo,  in  Chron.,  lib.  vi,  rap.7 , 
p.  ii,  non  a  Paulo,  qui  nonnisi  per  inensem  Torcelli 
supcrstcs  fuit,  scd  a  Manrilio  cjiis  c  successore  de 
lirinatione  ecclesiic  sua*  iii  Torcello  a  Sevcrino  papa 
cum  consensu  Patriarchu;,  et  collaudaiione  populi 
priviiegium  fuil  obtenUiin.  i  En  tibi  Allincnsis  ci- 
Ibejlne  Torceiltiin  transl.ilio,  el  per  consequcns  a 
ditione  Longobardica  ,  el  provincia  Aqiiileicnsi  ad 
locum  Venetc  uiiionis,  etCradcnsis  diuccescos  traiip- 
niigratto;  scdis  tamen  nominc  adliuc  reservato,  nasi 
in  concilio  Romano  sub  Agalhonc  PP.  aii.  680 ,  no- 
nagesiinus  quintus  snliscribit  :  Paulus  minimus  epi- 
scopus  sanctce  Ecclesicp  AUinensis  protincice  htrite^ 
quo  nomine  Marina,  el  me.literranea  Veneiia  signa- 
bantur.  Sicut  in  patriarcbatu  Aqnileicnsi  factum  vi- 
dcmus,  qni  primo  Gradensis,  postea  Forojuliensis  • 
el  Utineusis  dictus  uiia,  et  Aquileiensis  ex  vaiia  so- 
dis  transiatione  invcniliir :  hoc  tainen  discrimine 
qtiod  patriarcha  titulum  Forojuliensis  vel    Utinerrsrs 

\\  sic  usurpaverit  ,  ut  nnnquam  Aquilciensis  nome^ 
amiscrit.  Altinensis  vero  tractu  temporis  sic  Torcel- 
lauus  dictus  est,  ul  Altinensis  titulum  perdiderit  tan- 
dem,  el  sedis  nomen  abolilum  fuerit. 

XXUI.  Csetcrum  Paulini  lempore  forle  ex  reliquiis 
pneieritaruin  cladinm  aliqualiter  refeclnm  stetisse 
quanidum  prioris  civitalis  umbram  liquido  inferUtr 
ex  co  quod  DanJuIus  lib.  viii,  cap.  5,  p.  19  (t  !^, 
memorat  monasterium  Altinense  pro  ciytis  abbatc 
constitiiendo  lis  oriiur  inter  diiceni  ct  patriarchaiH 
Venelorum  tempore  Caroii  Caivi,  qui  imperium  a:!iit 
an.  87G,  hoc  est  an.  7.3  post  concJium  Panlini  ibi 
habitum.  insujper  inChronico  Raphayni  Caresini  caii- 
ccllarii  Veneli  quod  habetur  iu  Rcr.  IlaUcar.  Scii- 
ntor.  lom.  XII,  col.  «499,  recitatur  diplonia  Fc  'crici 
imperaloris  datum  apud  Venetias  indict.  10,  ni  Non. 
Aiigusli  an.  Dominics  incaruationis  ii77  ,  teslibus 
inler  cseteros  Henrico  patrlarcha  Venetorum,  et  alio 
patriarcha  Aquileiensc,  quem  cx  diplooialc  alio  huic 

P  supposito  cjubdem  anni  et  iudictionis  cognosces  Ul- 
ricum  fuisse,  in  quo  AUinum  sxpius  ar!hiic  niemora- 
(ur ;  prrcsertim  monasterium  sancti  Stephani :  quod 
est  Aliini,  et  Altinensis  parochia  in  ipso  occurruiil. 
Si  ergo  temporibus  adeo  a  Paiilino  dissitis ,  adhjc 
ecclesiam  et  monasterium  Altini  conspicis  ,  frustra 
opponi  intelligis  eversionrm  Altini,  iit  nc;;etur  Ibi 
conciiium  a  Paulino  cdebratum.  QuoJ  diclum  sii 
contra  cos  qui  non  in  Aitinensi  aliqiia  ecclesia  ,  sc  I 
in  Torccllana,  Allinensi  substittita,  synouura  faciaiii 
somniarunt. 


TiVSZ 


2M 


AD  OPERA  BEATI  PAUIINI  APPEPHIES. 


PR^MONITUM. 


Cnm  non  raro  in  illustrandis  Paulini  operibus  qua 
notig,  qua  olieervationibus,  uua  dissertatmnibus,  iio- 
eesse  fuerit  quxdam  proierre  quae  inservirent 
islrueiul»  fldei  iis  quae  dicebantur ,  non  abs  re  fu- 
tonim  visum  est,  si  quse  tantummodo  velut  libaiido, 
siuiHnisqtie,  ut  dicitur,  labiis  deguslando,  lacta  sunt, 
fusiori  methodo  prolucerentiir, ut  ea quicinferuntur, 
ex  conlextu  dariora  ei  veriora  apparerent.  Et  (|ui- 
deoEi  co  libentius  a  nobis  lioc  factum  est,  quo  Ic- 
etori  gratios  futorum  pulamiis.  Quippe  ea  soluinpro- 
daiilur,  qo;e  invcntu  diniciliora  sunt,  nt  sunt  non- 
iralla  adbfic  inedita,  et  pleraque  alia  edita  quidem, 
sed  qoae  libris  uon  ita  passim  occurrentilHis  conti- 
itentnr;  qoae  a^quinsfuit  hic  proponere,  qnaro  lecto- 


D  rem  alio  amandarc,  casso  plerumqiie  iuutili(}ue  la- 
bore.  Duplex  igitur  erit  h:cc  Appcndix  :  eilitorum 
quidein  altera,  se:l  rariorum,  ct  qn:e  PauUni  res  pro- 
pius  tangunt :  ineditorum  altera,  ut  pluriiiium  ad  res 
Aquiicicnses  perlinentium.  In  iis  aliqua  diploiuata  • 
etsi  constel  aliasedita  fuisse,  inter  ihcdita  tameoro- 
ponuntur,  non  mo:!outseriesdiplomatum  noninier^ 
rupla  habeattir,  sed  ea  etiam  ratione  ,  quia  cum  a.l 
mss.  exemplaria  denuo  sint  recognita  et  ^mendata  , 
jure  ineditis  videantur  accenscnda.  Cum  nihil  femio 
bodic  sapiat,  nigi  quod  documer.to  aliquo  pcnitioii% 
antiquitatis  condiatur.  morem  sscculi  genio  aerw 
dum  jtidicavimus.  Tu,  lector,  conatos  nMroitaptl 
boni([ue  ut  consulas,  eiiam  atque  etiaro  pre^amRT. 


m 


AD  OPKIIA  B.  PAl  LIM  APPENDICES. 


m 


APPENDIX  PRIiMA. 

ACTORUM  \'ETERUM  EDITORUM 


Sub  hoc  titulo  inprimo  ordine  doctisiimus  Mndrisius  p'urmns  rcnulit  beati  Alcuini  efntiolas  ^  quarnm  ^^ 
cem  ad  sanctum  Paulinum,  totidem  ad  Carolnm  Mafinum  directw,  Hi:s  sequuntur  Elipandi  epiicoj^  ToLrte^, 
EpistoLa  et  Felicis  Urgellitani  Confcssio  fidei.  !n  eadem  nypendice  recensentur  pastea  dice  octo  beaii  Alcat^l 
aa  diversos  epistolce;  Caroli  Magni  epistola  ad  Fustradum  rcginam^  ^raceptumque  pro  Caunemt  monnMtcr^^* 
At  hcec  omnia  jam  dedimus  inter  Caroli  Magni  et  Etinandi  Optra,  tomts  hujus  Patrotogia  XCVi  tel  XCVl  *•- 
aut  mox  dabimus  in  editione  nostra  beati  Alcuini  Operum ;   supervacnneum  ergo  harum  epiUolarum  rep, 
tionem  existimavimus  et  de  suppressis  tectores  monitos  vohtimus.    Edit. 


■4: 


1. 

VETERES  LITANL€ 

Descripta  e  libro  precum  Caroli  Calvi  regis  Fran-  B 
corum^  qux  minc  exstat  in  bibliotheca  Cofbertina, 

(Ex  appeudice  Actor.  Veter.  Baluzii ,  tom.  II  Capi- 
tular.  regum  Francor.,  num.  95.) 


Snnctc  Panle  ora. 

Sancte  Antoni  ora. 

Sancte  Machari  ora. 

Sancte  Pauline  ora. 

Saiicte  Severine  ora. 


Ut  mihi  Carolo  a  le  rt^ 
coronato  vitam  et  pix>. 
aperitatem  atqne  ticio. 
nam  dooes.   Te  n(o 
audi  me. 


Omnes  Sancti  Confesso-  Ut  HiniiUidnidim  eoqJD- 


INCIPIT  L^TANIA. 


KTrie  eleyson  Ter. 

Chrisle  eleTBon  Ter. 
Christe  audi  nos  Ter. 
Sancta  Maria  ora. 

Sancle  Michahel  ora. 
Sancle  Gabribel  ora. 
Saiicte  Raphahel  ora. 
Sancte  Petre  ora. 

Snnctc  Paulc  ora. 

Sancte  Andrea  ora. 

Sancte  Jacobe  ora. 

Siincte  Joannes  ora. 
Sancte  Tboma  ora. 

S:incie  Jacobe  ora. 

Scincie  Phylippe  ora. 
Sanctc  Barthoiomee  ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 


Sancte  Malhee 
Sancte  Symon 
Sancte  Judee 
Sancte  Mathia 
Sancte  Marce 
Sancte  Luca 
Sancte  Bamaba 
Sancle  Timothee 
Omnes  sancti  apostoli  ora. 
Sancie  Stcphane  ora. 
Sancte  Line  ora. 

SancCc  Clete  ora. 

Saiicte  Clennens  ora. 
Sancte  Dionisi  ora. 

Sanctc  Rustice  ora. 

Sancte  Eleutheri  ora. 
Sancte  Sixte  ora. 

Sancte  Laurenti  ora. 
Sancle  \polite  ora. 

Sancte  Tiburti  ora. 

Sancte  Valeriane  ora. 
Sancte  Fabiane  ora. 
Sancte  Sebastiane  ora. 
Sancte  Comeli  ora. 

53  SancteCipriane  ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 


ora. 

ora. 

ora.  ' 

ora. 

ora. 

ora. 

ora.  Q 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 


I 


ancte  Vitalis 
Sancte  Genrasi 
Sancte  Protasi 
Sancte  Marceliine 
Sancte  Petre 
Sancte  Prote 
Sancte  Jadnte 
Sancle  Hermes 
Sancta  Saturain^ 
Sancte  Firmine 


Sancte  Georffi  ora. 

Sancte  Boncraci        ora. 
Sancti  Maurici  cum  sociis 

tuis 
Sancie  Gereon  cum  soclis 

tuis 
Sancte  Cosme 
Sancte  Damiane 
Saucte  Tbco<!o:e 
Sanctc  Bcnigiie 
Sancte  Eustachi 
Sancte  Mcnne 
Sancte  All)ine 
Sancte  Cucuphas 
Sancte  Peregrine 
Sancte  Quintine 
Sancte  Marcelle 
Sancte  Lanllicrte 
Sancte  Crispinc 
Sancte  Crispiniane 
Sancte  Christophore  ora. 
Sancte  Simphosiane  ora. 
Sancte  Luciane         ora. 
Sancle  Urhane  ora. 

Sancte  Projectc        ora. 
Sancte  Vite  ora. 

Saucte  Agapite  ora. 
OmncsSS.  martyres  oral. 
Sancte  Hilari 
Sancte  Martine 
SancleBcncilicle 
Sancte  Gregori 
Sancte  Ambrosi 
Sancte  Augusline 
Sanctc  llieronyme 
Sancle  Leo 
Suicto  Me  lar«le 
Sanctc  Germaiic 
Sancte  Itemigi 
Sanclc  Fortunate 
Sancte  Anianc 
Sancte  Florenli 
Sancte  Columbane 
Sancte  ChlodoalJe 
Saocte  Amande 
Saiicte  Vedaste 
S^.ncte  Arnulphe 
Sancte  Landel)erte 
Sancte  Audoene 
Sancte  Eligi 
Sancte  Suipici 


res  orate. 
Sancta  Felicitas 
Sancta  Perpetua 
Sancta  Petroniila 
Sancta  Tecla 
Sancta  Agata 
SanctaAgnes 
Sancta  Cecilia 
Sancta  Lucia 
Sancta  Anaslasia 
Sancta  Scolastica 
Sancta  Euphemia 
Sancta  Genovefa 
Sancta  Radc^undis 
Sancta  Eulalia 
Sancta  Leuchadia 
Sancla  Brigida 
Sniictn  Aldegundis 
Saiicta  Medrisma 
Sniicta  Eugcnia 
Snncta  Columba 
Snncta  Jnliana 
Saiicta  Julilta 
Sancu  Bnitihiis 
SancU  Praxcdis 
Sa  icta  Suvina 
O^/incs   sancLe 


ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
ora. 
Virgines 
Oci  orale  pro  nobis. 


gem  imtram  consena- 

re  digneris.  Te  n^ 

mus  audi  nos. 
Ut  nos  ad  gandia  xtem 

perducere  dij^ris.  Te 

rogamus  audi  nos. 
Ut  liberos  nostros  roBSi*^ 

vare  digneris.  Te  rap- 

mus. 
Ut  sanitatem  nobis  doooi. 

Te  rogamus. 
Ut  compunctionem  cor  n 

nobis  do.ies.  Te  rogJh 

mus. 
Ut  fontem    lacrrmarnn 

nobis  dones.  te  ruga- 

mus. 
Ut   spatium    poeuitentix 

nobis  dones.  Te  roga- 

mus. 
Ut  remissionem  oiDr.iun 

peccaionim  nostronia 

iiobis  dones.  Te  ropr 

mns. 
Ut     cunctum    poprJinR 

Christianum  consenri- 

rc  digneris.  Te  rop- 

mus. 


Jmnes  Sancti :  orate  pro    Fili  Dei.  Te  rogamnstndi 

iiojis.  nos.  Ter. 

I Mopithis  esto.  Parc^^  no-    Agne  Dci  qui  lollis pccca- 


ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora.  D 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 

ora. 


bis  Duinine 
1  Vopilius  estp.  Li!)eri  nos 

Domine 
.4 1)  omni  inalo.  Lil)cra  nus 

Doniinc 


U\  wundl.  Parce  nobn 
Domine. 
A|?:ie  Dfi  qni  loUispecca* 
ta  in:inili.   Dooa  Dobii 
piiCin. 


Per  criic<Mn  Uiain.  Libera  Ag.w'  D^i  qui  toUis  pccct* 

nos  Domine.  tn  inunoi.  MiserereitO' 

Poccatores.   Tc  rogamus        1-is. 

auiii  nos.  Christc  audi  nos. 

Ut  pncem  nobis  do:?os.  Te  Christe  audi  nos. 

rogaraus  au.ii  nos.  Christc  audi  nos. 

Ut  apostoliciim  nostrum  Kyric    eleison.    Ghti^ 

in  sanctn  religionc  con-       Vjciso:). 

servare    digneris.    Te  K)  rie  eloison. 


rogamus. 


Sana  anin»^ 


Pnter  noster.  Et  ne  r.os  i  ducas. 

Ego  dixi,  Domiuc   m  si^rcre  mei. 
meam,  quia  pcccavi  li  i. 

Domioc  exaudi  orationcra  meam,  etclamor  m^^ 
ai  le  veniat. 

Miscrcre  mei  Deus. 

Oremus. 
Dous  qui  in  sanctis  haLitas,  et  pia  corda  noo  d^ 


G25 


APPENDIX  PRIMA. 


Mir 


scriSf  per  ioterces6iooeiii  omoium  saucioruni  tuorum  ^ 
libera  nos  a  terrcnis  desideriis  cl  cupiilitate  carnali, 
cx  nullo  in  nohis  regnante  peccato,  libi  soli  Domiuo 
M^rvire  niereamur.  Per  Domluum  nostrum  Jesiuii 
Cliristum,  qui  tecum  vivit  et  regnat  Deus  in  unilate 
SjHrittis  sancti  per  omnia  siecula  sa^culorum.  Amcii. 

Benedicamus  Domino.  Doo  gratias. 

^  Sanclum  Paulinum,  quem  lia;  Litauia;  proferunl, 
probabiliter  putamus  esse  nostrum  Aquileiensem  ob 
rationes  seu  conjccturas,  quas  in  Vita  capite  wu, 
num.  3,  attulimiis.  Quas  iuter  ordo  esl  coliocalionis 
S.  Paulini jpost  c:eteros,  qu(»s  antea  fuisscl  locanrlus, 
si  de  alio  Paulino,  praccipue  Nolano,  esset  invocatio 
illa  iutelligenda,  ut  ibi  dicimus. 

II. 

•  MISSA  DE  SANCTO  PAULINO 

PATRURCHA     AQUILElE.^fSl 

Extractu  ex  Mi$$ali  eccleiite  Aquileien$i$,  iinpre$$o 
anno  1^19,  in  exemplum  riiu$  eju$dem  ecele$i(B.      g 

inTROITUS. 

Sacerdoies  tui,  Domine,  induant  justitiam,  etsancti 
tui  exsuHent :  propler  David  servuin  tuum,  nou  aver- 
tas  faciem  Christi  tui. 

P$al,  Memento,  Domine,  David,  ctomnis  mausue- 
tudlnis  ejus. 

Gloria  in  excelsis  Deo,  etc,  ut  in  Romano,  Domine 
Fili  anigenite  Jesu  Chrislc  altissime,  vel  etsancte  Spi- 
riius.  Domine  Deus,  ctc.,  ut  in  Romano,  De  beata 
Maria  vero  sic,  Domine  Fili  unigcnite  JesuChriste  : 
spiritus  et  alme  orphanorum  paraclite.  Domine  Deus 
aguus  Dei  Filius  Patris  :  primogeiiitiis  Mariae  Virginig 
iiutris.  Qiii  tollis  peccatariiun(li,misercre  nobis.  Qui 
tallis  peccata  inundi,  suscipe  deprecationem  noslram 
ad  Maria; gloriam.  Qui  sedes  al  dexteram  Patris, 
miserere  nobis.  Quoniaui  tii  soliis  sanctus  Mariam 
sainctiGcans.  Tu  solus  Doininus  Mariam  gubernans. 
Tq  soIus  Altissimus  Mariam  corouaiis,  Jesu  Christe, 
€um  sancto  Spiritu  in  gloria  Dei  Patris.  Ameii.  C 

ORATIO. 

Prsesta,  quxsumus,  omnii)otens  Dcus,ut !  caiiPau- 
Itni  coofessoris  tni  atqne  (loutificis  meritis  adjuve- 
niiir,  cujns  votiva  solemnia  celebramus.  Per  Domi- 
iium  nostrum,  etc. 

In  Eccle$ia  autem  civitati$  Austri(e  in  lib,  m$.  «/- 
ffnnto  n,  12,  ctri  tituln$  :  Liber  Sacramentorum,  dniio 
hom.  4304,  pag.  i99  tergo,  est  $equen$  oratio  de$anr 
€to  Panlino : 

Deus,  (|ui  populo  tuo  a*tema;  salutis  Teatum  Pau- 
lioum  ministnim  constituisti  :  praesta,quiesumus,  ut 
<|uem  doctorem  vite  habuimus  in  terris,  interces- 
sorem  semper  habere  mcreainur  in  cociis.  Per  Domi- 
num,  etc. 

Hune  reperintu$  et  in  alii$  Mi$$alibn$  et  BreviarHg 
m$$.  efn$aem  eccle$i€P,  In  alio  autem  quod  tn^cnbi" 
tur :  Ordo  Missalis  secundum  consuetudinem  Roma- 
lue  cnriae  ao.  1254  (uti  po$t  men$e$  habetur),  cka-  ^ 
ractere  quidem  non  omnino  reliqno  Missalis  corre^pon- 
dente,  $ed  recentiori  manu,  non  tamen  pra*sentium 
temporum,  e$t  $equen$  de  $anclo  Paulino  orutio. 

Deus,  qui  clcrum  et  populum  tuuui  beati  Paulini 
confessoris  tui  voluisti  ponlirici(»  giilieTnari  :  pnesta, 
iitejus  assidua  intercessione  nulla  forniidcmus  adver- 
83,  victorianique  conscquamur,  et  vitam  obtincamus 
%(ernani.  Per  Dominum,  etc. 

i\ota  autem  quod  ccclesia  civitntis  Au^ri^e  Missale 
peculiare  hubety  juxta  suas  consueludineSf  quarum 
nonnulia$  in  dies  conservat^  ab  Aquileiensi  distit^ 
itum. 

LECTIO  UBRI  SAPlBKTIi£. 

Ecce  sacerdos  magnus,  qui  in  vita  su  sufTtilsit 
domuiD  :  et  in  diebiis  suis  corroboravit  teniplum. 
Tcmpli  etiam  altiiudo  ab  ipso  fundata  cst  .  uiiplex 


«dificatio,  254^^^^^^^^  parietes  templi.  IndielM]» 
ipsius  emanaverunt  putei  aquarum,  et  qviasi  mare 
adinipleti  suut  supra  modum.  Qui  coravit  gentera 
suani,  cl  iibcravil  eani  a  pcrnicie.  Qui  pra:valuit  am- 
pHlicarc  civitali^m  :  qui  aUcptus  est  gloriani  iu  con- 
vcrsatione  gentis,  ei  ingressuui  doiuus  et  atrii  am- 
plilii  avit.  Qiiasi  stelia  matutina  in  lue  iio  nebulse,  et 
quasi  iuua  pleiiu  iu  diebus  suis  lucet.  bt  quasi  sol 
rcfiiii^ens  sic  ille  n^fulsit  in  templo  Dei.  Quasi  urctis 
rcruigcus  inter  nebulas  glorise,  et  quasi  rosaruiu  flos 
in  diebus  vernis.  Quasi  iilia,  qua;  suut  in  transitu 
aqux,  ct  quasi  thus  redolcns  in  odorem  suavi- 
tatis. 

Grad.  Ecce  sacerdos  magnus,  qui  in  diebus  suis 
placuitDeo.  f  Non  est  inventus  similis  illi,  qui  con- 
senaret  legem  Excelsi.  Allciuia,  f  luveniDavid,ete. 
vel,  Eledt  te  Dominus  «ibi  in  sacerdolem  in  populo 
suo.  Alieluia. 

SEQCENTIA. 

Ad  laudes  Salvatoris  ut  mens  incitetur  humilis 

Sentiat  hunc  diem  justa  de  causa  eelebrcm  : 

Gaudeat  ut  sese  sic  i>ia  vota  solvere. 

Hodie  ccelorum  secreia  petiit  lux  ponlincum 

Jugiter  sanctorum  in  choro  splenoens  ut  sidus  au- 
renm. 

Et  gaudium  angelis  factum  est  ex  adventu  coni- 
paris, 

Fuisse  quem  angckim  Domini  constat  eierciluum 

Quicumque  suam  tritici  d;it  mensuraro. 

Ad  lidei  caulas  congregans  oviculas  liipi  pra^vidit 
iiisidias. 

Fidelis  et  prudens  creditor  distribuens. 

Uic  dedit  ad  mensam  Domini  pecuniam,  ut  digiLam 
faceret  usuram. 

Beatus  hic  servus,  quem  cum  venerit  Dominus  ila 
invenerit. 

Probatum  in  terra  super  omiiia  statuet  illom  iii 
patria. 

Ad  tantam  Patris  gioriam  celebrandam  chorus  ju- 
bilat  laude  digna  et  populus  iastis  respondet  vocibus. 

Dicamus  omoes  cernui  tanto  Petn,  jnngat  se  svo 
gi*ex  Pastori,  et  precibus  fusisque  lacrymis  claiue- 
inus  : 

Pastor  bone,  miserere  Ecclesiae,  tuis  precibus  re- 
fove. 

Confer  0|iem  plebi  tuae,  preces  attende,  et  pro  ]ii- 
vauiiue  maculas  diiue. 

In  via  nos  adjuva  :  colloca  in  patria  :  redde  qua» 
speramus  dona. 

EVANGELIUM  SECURDUI  UATTniEUM. 

In  illo  tempore  dixit  Dominus  Jesus  discipolis  sois 
parabolam  naBC  :  Homo  quidam  peregre  proH- 
ciscens,  etc.,  «I  in  Romano.  in  CivitaterM  autem  e$t 
Evangelium^  Vigilate.  Ofert.  loveni  David,  ut  in  Ro- 
mano, 

SECRETA. 

Sancli  Paulini  confessoris  lut  atque  pontiflcii, 
quaesumus,  Domine,  annuasolemuitas  pielati  Vax  nos 
reddut  acceptos  :  ut  per  hxc  pise  placationis  ofiicia, 
nobis  gratiai  tux  dona  conciliet.  Per  Dominum  no- 
slrum. 

Pra'fatio  et  Canon  ul  in  Romano.  Additur  tamen  in 
Canone  posl  illa  verba  :  et  antistite  nostro  N.  et  pro 
rege  nostro  N. 

Communio,  Beatus  scr\'us,  ut  in  Romuno. 

ComplendUf  quw  a  nobis  dicttur  Postcommunio. 
Deus  fidclium  remuuerator  aiiiuiurum,  |[inesta,  ut 
beati  Paulini  confessoris  tui  atque  |)ontihcis,  cujui 
venerandam  ccIeLramus  festivitatein,  prrcibus  m- 
dul^entiam  consequamiir.  Pcr  Dominum  noatrum. 

tcetera  ut  in  Romano,  Dimissio  autem  poputi  prm- 
ter,  Ite  Missa  est,  vel  Benedicamus  Domino,  qu<e  $un$ 
usu$  quoque  Romani^  bifariam  fiebat  in  Eccle%ia  Aqui^ 
ieiensi.  In  fesio  enim  majori  duplici  sic. 


•  Omittuntur  vel  tantuni  iudirantiir  ea  qu:e  cum  Missali  Komano  rommunia  sunt. 


§97 


AD  OPERA  B.  PAULINI  APPENDICES. 


Ite  benedlctl  et  electi  10  viam  pacis  :  pro  vobis  Deo 
Patri  ho»tia  missa  esl. 

/ft  majoribus  autem  solemnitatibus  beatic  Mariiv  vir- 
^jif  f ,  iie  : 

Ite  beneJicti  et  electi  in  viam  pacis  :  pro  vobls 
Maiiae  Filius  hostia  missa  est. 

m. 

•  PROOEMIUM  PAUUNI 

iD  AII<E!IA  POCMITENTliC  NOS  IMVITAMTIS- 

Justissimusordo  poenitentiae  et  rectissinia  forma  ii:ec 
est,  ut  inchoent  a  lacryrois  etdesinant  in  Ixtitia,  qua- 
tenus  tali  exemplo  possit  agnosci  verum  csse  quod 
legitur  :  Qui  seminant  in  lacrymiSf  in  gaudio  metent. 
Quod  tunc  (it,  cuin  devotissima  ad  pcenitendum  po&- 
nitcntis  intenlio  suspirat,  quia  hoc  continuis  gemiti- 
hus  e\  aflTectu  divino;  miserationis  ingemiscens,  in 
vulnere  suo  cor<iis  rcsolula  dnritia  excitantur  omncs 
sensus  prjecordiorum  cjus,  ut  ciament  ad  Dominum 
inlernx  vocis  fortiludine.  Conveniuntque  suspiria 
pectoris,  et  suspirium  a  suspirio  excipittir,  cimso- 
nanU]u»!  gemiluum  murmura  in  aurilNis  Doinini,  si 
forte  quandmiuidem  audire  dignetur.  Nec  hoc  soliim 
agit  poenitcns,  sed  insuper  reiaxatis  oculoromha- 
henis,  largas  emanans  aquas,  palpebrx  ejus  nuroiiia 
lacrymarum  profluunt,  curruntque  sine  defectu  tra- 
miles  venarum  capilis  ejus,  donpc  et  piacula  cuncto- 
rum  criminum  abluantur,  et  omnis  immunditia  ini- 
quitatis  abstergatur;  deiude  repietur  os  ejus  veris- 
simiB  confessionis  scrmonibus,  quibus  delcctatiir 
Dominus,  et  parcere  dcmenter  sludcl,  et  prsestare 
veniam  non  rooratur  quodammodo  dicens  :  Homo^ 
remittuntur  tibi  peccata  tua.  Cui  misericordissimac 
cousolationi,  et  tam  benignissimo  piissimoque  pecca- 
minum  r<^la\atori,  imo  emundaiori  cor  poeniientis 
ineloquibili  gaudio  perfusus,  talia  ut  ita  dicam,  ait : 
Dcliqui,  Domine,  el  miserabiliter  peccavi,  ultra  mo- 
dum  scclera  mea  frequentavi,  ob  hanc  causam  sicut 
cedrus  tribulationes  me.e  dilatatse  sunt,  tota  die  tor- 
quentes  conscientiam  meani.  Non  enim,  Domine, 
minimoe  suot  culp-je  mece,  nec  peccatoriim  parva 
congcriest  ideo  silere  nequeo  :  idcirco  multi  gemitus 
tnei,  et  mcns  mea  magnx  perturbalionis  eversione 
ino&stissima  cst.  Sed  consideralione  magnarum  ct 
innumcrabiiium  miserationum  tuarum,  Domine,  re- 
creatus  rounere  tuo,  a  labe  tanti  discriroinis,  me  mi- 
senim  paulalim  surgcrc  pcrspicio.  Fateor,  0  Domine, 
quia  eri^it  me  ad  spem  indtilgcntiae  pietas  tua,  ut  in 
/ide  nihil  hiesitans,  petam  veniam  et  non  moriar, 
seJ  vivam.  iJcirco  reversiis  ad  habentem  potc>tatem 
9'jper  piagas  meas,  le  scilicct  Dominum  ineum,  curvo 
tibi  femm  mea,  et  sedula  oratione  cum  confessione 
pxnitudinis  deprecor  te,  dans  gloriam  Domini  tuo  in 

■  E\  ms.  Hiemerodensl,  ante  annos  500  exarato, 
apud  Martenium  in  Collectione  amplissima. 

^  Totus  hic  Paulini  liber  constat  ex  variis  sancto- 
rum  Patnim  exccrptis  de  poBnitentia,  roaxime  san- 
ctoruro  Augustini,  Ambrosii,  Hieronymi,  Gregorii, 


A  laude  et  bcnedictione  fieqiientissima.  Domlne  Deut 
meus  in  omnibus  glorifico  te,  qiii  persistens  emdisti 
insipienliam  meam,  et  emoUisti  cor  meum,  donei: 
vel  invitus  audirem  voccs  tiias  diutius  clamitantes* 
ct  conversus  soqiici*cr  te.  El  cgo,  Domine,  cognOTl, 
el  ego  intcllcxi  soniim  damoris  tui,  et  repreht*ndena 
mc  convorsiis  sum,  et  eei  poenitcntiam  coram  te, 
sicut  hrcc  dies  probat.  lilcirco  in  laudcm  tuam  el 
consolatiofiem  meam  prophelica  verba  tibi  decanta- 
rem.  Castigasti  mc,  Domine;  etenim  eruditus  sum 
quasi  vermiculus  indomitus  :  postqiiam  enim  con- 
vertisti  me  et  egt  poRnitcntiam,  et  poslquam  osten- 
disti  mihi,  percussi  femur  meuin,  conversus  siim  et 
erubiii.  Rccordatus  sum  te  Dominum  mcum,  quoniam 
in  tiia  inisericorlia  revixit  anima  mea,  et  resurrexit 
a  mortuis.  Ideo  bonae  spei  factus  siim  vir,  quia  ex- 
spectasti  mc,  et  sustinui  in  pnetcrito  lascivientcm, 
quod  considcrans  compunclus  sum,  ct  cgi  ponniten- 
tiam.  Lrctus  jam  dein  !e  nunc  tibi  et  semper  innii- 

^  meras  gratias  referam,  le  totis  visceribus  implorantv 
tibi  me  tota  devotione  conimendans,  quia  ut  inveni- 
reii  te  qiui^sisJi  me,  ut redirem  tu  compulisti  mc,  at 
confilerer  tu  es  operatus,  ct  ul  me  recoguoscent 
plangerem  tu  dedisti  niihi,  qiioniam  tu  es  Dens 
qiiein  nemo  ainiltit  nisi  deceptus;  qucm  nemo  quas 
rit  nisi  :idinonitus.  (luem  nemo  invciiit  nisi  purga- 
tus,  quoniain  boiius  es  tu,  quoniam  in  sxculum  mi- 
scricordia  tua,  quoniam  tantuin  tu  es  Deus,  et  prae- 
ter  te  non  est  Deiis.  Tii  es  Deus  Israel,  salvator  Deat 
omniiim  sxciilonim.  Amen. 

Iste  est  conveniens  ordo  popnitentiiim ,  ct  Iioc 
roodo  ftt  poeniiudo  fructuosa,  gaudiiim  ex  luctti  par- 
turiens,  ex  negligentia  indulgentiam  alTerens,  et  ex 
labore  requicm  adduccns,  a  lacrymis,  ut  oslentam 
est,  iiichoaiis,  in  gaudiis  terminans  unde  supra.  An- 
teposita  itaque  diligenliori  rattone,  omnis  qui  ad 
confitenda  neccala  vel  ad  suscipieodam  poenitentiim 
properat,  lortasse  non  incoiivenienter  ita  ab  eo  t 

p  qiio  docendus  est  vel  inslnicndus  est,  intenogando 

^'  scu  examinando  adgredi  fN^test.  Vis  confiteri  pcc- 
cala  tua?  si  respondet,  volo,  tunc  addendum  ita  : 
Priinum  hac  in  re  sciemluiu  est,  quij  necesse  erit 
tibi  hoc  simplicitei  et  puiitcr  agere,  nec  in  eo  In 
quo  Ipsa  peccata  forsitaii  turpia  aut  pudenda  anie 
humanos  oculos  vel  aures,  vidcntur  ali^uam  siroula- 
tionem  prjctendcre,  et  ea  peccala  quasi  fabrictnL*o 
honettare  velis ;  luagis  autcm  oportet  ut  illa  quse  tc- 
cusatione  vel  delcstatione  propter  enormitatem  vel 
Jiirpitudinem  suam  digiia  sunt,  dolendo  et  enibe- 
tccndo  confiteantur,  quam  al  propter  humanam  ve- 
recundiam  sileantur. 
Incipiunt  ^  salutifera  monita  Paulini  de  tractaiikm 

D  sanctorum  excerpta. 

Cbrysostomi,  Effrem,  etc,  nullumque  junlorem  dltt 
sancto  kidoro.  Hinc  colli^es  auctorem  noqve  ette 
Nolanum  neqiie  Petracordiensem  Paulinuro,  qai  <fi- 
cuntiir  scrii>sisse  de  peBuitentia,  ut  pote  qui  tnte  ple- 
rosque  quos  citat  auctorcs  vixerint. 


255  APPENOIX  SECUNDA. 

ACTORUM  VETERUM  INEDITORUM. 


PR^MONITOM. 


laeditorum  Actonim  vocaimis  hanc  appcndicem ,  non  quod  omnia  qux  prodiintur  non  hactenos  lucem 
publcam  vid^rint ,  sed  quod  pleraque  non  edita  et  nonnulla  etsi  aliquando  edita,  ad  mss.  exeropltrit  denvo 
emendata  producuntur.  Sequentts  autem  charlse,  qatm  primtro  locamus,  duo  exemplarit  nactl  somns: 
tlierum  ex  scripturis  monasterii  sanctx  Marije  in  Valle  civitatis  Austrise.  dicti  mona<ilerH  Majoris:  tltennn 
coiumunicatum  a  geiierosis  viris  Petro  Antonio  patre,  et  Nicolao  et  Fabio  filiis,  comilibiis  de  Mauiaco,  qvi 
telectam  et  uberem,  quantum  provinciae  nostne  privalo  homini  datumest,  chartarum  veterum  scriem  tenent, 
•I  in  graiiam  litteratorum  neaam  sine  invidia,  sed  et  libentcr  alacriler  commuiiicant.  Quorum  bumtnltali 


es9 


APPENDIX  SECUiNDA. 


660 


cuiu  ei  prxscDs  el  nouaulki  ex  8cqtieniil)iis  docuinentis  et  diploroatis  debeamus  ,  in  grati  aninii  argameo- 
tuni  id  publice  lestatum  essc  voluiunjs.  Vcruui  cum  utruroque  exempiar  nedum  pluribus  mendis  scatetly 
8"d  in  nonnullis  ab  altcro  enonuiter  difTeral,  $ul>erat  auiino  nuiium  prodere,  quia  genuinum  el  legiliinum 
ai^noscere  ex  defectu  primitivoriim  exemplarium  uon  dabatur.  Quia  tamen  utrumqiic  couvenit  in  reccnsiuue 
Siguaidi  patriarchse»  a  quo  epm^liam  duccre  rcbiis  nostris  apprimc  couducit,  ncuirum  omiltimus.  Seliaat 
lector  quod  sibi  magis  arridet.  SuflicU  not^is ,  ut  setas  Sigualdi ,  tempusque  ab  hoc  tempore  non  convelTa- 
tur.  Emnt  igitur  ainbo  exemplaria  e  rcgione  posita  prout  nobis  communicata  fuerunl :  quorum  aiturum 
Givitatense»  aliemm  Maniaccuse  ad  distinctioncm  dicemus. 


I. 

CIVITATENSE. 

ilfi.  7G2,  €X  ehariis  monasterii  Majoris  Civitatensis, 

Exemplum  oijusiam  privilesfii  de  fundationc  ali- 
quonim  monasteriorum  in  patria  Forijulii ,  trauscri- 

fiium  per  me  Bcruardiniim  Amcliciiscm,coailjutorcm 
n  cancellarta  abbatiic  Sexlensis  prout  iiiveui ,  uihil 
ad<)endo ,  vei  mutando «  vcl  corri;:;ciido. 

Privilegium  hoc  concessum  fuit  ciirrcntc  anno 
Domini  scxcentesimo  [  pro  scpiingentesimo  ]  sexnge- 
simo  Kccundo. 

Jam  diidum  animis  nostris  inserit  monnsleriuni 
aingulare  prtTposilomin  dcclararc ,  illa  omnia  meri- 
Inram  preconia  reccnscre ,  ((uo  ct  ipsi  miore  studio 
in  Domino  crescamus ,  et  aliis  formam  cssc  possi- 
mus  ad  exemplum ,  cx  quibus  gencralim  fimdamen- 
tnm  orone  atquc  profeclum  Dominum  Christiim  csse 
Apostolus  coiitcstatur  diccns  :  Fundamenlum  aliud 
nemo  potest  ponere  pra^ler  id  quod  posilum  est ,  quod 
ut  Christus,  Sicut  itaquc  instnimcnlis  liumana  ar- 
cana  fundalis  siatim  univcrsa  vitia  ce.Iunl,  ct  onuies 
eorraptelle  carnis  veiut  ccra  sumpia  igni  li  im^scuiit, 
itm  tent9tiones,  atqiie  omnes  >ei'sulias  dinlmli  pro- 
tinas  extin<]^uuntur,  ncc  uUra  poiost  r.rslslorc ,  u!  i 
▼irtus  qux  posscdii  no;i  invcneril  locutn ,  (piia  taiiidiu 
1n  bomine  dominaiur  salnnas,  quaiidiii  iiis  riimcnla 

Kssessionis  autp.  cognoscit  ;  depulsis  aulcm  pcrtur- 
tionibus  iniroici  ab  homine  Chrisliano  tempiuin 
Incipiat  esse  Dei ,  et  inmquam  pulcherrimiim  habi!a- 
culum  Spiritus  sanctus  cxullans  ingrcdialur.  Qua- 
pmpter  Erfo,  Znncto,  scu  Marco  gcrmani ,  iu  laico 
taroen  constituti ,  divina  inspiranle  graiia,  Ciliricavi- 
mns  monasteria  duo  in  finibus  forojuliancnsis,  unum 
in  loco  qiii  vocntur  Scxto  ad  bonorem  scmiierque 
virginis  Dei  genilricis  Vlari.ne,  et  Lcatorum  Joaiiiiis 
Raptiste,  pt  Pctri  apostoli  Chrisli ,  ei  stalueramiis  iit 
inibi  tum  fiatrcs  siib  jugo  rcgitlaii  in  Dci  serviiio 
Tiverent.  Ei  aliud  monasterium  icdilicavimus  iu  ripa 
i(nx  Tocatur  Salto  super  Ilctorum  sempcrque  vir- 
ginis  Dei  genitricis  Marie,  ct  Joauuis  J^apiistc  ct  Pe-* 
tri  aposloli  Cbristi  sanctorum  bonore ,  ubi  Pillrnda 
ilomina  et  geniirix  notra  cum  aggrcgaiis  femiiiis 
monacornm  habiiu  habitarc  debercnt,  sed  qua 
diTinam  illaro  audieutes  profeticam  voccm  in  qua- 
dragesimo  quarlo  psalmo  Deus  loqtiilur  ad  animain 
fcomanam  :  Audi  fiia,  et  vide^  et  inclina  aurem  tuam, 
a  Miviuere  populum  tuum ,  ct  domum  256  patris 
fict ;  hanc  nos  secuii  vocem  exi\imiis  de  tcrra  ct  cx>- 
gnatione  nostra ,  et  disposuimus  hahitarc  in  Tiissiic 
partibus;  seit  quia  de  has  nominalas  monasierias 
fios  bomiues  noslii  ac  fiatrcs,  quos  in  monaslcrio 
relinquimus ,  in(|uictarc  non  dissimulare,  qnod  in 
nostra  potesl;itc  eos  haliiiimus,  ideo(|ue  providirous 
iios  Erio  et  Marco,  quamvii  indigni  abbates  pcr  banc 
presentem  p;iginam  omnes  res  nostras  judicare,  scu 
in  supradicla  monastcrin  dispensarc ,  el  doiia  nostra 
dec^racre  primuro  omiiiuro  in  monasierio  in  Ripa 
Sallo,  ubidoroina  ctgcuiirix  nosira  iam  reiiquas  ino- 
D;ica$  esse  dignoscitur,  donnmus  aiquo  concedimus 
curtem  nostram ,  uhi  ipse  monasterium  a  uobis  fun- 
datam  est  curo  omni  laborat  oiic  sua  icrras  araiorias, 
vineis,  pratis,  pascuis,  silvis,  astalariis,  et  mcdie- 
latilms  de  Castenelo  in  Auscmano,  undc  rclique  me- 
diptates  in  mounstiTio  scxto  donavimus,  ncc  iion 
Molino  iB  Palatiolo  roediclaie,  et  medietatcni  in  mo- 
na&tcrio  predicto  ^irorum,  ila  tamcu  dum  (iomiua  oi 


A  I. 

MANIACENSE. 

/n  chariis  comitum  de  Maniaco  ex  aichivo  abbalim 
Sextcncit.  p,  xix  ct  ^03. 

Fundatio  et  dolatio  roonnslcrii  ablaliac  sancta 
Marije  dc  Sexto  iii  Foro  Juhi  anno  Dcuiiui  770. 


Jam  duduro  anunis  nostris  iuserit  nionachoram 
singularem  prsepositum  velarc,  aliis  omnium  merito- 
rum  prccouia  recensere,  qiioiiiam  ipsi  inajori  studio 
iu  Domino  crcscaums,  ei  aliis  formam  essc  possimus 
ad  excmplum,  ci  quibus  generaiim  fimdameiiiuni 
omne  atqiie  proriH^ium  Dominum  Chrislum  esse,  Apo- 

g  stolo  conlcstaute  dicciis  :  Fundamenlum  aliud  nemo 
polcst  ponere  prceter  id ,  qnod  positnm  est ,  quod  est 
Lhristus.  His  itnque  iulra  nicntis  liuu.amc  arcana 
fundatis,  slatiro  univcrsn  vitin  ccdunt ,  et  orones  cor- 
riiplclle  cariiis,  veliit  cern  suposiia  igni  liqiiescunt. 
ll:iic  iciitaiiimes  hominuni,  aique  omncs  versutix* 
diaboli  proliuus  cxlinguuniur,  iicc  iiltra  potcst  rcsi* 
s:crc,  \\\'\  victos  possiderc  noii  inv  nit  locum,  quia 
tun  iiu  iu  luroine  (jomiiialur  salanas  qiiandiu  posses- 
sionis  su;e  iusirumenta  cognoscii.  UcpulsiB  aulein 
parli'  us  iuimici  ab  hominc  Christiniio,  lemplum  in- 
cipii  e.>se  D(*i,  et  kmquam  pulcherrimo  hatiitaculo 
Spiriius  sanclusexultansingreilitur.  Quapropter  iios 
fralres  giTmaiii  Hcrlo,  Auto,  et  Marcus  in  laico  nnUi 
c^nsiituli,  divina  iu^pirante  ^ratia,  oediGcaviinus 
dup  monasleria  in  liiiihus  forojulicnsibus,  unum  in 
ioco  qui  vocatur  Scxto  ad  honorem  scmpcr  virginis 
Dei  geuiiricis  Mariie,  ct  beaionim  Joannis  Bnptistai, 
et  Petri  aposloli  Christi  et  sialiioramus,  ut  iiiibi  cum 

p  fratribus  siib  jiigo  rcgui»  in  Dei  scrvitio  vi\-ercmiis. 

^  El  alhid  monasieriuiu  xdificavimiis  iii  Rippa,  qa;e 
Tocatur  Saito  sup.">  sempcr  virginis  Dei  genetricis 
Marise,  Joannis  BaplisUe,  ct  Peiri  a|N)stoli  Christi 
sanctorum  honore ,  iihi  Gcltmda  doniiiia  et  genitrix 
nostra  cum  aggittgntis  frminis  in  monachorum  habitU 
liabitare  deberent,  sed  quia  divinani  iUam  audivimus 
profeticam  voeem  in  qiiadra!(esiuio  quarto  psalmo , 
ubi  Deus  ioquitur  ad  aniinam  humacam  :  Auai^  filia, 
et  inclina  aurem  tuam ,  et  obtiviseere  poputum  tuum  , 
et  domum  patris  hti.  Hanc  iios  secuti  vocem  exivimns 
de  terra  ei  de  cognatione  nostra ,  et  disposuimus  ha^ 
bilare  iu  Tnsci»  parlibus,  sed  quia  de  his  nominalis 
monastcriis  nos  homincs  ac  fratn^s  nostros,  qiios  in 
nioiiasterio  reiiquiroiis,  ne  quis  ioquietare  dissimu- 
let,  quod  in  nosira  pot<*statc  ea  habuimus ;  Ideoque 
providiiuus  nos  Hcrto  et  Mnrco,  (fuarovis  indigni  ab- 
nales,  pcr  hanc  pnescniero  paginaro  omnes  res  no- 
siras  judicare  seu  iu  siiprndictis  monasieriis  dispcn- 
sare,  et  dono  noslro  dccernere.  Primum  omniuro  in 

^  monasterio  in  Rippa  Saitu ,  ubi  domina  geuitrix  no- 
stra  cum  reliquis  monachis  esse  digiidscitor,  dona- 
mu3  atque  concedimus  ciirtem  nosiram ,  u-.d  ipsum 
monasie:ium  nobis  fundatum  cst  cum  omni  lahora- 
tionc  sua,  Tcrris  aratoriis,  vincis,  pratis,  p.nscuis, 
silvis,  astalariis,  ei  medictutem  de  casiro  Ausiroano, 
unde  reliquaro  incdictntero  roonasierio  Sexti  donn< 
virous.  Nec  non  de  Moliuo  in  Palaciolo  medieiatem , 
cl  me.Iictalcm  iii  monasterio  pre<Jicto  \iroruin  coR* 
ces^imus ;  ita  i;imcn  dum  domina  cl  gcuilrix  nostra 


e$i 


AD  OPERA  B.  PAULINI  APPENDICES. 


653 


aVlTATENSE. 

gcnitrix  ii«>sira  advixerit  ipsuin  fruineiiUiin  in  iiite- 
gniiii  de  cjtis  pertineat  potestate;  grano  vero  rustico 
cquaiiter  auMxlo  dividaiit :  i>ost  vero  ejiis  decessuin 
oninia  coiniinitcr  de  ipso  Molino  halsitare  in  monle  in 
Camca  qiio^l  nos  pertinuit  ineilielatem  supradictiiin 
monasterium  nio:iacliaruni  haiiennt,  et  nietliciatem 
mona^ieriuin  in  Sexlo:  voUint  siinul  p-is<.'ei'o,  volunt 
dividere  eoruin  sit  poU^staiis.  De  casas  quidein  inas- 
ftaiilias  noniinative  deteriiiinamus,  qua;  ad  ipsuni 
monasterinin  puellanim  pcrlinere  dobi'ant :  ilein  ca- 
sas  in  SoKiaco ,  casas  in  Magretas ,  casas  in  cam|>o 
MiUora,  casas  in  Maras,  c^isas  in  Fara  juxla  Turriain, 
casas  in  ArdcUaco,  casas  in  MattiavUi,  casas  in  duas 
Basilicas,  casas  in  Aureliano,  casas  in  Avenianico, 
easas  in  Gralialeo,  casas  in  Oariiea  in  vico  Ainpetio, 
casas  Joannis  Matliarlo.  Itaqiie  coiiceiiiinus  in  redilo 
ipso,  quoil  annuatim  debenl  dare,  casas  iii  Raina- 
cieto ,  et  terras  et  vineas  vel  prata  quod  Ual>enius  in 


MANLACENSE. 


advixerit  ipsum  frumenlum  in  integrum  iu  ejus  p^r- 
tineat  potestat(^in.  Granum  vero  riis  icorum  a^ualiler 
auMiflo  dividatur :  post  vcro  ejus  discessum  ab  eisdom 
oiniiia  communiter  de  ipso  Moliiio  Ualieatui ,  el  Monlis 
in  Garn(*a,  qiii  ad  nosperlinuit  me.liclatem  supradi- 
ctum  inonasteriiim  monacliaruin  baUeaf ,  el  medieta- 
tem  monast«Tiuin  in  Sexto,  vclini  insiuiiil  pascere, 
velint  diviticre ,  eoruin  sit  potcstas.  De  casis  quidiMU 
masaritias  noininare  decerninius  qu:r  ad  ipsuin  mo- 
naslcriiiin  pucllariim  pertinere  debeant.  liem  casas 
de  Logiaco,  casas  iii  Macretas,  casas  in  cainjio  M:i- 
jore,  casas  in  Avora  ,  casas  in  lara  juxta  tunionem, 
cas  is  in  Adcliaco,  casas  iii  Muitiuculo,  casas  iii  duas 
basilicas,  casas  in  Aurcliano,  casas  in  Avinlaco,  ca- 
sas  in  Gratiolaco,  casas  in  (iarnia  anvico  ampitio,  ct 
casas  Joannis,  et  Marliolo.  Itaque  conceiliriius  tiUi 
reddilo  teiiipore  quod  anniie  dcUent  dare  cas;e  iu  Re- 
macrtlo,  el  lians,  et  vincas  vcl  prata  qu:e  haUemus 


l)auiiino,ci  quidquid  Ualiere  visi  siinius  in  Coloniola,  B  in  Dauviiio  ,  el  quiilquid  U^iU^^ri;  visi  siiinus  iii  CoU>- 
et  viiiea  in  Gi*oUagnas,  quem  lencnt  filius,  et  ncpotcs  niola,  et  viiicam  in  HroinUag.is,  quain  tcicnt  filii  seu 
Antonii.  llem  addemus  in  cule  nostra  in  Meicgia      nepoles  Budoiii ,  etaddemiis  lilM  curlcm  noslram  in 


con  omni  iiertinentia  sua ,  similiter  casas  in  Cisiario 
secundum  quaUter  cart:is  caruin  conlinciur  centum 
anlbras  vino  ad  ipso  monasterio  pucllarum  regant ; 
«luod  siipcrfiici  itaniiiic  coiicetiiinus  uostro  monasterio 
Sexto :  teiio  (at  iaul  in  Mariano,  et  ad  Molino  laborent 
in  l^jlatu)lo  sicut  consueti  sunt ,  simulquc  UaUeant 
Sylvas  in  vento  et  Comariola  puellarum  monasteriis 
Porti  de  senodocUio  prope  esl  positus  sine  omne  sen- 
liro  cuin  polestale  de  predicto  monasterio  paUulent. 
In  monastcrio  quidem  virorum  in  Scxio  volunuis,  iit 
dona  noslra  UaUeant  inter  fluvio  Taliamcnto  et  fluvio 
Liqueutix  quidquid  inter  ipsos  ad  nostrain  potcsta- 
tcra  pcrtinere  digiioscitiir,  sive  curte  in  sexto,  uUi 
ipsum  nionastcrium  edificavimus ,  sive  curte  in  Lau- 
rentia  cum  oratorio  Domi  Salvatoris,  qui  iUi  situs  est, 
•eu  in  curte  in  sancto  Focato  cum  casis,  ciirUs,  cain- 
pis,  pratis,  viiicis,  silvis,  astal:iriis,  montiUus,  vivis, 
pascuis,  atque  paUidiUus,  nec  non  molinas,  seu  moUilia 
et  immobilia  quid(|uid  ad  ipsas  carles  supernarratas 
de  nostro  jure  inler  ipsa  flumina  pertinere  dignosci- 
tur.  Siroiliter  et  casas  Massaritias  in  vico  macerano 
teritorio  Yeronense ;  item  casas  in  Belluno,  judiciaria 
Coneiense  Iransfluvio  Taliamento,  casa  in  Ramassello 
cum  omni  pertinentia  sua,  seu  in  Saksto,  Tel  quid 
quid  inibi  ex  vita  coigugis  mee  habere  videntur.  Unde 
ego  Erfo  exinde  vegaria  feci ,  etsi  super  ipsa  ▼enrit 
inibi  fuerit  juxla  considerationem  suam  ipee  Abba , 
qui  pro  tempore  foerit  exinde  in  eleniotina,  Tel  mls- 
Ms  aul  PMiuiodia  annue  persolvant ,  et  prescripto , 
quaro  jam  ante  in  ipso  pertinuit  mooasieno,  et  casas 
in  Carniis  in  Vinearetum  seu  et  casa  oostra  in  Ma- 
riano,  cum  omni  pertinentia  sua,  et  medietalem  dc 
Ca^enelto  in  Ausemano,  et  medietate  de  Molino  in 
Paiaiiok),  sicut  superius  deflniTirous,  et  roonle  in  Car- 
iiea  qni  ad  nos  pertinet ,  mediclatem  in  orouit>iis  ipsa 


Medcja  ciim  omniims  pcrtincntiUus  suis,  simiUler 
casas  in  Cisiano  secundum  ct  qcaliter  carta  corum 
conlinet.  Ceiituin  ainpUoras  vini  ad  ipsuiii  inoauste- 
ritiin  puellaniin  vcUatur,  quo*!  supiMfuit  anniie  con- 
cedinius  in  nioiiasterio  Scxtcnsi ;  Fcnuin  r.ciant  in 
Marciano,  et  aJ  Molinum  in  P.  lali  lo  siciit  consueti 
sunt.  SiniuUiue  UalH?nt  silvas  in  Velrcto  ct  C^arna- 
riola  puellariiin  monast«Tiuin  Porci  de  S.*nodi>cUio, 
qiii  propc  est  posiliis  siiie  omnescariiiocuni  porcis  dc 
prcaicio  inonasterio  paUulent.  In  inonasterio  t^^.ntleu 
viroruin  in  Sexlo  voluiiius,  ut  doininiuni  Ualieat  inter 
fluvium  Taliameuti  el  fluvium  Liqucntix,  et  quidqnid 
intcr  ipsa  ad  nostrain  potcslaU^ni  |)orvenire  dignosci* 
tur;  sive  curtein  in  Scxto,  uUi  ipsuin  moiiaslerium 
»dilicavimus,  sive  curtem  in  Laurcntiaca  cum  ora- 
torio  Doniini  et  Salvatoris,  (lui  t!ii  silus  est,  seu  cur- 
Q  tcin  iii  sancto  Focato  cum  casis,  curli^,  campis,  pni< 
tis,  vincis,  silvis,  astalariis,  montiUus,  rivis,  pascuis, 
aUiiie  paludiUus,  nec  non  et  molendinis,  seu  inobilia 
rel  immoUilia  quid  qiiid  ad  ipsns  curtes  suprannomi- 
natas,  vel  nostro  jure  inter  ipsa  fliimina  pertincre 
dignoscitur.  Similiter  et  casas  ct  massaritias  in  vico 
Mariano ,  in  teritorio  Veronense,  et  casas  in  BcUu- 
no,  Vicaria  Cenetense,  el  trans  fluvium  Tiliamcnti 
curtem  in  Rarousselio  cum  omni  pertineDfia  sua,  scn 
et  Saletto,  et  Paludes,  vel  qnid  quid  inibi  eat,  quae 
omnia  fecerunt  conjugis  roex.  Curtet  in  Rippa  iia- 
cta,  curtes  in  Bivero,  curtes  in  Azano,  carles  io  Pifr- 
settana  cum  oronibiis  pertinentiis  suis,  curtes  in  Silo 
eiim  Oratorio,  curtes  m  Blcssa^a  cum  Celhi.  Curtem 
de  Viiki,  curiem  amue,  quae  dicitur  Hedago ;  decnrrit 
ex  una  parte  Lemida,  et  ex  allia  usquc  ad  fbssam  Sa- 
vonarum,  atque  Coibulam.  Cnrtem  de  Anone,  curtem 
in  Sacco,  curlem  in  Crispinaga  curo  Casiello.  Curlem 
de  Veruo  ct  de  Mulinego,  ct  de  Lutrano  *  Curtem  de 


uionasteria  equaliter  possideant.  De  servis  no  tris  vel  n  Salto  ciim  Cella,  Curtem  de  Ribaria  :  Curlem  de  Por- 
anctllas ,  Aldiones  vel  Aldionas  utriusque  sexus  oin-  '^  ■'■-■'^  *\.-.™  a^  ,.:«^  i  ^ n..n .•  m^ 

nes  liberas  dimisimus,  et  carlas  eonnu  de  liberiaie 
fecimus  suniliter  et  de  casaria  ipsonim  seu  ct  ad  eos 
dicti  iam  antea  Uberi  fuerunl,  feciraiis  et  volumiis  at- 
que  dcfinimus,  ul  nullus  corum  super  im|K)silionem 
faciat,  sed  sicut  eoram  contiiient  carte,  ita  facere 
del>enut.  AbUas  vero  vel  successores  ejus,  qiii  pro 
lempore  in  ipso  monasterio  in  Sexto  ordinatus  fuerit, 
legulariter  cum  ipsis  vivat  monacUis,  el  oriUnando 
&tqu€  disponcndo  de  inonastiM-io  feiiiiiianim  in  Sallo, 
297  ^^  ^"  ^  no JocUio  regonte  alque  disponente  ipso 
abUate.  AUUas  vero  cuiii  inonacUis  siUi  coinmissis  re- 
gulariter  deUent,  ct  suU  nulla  dcinceps  noslra,  vel  lie- 
reduin  nostrorum  redigatur  polestate,  sed  supersil 
siiis  ipse  monasterio  virorum ,  exccuto  defiincio  al>- 
Late  jussooHm  fleri  solent  monacUi.  Uuum  consensum 
in  unam  concordare  persoiiam,  aut  quod  aUsit,  ma- 
l:rn  siUi  degerint  caput;  tunc  scdis  Aquileieiisis  pon- 
tlicx  cos  ad  una  redeal  concordia ,  ac  melijrem  dc 


ptrio.  Curtem  de  vico  Leonum  cum  CelUi  sancti  Flo- 
riani :  Curtem  de  Medeja,  et  quid  quid  hiibere  videtur 
nostri  juris  inler  aquas  defluenles,  hoc  est  iuler  TI- 
liamentum  et  Liquentiam,  et  sicut  via  Uugarorum 
cenulur,  el  paluiles  inaris ,  ct  qiiid  quid  ad  regiam 
polestatem  pertinet ,  et  cum  omni  doininio  quld  quid 
dici  vel  iiomiuari  polcsi.  !nsu|)er  et  curtem  noslram 
de  Mariano  cum  omniiius  pertincntiis  suis.  Dc  ser\'i8 
nostris  vel  ancillis  AMioncs  vcl  Aldioiias  utriusquc 
sexus  omnes  liUcros  di:nisiinus,  ct  cUartas  eoruin 
de  Hbertate  fecimns  :  siaiiliicr  ct  de  sal.iriis  ipso- 
rum,  seu  ad  eos  qui  iain  antca  liUeri  fiicnint,  leci- 
mus  cbartas,  et  voUiinus,  atque  definivimus,  ut 
nullus  eoruin  super  impositioncni  faciat,  vel  sicut 
eorum  continent  c.trtic  itn  faccr*  d«'lM*aiit,  AUUas  vero 
vel  successorcs  sui,  qiii  tentporc  iii  ipso  monasicrio  In 
Scxto  ordiiiatus  fuerit.  rcgularitcr  cum  ipsis  vivat 
monacUis,  ordinan  I0  atqwc  (iisponcndo  i.'e  monaslc- 
rio  feininarum  in  Salto,  acu  in  S:'noi!achio  rogcnit 


633 


APPENDIX  SECUiNDA. 


S34 


GIVITATENSE. 


MAMACExNSE. 


ipsis  monachis  constiiHut  aM>atoni.  Hnmiliter  ipse 
abbas  cum  consensu  ponlificis  scdis  Aqiiileiensis  or- 
dinare  dcbeat  abbatissam,  quod  est  quam  una  concors 
elegerit,  aut  pars  qae  melior  fueril,  ul  exinde  oonim 
niatfoa  merces  adveniat,  ct  ipsas  sine  morsu  dial.olico 
in  Dei  persistant  servitio.  Num  nulla  alia  eorum  vel 
eariira  na*>eant  licentiam  super  imposiiione  facere  iiv- 
que  sibi  receptu,  neque  niissum  suum  autaliqua  impc- 
ratione  nequc  in  monasterio  neque  in  re'  us  nv  naste- 
riorum,  nisi  invitatusfuerit  ponlifex  al>  ipso  a1)bate  vel 
aiibatissa,  etsi,  quo<l  absit,  ipsa  congrcgatio  regiilariter 
Tivere  neglexerit;  ipse  Pontifex  eos  coinoneat,  qiian- 
tuin  sic  dccerejuvant.  Quodsicontemps4'rint,eorropti 
itenim  atque  iteriim  sul)  aiie{j;aliones  ejusdistringi  de- 
Leat,  et  si,  quod  non  optans  in  dt^terius  irucrinl,  qui 
^le  eodera  monaslerio,  tunc  mutctur  ipse  monasle- 
rium  in  senodochio  regente  atque  disponenle  ipso 
abbate  una  cum  consensu  sedis  Aquileiensis  pontiii- 


atqi!0  disponente  ipso  abbate.  Abbas  vero  ciira  luo- 
iiachii  sitii  commissis  rogulariter  vivere  debeant,  el 
snb  iiulla  deiiiceps  nostra  vel  heredum  nostronim 
ro.ligatiir  potestale ;  sed  semper  pr;esit  ipse  in  mo* 
iiasterio  virorum  exceplo  defuncto  abbale,  ut  jussu 
Dci  iieri  solet,  el  tunc  si  monachi  in  unuin  conten- 
tum  nnanime  non  concordarent  personam,  aut,  qiiod 
ai;sil,  inalum  sihi  eligereiit  capiit,  tunc  sedis  Aqui- 
leiensis  pontifex  ad  unain  eos  redilal  concordiam,  ac 
meliorom  de  ipsis  monachis  constiluat  abbatem,  hu- 
militor  ipse  ahbas  cum  consonsii  pontificis  sedis  Aqui- 
loiensis  ordinare  del»eat  abbatissam,  et  hoc  quando 
omnes  non  concordiler  eiigerent,aut  major  pars,  qnsB 
inelior  fuerit,  ut  exinde  earuin  magna  merces  adve- 
niat,  (;l  ipsas  siiie  niorsu  dialiolico  in  Dci  pei^sisiant 
scrvilio.  Niiilain  tamon  aliain  coriim  vel  earum  ha- 
boat  liconliam  super  imposilioncin  facere,  neque  sibi 
roccpiuni,  iieque  niissum  suum,  autaliquam  iuipcra- 


cis,  sicut  superius  dixiinus  de  monasterio  pueilarum.  fi  tioneiu  neuue  in  monasli^rio  nequc  iu  monaslerium. 


Nara  alia  in  ipsis  rebus  vol  monachis  seu  inona<'iias 
nullam  faciat  lesionem.  Te  vero  qiii  presens  pontifex, 
et  Deo  dignus  esse  dignosceris  doinino  Siguald  pa- 
triarca  per  Patrem  et  Filiiim  ol  sanctum  adjuraniKS 
Spiritura,  et  per  beatum  Polrum  principoin  aposlo- 
ioruni  ut  nulla  eis,  vei  earum  pennitti  patiaris  vio- 
lontias,  iiec  ipsefacias;  sed  hanc  cartain  porpoliiali- 
ter  firma  sit  sub  anathcmate  scripta,  ut  tiii  siicct's- 
sores  majorem  habeant  curam,  et  liid  inagn;i  uutccs 
acrescat.  Qiiod  si  facere  contempsoris,  Doniinuiii  oiiui 
angelis  suis  formida.  Ilanc  carlam  atl  nos  facla  Am- 
spcrto  mon.ico  scribore  rogaviinus.  IIoc  auioin  ad 
moosistcrium  sanctorum  omuiuMi  apostoloniiii  silo 
Nooantulas  territorio  in  Moiinensc  anno  dinninorum 
oostrorum  Desiderii  et  Adelchis  regibiis  soxio,  lerlio 
Madio  iiidiclione  quinta  deciir.a  <^.  f  E^^o  ergo  indi- 
gwis  monaohus  in  hanc  cartam  a  me  factam  manu 
mea  soripsi  et  su*;s<:ribore  rogavi.  f  Ego  Marcus  iii- 


nisi  iiivitalus  fuerit  pontifex  ab  ipso  abl)ale,  vel  ab- 
batissa,  et  si,  (|uod  absit,  ipsa  congregatio  rcgiilari- 
lcr  vivoic  negloxerit,  ipse  |K)ntifox  eos  couioneat, 
qnalenus  siout  condecct,  vivant,  qiiod  si  contompsc- 
riiit,  correpti  iterum  atque  iteruni  sub  aIiegat;or.e 
oonstrii:gi  (.'ebcant.  Al  si,  quod  v.ou  optamus,  ulte- 
rius  crcverinl,  <[ui  in  eodom  monasterio  iiullam  mo- 
nasticam  habiierint  ol  servantiam ,  tunc  niiilaluui 
ipsum  monaslcriiim  in  senodochio  rogenle  ipso  al  - 
bale  una  ciiin  consonsu  se:lis  Aquiloicnsis  poatincis, 
sicut  sii|)erius  diximus  de  monasterio  puellarum,  nec 
ampliiis  rebus  vel  monachis,  seu  monachx  nuliam 
facial  l;osionem.  Te  vero  qni  prasens  |)ontifex,  et 
Deo  (ligniis  esse  dignosceris  D.  Sigoakle  piitiian ha 
por  Palrein,  el  Filiiiin  et  sanclum  atijuramiis  Spiri- 
tum,  et  per  beaium  Petrum  principem  aposlooium, 
ul  iiuiiani  eis  vel  earum  ]>erinitti  paliaris  violonliamy 
n(^c  ipse  facics,  el  haic  carta  perpetunliler  (iiina  sit 


rfignus  abha  in  lianc  consentiens  nianu  mea  scripsi.  n  ^^^^*  anathomale  scripta,  ut  tui  succossoros  mnjorem 
|£go  Anlo  indignus  nionachus  manu  inea  scri[isi.      ha)>oant  ciiram,  et  sibi  magna  mcrcos  accroscat. 

Quod  si  facere  conlempseris,  D.  cum  ai:gclis  suis 


T  Cgo  Viclorianus  ueccalor  ui  hanc  cariain  manu 
mea  scripsi.  -J-  Ego  Silvester  indignus  abba  vocatus, 
t>ffatus  ab  Erfone  in  banc  cartam  manu  moa  scripsi. 
f  Ego  Guidulfus  indignus  monachus  sanctorum  apo- 
stolornm  ropUis  ab  Erfonc  pro  jussione  domiui  dii- 
^esiri  abbatis  in  hanc  cartam  manu  mea  scripsi.  f 
C^ro  Ursus  lici*t  indignus  presbyter  et  monachus  aut 
Cbristi  et  arcbangeli  Mtchaelis  rogatus  ab  Erfone  ia 
luuie  cartam  manu  mea  scripsi.  f  Ego  Beatus  indi- 
^Bus  diaconus  sanctorum  et  apostolorum  n)ptus  ab 
CSrlboe  roanu  mea  scripsi.  f  Ego  Theophilus  indignus 
iMfiacbos  sanctorum  rogatus  ab  Erfone  pro  jussu 
XkHoiiii   Silvestri  abbatis  in  hanc  cartam  nostram 
maim  propria  scripsl.  f  Ego  Aoselmus  licet  indignus 
vnonaciius  sanctorum  omnium  Apostoloruni  rogatus 
^b  Erfone  modo  abbate,  et  jussione  domini  Silveslri 
a^bbatis  banc  cartuiam  donationis  alque  deOnitiouis 
msiaoi  ad  Monacborum  in  Sexto  conscripsi,  similique  |^  scripsi 
Alia  carta  pari  tenore  et  sensu  qiiem  debent  habere  ^     ^*"^ 
lonasterius  uionachorum  in  Salto,  iinde  et  reliquas 
srtas  una  pro  Ursoue  presbitero  ct  alia  pro  Beato 
iacouo  scnpta,  quod  in  simul  sunt  quatu(»r.  Isla 
aia  est  ad  monasteriuni  in  Sexto,  ct  alia  dala  cst 
d  monasterium  feminarum  in  Salto.  Tertia  iu  inona- 
t^rio  domino  Victoriano  abbati  in  moiiaslorio  sanc:i 
rcbangeli  Michaelis.  Quarta  (iiiidein  in  monastorio 
omini  Erfonis  in  Tussia,  ut  abs(|ue  alia  fiaude  pe- 
eaiier  ipsi  Ycnerandi  loci  pfrsislanl.  Explicit.  Dco 
ralias.  Amen.  Orate  pro  nobis  oranes  sanctos. 


foiTiiida.  Hanc  cartam  a  nobis  factain  Aiisporlum  no- 
tariiini  scribere  rogavimus.  Hoc  actum  ad  monaste- 
riiini  sanctorum  omnium  apostolonim  situm  Nonan- 
tiila  teritorio  Mutinense.  Anno  ab  incarnatione  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi  760.  Indictione  14.  Tempore 
dominorum  noslroruro  Desiderii  et  Addchis  regnm. 
Tertio  die  intrante  mense  Maio  «. 

Ego  Herto  indignns  abbas  manu  mea  scripsi  in 
hac  carta  a  me  facta,  et  hos  subscrlt  ere  rogari. 

Ego  Marcus  indignus  abbas  in  hac  consetitiens 
manu  mea  scripsi. 

Ego  Anto  iiiaignus  abbas  manu  mea  scripsi. 

Ego  Yictorianus  peccator  abbas  inanu  mea  scripsS. 

Ego  Silvester  indignus  abl>as  vocatus,  et  rogatiit 
ab  Ertone  in  hac  carla  manu  mea  scripsi. 

Ego  Ganduifus  abbas  rogatus  Hertone  manu  mea 

ripsi. 

Ego  Ursus  licet  indignus  abbas  Archangeil  Mi- 
chaclis  rogatus  ab  Hertone  in  hac  carta  manu  mea 
scripsi. 

Ego  Beatus  indignus  abbas  sanctorum  apostolorum 
rogatus  ab  Hertone  manu  mea  scripsi. 

r]go  Theophilus  peccator  abbas  rogatus  manu  mea 
scripsi. 

Ego  Ansberlus  aulae  rc^giae  notarius  rogatus  ab  Her- 
toue  illuslre  abbate  ex  jussione  111.»"°  Dmm.  Anti  et 
Marci  hanc  cartam  donatiouis  alque  dofinitionis  fa- 
ctam  ad  monasterium  monachoriim  in  Sexto  conscri- 


psi,  simuique  aHaiii  carlam  pari  tenore  el  consen&u, 
^uam  debent  babere  in  monasterio  monachorum  in  Salto,  unde  et  reliquas  duas  cartas  una  pro  Urtonc 
'^rxdicti,  et  alia  pro  Beato  diacono  scripta;  siint,  qiise  fiunt  quatiior  in  siinul.  Isla  dala  est  ad  moi.asteriuni 
%  Sexto,  et  aiia  data  est  ad  monasterium  Feminarum  in    Salto.  Tertia  in  monasterio  D.  Viotoriani  abliatis 

*  In  utroque  excmplari  error  est  in  notis  chronolo- 
ficis.  In  Maiiiacensi,  ouia  nou  apponilur;  in  Civita- 
ieusi,  quia  non  bene.  Lege  in  hoc  :  .\nno  G  ct  3.  Coii- 


vonit  sic cum  auno  762  etcum  inlict  15.  Yide  •licta 
iii  Vita  sancti  Paulini,  cap.  i,  n.  i. 


636 


A.D  OPERA  B.  PAIJLINI  APPENDfCES. 


fl5% 


in 


>n  monaslerio  sancli  archangeli  Michaelis  :  Quarta  quidem  in  uionaslerio  D.  ncrlom  in  Tuxia,    ul  ahs- 
quc  aUqua  fraude  pereuniier  ipsi  vei-endi    loci    persislanl.  Explicil.    Deo  gralias.   Amen.   Omnes  «mcti 

^  II  j^  gacri  ordinis  gradus  sublcvare  festtnant,  in  foveam 

menJacii,  a  qua  eos,  ne  cadanl,  debeot  modis  omni- 


DIPLOMA  CAROLl  MAGNI 

PACLi.NO  GRAMVATICO. 

Carolus,  etc.  Reliqua  vide  inter  Opera  Caroli  Ma- 
gni,  Patrologite  tomo  XCVII^  col.  957. 

III. 
DIPLOMA  CAROU  MAGNI 

PAOLINO  PATRIARCHi£, 

Pro  Ubertate  clero  aquHeien$i  sertanda  in  electione 

patriarchamm, 

Carolus  gratia  Dei,  elc.  Cwtera  vide  inter  Opera 
Caroli  Magni ,  Patrologiiv  tomo  XC  VIII,  col.  1447. 

lY. 

Hic  reponendum  cssct  diploma  Caroli  Magni  Pau- 
lino  ann.  801,  Regenoburgi  datum,  quo  ei  subdit  do- 
nium  hospitalein  a  Feroce  abbate  Vei-onx»  conslrii- 
ctam,  de  quo  Fontaniiius  a;ut  libeilo  delle  Masnade, 


B 


hucusq 

producere  haud  possumus.  Non  magni  aulein  facien- 
dum  esse  carcre  tali  diplomale  collcctionem  liostiam 
duximus,  ex  quo  a  marchione  Scipione  Maifcio  circa 
finem  Ub.  xi  Veronte  iUiistraUe  doccmur  noii  a  Fei-oce 
abbate,  sed  a  Lupone  duce,  el  Knnilciida  ejus  coii- 
jujge  fuisse  constructim  doinuin  illam  bospitalein  : 
Monasterio  seu  sinodochio  S.  Miri.P  que  edipcavil  6. 
m.  Lttpo  dux  cum  conjuge  sua  Ermilenda,  siint  verl)a 
cujusdam  jndicati  ann.  845,  erula  ab  eodem  Maffeio 
ab  arcbivo  ipsius  monasterii.  I  leoiiuc  quia  ut  suppo- 
titum  a  Veronensibus  rejicitur,  nos  quoque  eo  carere 
haud  dolcmus. 

V. 
DIPLOMA  CAROLl  MAGNI 

PAUMNO   PATRiARCHi£. 

Carolus  gralia  Dci,  clc.  lieliqua  vide  tomo,  ui  i»- 
|Mra,  col,  I4i8. 

VI. 
•  SPONSIO  EPISCOPORUM 

AD  SANCTAM   AQUILEJENSGH   SEDEV  ^. 

Doctoris  legis  muudi  pnvcepta  testanlur  oporterc 
episcop.im  irreprehensibilem  esse,  et  l>onain  eum 
famam  habere  ab  his  etiam  qui  foris  sunt,  atque  ad 
omne  esse  opus  bouum  (laratum;  sed  valde  rcpre- 
bensibilem,  et  nimis  infamiai  turpe  famosum  et  indi- 
gn2C  opinionis  esse  obscurum  vldetur,  si  iieijurii  cri- 
mine  reus  ab  intus  et  foris  quis  accusetur;  (|uatenos 
lingua,  quse  ventatcm  quae  Cbris^cus  Domiiius  est, 
sive  in  venerandis  missirum  solemnilatibus,  sive  in 
utrorumque  test;imoiitorum  paginis,  sive  in  psalmis, 
ymnis  et  canticis  spiritiiulibus,  vel  etiam  in  cotidia- 

na  locatione  l^mpidissinio  siudio  prvdicare,  men:*a-  ...^,,  ...„..v,v..^..^  ^««...^.^,  ^.  ..^.., ...  ,..p..„...  ^^  - 
cii  sil  ante  iniqnissima  foedit ite  polinlu.  Uuilc  siin-  o  luberrim;i  cjtis  pnvcepla,  qusc  rectas  fidei  et  cMOt^ 
mopere  considcr.m  !um  est,  ac  lota  incntis  intontionc  cis  non  snnl  conlraria  iiistiinlis,  et  a  verititis  traioitt 
studiose  a  poiitificibus  primx*  siidis  cavend:im,  ne  non  divertunl,  sive  per  verba  cdlta,  sive  per  sncrai 
forte  inconsidcratc  eiaionis  zelo  succensi  eos,  quos     litterascxplicaLi,  sincera  non  obtemperavero  affeclitH 


bus  relinere,  in  jurisjurandi  laqueos  inevitabiliUr 
implicaios  impellant  quantocius  pnY^cipites  ut  ince- 
dant.  Quamobrem  omissis  his  peccatorum  vincalis, 
in  quibus  quilibet,  si  mcniis  gressus  implicare  noa 
pcrtinucril,  niillo  ab  his  proeul  dubio  p.ito  absqun 
animx  avelli  poterit  delriinonlo.  Ego  erg)  illc  prap- 
sentis  temporis  ordinandns  episcopns  idcirco  no!. 
juxta  aliam,  sed  seciindiim  illam,  quam  ma^istniDj 
gentium  liidici  fonnulam  Paul.im  rcligiose  jiirasse 
apostolum,  tcstor  nunc  tictis  s:;crosanciis  evangeliis   , 
coram  Doinino  et  Christo  Jesu,  qui  judicatunis  esC .j 
vivos  et  niortuos  et  advcntum  ejus,  calhoUcx  fideiff 
rcgulain  juxta  deGnilionem  Nicieni  Concilii,  et  ut  to— 
mus  beati  derlarat  pap-jc  Leonis,  sociindum  vireaj 
nimiriim  in'eUigenti;c  me?p,et  in  quantum  auxiliantou 
Domino  potuero,  et  in  corde  inviolal.iliter  rctiiterea 
etin  ore,  st  quando  nccessilnsexcgerit,  j.ixta  captum 
ingcnii  inei  auilie:itibus  sinccrilcr  prajJicai-c.  Rcproa 
miito  etiam  sUUuta  canbnuin  ab  oriho  loxis  sahihntiat 
digesta  pra^sulibns,  qua;  sancLe  li.lei  non  a  Iversan 
tur,  et  per  desucludinem  non  siiiil  in  Ecclesi:e  gr~ 
mio  aboliUi,  secundum  p:)ssil)ilil'.\tem,   mens'.ir> 
et  ul  virium  conccsserit  qualilas  moanun,  et  qnar:! 
temporis  dicUiverit  ordo,  et  inieUige:iti;e  mex»  siibi 
nistravcrit  facultas,  pleno  invlolaioq^ie  peclore  coiv^ 
servare  spondep,  el  noc  igitur  soIj  s  ib  h:ii;ss  juiiK' 
jiirandi  pru;conio,  quia  sineexainine  socindum  cnn«-? 
nic i  documenta  promoveri  ad  sic.Tdotale  culmr m, 
non  [Exemplur  D,  a  Turre  non  hubel  non]   debG» 
I  :circo  proeler  illa  qu:£  non  lateiitia,  sed  manife^^ 
suiit   peocaUi,  ut  cbt  homicidiuin,  furtuni,  fafsu^ 
testimonium,  et  his  similia,  q!u\;  ({uia  probari 
sunt,  iiteode  hisjnrareoinitto.  Ab  bis  ergo  capiio' 
in  quibus  occulta  laient  pec<;ata,  qn;c  nominalim 
pressa  leguntur,  alienum  me  esse  profiteor,  ides*t 
impia  videlicet  pestc  symoniaca  a  prinio  nihilomi 
Ecclesioe  anathematizata  pastorc,  qu.^e  nulli  est  ii 
gnila  canonico  viro,  et  a  nefandissimi  criminis  lepi^ 
quoJ  |>eccatum  non  dubie  diciiiir  SoJom^taruiii ,  af 
a  spurcissimo  quadrupedum  scelpre  nec  non  a  nniiS^ 
dicto  alierius  uxoris  concubitu  vel  certe  a  comiplfr. 
ne  virginls  Domiiio  dicat^e.  De  his  b;ec  sint  satis^  B^ 
reliquis  voro  divcrsarum   rcrum   negoiis  hociMNi 
]oi*e  jurando  reproinitto,  sed  sola  Lttcrarum  corii|fe- 
tione  sub  hiijus  chirograpbi  litulo  ecciesiasticr<  m 
correptionibus  snbdo,  et,  quod  est  potius,  pmpril  m 
iionoris  censeo  periclitari  dispendio  :  ea  videlioe!  n- 
tione  si  in  aiiis  rebus,  de  quibus  accusari  videiir,  tn 
rius  me  temere  deliquisse  adprobaturo  fherit  ei  vm 
me  juxla  exciisationem  necessitatis  scilicel  iiilefllin* 
compulso  offendisse  defendi  potoero.  Si  Toctifis  <!«>• 
({ne  ad  synodom  cessante  prorsus  juxta  excnsatitiDff 
jactantia  quidem  inflatus  venire  conieiiipsero;si  «^ 
cunduin  virium  nualitaiem,  et  inteiligcntise  qiitiili' 
tatem  priime  seuis  episcopo,  lioc  est  melropoliliDt 
nieo  inobediens  exstitero,  el  non,  ut  di^nuifi  est,  M* 


•  In  cod.  1322  ms.  bibliotbecaB  Vaticana»,  ubi  sunt 
canones  concilii  ChidceJonensis,  ad  calceni  exstat 
hxc  formula,  pag.  280  et  seq. 

^  Chartam  hanc  pro  siia  huinanitate  requisitus 
communicavit  V.  cl.  D.  Laurenlius  a  Turri  decanus 
capituli  civitntis  Austrie,  inler  sched:is,  ut  puto, 
illusirissimi  patrui  sui  Phil  ppi  a  Tiirri  episcopi  quon- 
dain  Adriensis,  viri  de  littcrari  i  rc  optime  nieriti, 
repertam,  qiiae  forte  fuerat  Rom.T  ab  eo  exscripta,  et 
Runa  in  patriam  delata.  Advcrte  t.-inicn  nolas  chro- 
n'»;ogicas  haud  convcnirc  cum  in  lictionc  noiia.  Ea 


est  anni  801,  qui  est  28,  non  29  Caroli,  et  2l,TeiH 
iniiius  20  Pippini  rcgni  Italici.  Insiiper  non  inteiji<yt 
derenniiim  inter  cpochas  Caroli  et  Pipp  ni,  sed  s^p^ 
nium  somper,  ab  aniio  scilicet  764,  qno  incipii  Ut^ 
regnum  Italicuin,  ad  an.  781,  quo  incipit  luiliciii" 
regnum  Pippifii,  utriiisque  quidem  rocnse  Apri^ 
Aliud  exeinplar  transinisit  liumanissimus  noster" 
Nicolaus  Miiiiiccius,  ope  abbatis  Polidori  V.  cl.f  ^** 
ticana  e\tract:>.n,  qnibus  pnblice  gratias  rcpeDdijP*» 
qui  nobis  conrereij.li  inodum  pr.cDueninU  ct  sHiff^" 
d^  lectionis  quain  nrcuratiorem  jndicaviinus. 


«37 


APPENDIX  SECUNDA. 


C5S 


ne,  missos  etiain  ejus  hoaoriflce  suscipere,  et  obse- 
quia  huinaDitalis  eis  corde  nou  renuero  exliibere 
perfeclo.  iu  ofiiciis  quippe  ecclesiaslicis,  vel  in  seJiila 
inissaroin  celebralione ,  in  psalmis,  ymnis  et  canii- 
cis  modulatis,  in  luminariis  camlelabronim,  et  in 
fumigaudis  tymiam  tibus  diversorum  temporuin  ho- 
ris  exhibendis  sollicitum  mc  ofliciosissime  repromitlo. 
In  rebus  quidem  ecclesiasticis  mobilibus  sive  imino- 
bilibus,  sescque  inoventibus  studiose  me  agere  juxta 
ut  vires  mihi  inleliigentiie  eflectum  eniciendi  pnebue- 
riiit,  repromilto.  Ac  per  hoc  si  vis  mihi  temporaliuin 
potestalum  iulala  non  fuerit,  qualeiius  necessitale 
i^jecla  a  recto  exorbitare  itinere  compellar  invitus, 
secuudum  canonicas  regulas  gu^  ernare  vel  disponere 
me  non  abjuro.  QuoJ  si  de  prieralis  his  negotiis  per 
incnriam  reprehensibileiu  me  per  veritatis  ndprobn- 
tionem  exhiouero ,  siiperius  compreliensa  uie  jiidico 
percelli  viudicta.  Quam  vero  promissionem  innnu 
mea  subter  subscribens  vel  qui  subscriberent  de  pne- 
seoti  admooui  et  rogavi,  et  vohis  ter  beato  Paulino 
patriarchae.  optuli  de  pneseiiti.  Anno  dominoriim  no- 
stroram  Caroli  et  Pipiiii  lilii  ejus  viris  excetlentis^i- 
mis  regibus  29  et  19,  sub  indiclione  nona  fcliciler. 

VII. 

DIPLOMA  CAROLl  MAGNI 

MAXENTIO  PATRIARCHif: 

Pro  Aquileiensi  ccclesia  reparanda. 
Carolus  serenissiraus,  etc.  Reliqua  vide  inter  Opera 
B,  CaroU  Magm  Patrologi(B  tomo  XCVUl,  col.  14i9. 

YIII. 

•  MPLOMA  LUDOVICI,  ET  LOTHARII  IMPP. 

Pro  monasterio  sanctce  Marite  in  Valle  Civitalis  Au- 
stri(e  Maxenlio  palriarcha;. 

In  oomine  Domini  et  Ucdemptoris  noslri  Jesu 
Cbrisli,  Ludovicus  et  Lotnrius  divina  ordinante  pro* 
videntia  imperatores  Augusti. 

Si  liberaiitatis  nostr;e  muiiere  aliquid  locis  Deo 

dieatis  auxilii  couferlinus,  id  iiohis  pro<  ul  dubio  ad 

stabilitatem  hnperii  nostri  et  anima:  euioluinenlum 

profuturum  liquido  crediinus.  Proinde  noverit  expe- 

rieniia  omniuin  fideliuiu  sanctoi  Dei  Ecclesi;e  tam 

praesealium  quam  et  futuroruin,  quia  veiiieiis  in  pr;e- 

sentiam  culmiiiis  [deest  f.  noslri]  Mnxcutius  ecclesias 

Aquileensb  pairiarcba  precibus  quibus  valuit,  no- 

sirani  imploravit  clemenliain,  ut  monasierium  piieU 

Uirum,  quod  dicitur  sanctac  Mari;c,  quod  cst  situm 

juxla  basilicam  sancti  Joannis,  constructum  iiifra 

imiros  civitatis  Forojuliensis ,  in  loco  qui   dicitur 

Vallis,  praedict;^  matri  ecclesix  s;incti    Marci  evan- 

^diste.  el  saucti  llermacor;B  martyris  auiuepon- 

itficis»  ubi  auctore  Deo  ipse  patriarcha  pr;£cst,  tra- 

flereaios  :  quod  ita  et  nos  fecisse  omniuni  vestrum 

eogooscat  industria.  Et  ideo  ob  rirmitalis  sludium 

^       nostros  imperiales  apices  proidicUc  matri  cccle- 

fieri  jnssimus,  per  quos  pnecipimus  alque  jube- 

.  at  pracdictum  monasteriuin  puellarum  cum  re- 

Ims  et  hominibus  ad  eum  juste  et  legaliter  prsesenti 

'tanpore  aspicientibus,  abhinc  iu  fuiurum  in  jure  et 

SMHtttate  pnefalae  ecciesix  et  rectorum  ejiis  consi- 

Mat.  Ita  videlicet,  ut  quidquid  cxinile  rectores  et  mi- 

^slri  memoratae  ecdesix  ob  ulilitatcni  et  profectum 

^us  canonice   ordinare  alque  dispoiierc  voiuerint, 

libero  in  omnibus  perfruantur  arbitrio  fuciendi  quid- 

•  Ann.  829,  ex  chartis  monasterii  Majoris  Civi- 
^ten.  ctt.  p.  205. 

^  In  noiis  chronologicis  hujiis  diplomatis,  quod 
habuimus  ex  chartulario  monnsterii  sancke  Mariae 
in  Yallet  dicti  nuncTulgo  monaslerii  Majoris  Civ  ta- 
tit  Austriae,  advertendum  est,  epocbas  liorum  prin- 
cipum  sic  deducendas,  Ludovici  nimirum  ab  aiiuo 
Sf5,  quo,  vivente  et  procurante  patre  Carolo  Mnj^no, 
iroperau>r  salutatus  est  Aquisgrani  in  coiiventu  pro- 
ccrum  et  episcoponim  ibi  habito,  et  Lotharii  iion  ab 


A  quid  eb^gerint.  Et  ut  hxc  auctorilas  largitionis  uo- 
strx  firniior  haheatur,  et  per  fulura  tenipora  meUus 
conservetur,  mani!;us  propriis  subterfirmaviinus,  et 
anniili  no^tri  iinpressionc adsignari  jnssmus. 

Signuni  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Signum  Lotnrii  gloriosissimi  Augusti. 

Diinindus  diac(mus  nd  viceni  Federici  rogatus. 

^  Dala  111  Idus  Novembris,  anno  Chrislo  propitiof  7, 
doinini  Ludo^ici  serenissimi  imperatoris,  et  Lotarii 
Augusti  9. 

Acluin  Neumega  palatio  regio  in  Dei  nomine  feli- 
citer. 

261  IX. 

c  DIPLOMA  BERENGARII  IMPER. 

PRO  CASTRO    ri; 7.1 01.0 

In  farorem  Friderici  patriarcliai  Aquileiensis, 

h\  nomiiic  Dei  ;vlerni,  Berengarius  divina  favente 
clemeiitia  imperator  Aiigustus. 

B  Movcrit  oinnium  rulelium.  sancte  Dei  Ecclesie  no- 
slroruuKiue  preseiitium  scilicet  ac  futtiroruin  indu- 
strin  Crimnliiiim  gioriosiim  mnrcliionem  dilecUim- 
quc  ritlelem  nostrnm  humiliter  nostram  cxorasse 
clementinm  quutenus  cuidam  Fiiiierico  riiielissimo 
nostro  pnlriarche  concedere  digiiaremur  quoddam 
castcllum  juris  impcrii  iiostri,  quod  diciturPuziolum 
pertinens  et  adjncens  in  coniitatii  Forojnliano  cum 
omnibus  suis  aponriicis  et  pertinenliis  sinuil  cum 
judiciariis  el  districtiuiiibus  atque  proprictatibus  ad 
ipsum  castellum  pertinentibiis  in  circuitu  ipsius 
casteili  ox  omni  pnrte  quautuiu  extcndiliir  a  \  spa- 
tium  unius  miiliarii  legilimi ,  sicut  antiquitus  et 
modo  legaliter  et  r;ilioi:ni)iIiler  a  1  ipsum  comitatuni 
pertinuil  :  conrirmnntes  illi  omnia  siiarum  instn> 
menta  cartarum,  qiie  igne  aiit  aliqua  i;egligcnt;a 
seu  paganorum  incursione  perdita  sunt,  vel  quidquid 
ipse  Fridcricus  patriarcha  jtiste  et  Ieg:diter  acquisi- 
vil,  vel  ci  ex  paterna  vel  niaterna  parle  succeditv 

Q  aut  hereditario  jure  a  stiis  pareiililuis  recte  devolu- 
tum  est,  et  inveslitus  juste  el  legaliter  cernitur  sive 
per  cartulas,  sive  ai)sque  carlulis  usquein  perpetuum : 
cujus  preci".  us  acchnali  cidem  Fri  lcrico  pntriarcha; 
prenominaUiin  castclium  juris  iiiiperii  nostri  qnod 
dicitur  Puziolum  perlinens  cl  adjncens  in  comitatu 
Forojulianocum  omnihus  suis  appendiciis  simul  cum 
judiciariis  et  dislrictionibus  atqiie  propiictatiLus  ad 
ipsum  cnstellnm  pertinentibus  in  circuiUi  ipsius  ca- 
stelli  ex  omni  parte  quantum  extendiUir  aJ  spatiuu) 
uiiius  milliarii  legitimi  sicut  antiqiiitus  et  modo  le- 
galiter  et  rationabiliter  aJ  ipsum  comilatum^  perti- 
nuit,  concedimus  et  largimur,  ac  de  nostro  jure  et 
dominio  in  ejus  jus  et  dominium  omnino  Iraiisfercn* 
dum  delegamus  :  conOrmantes  illi  omnia  suarum 
instrumenta  cartarum,  que  igiie  aut  aliqua  negligen* 
tia  sive  paganorum  incursione  penlita  sunt,  vel 
quidquid  ipse  Fridericus  patriarcba  jiiste  et  legaliter 


tur  sive  per  cartulas  sive  absque  cartulis  usque  in 
perpetuum,  cum  casis,  terris,  vineis,  campis,  pratis, 
pascuis,  silvis,  salectis,  sationibus,  aquis  aquarum- 
que  decursibus,  piscalionibus ,  scrvis  et  ancillis,  al- 
dionibus  et  aliiianis,  montibus,  vnllibus,  paludibus» 
pianiciebus,  omnihusque  ad  se  juste  et  legaliter 
pertinentibus.  Ad  habendum,  tenendum,  firmiterque 

anno  817,  quo  a  patre  Ludovico  in  consortium  impe- 
rii  est  adlectus,  sed  ab  anno  821,  quo  id  qiiod  anno 
prajiliclo  817  fcccrnt,  confimiavit  el  optimatibus  re- 
gni  proposuit.  \ide  ex  veteribus  annalislis  Baronium 
et  Pagium  ad  annos  hoscc  disscrentes.  Recidit  iKitur 
in  anniim  829  dala  hujus  diplomatis.  Hinc  inferes 
Maxentium  pntriarcham  ad  hiinc  annum  sedem  vi- 
tainquc  protentHsse. 

«  Atin.  D2I.  Kstrbartn  ;i|m:l  ('oininurn  Franciscuntt 
dc  Masollis,  ci?.  p.  U*7. 


(irid 


AD  OPERA  D.  PAl  LIM  APPENDICES 


640 


D 


possiJenoum  tam  i|»gc  Fndericus  saiicte  Aquilcnsis  A 
ecclesie  prcclarus  patriarclia,  ({uam  cuncti  sui  suc- 
cessores  absquc  tolius  poiestatis  routra  iiclioue.  Si 
quis  igitur  hoc  nostre  aurtorilalis  ct  coucessionis 
l^receptimi  infringere  vol  violare  tcroplaveril,  scial 
se  compositurum  auri  optimi  libras  ccntum  med. 
camerc  noslre,  et  rae.l.  predicto  Fri«lcrico  preclaro 
patriarclic.  Quo:i  ut  verius  credatur  et  diligentcr 
ol)servetur,  manu  propria  roborautes  de  auulo  uostro 
subscriptMm  iiisiguiri  j:>ssiinus. 

Signum  Domini  Berengarii  piissimi  imperatoris 
Au2iisti. 

Joannes  episcopus  et  canccUarius  ad  vicem  Ar- 
dengi  episcopi  et  archicanccllarii  rccognovit. 

"  bal.  V  Non.  Octohr.,anno  Dominice  incaruationis 
821,  domiui  vero  Berengarii  piissimi  regis  28,  im- 
perii  autem  sui  ind.  10. 

Actum  Papie  in  Chrisli  nomiuc  feiiciter.  Amen. 

X. 

b  DIPLOMA  BERENGARIl  IMPER. 

MIO   CASTIU)   SAVORXIANO 

In  favorem  Petri  presbytcri  Aqui!eien$i$, 

In  nomine  Domini  Dei  dcUMMii ,  Rereugarius  divina 
favente  clementia  imperalor  Augustus. 

Noverit  omnium  fidrlium  sancte  Dei  Ecclesiic  no- 
strorumquc  pncsentium  sciiicet  nc  ruturorum  iiutu- 
stria  Grimahiimi  gloiiosum  niarchionem,  dilectum- 
qiie  fidelem  nostrum  hiiuiilitcr  noslram  e\ora>se 
clementiam,  quateuus  ruidaiu  pivshytero  sanct^e 
Afpiileiensis  ccclesi.e  itomiue  Pctio  pncs<Miti  aucto- 
ritate  conreilere  di^uareinMr  liceiitiam  suum  castei- 
lum  propriiim  Sahurniaiio  dirtuui  in  sua  viilelicct 
proprietate  constructMin  co:dirniare  et  muniri  mc- 
rulis  et  propugnaciilis,  i  erlistis  al(i'ic  fossatis.  Cujus 
precihus  inclinati  prdcnomiualo  Petro  preshytero  hoc 
nostrx  conccssionis  pra;c(>pto  llccntiam  ct  largitalem 

«  Error  esl  in  nota  chronologica  regui.  Nain  Be- 
rcuffarius  elcctus  cst  rex  an.  888,  mense  Marlio,  ut 
e\  (lata  constitutionis  45  BuUarii  Cassinen.  hoc  anno 
num.  %  arguit  Pagius.  Annus  ergo  821,  mense  Octo- 
hri  cst  annus  regni  54.  Amanuensis  vcro  in  notis 
Romanis  malc  legit  ct  scripsit  V  pro  X,  ct  I  omisit. 
(Nisi  forte  epocha  auspicanda  sit  ah  anno  89 i,  quo 
Vidone  fugato  ope  Arniilphi  Papiam  regnumque  re- 
petiit.  Vide  Sigonium de  Rcgno  Itali»,  lib.  vi.)  Impcrii 
autem,  qui  a  transcriptore  omissus  est,  est  aniius  7. 
Nara  anno  915  imperator  dicitar,  ut  ex  data  consti- 
tutionis  Bullarii  Cassinen.  pro  monasterio  sanctx 
Juliae  Brixiensis  a  Ivertit  Pagius  ad  hoiic  annum 
num.  3,  et  ex  diplomate  sequenti  clarius  apparet. 
Indictio  vcro  10  convenil  cum  anno  921,  si  in.tictio- 
ncm  Constantinopolitanam  a  Kal.  Septemh.  vel  Con- 
stantinianam  seu  Caesaream  ab  viii  Kal.  Octoh.  at- 
tendas.  Si  autem  Romanam  Tclis,  deest  I  aiite  X, 
n.ira  rcvera  anno  921  indictio  Roraana  9  exciirrehat. 
Fridericus  patriarcha,  qui  hic  opfionitur,  ille  esse 
potest  quem  num.  44  in  AquileiensitHis  IjglicUus 
hahct,  qui  an.  885  vel  884  ascendit  thronum  pa- 
triarchalem  Aauileieiisem,  et  teste  Cauilido,  et  veteri 
chronico  AquiuMcnsi,  relato  a  Muratorio  in  Anccdo- 
iis  L  (tinis,  tomo  lY,  annos  55  S('dit.  Aslruit  huic 
diplomati  nilem  aliud  diploma  qiio  I  h^gimiis  apiid 
tghellum  in  VaitiMO,  datuin  ah  eo  lem  patriarcha 
anuo  Domini  1210,  iiulict.  14,  vi  II.  Novimb.  apud 
Flumisellum,  quo  phihem  de  Pu/oL  re  Iditusqiie  e\ 
^  proveuienies  *cclesia*  Aquilei(^nsi  tra  !il,  prjDser- 
tim  ut  ftant  expensa}  al  oriianienui  leiiipli  et  deco- 
rem  domus  Dei.  Si  crgo  palriarcha  tradit  Puzolium 
ecclesia^  Aquileieusi,  ipsi  patriarcJKr  j.-iin  antea  tra- 
ditum  coucessumque  erat,  puta  a  Berengario. 

^  An.  921.  E\  chartis  comitis  Ilecloris  de  Braz- 
zano,  hic  supra  citati. 

^  Ejusdem  anni  csl  tiiin  hor,  (iim  pnivclens  di- 
idonia,  id  est  anni  921,  uhi  advcrlr  ad  exprimendos 


deJimus  casU^llum  suum  Saburniano  confirmarc  et 
muniri   merulis  et  propugnaculis ,   hertistis  aUnie 
fossiitis  :  pnecipieutes  et  omnino  juhc!.t(*$,  ot  nnUos 
diix,  niarchio,  comes,  vicecomes,  scuLlasio,  gastal* 
dio,  (lecaniis,  aut  aliqua   inagna  parvaque  persona 
in  ipsuin  castcUiim  ingrediens  aliqiiam  ii.ferat  con- 
tr(»versiam  vel  molestationem.  Nemo  inibi  pnblicis 
ministerialihus  placitum  aut  mansionaticum  farial 
pol(;stativiiin ,  sed  liceat  eidem  preshytcro  pRriiomi- 
natiiin  castcliiim  suuin  jiire  quieto  possidere  nsquc 
iii  perpetuum  a!)S((iie  omni  puhlica  inquietudine  vd 
conira.lictione.  Et  hoc  ante  omnia  decerhimus  atfjne 
juMcmiis,  ut  homines  ipsius  presttyteri,  qui  in  sais 
proprietatibiis  resident  ante  nullum  puhlicnm  mini- 
stcriale  placitum  ciislodiant,  nisi  in  pncsentia  inar- 
chionis,  qiii  pro  temporc  fuerit  tnbus  Ticibus  in 
auno.  Si  quis  vero  hoc  noslne  concessionis  pracce- 
ptuni  infriiigiTe  tcntaverit,  scint  se  compositunm 
auri  optiini  lihras  <piiiiqiiagin!a  mcdietatem  caroera& 
nostnv,  et  medietalem  praMticto  presl.ytoro  soisqu^ 
lia.Tedii)us,  aut  ciii  ipse  dcilerit,  vel  hahcre  conces^ 
seiit.  Quod  ut  verius  credatur,  cl  diligentius  obser— 
vet:ir  iiianu  propria  it)borantes  deanulo  nostro  sabter* 
jussiiniis  insigniri. 

Si^^niini  IhTeiigarii  serenissimi  imperalorisAiigusti. 

262  Joaiines  episcopus  el  cancenarius  ad  vicen 
Ardcngi  cpi  icopi  archicancellarii  recognovit. 

*■'  Aniio  D.unii;ic:v  incarnatio:;is  921,  doniini  vero 
R.T(^ng:irii  vegis  28,  imperii  autem  7,  indict.  40. 

Actum  Veiona!  in  Dei  noiuiiie  feliciter.  Amen. 

XI. 

•1  FORMVL.E  PROMISSIOMS    FIDELITATIS 

Privsti'(r  palriarcliis  AqnUeiemibiis  a  futurig  episco 

pi$  $ulfraganeis, 

1.  {Circa  an.  1015.)  Poiliceor  atque.  promilto  fjo 
Marcianus  sanctx  Nantunx  [pro  Mantuanx]  ecclesiy 

^  annos  quingenlos  usurpatam  notam  nnmer.:leni  T 
pi*o  D,  porinde  ac  si  siTintor  vellct  legi  quiDqoe 
centenaria  cuin  qiiaiuor  aliis  aiinorum  ceDtenariii 
expressis  nota  C,  qiia  sunima  conticiunlur  nongenti 
anni.  Vigesimus  oclaviis  annus  regni  ct  hic  ponilur, 
cujus  epocham  exordiri  oportet  non  ab  anno  8S8t 
quo  priiiio  rex  dictus ,  sed  ah  aniio  894,  qno  in  rv* 
gnum  ope  Amulphi  restituilur,  ut  ad  diploina  pn^ 
missum  notavimtis.  Imperii  annus  7  optime  coovenlt 
cum  anno  921.  Mensis  non  apponitur,  sed  indicl.  fO 
quas  inseritur ,  indicat  post  ikalendas  Septeinbriii 
vcl  post  diem  viii  Kal.  Octob.  datum  fuisse  diploni. 
Nam  Constantinopolitana  vel  Caesarea  ab  bis  didMI 
decima  incejperat ;  Romana  vero  usqiie  ad  aDoi  finefl 
nona  erat.  Qiiod  yero  a  qnibusdam  asseritni  PrtM 
presbytcnim,  qui  hic  ponitur,  fuisse  Aquileiefisefli. 
palriarcham,  perpcram  dicitur;  nam  nullus  soh  e* 
tempore  Petrus  patriarcba  occurrit  in  ccnsn  patritf- 
charum  .4quileien.siuin. 

D  d  Ilas  formiilas  vidimus  in  calce  ciijusdam  Evtn- 
geliarii  Ecclesix  Aquileiensis  optime  in  meoibnni 
inanuscripti,  ei  aureis  in  primis  paginis  characlc(>- 
bus  exarati.  Pulamus  lihruin  euni  esse  qui  Juraniibit 
episcopis  exhihebalur,  et  corani  proponi^batnr.  Con- 
clusio  si  me  Deus  adjuvet,  ubique  slmilis  cst,  etu^ 
tata.  Jiiramentuin  Ilincinari  archiepiscopi  in  sjimmJ 
Ponligoiicuhi  imer  Capitularia  Candi  Calvi,  tonul 
Capitul.  reg.  Fraiicor.,  titul.  l,  § -i,  sic  clauJilw- 
Si  me  Deu$  adjurett  el  i$ta  $ancta  patrocinia.  Qop 
vero  qiKrlihet  foriniila  scripta  est  charactere  ab  aii* 
vario,  cn^iiuius  (jiiainlibet  esse  inanu  ejusquiju'^' 
bat  episcopi.  Forle  auicin,>tuia  lerffuin  cljarlaciM' 
t'inaj  per  Iria  juiainenla  P(»pponi  lacta  compte^* 
erat,  Lheranto  jurans  Mantuanus  episcopus  io  ^ 
cuuiii,  quod  in  fine  Kvangdliorum  lcrminaBtiuiD  ^ 
froiile  uUiniie  charfcr  renianserat,  scrinsit  suam  W^' 
iiiiilani,  qu;c  vere  posl  c;cleras  cssei  Waiida.  "**  I 
pci  'iinei  ad  aHnuin  1015,  quo»  ul  csl  apud  rgbellu^U 


641 


APPENDIX  SFJCUNDA, 


m 


ftitnruti  e|>iscopus  nie  riUelcm  et  obedieniem  esse 
sanclsc  Aquilegensi  ecclesiu; ,  ct  tibi  domno  Heve- 
rardo  patriarchie  tiiisque  succes^ribus  secundum 
ordinem  ineum,saWa  iidelitate  Ueinrici  regis,  sic 
flie  Deus  adjuvet,  et  hscc  sancta  quatuor  Evangelia. 

2.  (Circa  an.  102 i.)  PoUiceor  atque  promilto  ego 
Artulfus  Vicentinae  Eoclesi;»  futunis  episcopus  Odcv 
lem  et  obedientem  esse  sancta;  A^iuilegeiisi  Ecclcsiae, 
et  tibi  domno  Popponi  patriarclue  tuisque  successo- 
ribus  secimdum  or  jinem  meum ,  salva  fidclitute 
Cuhtmradi  imperatoris,  (iiitque  ejus  Einrici,  si  mc 
Deus  ad^uvet,  et  haec  saucta  quatiior  Evangelia. 

5.  {Ctrca  an,  i027.)  PoUiceor  atque  promitto  ego 
Joannes  sancue  PoUensis  £cdesi%  futurus  episcopus 
me  fidelem  et  obedientem  esse  sancke  Aquilegensi 
Ecdesiie,  et  tibi  domno  Popponi  putriarchx,  Uiisque 
soccessoribus  secundum  meum  ordinem,  salva  fideli- 
laie  Cuhonradi  imperatoris,  (iUique  ejus  Henyiirici, 
si  me  Deus  adjuvet,  ct  haec  sancta  quatuor  Evan- 
g<^ia. 

4.  (Cirem  m.  ^0270  PoIUceor  atqne  p<  omitto  ego 
Ruodbertus  sanctae  Concordieusis  Ecclesiae  futurus 
episoopus  me  fidelem  atque  obedientem  esse  sancue 
Aqnil^eosi  Ecclesix,  et  tibi  domno  Poppoui  palriar- 
cbse  taisqne  successoribus  secundum  meum  ordinem, 
^iva  fideUtate  Cuhonradi  imperaloris,  fiUique  ejus 
Heinrici,  si  me  Deus  adjuvet,  et  hsec  sancta  quutuor 
KvtDgeUa. 

XII 

«  DOCUMENTUM  DONATIOMS 

COMITIS  CA^ICKLLIM, 

^  fundaiione  abbaticB  ac  monasterii  Mosnicensiit 

$ive  Mosaccusis, 

Bonns  homo  de  bono  thesauro  cordis  sni  proferl 
bbonm  :  quapropter  notum  sit  oinnibus  Christi  fi  *e- 
libus  tam  futuris  q:iam  prcscutibus  quaUter  comes 
GancelUnus  alodium  suum  pate.iler  ct  ahsque  oiuui 
contradictione  Friilerico  patriarchu}  tradidit,  suni- 
mcpere  ropns qiiod  in  eoJem  preiio  diviiium  faum- 
latum  ordinarct.  Quod  quia  Iridericus  palriarcha 
roorte  praeventus  soIv.tc  nou  potuit,  successor  cjus 
Ud^ilricus  patriarca  feliciter  adimplevit.    Quoiiiam 

tom.  I,   iu  ManUianis,  Marcianus  ad  oam  scdnm 

assumitur.  Astulfus  Vicentinus   cpiscopus  interfuit 

aimo  1046,  viii  Kul.  Novcmbris  eonciuo  Papieu  i, 

Qt  patet  ex  charta,  quani  profert  Ughelius  in  Vcro- 

n^iisibus,  ubi  agilur  de  immediaia  post  patriarcham 

Aquileieiiseni  scssione  episcopi  Veronensis,  occasione 

sjrnoJi  Papiensis ,  iu  qiia  E))erardus  patriarcha  cum 

lioc  Asialfo  intcr  celeros  inlerfuit.  Sed  quia  in  pol- 

iidtatione  nominatur  Conradus  imp.,  qui  decessit 

^kikO  1039,  anle  hunc  annum  datam  csse  evidciis 

est.  Insaper  quia  scribiiur  anie  Polensis  ei  Coiicor- 

(HeBSil^   fonnulas ,  qu:e  dato;  sunt,  ut  mox  dicctur, 

cifcai  aoDum  10^7,  autc  has   factam  crediiuus,  et 

^nrorem  i»  Ughello  subcsse  pulamus,  qni  anno  1057 

Theobaldum  episcopum  Viccntinum  pouit  ante  Astul- 

fum,  el  ante  rheoUHlduui  anno   iOi6  Lninbertum, 

^l  anle  bunc  alium  Theohaldum.  Vel  unicus  Thei)bal- 

<titt  fiHt,  coi  successit  Asiulfns  circa  annum  102i,  vel 

^fttaifus  aote  Laml>ertum  et  alium  Tbcobaldum  est 

■CM»nndns.   Hoc  poslerius   adinitti  non  polest,  guia 

^piscopQffi  hahemus  Astnlfnm  anno  1046.   Uiicus 

^rgo  est  Theobaldus,  cui  successit  Astuifus.  Ughci- 

■  «is  ipse  Terlis  crrvRl,  narrant  indicat  se  censui  suo 

^^on   nimiom   (idcre.    Joannes  Polensis  subscrihit 

'^  nno  1051  Documento  consecrationis  ecclesiu;  Aqui- 

^^iensis  sob  Poppone,  in  quo  dicitur  is  aunus  esse 

^nintus  Conradi ,  nempe  a  coronatione  ejus  Romx 

^^rjksk  anno  1027.  Ab  anno  ergo  1027  alque  ad  aiinum 

^031  datiir  htec  promissio,  in  qua  imperatoris  Coii* 

^di  fit  nM^tio.  Rodliertus  Concordicnsis  is  est  qui 

^noo  1031  in  donationc  Popponis  patriarchse  insii- 

^ucntir»  mimerum  sacerdotum,  quos  fratres  appcUat, 


j^  huiic  locum  ad  honorem  sancte  el  individue  Trini- 
tatis,  et  sancte  crucis,  sancteque  Dei  ffenitricis  Va- 
rie  et  sancti  Joannis  liaptiste ,  sancti  JOannis  evan- 
geiisle,  et  sanctoruin  apostolorum  Andree,  Bartbo- 
iomei  et  Matthei,  sanctorum  eliam  martirnm  Blasiii 
Cancii,  Canciani,  Grisogoni,  Tatiani,  Germani,  Ger- 
vasii  et  Proiasii,  atque  beatorum  confessorum  Mar- 
tiiii,  et  nomine  sancti  Gaiii  inagni,  Othmarii,  necnon 
sanctarum  virginum  Cecilie ,  Margarile,  ColumiAS 
eoustruxit,  atque  antcdicli  comitis  aloiiio  dotavit. 

Ifec  autein  sunt  loca,  que  comes  Cacellinus  in 
odorem  suavitatis  Domiuo  iibavit  ,•  que  etiam  Udal- 
ricns  patriarca,  tamquam  fidelis  et  prudens  servns 
supra  famiiiam  Domini  coustitutus  perenniter  huic 
ecclesie  copulavit. 

In  primis  quidquid  in  hoc  loco  predictns  comes 
habuit  cum  omnibus  pertinentiis  apud  Valach  sitpc- 
rius  et  inferius  Tiginti  tres  mansos  et  Sartum  mon- 
tem  ad  montem  habilem,  et  cum  omnibus  ad  ista 
H  pertinentibus  huic  monasierio  dicavit  ac  tribnit.  Ad 
hoc  etiam  quidquid  Mariarii  et  montem  unum  la- 
nachs  et  apud  fuatrech  quidquid  iu  proprium  possedlt 
et  habiiit. 

Ad  Adelarium  11  roansos,  In  loco  qui  Fortis  ap- 
pellatur.  Lacum  etiam  qui  dicitur  Ingan,  sicut  ipse 
possederat,  omni  jure  omuique  possessione  et  habitu 
huic  loco  sempcr  iixum  et  uumobiie  stabilivit.  Apud 
Beiluiium  octo  mansos  contradidit. 

Preterea  idem  patriarcha  perpendens,  quod  qni 
seminat  in  benedictionibus  de  benedictionibus  roetet 
vitam  etemam ;  hunc  locum  etiain  et  sui  parte  de* 
center  ampliando  maguiticavil.  In  viiia  que  dicitur 
Plaguths  263  qninquaginta  niansos  :  apud  Walchen 
ii  inansos,  apud  Colies  16  mansos,  apud  Salcanum 
10,  Utini  unum,  apud  Basilianum  11  inansos,  in  villa 
que  iinpous  vocatur  1 1  ru  Versegna  unum  in  neinore 
Schint  :  in  vilia  Cauin  unum  ad  nutriendos  porcos, 
cl  pro  uLiliiate  commuiiioiiis  viliarum  Piaguihs  et 
liigan.  lu  Caslclliuio  10  uiaiisos,  Bagnaric  Ires  inaii- 
G  sos :  iu  Aveiitione  unum,  ct  in  Istria  locum  qui  Por- 
tus  vocatur  cum  omnibus  sibi  pertineiitious  isti 
eccicsie  datum  coulirmavit.  Duas  eliaui  niolas  iii 
Lccina  sitas  dedit :  decimas  quoque  de  Furnich,  et 
de  quibusdam  aliis  villis  ui  plebe  sancte  Marie  de 

• 

in  servitium  ecclesi%  Aquileiensis,  inseritur,  ctijtis 
et  cxteroruiu  ibi  iioininatorum  consiiio  eam  dona- 
tioueui  Poppo  piTiicil.  lu  CoucoiMieiisibus  apud  Ug- 
heiium  diciuir  quod  UudJcrtus  huic  donatioui  suu- 
scribit.  in  Aquiieieiisilnis  in  i^oppone  inter  subscri- 
bentos  iiou  apparet;  seJ  in  corpore  Documenti  uti 
cousultus  iuveiiilur.  £t  bic,  ul  Joanues  I^oieusis,  post 
annum  iOiti,  et  ante  auuiim  1051,  ob  eamdem  ralio- 
nem  proinissionem  suam  facere  debuisset. 

Q  Ex  duobus  luss.  exeniplaribus,  aliero  nobis  ex- 
hibito  a  D.  Agricula,  alleio  a  1).  Josepho  Binio» 
utro(|ue  taiuen  ex  arcliivio  abbaiiue  Mosacensis  ex« 
traclo,  cujus  ecciesiu3  titulus  saucti  Galii  dicitur,  Iioc 
D  per  Beruardiiium  q."*  Joauuis  Andreussium,  iUo  per 
Aiberlum  q.*^  Bcrnardiuum  Audreussiuin  Mosaceusis 
abbatiue  caiiceiiarios,  islud  iustrumentum  proJuci- 
mus,  quod  uuamvis  aclum  dicalur  au.  107i,  quo  tem- 
pore  Singeiredus  erat  patriarciia,  non  completur  t»- 
men  intentio  dolatoris  nec  ab  Henrico,  qui  patriar- 
cha  dicitur  an.  1077,  ncc  a  Friderico,  qui  decessit 
an.  1084,  vel  1085,  sed  tautuui  sub  Udairico,  vei 
Voidarico,  qui  an.  1080  patriarcba  renuiUiatus  est, 
el  ad  an.  usque  1119,  sedem  teiiuil;  sub  quo  an. 
1118  dedicalur  ccciesia  Mosacensis,  ciijus  dedicatio- 
nis  docunientuiii  babes  ex  eodem  Josepiio  Biuio  apud 
Ugheilum  iu  Voidarico.  Ubi  notabile  habeas  quod 
ferme  iideui  sancli  ibi  appoiiuniur,  qui  in  hoc  insiru- 
nieuto  uoiuiuantur  :  et  Andreas  episcopus  Civitatis 
noviB,  qui  in  hoc  est  lestis,  in  eo  documento  est  coii- 
sccralor  ccclcsic  :  adcof|(ie supra annos  quadragiala* 
sex  in  episcopulu  Civilalts  novaj  resedit. 


m 


AD  OPERA  B.  PAl'UNI  APPENDICES. 


5.14 


Yilkch,  et  in  plebe  sancti  Joannis  de  Gilsitis,  quas  A 
ipse  iu  proprios  usus  habuit  cum  decimis  jiixta  locum 
06  Yinchireso,  ct  duo!  us  mansis  piscatoriis  huic  loco 
dcdit  et  slabiiivit. 

Tres  etiam  plcbes  his  supradiclis  re^ius  conjunxit : 
unam  videlicet  dc  Clausach,  et  altcram  de  Ingan 
cuni  omni  jure  plebis  ct  placili  Chrisiianitatis  :  ler- 
tiam  de  Corto  absque  jure  placiti  Chrislianitutis. 

Similiter  hosiu(aIe  (|uod  est  ad  Clansam,  et  hospi- 
lale  quod  est  Aquilegie  utrobique  ab  eodem  palriar- 
cba  eriiinaLttiH  et  conslrucium  cum  omnibus  que  sibi 
aitinent  a:i  hoc  monasterimn  dedil,  orJinavit,  suije- 
cit  sic  scilicet  ut  ab  ipsius  loci  abbale  rej^atur,  quod- 
que  super  duas  prei.en  las  ihidem  qnotidie  paupcri- 
bus  ordinatas  exercuerat,  totum  ad  ulililaicm  ipso- 
rom  confratrum  compouatur. 

St  quis  autem,  quod  absit,  cx  oinnibus  his  quc 
sic  ecclesie  collala  sunt,  aliquid  auferre,  aut  immi- 
nuere  presumpseril,  de  libro  viventium  delcatur,  ct 
abetenio  Judice  ci  omnibus  sanciis  ejus  condenine-  g 
tur,  cum  Juda  traditure  in  perenni  supplicio  combn- 
ratur. 

Super  hoc  areain  unam  in  Carinthia,  quc  Erro 
vocatur,  qiiam  dux  llcnricus  pro  advocalia  Aquilc- 
giensi  patriarche  dcderat  cum  piscationibus  atquc 
omiiibus  a  I  eanJem  curiain  perlinentibus,  bt  trans- 
itum  apud  Ponbciivelcby  quod  specialiler  ad  fratrum 
vestimsMiia  orJinavit. 

Hujus  rei  testes  suiit  Andreas  NovavCiviiatis  epi- 
scopus,  abbas  Gaudenlius  de  Sirriacho,  abbas  Ko- 
bono  die  sanclo  Udalrico,  de  capcllanis  octo  Aqii.le- 
gcn.  archidiaconus,  Sefritlus  ct  Walpcrlus,  Cuono 
Austrie  pre|K>>itus,  et  Wolfredus,  Hilprandus  et  De- 
nedictus  arcbipresbiter.  De  laici^»  vcro  Joauncs  fil  iis 
Hechonis.  Lupoldus  filius  Poboiiis,  Joaiincs  Aquilc- 
gien.  vicedoininus,  Hiltcpolilns  dapifer,  Golfrediis, 
Germanus,  Cuono  villiciis  Uocchi,  H  rinnnnus,  Be- 
dinus,  Riccarius,  SigiliOllo,  Udalricus,  Cheaiiiordns, 
Udalricus  Stolich,  Hilipoidiis,  Joa:nics  Berlaldus  Pc-  p 
ricchio,  BertalJus  de  Glemoiia  el  fralres  cjus,  Peri-  ^ 
cho  Duringus,  et  Arlicus,  et  alii  qiian.plures  clerici 
ataue  laici. 

Actum  e.st  hoc  anno  incarnationis  Doaiinicx  107^, 
quarto  Idus  Novembris,  12  indictionc. 

Ego  lJd.iiricus  Aquilegcn.  palriarcba  manu  pro- 
pria  snbscripsi  atque  ul  postmodiiin  ratum  ut  pcrina- 
neat,  banc  cartani  sigillo  nostro  jussimus  insigniri. 

xin. 

•  DONATIO  AZONIS  ET  MACTILD.E  CONJIGUM 

CANO?ilCIS   AQUILEJEMSIS  ECCLKSIiE. 

Breve  recordationis.  Qualiter  ego  Azo  de  Azmur- 
gen  cum  Mactilda  uxore  mea  pro  remedio  animx 
nostriG,  el  parentum  nostrorum  dedimus  Curlem  no- 
stram  in  perpettio...  sita  cuin  oinnibus  pcrtiiicntiis 
suis,  et  duas  massaritias,  una  in  villa  qiiae  dicitur 
Bicinis,  aitcra  in  Clavenzano  super  altare  sanctie 
Dei  genitricis  Mariae  ad  usus  fratnim......  donatione  ^ 

hoc  modo  fecimus ;  quod  ego  el  uxor  mca  nsquc  ad 
obitum  nieum  sine  censu  habeamus  et  possidcamus. 
Si  autein  uxor  mea  supervixerit,  usufructum  a  fra- 
tribus  pro  parvo  censu  in  vita  sua  haboat :  post  obi- 
tum  vero  suuin  sine  omni  conlradiclione  in  pace  et 
quiete  omnia  quae  dedimus  fratribus  ipsis,  cxuedita 
remaneant.  Actum  esl  koc  Aquilegitje  anno  miUesimo 


p.|. 


•  An.  1f29.  Ex  archivo  Aquilciensis  ecclesiac  cit., 

XXVI. 

Quamvis  hac  charla  non  nominentur  canonici 
Aquiieienses,  noo  dubiies  tanien  ad  eos  pertinerc,  qui 
inter  scripturas  jurium  snorum  eam  reposuerc,  e 
quitMis  ipsain  eruimus.  Daia  est,  ut  inscritur,  nuUq 
pairiarena  Aquileg.  existenle;  quia  ex  Bamiiio,  Sigo- 
nio,  Dandulo  Uglielhis  anno  1128  ait  dcposilum  |icr 
Hoooriuro  11  Gerardum  de  Prcmariac^,  vd  iit  :ilii  le- 

5unt  Richardum  de  Primerio,  (>atriarrl)ain,  u!ia  ruin 
oanne  Gradensi  patriarrha,  eo  quod  auctorcs  scliis- 


eentesimo  tigeiimo  nono  incamationis  Domini  fiotfri 
Jc$tt  Christi,,.  Idus  Martiiy  indictione  7,  iiti//o  |nh 
triarcha  AqUUeg.  exintente.  Hiijus  autem  rei  tesles 
sunt  comes  Poppo  dc  Celsa,  Meginardus  de  Snar- 
ccmbiirg,  Pcllegrinus,  Franciscus,  Carolus,  Frideri 
cus,  et  Hermciiardus  de  Sancto  Stefano,  Roduldui, 
Vencr.  ct  Dranosa,  Marinus,  Vvemenis,  Arpo,  Ba-  ^ 
ron.  ct  Henricus,  Bertoldus  ^. 

XIV. 

DOCUMENTUM  COMMUTATIONIS 

JURIUM    ADVOCATI.fi   AQCILEJEN8IS, 

Firmata:   auctoritate  Peregrini  I  patriarchce 

tejensis. 

Antiquorum  Patnim  exempla  dos  insiitouDt,  ot  

Ecclesia  Dci  famulantium  justis  ^titionibas  anDoa»- 
nius.  Aniiiienles  patema  gratia  pietatis,  et  fralemaK 

studio in  novitatibuseoiiim  consilium  eis  etaiix^ 

lium  sollicitc  impendere  studeamus.  Hinc  ego  Pere- 
grinus  Dei  gratia  sanctx  Aquilejensis  Ecclcsiae  pa- 
triarcha  omnibus  Christi  Odehuus  tam  futuris,  quani 
pr.i^sentibus  volo  esse  notissimum,  qualiter  diucini 
rrater  noster  Ilalturicus  sancti  Siephani  pratpositoi 
ail  nos  sicpc  acccdcns  lacrymabiliter  coiiqueslus  eil, 
qiiod  cxactores  advocati  Minghinardi  rusticos  Eccle- 
si;c  surc  ni:iliiia  cl  pravitate  sua  ii^ustis  ct  iromode- 
ratis  exaclionil.us  inccssanteret  intolerabiliter  Texi« 
ro:ii,  ac  taiita  acorhitatis  susD  varictate  gravarenl, 
qiiod  inulli  facullati!)us  suis  expoliati  receJontes  do- 
mos  vacuas  roiiquissent,  et  nisi  eisnoslra  citiusaa- 
ctoritaie  siibveniss:'.mus,  idem  facere  cogerentar  n- 
sidui,  qui  rcmansissciit.  Quorum  afQictionibus  et  oe- 
cessilalibus  patcrna  pictale  condo)cntes,  et   fratena 
afToclione  compaiientcs  pro  tcmpore  eis  consulera 
et  subvcnirc  non  distulimus,  et  ut  necessitas  per- 
iirgobal,  a   taiita  nos  <  ppressione  liberare  decren- 
mus. 

Itaquc  Menghinardum  advocatum,  GHumqus  fjm 
Ilenricuin  oi.lcin  advocatire  consortem  vocaiites,qae- 
rimoniam  nobis  factam  cis  eiposuiinuSv  ut  ezadores 
suos  lalia  facere  prohihcant  sub  obtestatione  gnUis 
ct  aucloritalis  nostrx  rogavimus  atque  praeeepinus, 
ut  quoquomodo  monitis  cl  jussionibus  aaiuiescere  ei 
precibus  nostris  obedire,  et  iiii<|uos  placitalores suos 
de  nialignilate,  qiiam  cxcrccbant  in  pauperes  rosli- 
cos,  264)'  ^^'Ofripere  <-oerccrcqiie  volucrint.  HalUiTi- 
cus  sancii  Stcpbani  pra'posiliis  mslicorum  suoniB 
Aflliclionem  ct  lM>noriini  Ecclesiu!  su»  destmcUoocfli 
ferrc  non  prxvalons  conimunicato  consilio  cuin  li> 
iribus  et  ceteris  lideiibus  suis,  cum  bonis  Ecdesia 
bi^ati  Slophaiii,  iiostra  licentia  et  auctoritate  a  fi<- 
dictis  M.  advocato,  filiai|uc  ejus  H.  in  duabus  vitltf, 
videlicet  Praedcmano,  ct  Tcrcnzano,  nec  noii  et  ii 

Cariiia in  reliquis  vcrol:on's  Ecclesi;B  stahili**..> 

et  pcrpetuo  jure  transferre  proposuit.  Et  ut  boc  Deo 
auxiliante  ad  cflectum  perducereu  omui  studio  por 
se  et  pcr  omncs  quoscumque  potuit,  in.lefesse  law- 
rare  non  ccssavii.  Tandem  ex  Dei  nutu,  qui  lii!eiiiHi 
siioriim  semper  volis  annuet,  talis  inter  cos  oonvfli- 

tio  facia  cst Ut  prxuictus  H.  de  pra:diis  Ecde^iae 

sux  vigiiiti  qualuor  mas^arilias,  quae  ab  anteoesaorir 
bus  suis  in  beneiicium  tradita  fuenint,  quarum  qiM- 
tuor  in  Pruideinano,  diias  in  Tercnzano,  qualuor  IB 
subcollibus,  se\  iii  Carnia,  octo  in  Sancio  Dtniliii 
simid  et  tclonium  iu  Mercato  sancti  DanieUs,  et  aA 

matis  et  studentes  nimirum  partibus  Conradi  fae- 
runt  inventi.  Medio  autem  lenipore  a  depositHNMi 
Gcrardi,  et  assiimptione  Peregrini  an.  11^0,  qao  id- 
tercurreiiie  clectum  Engelberaim  decanuiB  ecdem 
Hambergensis  in  patriarcham,  Aquileiense%  aon  le- 
ceperunt,  Azo  ciim  Mactilda  coujuge  fi^irilmft,  M 
est  canonicis  A(]uilciensiLus  hanc  oonationrs  cfan* 
tam  conficiunt.  Vide  in  Aquileiensihns  UglidfaiiBa 

c  An.  1159.  Ex  archivo  novo  civiL  IJtuaen.  im  flM 
libri  insirumeniorum  anni  1543  Antonii  BeUouii  cil* 
pag.  !>0  et  82. 


64X 


APPENDIX  SECfJNOA. 


m 


Uxc  vigiiiti  Uarcas  argcnii  cidcm  lilcnglnnardo  advo-  A 
cato,  cl  niio  ejus  Henricu  daret,  sub  ea  scilicei  con- 
ditionc,  ut  M.  advocatus  pater,  et  (ilius  ejus  H.  pla- 
cituin  et  omne  advocatix  jus,  quod  in  pra;nominalis 
boois,  hoc  cst  in  PnjRdemano,  in  Tcrenzano,  ct  in 
Camia  (in  celeris  utique  pra^diis  £cclesi:c  noii  lia!:uc- 
ninl)  possidere  videbaniur,  in  nhinus  nosiras  rcTuia- 
rent  et  uua  nobiscum  in  jus  ct  posscssiouem  ipsius 
Ecclesix  transrcrrcnt  el  confermarint.  Hac  denique 
facta  conventione  ad  proisentiam  nostram  venientes, 
et  universa  noliis  supradicla  per  ordinem  inlimantes, 
Qostnimque  super  liis  asscnsum  implorantes  idcm 
M.  advocalus,  et  fiiius  cjus  H.  placilum  et  omnem 
Qtilitatem  advocati;e,  quod  in  pi*aidicta  Ecclesix  san- 
cU  Stephani  villa  halcbunt,  in  manus  nostras  refu- 
tiveruut,  alque  ut  superius  continelur,  cidem  Ecde- 
lis  douari  rogavcrunt :  ipsique  vidclicet  pater  et  fi- 
ttBS  ▼iginti  qualuor  mansus,  qui  fundati  sunt  in  prac- 
•criplia  loas  Ecciesiae,  et  leloumm  in  sancto  Daniele, 
a  nobis  per  has  convcfitiones  susccperunt.  ^ 

Nos  ergo,  ut  in  principlo  pnesignavimus  pauperum 
ifllictionem  considerauies,  et  eos  a  tanta  vioienlia 
eripere  cupientes,  Ecclesiai  quoque  et  fratrum  iu  ea 
fauiiul  jUium  utilitatem  per  omnia  diligenles«  placi- 
tam  a  Ivocatisc  cum  omni  pleniludine  ei  ju^tilia,  qux 
ieri  dct>et  in  pra?fatis  bonis,  quae  Eccle>ia  bcali  Ste- 
pliani  hah<Te  vei  possidcre  cernilur,  vel  deinceps 
quolibet  tempore  acquirorevcl  liberarepotcrit,  injus 
ftproprictatemipsiusEcclcsix  transfunJiniuset  con- 
ceiiinms,  porpeluoquc  jurc  }K)ssi(i('nil4im  largiinur  et 
coiifinnamus  sub  anatbeniaie  onmipolcnlis  Dei  ct 
nostro  :  statuentes,  ut  nuiliis  postbnc  advocatus,  niil- 
taque  parva  vel  magna  persona  iii  piaiiiicue  EcclesicC 
bonis  placilare,  aut  violentiain,  scu  aliquam  mole- 
itiam  iiiferre  pnesumal;  scd  pia^posiuis,  qui  pro 
teiRpore  in  eauem  Ecclesia  pruierit,  proul  melius 
po  erit,  fratribus  exinde  ndeliler  ministrare  studciit. 
Quo'J  uiverius  credamr,  et  ab  oninibusinviolabiliier 
costodiattir  banc  donationis  nostiic  chartulam  con-  ^ 
scrihi  dccreviinus,  el  manu  propria  subscribentes,  et  ^ 
celeros,  qui  interfuerunt,  clericos  et  laicos  similitcr 
Ribscri!  cre  inviiavimus,  sicque  sigilli  noslri  impres- 
sione  insignire  jussimus. 

Actum  iu  Civiiate  Australi  Foiijulii   in  cappella 
lanctiPauIini  patiiarchx  anno  incarnat. Domini  1154. 

Signum  Peregrini  patriarchae. 

Signom  Berturici  episcopi. 

Sigoum  Vudaltici  archidiaconi. 

XV. 


•  STATUTUM  VOLDARia 

PATRIARCHiC   AQUILEJENSIS   ^, 

Pro  ^ffUw  tolemni  sanctas  Mance  Magdatene  in  ec- 
clesia  Aquilejensi  celebraudo. 

Voldaricus  Dei  gratia  sanctae  Aquilegiensis  Eccle- 
^at  patriarcba,  apostolicae  sedis  legatus,  dilccUs  in 
Cbnsto  fratribus  Liuprando  decano,  cielerisquc  cjus- 
4tm  Ecclesiae  canonicis  tam  futuris,  quam  pra^scnii- 
Ihis  in  perpetuum. 

Si  justas  et  honestas  eorum  petitiones  pronipta  be- 
nigniute  admittimus,  quorum  iidcs  ei  cunstantia  tir- 
ea  sanctam  Aquilegiensein  Ecclesiam  et  personam 
aosiraai  inuitiplici  rerum  claruit  experientia,  el  ip- 
los  ad  deTotiont*m  nosiram  ferveniiores  reddimns, 
H  aiiomm  hoc  considerantium  aninios  ad  serviiium 
Aqoiiegien.  Ecdeske  spe  condignx  retribulionis  ac- 

•  An.  1180.  Ex  Archivo  Ecclesiae  Aquilejensis  per 
eooiiteni  Franciscum  Fiorio  ejusdem  ecdesiae  cano- 
iicoiii ,  ciL  pag.  XLix,  93  et  205. 

k  Hsec  cbarta,  cujus  meminiiniis  in  ultinia  nola 
cn.  13  concilii  Forojuliensis,  profert  Voldariciim 
patriarctisiai,  qoem  alium  esse  scias  velim  a  Vobinrico 
execotore  testaroenti  Cancellini,  nuinero  11  rciati. 
Vlde  Cghelium. 

•  An.  1106.  Ex  ArchiTO  Aqailcicnsi»  ecclesisc,  in 


cini;imus.  Ea  propter  kanssimi  fralris  et  capcllani 
iiostri,  et  concanonici  vestri  magistri  Romuli,  oujus 
circa  nos  et  Eccleviam  nosh^am  fid^  s  ccpiosa  et  grata 
adniodum  exihtunl  ineri^a,  prccibus  annuentcs,  quas 
bumiliter  el  devote  nobis  porrexerat,  statuimus,  el 
pra»senlis  scrip.i  privile^no  sanrimus,  ut  fcsium  bea- 
t;e  Mari;e  Magdelen:e,  quani  idem  frater  noster  ma- 
gister  Koniulus  in  ^p  cialem,  ut  moris  esse  solet,  pa- 
tronam  ciei^it,  quod  bncteniis  in  Ecclesia  nostra  so- 
lepniter  cclebrari  non  consue^it  deincepsnovem  lec- 
lionum  officio  diligenicr  et  sobpnitcr  ceiel.relis. 
Quod  licet  iu  aiUiqua  consuetudinc  Ecclesiae  nostraB 
non  fueril,  digne  tanien  ct  debita  dcvotione  staluenda 
sunt  el  admitteiida  quoad  xeiicraiioncm  sanctoruni 
Dei,  el  proisertim  beaii  siir.se  Mariae  Magdalene  spe- 
ctant  obsequia,  quam  elst  ceteris  supernis  civiios 
excellcniiorein  non  dixeiimus;  prinia  tamen  lomi* 
nic%  resurrectionis  extitil  praDnuncia,  et  per  suse  con- 
ver&ionis  et  pcenitentise  excmpia  nobis»  qui  pcccato* 
rum  molc  tcnemur  oppressi,  polissima  tiivinas  cie-' 
Dientiae  praemonstrat  indicia.  Ad  petitionem  quoquo 
praetaxati  magisiri  Romuli  slationeiu  quam  in  foro 
Aquilegiensi  a  nobis  tenebal  et  possidcbat,  quam  io 
prx^sentiarum  Bertloitus  Venetus  per  ipsum  ieoet« 
cujus  riclum  est  i  na  iiarca  cx  xvi  dcn.  frisac.  vo!  ii 
babemlam  ct  possidcn:!am  jure  propriciario  confe- 
riinus,  donanius,  et  pr;cseiili  privib  gio  conr.muniinus» 
ita  videiicet  ut  in  pncfato  testo  sancta!  Marise  Mag- 
dalenede  pmiicto  liclo  servitiuin  integrum  habea- 
tis,  et  quoJ  supei fuerit  in  die  anniversario  ol  itus  sui 
sfd  conimunem  cominoduin  expendatis.  Qiiod  ut  to- 
runi  credalis,  et  peipctuis  tcn.poribus  firmum  et  in- 
divulsum  permaneal,  nec  alicui  succcssorum  nostro- 
ruin  iminuiare  aut  perlurl are  liccat,  prxscntcm  in 
pa^inam  consciibi  ct  sigilli  nostri  iiDpicssione  insi- 

Jiiiri  jussimus.  Testes  sunt  Girardus  Padnanus 
onalbas  Concordiensis,  Joannes  Emoniensis  cpi- 
scopi,  Ilerremanus...  electus,  Magistcr  Doininicus, 
Regiiihardiis  capcllanl.  Ilerremaniis  Aquileg.  thesaa- 
rarins,  UertbobJus  de  Albo  et  alii  multi. 

Aciuin  Padu;e  anno  Dominicx  incarnationisliSO, 
indiciionc  15,  (ertio  die  intranle  Aprili. 

Ego  Chunradds  domini  palriarcbx  capellanus  CK 
mandato  ip^ius  hanc  cartam  scripsi  et  dcdi. 

XVI. 
e  INSCRIPTIO  PLAQTl  ADVOCATL*: 

In  poriicu  ecclesi(e  Aquilejensis 

Nolum  sit  oinnibus  fidelibus  Christi  qual.tcr  ego 
Henricus  dux  totum  placitum  advocatiai  canonioe 
huic  ecclesi;e  pro  inea  anima  etLuicardie  uxoris  meae 
sanctae  Maria;  et  fratribus  his  coram  clericis  et  laicis, 
coliaudantc  et  confirmante  domino  Vodolrico  pa- 
triarcha  dederim,  videlicel  eo  tenore  ut  semper  in 
festivitate  omnium  sanctorum  optimum  servicium  ca- 
nonicis  bis  in  vita  inca  a  preposito  eoruin  fideliicr 
amniinistreiur,  265  ^^  Chrisli  pauperespascaniar; 
uosi  moriem  vero  ineain  in  meo  anniversario  totum 
istud  supradictum  atiiinpieatur. 

Anno  Doinini  1 196,  indict.  14,  8  die  mcnseinennto 
Octobri.  Ego  Vilelmiis  sacri  jialatii  notarius  in  ciri- 
tate  Aquiiej:c  ante  fores  majons  Ecclesi%  prout  in 
autenticoiiiveni  nichil  addens  iiichil  diminuens  roga* 
tus  istud  scripsi  priviiegitim  ^. 


quo  servatur  exemplar  lapidariaj  inscriptionis,  auae 
haud  commode  nunc  quia  dctrita  est,  legi  potest.  Cit. 

pag.  82. 

d  Hjcc  quidem  a  nolario  transcripta  sunt  an. 
1106,  sedfaela  videntnr  ante  ann.  1072.  Siquidem 
hii}us  cessionis  Heorici  ducis,  et  Vadolrici,  patriar- 
chae,  mentio  esl  in  teslamento  Canc*  llini  comiUs  sfi- 
pra  n.  Xii. 


647 


AD  OPERA  B.  PALUNI  APPENDICES. 


r»V8 


xvn. 

•  EXEMPTIO  CAPELL.f:  S.  QUIUINI , 

Vlfi  feminiB converso!  delinehaniar^  asubjectione  Ple- 
bani  Utinensis  per  Bertholdum  patriarcham  A(fui- 
lejensem, 

In  noinine  sanc<9e  el  iudividurc  TriniUilis.  Ainen. 
Anno  Doniiiii  i^H,  ind.  15,  oclava  die  exeunle  Ju- 

lio. 

Sicut  sacra  tcstaUir  nagina  promeretur  a  siintnio 
Jadice  dua  sibi  laxari  (lebita,  qui  relaxat  aiicillas  a 
debito  servitutis  :  et  etiain  iiisliuiluin  cst  a  viris  pni- 
dentibus,  ut  quod  vellet  ali4|uis  permanero  sta  ilius, 
Utterarum  suarum  iiidiciti  pr.enarrelur.  Sriant  er^ 
pRBsentes  et  posteri,  quoJ  nos  Pertoldus  Dci  graUa 
Mnctae  sedis  Aquilegionsis  patriarcha  notuni  fieri 
volumus  omnibus,  ad  quos  prjcsens  pngina  devene- 
rit,  quod  de  nostro  consensii  et  voluntate  esl,  quod 
de  cetero  capella  sancti  Quirini  de  Utino,  ubi  con- 


A  tibus  per  enmdcm  archidiaconum  in  jiidicio  qiiae<^ 
tione,  sponto  ac  libere  ad  requisitionem  nostram  in 
nostris  inaiiibiis  rcsignavit  in  pnesentia  mei  sub- 
scripii  nolarii  et  testinm  |inedictorum,  ut  de  illis  di^ 
ponoreiniis  serundum  de  jure  et  utilem  statum  terne 
pro  nnstnc  arbilrio  voluntatis. 

Ad  iiiajorein  ergo  rei  evidentiam,  eodem  archi- 
diacono  pra^sente  et  consentiente  sic  duximus  judi- 
candum,  staluendum  et  ordinandum  :  ut  idem  ar- 
chidiaconus  et  siiccessorcs  sui  nulium  juratnni  de 
cetero  in  aliquo  ioco  constituere  debeant  vel  habere. 
yohiinus  etiam  et  ordinamus,  ut  illa  quantilas  anno- 
n:e,  quam  sibi  archidiaconus  ab  habitantibus  in  bur- 
gis  et  niercato  de  Utiiio  deberi  dicebat,  ab  ipsis  per 
eumdem  arcbidiaconum  vcl  successores  soos  doI- 
latenus  exigatur  :  nec  ipsi  habitantes  ipsi  solvere  de 
cetero  teneantur,  cum  praedictj  omnia  nobis  et  ee- 
clesiae  uostne  duximus  retinenda. 

Statuimus  insuper  et  pnecipimus,utarchidiaooiiaa 


^TBse  oommorantur,  plebi  de  Utino  non  debeat  per-  g  Aquilejensis  qui  pro  tempore  fuerit,  per  se  procura* 

linere  vel  ei  subjacere  nisi  quod  ei  annuatim  unam      ' -' —   -' — ' — ■'   --'' -  " — 

Mbram  cerae  solvere  teneatur  ,  et  quod  de  cetero 
Dullus  plebanus  de  Utino,  vel  vicarius,  vel  sacerdos 
nulium  dominium  habeant  super  prsedictam  capel- 
hm,  nisi  persona  illa,  quam  nos  et  nostri  succes- 
sores  loco  et  noniine  nostri  i.  i  oitlinabimus  Deo 
desenlre  :  et  si  aliquo  tempore  aliquis  existens 
plebanus  ,  vel  vicarius ,  vel  sacerdos  in  Ulino,  vel 
alia  persona  temporalis  ,  vel  spiriuialis,  qutc  coii- 
tra  supradicta  venire  lenlaverit ,  indignalionein  Dei 
et  omnium  sanctoruin,  ct  noslram  ct  nostrorum  suc- 
cessorum  se  sentiat  inciirrisse.  Iliule  i:e  qua  pos- 
sit  imposteruni  oriri  caluiniiia,  qua^  altoinptet  do- 
num,  qiiod  fccimus,  inlirmaro,  pnosontom  pagiiiani 
subscriplione  lostiuni,  ot  sigilii  auctoritaie  i.oslri 
volumus  con(h'inare.  IIujus  roi  l(»slos  fuoruni  YmII- 
belmus  decanus  Aquilcgio:.sis,  Jacobus  archipros';y- 
ter,  Vvolricus  deCucanoa,  Joannes  de  Koiuas,  Naus 
de  Mels,  Bonacoutus  ct  alii. 

Actum  Ltini  ia  ecci  sia  sa.u-to  Mariio. 

Ego  Martinus  sacri  palalii  nolarias  e\  niandalo 
dicli  domini  Portoldi patriarcbrc  Aquih^gieusisscrip^i 
et  corroboravi. 

xvni. 

b  JUUA  AUCIIIDIACONATUS  AQl  IIJMK.NSIS 

A  Gregorio  de  Monte  Longo  palriarclia  rejonniiln. 

lii  noinine  Christi,  anien.  Anno  a  nalivilalc*  ejustlo:n 
1205,  iiidict.  7,  apud  civitatom  Auslriiiin  in  anti(  a- 
loera  palriurchali  ,  dic  15  Decembris  :  pnvseiitibus 
dominis  Aruardo  Petenensi  episcopo,  Trarisiiuiiiulo 
dc  Anagia  domini  paiKC  capcllano,  1'ratre  Leonardo 
lectore  tVatrum  Pr^eilicaiorura,  Jacobo  tllio  magistri 
Cettouelli  de  Civilate,  Sclavo  de  CainpoDomini  Grc- 

Jorii  Dei  gratia  patiiarchac  Aquilcjensis  capollano, 
oanue  de  Cucanea  ,  magistro  Ascanio  Phisico  ,  qui 
fuit  de  Perusio ,  domino  Rufino  dc  Ponto  de  P!;> 
centia  teslibus  ad  boc  vocalis  et  rogatis,  ct  aiiis 
quampiuribus. 

Reverendus  Pater  et  dominus  Gregorius  Doi  gra- 
tiasanct£  A([uilejensis  sedis  palriaicha  inrrasoriptain 
ordinationein  seu  statutum  pra^.tulit  in  hunc  inoduni, 
videlicet :  Dilectus  filius  Joannes  archidiaconiis  Aqui- 
lejensis  quxidamjura  et  cons.ietudiues,  qiw,  vol  quas 
super  coiistiluendis  seu  habendis  juratis  in  archidia- 
conatu  suo  ad  denunciationoin  cxcessuutn  Aicieudani 
diguoscitur  babuisse  :  necuon  quoddain  jus  aliu(i\ 
quod  siiper  cerla  quantitate  aiinoucO,  et  quaui  siin 
ab  habitaloribns  in  burgis  et  mercato  do  Utino  sil;i 
deberi  de  jure  dicebat,  inota  siipcr  hoc  ipsis  habilaii- 

•  Ann.  liiS.  Charta  extracla  e\  lib.  i,  fol.  205. 
In  Archivo  Capituli  Utinen.  est  apui  comilcni  Lau- 
rentium  Asquiniim  cauonicuui.  Cit.  p.  18. 

^  Anno  izd5.  Charta  apnd  coinitcin  Laur.  Asf^ui- 
mim.  Citat.  p.  xxvi. 

«  VideiurdeCbseaUquid. 


torem  vel  vicarium,  si  voluerit,  visitatorem  nuUan 
denunciationem  deinceps  rocipiet,  vel  inquisitioncm 
faciat  de  auditu.  De  manifesUs  tamen  eicessibus  ad 
ecclesiasticum  forum  spectantibus,  qui  ad  eum,  pro- 
ciiratorem  vel  vicarium  suum  pcr  accusationem ,  vel 

Suerimoniam  perveneiint,  cognoscere  possint,  c-t 
ebeant  judicare,  et  poe.-iam  intligerc  consuetam  a  1 
h;oc  cetera  jura  <^  archidiaconaUis  et  consiietudiiKi 
tain  in  visiuuioiiibusquani  prociirationibus  eidein  ai- 
chidi:icono  vol  vicario  suo  ratio:ie  visitationis  pni- 
slaudis  potiliOuCin  ct  reoeptioneni  cujusdam  qua£- 
litatis  air.ouioa  corlis  hominibiis  sui  archidiaconatus 
sibi  dol)it:o. 

lusupor  petilioncrn  et  rccoptioueni  denariorum  a 
plul»it)us,  qui  dcnarii  dicuntur  donarii  Pasce,  seu  ar- 
chidiaconatus  ac  alioruin  dcnarioruni  in  oinnibas 
locis  ct  pociiis,  iii  quihus  el  a  quihus  archidiaconoi 
reciporc  co:isucvit,  seii  habere  dehet  de  co:isuetiidi- 
p  nc  vol  do  jurc,  ct  goneraliter  om:;ia  jura,  qu;v  arclii- 
^  diacoiiiis  vol  sui  pra'decessores  habucrunt  de  coo- 
suetudinc  vel  dc  juro  ,  in  qiiibus  eis  detiactum  uob 
est  priviiogio  speciali,  sibi  [pro  ipsi]  iutegiiim  reser- 
vanius. 

Ad  pr.odictam  autcin  nostram  ordinationem  fa- 
cioudam  muUiplc\  ratio  nos  indnxit :  pnccipuc  ta- 
nion  fuit  inuUoruui  reinotio  scaiidalorum,  et  ipsonim 
evidons  nialitia  juratoruin  :  sicuteuim  proccrto  di- 
diciinus,  idoin  jurali  non  qua^iouios  qu:c  l>ei  sunt,sed 
quic  sua,  c\  concopta  nialilia  doiiunciabant  inno- 
xios,  oul]):ibiii>s  n^liuquontcs  gratia  vcl  amore,  et 

?[uoquo  proptor  illioitas  p:ictionos ,  uiidc  scquebatnr 
qiiod)  :*d  donunciationeui  eorum  d  lui.abantiir  iiino- 
xii ;  vel  saltem  clsi  non  jiiris,  facti  lainen  infiimiaii 
incurrobant :  iiuod  quidom  iiitor  suljeOtos  nostros 
gravia  soaudaia  suscitabat.  Ad  h;occuni  petilioneset 
supplicutiones  instantium  dilortorum  nostrorum  cooi- 
munis  de  Uliiio  [(leesl  atiquid,  purii  accederent],  Ec* 
cJesiic  nostnc  iiiliiloniinus  ac  ipsius  loci  utilitate  mm 
f)  inodica  siiadentc  certos  canonicos  in  prsediclo  loce 
de  Uiiuo  detoriiimus  ordinandos. 

Vohnnus,  ordiiiainus  cl  staluimus,  ut  medietaleiD 
re  Iditiiuin  (|uoudain  plebis  vacantis,  ct  ecclesias,  qva! 
nunc  dioitur  sanoti  Yorlici  de  Utino  canonici  iDsli*' 
tiiendi,  cuin  a  nobis  instituti  ftierint,  quod  perdpere 
deboant  et  habere. 

^  Attendentos  autem,quod  ex  prxdicta  ordinatiofie 
noslra  archidiacomis  AqYiiiejensis  in  annois  reddi^ 
tibiis  non  inodicuin  damnuui  incurrit :  considcranles 
etiain  alios  ipsius  archidiaconatus  redditus  fnisse 
et  esse  tenues  et  exiles,  aliaai  medietatem  reddicuoia 

^  Distractio  reddituum  ecclesiae  sancti  Udalrid» 
qiiam  Gregorius  bic  iiislituit  in  gratiam  arcbituiioo* 
naUis  Aquilciciisis,  roscissa  fiiit  a  B.  Bertraud<i  pa« 
triarcha.  Vido  (^jrumoiiluni  inforius  nnm.  St^  positMin 
de  unione  pra^poilura^  s.iiKti  Udairici  ad  me<jwui 
capitularem  Uti::cnsom. 


M 


APPENMX  SECUNDA, 


m 


qnondam  pnedict;^  plcbis  Tacaniis  ,  et  prxdictx 
ecclesiae  sancli  Vorltci  tn  coropensationem  redituaro 
sublractoram  eidem  archidiacono  pro  se  et  sncces- 
soribus  suis  duxlmus  assignandam  :  inyestientes  ex 
nunc  muiu  propria  eumdem  archidiaconum  de  me- 
dictate  reddituum  pnBdictorum. 

Prseterea  instilutionem  et  restitutiouem  in  capellis 
et  inferiorum  sacerdotum,  et  dericorum  in  pnedicta 
ecdesia,  quae  dicitur  sancli  Yorlici  ad  archidiaconum 
Aqoileiensem,  qui  protemporefuerit,  decxtero  volu- 
:ous  ct  statuimus  pertinere  :  statuenies  alque  pneci- 

Ctentes  ,utnullus  apud  ecclesiam,quxestincasirode 
[tiuo,  quae  (^nondam  jilebserut,  debeat  de  cxlero  se- 
pdiri,  seu  eiiam  baptizari,  autalia  recipcre  sacrameii- 
la,  2(B6  ^^  ^^^  populus  conveniat  solcmtiiter  ad 
divina  :  seJ  apud  ecdesiam  inferiorem ,  \nix  nunc 
didtur  sancti  Vorlici  omnes  sepelianlur,  onptizen- 
tur,  et  conTcniant  ad  divina  ibidem  recepturi  ecdc- 
siasiica  sicramenta  :  ouam  eamdem  ecdesiam,  quuc 
({uondam  plebs  erat,eidem  ecdesix  quaedicitur  saiic- 
ti  Vorlid  de  Uiino  ,  tanquam  capellam  suse  matrici 
Tolumus  et  ordinamus  in  omnibus  esse  subjectam. 
In  cujus  rei  evidentiam,  et  publicam  et  stabilem 
firmitatem  memoratus  dominus  Gregorius  patriar- 
eha  Aqiilleiensis  instrumentum  prsesens  fecit  sui  pen- 
dentis  sigilli  munimine  roboralum. 

XIX. 

•  STATUTUM 

Ediium  per  Dominum  Raimundum  patriorcham  Aqui» 
leiemnn  pro  emendis  domibus  ad  vilam  communcm 
canonicorum  LlineMium. 

In  noroine  Christi,  amen.  Anno  a  nativitate  ejns- 
dem  1278,  indict.  6,  apud  Utinutn  in  casaturi  domini 
Ditriarchae  die  tertio  intrante  Februario.  Praesenti- 
Dns  fratre  Unmili  ordinis  Fratrum  Minorum,  et  ma- 
ffistro  Nartino  de  Grema  plebuno  plebis  de  Flam- 
brio  domini  rev.  Dei  gratia  patriarcha)  Aquileien. 
rapelianis,  domino  Lippo  Gapon  mercatore  Floren- 
tin.  Rolando  de  sancto  An^elo  ostiario,  et  Burla  de 
Xediolan.  familiaribus  dicti  doniini  Patriarchae  te- 
siibus  ad  hoc  vocatis  et  rogatis,  et  aliis. 

Reverendus  pater  et  dominus  Raimuudus  Dei  gra- 
lia  sanctae  Aquileien.  sedis  palriarcha  diligenter  in- 
tendens  ad  statutn  ,  augmentum  ,  et  decus  ecdesise 
snncti  Vorlici  de  Utino ,  volensque  qnod  canonici 
^usdem  ecdesiac  donios  habeant,  in  quibus  valeant 
Ijuibitare  sicut  in  alils  ecdesiis  habeiitibus  capitula 
fieri  ordinavit  pnesentibus  et  consentientibiis  doini- 
iiis  Natidero  custode,  Leone  presbylero,  Henxutto 
dc  Attens,  Mattbeo  de  Garale,  el  Fraino  de  Medioiano 
per  se  ipsorum  nomine  et  nomiiie  aliorum  canoni- 
conain  dictae  ecclesiae  absentium,  statuit  ac  ordinavit 
et  praeccpit  inviolabiliter  observari ,  quod  medietas 
reddituom  oninium  praedictae  ecclesia^  sancli  Vorlici 
^uocunque  nomine  ccnseantur  ,  sive  spectent  ad  do- 
iniDum  archidiacoiiuin  Aquilegcn.  sive  ad  prsedictos 
caDonicos  poni  debeant  in  sequeslro  couservanda 
per  duos  ex  canonicis  memorato:  ecdesiae,  de  quibus 
praefati  cauonici  ioter  se  contenti  fucrint  et  concor- 
des,  et  convertenda  per  eoadem  diios  canonicos  in 
comparanda  lerra  juxta  illam  terram  ,  qiiani  habent 
ipsi  canonici  prope  dictam  ccdesiain  sancti  Vorlici 
acconstnii  faciendo  douios  juxta  consiliuin  pnedicto- 
rum  domini  patriarchae  et  canonicorum  ,  in  quibus 
iitiem  canonici  commode  valeant  habitare.  Ita  tamen 

3uod  pnedicti  duo  canooici  de  ipsis  reddiiibus  coram 
ictis  domiiio  patriarcha  et  canonicis  quandocunque 
requiaiti  fuerint ,  dd)eant  integre  ponere  rationeiu, 
statoto  hujusmodi  usque  ad  coiisuinmationem  dicta- 
nun  domorum  nihilominus  firmo  et  inviolabiliter 

•  An.  1278,  ex  ardiivo  capituli  Utinensis. 

^  Ex  hac  charta  vides  quam  male  conjiciant,  qui 
i^scrunt  non  nisi  per  beatum.  Bertrandum  patriar- 
cliam  institiitum  capitulum   Ulinense,  cnm  cx  ea 

Patrol.  XCIX. 


A  pordurante.  Item  idem  dominus  patriarcha  praesen- 
tibus  et  consentientibus  supradictis  canonicis  pro  se 
et  aliis  canonicis  absentibus  statuit  et  pRrcepit  per- 
petuo  in  praedicta  ecdesia  sancti  Vorliri  inviolabiiiter 
ohservari,  quod  quotidianae  oblationes  ejusdem  ectJe- 
siae  intercanonicosipsiusecdesix,  quidie  oblatioiram 
in  eadeinecdesiapnaesentes  fuerintaequaniniiterconi- 
partiri  debeant  atquc  dari.  Ila  tamen  quod  custos  qiii 
iiuuc  est,  et  qui  pro  tempore  faerit  iii  eadem  ccdesia 
tanquam  major  et  potior  inter  dictos  canonicos  sem- 
per  cum  praesens  ruerit  de  bujusmodi  oblaiionibus  , 
quantum  duo  ex  canoiiicis ,  qui  prxsenies  fuerint, 
percipere  dcbeat  et  babere  et  qiioil  prjedicli  omues 
et  singuli  canonici  praefata:  ecdesiui  sancti  VorUd 
dicto  custodi  qui  nune  est  et  qui  pro  lcnipore  fueril 
in  eadem  ecdesia  ,  obedire  debeant  in  lidtis  et  ho- 
ncsiis.  Quodque  idem  cuslos  ad  tractatus  <^usdem 
ecdisiae  utiles  praedictorum  canonicoruni,  qui  ejus- 
dem  tractatibus  cotnmode  poluerint  intercsse  con* 

n  silium  et  assensum  requirere  debeat  e(  habere.  Et  ti 
forsan  dictus  custos,  vel  aliquis  ex  pracdictis  cano» 
nieis  infirmus  cxistens  in  terra  UUni  praesens  fucrit« 
suam  de  praediclis  oblationibus  nihilominus  sicut 
unus  ex  aliis  canonicis  prxseutibus  suam  habere 
debeat  portionein ,  prout  superius  est  expressum. 
Elsi  extra  terrani  prjedictam  Utini  fuerit,  uihil  om- 
nino  percipiat  ex  eisdem.  In  ciijus  rei  testimonium 
pnefatus  dominus  Raymundus  patriarcha  instnn 
iiieutum  pnesens  fecit  sui  sigilli  pendenlis  rounimina 
roborari. 

EgoJoannes  de  Lupico  sacri  imperii  publicoft  no- 
tarius  hiis  praescns  interfui,  et  rogatus  scripai  in  for- 
mam  publicam  reducendo  ^. 

XX. 

e,  JUS  UTINENSIS  EGGLESI.C 

A$$ertum  contra  archidiaconum  Aquileien$em. 

^  In  noroine  Ghrisli,  amen.  Anno  Nativitatis  ejusdem 
^  1289,  indicL  2,  die  nona  intrante  Julio.  Pncsen- 
tibus  dominis  Augustino  decano  sancti  Fdicis  Aqui- 
lejensis,  Lazaro  archipresbjrtero  ,  -seu  vicario  vo- 
neiabilis  viri  domini  archidiaconi  Aquiieiae  ,  Ghri- 
stophorus  de  Utino,  plebanus  de  Luxinico  testibus,  et 
aliis. 

Dominus  Jacobus  custos  mfljoris  ecdesiae  Utint  In 
pnesentia  venerabilis  viri  domini  Ser^illionis  de  VII- 
lalta  Aquileiai  archidiaconi  constitutus  proposuit  di- 
ceus  :  Domine  archidiacone*  vos  vocatis  derum  ve- 
stri  archidiaconatus  bodie  aid  synodum  celebrandum 
in  majori  ecdesia  Utiuensi,  oeque  me ,  neque  capi- 
tulo  requisito,  ubi  nihil  habeiis  facere,  quia  ego, 
ecdesia,  et  capitulum  UtinenseiinincdiatespectamuB 
ad  dominum  patriarcbaro  Aquiiejensem  ;  neque  hu- 
jusmodi  unquam  jus  spectavit  ad  praeccssorein  ve- 
struni.  Quare  nomine  meo,  ecdesiae,  et  capituli  Uti- 
nensis,  quatenus  placeat  vobis  in  lioc  taliter  vos  ha- 
bere,  quod  oon  sit  ecdesiae  nostrac,  neque  nolis  pos- 
D  sit  propterea  convocationem  higusmodi  prajudicium 
imposieniui  generare. 

Quibus  sic  propositis  dictus  dominus  archidiaco- 
nus  respondit,  quod  beiie  sciebat,  et  recognosceliai 
qiioque  in  ecdesia  majori  Uliuensi  nihii  facere  ha- 
bebat,  nequc  iii  clentm  ipsiiis  ccclesiae  ;  sed  rogabat 
hoc  de  ^ratia  speciali,  quia  comniodius  in  ecdesia 
Ulincnsi  polcral  synodum  vocari,  propter  opportuni- 
taiem  loci,  ct  terrae  mediiulium.  Eidem  petitoni 
-ob  hoc  annuit  dictus  custos  nolens  per  hoc  sibi,  ei 
ecdesiae  Utinensi,  et  c^ipitulo  praejudicium  impo&le- 
rura  geiierari. 

Actum  Utini  in  domo  domini  Nicolai  dominae  Pal- 
mae. 

manifestet  pateat  ante  Raiinundum  cxstitisse. 

^  An.  1^89.  Apud  comitrni  Laureut.  Asqi  ifiun% 
cit.  p.  xxvt,  c.  2. 

21 


Ul 


AD  OPERA  B.  PAUUM  APPENDICES. 


6S2 


Ego  Nirx)laus  dc  Utiao  ioiDchall  auctoritate  nota-  A  ^ov  procuratoris  nomiue  memorali   domini  fratris 
ius  prgcdictis  omnibus  iolcriui,  et  rogatus  scripsi.         JoaDnis  episcopi  Paduani  ct  pro  ipso  prestilit  jura- 

mentum  Adeliiatis  supradicto  donuno  Haimundo  pa- 


nus 


XXI. 

»  JURAMENTUM  FIDELITATlS 

Esliibitum  a  Stephano  Jordani  canonico  Paiavino 
nomine  Joannis  Palavini  episcopi  llaimundo  pa- 
triarchu:  Aquileiensi, 

ii96.  Nonoe  indict.  Uiini  in  castro  in  capella  ma- 

jorii  palatii  domini  patriarchre  Aquileien.  die  Lune 

i%  exeunie  Augusto,  prcsenlibus  domino  Nicolaio 

Ditlfino  de   Venetiis   atchidiacono  Polens.,  dominis 

Philippono  della  Turre  Aquil.  et  Becacio  Paduano 

canonicis  ,   et  fratre  Bonetio  de  Civitate   ordinis 

Minoruin  ,  Do:niiio  Foichero  plebano  de  Wrazlau 

et  domino  Bono  de  Labereta  reveren«li  palris  domini 

reverendi  Dci  gratia  patrtarch?e  Aquilejen.  capella- 

nis  teslibus  ad  hoc  vocatis  et  rogatis,  et  aliis  quam 

pluribus. 
Vir  nobilis  atquc  prudens  dom 

mini  Jordani  dc  Urbc  canonicus 

PP.   capellanus ,  nuntius  et  procurator  venerabilis 

patris  (lomini  fratris  Joannis  ^  permissione  divina 

cpiscopi  Paduani  ad  ea  que  in  inrrascripto  procura- 

torio  ctnitinentnr  ,  constitutus  in  presentia  reveremli 

patris  domini  Raimundi  Dei  gralia  sancte  sedis  Aqui- 

leiensis  patriarche  presenlavit  et  dedrt   ipsi  domino 

palriarche  ex  parte  dicti  domini  episcopi  et  ecclcsie 

Fadoanequodain  procuralorium,  cnjustenor  de  verbo 

ad  vcrbuni  noscilur  cssc  tale. 
267  Noverilis  universi  pricsens   instrumenlum 

publicum  inspccturi,  quoJ  cum  nos  frater  Joannes 

pcrmissione  divina  Paduanus  «'piscopus  occupaii  si- 

nius  variis  ncgotiis  nosme  ccclesit^  Paduane,  proptcr 

quc  nos  ab  ipsa  nostra  ecclcsia  Paduana  ail  presens 

coinode  absentart  non  possumus,  nec  eliam  ad  vcii. 

pa'rem  doininum...   palriarcbam  Aquilegcn.  acce- 

dere  personaiiier ,  proul  de  jure  lcneniur,  facimus, 

constiiuimus  et  ordmainusprovidiim  virum  doniinum  Q 

Slephanum  domini  Jordani  de  Urbe  caiiOTiicuin  Pa- 

duanum  domini  pp.  capellanum  consangiiincum  et 

!»oc)um  nostrum  dilecluin  presentem  el  rccipicDtem» 

nostrom  pn)curatorem  et  nuutium  sp/cialem  ad  se 

prcsentandiim  nostro  noinine  et  nosire  ecclesie  Pa- 

<hiane  coram  ven.  patrc  domino...  pairiarcha  Aquil. 

prcfat'),  et  ad  presiandnm  eitlem  nomine  Aquil.  ec- 

f-lcsic  juramenlum  sibi  debilum  sccunduni  canonicas 

^ancliones,  et  ad  visiiandum  ipsam  ecclesiani  Aqui- 

lcg.  secundum  modum  debitum  de  jure  et  consuetu- 

diiie  npprobaium  :  promiltentes  nominc  noslro  et 

ccclesie  Paduone  mifii  publico  notario  infrascripto 

recipienti  nomine  omniiim  quorum  intcrerit  raium 

eX  6rmum  habere  quidquiJ  per  ipsum  procuratorcm 

actum  fueril  in  predicUs.  in  cujus  rei  lestimonium 

presens  instrumeuium  pcr  infrascriptum  notarium... 

iieri  feclmus  ad  majorein  eaulelain  nostri  sigilli 

munimrne  roboralura. 
Actum  Padue  iii  Palatio  nostro  anno  Domtni  a  Na-  ^  de^Goriach  piebium  plebanis,  et  domini  Raymundi 

fiviCate  1296,  indict.  9,  die  i5_Augusti.  Presentihus  ^  Dei  gratia  patriarche  Ariuilegen.  capellanis,  et  do- 

mino  Milano  de  Paona  habitatore  caslri  de  Ulino» 
Stephano  Vilich ,  et  Pizulo  filio  quondam  domini 
OttoUini  de  Portis  de  Clemona  iestibus  ad  bocet  aliis 


triarche  Aquilegeii.  in  haic  verba  : 

Ego  Stepbanus  domini  Jordani  de  Urbe  cnn^^ntcus 
Paduanus  domini  pp.  capellanus,  procuratji*  ci  uaa^ 
tius  spcciaiis  ven.  patris  et  domiiii  Joannis  Dei  gra- 
tia  cpiscopi  PaJuani  ad  ca ,  que  in  supradicto  procu- 
raloiio  coutincntur,  nomine  et  vice  ipsius  domini 
fralris  Joannis  episcopiPa  luani  juro  inanimam  ejus, 
quoJ  ipsc  doniiuus  fraler  Joanncs  cpiscopus  Padua- 
nus  ab  hac  hora  in  antea  fidelis  et  ooediens  erit 
beato  Herinachore,  et  sancte  Aquilegen.  ecclesie  ac 
revercndo  patri  et  domino  suo  doinino  Raimundo  pa- 
triarchc  Aquilegen.  suisq^ue  successoribus  canoaice 
intrantibus  :  nunquam  erit  in  consilio  aut  consenso, 
vcl  facto,  ut  vilam  perdant  aul  mcmbrum ,  aul  ca- 
piantur  mala  capiionc.  Consilium  vcro  quod  sibi... 
per  sc,  aut  per  uuntios  suos ,  scu  pcr  lilieras  ad  eo» 
inim  mpnhaniiQ  .tn  D  ^'""  dampmnn  se  sciente  nemiiii  pandct.  Patriar- 
Sa  ms  domini  "  ^*^^^""^  Aquilcgen.  et  regalia  patriarchalus  ejusdem 
.„±??;n.!lS     «^  "^r  Vi^  ^'l  ^J  retiuendum,  ct  defendendum. 

StUvo  ipsius  or Jine,  contra  omueinhommcm.  Leg.itos 
ct  nuniios  ipsius  domini  patriarclie  et  ccclcsi^;  Aqui- 
legcn.  euiido  ct  reJeuuuo  honorificc  iractabit ,  et  in 
suis  nccessitatibus  aJjuvahii;  vocatus  ad  synoduni 
venici,  nisi  prepeditus  fueril  canoiiica  prepeditione; 
liiniiia  ecclesie  Aquileg.  annis  singiilis  visiubit  aut 
per  se,  aut  pcr  suuin  nuniium ,  nisi  dicti  domini 
patriarche  absolvalur  licentia ;  possessiones  vcro  ad 
niensam  suc  ecdesie  Paduane  pertinentes  iion  vcr- 
del,  nequc  donabit,  neqiie  impignorabil ,  nequc  de 
novo  inleudaiiit,  neque  alio  moJo  alienabii,  lacmh 
sulio  domiiio  p.lriarcii^i  Aquilegen.  Sic  Deus^  c:e 
et  euindem  doininum  episcopum  Paduanum  adjuvet 
et  hadc  sacra  Dei  Evangelia.  In  cujus  rei  causa  roe- 
moratus  doiuinus  fratcr  Joannes  episcopus  Paduanus 
instruincjitum  prcsens  fecit  sui  sigilli  peudentis  mu- 
niiiiine  rojorari. 

Ego  Joannes  de  Lupico  sacri  imperii  publicus  no- 
tariiis  siipraJiclis  oninibus  preseus  interfui,  et  de 
mandaio  suprascripti  domini  Uaiiuundi  patriarcbe 
scripsi  iu  formam  publicain  reduceudo. 

XXII. 
«  DESIGNAIIO  TERR^  SEU  FORI, 

Appellandi  Mediolanum  Ruimundi. 

1297,  decime  indictionis.  In  quodam  campo  Ray- 
nerussii  iunioris  de  Scarelis  de  Cleinona,  qiii  pamoi 
distat  a  inonte  in  quo  solet  esse  quoddam  castrum, 
quod  vocabatur  Grossembeh  juxta  viam  pti:>licaDi, 
per  qitain  itur  ad  hosptt>  le  de  Collibus  de  ClenHHia. 
Die  Mariis  iO,  exeunte  Maio.  Presentibus  nobilibns 
viris  dominis  Muscha  de  Lnture  marchione  Istrie, 
Mathia  et  Adelghcra  fratribus  de  CleinoDa,  et  domi- 
nis  ALbertino  de  Rcponio,  scolasiico  ecciesie  Aqui- 
legcn.  et  magislro  Fuichero  de  Wrazlau,  et  Nicoiao 


inagistris  Riclcherio  canonico  Parentino  vic^rio ,  Jo- 
haneCio  de  Urbe  camerario,  ct  Jacobo  de  Actara 
notario  ex  familiaribus  nostris  testibus.  Et  Ego  Man- 
fredus  Thome  de  Auximo  pub.  imp.  auctor.  notarios 
ct  niuic  domini  cpiscopi,  preJictis  omnibiis  inlcrfui, 
ip^aque  ipsiws  inandato  scripsi  etpublicavi,ctsiguum 
nicuin  apposui  consueluin. 

Quo  procuralorio  lecto  coram  supraJicto  domino 
patriarcha  memoratus  domiiius  Slephanus  procura- 

•  An.  liCC.  Ex  ardiivo  vcleri  Uiincn.  civil.  cit. 

p.  203,  c.  !2. 

b  Joannes  hic  Patavinus  episcopiis  aliquando  Pa- 
tris,  aliquando  Fratris  nomiue  coinpcllaliir.  In  causa 
essc  polest  qiiod  is  ex  ordine  erat  Fratrum  Praedi- 
caloruin  sancli  Dominici,  dicebalurque  Fratcr  Jo.in- 
ncs  Jor  lanus,  Sabellus  Romanus,  an.  1295,  wiii  Kal. 


multis. 

Reverendnspateretdominus  Raymundas  Dei  gratii 
sancte  Aquilcgen.  sedis  pafrlarcha  tenens  manimi 
dextcrain  ad  qiiamdam  periicam,  in  cujus  sunimi- 
tate  fixa  erat  quedain  cnix  ferrea,  et  stans  io  pre- 
dicto  campo  dixit.  Nos  ad  honorem  Dei,  et  gloriose 

Deccmbr.  qni  ad  Patavinam  ccclesiam  a  Bonifacio  Vni 
papa  promotus,  dein  ab  eodem  an.  1298,  iv  Idus  Ja- 
uuar.  ad  calbcJram  Hononicnsem  Iranslatiis  fiiit. 
Vide  Ugbelium  in  Palavinis  et  in  Rononicnsibus. 

<*  An.  1297.  Ex  archivo  vet.  Utinensis  civiiatis  ciL 
p.  198. 


APPENDIX  SECLNDA, 


65V 


TirgiiiisMariemaliisejus.clbealorummarlinimHer-  A  rumdam  privilegiorum  Aauilcjensis  eeclesi»^  qoihus 


macore  et  Foriunati  patrononim  nostrorum,  et  ad 
bonorein  slatus,  et  cxaltotionem  nostram  el  ecdesie 
Aquileien.  ci  ad  comodum  omnium  subjectonim  no- 
slronim  ei  dicte  Aquilejen.  ecclesie ,  fiximus,  ct  fi^i 
precipimus  hanc  pcnicam  cum  signo  sancte  crucis 
in  hoc  campo  in  signum  quod  hic  volumus  dante  Do- 
mino  construerc,  et  constnii  facere  quamdam  lcrram 
ei  fonim  nostrum  nomine  Aquilejen.  ecclesie,  quod 
Mediolanum  ftaymnndi  volumus  ct  statuimus  nuncu- 
pari,  el  predictain  pcrticain  cum  cruce  figi  fcciinusin 
campo  prtdicto  *. 

Ego  Joaiines  de  Lupico  sacri  impcrii  publicus  no- 
tarius  siiprascriplis  omnibus  prescns  interfni,  ct  de 
mandato  suprascripti  domini  Raymundi  palriarchae 
scHpsi  in  formam  publicam  rcduccndo. 

xxm. 

b  FCNDATK)  ECCLESLf: 
Sancti    Nicolai    de    Sacillo, 

Paganns  Dei  et  apostolicx  sedis  gratia  sancl.T  se- 
dis  Aquilegensis  palriarcha.  Universis  praiscutes  in- 
spectaris  saluiem  in  Domiuo  sempiternani. 

Uuiversiinti  vestrx  volumus  essc  notuin,  quod  vo- 
lentes  postulationibus  subvcnire,  viso  ct  nndiqne  di- 
ligenter  inspecto  quoJam  privilcgio  bonic  mmnoriai 
Berioldi  palriarchx  Aqnifejensis  sigillo  ejus  cereo 
pcndenti  non  corrupto  nobis  pcr  dilectum  «iiiiim  Sy- 
gebaldinuin  plebannm  ccclesi*  sanctiNycolay  dc  Sa- 
cilio  exhibito,  ipsum  ad  ejusdcm  plcbani  iiistantiam 
et  stipplicattonem  humilcm  per  manum  infrascripti 
noiarii  nostri  transcribi  et  rcnovari  pnccepirons. 
Volenies,  decernentcs,  et  statuentcs,  ut  Iioc  ejiis 
transumptnm,  sive  excmplum  eamdcin  vim  habcat 
eumdcir.que  vigorcm  ac  idem  robur  oplineat  per 
omnia  qiiod  originalc  prjeJictum  noscitur  oplinere, 
etiamsi  illud  nnnquam  impostenim  apparcret.  Utqne 
idem   Sygebaldinus  plebanus ,  <  t  ejus  siiccessoiTS 


fit  mentio  dfi  promissis,  dignaremur  te  reddcre  ccr- 
iuin  pcr  cadcm  scripta  nostra  plenius  in  hac  |)arte  : 
nc  dcfectu  taliiim  scripiuraruin  ipsa  ecclcsia  nostni 
dc  Sacillo  super  aliqi»il)us  juribus  cl  posst^ssionibus 
suis  dampnuin  pntcreuir  seu  aliquod  (ictrimcntum. 

Nos  vcro  dcvoiionis  tuc  supplicationibiis  incUiiati 
benignc,  quas  in  Donrino  pluriniuin  coinnicnilanuis 
lcnore  pre^enliani,  sicul  por  qucdam  privile^ia  no- 
stra  didiciinus ,  le  ac  succossorcs  tuos  ct  univcrscs 
has  litleras  inspocturos  scinr  volumus  mnnifosle. 

Quod  tcmporibiis  iilis  ,  quibus  vir  illuslris  hone 
memorie  dux  llenricus,  qui  iiccl  dc  genere  fuisset, 
Alemanorum  nobili  slirpe  gonitus,  lunc  lcniporis  do- 
minabatur  in  partibus  istis  circa  Liquenlic  flumcn, 

Sro  remedio  aniiiie  suo  in  Sacillo  ad  honorein  heaii 
lycolay  gloriosi  confessoris  et  cpiscopi  dictam  ecde- 
siam  inter  fines  dioccsis  Concordicns.  el  Ccneieiis. 
fundavit,  sperans  ibi  tuiic  ct  p:^r  subseqiiens  lcropus 
l>  viia  coinite  opidum  scu  inunitioncin  conslruere  laii- 
dabiiem,  qu;c  suo  noniiiii  gioriain  ct  magniticcutic 
sue  rederct  incrcmcntuin. 

Idem  lunc  a  Romana  curia  vidctur  optinuissc  de 
graiia  spcciali  sicut  palct  pcr  nosti-a  priviiegia  su- 
pradicta,  (piod  non  opslantibus  privilcgiis  ei  juris- 
diclionibus  diocesis  Concordicns.  et  Ccnclens.,  dicta 
ecclesia  beati  Nycolay  de  Sacillo  sil  bapiisuialis, 
cimiterium  habeat ,  ac  populum  sibi  suijcctum  iii- 
terius  et  exterius  libere,  quanluin  muniiiones  oi 
claustra  dicli  loci  dc  Sacillo,  cl  circons^ans  ct  adja- 
cens  undique  villa  sibi  capcret  tuiic  ct  lcniporibus 
successivis. 

fta  laincn  quod  supradicte  dioccses  Concordienii. 
et  Cenelens.  non  teneant  in  aliquo,  sed  ab  ulroque 
prorsus  episcopatu  cuin  oinnibus  suis  juribus  aique 
possessionibus  ipsa  ccclesia  sii  exenipta.  Ila  eadcm 
privilegia  nostra  tcstari  vidcntur  :  et  asseruni  quod 
ciini  idoni  vir  magniticus  dux  Enricus  fundavit  cccle- 
siain  sancli  Nycolay  deSacillo  predictain,  tiincin  re- 


eamdem  a  nobis  aucloritatem  haVeant  compescendi  C  missione  peccatorum  suorum  ci  dedit,  donavil,  et 


per  censurain  ecdesiasticain  deteinptores  jiirium  et 
possessionum  dictse  ecclesix ,  canonica  monitione 
pnemissa,  nec  non  violatores  dictorum  juriuin  ct 
possessionum  ,  seu  contradictores  et  refoelles ,  quam 
idein  noster  prjcdecessor  quondain  Bono  ejusdem 
ecciesiuc  plebano,  ei  ejus  succcssoribus  per  privi- 
legiuiii  ipsum  noscitor  concessisse.  Cujus  tenor  talis 
esi  : 

c  Berioldus  Dei  gratia  sanct^  scdis  Aquilcjen.  pa- 
triarcba.  Dilcclo  (ilio  Bono  piebano  ecclesiie  saiicti 
NycolaY  de  Sacillo  salutem  et  benediclionem  in  Do- 
mmo.  Prndeniia  tua  nobis  cum  instantia  multa  sup- 
plicavii  frequenter,  209  "^  P^^  scripta  nostra  sy- 
gilli  nosui  roborata  roummine,  per  que  iibi  et  suc- 
ces8ori*>ti8  tois  ac  aliis  imposterum  manifesta  patc- 
rei  yeritaiis  cognitio,  te  Ciiutum  facere  dignaremur 
ceriiflcaiites  in  illis  proui  opinio  nostra  tenet  nostra- 
que  jara  fatentur,  si  ecclesia  beaii  Nycolay  de  Sa- 


contulit  libcre  prcdium  ((uoddam  ad  tiium  quanlita- 
t?m  agrorum,  in  quo  constriixit  eanidciii  cmn  quo- 
dam  ierritorio  non  lunge  miiltum  ab  ipsa  juxia  ripaio 
Liquentie,  simul  cuin  quartesiis  oninilnis,  qui  deiudc 
pcr  subscquentia  tempora  de  novalibus  cerlorum 
ncmorum,  et  aliisterris  excultis  et  laboralis  de  novo 
iii  confinio  et  districtu  Sacilii  proveueriiit  Domino 
largiente. 

Iiem  quoddam  terratorium  versus  montes  a  paris 
superiori  prope  rivuin  qiiod  appcUatur  Orzalc.  Iteiu 
quedain  predia  in  loco  qui  dicitur  Viganorum  et  in 
ejus  conhnio  etdislrictu.  Itcm  aparte  inferiori  jilsUi 
Liqueniie  flumcn  per  duas  Leguvas  ab  eadein  eccle- 
sia  quoddam  aliud  terratirium  sii  i  dcdit.  Ilein  in 
distnctu  ei  confiuio  Caiiipe  aliud  eiiam  terraioiium 
cuin  quibusdam  prediis  et  servis  habitautiUis  ia 
codem. 

llys  itaque  sancii  Nyoolay  predictam  eoclcfluai  da 


cillo  predicia,  que  immediate  speciat  cum  omni  jure  jo  Sacilio  prediis,  possessionibiis  et  terraioriis,  senrii 


suo  atl  ecclesiam  Aquilejen.  et  nos,  maxime  iiuia 
inter  Concordiensem  diocesim  et  Cenetensem  ibiaero 
siia  esi,  habere  debeat  populuro  et  cimiterium  pro* 
prinm,  ac  stt  ccclesia  bapiismalis,  nec  non  exem- 
piionis  gaudeat  libertate.  Preterea  cum  etiam  non 
eoosiei  per  scripturas  publicas,  quibus  juribus  et 
possessionibus  dicta  ecciesia,  cujus  es  tu  plebanus 
et  pasior,  doiaia  fuerit  ab  antiquo  :  supplicasii  no- 
bis  humiliterei  instanier,  ui  saiicm  ex  nolitia  quo- 

•  Ad  effectum  meditalum  opus  non  pervenit,  si- 
qnidem  inter  Glemonain  et  hospitale  de  Coliibus 
iHiiium  rei  act(e  Tcsiigium  apparet.  Yerum  grandia 
vel  tentasse  magna  laus  esi.  Hiijus  rei  mcminit 
l](;hcllus  in  A(|uiiejen.  in  Raymundo ,  et  Palladius 
p.  1,  lib.  VII. 

^  An.  I52i8.  In  archivo  veieris  civit.  Utinens.  cit. 
p.  198 


at4|ue  quaitcsiis  dotatum  prediais,  idem  vir  iLkiAirls 
dux  memoratug  Henricus  cum  oimiibus  ^u0em 
exempiionilMis ,  houoribus,  atque  juribus  cuaciiique 
possessionibus,  aucloritale  suiumi  ponlificis,  ecclMia 
Aquilejensi  supposuit  cum  quibusdam  aliis  occk^iit 
ut  pote  ipsius  et  nostra  feruiH  privilegia  predteMi  fe- 
nitus  et  precise. 

13 1  ergo  coiisdeBtie  tue,  iuisque  ftuccessorihiis  ple- 
nius  iu  hacparte  satisfaciani  scripia  nosira,  voliuMis, 

<  Ut  vides,  charta  charke,  et  documentum  docu- 
mcnlo  inseritur;  Berllioldus  sCiiem  lenuit  anie  Pa- 
ganum,  ut  consiat  legcnti,  licet  primo  loco  memo- 
retur  Pagamis;  quia  nimirum  instnimentum  funda- 
iionis  a  Beriholdo  facUc  renovabat.  Ilujus  documenii 
aucioriiateutimurin  Dissert.  i  ubi  de  Henrico  eglmus 
iiuin.  9. 


ar^ 


AD  OPERA  B.  PAl  LINI  APPENDICES. 


on€ 


i:l  ilictn  ecclcsia  sancli  N]jcoIay  Je  Sacillo  excmptio- 
nibusct  bonoribus,  juris  lictiouibus  et  possessiouibus 
^upradiclis,  necnon  cunclis  juribus  suis  tam  gratia 
predictorunfi  privilegiorum  sancle  Aquilejensis  ecclc- 
kiae,  quam  jure  prescriplionis  antique  gaudere  de- 
heat,  et  uti  iiberc  nunc  et  semper  salvis  lamen  liono- 
ribus  circa  predicta  Aquilejensis  ecclesie,  cui  ut  di- 
ctum  est  vir  idem  magnilicus  eamdem  supposuit  ec- 
clesiam  de  Saciilo. 

Ad  bnec  autem  deyotionis  tue  tam  per  nos,  ((uam 
pcr  successores  nostros  per  presentes  committimus 
H  mandamus ,  quatenus  aicias  exemptiones  cum  ho- 
noribussuiset  omnia  jura  cum  jurisuictionibus  dicte 
f>cclesiae  sancti  Nycolay  de  Sacillo  manuteneredebeas 
ac  successores  tui  hoc  modo  viriliier  et  tueri  :  de- 
temptores  juri«im  et  possessionum  ejusdem  auclori- 
tate  nostra,  debita  monitiouc  prcmissa  per  ccnsuram 
f*cc1esiasticam,necnou  et  violatores  dictorum  jurium 
atque  possessionum  plebis  predicte ,  seu  contradi- 
elores  ct  rebelles  intrepide  compesceudo. 

Tn  cujus  rei  evidentiain,  et  stabiiem  firmitatem 
presentes  littcras  nostras  tibi  et  successoribus  tuis 
€(mccdinuis  sigilli  nostri  pendentis  munimine  robo- 
rntas. 

Data  AquilejC  millesimo  duccntesimo  quadrage- 
simo  noiio  dic  sccundo  intrante  Novembri  indict.  7. 

Datum  ct  actum  Utini  in  patriarchali  palatio  no- 
siroannoDominice  Nativitatis  millesimo  irecentesimo 
vigesimo  octavo  indict.  11  die  tcrtio  decimo  mcnsis 
Maii.  Presentibus  ven.  viris  dominis  fratre  Joanne 
atibate  monasterii  Rosacensis,  et  Petro  Mora  rectorc 
ecciesise  de...  Mediolanensis  dioccsis...  Berosino  ca- 
nonico  Aquilejcnsis ,  Eusebio  de  Romagnano ,  fratre 
Bernardo  monaclio  Catevah  Mediolani  capellani  do- 
inini  patriarchcc  predicti,  Odorico  et  Francisco  Nas- 
siitii  notariis  de  Utino,  preshyiero  Tadeo  plebano 
ulebis  de  Circhinis,  Francisco  de  Manzano ,  et  Guil- 
lelmo  magistri  Gualdi  dc  civitate  tcslibus,  cl  aliis  ad 
lioc  specialiter  vocatis  ct  rogalis. 

Ego  Gubertinus  quondam  Rcssonandi  de  Novate 
Mediolaneiisis  dioecesis  publicus  impcriali  auctoritate 
notariuset  scriba  dicti  aominipatriarchxprivilcgiuin 
predictum,  ut  premittitur  in  nulla  sui  partesuspectum, 
una  cum  eodem  domino  patriarcha  et  tesiibus  supra- 
scriptis  vidi,et  diligentcr  inspexi,  ac  de  mandato 
ipsius  domini  patriarcb;e  cxempiavi ,  innovavi ,  ct 
in  hanc  publicam  formam  redegi,  meque  cum  sigui 
mei  imposiltone  in  ejus  flue  subscripsi  rogatus. 

XXIV. 

•  TRANSLATIO  PR.€POSITUR.f: 

SANCTl   ODOKLICI 

In  uclesiam  tanclce  Marice  3L  Ulinenm. 

Bertrandus  Dei  et  apostolice  scdis  gratia  sanct» 
se^Iis  Aquilejensis  patriarcha.  Ad  perpetuam  rei  me- 
moriam. 

Inter  alias  soUicitudines  nostras  illa  potissimum 
mentem  noslram  perur^et,  ut  in  ecclesiis  noslris  no- 
stnc  ordinalioni  commissis,  et  in  k>cis  insignibus 
coiistitutis ,  cultus  divinus,  sicut  excrevit  populus, 
augeatur.  Dudu  n  siquidem  pisc  memoriae  Innoccntius 
papa  quartus  patriarchse  Aquilejen.  prsedecessori  no- 
gtro,  proprio  nomine  non  expresso,  apostolicas  con- 
cessit  litteras  in  hac  forina  : 

Innocentius  episcopus  servus  servoriim  Dei,  vene- 
rabilifratri...  patriarchae  Aquilejen.  salutem  et  apo- 
stoiicam  benedictionem.Cum,  sicut  in  nostra  propo- 
suisti  prgesentia  constilutus,  dilecti  niii...  prsepositus 
el  capituluni  ecclesiie  sancli  Odoi-Iiciccclesiam  ipsam, 
pro  eo  quod  sita  est  in  loco  non  tuto  ad  securum  lo- 
cum  videlicet  castnim  Utinen.  in  spiritualibus  et 
lemporalibas  tibi  plcno  jure  subiectum  transferre 


X  desidercut ,  tuque  pncposituram  ipsam  cupias  au- 
gmenlarc  :  nos  dcvotionis  tuae  precibus  iDcliDali, 
anueclendi  eidein  pr^epositurae  pfebem  ipsius  castrt 
plenam  libi  coucedimus  aucioritate  pncsentium  fa- 
cultalem.  Nulli  cr^ohominum  liceat  haucpaginam  do- 
strx  conccssionis  infringerevel  ei  ausu  tenierariocoa- 
traire.  Si  quis  autem  hoc  atiemptare  pnesuropserit, 
indignationeni  oinnipotentis  Dei,  et  beatorum  Petri 
et  Pauli  apostoloruin  ejus  se  noverit  incursurum. 
Dalum  Lugduni  xii  Kalendas  Augusti  pontificatus 
noslri  anno  tertio  ^. 

Quia  igitur  iiiundantibussupradictum  praidecesso- 
rem  noslruui  ct  aiios  successores  ejus,  qui  fuerunt 
usque  ad  nos,  ncgoliis,  nuilus  eorum  negotium  ho- 
jusmodi  ad  etifeclum  dcduxit :  Nos  quamvis  in  pro- 
motionis  nostrae  addictam  269^<^^^^ai"  Aquilejeii. 
primordio  reddcrct  eoruindiein  negotiorum  inundatio 
non  roimis  allonitos,  excitali  frcquentibuscleri  et  po- 
puli  exbortatioiiibus  intendere  cepimus  uiiioni  seu 
annexioni  jam  diclx;  et  habito  super  hoc  cum  di- 

B  loctis  filiis  canonicis  nostris  et  capituio  ecdcsije  do- 
stne  Aquilcjen.  pnedictic  diligenti  tractatu,  de  ip60- 
rum  coiisilio  et  assensu  plebem  scu  matricem  ecclc* 
siamsancti  Odorlici  dicUR  terrse  Utini  nostrx  dicece- 
sis,  qiix  nunc  sub  beaDeMarix  vocabulo  nunciipatur 
vulgariter,  et  eam  de  cictero  sic  nuncupari  decerni- 
inus,  ubi  divina  gralia  favente  multitudo  excrevit  fl- 
delium,  collegiatam  ordinariaauctoritate  erigimus  et 
perpetiio  collegiatam  esse  decerniinus  :  cique  pracpo- 
situram  ecclcsij;  sancti  Odorlici  juxta  Tul-iientum 
cjusdem  nostriB  dioecesis  seu  ecclesiam  ipsam  cum 
omnibus  juribus  et  pertincntiis  suis  tam  eadem  au- 
ctoritate  ordinaria,  quani  etiam  apostoiica  supra- 
dicta  qua  fungimur  iu  hac  parte,  incorporamas,  an- 
nectimus,  et  unhuus,  atque  de  loco  ubi  sita  est,  pro 
eo  quod  ibi  non  est  tuta,  transferimus,  et  de  ca^tero 
traiislatam  cciisemus  manere  :  statuentes  et  ordi- 
uantes,quod  eadem  ecclcsia  sancta;  Mari;e  Uliiiensia 
coliegiata  pcr  nos,  ut  piJLuniLLitur,  cum  adjectione 

Q  dictjc  pricpositura;,  et  lis  qua;  inferius  eidem  ad^ici* 
nius,  de  novo  crecta,  deinceps  extincto  nomiae  cu- 
stodis,  qui  prius  erat  major  in  ea,  per  decanum,  qul 
caput  silcapituli,  etde  obventionibus  dupiicem  por- 
tionem  recipicus,  animarum  curam  habeat,  de  ca>- 
tero  gubernetur,  eodem  custode,  Francisco  scilicet, 
quoad  vixerit  canonico  remanente  :  ita  quod  suo 
tempore  pra^bendam,  et  aiia  quae  solebat  recipere, 
cum  duplicitate  recipiat.  Is  autcm  qui  nunc  praefa- 
tam  pra^posituram  sancti  OJorlici  juxta  TuIineDtum 
obtinet,  Franciscus  videlicet  deila  Turre,  mulato 
nominc  prjeposiii  sit  praefatx  ecclesiae  sanclas  Mari^ 
Utincnsis  decanus,  oiunesque  pi^a^fatae  prxposilur» 
canonici  siut  de  c%tero  praofakK  ecciesi^  saiictx  Ma- 
rine  cauonici :  et  tam  ipse  Franciscus  decauus,  quam 
ipsi  dict;c  prjcpositunc  canonici  canonicatuum  et 
prjc'3cndarum  suarum  ^fructus)  quos  obtinent  in  prae- 
positura  pru^ata  quanuiu  ipsi  vixerint  cum  ea  iiite- 
gritalc  pcrcipiant,  cum  qua  hactenus  percq>erunt 

^  cuni  lionoribus  ct  jurisdictionibus  solitis.  £is  autem 

^  cedentibus  vel  decedentibus  tam  dicti  Francisci  prae- 
positi,  quam  eorumdcm  canonicorum  ceJeutium  vel 
decedentium  pncbcnd;»  in  diclam  ccclesiam  Uti- 
iienscm  collegiatam  perveniant,  ct  corum  successo- 
ribus  assignentur,  prius  tamen  eisdeal  pra^bendis 
adiequalis  ciim  prsebcndis,  qu;e  eiaut  antea  iu  dicta 
ecclesia  Utincnsi.  Ad  baec,  quia  deficiuut  in  eadem 
ecclosia  Utinensi  oflicia  ncccssaria,  sine  quibus  nec 
honoriGce  nec  congrue  stare  polest,  sacristia  videli- 
cet,  et  cliam  cantoiia  :  nos  pcnsatis  omnibus qiiae 
attcndenda  sunt  in  UUibiis ,  et  exquisitione  diligenti 
pnchabita ,  plcbem  sivc  ecclesiam  sancti  ioannis 
evangclista3  de  Variano  cjusdem  nostnc  dioecesis  ad 
ordinationem  nostram  similiter  speciantem,  in  qna 


a  An.  1351.  Ex  archivo  capitul.  civit.  Utini,  cit.      institutio,  ut  nonnulli  malc  feriati  arbitrali  sant« 
p.  XI.1X ,  c.  ^.  sed  translatio  praepositura;  in  capitulum,  quod  aniea 

^None>t,  ut  vides,  hccprima  capituli  Utinens's      e\:>iabat. 


6: 


oi 


Arrt:M)i\  secunda. 


HliS 


stint  plebanus  et  cleneiis,  auctoritale  ordinaria  de  A 
dictorum  capituli  et  canoniconim  noslronnn  consi- 
lio  ct  assensu  ipsi  ecclesi»  Utinensi  annectimus  et 
unimus,  ac  eosdem  plebanum  mutalo  nomine  sacri- 
stam,  clericum  ?ero  cantorem  ejusdcm  ecclesio^  Uti- 
nen.  de  novo  creamus  :  ita  quod  ipsi  sacrista  et 
cantor  babeant  et  percipiant  fruclus  et  redditus  ip- 
sins  plebis  sicut  bactenus  perceperunt.  Ne  aulem 
curam  popuR,  seu  alia  spiritualia  Uim  in  ipsa  plebe, 
quam  in  jam  dicta  ecclesia  sancli  Odoriici  juxta  Tul- 
menlum  negligere  videaniur,  deceri.iniuset  ordina- 
mas,  quod  in  utraque  earuuidcm  uinis  perpetuus 
existat  vicarius,  piesbylcr  videlicet  qui  per  nos  ct 
success«)res  nostros  iustituatur,  et  destiluatur  ihi- 
dem  quolies  fueril  opporlunum.  Alii  vero  prcsbytcri 
titularii  sive  filiarum  ecclesiarum  dictarum  plebis  ct 
ecclesix  in  suis  prioribus  remaneant  juribus,  quo- 
rum  etiara  institulioneui  et  destitulionem  nobis  et 
cisdcm  successoribus  reservamus.  Iiisupcr  cum  sicut 
ad  nostram  pervenit  nolitiam  bonae  mem.  Gregorius  g 
pRcdecessor  noster  ex  certis  causis  non  justis  ncc 
rationabilibus  mcdietutcm  reddituum  ccclesiai  supra- 
dicUe  sancte  Mari;e  Utinensis,  qua;  plebs  sancti 
Odorlici  tunc  lemporis  vocabaUir,  cidem  ccclesi:c 
suisqueministris  nuila  servalajurissolemnitate  siib- 
traxit,  ipsamquc  medietatem  arcbidiacono  Aquiie- 
gen.  qui  Uinc  erat  et  suis  successoribus  assignavit; 
vdenles  Ecclesiic  pncdict;c  indcinnitatibus  provi- 
dere,  ipsamque  velut  matricein  insiguis  ct  po|niiosi 
loci  liooorilHJs  et  provcntibus  augmenlare,  dictain 
ar»signatiouem,  quae  de  fiicto,  non  de  jurc  proccsse- 
rat,  annullamus  de  nobtri  capituli  pra^dxti  consilio 
etassensu,  dictamque  medietatem  reddituuin,  quam 
vigore  prjedicUe  consignationis  Aquilegen.  archidia- 
coDus  sibi  bactenus  imlebiie  viiidicavit,  in  quibus- 
cuD4|ae  rcbus  vel  juribus  consislcre  digrioscntur,  au- 
ctontate  ordinaria  de  consilio  tanieii  el  assensu  no- 
stri  capituli  memoratiadjiisetproprietatem  ejusdem 
ecdeaiae  Utinen.  revocamus;  decernentes  quod  de 
fructibus  et  obveutionibus  ipsiiis  medielatis  fiant  C 
du£portiones  xquales,  quarwm  una  inter  decanum 
et  canonicos  residentes,  qui  tainen  divinis  otliciis 
interfuerint,  pro  quotidianis  distr.butionibus  divida- 
tur :  dt^  allera  vero  quatuorcoiisiituanlur  praibeudu; 
pro  quatuor  .canouicis,  videiicot  Tristano  nato 
Fedrici  dc  Savorgnano,  Nicolao  Gabriclis  quondam 
UenrigiDi  de  Pistoriis  de  Crcmona,  Francisco  Misr- 
sotli  de  Meduno  ct  Uaymundiiio  Jacobini  de  Paoiia 
dericis  Utinen.  quos  ex  nunc  ad  pnedictas  pncben- 
das  ultra  nuinerum  consucluin  ibideui  caiiuuicos  de 
novo  constituimus  et  creamus.  lusupcr  siatucndo 
decemimus,  quod  quotiescunquc  diguiUis  decaiu.tus 
in  ccclesia  praedicta  Utineii.  vacablt,  clectio  dccani 
ad  capitulum  ipsiiis  ecclesia3  spcctet ,  coiirirniationc 
lameo  ipsins  nobis  in  omnibiis  rcs^^rvala.  Porro 
qaando  centinget  decanum  vcl  aliquem  canonicum 
ecclesia;  pra^dict»  Utinen.  decedcre,  fruclus  et  ob- 
ventiones  primi  anni  post  ipsuin  decessiim  iiiU*gra- 
liter  sicnti  si  viverent,  et  divinis  ofticiis  intcrcssent,  D 
pro  anniversario  in  ipsaduntaxat  Ecdcsia  cclebrautlo 
per  capitulum  debeant  rescrvari,  et  de  ipsis  aUqiuc 
possessioucs  emantur,  quarum  red(!iUis  el  provrnlus 
sin^ulis  aunis  inler  decanum  et  canonicos  aniiiver- 
sano  interesseDles  fidciiter  dividantur.  iii  quorum 
omnium  testimonium  praesentesltlcras  sciipublcum 
iastrameDtum  per  Petrum  loannem  de  Baot.o  nota- 
rium  infrascriptum  scribi  etpublicari  maiidavimus, 
el  Dostro  sigillo  pendenti  muniri. 

Datum  et  actum  in  prac«licta  ccclesia  Utinciisi  sub 
anno  Nativitatis  Dominic;c  1354,  indict.  2.  Pncscii- 
libus  venerabiUbus  et  discreiis  viris  doniiiio  fratrc 
Joanne  abbale  monasterii  Uosacensis,  ct  (!oniiuo 
fratrc  Gibcrlo  abbatc  monastcrii  Mosacoiisis  iiiu'cc- 

•  An.  1551.  Est  charta  apud  D.  Agricolam  Agri- 
(.)'ain,  cit.  p.  20i.  c.  1. 

'•  II;ec  aiiihcntica  subscriplio  cst  iii  finc  prolocolli 
[  ro  oimiiljus  aciibus  ibi  inscrtis.  Iiiiiialis  aulem  no- 


sis  nraefatai  Aquilegen.  domino  Guileimo  decano 
Aquilegen.  domino  Guidone  de  Manzano  dccano  cc- 
clesi.T  sancUe  Marix  Givitaten.  dioeccsis  pi^xdicUP, 
ac  dominofratre  Alliertino  custode  conventus  ordinit 
Fratnim  Minorum  Utincn.,  fratre  Paulo  de  ManUia 
ejusdem  conventus,elfiatribusArtrusio  deBraziacbo 
priore  et  Gregorio  lectore  conventiis  ordinis  Fratrum 
Pr:cdicatorum  Ulinen.  ac  dominis  GuilelmoMajorani 
dccrelorum  doctore,  Geraldo  Rcffis  priore  de  Saiima- 
iia  Gavalicen.  dioecesis.  GuilcTmo  de  Salvagnaco 
rcclorcccclesirc  de  Able  Tolosan.  ot  GuilelmoBcrlran- 
di  rcctore  ecclcsiaj  sancti  Martini  de  Monte  equino 
capellanis  ipsiiis  domini  patriarcbs,  domino  Morando 
(le  Porciliis  canonico  Aquilegcn.  ac  dominis  Odoriico 
(^e  Guchanea ,  Hcctore  (?e  Savorgu&o,  et  Guilelmo 
de  Gnisimpach  militibus,  nccnon  Gcrardo  nato  dicti 
domini  Odoriici  de  Guchanco,  Frederico  Savorgna- 
no,  et  Hermanno  et  Endrico  fratribiis  de  Garnea  , 
Ph  lippusioet  Thoma  fratribus  de  civitate  habiUito- 
ribus  Utini  s.  Odorlico  noUtrio  de  Utino ,  ma^istro 
Francisco  de  Utinogrammaticaeprofessore,  magistris 
HonavenUira,  et  Manino  Phisicis  de  Ulino,  el  aliis 
quampluribus  tam  clericis  quam  Laicis  in  multitu- 
dine  copiosa  adjpncmis^a  vocatis  specialiter  et  ro- 
ptis.  Die  vigesimo  tertio  mensis  DecembriSy  anno 
Nativitatis  Domini  et  indictione  snpradictis. 

Et  cffo  Petrus  ioannis  de  Roano  clericus  Tervisi- 
nus  puulicus  apostolica  et  imperiali  auctoritate  no- 
Uirius  pncdictis  omnibus  ct  singulis  una  ciim  supra- 
dictis  testibus  ct  aliis  pluri-tus  pra>sens  interfui,  ea- 
qiie  de  mandato  dicti  reverenui  patris  domini  patri- 
archxac  rogatus  scripsi,  <  t  in  banc  piibbcam  forniani 
redegi,  signoque  meo  consueto  signavi  in  testimoniiim 
pr.-eniissorum. 

S.N. 

270  XXV. 

«  CHARTA  DE  ACCESSU 

MCOLAl  PATRIARfH/l' 

Prima  vice  ad  sedem  Aquilcjensem, 

In  Chrisli  nomiue,  amon.  Anno  nativilatis  ejus- 
dem  millcsimo  trecentosin>o  quinquagcsinio  priino 
die  sabbali  vigesimo  primo  mensis  Maii,  indictione 
quarta. 

Congregato  canonicorum,  mansionariorum,  capella- 
norum,  et  clericorum  omnium  ecclesia^  Aquilejensls 
in  iinum  capitulo,  et  processione  facla  cum  cnice, 
vexiUis  usqiie  ad  portam  omnium  Sanctorum  ad 
quam  obviam  ivimus  domno  patriarclKc  infrascripte, 
in  qua  processione  fuerunt  reverendi  Patres  domni 
cpiscopus  Joanncs  JEmon,  All)ertus,  abhas  (^ancli 
Prosperi  de  Regio,  el  Giiido  abbas  Mosacen.  Ex  ca- 
nonicis  interfueriint  doinniGuilclmu!>  dccanus,  Odni- 
nus  de  Perj^mo,  Gambinus  de  Roddan  ,  Conradrs 
Ambrosius,  Franciscus,  et  Beltramolus  de  Lalurri', 
Guill.,  Mattheus,  Mafieus,  Jacohus,  Joannes  de  Car., 
ranonici.  Ex  mansionariis  fuerunt  Simoninus  ,  Hen- 
ricus  ,  Bassaniis ,  Jacobus  ,  Mazochus,  Liberalis, 
Dondinus,  Jobanninus  Lanzelotus,  Zanetus  et  Jaco- 
busde  Civitate,  etc. 

Cum  pervenlum  fiiit  ad  ccclesiam,  dominus  pa- 
triarcha  descendit  de  equo  super  lapidem  consigna- 
tum  :  intralo  inccclesiam  et  gCRuflexo  inm^ioEc- 
clcsi:!^  dominus  decaniis  ffcitlienedictionem.  Facta 
benedictione  monachi  exsportavenint  eum  capa  qua 
indutus  crat.  Tunc  doiTlni  decanus  una  cum  canoni- 
cis  duxerunt  eum  ad  sedem,et  ibidem  eiindem  rerc- 
rendum  iii  Christo  patrem  et  dominum  domlnum  N. 
sanctnR  sedis  Aqiiilcgen.  patriarcham  installanint 
in  sede,  quidouiinuspatri^rrbaoinnescanonicosibi- 
demad  pacisosculum  rccepit,  ci  ibidcm  reseditcantato 
Te  Dcum  laudamus,  ct  tiinc  patriarchatum  acccssil. 

S.  N.  i». 

niinis  liltcra  N.  ct  annorum  clironica  notPr  danl  siiu^ 
controvcrsia  patriarchani  Mrulaum  iKMli  Dcrlrauii 
succcssorcni. 


6!;9 


▲D  OP£RA  B.  PAULINI  APPENDICES. 


C!;0 


£go  Jacobu»  quoodam  Ture  civitatis  Austri»  cle-  A 
ricus  Aquil^p^en.  sapradictas  nolas  et  abbreviatiiras 
in  anno  Nativitatis  Domini  millestino  trecentcsimo 
({uinqnagcsimo  pFimo,  indict.  A ,  roea  propria  nia-iu 
et  sigj;o  vi  noinine  apposilo  consuetis  scripsi,  si^na- 
>i,  et  albreviavi  rogatuset  inlerfui  cum  testibus  ^ 
ubiiibet  uominatis. 

XXVl. 

•  MANUMISSIO  SERVl  GUJtSDAM 

Per  testatnenhim  commissa. 

In  Christi  nomine,  amen.  Anno  Nativitatis  ejusdem 
i35i,  ind.  4,  die  i4  mensis  Aprilis.  In  ecclesia  Aqui- 
legensi.  Pinxisentibus  presbytero  Nicoluseio  plebauo 
Aquileffea.  Lancelotto  deCucaaea  mansionario  Aqui- 
legen.  3ohanne  quondam  Lamfrancbini  de  Utiuoet 
aliis. 

Ven.  vir  dominus  Gambinus  de  Rodan,  canonicm 
Aquileeen.  nomine  et  vice  Aquilegen.  ecclesie  pra> 
dicte  obtulit  Leonardum  quondam  Lazariui  de  Vil-  ^ 
lalta  super  altare  sancte  Marie  Aquilegen.  Qui  Leo-  ^ 
nardus  ihidem  produxit  quoddam  pubblicnm  instru- 
inentum  faciens  Odem  de  manumissione  dc  eo  facta 
t;:noris  infrascripti. 

In  Cbristi  noniine,  amen.  Anno  ejusdem  Domini 
4348,  ind.  prima,  die  nrimo  mensis  Octobris,  Utini 
iu  domo  que  fuit  olim  Galdenerii  de  Burgo  superiori 
Vlini.  Prxsentcbus  domino  presbytero  Francisco  de 
Mugla  capellmo  in  Collorelo,  liobb.  Tiris  dominis 
Vicanlo  de  Collorelo,  Nicolusio  quondam  domini 
Federici  de  Villalla,  Johanne  (ilio  domini  Fraflcisci 
dc  Villalta,  Cliiogo  rilio  domini  Bernardi  de  CoDo- 
reto,  Johanniiio  dicto  teslera  de  Faganea,  Bruno  de 
civitate  in  Villalta  coinroorante,  Machoro  de  Castro 
novo  quondam  Lempsc,  ct  Arnosto  de  Colloreto  tc- 
sti.  us,  et  aliis  pluribus  ad  hoc  spccialiter  per  iufra- 
scriptum  testatorem  vocatis  et  rogatis. 

Nobiiis  vir  dominus  Nicohisius  dc  Villalla  quondam 
domini  Odorici  de  dicto  loco  sanus  pcr  Dei  graiiam 
mente,  sensu,  etintellectu,  licet  corpore  langucns  ,  ^ 
nolens  ab  intestato  decedere,  suarum  rcrum,  ct  bo- 
norum  omnium  niobilium  et  immobilium,  presea- 
tiiim  et  futurorum  dispositionem  suam  per  presens 
suum  nuncupativum  testamentum  sinc  scriptis  in 
hunc  modum  facere  procuravit.  ki  primis  quidem 
sepuiluram  sui  corporis  elcgit  apud  ecclesiani  sanclc 
Marie  Madalene  de  Villalla,  cui  ecclesie  legavit  pro 
anima  sua  pro  auno  prescnli  denarios  xl  Aquilegcn- 
ftcs  Iieminter  cetcra,  que  legaviiin  suouiihno  tesla- 
niento,  iegavit,  voluit,  etordinavit,  et  reliquii eccle- 
hie  sancteMarie  Aquilegen.  pto  anima  sua  Leonar- 
<!uui  quondam  Lazarir.i  de  Villalta  animo  manumet- 
tondi  ,  et  eum  lotaliter  manumitlens  ,  et  heredes 
suos  nnscituros  de  celero  ex  ipso  tam  masculosquam 
fcminas,  cum  toto  ojus  peculio,  et  eum  ahsolveus  et 
liberaiis  ei  dcscenilentes  ab  eo,  ut  dictum  est,  ab 
omni  vinculoservitutis  :  ita  quoddecctero  ipse  }K)s- 
slt  ct  valeat  queiuadmoihim  liber  homo  facere  po- 
test,  tcstari,  venjicre,  obligare,  donare,  emere,  re-  D 
cipere,  contrahcre,  el  aiia  oninia  et  singula  facere, 
ct  liberaliter  oxercere  tani  in  judicio  quaui  extra  que 
(lueU!)etlegitimapersonaetHlKTa  facerepotest.  Itom 
legivit  predicto  Leonardocampos  tres,  quos  sibidi- 
ctus  tesUitor  acceperat  ipsi  Leonardodandos,  etassi- 
ff.tan  iosperberedem  infrascriptumsilosinpertinenliis 
fle  Vilialta  ail  facienduin  de  ipsis  cantpis  omnimo- 
(lani  suam  voiuntatcm.  In  mnnibus  autem  aliis  suis 
hnnis  mohilibus  et  immobihbus,  juriLus,  et  actio- 
iiihus,  et  excossis  sibi  hercilem  UBivcrsalem  insti- 
tuit  et  essc  vohiit  nob.  virum  domiiium  Maynarduni 
i!e  Villuita  fdiuni  (|uonJam  domini  Hcnrici  de  dicto 
l'>co.  Et  hanc  voluit  esse  suam  ultiinam  voluntatem, 
( t  siKiin  ullimum  tcstanicniuin,  quam  et  quodvalere 
vchiil  jure  teslamenli  cl  ulliinc  voluntatis,  cl  si  \a- 

•  Anno  1551.  Ex  archivo  vet.  civit.  Utinen.  cit. 
p.  wii,  c.  !. 


lere  non  posset  jnre  testamenli,  valeat  saltem  jure 
coJiciloruin,  et  ciijuscnmque  alterius  nltime  voluii- 
tatis,  et  Jure  quo  et  qaibus  melius  valere  et  tenei^ 
putest.  £t  ego  Guirj^c^lminus  de  Faganea  notarius 
imperiaii  auctorilate  hiis  omnibus  interfui  et  rogatus 
scripsi. 

Quibus  sic  factis  dictus  dominus  Gambinus  doxit 
eumdem  Leotiardum  ter  per  manum  circum  circha 
dictum  altare,  delato  etiam  sihi  per  me  notariam 
sacramento  de  observando  fidelitatem  et  legalita- 
tem  domino  patriarche  et  ecclesie  Aqoilegen.  ut  roo- 
ris  est  cetera  faciendo  in  signum  libertaiis  et  maBii- 
missionis. 

XX  vn. 

i>  MANUMISSIO  ALU 

Hominis  de  Masnata, 

In  Christi  nomine,  amen.  Anno  Nativltaiis  ejus- 
dcm  I35f,  iiidict.  4,  die  i7  Novembr.  In  ecclesla 
Aquilegen.  prope  altare  sancle  Marie  Aqnileg.  Pre- 
sentibus  Leonardo  filio  Missii  clerico,  prcsbytero 
Johanne  de  Pergamo  prebendato  in  dicta  ecclesia , 
Francisco  quondiam  Saraceni  notarii  de  Aquilegia  ei 
aliis.  9 

Constantinus  fllios  s.  Federici  de  Castiliirio  babf- 
tans  Budrii,  noinine  dicti  ejus  patris  et  hcredum,  el 
fratrum  ipsius  omnium,  tanquam  nuntius  speciali- 
ter  ad  hoc  deputatus  per  ipsum  s.  Federicum  cjus 

Kitrem,  o^.tulit  Mnrtmum  quondam  Vincentii  de 
onches  juxta  Palmatam,  olim  ipsonim  bominem  de 
Masnata,  quem  manumisit  idcm  s.  Federictis,  et  li- 
bere  eum  donavit  ecclesie  sancte  Marie  Majoris 
Aquilegen.  super  altare  sancte  Marie  Majoris  Aqni- 
legen.  et  hahere  enm  donavit  eidem  ecclesie  ciim 
omnibns  heredibus  suis  presentibus  et  futuris,  ff 
cum  toto  ejus  peculio  castrcnsi,  vcl  (juasi  castretss* , 
et  cuni  omnibus  bonis  suis  prescnlibus  et  futuris^ 
mobilihus  ct  immolulihus,  ita  quod  amodo  possit  fa- 
cere,  emere,  vendere,  testari,  codicilari,  contra- 
here,  et  pacisci  et  omnia  alia  et  singiila  facere  quem- 
admodum  liber  homo  ecclcsie  Aquilegen.  et  quod 
amodo  nec  dominus  patriarcha  nec  capitulum  vel 
aliquis  alius  vel  alii,  qiii  pro  tempore  essent  reclo* 
ros  ecclcsie  Aquilcgensis  possint  vel  debeant  enra- 
dcin  tn  dicto  servitnlis  honore  subjugare.  Ch>i  ^>r- 
tinus  perceplo  debite  fidclitatis  sacramento  in  si- 
gnuin  libertatis  siiper  diclo  altare  obtulit  alque 
diinisit  uniim  denarium  novum  monete  Aqiiilegcn. 
atquc  alia  facicns  prout  iu  talibus  cst  ficri  consue- 
tuni. 
Cum  omni  mcliorationc,  etc. 

271  xxvMi. 

c  DENUNCIATIO  LIBERTATIS 

Et  declaratio  solemnh  manumissorum ,  quorum 
manumissio  impuqnabatur, 

In  Christi  nomine,  amen.  Anno  Nativitat's  ejus^em 
i352,indict.  5,  die  12  mensisJiiUi.  Presentibnspresb:- 
tero  Jacobo  Florcnlino ,  et  Anzelotto  de  Cuchanea 
mansionariis  Aquileg.  ct  preslitero  Gabrielo  supraiti- 
ctMS  el  aliis. 

Joscph  niincius  jtiratus  patriarchalis  corie  domini 
Nicolai  patriarche  A(iuilegen.  ex  comissione  el  man- 
dato  doinini  Jacohi  Mnrocli  de  Luca  vicarii  dicti  do- 
mini  patriarchc,  optulit  super  altare  sanete  Marie 
Aquii  gcn.  Margaretam  dictam  Mityans ,  et  Iiidry- 
nain,  ct  Catherinam  sororcs  filias  dicte  Margarete, 
ct  Johnnnem  eoruni  fratrem  ,  ut  moris  cst  (ni  sn- 
pra).  Qiii  ibidem  oxhiLiLl  unam  litu  ram  infrasi-ripli 
tcnoris. 

Jaco'  m  Marochis  dc  Luca  domini  noslri  patriar- 
che  vicarius  gencralis  Istrie  marchio,  elc,  j^alutem. 
Cuin  Ma!garel;i  dicta  Miiyans  de  saKcta  Margarela 

^  An.  i.V)l.  Ihiil.  cil.  p.  wii,  c.  i. 
«  Au.  1352.  Ib.  cil.  p.  xvn,c.  i. 


m 


APPENDIX  SECDNDA. 


U^ 


cum  Iribus  filiis  et  tolidera  filiabus  coram  nobis, 
ut  comissario  in  hac  parte  domini  nostri  domini 
patriarche  Aquilcgen.  per  laudum  et  sententiaro 
fuerint  absoluti  ab  omui  nebula  servilutis  et  liber- 
tate,  ad  quam  Fradonus  de  Brazaco  eosdem  inten- 
de!»at  provocare;  honestatem  vestram  requirimus 
quatenus  predictos  Margaretam  filios,  atqnc  filias  in 
ecclesiis  veslris,  cum  ibi  aderit  populi  muUitudo  li- 
beros,  ut  ceteros  Aquilegen.  ecclesie  denuncietis,  ct 
propaletis. 

Datum  Utini  die  40  Jonii,  indict.  5,  honcstis  viris 
presbiteris  Henrico,  et  Francisco  capHlanis  piebis 
sancte  Margarete,  et  ipsorum  cuilibet.  S.  N.  El  ego 
Jacobus  quondam  Ture  notarius  <*  scripsi  et  notas  su- 
prascriptasabbreviavi,  et  presentibussigno  etnomhie 
consuetis  communivi. 

XXIX, 


b  STATUTUM 
/n  perturbantem  jus  cuslodiendi  Festum, 

In  Christi  nomine,  amen.  Anno  Nativitilis  ejusdem 
1358,  indict.  H,  die  27  diensis  Decembris.  Presen- 
tibus  feverendo  in  Christo  Patre  Domino  fratrc  Bar- 
tolomeo  Dei  gratia  episcopo  Caprulano,  ven.  et  sa- 
piente  viro  domino  Benevennlo  de  Ulino  decano  ci- 
vitatensi  decreiorum  doclore,  ac  nob,  milite  Domino 
Francisco  de  Savorgnano  Istrie  niarchione  testibus  et 
aliis. 

Reveren.lissimns  in  Christo  pater  et  dominus  do- 
minus  Nicolaus  Dei  gratia  sancle  sedis  Amiilegen. 
patriarcha  dixit,  ct  protestatus  fuit ,  quod  Kizardiis 
de  Castello  reinciderat  penas  et  sententias  prodi- 
tionis  et  confiscationis  omnium  bouorum  suorura 
secun(him  parta  cum  eo  habita  pcr  ipsum  domi- 
nuni  patriarcbam  ,  quando  cum  reduxit  ad  gratiam 
stiam.  £l  hoc  quia  contuinaciter  et  violenler  ac 
etiam  perlinacitcT  contra  mandata  et  inhibitiones 
ipsius  domini  patriarche,  festum  et  forum  sancti  Pe- 
legrini  manu  armata  noviter  custodivit,  ct  custodic- 
hat,  et  cxpulit  vice  marescalcum  cjusdem  domiui 
palriarche  ac  ejus  socios  de  hospitio  in  quo  I  descen- 
derant  in  Gonaro,  missos  ad  custoJienduin  festum  et 
forum  hujtiSMioti  nomine  ipsius  domini  patriarche 
sioe  prcjujticio  predicli  Rizardi  etcap  luli  Aquilegen- 
sis,  qoonim  ulerquc  asserit  ad  se  dicti  festi  ct  furi 
custoJiam  pcrlinerc. 

AcUim  Aquilegie  in  palatio  patriarcali. 

XXX. 

c  OBLATIONES  AD  PRIMAM  MISSAM 

Marquftrdi  patriarch(p. 

Vocati  ad  primordialcm  missam  parte  rcverendi& 
simi  in  Chrislo  patris  et  D.  D.  Marquardi  Dei  ^jratia 
sancte  sedis  A(|uilejensis  patriaichae  dignissiini  die 
Dominico  19  Aprilis  in  Aquilejensi  ecclesia  celebrata 
cum  clenodiis ,  et  aliis,  etc. 

Suflragia  exliibita  per  infrascriptos»  nt  quilibet  in 
calce  apparcL 

Episcopus  Tridentinus  dcdit... 

CapiCuIum  ... 

£piscopus  Paduanus  unum  urceum  coopertum,  et 
unam  cuppam  sine  pede  planam  coopertain. 

Capitulum. 

Episcopus  Yeronen.  cercnro  nnuro  cum  duc.  22. 

Capituium. 

Episcopus  Tergestinus  cereum  unum  cum  de- 
^ariis. 

Capitnlum. 

Episcopus  Caro»nus. 

Capituliim. 

Episcopus  Vicentinus  ccreum  uuum  cum  duc.  22. 

•  Tria  hncc  documcnta,  quia  ab  eoflcm  Jacolio 
^otario  dantur,  hac  unica  subscriptionc  transcri- 
Psinius. 

^  An.  15.^8.  Ex  Charlis  Gubertini  notarii  in  Ar- 
chivo  Vet.  Civit.  Otinen.  clt.  p.  181.  c.  2. 


A.     Capitulum. 

Episcopus  Justinopolitanu». 
Capitufum. 

Episcopus  Concordiensis  iinam  euppara  cuis  p«*e 
et  smaitis. 
Capitulum. 

Episcop\is  Emoncnsis. 
Capitulum. 

Episcopus  Polensis  florcnos  12. 
Capitulum. 

Episcopus  Parentinus. 
Capitulum. 

Episcopus  Trevismus  unam  cuppam  cttm  pm\: 
Capituium  duas  taccias 
Episcopus  Peienensis. 
Capituliim. 

Episcopus  Cenetensis  unnm  cyphum  evoi  f^. 
Capitulum. 

Episcopus  Mantuanns. 
g      Capitutum. 

Episcopus  ScgDiensis  ^. 
Episcopus  Uasiensis. 

Magnates  cum  certis  Communitatibus. 

Doinini  Mediolanen. 

D.  dux  et  coinmune  Venetiarum  duo  badlia,  dut  t 
platinas,  tres  cyphos  coopertos  cum  [»edibu8,  ei  t«':- 
cias  et  crateras  12. 

D.  Paduanus  unam  credentiaro ,  et  diUs  cupfK&i 
cum  pedibus. 

D.  Veronen. 

D.  Marchio  Estensis. 

Commune  Florentiae. 

Commune  Pisarum  [A/.,  Pisauri]  unam  hnrsiM 
cum  centuni  florenis. 

Comes  Croatiie. 

Comes  Goritise. 

Coines  de  Pisino. 
^      Domini  deCoIIalto. 

^      D.  Guicellonus  de  Camino  unam  platenam  nueitfifii 
planam. 

D.  Gerardus  de  la  Motha. 

Communilas  Tergesti  tres  cuppas  cum  pedibiuu 

D.  comilissa  Goiitiac. 

Prxlati  Alemanniae. 

Archidiaconus  Carinthiic. 

Archicliaconus  Carniol-e  et  MarchiaR. 

Archidiaconus  Seuni:e  [A/.,  Sveniae.] 

Abijas  Olleuiburgeusis. 

Abbas  Victoniensis. 

Ablas  in  Arnolstain. 

Abbas  Siticensis. 

Pru^posilus  Juuensis. 

Prior  in  Urenevit. 

Abbas  AMilistatonensis. 

Prwlati  cum  clero  intrinseco, 

-^  Dccanus  Aquilejen.  ccreum  unum  cum  denariis. 
"      Capilnlum. 

272  ^'  Paganus  de  ia  Turre  unam  C'!ppam  pl*i- 
nam  cum  parvo  pede. 

D.  Romagninus  cereum  unum  cum  denariis. 

Dccanus  Civilalensis  cereos  duos  cum  denaiiif. 

Capituhiin. 

Decanus  Ulinensis  March  s  sol.  seplem. 

Capituhim. 

Ahhas  Bilinicn.  unam  cuppam  cum  pcdc. 

Abbas  Sextensis. 

Abbas  Fiosaceiisis. 

Ablias  Mosyacensis  «  unam  cuppam  cuni  parve 
pede. 

^  Anno  1366.  Ex  charta  apud  comm.  Asquinos  ct 
com.  Valvasomim,  cil.  in  Epist.  Dedic. 
^  Alia  Scriptura  habet :  Bellunenm,  Feltrensis. 
«  llic  in  charta  Valvasona  dccst. 


6Gj 


Pnej[>osilu6  sancii  Stepkaiii  Aquilejen. 

Capitulitm. 

Praepositus  sancti  Feficis  in  Aquileja. 

Capitnlum. 

Pnrpositus  sancti  Pctri  de  Carnea. 

Capitulum. 

Almas  Sumagncnsis  unam  cuppam  cum  pcde. 

Al>batissa  moiiasterii  AquilejensU  cuppaui  uiiain 
cum  pede. 

Abbatissa  Civiutis  Austrhe  onum  cyphum  cam 
pede. 

Communitates  Forijulii. 

Aquileja  sex  taccias. 

Utiiium  duas  cuppas  unam  maguam,  etnnam  par- 
?am  cum  pedilius. 
CiTitas  Austri^e  daas  taccias  magnas  sine  pede. 
Glemona  quinque  lorcia  cum  Marcbis  denariorum 

Xll. 

Maranam  duos  cereos  cum  denariis. 

Montfaloo  duos  eereos  cum  denariis. 

Sanctus  Vitas  unum  cereum  cum  denariis. 

Sacillum  unum  cereum  cum  denariis. 

Meduna. 

Tumetiom  cum  Cmiea  cereum  unum  cum  dena- 
riis. 

ContraU  CaNiabrii  ducato»  60  in  una  borsa. 

VeDzonom  unoHi  Cyplwim  de  CrisUlle  cum  pede, 
•t  florenos  26. 

Portus  Gruarius  onam  cuppam  cum  pedc» 

lUi  de  marchionatu  Utrios, 

Mugla  ccreos  duos  cum  denariis. 

Buglis. 

Portulis. 

Pinventum. 

Hoceum. , 

rolinum.' 

Duo  Castra. 

Albona. 

Fljvoaa» 

Nobiles  de  Patria  Forijulii. 

PraU.  D.  Manfredus  unam  Ucciam.  Alii  domiiii 
onani  magnam  cuppam  eum  pede. 

Porcile^  torcium  unum  cum  denarits. 

Pulcenicuni  lorcios  quatuor  [  Al,,  tres  ]  cum  de- 
nariis. 

ViUalia  D.  Mainardua  de  VillalU  torcrum  uimni 
cnm  denariis. 

CasteUum  unain  cuppam  magnam  sine  fKHie. 

Strasddum,  baeredes  D.  Uenriei  torcium  onnm 
ciim  denariis.  Gabriel  et  Bemardus  cereos  tret  com 
deoariis. 

Spegimbergom  onam  cuppam  cum  pede. 

Avianom  cereum  unuin  cum  denariis. 

Maoiacum. 

La  Fratlina  toreiom  [AL ,  ccrcum]  unum  cuin  de- 
uariis. 

SalTarolom. 

Laurenzaga  [AL,  Laurenzona]. 

Sbrojavacca. 

Valvasonum ,  D.  Simon  unam  cappam  sinc  pede. 

Azzanum. 

Varmum. 

Toppum. 

Fricanum. 

CoUoretum,  D.  Simon  de  CoUoreto  cereum  unom 
cum  denariis. 

D.  Joaaues  cereum  unom  cum  denariis 

Mels. 

a  Hunc  et  pRccedentcm  non  hai)et  cbarta  Valva- 
soiia. 

^  An.  1367.  Cbai-ta  est  apud  D.  Agricolam  Agri- 
colam.  cit.  p.  176. 

^  Urbanus  [)ontifex ,  qui  dat  rescriptum  Quintus 
bujui  cst  noniiiiis,  qiii  29  Oclobris  aiini  I50i  in  pa- 


AD  OPERA  fi.  PAUUNl  APPENDICKS. 

A 


l»G4 


Pcrs. 

Cavoriacum. 

Monitinm. 

Ccrnciim. 

Zeacum. 

Brazaccum  supcrius  et  inferius. 

FoRUna  bona  cereuni  unum  ciini  dcnariis. 

Faganea  cerenin  unum  cum  denariis. 

Sanctus  Daiiicl  cercum  unum  cuni  denariis. 

Tricesimuro. 

Prampergum  cereum  unum  cum  denariis» 

PartisUgnum. 

Attemps. 

Cucanca,  D.  Odoricus  unam  cuppam  sine  pede. 

Budrium. 

Manzanuin,  Guarncriiis  et  Pantaleo  cercum  ununi 
cum  dcnariis. 

Vcndojum. 

Ragonea. 
g     Zoppola. 

Canipa,  CommiiniUs  cereos  duos  cum  denariis* 
Alii  domini  €t  personm, 

D.  Franciscus  de  Savorgnano  unam  cuppam  com 
pede  coopertam. 

D.  Paganiis  de  Savorgnano  uoam  credcntiam  cum 
lingiiis  scrpentinis, 

D.  Federicus  de  Savorgnano  onam  cuppam  sioe 
pede  coopcriam. 

Plebanus  sancti  DanieUs  cereum  unom  com  de- 
nariis. 

Prior  sancti  Antonii  de  Venetiis  onam  platinaoi 
planam. 

D.  Nicolaus  de  la  Tnrre  unnm  ma^um  cqoum. 

D.  Nicolusiiis  f  A/.,  Nicolaus]  Orbiti. 

FiHi  D.  Joanoli  de  Lisono  duas  taccias. 

D.  Joannes  de  Monticulis  unam  cuppam  de  nooe 
com  argento  dcaurato. 

D.  Phebusinus  de  la  Turre  unam  cuppam  com 
-,  pede. 
^     Antontus  de  Turmte  Caniparius  unum  calicem. 

Filii  Castroni  de  Buriis  [AL,  de  Batbis]  unam  conr 
flteriam  cum  pede. 

Plebanus  Tricesimi  unum  cereum  cum  denariis. 

Nota  quod  ultra  praemissa  dati  sunt  tres  anuU 
omnes  auri,  quorum  unus  est  fulcitos  margariU 
[  AL,  MargariUs  fulcitus] ,  ct  ignoratur  quis  de- 
derit. 

Itein  sunt  duae  cnppx  planx  ciim  pede  plano, 
et  aliae  sinc  pede,  et  ignoratur  siuiiliter  qois  eas 
dederit. 

Item  est  iinam  cuppa  de  Masevo  [AL  de  Moxece] 
ornaU  argcnto  cooperU. 

PotesUs  Aquilejae  cereum  onum  ctira  marca  una. 

Uxor  D.  Potestatis  cereum  onum  com  marca  di- 
midia  [i4/.,  inarcaiiS]. 

PotesUs  Marani  •  cereum  onnm  coro  dcnarils. 

Plebaniis  Vcrsisc  cereum  onom  com  denariis. 

D.  CasteUinos  de  la  Turre  cereum  onom  cum  d»- 
D  nariis. 

Suprascripu  omnia  consUnt  mann  s.  Joanoit  de 
Susannisquondam  s.  Odorici  NoUrii  quoiidam  •»  Aa- 
dre»  de  lltino  1366;  omnia  umen  iii  filiia  quadaoi 
extraordinaria  Bellonis  senioris. 

273  XXXI 

k  IRBANI  V  c  PONTIF.  MAX.  RESCRIPTUM 

MARQUARDO  PATRIARCniB  AQUILEJF.IISI 

De  abusu  in  judiciis  ferendit  corri^ndo  '. 
t*rbanus  episcopus  servus  servorom  Dei.  Ven.  fira- 

pam  assumptus,  anno  Cbristi  4367  annom  ouhitnm 
pontincatus  sui  ducebat  Aveniunc  discessit  nomam 

inTisontt 

•1  Sic  iiiscriptiini  rcpcrimus  :  Copia  rescripti  :fUoi 
hr.bet  dominus  patriarcha  buKatum 


QC3 


APPCiNDlX  SCCUNDA. 


m 


tri palriarchx  Aquiiej;eii.  salulcni  ct  a|K>slo- 

licam  benedictionein. 

Nuper  ad  nostnim  pervenil  auditum,  quod  in  civit. 

Aquilegen. ,  Utinen.,  Givilatis  Auslriic,  Glemon:e, 

Venzoni,  Marani,  Montisfalconis,  Sacilii,  Sancti  Vili, 

Mcdumx  locis,  et  nonnullis  aliii  locis  ac  lerris,  et 

castris,  ^aslaldiis  WgheL  Ca&lellenii],  et  oppidis  pa- 

triac  Forijulii  Aquue^en.  diocesis  tuo:  teuiporali  ju- 

risdictioiii  suhjectis  in  criminali  et  civili  lemporali 

foro  [ferel  quiedam  abusiva  consuetudo,  qu;e  potius 

corruptela  dicidebet,  incolevit,  reclorum  judicioruiu 

quampiuriinum  perversiva,  e\  eo  qiiia  in  judiciis  :in- 

tedictis  tam  in  pneceptis,  monitionibus,  interloculo- 

riis  et  definitivis  sententiis,  quam  aliis  quil)uscuuque 

actibus  lalia  quibuscunque  aliis  aclilius]  judicialilms, 

patriarcha  qm  pro  tempore  est,  el  ipsnis  ofliciales 

«xaminare,  cognoscere,  definire,  ttTnimare,  et  aliiis 

actus  judiciales  facere  ex  pooderata  el  inatura  deli* 

l>eratione  non  possunt  [non  possit] ,  sed  solum  in 

^oantum  iii  instanti  per  astantes,  seu  majorem  par- 

'tcm  astantium  indifierenter  et  passiin  sive  nobiles, 

Sgnobiles,  literati  et  illiterati,  artificcs,  seu  c^jusvis 

.aterius  conditionis,  di^nitatis,  et  staius  homines 

<^xislant,  etiam  per  patriarcliam  scu  ipsius  officiales 

Hn  jodicio  praesidentes  non  vocati ,  sed  eoruin  motii 

firoprio,  vel  ex  casu,  temporibus  |^ex  causa  tempora- 
ibus],  quibus  idem  patriarcba  et  ipsius  officiales  pro 
^ore  reddenJo  sedere  contigeril  [cootinehet]  in  loco 
Jadicii  convenientes,  el  facto  [et  facta]  per  partes , 
sea  ipsanim  [ipsorum]  advocatos  vcl  procuralores, 
^tque  omnibus  qux  ipsae  partes  diccre  seu  allegare 
3n  ipso  instaiiti  voluerint  respectu  articuli  causx ,  de 
Hiuo  in  termino  ipsis  partibus  [pluribus]  staluto  hti- 
^re  contigcrit,  enarratis  «,  tuuc  ad  vocationein  la- 
triarchse  seu  officialium  cjiisdem,  quasi  more  prapco- 
nis  eos  lem  astantes  rcquirenlium,  quid  in  pneinissis 
actibus  sen  aniculis  judicialibus  de  jure  videtur  [de 
Jure  vestro  servatum],  sentenliatum  et  dictum  fucrit, 
ipso  instanti  nulla  alia  deliberatione  prsemissa,  qualis 
et  quantacunque  fuerit  causa  seu  negotium  iii  judicio 
dedocta  [dediicto],  non  attentis  iidera  patriarcha  el 
ipsius  oincialcs,  ita  et  touliter ,  sicut  i^er  pnedictos 
astanles  seu  majorem  partem  dictiim  sententiatum 
[sommitim]  exstiterit,  ipso  instanti  promulgare  et 
sentMitiare  tenenlur  [el  snmmarie  tenent] ,  et  qiiae 
praedictonim  [dictorum]  astantium ,  sicut  pnemitti- 
tor,  sententiantium  [summatim]  major  pars  existnt 
per  elerationem  el  numerationem  [indicationem]  di- 
giloram  eorumdem ,  divisim  et  succcssive  factas  de- 
roonstntur,  ex  quibus  incaute  et  absque  conprna 
deliberatione,  et  ssnpe  cnm  fraude  nartium  et  dicto- 
nun  astanlium  vel  conyenientium  [astantium  conve- 
■ientes]  in  loco  et  tempore  jndicii  ante  dicli,  ad'ami- 
coram,  parentum  [prxsentiamj ,  seu  aliquorum  po- 
tentiam  litigantinm  actiis  judiciarii,  interlocutorix 
senlentiae  et  definitivx  [interlocutionem  seiilenli»  et 
definitienem]  ac  prxcepta  indebite  promulgantur. 
NoB  igitar  attendentes  quod  consuetuoo,  quse  cano- 
nicis  obviat  institutis ,  nullius  debet  esse  moroenti , 
ifttodque  seutentia  a  iion  suo  lata  jndice  nullam  ob- 
tinet  firmitatem,  ut  tam  ta,  quam  ofliciales  tui  pne- 
dicti  in  causis  sobjectorum  taonim  postquam  tibi  et 
ipsis  de  meritis  earum  constiterit,  sententias  proferre 

invisunis  ultima  Aprilis  hujus  anni,  et  Massiliam  ve- 
nieus  ab  ea  solvit  !20  die  Maii.  Quarta  iunii  C<ome- 
tum,  et  nona  Yiterbium  adiit,  ibique  roansit  usque 
ad  26  Octobris.  Hiijus  itineris  slationes  vide  apud 
scriulorem  vitx  Urbani  in  annalibus  ab  Odorico  Ray- 
naldo  nostro  relatum  ad  biinc  annum  1567.  Ergo 
dum  Viterbii  detinetur  xiii  Kal.  Augusli  dal  rcscri- 
pium.  Fallitur  autom  Ughellus,  qui  anno  I36i  datum 
perhibet  Non  fallitur  vero  cum  Marquardodatum 
didt,  quia  re  vera  non  alius  quain  Marquardiis  tunc 
lemporis  patriarcha  Aquilojen.  diceiiatnr,  et  a  x  Kal. 
S«*pteiiihris  aiini  i56i  al  annum  1381  |X>st  diem  i3 
Sejttcinbris,  quo  die  sigiiaiiUir  ejiis  con^titutioiies, 


A  valealis,  sicul  ordo  postulat  rationis,  pnx»nissa  con- 
suetudiiie  noo  obstante,  fratemitati  tux  auctoritata 
prxsentium  concetliinus  facultaiem. 

Datum  Viterbii  xiii  Kal.  Augusli.  Poiitificatus 
nostri  aniio  quiiito. 

XXXII. 

kClIARTA  015LATI0MS 

Litterarum  apoitolicarum  Urbani  VI  pap(c  cajritulo 
Aauilejensi ,  in  gratium  Philippi  de  Atencomo  pa" 
trtarchic  Aquilejen.  commendatarii  designati. 

In  Ghristi  noniino,  anien.  Aniio  nativitatis  ejusilem 
niiilesiino  irecentesiinooctiiagosimoprimo,  indictione 
A ,  die  tcrtio  mensis  Angusti. 

Aoluin  iii  teria  Saciili  Aquilojen.  dicecesis  in  sa- 
cristia  ecclesie  sou  fdebis  sancti  Nicolai,  presentibiis 
miliilibiis  et  potontibus  viris  dominis  Andrea  milite 
marchione  de  Cavalcabobus  de  Cremona,  legum  diH 
ctore,  ac  Jacomutio  ac  Johanne  Furlano  comitibus 
B  de  Purciliiis  et  Zifridino  de  la  Ture  testibus  et  aliis 

fiiaribus  ad  infrascripta  vocatis  specialiteret  rogatis. 
biqiie  convocato  et  congregato  capitulo  Ecclesie 
Auuilejensis  die  et  loco  suprascriplis  de  mane  post 
inissam  per  ven.  vii^os  doniinos  Federicum  comitcm 
de  Purcilliis,  Johannom  jiiniorem  de  la  Ture,  et  Ol- 
tobonum  de  Geneta  dicte  Aquilejensis  F^ciesie  cano- 
nicos,  liabentos  facultatem,  coinmissionem,  et  pote- 
statem  ipsum  capituium  coiivocandi  et  congrcgaiiili 
pro  infrascriptis  agendis  et  exuodiendis  a  ven.  viro 
doniino  Johanne  de  Spiritellis  de  civitale  Bellunensi 
vice-decano,  canoiiicis,  et  capitulo  Aquilejon. ,  prout 
de  prxviicta  faciiltatis,  romniissionis ,  et  potestatis 
cona*ssioneconstat  pubiico  instrumentoscripto  manu 
Johannis  Lancelloti  de  Ghuchanea,  notarri  clerici 
Aquilejt^n.  dioecosis,  sub  instantihiis  millesimo  et  in- 
dictione,  die  vero  penultimo  mensis  Julii  a  ine  Ale- 
xandro  noiario  infrascripto  viso  el  lecto.  In  ouo  qui- 
dem  capitulo  interfuenint  ven.  viri  domini  Vederi- 

r  cus,  Jobannes,  et  Ottobonus  supradicti,  ac  Johannes 
senior  condain  Phebusini  de  ia  Turre,  Thomasinus 
de  Pontirollis  de  Forlivio,  Odoricus  de  Ragone,  An  • 
tonios  de  Ronchonis  et  Johaiines  ambo  de  Utino, 

Banholomeus  de  Bobio  et  Honofrius de  Regio 

Ecclesie  Aqailejen.  canonici  prebendati,  et  ad  capi- 
tulum,  ul  premittitur,  vocati  et  coogregati ,  prout 
ibidem  omnes  et  singuli  supradicti  se  ad  capilulnni 
vocatos  ad  diem,  locum,  et  horam  presentes  poblice 
dixenint  et  confessi  fuenint.  Goram  pranliclis  doini- 
nis  canonicis  et  capituio,  ut  premittitur,  capituiariter 
congregatis  coinparuit  ven.  vir  maffisler  Hogo  de 
Hernorst  in  artibus  ma|[ister,  et  baccalaurus  in 
theologia ,  decaiius  ecclesue  sanctomm  apostolonim 
Goloniensis,  procurator,  et  procuralono  nomiue. 
Reverendissimi  in  Ghrislo  palris  et  serenissimi  prin- 
cipis  domifli  Philippi  de  Alenconio ,  miseratione  di- 
vina  sancte  Romane  Ecdesie  Sahinensis  episcopi 
cardinalis,  Ecclesie  patriarchalis  Aquilejen.  tam  in 
spiritualii  us  quam  in  temporalibus  administratoriv 

^  per  sanclissimum  in  Ghrislo  patrem  et  dominum  no* 
stmm  doniinnm  Urbanuro  divina  providenlia  papaai 
Sextiim  deputati,  et  commissionero  plenc  administri- 
tionis  ha!>enlis  :  habens  idem  dominus  Hugo  ad  in- 
frascripta  et  nonnuUa  alia  plenum,  legitimam,  et 

patriarchatum  tenuit.  Sed  anachronisrous  enormis 
irrepsit  in  (Jghello,  dum  non  aiite  x  Kal.  Septenibris 
Aquilojen.  patriarcham  dicit  Marquardum ,  cui  xiii 
Kal.  Augusti  asserit  datum  rescriptiim.  Hoc  rescri- 
ptum  quamvis  vulgatum  ab  Ughello  hic  ex  ms.  re- 
ponimus,  quia  in  nonnullis  variat  ab  UgheUiano,  ut 
conferenti  patebit. 

•  Deesl  comma  alias  Rccessarium ,  iil  sensiis  sit» 
et  facto,  id  ett  rc  ut  acta  eU,  et  omnibut  enarratii^ 
tum,  etc. 

^  An.  1381.  Est  charta  in  membrana  apud  D.  A. 
Agnrolam,  cil.  pag.  xii. 


667 


AD  OPERA  B.  PAliLINl  APPENDICES. 


GC8 


sufficiens  mandatum ,  prout  de  dicto  mandato  sive  A  disponere  v::]ca8  sicuti  de  iilis  patriarche  Aquilegen. 


procuratorio  constat  publico  instrumento  superinde 
fonfecto,  scripto  manu  Egidii  de  Doullie  de  Roioma^o 
puitlici  apostolica  et  imperiali  auctoritatc  notirii  in 
1581,  inaictionc  i,  die  secundo  mcnsis  Maii,  pontifi- 
catus  sanctissimi  in  Gliristo  palris  cl  doniini  uostri 
domini  Drl)ani  divina  providentia  pape  VI,  anno 
quarlo,  a  nic  notario  inn*ascripto  viso  el  loclo:  eis- 
demdominis  canonicis  el  capilulo  oxhihuit  el  presen- 
liivit  lilleras  apostolicas  snpradicli  donnni  nostri  papc 
inlegras  et  illesas,  non  2/4  abrasas  vel  cancellatas, 
nequc  corruplas,  vel  in  aliqua  earum  parte  suspectas, 
Kcd  omni  prorsns  vitio  cl  suspicione  carentes,  ipsius 
4!omini  nostri  pape  vera  bulla  plumbea  ad  cordulam 
ranapis  pendente  more  Rom-.me  curic  bullatas,  super 
<*ommissionem  administrationis  prefatc  patriarchalis 
Ecclesie  Aquilej.  confectas,  quarum  iitterarum  tenor 
de  verlM)  a«l  veibum  sequitur,  et  est  taiis. 

Uri)anus  episcopns  servus  servornm  Dei  .  .  .  ven. 
fratri  Philippo  episcopo  Sahinensi  admiiiistratori  in  n 
spirituaiibus  et  temporalibus  ecclesie  Aquilegen.  per 
sedem  anostolicam  deputato  salulcm  el  apostolicam 
Iienediclioncm. 

Regiraini  universali  Ecclesie  quanquam  insufli- 
cientibus  meritis  disponente  Domino  presidentes  de 
universis  orbis  ecclesiis  ac  ipsorum  pastoribus  pro 
eonim  statu  saiuhriter  dirigendo  snllicilc  ,  quanium 
«lobis  ex  aito  conccdilur,  cogitamus :  sed  illa  propen- 
sius  soUicitudo  nos  urget,  ut  ecclesiis  illis ,  que  snis 
sunt  destilnle  pastorihus,  ne  ccclesie  ipsc  in  spiri- 
tualibus  el  tcniporalibus  detrimenta  suslincant,  d«3 
sjluhri  remedio,  proul  ipsarum  ecclesiarum  necessi- 
t:is  et  temporis  qualilas  exigunt,  consulamus.  Dudum 
siquidem  lionc  inemoric  Marquardo  patriarche  Aqui- 
lcgfn.  reginiini  Aquilegen.  ecclesie  presidente,  nos 
cupientes  eidem  ecclesie  ciim  eamdem  vacare  conlin- 
geret  per  aposlolice  sedis  providenliam  utilem  et  ydo- 
neam  preesse  personam,  provisionem  ejiisdeincccle- 
sie  ordimitinni 


qni  fuerunt  pro  lempore  disponere  potuerunt  seu 
etiam  dehuernnt.  Quocirca  fraternitati  tuae  per  apo- 
stoliea  scripta  inandnmus  ({uatenus  curain,  regimen, 
gul)crnati()nem,  el  administrationcni  pnedictam  du- 
rante  hujii<niodi  heneplacilo  pcr  te,  vel  alium,  sea 
alios  sic  geras  Kollicitc,  fideliter,  et  prudenter  quod 
Aqnilcgen.  ecclesia  utili  et  fructuoso  gubernatori  gau- 
deat  se  conimissam,  tuqne  preler  retributionis  etemc 
preiniuin  et  liumane  laudis  prcconium,  que  perinde 
mereheris,  nostram  et  dicte  sedis  l)enedictionem  et 
graiiam  uberhis  cxinde  conseqni  merearis. 

Datum  Rome  apuJ  sanctuni  Petrum  iii  Id.  Fcbma- 
rii  pontificalus  nostri  anno  tertio. 

Qiias  quidem  litieras  apostolicas  prefati  dominl 
canonici  el  capitulnm  rcverenler  et  humiliter  rece- 
perunt,  oflerentes  se  mandatis  apostolicis  in  omni- 
hus,  in  quihus  poterunt,  reverenter  et  humililer  pa- 
raturos  *. 

S.  N.  Et  ego  Alexander  notarins  s.  Bartholomei 
nolarii  de  Ceneta  publicus  aposlolica  ei  irapcriali  au- 
cioritate  nolarius  suprascriptis  lilterarum  apostoU- 
cariim  presentationi  et  rcceptioni  aliisque  omnibns 
el  singulis  suprascriptis,  dum,  ut  premittitur,  agcren- 
tur,  et  fierent,  una  cum  ppenominatis  testibus  pre- 
sens  fui,  eaqne  rogatus  et  reqiiisilus  propria  mann 
scripsi,  et  in  banc  publicam  formam  rcde^i,  meum- 
quc  signum  consuetum  et  nomen  apposui  in  fidem  et 
testimonium  omnium  prmissorum. 

XXXllI. 

i>  CIIARTA  REVOCATIONIS 

A  CivUatc  Austricv  dnorum  Vlincnlium  civium^  ne 
tcquantur  parta  patriarcha^  Aquilejen.  commen' 
datarii, 

In  Consilio  inagnifica}  civilalis  Utini.   Die  octavi 
Octohris  1581. 
Oinncs  depulati  siiper  gucrra  et  per  arrcngum  ad 


Kne"i 'secuTsie";' htTr  ?u«sc^.i«c  qV.aTs      »'va.  s.  Faalus  Arcolo„ia;..i  ct  O.loricus  nourius  ,. 
auctoritale  scienter  vel  ignoranlcr  contingeret  attcm- 
plari.   Postmodum  vcro  eadem  ecclesia  per  ipsius 


Marquardi  patriarche  ohituin,  qui  extra  Romanam 
curiam  debiium  nalure  persolvil,  vacanle ,  nos  ex 
certis  rationahilibus  causis  ad  id  nostrum  moventibus 
animum  ecclesiam  ipsam  ad  maiius  nostras  duximus 
retinendam,  dimec  «ie  ipsa  duceremus  aliter  ordinan- 
dum.  Volentcs  igilur  dicte  ecclesic  de  gul)eriiatore 
ftccundnm  cor  nostruin  utiii  et  ydoiieo,  per  quem  ec- 
clesia  ipsa  uiiliter  regi  et  saliihriter  guhernari  valeat, 
providere,  ac  sperantes  qnod  tu  eidem  ecclesie  esse 
iioteris  admoduin  utilis  et  niuliipliciter  fructiinsus, 
ipsamque  ecclesiam  scies  et  poteris  a  |)erversoniin 
conatibus  viriliter  derensare  ,  te  adniiuisiratorem 
ejiisdem  ecclesi:c  sic  vacaniis  ac  oinniuin  jiirium  et 


Andre^  dc  Utino  pernianent  in  Civiiate  Auslria,  el 
seqiiuntur  laciie  domir.uin  cardinalcni,  qui  habct  p^ 
triarchatum  Aqiiilejen.  in  commendani.  Commuue 
Utini  volens  ohtinere  slatiim  et  libertalem  ecclesiae 
Aquilejen.  cl  patrise  Forijulii,  quoniain  Aquilejen. 
ecclcsia  nunquam  fuit  dala  in  commendain  alicui 
pcrsoiiae  nisi  inodo ;  et  quia  eliam  Ikjcc  inansio  per 
cosdem  s.  Fantum  ct  Odoricuin  videliir  fieri  coiitra 
honorem  et  statnni  speci.iiiter  lerra^  Utini  et  Coiisi» 
lii  ,  facla  fuit eidem s.  Fanlo el Olorkco qmcdam m> 
nitio,  videlicct  quod  in  (inindt^cim  dies  veiiire  detieaot 
Ulinnm  ad  slanduih  et  babiiandum  sicuti  stahaot 
antequam  dominus  cardinalis  veniret  civitatem  Au* 
striain  :  et  sr  non  venirent,  nosccrent,  quod  fieret 
condemnatio  conlra  cos  secnndum  deriherationem 
Consilii  tcrnc  Utini,  condemnando  eosdcin  s.  Faor 


pcrtinenliuin  ipshis  usquc  ad  no»lruni  hcnoplacilu^^  Oaoricuin  non  coinpaienics,  non  venienle». 

lam  .n  spiiiU..libus.  qua.n  .n  Je^^^Po^alW.us.  de  fra-  ^  ^^  „^^  ^.„,^„,,j,^  ^jj^.„j,^  |„^„j^,^iJ  Cunsilii.  spcr^ 


trum  Aostronim  consilio  auclorilate  apostoiica 
stituimus  et  deputamus,  curam,  regimen,  guherna- 
tionem,  et  adminislrationem  plenain  et  liheram  ejus- 
dein  Aqnilejen.  ecclcsie  tibi  in  eisdem  spiritualibus 
et  temporalibus  plenarie  cominittenles,  alienationein 
t.-imcn  bonorum  immohilium  et  pretiosoruni  mobi- 
lium  ipsius  ecclesie  tibi  penilus  iuterdictam.  Voln- 
nius  antem  quo.l  debitis  coiisnctisque  ipsins  ecx^lesie 
oiieribus  supportatis  de  residuis  fruclihuK,  redditihus, 
et  proventibus  ad  inensam  patriarchalcin  Aquilcjen. 
spcctantibus  hujusmodl  beneplacito  durantc,  Hbere 

B  Quem  cxitum  hahuerit  colvntio  patriaiThatus  in 
rommendam,  ut  vocant,  palet  cx  historiis  reniin 
nostrarum.  Equidem  Utiuenses  qui  stal)ant  pro  pa- 
tnarchalis  sedis  hoiiore,  summopere  detrectarunt 
parere,  ita  ut  insurgercnt  omni  severitale  in  snos, 
qtii  aliquando  in  Civitate  Austriui  divertcrant,  veren- 
lcs,  nc  cardinali ,  qui  apud  Civitatcnses  sc  reccpc- 


nentes  Consilium. 

Ex  annalihus  magniticx  cixitatis  Utini  Feranduft 
Oiuianus  caucell.  Die  28  Januarii  1754. 

XXXIV. 

c  CHARTA  CONSULTATIOMS 

Dat(e  per  communitatem  Civilati$  .lui/rtar,  de  Philipp^ 
de  Alenconio  patriarchoi  Aquilejen.  comnutulatarH 
contra  Utinenies, 

1388.  Die  Veneris  septimo  Fehniarii  in  Civitate 

rant,  favercnt.  Insuiver  hiter  utramque  civitatem  te— 
mina  l)elli  acrioris  jacta.  Palent  omnia  ex  duabns^ 
sequentilius  chartis,  altera  ex  annalihns  ciTiiatiM 
Utinensis,  altera  ex  Civitateiisis  archiviis  deproniplis«» 

^  An.  ir>8l.  Ex  Anhiv.  Civit.  Ulin.  cit.  pag.  xii. 

<"  An.  1582.  Est  Charta  apud  Co.  Laurenliuin  Al^ 
quinum.  cit.  p.  xii- 


CG9 


APPCNDIX  SECUiNDA. 


670 


Aubirije  in  stopha  CoatUii  iu  pieuo  Consillo  juxta  A 
morem,  etc. 

Super  eo  quod  doiniBOS  noster  dominus  Philippus 

de  Alenconio  episcopus  Sabineosis  cardinalis  et  pa- 

triarcba  Aqiiilejensis  peiHt  sibi  coiisiliuin  dari  per 

couimuue  Civilatense  dc  niodo  teucndo  et  Tia  per 

quani  cotilra  Ulinenses  et  collegatos  siat  recosautes 

obedire  tanquam  eorum  proprio  domino  ut  de^Jit  et 

teneutur :  iteni  quomodo  debeat  ambularc  postqiMUB 

mansuetudiiies  et  humanitaies  in  redncendo  illos  ad 

deiutam  obedicntiam  nullaleniis  proruerunl :  dclibe- 

ratum  et  definitiim  fuit  quoJ  eideni  doniiiio  noslro 

ex  parte  coiiimuuis  consulatur ,  quod  ipsc  supplicct 

domino  nostro  papse,  ut  conira  ipsos  Ulinenscs  et 

alios  recusantes  obedire  prjefato  domino  nostro  pa- 

Iriarcbae  et  cardinali  mittat  processus  suos  gravatos 

sicuti  curia  Roniana  sciverit  gravare,  et  qiiod  per  se 

«iominus  noster  patriarcba  petat  et  inducal  prxlatos, 

Bobiies,  et  communilales,  qui  sunt  sibi  oi>edientcs  in 

jiraesenti,  ul  ad  ipsum  dominum  n(«sirum  ptipam  su-  g 

per  iK>c  mittant  nuntios  siios :  et  quod  comroiiDitas 

JHicere  iotendit  et  vult  Libentcr  ex  latere  suo  quod 

3K)iest :  et  qiiod  idcm  doininus  nosler  ulatur  proces- 

^bus  pap;dibus,  et  eliaiu  gnerra  utrinquc,  si  fnerit 

4>pportununi.  \einim  anteqiiam  ad  guerram  procedat, 

pc^se  suum  et  qiiantum  |)Otcsl  uiqnirat  diligenter 

lani  a  suis  fidclihus,  quaiii  ab  amicis :  Quo  suo  posse 

tanc  pensato,  tunc  novum  factum,  novuin  consiliom. 

Practerea  dicalur  etiam  ipsi  domino  patriarebic,  ut 

factum  suum  osteudal  aliis  siiis  fidelibus,  et  cousi- 

iiuin  pet;it  ab  eis,  sicut  875  pc^ii^  ^  cominuiii  de 

Tia  et  modo  lenendi  contra  ipsos  Utinenses.  IVcCier- 

ea  delilieraium  fuit,  qnod  si  dominus  nosti^r  priedi- 

clus  peteret  cnm  qnan  o  sibi  velil  in  Kuerra  servire: 

siipcr  boc  fial  generalis  rosponsio,  et  non  speciaiis  : 

€t  quod  iutcriin  ilii  dt  piitati  inquirant  cum  quanto 

commune  poK  st  ser\-irc,  et  tunc  relaiionem  dent  in 

Coosilio  :  quo  faclo  iiovuni  Consiliuni,  etc. 

Ego  Marcus  Antonius  Nicoletlus  civis  ct  vice-can-  p 
cellarius  civilalis  Forijiilii  pncsentos  dcfinitiones  cx  ^ 
magno  voliimine  defiiiiiionnin  inagnifico;  communila- 
tis  civitatis  penes  ine  existenie  fideliter  exemplavi, 
ct  in  fidcm  me  subscripsi,  elc. 

XXXV. 

•  EPISTOLA  REGIS  JERCSALEM  ET  SICILIi£ 

Jn  gratiam  cardinalh  de  Alenconio  Utinensibtu  di- 

recta  ^. 

Viri  nobiles  devoti  cbarissimi, 
Reverendissimuin  in  Cbristo  patrem  dominam  pn- 
triarcham  Dei  gratia  episcopuni  Sabinensem  sanctic 
Roinana:  Ecclcsia!  cardinalum ,  dictum  de  Langonio, 
coiisan^uineum  nostrum  carissimum  cx  dignis  con- 
sideralionibus  prosequentes  sinccne  dilectionis  af- 
fcctu  adeo  quod  ipsius  procuraremns  bonores  ct 
roninMxia,  et  evitareiniis  lihenier  qu:piil)et  noxia  de- 
triinenta ;  propterea  devoiionem  vcsiram  reqnirinius 
€l  bortamur,  quateaus  consideranles,  quod  obeditn-  ^ 
ii£  virtus  maxinium  douum  condictionis  humana; 


JUI. 


^  An.  1582.  Ex  Arcbivo  Civitatis  Utin.,  cit.  pag. 


^  A  tergo  :  Nobitibus  et  prudentibns  viris  et  com- 
^unl  civitatis  Lidinen.  devotis  nostris  charissimis, 

'  lu  hac  cbarla  annus  iion  apponitur ;  sed  indictio 
^prodit  annum  I38i.  Non  cnim  alia  indictio  hujus 
"oineri  sub  atlministratione  Pbiiippi  de  Alenoonio 
^iirrit.  Quippe  constantissime  Utinensibus  cuin  so- 
^'js  detrecUintihus  parere  coiiinion<laiario  sui  pa- 
^rcbatus,  qiiein  sempcr  ceu  pupillam  oculi  tui:i 
^^nt,  et  nunc  usque  quantum  licet  pro  virili  tuentur, 
^*  infecta  iloniam  regn'ssus  est  postquam  suo  a<l- 
^?ntu  pertinux  et  acre  i>elluni  excilavcrat  in  provin- 
^*^  Forojulicnsi,  qiiod  prsppninis  proeurante  prr 
^''aiores  suos  Elisabcih  regina  llnngariie,  et  adni- 
^'-niihus  Venctis  post  scxtum  tandcm  annuin  exslin- 


describitur,  sicuti  iuoliedientia  ab  onmibus  detesta- 
tnr,  velitis  a  quibusiibet  inoiiedienti»  et  contradi- 
ctionis  actibus  erga  dictuin  Dominum  cardinalem 
desistcre,  e t  sibi  ac  officialibas  suis  tanquam  domino 
civitatis  ipsius,  ut  punitur,  in  his  in  quibus  rationa- 
l>iiiter  tencniini  el  debetis,  inienrlcre  et  oliedire  ve- 
litis,  ciiin  voliis  id  erit  ad  profectum  et  commoduni, 
nobisqiie  ad  specialc  obsequium  ascrit^emus. 

Datuin  Ncapoli  sub  anulo  noslro  secreto  die  1  i 
■aii,  5  lutlictionis  <*-. 

Post  datum  addieimus  quod  quidquid  favoris  vel 
assiSjCntia;,  seu  forsitan  in  contrariuin  per  vos  eidem 
Domino  cardinali  impensum  fuerit,  nobis  proprie  rc- 
pul^ibimus  Aictam. 

Carolus  rex  llienisalem  et  Sicilioc. 

XXXVL 
*  EPISTOLA  ELIS.^BETn  HUNGARLE  REGINA 

Civibus  Utinensibus  «. 

Nos  Elisabeth  Dei  gralia  regino  Hongarirc,  Polo- 
ni3R.  DalmalioB,  etc. 

Vos  sapieiites  et  nobiles  viros  regjminis,  consnlei 
civilatis  Utini ,  amicos  nostros,  amicabilitcr  horta- 
mur  et  afroctuose,  quatcnus  illusirem  principem  do- 
miniim  Leopolduin  dncem  Austriae  fratrem  nostrum 
charissimum  cum  sua  gente  armigera  versus  parles 
Italitc  proficiscentem  per  tcniitas  dominionim  vc« 
stromin  pacifice  ^rcssus  suos  facere  permittatis,  et 
sibi  ac  suae  genti  prxdictae  pro  eorum  pecimia  vi- 
ctiialia  necessaria  dare  faciatis  nostne  petitionls  ob 
respo<  tirm,  gratam  uobis  complaceniiam  cxbibendo 
in  nnemissis. 

Datiim  in  Kcmphe  7  die  mensis  Octobris,  anno 
Doniini  1583. 

XXX\T1. 

r  QUERELA  COMMUMS  FLORENTLE 

In  Utinenses^. 

Amici  charissinii, 

Jam  du(h)in  au.ii>imus  vos  malis,  nt  pntamus, 
suggestionibus  informatos  propter  diseordiain,  qaam 
ciim  reverendissimo  palre  nostro  de  Alenconio  pa- 
triareba  AqniljKen.  muHa  bona  mohilia  et  immobilla 
Joannis  olim  Castronis  de  Bardi  dileclissimi  Givig 
nostri  ct  fratrum,  auctoritate  publica  distraxisse  ex 
eo  qiiod  prxdicti  domini  patriarchae  fantorihns  ad- 
hscret :  qno  qiiidem  audilo  sumus  mnltis  respcelibus 
adminiti.  Nam  quod  ipsc  veslrum  patrem  et  venim 
antisliteni  sequcretur,  sibi  non  debuit  ad  culpam  vei 
aliquod  facinus  imputari.  Placeat  igilur  hujusinodt 
l)Ona  tam  ei  qiiam  fFatribus,  qusB  sinc  jnsta  causa, 
sicut  vidomus,  ablata  sunt,  quae  reperiuiitur  facere 
restilui,  et  qua>  consumpta  forent,  resiaiiratione  do- 
bila  resarciri.  Nam  cura  dictus  Joanncs  et  fratres  ci- 
vos  nostri  sintv  non  possulmus  eis  in  tam  manifcsta 
Hijiiria  jusiitia*  del  ituin  denegare  ^. 

Datuni  FloronliK  die  18  Fehr.  indict*  7,  138*. 

Prioros  artium  et  vexillifer  justitiic  popull  et  com- 
muniS  Floreiitiie. 

guitur.  Vide  inter  nostrates  bistoriografhos  Candi- 

dum ILec  est  iila  Elisabelti,  qu;e  Ulinensifous 

eo  lcmporr*  bonoris  plenam  cpistolam  direxit, 
quani  pmJere,  et  si  ad  aiiam  rem  focTat,  non  gra- 
vabor. 

d  An.  1383.  Ex  archivo  civil.  Utlncn. 

«  A  tei^go :  Nobilibus  et  sapientibus  virh  rerfimim 
consnlibns  civitotis  Utini  amicis  nostris  cltarissinm. 

f  An.  1584.  Ex   arcbivo  civit.  Utincn.  cit.  pag. 

XII. 

fc'  A  tergo :  Nobilibusviris  capitaneo,  consitio,  et  com* 
muni  Utinensis  civitatis,  nostris  charissimis. 

*»  Ex  bis  dosuincre  licet  qiwnta  contcnlionc  pro 
jnro  patriarchalis  rcsidentia;,  quam  aiio  mcmorr.lus 
palriarcha  commcndatarius  transtulerat,  civilas  no- 
stra  pugnaverif. 


071 


Al)  OPERA  B.  rAULIM  APPENDICES. 


672 


XXXYllI. 

•  CUJUSDAM  PRIORIS  CAMALDULENSIS 

JnsiUutio  in  regimne  monasterii  sancti  Goltardi  prope 

Vtiuum. 

In  Cbristl  nomine,  amen.  Anno  su%  NativiUitis  mil- 
lesimo  quadriugentesimo  vigesimo  teilio,  indictioiie 
vero  prima,  die  octava  mensis  Scptembris.  Actuni 
In  ecclesia  sacre  Camaldulcniis  hercmi  presentibus 
^cnerabilibus  religiosis  dopmnis  Jacobo  sancti  de 
Seravaile  Aretine  dyocesis,  camerario  dicli  Camai- 
dul.  dopmno  Renedicto  lialJi  de  dicta  civitale  Arc- 
tii,  et  Bernardo  condam  Damiani  de  Ariniino  mona- 
ris  dicti  ordinis  tcstibus  ad  bec  vocatis,  babitis,  et 
ro^atis. 

lloc  pu1>Iicum  instrumentum  inspecturis  cunclis 
pateat  evidenter,  auod  vacante  monasleiio  sancli 
(vottardi  de  prope  Utinnm  Aquileffensis  dyocesis  per 
promotionem  dopmni  Lucc  de  Alemania  immediate 
jirioris  dicti  loci  ad  niouasterinm  sancle  Marie  de 
Orbivio  Paduane  dyocesis  :  et  gu))ematore  solito  et 
debiio  destituto  ad  presens,  etc:  congregato  capitulo 
hercmit:irum  sacre  predicte  herenii  in  ecclesia  jam 
dicta  ad  sonum  tabule,  ut  nioris  est,  ubi  interfuerunt 
d')pmni  et  venerabiles  fratrcs  Caspar  M;gor  de  Ale- 
nuiuia»  icrolimus  sacrisUi,  Johannes  nxlusus  de  Bo- 
nonia  et  Placidus  de  Sotera  monaei  hereinile  dicti 
loci,  qui  faciunt  ms^orem  partem  dtcli  capituli :  re- 
vcrciidissirnus  in  Qirisio  pater  et  dominus  doininus 
Bcnedictus  sacre  sepc  dicte  hercini  Camaldulensis 
prior  et  toUus  ejusdein  ordinis  generalis  habito  ina- 
tnro  consilio  et  uialura  delibcratione  super  reforma- 
tione  dicti  loci  sancti  Gollardi,  ct  nolens  quod  di- 
ctum  monasterium  sancti  Gottnrdi  ex  rectoris  ca- 
rcntia  patialur  in  spirilualibus  vel  lcinporalihus  de- 
trimcntum ;  ad  honorem  Ikti,  ct  boate  Marie  Christi 

I^enitricis  glorioso,  beatique  Gottarili,  in  ci^us  voca- 
)ulo  dictum  monaslerium  est  fundatum,  et  alioruin 
sanctorum,  et  totius  celestis  ctiric,  et  ad  reveren- 
tiam  276  sancle  Matris  Ecclesie,  et  sanctissimi  in 
Chrislo  p.itris  et  domini  domini  MarUni  pa|)e  V  ejus- 
«lem  gcneralis  et  universalis  pastoiis,  el  ad  honoivin 
sancte  Camaldulensis  heremi,  ct  ejusdein  ordinis 
universi,  nec  non  ad  predicti  monastorii  stalum  pa- 
cificum  et  perfectnm,  iii  dopninum  Angeluin  Ciera 
de  Yenetiis  coninonacum  sancti  Michaclis  dc  Mu- 
1*300  prefali  ordinis  expresse  profcssuin  verum  uli- 
que  legiptime  elalis  el  ex  lej^iptiinis  patribus  pro- 
creatutn,  iu  sacerdotio  coustitutuni.  scieiuia  et  ino- 
ribug  decoraturo  direxeril  acieni  mentis  sue.  et  euin- 
dem  dopinnum  Angelum  in  ipsoruiu  dicii  prioris  et 
lieremitarum  prescutia  coiistittituni,  in  prioreu),  re- 
rtorcni,  et  administratorem  prefati  mouasterii  sancti 
Gottardi  de  Utino  omni  modo,  jure,  et  forina,  qui- 
Lus  inagis  et  ineiius  poluit,  instituit  et  pi^efecit,  cu- 
ram  et  adininistrationem  spiritualem  et  tcmporaleni 
ireJicti  monasterii,  vice  et  nomine  capituli  iioremi, 
eidem  dopmno  Angek)  priori  plenarie  committendo 
usque  ad  sue  et  capituli  predicte  hereuii  ihiintaxat 
benepkicitum  voluntatis.  Qui  donipnus  Angclus  ge- 
iiuflexns  coram  predicto  dopmno  priore  Camahhi- 
lensi  predictam  institutionem  de  se  factam  liumilitcr 
acceptavit,  et  eidem  dopmno  priori  Cainaldulcnsi 
intuitu  administrationis  predicti  monasterii  proniisit 
obedieatiaiu  et  reverentiam  manualem,  et  iidelitatis 
jnramentum,  lacta  maiiu  dicti  dopmni  gencralis ;  ju- 
ravit  eideni  dopmno  priori  Camald.  recipienti  vice 
et  nomine  successorum  suorum  canonice  inlraiitiuin. 
quod  ab  hac  ora  in  antea  semper  erit  fidelis,  obe- 
diens,  et  subjectus  in  omnibus,  que  secundum  Deum 
et  possibililatein  suam,  salva  conscieiitia,  poterit, 
i|)6uin  dopninum  priorein  et  heremitas,  ct  predicte 
heremi  famtliam,  et  iiuuptios  suos  el  hereniitarjim, 
et  doinus  Cainald.  et  alios  homines  predicti  ordinis 
rcvcrcnlcr,  benigiie,  et  caritative  tani  in  cuiido  qiiain 


A  in  redcun  )o  et  staodo  recipiet,  et  tractabit  secuit- 
duin  scientiam  suam  et  sibi  cx)mmissi  monasterii  fa- 
cultatem.  Consillum ,  quod  fuerit  ab  eo  per  dopin- 
num  priorem,  scu  per  siios  nuntios  vel  iitteras  huas 
seu  alterius,  locum  et  vices  suas  tenentes  in  heremo 
vel  ordine  Camald.  petitum,  sanum  et  fidele  cis  et 
euilil)et  eoriim  juxta  discretioiiem  sil)i  a  Deo  tradi- 
taiu  in  onMiihus  et  per  omnia  exibebit.  Secretuin, 
quod  sibi  per  eumdem  dopmnum  priorem  et  nuntios 
ejusJem  vel  litteras  suas  seu  cuiuscunque  sive  in  be- 
reino  scu  aiihi  in  ordiiie  Camaldulen.  aut  per  locum 
suiini  teiientein  coiiiiuissum  fu(;rit,  niilli  in  ejus  per- 
sone  vei  ejus  ofiicii,  status,  vel  honoris  seu  heremi 
vcl  donnis  Camalduli,  aut  onlinis  predicli  dapmnam 
vel  injuriam,  periculum  vel  detriinentum  aliqiiando 
pandet.  Non  erit  in  consilio  vei  tractalu,  in  qiio,  vel 
per  quod  ipse  donipnus  prior  Camalduli  aut  atlqais 
lieremitarnm  monacus  vel  conversiis  sive  familiarit 
aut  numptius  ejusdem  here:in  vel  domus  Camald. 
H  injuxte  perdat  vitam  vel  membnim  :  sive  dictiis 
"  dopmnus  prior  Camald.  sen  aliqua  dictartim  perso- 
naruin  aliquam  realem  vel  personalem  recipiat  injo- 
stitiam,  injuriam,  vel  jacturam.  Et  si  contrarium  per 
aliquos  vel  aliquem  machinari  vel  attemptari  scive- 
rit,  illud  in  quantum  poterit  et  licituni  fnerit,  impe- 
diet  et  turbabit.  Iinunitates,  Ubcrtales,  jura,  et  Ikk 
nores  heremi  et  domus  Camaldulen.  Monaslerii  sancti 
Gottardi  sibi  commissi  sccundum  \ires  defendet, 
inanutenebit,  et  preservabit  contra  omnes  homines 
in  quanlum  sibi  I>eusministraverit,  el  ejus  possiUKlai 
polerit,  et  sui  monasterii  facultales  vahierint  salro 
continuo  sui  ordinis  honorc.  Coilectas  et  datia,  qoas 
ordo  predictus  sibi  ct  aliis  prclatis  dnxcrit  iniponen- 
das,  solvct  oinni  exceptione  reinota  in  lerminis  ron- 
slitutis :  et  censum  qnod  lihcre  sive  qnod  de  jure 
heremo  ac  ordini  predicto  solveit;  haberet.  Vocatiis 
ad  synodum  seu  ad  generalc  vel  particulare  eapitO' 
lum  per  eumdem  dopinnum  priorem  vel  cjus  locoai 
tenentem  in  hereino  aut  ordine,  veniet,  nisi  fueiit 
C  aliqua  canonica  prepedictione  iinpe<litus.  Preterea 
bona  iminobilta  dicti  monastcrii  sancti  Guttardi  non 
infeudaliit  denuo,  nec  alicnahit  \A  coiitrarlnrn  in 
dctcriorem  partcin  faciet  de  ejusdciii  lciTariun  eccle- 
sic.  Instiumenta  privilcgia  et  quecunque  alia  pri*- 
tiosa  non  alienabil ,  dislrahet  vel  subpignorabit  vcl 
obligabit,  seu  debitum  aliquod  contrabet  nisi  pcr- 
inagna  ct  inevitabili  iiecc^sitalc,  vel  cviJen:i  ipsins 
monasterii  utilitatc,  vel  sninTnatn  in  con$litutiot:ibut 
prclaii  ordinis  prctaxatain  absque  dicti  dopmni  prio- 
ris  CamalJ.  licentia  s{)eciali  :  diccns,  sic  Deus  uie 
adjuvet  ad  sancta  Dei  Evangclia.  Pn;terca  snlise- 
quenter  et  iminediate  diclus  doptnniis  prior  Camald. 
prefatum  dopmnum  Angeium  priorem  prelibati  roo- 
nasterii  ad  osculom  pacis  reccpit,  ct  per  saum  im- 
nulum  de  prioratu  predicto  presenlialiter  investlTit. 
(^ommitteutcs  vero  fratribus  nostris  videlicet  dopiu- 
nis  prioribus  sancti  Matie  l/'*or/«,  Michaclis]  de  Mu- 
rano  vel  sancli  Joannis  de  JuJeca  ejusdcm  ordinis 
^  cuilibet  in  soliduni,  quateniis  euind.  m  dopmnum  An* 
*'  gelum  prioi'cm  prefatum,  sive  ejus  h^giptimom  pro- 
curatorein  ejus  noniine  vel  quovis  aliuin  ab  illis  vd 
ab  iilo  subslitutuin  inducant  sive  indiic^t  in  corpo- 
ralcin  posscssioneni  monastcrii  prciibati,  cuniqoe 
defendant  vcl  defendat  inductum.  Contradictorcs  et 
rcbclles  per  censuram  ecclesiasticam  vice  nostrt  - 
compescenJo,  invocato  ad  hoc,  si  opus  fuerit,  amilio  « 
et  hracbio  seculari.  In  quonun  testiinonium  omninni- 
sigillum  nostrum  oonsuetom  nostri  ofiicii  appeit — 
sioiie  apponi  jossimus  ad  cautelam,  oecnon  rcgistr»r9 
fecinius. 

S.  N.  Ego  Johannes  dictus  dopmnus  olim  lacobi  de 
Burgo  sancti  se]}ulcri  apostolica  auctoritate  et  inip^ 
riali  notiirius  et  juJex  ordinarius  tiec  non  scriba  pre* 
fati  dopinni  prioris  generalis  predicta  dum  agercntnr 
iiiterfui,  et  rogatus  scribere  scripsi  ct  piiblicavi : 


"  An.  U25.  Ex  Orijinali  in  Meinbrana  apud  D.  Agricohim  A^iricolain,  cit.  p.  i.. 


APPENDIX  SECUNOA. 


874 


t  subscripsi ,  signumque  meum  apposui  coii>  A 

•  CHAUTA  CONVEMiOMS 

utura  ponti$  lapidei  super  Natisonem  Civitatis 
liT,  pacta  inter  magnificam  communitalem  Ci- 
I  Austrio!  ex  una^  et  mugistram  Jacobum  q,"* 
\m  Daynro  de  Bissone  Cumensis  diocesis  super 
Lugani,  de  ponte  sublicio  destruente  et  tapideo 
ruente, 

JFSUS  f.llRlSTrS. 

risli  nonuiio,nirioii.  Annoa  Nativil:.te  ejusilem 
nostri  Jesu  Cbristi  millesimo  quadritigerito 
adragosimo  primo,  indictione  quarta,  die  un- 
mensis  Decembris.  Actum  in  stiipba  comnin- 
itatis  Austriu!  Aquileiensis  diocesis,  pra^sen- 
idcm  venerabili  viro  domino  Marco  de  Cri- 
monico  Civitateiisi ,  vcn.  presbytero  Nicolao 
Jiei  TresoMi  dc  Justins  babitante  in  burgo 
nobili  viro  Joaiine  Daniele  qu.  Joannis  Pi/ul  ° 
uno,  pru(l(Miti  viro  doinino  Nontin  de  dicta 
Austri;e,  providis  viris  Jacobo  qu.  s.  Nciioni 
menlinis,  et  llerinacora  Cerdone  qu.  Boi-lu- 
burgo  porUc  BroxaiLu  testibns  ad  lucc  \ocalis 
ter  et  rogatis. 

e  nobiles  et  circumspccti  viri  s.  Franciscns 
icinis,  s.  Georgius  Cont  mi.  s.  Ilernardi  de 
onle,  el  s.  Tanus  qu.  s.  Pbilippi  de  Colis  ci- 
itatis  Austria!  pro  infrascr  ptis  peragendis  in 
cmsilio  et  arengo  dcpulali,  babentes  ad  Ikcc 
im  et  plenam  commissioiiem  a  magnilica  com- 
e  Civitaiis  Austri;e  pnedicta;,  ac  vice  et  no- 
isius  magnificu}  communtlatis,  ac  pro  ipsa 
ex  una  parte  :  considerantes  opus  et  ;edili- 
frascriplum  poragcndnm  non  solum  ad  orna- 
I  ct  decoreai  ipMUs  Civitalis  Anstria^  seJ 
J  lauilem  cominunem  et  nlilitatem  reipublica) 
;res€end:e ,  consiiterantes  crebris  Siiinplilius 
iisis,  quibus  pru^facta  miignifica  coinmunitas  C 
s  ouerari,  et  gravari  solebat  in  reparatione 
ipli  pontis  lignei  ^lajoris  appellati,  volentes- 
dem  sublevari  hnjusmodi  crebris  et  fere  quo- 
somptibus,  pluriesque  babita  supcriude  ma- 
diligenti  deliberatione,  et  cognito  quod  mullo 
Bt  utilius  erat  semel  ipsum  Fontem  Miyorem 
lum  ita  fortiter  valideque  construi,  xdilicari, 
,  fleri,  et  fabricari  facere,  ul  perpetuis  tcni- 
verisimiliter  duratnrus  sit  potius  quam  ipsuin 
lignenm  putrcscibilem  lenore  et  baocre, 
et  paciscentes  vice  et  nomine  prxfacUe  ma- 
Gommunitatis,  et  pro  ipsa  co.iiinuuitate  ex 
ie  :  et  providns  vir  magister  Jacobus  q.  Mar- 
;aro  dc  Bissono  Cuinensis  diocesis  super  lacu 
pro  se  et  vice  et  uomine...  sodorum  suoruin 
strorum,  (juos  secum  bab.  re  et  condncere  vo- 
infrascripio  ponle  seit  a:diilcio  (^t  laborario 
ndo,  et  pro  qnilms  sociis,  niagistnb,  et  coad- 
IS  snis  proniibit  de  rato  sub  ohligatione  oin- 
lorum  bunoruin  ex  allera,  ad  taics  qnidem  ^ 
iliuues,  pacia,  proiniii»iones,  277  ^onven- 
et  0  li;^'a.iones  inviccni  binc  inde  diclis  no- 
i  per  solcninein  siipulalioneni  et  pactum  una- 
ct  concordiler  dcvenerunt.  El  prinio  ((uidem 
pactiiin,  prodii.^snin,  conventiim,  et  silenmi 
ioue  iiitervcnionte  ririnatuin  est  diclis  nomi- 
l  iiiler  dicias  partes«  quod  pr:rr:ictus  magister 
I  debeat,  et  tenealur,  et  (iblig.\ius  sit  prout 
solemn.ter  proniisit,  convenit,  cl  se  obligavit 
is  deptitalis  requirentibus  et  stipulaniibus 
nomine  conmuinitatis  facere  conslruere,  fun- 
ibricare,  et  ledilicare,  et  integraliter  perli- 
L  complere  poniein  inajorem  ijiius  Civitalis 
i  super  aqna  Natiss;e  existentein  dc  lapidibus, 
iiTe  bitum  tantiun  quantnin  ficri  poterit  cum 


uno  arcu  duplicato  transeunte  dc  uno  latere  ad  aliud 
Utus  cum  fundamentis,  ct  armatnris  necessariis  et 
opportunis  quibnscunque  et  cujuscunque  generis 
verbi  gratia,  tain  de  lignamine  sive  ligiiis,  qnam  do 
ferro,  et  cum  lapidibus  quadratis  et  picatis  a  lateri- 
bus.  Iiem  quod  dictiis  pons  debeat  esse  relevatus  a 
lateribus  cum  merlis  bonorabiliter  factis  de  bpidibus 
etiam  quadratis  et  picatis.  Et  si  ulacuerit  magnificae 
communitati  Civitaiis  Austrix,  ad  quam  spectat  ele- 
ctio,  pnefaclus  m:igister  Jacobus  et  socii  sni  magislri 
et  coadjutores,  qitos  secum  accipict,  delieat,  et  tenea- 
lur,  debeant(ine  et  tent.^anlur  urdilicare,  facere,  ct 
construere  dictum  pontein  cum  duobus  arcubus  iir- 
niatis  siiper  pila  de  medio,  quam  ad  pnesens  exstat, 
et  cnm  uno  alio  arcu  siiper  islos  diios  arcus  trans- 
eunle  de  uho  latere  ad  aliud  verbi  gratia  de  parte 
versus  burgum  i>onlis  usque  ad  partein  versus  ci\i- 
taUmi  cum  arniaturis  et  luerlis,  ut  supra.  Ita  quod 
sit  in  liberlate  commuiiitatis  eligendi  si  volet  fieii 
ipsnm  pontem  vel  cum  duobus  arcubus  vel  cum  tri- 
l»us,  ui  supra  dictnin  est. 

Item  quod  snper  dielo  ponte  debeat  fleri  unus 
pons  levatorins  apuJ  turrini  ex  latere  civitatis  seu 
versns  cintatem  ciim  uno  barbacano  sive  rivcliito 
snilirienti. 

item  quod  dictus  magister  Jaco'>us  deheat  et  tc- 
neatur  inveiiire,  fodere,  et  laboi*are  omnes  et  sin- 
guios  et  quoscunqne  lapiiies  necessiirios,  siifiicientes, 
et  opportunos  cnjuscunque  generis  et  conditionis 
exislanl  pro  constructione  et  complemento  tam 
ipsius  pontis  qnam  fundamcntorum,  et  cum  effcctu 
totum  ponlera  suis  sumptibas  et  expensis  perficere, 
et  iutegre  coinplere,  et  laborare  suflicienter^  fi- 
deliter,  liona  fide,  et  sine  fraude,  ita  quod  judicio 
oinnium  bouorum  magistrorum  dictus  pons  bonus, 
et  sufiicienter  sit  et  csse  deheat,  et  videatur  esse 
constructus,  faclus,  ct  laI>oratus,  et  verisimiliter 
per(H.auo  duiatnrus,  prout  et  sicut  tale  opus  et  a^di- 
ticiiiin  exigit  ct  requirit  (am  iu  fundauicutis  et  liga- 
tnris  et  armaturis,  quam  iii  arcubus,  prout  supra 
dictuui  est. 

Et  e  converso  pr.efacli  domini  deputati  agentcs 
vice  et  noinine  communitatis  et  pro  ipsa  comrauni- 
taie,  pro  qua  promiserunt  dc  rato,  et  se  soleiuniier 
oblipverunt  pro^facto  magistro  Jacobo  pro  omnilMis 
et  sin^ulis  suprascriptis  perficiendis  et  mtegre  eom- 
plendis  solvere,  dare,  et  numerare  ducatos  auri  miUe 
quuigentos  vigiutiquinquc,  quos  pnefacta  communi- 
las  debeal  et  teneatur  eidem  magistro  Jacobo  dare 
ct  exbursare  de  temporc  in  teinpus  prout  ipse  magi- 
ster  Jacobus  laboraverit,  et  prout  ncccssitate  coge- 
tur.  Super  quibus  mille  qiiingentis  viginti  quiuque 
ducatis  dictus  magister  Jacobus  debeat  ei  tcneatur 
accipere  in  solutum  tantum  vinum  et  bladam,  quaii- 
tum  sufiiciet  pro  expensis  suarum  operationuni  pro 
eo  pietio,  quo  vendetur  in  loro,  ct  pro  quo  Iiabere 
poterit  ipsuin  vinum  el  bladam  ab  ahis  personis. 

item  actum,  pactum,  proinissum,  coiiveuium,  et 
solemni  stipulationc  intervcnicnte  firmatum  cxistit 
inter  dictas  partes,  quod  pncfactus  inagister  Jacobus 
habere  dd>eat  totum  pontein  lignenm  ad  prassens 
existentem,  et  omnia  ferramenta  ipsius,  seu  omnibus 
aliis  ad  i|)sum  ponlem  spectantibus  et  pertineutibus, 
possit4|ue  de  dicto  ponte  disponere  prout  et  sicut 
ei  libuerit,  et  hoc  quoiiiain  dictus  pons  ligneus  inde 
amovcri  dehebit. 

Item  actum,  paclum,  promissum,  ct  solcmni  sti- 
pulatione  inlerveniente  firmatum  existit  inlerdictas 
partes,  quod  prxfacta  communitas  dcbeat  et  te- 
iieatur  dare  et  condnci  facere  sninptibus  et  expensis 
ipsins  communitalis  calccm  et  arenam  iiecessariam 
pro  dicto  poiite  construendo. 

Item  quod  pnefacta  communitas  debeat  et  tenea- 
tiir  facere  conduci  sumptibus  ct  expensis  dictse  com- 
munitatis  omnes  lapides  paratos  sive  per  ipsum  ma- 


»  Uil.  Ex  apud  D.  Laurcntiuni  a  Turre,  cil.  p.  ^OI. 


m 


•t 


,„0.risi-.  nomvnc.an  ^^   t,,.„.«nd«n. 


Cl 


APPENDIX  SECUNDA. 


m 


XLI. 


•  DECRETUM  CAPITILI  AQUILEJENSIS 

h  dciendi  caplla  argeiilea  quorumdam  sanctorum 
pra:iertini  sancti  Paulini. 

Die  Dominico  13  Julii  1  iOi. 

Post  prandium  congregato  capituio  in  domibus 
habitationis  r<'vercndi  (lonuu  Doymi  decani,  in  quo 
cauiiiilo  inlciTiicrunl  ipstMtoinniis  decanus,  Filippus, 
FriincisitiTS,  OUus,  Thomeus,  Ja.  dc  Montcgiiaco, 
Petnis»  Rott.  Dap.iel,  et  Iticliardus  omnes  canonici, 
etc.  Ihidem  per  pnpfatos  doininos  dec^tiium,  canoni- 
cos,  et  capituliini  delmninatum  el  delilKTatum  fuit 
construi  et  fieri  dehere  c:ipita  argcntea  sanctonim 
Panlini,  et  Laureutii,  ac  Sigismundi,  et  ad  minus 
caput  sancti  Paiilini  fiat  aiino  pnesenti,  lioc  est 
usque  ad  Past  tia  pmx.  futurum,  et  deinde  prose- 
quaniur  alia  quain  citius  fieri  poleriinl.  Et  quemad- 
modum  nlias  detenninatiim  fiiit  construi  debere  ca- 
pellam  sancti  Canciani  siib  choro  clauso  in  pnefata 
ecciesia  deliiieratum  fiiit  hodic,  qiiod  in  pnesenli 
anno  incipialur  co^istrui :  et  commis^um  fuit  reve- 
rendo  dimiino  Doymo  decano  tanquam  camerario, 
et  dofnino  Richardo  cjus  coUeg-d;  prsemissa  exse- 
queodi,  etc. 

XLIL 

b  DOCUMENTUM  CONSTRUCTIONIS 

Ecdesias  majoris  civitatis  Au&triiP, 

Conconiium  intor  n:vercndum  dom.  Ilicronymum 
de  Nordys  decanum  collogiatx  ecclesiuj  heatie  Ma- 
riai  CiviUilis  Ausiri.T,  D.  fkM-nardum  Cont,  D.  Da- 
nielem  de  Puppis,  cl  D.  Laurentium  canonicos  in- 
tervenieutes  noniine  reverendi  capituli,  el  sp.  s. 
Federicum  de  Formenlinis  Gaslaidionem  ,  et  s. 
Guarnerium  de  Manzano  provisores  terne  Civitatis 
Austria;  pro  commonitate  cx  iina,  ct  magistrum 
Alhertum  de  monte  ct  magistrum  Franciscum  ejiis 
uqK>tem  ex  alia. 

1n  Christi  noinine,  amen.  Anno  Nativitatis  ejus- 
dem  Dumini  nosiri  Jesu  Cbristi  millesimo  quadrin- 
gentesimo  nonagesimo  quarto,  indict.  ii,  die  quinlo 
raensis  Aprilis,  actum  in  Civitatc  Austiiae  AquiiejcD- 
iis  diuecesis  in  platea,  pnesentibus. 

Ibique  revercndus  ilominus  Hicronymns  de  Nordys 
decanus  collcginlx  ecclesix  l.eato!  Marix  Civitatis 
Aii!>tri;e.  D.  Danici  de  Puppis^  D.  Laurculius  deput.ai 

Bro  reverendo  capitulo  Civitalis  Austiix,  ncc  non 
).  Bernardus  Cont  intervenicns  tanquam  canoni(  us, 
ct  pro  utililatc  capiluli,  ac  sp.  doiniiius  Federicus  de 
Formenliuis  gast;di:io,  et  Guarnerius  de  Munzano 
provisor  ternc  Civilatis  .\uslrix,  dominus  Phiiippus 
de  Portis  f.ibricarius,  et  Nicolaus  Zani  kmquain  de- 

Sutati  ad  hoc  :  ac  clarissimi  doctores  D.  Ermamis 
e  Clariciois,  et  D.  Bartolumeus  de  Nordys  intene- 
nienles  tanquam  consiliarii,  ct  intcrpellati  a  supra- 
scripiis  omiiibus  dominis  dcputatis  ex  una,  et  provi- 
dus  vir  magister  Ai.  ertiis  a  Montc  dc  Padua  ex  alia, 
causa  et  occasioue  fal:ricu)  ecclesix  majoris  Civit;itis 
Austriie  in  uniim  convenientes,  ad  infrascripta  pacta 
el  co.iventiones  dcvenerui  t,  quod  dictus  magister 
AUierlus  promisit  ct  se  o))Iigavit  construere  et  a^di- 
Ccare  omnes  et  sin^ulus  muros  ad  altiuidincui  ne- 
cessariam  suis  vultibus,  qui  vadiint  super  colonis 
positis  a  parle  curioi  patriarchalis  omnibus  suis 
sumptihus  et  expensis...  daniiuus  pnediclis  dominis 
deputatis  ipsi  magistro  Ali.erto  omuia  pra^paramenta 
Dtcessaria,  qiue  ad  dictam  fabricam  et  constitutio- 
nem  opportuna  fuerint.  itcm  promisit  et  sc  obiigavit 
dictus  magistcr  Albcrtus  facere  et  elevare  omnes 
armaturas,  qiue  ad  dictam  coDStiiutioncm  fuerint 
Decessarix;  dantibus  similitcr   pnefactis   dominis 

•  An.  1494.  Ex  Archivo  Aauileien.  cit.  p.  li. 
^  An.  U9-i.  Charti  apud  D.  Laurentium  a  Turre 
(!t.'ca'tmm  cipitiiii  Civit;'t.  cit.  p.  203. 


A  deputatis  omnia  necessaria  ad  dictas  arraatoras. 
Item  quod  dictus  magister  Albertus  non  teneatur 
)»onere  nisi  operas  manuales.  Prxfacti  veru  domini 
deputati  quo  supra  nomine  promiserunt  et  se  obli- 
gaveiunt  dare  et  exbursave  i))si  magislro  Aliierlo 
pro  ejus  mercede  in  ralione  hbrarum  scptem  cum 
diinidio  pro  singulo  passii  ad  mensuram  Yenctam : 
ita  bimeii  quod  dictus  magisicr  Albertiis  teneatur 
laborare  miiros  secundum  latitudinem  inceptaniv 
quara  apparel  supra  primis  coionis  in  uitroitu  ipsius 
ecclesiie,  et  qiia;  etiam  apparet  supra  aliis  miiris, 
super  quihus  fuerit  necessi:  fabricare  :  ct  teiieantur 
etiam  ipsi  domiiii  dcputati  solvere  et  satisfa(  cre  ipsi 
magistro  Aiberto  pto  vacuo  vulluum  secundum  .con- 
suetudincm  omniiim  fahricantium.  itein  conveneriint 
qiKfddictus  magisler  Alhertns  teneatur  accipcre  pn> 
ejiis  nierccde  viiia  ct  hlada  pro  occurreiiti  pi-etio, 
qnx  fuerint  oecessaria  pro  se  et  operariis  suis.  iteiii 
convcneriint,  quod  dictus  magister  AI' ertus  hahcre 

D  deheat  pro  tcmpore,  quo  slahit  ad  fai  ricam  ecclesix 
nnam  domum  cum  diiohus  lcctis  et  plurihus  secui.- 
dum  indigentiam  dicti  magistri  Alberti.  Item  promi- 
scrunt  dicti  domiiii  deputati  dare  oinnes  funes  nc- 
cessarios,  iiec  non  et  roUis  ac  cidelias  necessarias 
constructas  :  ila  taincn  quod  diclns  magister  Alber- 
tus  tenatnr  eas  adaplare  ad  lalorandum.  Iteni  dictus 
magisier  Alhertus  fuit  coiitciitns  acceptare  manuales 
nercssarios  ah  iiitra  siiper  QJiis  nierccde  :  ilU  vero 
qui  dct  ehunt  scrvire  a  paite  superiori,  stent  ac  suit 
iu  ejus  dispositiouem. 

279  XLiii. 

«  DESCIUPTIO  PRIMl  ADVENTCS 

DOHINl  MARINI  GEIM.VMI 

Ad  patriarchatcm  sedem  Vtinen.  civitatis. 

In  Dei  nomine,  amen.  Anno  Doinini  15^,  indict. 
l'^,  die  vcro  Lunx,  ullinio  Octohris,  hora  17. 

Kevcrendissimiis  iu  Chrisio  palcr  et  domiuiis,  do- 
C  minus  Marinus  Giimanus  divina  providcnlia  bacro- 
sunct;e  Aquileicnsis  ccclcsioe  palriarcba  ,  Civilatis 
peditatu  equilatuve  conferlissimo,  nec  uon  exccllcn- 
tissiino  viro  domino  Andrea  Fosculo  totius  pairi;c 
pni^sidc,  cum  pnetoria  cohorte  ilii  ohviain  facto  ad 
editam  pl.initieiii  in  T(UTcnti$  Cormorii  ripa,  prx*- 
misso  equiiatit  domini  Tadei  Vulpiani  equilis  aurati 
et  ieviuin  ei|uiium  illust:-issinii  Vcnelorum  senatus 
diicis,  totO(|ue  urhis  clcro  cum  Aquilcicnsi ,  snppU- 
cautium  more,  prodcunie  usque  ad  porlam  Poscolii, 
ibivc  ab  adolescentiilo  nimphali  hahitu  stantc  c(m- 
cinna  recitata  ode,  cjiis  prxeunte  crucigero,  Utineam 
hanc  urbcni  pcrinsigni  umio!  insidcns  fchc:ter  ingrcs- 
sus  est.  Cui  quidem  mula^  insidenti  sub  umbraculo, 
seu,  ut  vulgo  dicunl,  haldachino,  statim  ad  portain 
ex  eqiiis  desilientcs  astilcre  puhUco  Civitalis  nomine 
magiiinci  ct  i)ra'.clari  civcs  domini  BarthoIoma;us 
Brugnus,  ct  Joannos  Candidus  ad  utramque  habe- 
nam;  Hieronymus  Sanctoninus  et  Franciscus  Mani- 
D  nus  a  tcrgo,  lii  jurcconsiilti  aurcis  torquihus  insigncs 
a  col!o  pendciitihus ;  Scbastianus  Monteniacus,  An- 
tonius  Maninus,  Joanues  Luchatellus,  et  Launmlius 
Sacchia  uinhraculum  gerenles  onines  prxstaniissiini 
Civitatis  Utinensis  oratores  ad  ipsum  revercndissi- 
mum  aniisiitem  ad  Portum...  Gruarium  usque  desli- 
nati,  stricti  vestibiis,  ct  ut  vulgo  dicunt,  veluleis  or- 
nati,  suhscquentibus  hinis  niagnifico  pneside  revc- 
rendissimis  episcopis  dominis  Joanne  Argentino  Con- 
cordiensi,  Joanne  Grimauo  Cenetensi,  Daniele  Rubeo 
Caprulano ,  Paulo  Biirgascio  Nimosciensi,  et  Jacobo 
Nurdio  Urbinate.  Quippc  qiii  per  PascoIIi  vicum,  et 
utrumque  forum  novum  et  vetus  progressus  ad  por- 
tam  cemeferii  majoris  urbis  templi,  e  regione  scilicet 
angiporii  Candidiani,  e  mula  desiiiit  tempium  ipsun» 

c  An.  1524.  Ex  Archivo  civitatis  Utinensis  cit. 
p.  20». 


079 


AD  OPKRA  B.  PALIJM  APPENDICRS. 


CSO 


ingressarus.  Quam  quidein  purpureis  auralisque  plia- 
lerisornatam  sesUmatione  duoentoruni  aureonim  ipso 
patriarcha  anuucnle ,  eisdcm  revcrendissimis  episco- 
pis  cum  phiribusye  equilibus  et  peditibus  probsontibus 
pncnommati  magniuci  urbis  oratorcs  acceperc,  ct 
pelites  iode  digressi  quo  ordine  vcnerant,  Sancto- 
iiino  et  Manino  auraia  anlistitis  calcaria  manihus 
tentis  gerentibfis  vacuo  ephippio  per  vetus  et  novum 
forum  peditum  caterva  coraitanle  et  ovante,  ad  lapi- 
deas  reipublicae  palalii  scalas  deduxere.  Qiias  cum 
ipsi  dominus  Dartholomseus  Brngnus,  liieronymus 
Sanctoninus,  et  Antonius  Maninus  oratorcs,  et  ex 
septem  virorum  ordiue  ascendissciit,  ubi  aderant  ct 
dominus  Joaniies  Baptista  Tui-sius,  Gahriel  Pavonius, 
et  Daniet  Baldanus  collegh^,  ipse  donriinus  Joannes 
Gandidus  jure  consullus  eosdcm  aifatus  lixc  ita  locu- 
tus  est  : 

<  MagniOci  e  prestantissimi  signori  depulati,  que- 
sta  ^  la  cavalcaiura  con  li  omamenti  del  reverendis- 
simo  monsignor  patriarca,  la  quale  per  privilcgio  di 
qiiesla  magnifica  citt^  ncl  solenne  suo  primo  ingi^esso 
hoggi  ha  donata  a  noi  vosiri  oratori  et  come  veri  me- 
tropolitani  delia  nuova  aquileia  citl^  lldincse,  se- 
cundo  la  consuetudine  della  citla  iieil'  ingresso  primo 
de*  suoi  antistiti,  la  quale  noi  iii  detta  ragione  accel- 
tando  avemo  al  cospetio  dclle  vostre  magnilicenze 
rondulta ,  a  qnelle  consignandolu,  acciocch^  dispon- 
gano  di  ella  quanto  li  piaccia.  > 

Cui  idem  aominus  Bartliolomanis  Brugnus,  unus 
ex  sepiein  virisomnium  noinine  respondit  his  verbis: 

<  Magnifici  oratori,  ringraziamo  inritiite  volte  le 
inagnificenzie  voslre  delle  opere  dignissiine  per  voi 
in  quesia  vostra  magniGca  legatione  faile,  defie  quali 
qiiesta  magnilica  ciita  ^  per  tener  buon  conlo.  La 
fiiula  a  noi  preseotata,  accettemo  per  nome  di  que- 
sla  magnifica  repuhlicay  della  quale  si  disponerk 
quanto  s*  habbia  a  fare.  « 

Uis  peractis  muia  ipsa  eisdein  phaleris  omata  ad 
Slabulum  equorum  in  ;cdibus  domini  Sebasliani  Mon- 
leniaci  proximis  a  i^eptcm  viromm  sic  jubenliuin  prd&- 
coiiibus  diicta  fuit. 

Qii-jc  omnia  rogatus  ab  ipsis  sentem  viris,  cgo 
Franciscus  Slayner  Utinensis  Taheiiio  matriculatus 
iiotavi  ad  perpetuam  rei  mcmoriam  :  pncsentibus  ad 
hunc  septem  viris  traditx  niuix  actum  niagninco  do- 
niino  Alexandro  Raulicro,  domini  Andreae  eoiiitis,  et 
vice  decano  Carinthix  filio,  noh.  quondam  Gabriele 
de  Zucco,  domino  Nisidoro  Sanctorio  Spilimbergensi 
^rammatices  professore,  s.  Murlino  quondam  s.  Do- 
nadini  dc  Salariiis  Bergamensi,  s.  Antonio  Tonino 
Tcncionensi,  et  s.  Anlonio  Tridentino  Utini  in  Yico 
Aqnilcieuse  commorantc,  magnaque  popularis  pedi- 
tatiis  multitudine  testibus  a  me  notario  anlcscripto 
alta  vocc  rogatis  et  vocatis,  etc. 

Ego  idem  Fraiiciscus  Stayner  quondam  s.  Jacobi 
Stayueii  de  Utino  pub.  inip.  auct.  notarius  pnedictis, 
aJTui  et  in  notatu  scripsi  rogatus,  pubiicaviquc  maiiu 
propria,  eic 

XMV. 
•  EXCERPTA  EX  ACTIS 

GAPITULI  AQUII.EIE.^SIS, 

Qui^iij  tfuomodo  ritum  ecclesituticum ,  patriarchinum 
dictum,  retiitui  tentatum  e$t,  ostenditur. 

Inlerrogationes  illuslrissimi  et  reverendissimi  do- 
mini  (Ccesaris  de  Nores  episcopi  Parentini)  visitatoris 
anostolici  pro  reverendo  capilulo  Aquilciensi  suh  die 
veneris,  8  mensis  Pebmarii  1585  :  ex  lib.  ms.  re- 
rum  gestarum  reverendi  capituli  ab  aiino  1580  ad 
annum  1586,  pag.  184  et  seqq. 

Inierrc^aliones  7.  Nnm  distribntiones  qiiolidianse 
statutie  sint,  et  an  singulis  horis  distmcte  assignatae 
sint. 

R.  Solent  singidi  canonici  residentes  cx  antiquis- 


A  siina  consueludine  lucrari  singulo  die  qnousque  durat 
cursus  canipae  panes  qualuor,  et  zasias  quatuor  Tlni, 
scilicct  duos  ad  missani ,  et  alios  duos  ad  Yespcns, 
ci  similiter  dc  vino.  llem  ffailinas  duas  et  casei  libnft 
trcs  in  singulas  hebdomadas,  et  similiter  avenx  ei 
milei  simiil  a  die  sancti  Hermagorae  usqae  ad  diem 
sancti  Paulioi,  cujus  fcsluiu  ceiebratur  die  11  Janua- 
rii  circa  staria  sexdecim,  et  demum  siliginis  et  fabae 
starium  unum  ad  cursum  ut  supra,  elc. 

fnier.  9.  An  in  ceiebratioue  missarum  ea  serven- 
tur,  qux  in  cap.  dc  oltscrvandis  et  evitandis  in  o^ 
lubratione  missarum  sess.  22  a  sancto  concitio  slatuta 
sunt. 

K.  Quam  diligentissime  possunt  ohsenrant  praefa- 
tum  decretum.  Verum  est  tamen,  qiiod  secundum 
us.iin  AquJleien.  aliquibus  diebus  utuntur  ad  altare 
vesiibus  diversis  et  diverso  modo  (luam  Roiuana  uti- 
tur  ecclesia. 

Iiiter.  11.  An  psallant  in  cboro;  quale  oflScium  re- 
B  citent;  et  an  juxta  ritum  Ecclesix  vel  more  Romano 
celebrent. 

R.  Sex  pingues  pniebenilae  canooicales  auctoritale 
summi  pontilicis  Innoccntii  IV  rueniut  dirisae  in  duo- 
decim  mansioiiarios,  quibus  annexum  fuit  ouus  psal- 
londi  et  rceiiandi  in  choro  divinum  oIDcium.  PsailuBi 
auicm  el  rccitant  ofTicium  secuudum  usum  Aquileix. 
(^anonici  vcro  Romanum  dicunt  oCQcium.  Missx  au- 
teni  in  ecclesia  celebrantur  ab  aliquibus  secundum 
iisum  Aquilcioc  :  ab  aliquibus  vero  secundum  Roma- 
iium.  Omi$si$j  ctc. 

Die  Sabbati  9  Februarii  1585  post  prandium, 

Congregati  omne$  pr(cfati  DD,  canonici^  etc. 

Quia  facla  fuit  admomlio  et  conscientia  ab  illuitria- 
simo  et  reverendissimo  domino  visitatore  apoftolieo 
(le  dicendo  unico  oflicio  divino  in  choro  et  extrt 
chorum  tam  per  omnes  reverendos  canouicos  quan 
mansionarios,  proposila  fuit  pars  quod  coutiuueCur 
ab  omnibus  psallere  olficium  iu  choro  secuodum  ri- 
p  luni  sanctoi  ecclcsix  Aquileicnsis  modo  quo  hucusqne 
^  fuit  scrvatum.  Extra  tamcn  choruui  cum  dispensa- 
tione  dicatur  secunduin  rilum  Romanum  donec  ec 
qnousque  reformculur,  ct  typis  novis  excndentur 
novi  libri  et  breviaria  secundum  ritum  patriarcba- 
lem,  id  quod  deheat  fieri  iufra  tempus  hicnnli,  et  es 
nuuc  prout  ex  tunc  supplicetur  illostrissimo  domlno 
patriarchx,  ut  mandare  velit  dicta  nova  breviaria 
patriarchina  corrigi  et  excudi.  Capta  omnibus  toUs. 

Pag.  189.  Die  LuMe  18  nrafati  memi*  ei  nnL 

Coiigregatum  fuit  caj^itulum  post  Tesperas  looo  so- 
lito  capilulari,  in  qno  interfberunt  RR.  DD.  Theu- 
nolus  decanus,  Carlcvariis,  Canussius,  Ronchonns» 
Franciscus,Frumeiitinus,  Sbroyavacca,Tritossius,  et 
Andreutius  omnes  canonici  prsebendati  et  residentes, 
ct  capituliim  iutcgrum  facientes  :  ubi  ex  comrowil 
omnium  pnefatorutn  DD.  lecL-e  fuere  constitutionet 
pnrfati  280  domini  visitatoris  per  excellentem  D. 
Othcrtum  syudicimi,  et  alternatim  diligcnter  conside» 
rake,  qii.T  suiit  tenoris  scquen^is. 
D  Ordiiialioncs  ot  s<:u  decreta  facta  ah  illustrigsim» 
rt  revercndissimo  in  ChrisloP.  D.  D.  CarsaredeNo- 
i*cs  episcopo  Parentino  visitatorc  apostolico  in  Tisjta- 
tionc  sanctx  palriarchalis  ecclcsine  Aquileieiisis. 

Visitatio  $ancttv  ecclemv  Sfmctorum   Uermagor^ 
et  Fortunaii  patriarckuli$  A(fuHeiep$i$, 

I.  Habet  sancla  haec  patnarchalis  ecclesia  divine^ 
mm  ofllciorum  ritus  a  sancta  Romana  ecclesia  diver— 
sos,  propriiiinque  Breviarium  ac  M issale,  et  nihikNnl— ^ 
nus  in  visiiatione  compertum  est  non  eumdem  iim 
divinis  celebrandis  modom  formulamque  teneri ;  ledl 
mansiouarios  aliosque  perpaucos  clericos  juxta  fof^ 
mulnm  Breviarii  AquiJeiensis  horas  canonicat  h*- 
choro  uirumque  psatlcrc  sen  recitare.  Cauonicos  Ter9 
et  reliquos  ejusdem  ecclcsix  dericos  ofQcium  rita  e^ 
Breviario  Romano  privatim  eiiam  ipso  in  choro  di^ 
cere,  missasqiic  conventuales  dnntaxat  patriardiali 


•  Au.  1585.  E\  Arohivo  capituli  Aquilegcn.  cit.  p.  ITG. 


681 


APPENDIX  SECUNDA, 


m 


riui,  reliqtms  vero  more  ac  ritu  Roniano  etiani  super  \  qua.  Per6  si  snpplica  VV.  SS.  iUastiissimc  chc  ci 


If  dsaii  Komano  a'sacerdotibus  ceiebrari  :  atque  ila 
in  eadem  ecclesia,  atquc  adeo  in  uno  eodemque  cboro 
disparcm  cuitum  Deo  ab  eisdem  ecclesix  minislris 
quasi  in  bove  et  asino  aranlibus  adbiberi.  Quod  cum 
sanctisshiiis  canonum  decretis,  el  sauctorum  Patruin 
aucioriutibus,  atque  etiam  hujus  ipsius  ecclesiai  sta- 
tulis  bac  de  ipsa  re  non  semd  perspicue  disponenti- 
bus  repugnare,  et  noo  modicam  in  ipsa  ecdesia  in 
qua  tatiquam  in  domo  Dei  omnia  ordine  fieri  debent 
periurbalionem,  summamque  in  ipso  clero  cxremo- 
iiiarum  ac  rituum  ipsius  ecclesioe  ignorantiam,  pio- 
rumque  ctiam  animis  ofTcnsionem  et  scandalum  af- 
ferre  dignoscatur  :  reverendissimus  domnus  visitator 
decrevit  et  declaravit,  ut  omnes  tam  canonici  Quam 
mausionarii,  aliique  ipsius  ecclesix  ministri  oAiciis 
chori  astricti  uuum  eumdemque  in  choro  et  ecclesia 
psalleudi  ordinem  ritumve  Aquileien.  teneant.  Qui 
secus  feccrtnt,  praeter  fructuum  et  quotidianarum 


concedano  grazia,  che  extra  chorum  si  possano  legi- 
timamente  rccilare  i  Romani,  equesio  siA  tanio  chc  si 
provvcdera  di  Brcviarii  suflicicntemente. 

<  R.  E'  cosa  santa  econvenicnte,  che  si  serva  il  rito 
di  quella  chiesa  tanto  anlica  et  approvato,  et  lutti  si 
confronliiio  ncIP  ollicio  stesso.  Pero  il  capitoio  si 
provveder^  di  Breviarii  di  quel  rito.  11  che  potr^  fare 
comodamente,  sendo  poco  fu  slampato  in  (lomo.  £t 
quando  non  si  possa  far  aitrimenti,  monsignor  p»- 
triarca  procuri  che  a  sue  spese  tra  dui  anni  sia  staiu- 
pato,  et  intanto  sia  lecito  extra  chorum  solamentc  dir 
roflicio  Romano.  Omissis^  etc. 

<  Piaccia  dunque  a  V.  S.  di  publicar  quesic  risolu- 
zioni  al  detto  capitolo  oprando  colli  rimedii  oppor- 
tuni,  che  si  mettano  ad  esccuzione  nel  modo,  che 
sono  moderate.  Dovra  parimente  V.  S.  mettere  ogni 
pensiero  che  gli  altri  decreti  falli  dal  delto  monsi- 
gnore  visitatore  apostolico  siano  escqiiili  ouniua- 


distributionum  amissionem  aliasque  poenas  per  sa-  g  mente  conforme  a  la  santa  intenzioue  sua,  che  cosi 
cn>s  C4inones,  apostolicasque  sanctiones,  nec  noii     vo^liono  questi  miei  signori  illustrissimi,  poiche  le 


ipsius  ecclesi;£  sUttuta,  graviter  eiiam  illustrissiini 

domni  patriarchae  arbitratu  puniantur,  nisi  duorum 

iiienstum  spatio  a  publicatione  prsesentis  decreti  dis- 

pensaiionem   aliuuve   remedium  a  sanctissimo  do- 

nmo  noslro ,  sanctaque  apostolica  ejus  sede  obiinue- 

rini.  OmisiiSt  etc. 

Utini  die  Yeneris  A  Oclohris  1585  (pag.  230). 

Congregatum  fuit  capitnlum  in  domo  propriac  ha- 

bitationis  R.  D.  P.  Theupoli  decani  post  vesperas,  etc. 

PrjBtcrea  prafati  domni  oinnes  unanimiter  dedita 

opera  convenerunt  reverendissimum  domnum  epi- 

Hopuni  Catbarenum  vicarium  patriarchalem  in  aeJi- 

bus  pntriarchalibus  j^roprioi  in  prxsentiarum  suae 

Jbbitationis ,  qui  in  ejus  mauibus  reddiderunt  et  as- 

&Ignaruiit  litteras  illustrissimi  et  reverendissimi  do- 

mni  cardinalis  de  Sans  Romx  datas,  etc.  praesenti- 

bus  s.  Francisco  de  Brixia  opconomo  praefati  domni 


fatiche  e  sudori  spesi  in  -detta  visita  sirebbono  stati 
fatti  in  damo,  quando  non  si  esequissero  come  si 
deve.  Che  mentre  voglio  credere  V.  S.  cosi  fai-a  per 
la  sua  piet^,  sendo  qucsto  tulto  per  servizio  di  Uio 
benedetto,  e  di  cotest&anime,  resto  con  oflerirmele  di 
cuore  pregandole  dul  Signore  la  sua  santa  grazia  *• 
<  Di  Roma  alli  10  Settembre  1585. 
<  Di  V.  S.  molto  reverenda 

<  Come  fratello 
<  II  Cardinale  di  Sans.  » 

XLV. 

b  DOMNI  AUGUSTINI  GRADONICI 

PATRIABCHiE   AQUILEIRN. 

Pasioralis  pedi  donalio  capitulo  Utinensi. 
Die  Lunse  ^  Decembris,  iu  (|ua  cclchrntur  festiim 
Nativitatis  Domini  nostri  Jesu  Christi  1629. 


decani,  et  s.  Joanne  Busina  de  sancto  Daniele  fami-  ^     lllustrissimus  et  reverendissimus  in  Christo  patcr 
li;ire  supradicti  domni  vicarii  patriarchalis  testibus,  ^  et  doiuinus  Augustinus  Gradonicus  patriarcha  Aijui- 


etc.  Qux  deinde  litterae  ex  mandato  ejusdem  domni 
%'icurii  per  Egr.  Bolana  vice-cancellarium  curiae  pa- 
^riarchalisibidem  alia  voce  fuerunt  lectae  prsesentibus 
ot  auscult.intibns  praefatis  domnis  decano  ct  canonl- 
c^  is,  et  eisdein  fuerimt  intimaUc  prout  in  Actu  ejusdem 
^^T.  Botiinre,  etc. 

'Se<iuitur  tenor  litterarum,  de  quibus  supra. 
«  Al  mollo  reverendo  sig.  come  fratello  il  vescovo 
di  Catharo  vicario  d'AquiIeia. 

<  Molto  rererendo  sig.  come  fratello, 

f  II  capitolod*Aquileiaperdui  canonici  procuratori 
Tt!:\i.dali  a  li  mesi  passati  qu^  a  posla  ha  fatto  spor- 
^frc  a  questa  sacra  congregazione  alcuni  capi  contro 
5*lcuoi  decreii  di  monsig.  vescovo  di  Parenzo  visila- 
t ore  apostolico  in  cotesto  pairiarchato,  c  sc  Lene  11 
Oecreli  sono  stali  fatti  saniamente  e  con  buono  e 
into  fondamento  da  quel  prelato,  la  cui  prudenza  e 


leien.  existens  in  collG^^iata  ecclesia  beatse  Marise  M:)  > 
joris  civilatis  Utini,  quu;  plena  populo  existebat,  du!n 
vespere  solemni  rilu  canercntur,  (inilo  priiiio  Psalmo 

1*ussit  mihi  cancellario  ad  hoc  ad  sedem  patriarcha- 
em,  in  qua  dorainatio  sua  illustrissima  pontiflcali^us 
ornata  indumentis  consistebat,  ronsedentibus  hinc 
indc  adniodum  revercndis  domnis  decaiio  ct  canoui- 
cis  ejusdem  ecdcsirc  sacris  vestibus  de  more  indutis, 
vocato,  ut  adnotare  del)erem,  qiia'Iiter  ejus  illustrissi- 
ma  dominatio  hac  solemni  festivitate,  qua  Cbristus 
Dominus  ex  beata  Marta  virgine  nasci  dignatus  est, 
volcns  amoris,  quoadmodum  rcverenJuni  capitiiluin 
ejnsdem  ccclesioe  prosequitur,  sigmim  aliquod  daro, 
ei  prxdilcctionis  aflectura  evidenter  ostendere,  ipsi 
admoJuin  revcrendo  cnpitulo  donavit  baculum  suum 
pastorale  argenteum  ibidem  existens,  quo  in  niajori- 
bus  solemnitalibus  utitur,  ut  pcrpetuo  in  hujusmodi 
pncdileclionis  signo  inter  pretiosa  capituli  conserve- 


^Qta  congiunta  col  zelo  del  servizio  di  Dio  bcnedclto  D  tur  ad  usum  tamen  scmper  et  ejus  dominationis  il- 


^  assai  nota ;  nondimcno  qucsti  miei  sigiiori  illuslris- 

^imi  dopo  d'  aver  sentito  piii  volte  li  delii  procura- 

*ori,  et  benissimo  visto  delti  decreli,  havendo  sopra 

<^ssi  Uuo  malura  considcrazione  e  con  diligente  di- 

vorso  pesato  bene  le  qualitadi  dc  tempi  c  del  paese, 

^pcraliri  buoni  e  giustirispetti  ha:ino  fatlo  sopra 

^'ssi  la  moderazione,  e  risoluzione,  chc  qui  mando  a 

V.  S.  annotata  sotto  1i  stessi  capi  dati  da  esso  capi- 

lolo.  1.  Nel  primo  dccrelo  obbliga  li  chierici  a  dire 

loiGcio  scconio  il  rilo  Aquilejese,  il  chc  ^  impossibile 

honi  il  poter  esequire  non  essendo  in  quclla  pitria 

piudi  breviadiecirii  Aqdilejesi,  ne  rilrovandosene  in 

^lciin  luogo  da  vendere  :  e  quelli  pochi  sono  appresso 

H  mansionarii  vecchi  scnza  rcgistro  e  numero  di  carlc 

0  mbriche,  non  essendone  stampati  da  cento  anni  in 

«  H;ec  non  nacta  sunt  eflectum.  Nam  ritus  nunc 
c&tahoUtus. 
i>An.  1629.  ExArchivoCapituIiUtinen.  cstCharta 

Patrcl.  XCIX. 


Iiistrissimse,  ei  fuluroruin  patriarcharum.  De  et  su- 
per  quibus  rogalus  fui  cgo  notarius  publicus  et 
canccUarius  hoc  pnsseiis  put>licum  conQcere  inslru- 
mentum. 

Actum  ubi  supra  proRsentibus  multis,  et  inter  hos 
admodnm  reverendo  Mario  Zerho  canonico  Feltrensi, 
NN.  DD.  Thoma  CoUoreto,  et  Mario  Turso  faiinliari- 
bus  dominationis  suse  illustrissimx  et  aliis,  etc. 

Ex  notis  quondam  sp.  D.  Bernardini  Amulii  nota- 
rii  coilcgiati  hi^us  civitatis,  nec  non  canccliarii  pa* 
triarcbalis  Aquileienftis  pcemissum  donationis  instrii» 
mcntum  Gaspar  Gazoldius  A.  V.  caiicellaria^que  pa- 
triarchalis  Aquileien.  notarius  manu  propria  exlra- 
xit,  seque  rogatus  in  fldem  subsctipsit* 

Utinidie9ApriIislG61. 

apud  Co  :  Laurentium  Asquinum  Canonicum  tJtincn. 
cit.  pag.  29i. 

22 


/ 


t>S5 

XLVI. 

•  VERSUS  PAXJUNl  DE  HERICO 
DUCE 

i>  Mcciim  Tiroa\i 
Saxa  novem  flumina 
Fleicper  novem 
Fonles  redundantia. 
Qnx.  saxaglutlit 
Viida  ponti  lonici 
llistris  Sausque 
Tissa  c.  Culpa  Maruvio  <^? 
Nalissa  «  Corea 
Gurgites  Isoncii  ^ 

Herico  mihi 
Dulce  nomen  plangitc^ 
Syrniium  Solla, 
Tcllus  Aquiiegix, 
Julii  Forus, 
Carmonis  "  ruralia, 
Rupes  Osopi  ^ 
Juga  Cetenensium, 
Nastensis  humus, 
Ploret,  el  Albenganus  « . 

Nec  tu  cessare 
Dccujus  confinio 
Kst  orinndus 
Uibs  dives  argentca 
Lugcre  multo 
Gravique  cum  gcmitu; 
Civcm  famosum 
-Perdidisti  nobili 
Gerniine  natum, 
Claroque  de  sanguine. 

Barbara  lingua 
Siratiburffus  diceris  : 
Olim  quod  nomen 
Aniisisti  celcbre, 
Hoc  ego  tibi 
Reddidi  mclUsonum 
Amici  dulcis 
Ob  amorem  qui  fuit 
Lacte  nutritus 
Juxta  flumen  Quirnea. 

Ecclesiarum 
Largus  in  donariis, 
Pauperuiu  pater, 
Miseris  subsidium; 


POET^  SAXONIS 

nic  vldnanim 
Summa  consolatio, 
Pnetcr  quam  mulils 
Carus  saccrdolibus, 
Polcns  in  armis, 
Subtilis  ingento. 

Barbaras  gcntes 
Domuit  saevissimas, 
Cingit  quas  Drauva, 
Recludit  Danubius, 
Celat  quas  junco 
Paludcs  Meotides , 
Ponti  coarctat 
Quas  unda  salsiflui , 
Dalmatiarum 
Quibus  obstat  terminus. 

Turres  Stratonis  i 
Limitis  principium 
Scit  UiemettiSy 
Stracia;  qui  cardinem 
A  se  sequestrat 
Utraque  confinia 
Haic  Aiistro  reddit, 
Haec  refundit  Borex, 
Tendit  ad  porlas 
Quae  dicuntur  Caspie. 

Libycum  litus 
Qud  redundant  maria, 
Mons  inimici 

Laurentus  ^^  qui  diceris, 
Yos  super  unquam 
Imber,  ros,  nec  pluvia 
Descendant,  flores 
Nec  lcUus  purpureas, 
Germinet  humus 
Nec  fruclus  iriticeos. 

iJlmus  nec  vitem 
Gemmato  cum  pampino 
Sustentctf  uvas 
Nec  in  ramis  pendeat» 
Frondeat  ficus 
Sicco  semper  sUpite, 
Ferat  nec  mbus 
Mala  granis  punica, 
Pro  matre  sutus 
Nec  globus  castaneas. 

Ubi  cecidit 


est 


Clypneo  fracto, 
Ouentata  romphea, 
Ijancex  summo 
Retunsona  jaculo, 
Sagittis  fossum 
Fundis  saxa  fortia 
Corpus  ingesia 
(«onlrivisse  dicitur. 

Heu  quam  durum 
Quamaue  triste  nuntium 
Illa  sub  die 
Deflcnda  percrcpuit, 
Nam  clamor  inde 
Horrendus  per  plateas 
Lacrymis  dignus, 
Genuitque  trislitia 
Ejus  per  verl)a 
Mors....  expoaia. 

Matres,  mariii, 
Pueri,  juveiiculae, 
Domini,  servi, 
Sexus  omnis,  te^era 
i£tas,  pervalde 
Sacerdotum  inclyta 
Caterva,  pugnis 
Sauciala  pectora 
Crinibus  vulsis 
Ululabunt  pariter. 

Deus  aeierne, 

Limini  qui  de  pulvcre 

Plasmasli  tuam 

Primos  ad  imaginem 

Parentes  nostros 

Pcr  quos  oinnes  morimur, 

Misisti  tnum 

Sed  dilcclum  FiUum, 

Vivimus  omnes 

Per  quem  mirabilitcr. 

Sanguine  ctyus 
Redempti  purpureo 
Sumus,  sacratam 
Gujus  carnem  sumimus, 
Herico  tuo 
Scnulo  mcUiflua 
Concede ,  qus^ 
Paradisi  gaudia , 
Et  nunc  et  ultra 
Pcr  immensa  saecula. 


Vir  frontis  in  praelio, 

•  Apad  Peziiim ,  Thesaurus  Anecdotorum,  ei  co-  D  auctusque  aliquot  amnibus  et  Natisone  fluviom  Te^ 
dice  sancti  Martialis  Lemovicensis  76,  nunc  Regio.      gestinuin  labiiur. 


b  Sic  dividuntur  carmina  in  manuscripto. 

<:  Tissa,  arx  inter  Cephaletum  et  Amestratum.  Si- 
lius  Ub.  IV,  V.  268. 

^  Marruvium  nunc  Morie^  caUrum  Aprutii  inte- 
rioris  prope  Lirim  fluvium,  quinque  miliibus  a  lacu 
Fucino.  De  ea  Virgilius,  lib.  vii  iEneid. 

<"  Natiso  Venetiie  fliivius ;  rigat  Forum  Julii.  Ejus 
fons  Aqiiileiam  pcrducta  Nalisa  dicitur. 

^  Isonlius  fluvius  Carnorum' :  oritur  in  Carn>oIa, 


K  Carmon  locus  in  Messenia,  et  templum  ApoS- 
nis  in  Laconla,  in  Achaia  vero  flumen»  et  mooi  * 
Pcloponeso. 

^  Osopium,  urbs  Camolrum. 

i  Albergaunus  vulgo  Albenga  in  Liguria. 

i  Turris  Stratonis  videtur  esse  GasSarea  P<u^ 
stin». 

^  Laurentu$  civilas  Latii,  non  procul  a  LaviniO' 


POETiE  SAXONIS 

ANNALIUM  DE  GESTIS  B.  CAROLI  MAGNI 

LIBRI  QUIKQVE. 

[Peitz,  MonuineDta  Germaniae  hislorica.] 


■ 
V  icmn,  qui  motlo  superest,  poetT  noslri  codi-      liber  sancti  adriani  in  Inmespringe  lesisinie,  cj  inf^^ 
oui),  oUm>  iuscriptione  ssecuU  xii  in  prima  pagina      sterio  di:ionis  liilJeshcimensis  bibliutlic<.x  Juli^  **' 


NNAL.  DE  CESTIS  B.  CAROLl  MACNI  L1BRI  V.  —  VITA  CAROU.  —  LIB.  I. 


GBS 


6  Helmsiadii  an.  1596  in-4*  lypis  dedtt 
in€i'cius.  PRUslitit  id  editione  sua,  ut 
dlis  locis  Yilialum  emendarety  annorum 
iioties  omissos  restitueret,  librorum  di- 
iut  eflerrel,  quoeque  in  codice  aniio  78 1 
erta  essent,  loco  redderet  suo.  lieinec- 
em  Chcsnius  T.  11  p.  156  ;  et  Kulpis, 
eeuti  sunt,  nec  ante  Leibnitium  luit, 
minquam  a  vera  codicis  lcctione  aber- 
,  quod  quidem  vir  majgfnus,  tomo  I  Scri- 
svicensium  poetam  denuo  edilurus,  ad- 
dice  expertus  est.  Yeram  igitur  haud 
n  texlui  Heinecciano  subjiciens,  notas 
iidit,  quarum  qux  ad  rem  facere  vide- 
)ris  nomine  indicato  retinui.  Qiiinta 
io  eo  cxleris  prxstat,  quod  in  ea  pro- 
io  coilieis  leciiones  texlui,  ut  par  erat, 
iiimque numeti signati sunt.  Nobis aiiam 
sntis  inscrerelur  edilionem  meditatis, 
r  solita  sua  bumanitate  codicem  ipsum 
iqus  igitur  ad  normam  tcs.tum  resli- 
est.  Est  membranaceus  in  quarto,  et 
ginta  quinque  prioribus  uostrum,  reli- 
u  sancti  Adalberti,  el  Juvenci  presby- 
^hristi  libros,  otntiia  eadem  sxculi  xi 
,  coiilinet.  Versus  per  paginam  viginti 
is  aliquol  a  sctiptorc  ipso  (corr,  1),  aliis 
[uadiiin  maitu  coxva  correctis,  dupli- 
1  DOtavi,  pt-.eler,  quod  qiiando  secunda 
at  sxpius  vocum  divisio  inslituta  essel, 
Miem  scnsu  carenlem  minime  adducen- 
vi.  Ctossas  vel  Latinas  vei  dialecto  Sa- 
inferioris  scriptas,  quamvis  paucas  et 
neglectas,  rerum  hanim  studiosis  non 
litteram  antiquam  tt  quater  in  vocibus 
778;  ferdi  an.  782;  padarbrunnon  an. 
'Mf  lib.  V,  occurrciitem  acceptas  forc 
iUae  quidem  secunda  manu  adspcrscc, 
ire  aliquo  inductam,  sed  veteris  reli- 
phi  quis(^uis  csse  conseiiliat,  cum  vel 
Saionici  imperatoris,  diplomatibus  an- 
,  eamdem  lilteram  nomini  loci  nordana 
ilbitam  reperire  liceat.  In  textu  jgilur 
ID  eonsilii  secutus  sum,  ut  codicis  ve- 
Be  legens,  locis  tauien  paucis,  cisqiie 
iriptoris  vilio  corruptis,  aut  Uei:tcccii 
mjecturas  amplecterer,  nut  propriis,  si 
yonsb  occurrerent,  aliquid  tribuendum 
ua  in  re  cum  ut  pluriuium  Einhardi 
iDOSter  fere  ad  amussim  sequitur,  una 
Kitione  errorcm  pnecluitcrenl,  eo  ta- 
aeculo  indulgendum  erat,  ut  non  qua;- 
uis  regulis  adversaivntur,  ea  indistinete 
aliorum  e.  g.  Nigelli  exeinplo  duclus, 
littera  /i  aliquoties  noii  ndinillendam 
«m.  Notis  non  nisi  paucis  opus  erat. 


A  cum  Einhardi  Annales  et  Vita  Caroli  aniplissimi  tom- 
meotarii  molem  gravitate  sua  longe  superent.  Cx- 
terum  magna  illa  libri  secundi  bcuua  aiue  aiterius 
ope  codicis  etpleri  vix  poterit ;  quot  tamen  versus 
decssent,  facili  negotio  indicavi«  Jam  enlm  Leibiii- 
tius,  Lriginu  versus,  quos  in  editionibus  anno  785 
Jure  adscriptos  leffimus,  in  codice  hiter  versum  diio- 
deeimum  anni  781  et  versum  primum  anni  78S,  nul- 
la  annorum  distinctione  indicala, .  collocari  aniinad- 
verterat.  Qui  gravissimus  error  cum  nonnisi  folii, 
quo  versus  inscripti  essenl,  permutatione  comniitti 
potuerit,  in  codlce  autem  mooo  snperstile,  cujus  sin* 
gula  folia  quinquaginta  versibus  conslaiit,  ligando 
iion  coitimissus  sit,  unuroquodque  autographi  foiium 
triginta  versus  exhibuisse  necessario  emcitur.  Unde 
subito  quidem  prodit,  e  medio  anni  782,  qui  nune, 
supersciiptione  (ut  codicis  hujus  iex  vult)  pro  versu 
computata,  nonnisi  89  versibus  constat,  jam  versum 
unuin  excidisse;  quonain  vero  in  loco,  cum,  reliqiiis 
omnibus  optime  connexis,  post  versum  trigesimum 

B  quartum  Woradi,   lertii  e  ducibus  Francorum  dc 

auibus  poetie  serino  est,  nonien  desiderelur,  non 
iu  dubitaveris.  Lacunas  aiias  duas  Leibnitius  indi- 
cavit,  nec  est,  qut,  Einhardi  Annalium  ratione  ha- 
bita,  post  duoJecimum  anni  781  et  ante  primuin  an- 
ni  786  versum  muilos  deesse  negaverit,  et  illic  qui- 
dem  aut  uiium  aut  duo  folia,  hic  vero  unum  exci- 
disse  conjiccre  liceat.  Anno  igilur  781  pncter  diio- 
dccim  qut  exstant,  triginta  aut  sexaginta  versus  alios 
tribui,  aiino  autem  783  non  triginta  sed  viginti  se- 
ptcin  cuin,  superscriptione  pro  vicesimo  octavo  com- 
putata,  duo  reliqiii  adhuc  ad  annum  pnecedentem 
pertineaiit,  in  quo  poeta  Annalinm  verl^  tit  hiberna 
conceuit,  ibiqug  nalalem  Domini,  ibi  et  Pascha  more 
solito  celebramt  nondum  expresserat.  Uanc  igitur 
quartam  bcunaro  mihi  depreneudisse  videor. 

Dc  cxteris  vix  est  quod  monearo.  Adverbia  in  flne 
saepius  e  caudato  scribi,  non  magis  inusitalum,  quam 
lilteras  e,  oe,  ae^  ^,  invicero  permutari. 
C  Poetam  Arnuilo  iinperanle  vixisse,-  versus  libri  v : 
Quaasumus,  Arnulfus,  elc,  et  Nunc  tamen  Amulfo^ 
etc.,  evincunt,  Saxonem  et  clericum  monachumve 
totum  opus  arguit ;  Padrabrunni  vixisse,  versibus 
anni  777,  Quem  Pathalbrunnon  vocitant ;  elc:  roini- 
me  eflicitur :  rouko  roinus  iis  adversarer,  qui  propier 
locum,  ubl  codex  seculo  xii  servatus  sit,  Lamsprin- 
gensibus  eum  annumerare  veiint ;  monasterium  enini 
Lamspringa  jant  anno  872  fundatuin,  annoque  sc- 
quenli  a  Ludovico  rege  confirmatum  erat.  Fides  au- 
ctoris,  paucisstmis  locis  exeeptis,  quibus  ipse,  pro- 
bus  quidcin  et  sincerus  spectator,  quai  viderat  au- 
dicraique  refert,  tota  e\  kinhardi  Annalibus  et  Vit:i 
Caroli  pendet ;  usus  igitur  ejus  in  historia  iinpera- 
toris  fere  nulius,  sed  ut  pncclarum  nascentis  amid 
Saxones  rei  lilterari»  roonumentum,  a  iiostratiDus 
roagni  seinper  habebitur. 


Vn  A  CAROLI. 


idi,  posU]uam  de  Virgine  nasci 
)tri  se  eorporis  induit  arlus, 
ngentos  rota  temporis  annos. 
>tem,  sed  ct  unus  pene  peraclus 
is  erat,  cuin  iure  monarchia  regni 
ZzTolo  divinitus  est  data  magno. 
aannus  fratcr  dcee^serat  eius 
d  supremis  prope  partibus  anni. 
^illatn,  quac  Carb<mata  voealur, 
iuromos  proeeivs  omnesque  polciilcs 
londam  partis  susccperal  illie, 


D  Haud  rctraciantes  domino  sc  subdere  tali ; 
Exeeptis  tantum  paucis,  quos  forte  prioris 
Magnus  amor  doinini  cuin  coniuge  fecerat  eius 
.  Et  nalis  remanere,  quibus  comiiata  pelivit 
Italiam,  spcrans  se  degcre  posse  quietam 
Sub  regis  Desidcrii  munimine  vilain. 
Rcx  autem  Carolus  celebravit  in  Attiniaco 
Natalem  Domini,  nec  non  pascbalia  fcsta. 

Anno  ll^.   Ittdict.  9. 
Paulo  Romane  defuncto  praesule  sedis, 
Su  cepit  post  hunc  Adrianus  poniificatum« 


^87 

Et  rex  Wormatiam  Carolus  collegit  in  urbein 

Franooram  proceres  ad  conciiium  generale, 

Cum  quibus  ut  bello  Saxones  aggrederetur 

Decrevit ;  •  quoniam  Saxonum  proxima  Francis 

Adiacet  ad  Borcam  tellus,  vix  limite  certo 

Divisi  gentis  fines  utriusque  cohaerent. 

Que  tum  vicinae  quo  plus  regione  fuere, 

Tanto  seiunctas  animis  discordia  fecit. 

Finitimos  sed  enim  per  agros  ulrimque  solebant 

Assiduc  fieri  cedes,  incendia,  praede. 

Saxonum  nalura  ferox  et  pectora  dura, 

Ferre  iugum  Christi  nec  dum  dignata  suave, 

Demonico  nimium  fuerant  errore  subacta. 

Chrisiicolae  vcro  iam  longo  tempore  Franci 

Catholicam  tenuere  fidem,  mullisque  per  orbem 

lam  dominabantur  populis,  quibus  undique  fulti, 

Precipue  Tirlute  Dei,  quem  rite  colebant, 

Hartc  unam  poterant  nimimm  vincere  gentem. 

Que  nec  rege  fuit  saltem  sociata  sub  uno, 

Ut  se  militiae  pariter  defenderet  usu, 

Sed  variis  divisa  modis  plebs  omnis,  habebat 

Quot  pagos  tot  paene  duces,  velut  unius  artus 

Corporis  in  diversa  forent  hinc  inde  revulsi. 

Sed  gcneralis  habet  populos  divisio  temos» 

Insignita  quibus  Saxonia  flomit  olim. 

Nomina  nunc  remanent,  virius  antiqua  reccssit. 

Denique  Westfalos  vocitant  in  parte  manentes 

Occidua,  quomm  non  longe  terminus  amne 

A  Rbcno  distat ;  vegionem  solis  ad  ortum 

b  Irihabiiabant  Osterliudi,  quos  nomine  quidam 

Ostvalos  alio  vocitant,  confinia  quoram 

Infestant  coniuncla  suis  gens  perfida  Sclavi. 

Inter  praedictos  niedia  regione  moraiitur 

Angarii,  populus  Saxonum  tertius ;  homm 

Palria  Francomm  terris  sotiatur  ab  austro, 

Oceanoque  eadem  coniuugitur  ex  aquilone. 

Hauc  igilur  Caroius  slatuit  sibi  subdere  gentem. 

Nec  mora,  cum  totis  Francomm  viribus  ipsam 

Aggrcssus,  late  ferro  vastavit  et  igni. 

Casiellum  naturali  munimine  forie 

Valde,  manu  quoque  firmatum,  quod  barbara  lingua 

Nominat  Eresburg,  valido  cum  robore  cepit. 

Gens  eadem  coluit  simulacrum,  quod  vocitabant 

lii»insul,  cuius  similis  factura  <:  columuc 

Non  operis  parvi  fuerat  pariterque  decoris. 

«loc  rev  cvertens,  mansit  tribus  ipse  diebus 

In  castris  iuxta  positis,  tum  continuato 

Af^slalis  fervore  diu,  caeloque  screno 

Ardcbant  agri,  ncc  iu  ipsis  fontibus  humor 

Mluserat,  nnillo  squalcbant  ^  pulvere  rivi. 

hmi|ue  fatigabat  graviier  regaiia  castra 

Aucla  calorcsitis,  scd  vis  dedit  omnipotentis, 

Ciii  placuit  «  fani  subversio  iusta  profani, 

Ut  mediante  die  subito  per  concava  sicci 


POETi£  SAXONIS 

A  Cuiusdam  torrei.tis,  erat  qui  prb\imus  illis, 
Sufliciens  exercitui  prorumperet  unda. 
His  gestis  cum  rex  Wisuram  venisset  ad  amaem, 
Obsidibus  bis  sex  ipsa  de  gente  reccplis, 
Ad  patriam  ridiit  magna  cnm  prospentaie. 

Anno  773.  Indict.  10. 
Missis  legatis,  Adrianus  papa  sacratus 
Auxilium  Caroli  studuit  deposcere  magni 
Adversus  Langobardos,  quomm  fuit  illo 
Tempore  rex  Desiderius ;  nam  vaide  preme!»at 
Improba  Romanos  huius  violentia  gentis. 
Efquia  tunc  illi  pars  maxima  subdita  regni 
Italiae  totius  erat,  terrasque  per  illas , 
Scilicet  hostiles,  non  quenquam  mittere  '  tute 
Romanus  praesul  potuit,  qui  trami:e  recto 
B  Francorum  terras  peterct,  conscendere  navem 
Fecit  apud  Romam  legatum  nomine  Petrum, 
Ut  mare  circuilu  Iong6  fluctusque  pererrans 
Susspectum  vitaret  itaer  :  sic  sei>e  videtur 
Tucior  oceani  fervor  pelagique  procella , 
Quam  mentes  hominum ,  quas  turbida  commofd  h 
Hic  igitur  Pctms  Roma  directus  ab  nrbe, 
Per  mare  Massiliam  petiit,  longumque  deinde 
Preteriens  iter,  in  villa  Tbeodo.ic  vocata 
Insignis  Caroli  pietatem  regis  adivit , 
Orans  devole  satis,  ut  defendcre  vellet 
Ecciesiam  Petri,  summus  qui  claviger  auhie 
Illi  celestis  dare  praemia  niaxima  posset. 
Nec  non  poniificis  ^uccurrcrct  anxietati, 
Romanique  simul  populi  mala  plurima  passi, 
^  Cui  libertatis  iam  spes,  vitaeque  lenendae 
Unica  post  Dominum,  tantum  resfaret  in  ilo. 
Talibus  auditis,  causam  rex  prolinus  omnem 
SoUicito  volvens  animo,  &ilis  afibre  iustura 
Perpendit,  gratumque  Deo,  defensor  ut  ipse 
Sedis  aposlolicae  totis  pro  viribus  esscL 
Atque  suo  slatini  regno  collegii  ab  omni 
Roboris  inmcnsi  variis  ex  gentibns  agmen. 
Quod  secum  ducens,  Genuam  pervenit  in  urlwiii  - 
Quam  rapido  cursu  Rhodanus  praeterfluit  amais; 
Tum  gemino  Langobardos  uivadere  bello 
Decrevit,  populumque  suum  divisil,  et  unam 
Cum  duce  Bernbardo  partein  praeceperat  ire 
Pcr  montcm  lovis  —  id  nomcu  vclos  indidit  erwf- 
D  At  reliquaro  per  Ciiiisium  rex  duxerat  ipse. 
Transcensis  igilur  borrendis  Alpibus,  inslar 
Turbinis  Ausoniae  duplex  cxercirus  ar\'a 
Irmeral,  lale  regnum  vaslans  opulenium. 
Lnnque  metus  cunclos  Francomm  perculit  ingeof* 
Nam  Desiderium,  primo  qui  bella  parabat, 
Se  fruslra  Carolo  sperans  obsistcre  posse, 
Congressu  necdum  facto,  lerrore  fugavit, 
Et  clausum  Ticiuo,  cui  nunc  csl  Papia  noroeo, 
Re^ius  admotis  exercitus  uudiquc  castris 


•  Ex  Einhardi  Yila  Caroli,  cap.  7. 

^  Reincccius  etLeibnitz.,  inftabitant  Osterltngi. 

<=  Factura  similis  cod.  Reiiieccii  conjectura,  fiictura 
Mmulque  columna,  rejecla,  Leibnitius  soia  vocabu- 
loruni  transpusitiQue  locum  sanavit. 


^  Manusqualebanti. 

•  Cttt  vlacnit  2.  Antiquam  lectionem  divioare  not 
ainplius  licct. 
f  R.,/tf/#. 


NAL.  DE  GESTIS  B.  CAROLl  MAGM 

|iie  niodis  per  plurima  lcrapians  A 

mi  spalio  molimioa  tolo, 

rat  muros  irrnmpere  ferro. 

Anno  774.  Indict.  11. 

am  res  agereuuir  in  lioris", 

mtiguos  invadere  fnies 

m,  pagum  qui  dicilur  Hassi 

mmisque  simul  populantur  et  urmis. 

ad  hoc  longinqua  profectio  regis , 

iceodi  sibi  tunc  fore  tempus 

ler  eum  que  maxima  sustinuere. 

ne  locum  qui  Frideshlar  vocitatiir 

ndam  cupierunt  tradere  flammis 

m  sacravit  Bonifaclus  iliic 

les  Christo  dilecius  in  aevum. 

os  facinus  complere  nefandum,  B 

error  divinitus  ingens, 

pi  trepidos  repedare  coegit 

108  Don  hostes,  non  anna  fugarunl. 

lis  lcgionibus  ad  Ticincnsum  ^ 

populum  belloque  premendum, 

lome  loca  sancla  petivit. 

I  TOtis  ex  corJe  peraclis, 

diitt  que  iam  certamine  longo 

idi  vires  amiserat  oiuncs. 

mcis  haec  urbs  clarissima,  cunciis 

t  reliquis;  nam  protinus  oiunes 

rolo  sese  concorditer  urbes 

,  qood  iam  sibi  iure  subactvni 

itum  potuit  pro  ten^pore  tali. 

n  eupiens  remeare  paternas,  ^ 

r,  secum  ducens  memoraiuni 

ao\iter  quem  coeperat  arniis. 

n  Tideas  ludibria  rerum, 

m  vitae  rota  volvitur  huius : 

ierius  diademate  regni 

Ue  est  pauper,  captivus  ct  exul. 

ignoiiiine  dictus  Adalgis, 

die  in  eo  spes  ampla  manerct, 

pflitriae,  se  contulit  inde 

UD,  Grecorum  sceptra  regentem ; 

I  praeclaro  munere  factus, 

siuie  permausit  ad  ultima  vitae. 

tilus  veniens,  dum  cognitus  eius 

I  nec  dum  Saxonibus  esset , 

)lex  exercitus  in  regiones 

,  mullis  aflligcret  ipsos 

edis,  loca  denique  pluriina  vastans 

[poiiis  victor  regressns  opimis 

Ahho  775.  Indict.  li. 

Dpus  ducens  iu  Carisiaco, 

ledam  regalis  villa  vocatur, 

D  proceres  totumque  senatum 

miltum  tractans  de  rebus  agendis, 

Di  indiguit  res  publica,  curis, 

onsilium  perhibetur  inisse, 

un  Saxonihus  ingereretur, 

I  genit.  plur.;  Keincc.  Ttdncnsem» 


D 


LlDRl  V.  —  VITA  CAROU.  — LIB.  I. 

Quos  expertus  erat  fldei  vcl  foederis  omnis 
Immemoros,  uuDquam  snb  pace  quiescere  vc.\e. 
Hinc  statuit,  requies  illis  ut  nuUa  daretur. 
Doiiec  geiitili  ritu  cultuque  relicto, 
Christicole  fierent,  aut  delerentur  in  aevum 
0  pietas  benedicta  Deit  quae  vult  gcnus  ouiua 
llumanum  fieri  salvum,  quia  noverat  huius 
Non  aliter  gentis  molliri  pectora  posse, 
Disceret  ut  cervix  reflectere  dura  rigorein 
Ingenitum,  mitiqne  iugo  se  sulNlere  Christi. 
Ob  hoc  doctorero  talem  fldeique  magistruin, 
Scilicet  insignem  Carolum  donavit  eisdeni, 
Qui  hc\\o  premeret,  qiios  non  ratione  doniaret» 
Sicque  vei  invitoa  salvari  eogeret  ipsos.. 
IIoc  inspiratum  cordi  divinitus  eiui 
Utile  consiliiim  comitantur  strenua  iacla. 
Quippe  duces  omnisque  simul  delecta  iuventiis 
Ad  Duriam  vicum  properant :  nam  rege  iubentc 
fllic  conventus  populi  generalis  habetur.    * 
Atque  dehinc  grandi  transmisso  flnmine  Kheno, 
Saxonum  Carolus  fioes  hostiliter  intrat 
Ac  primo  Sigiburg  castellum  coopit,  et  inde 
Eresburg  petiit,  quam  captam  diximus  urhein. 
Sed  ne  praesidio  Francis  fore  posset,  eandcin 
Iiidigene  destruxerunt :  banc  denique  rursus 
Munivit,  posuitque  suas  illic  legiones ; 
Inde  gradu  celcri  Wisuram  pervenit  ad  amnein. 
Cui  iuxta  montem  qui  Brunes-berg  vocitatur, 
Obvia  magna  fuit  cupieus  obsistere  turba, 
Ne  fliivium  transiret,  et  hoc  conamine  cas&o. 
Fiigit  enim  primo  statim  certamine  pulsa, 
lunumerosque  die  ferrum  prostraverat  illo. 
Iiide  movens  Carolus  regiones  veiiit  ad  illas, 
Quas  Osterliudi  «  retinent,  seditque  locatis 
Ad  fluvium  castris,  qui  nunc  Ovaccra  vocatur. 
Tunc  illi  quidam,  qui  de  primoribus  eius 
Gentis  erat,  supplex  occurrit  nomine  Hessi, 
Partis  et  illius  pariter  plebs  obvia  tola 
Venerat,  obsidibusque  datis  quos  iusserat  ipse» 
Se  servare  fidem  n^i  per  maxima  spondeiit 
liiramenta.  Quibus  cunctis  lioc  ordiiie  gesiis, 
In  paguni  rediit,  quem  dicunt  nomine  Bukki. 
Iliic  occurrere  duces  simul  Angariorum 
Cuin  populo,  similique  modo  regalibus  omucs 
Dum  parent  iussis,  iuramentisiiue  fideles 
Se  fore  confirmant,  reditum  parat  ilico  \ictor. 
Interea  iuxta  Wisuram.  dimissa  manebat 
Pars  exercituum  regis,  locus  ipse  vocatur 
Illidbeki,  quo  castris  idem  sedere  locatis. 
Sed  male  securos  res  prospera  fecerat  illos, 
Qua  rex  usus  eiat,  cum  cunctis  liostibus  esset 
Tcrrori,  iam  tunc  audente  resistere  nullo. 
Hinc  erat  in  castris  cautela  remissior  illis, 
Ut  possent  nimia  Saxonnm  fraude  noceri. 
Sol  sumrao  coeli  pronus  vergebat  ab  axe, 
Et  vesperliiias  iam  tendere  coepit  ad  horas; 
Tunc  iit  e<|uis  qnidam  deferreiit  pabula  longe» 

^  R.,  Ostertingi, 


m 


691 


De  caslris  prius  egressi  pariler  redicrunt. 
His  se  Saxonam  quoddam  pcrmiscuii  agmeu, 
Fingentum  semet  socios  anrinoq[ue  Odeles. 
Tum  se  quisque  novo  blande  sociabat  amico, 
flostis  quo  saevus  tatuit  sub  nomine  tectus. 
Adhibitumque  fidem  verbis^  fallacibus  auget 
Obsequium ;  cuncti  simul  in  commune  laborant, 
Pars  subvectat  onus  vrridis  simut  ulraque  foeui. 
9tc  introgressi  Francorum  castra  dotosi, 
Quod  vi  non  poteranty  egerunt  arte;  sed  olim 
Est  dictumc  Dolusan  virtus,  quis  inhoste  requirat? » 
Dcpressos  somno  Francos  instanter  adorti 
Saxone?,^  caedem  nimiiam  fecere  feroces, 
Donec  discusso  tandem  torpore  soporis, 
Quidam  correptis  obstare  viriliter  armis 
Coepenmt,  pngnaque  de  hinc  otcunque  remota, 
Scilicet  ex  pacto,  quod  tunc  angustia  tatis 
Dictabat,  bostes  cetleri  rediere  recursu. 
nis  rex  auditis  illuc  properare  sategit» 
Atque  satfs  vetox  fugientum  terga  secutas, 
Prostravit  multds  auctores  criminis  huius. 
Hinc  shI  Westfalhos  venit,  statimque  receptis 
Ot>sidibus,  quos  tradiderani,  abscesserat  inde : 
Ac  susccpit  ovans  redeunlem  Francia  regem. 

Anno  776.  Indict,  15. 
Cumque  domum  rediens  princeps  iter  acceleraret, 
Comperit  Ausoniis  in  partibus  esse  tirannum, 
Noiiiine  Hrocigaudum ,  nova  qui  roolimina  temptans, 
Nec,  qaem  rex  itti  dederat,  contentus  honore, 
Italiae  laCum  voluit  sibi  subdere  regnum. 
Quippe  ducem  comitemque  Foroiulensibus  ipsum 
Coiistituit  Carolus,  primo  cum  clara  triumpho 
De  Langobardis  victor  vexilla  revexit. 
Huic  nimis  ingratus  dono  male  sollicitabat 
llrbilMis  ex  muTtis  popuTos,  ac  fecit  ut  ad  se 
DeOcerent,  iusio  Caroli  spreto  dominatu. 
Hos  ul  coinprimeret  motus,  nil  ipse  moratus, 
Strenua  quam  celeri  raptiin  vocat  agraina  iussu, 
Cum  qaibus  Italiam  properans,  meritoque  tyrannum 
Interitu  plectens,  nrbes  servare  receptas 
Frahcorum  comites,  quos  ipse  locabat  in  illis, 
lussit,  et  ut  venit,  velox  sic  inde  recessit. 

Vix  Alpinarum  nivium  iuga  proxima  caelo 
Illi  transgresso  tristis  fiiit  obvia  fama, 
Eresburg  referens  urbem,  quam  coeperal  olim 
Militibusque  suis  mandaverat  ipse  tueudam, 
Saxones  expugnatam  coepisse,  suumque 
Expiilsuin  fore  praesidium  violenter  ab  illis. 
Tum  Sigiburg  a  aliud  multo  conamine  castrum 
Oppugnare  quidem  studuit,  nec  vincere  quivit 
Gens  eadein,  cupiens  ab  ea  regis  legiones 
Pellerc ;  sed  pugnae  populus  Saxonicus  instans, 
A  tergo  circumventus  fuil  atqiie  fugatus, 
Interius  ^  posilis  simul  erumpcntibus,  alque 
lucautos  plaga  facile  steriienlibus  an  pla. 


POETiE  SAXONIS  682 

A  Hic  rumor  Caroli  cum  prlmum  venit  ad  aures, 
Convenlum  procerum  flcri  praecoepit  in  urbe 
Wormacia,  slatuitque  moras  innectcre  riullas» 
Quin  lueret  tanti  sceleris  gens  perfida  poenas. 
Ergo  suis  exercitibus  rex  undique  leclis, 
Conatus  Cclcr  hostiles  praevertilur  omnes, 
Temptavere  quibus  primo  defendere  sese. 
Nam  fontcs  adieus,  ubi  Lyppia  nascitur  amnis» 
Repperit  ex  ipsa  numerosas  gente  catervas 
Iliic  coilectas,  humites  veniamque  precantes, 
Quod  non  servassent  anno  promissa  priori. 
Cum  vcro  Carolus  ctemens  ignosceret  itlis, 
Complures,  domino  se  Christo  credere  vetle 
Spondentes  simulacrorumque  retinquere  cultas» 
Purgnri  iussit  sacri  baptismatis  unda, 

B  Servandcque  iterum  fidei  promissa  recepit 
Obsidibus  firmata  datis,  quibus  ipse  volebat. 
Eresburg  itenim  firmat  munimine  forti, 
Et  iuxla  fluvium  quem  Lyppia  diiimus  ante 
Castellum  condens  aliud,  complevit  utrumque 
Militibus  lectis;  tum  Gallica  rursus  ad  arva 
Regrediens,  hiemis  tempus  transegit  in  aula» 
Nomen  Heristalli  dederat  cui  barbara  liiigua. 

Anno  777.  Indict.  44. 
Aspirante  novi  placido  cum  tempore  veris 
Horrida  iam  transisset  hiems,  rex  Novioroagum  * 
Adveniens,  celebravit  ibi  sollcmpnia  paschae. 
Tuin  quia  Saxones  suspectos  ^  semper  habetiat, 
Haud  dubitans,  illos  pro  tibertate  tenenda 
Anibus  acturos  variis  quodcumque  valercnt, 

C  Et  nisi  continui  premercntur  poudere  l>elli, 
Focdera  rupiuros,  secum  condicta  frequenter, 
Rursus  in  iliorum  palriam  fortissima  duclt 
Agmina  :  conventum  placili  generalis  hal)ere 
Cum  ducibus  se  vclle  suis  denunciat  itlic. 
Tanlo  concilio  locus  est  electus  agcndo, 
Qtiem  Pathalbrunnon  vocilant,  quo  non  habel  ipisi 
Gens  aliuin  naturali  plus  nobilitate 
Insigfiem,  qui  praecipuae  rediinitus  abundat 
Fontibus  et  nitidis  et  pluribus,  et  trahil  inde 
Barbaricae  nomen  linguae  sermone  vetustum. 
Tunc  ibi  villa  fuit  tantum,  nunc  pontiflcalis 
Ecclesiae  constructa  niiet  clarissima  sedes. 
Quo  Carolus  venicns,  coUectos  repperit  orones 
Paene  duccs ,  populumque  simul ,  totumque  senattU 

^  Saxonum,  iiisi  quod  quidam  Widokindus  a1  inde 
Aufugil,  rcgem  vcritus;  nam  conscius  idem 
Audacis  sibimct  facti  muUique  reatus, 
Sifridum  petiit  D.inorum  sceptra  regentenu 
Porro  duces  illic  alii  cum  plebe  gregati  « 
Suppliciter  cuncli  veniam  paceinque  petestes, 
Parueranl  regi  sub  tali  condilione, 
Ut  cnncla  scelerum  dimissa  mole  prioruro, 
Si  post  auderent  eius  violare  slatuta, 
Lil)crtatc  siinul  prisca  patriaquc  carerent. 


*  Sibura  cod.,  Sigeburg  Rein.  Emendavi  Sigiburg 
cx  Annalibus  Einh.  et  versu  aiini  775,  Ac  primo  Sigi- 
burg,  etc. 

*  il,,  ifUernis. 


«^  Glossa.  Niumagan, 
^  Gloss.if  dubios, 
«  R.,  gregata. 


m 


ANNAL.  DE  GESTIS  B.  CAROLl  MAGNl 


Quoruiu  luu  Chrislo  se  credere  velle  profess;! 
Magiia  salutifeniin  suscepit  turba  lavacruoi. 
Scd  simulala  fldes  versuto  prodiit  ore, 
Quod  iiotum  muilis  fecere  sequenlia  gesta. 
Tunc  Sarracenus  quidam  pervenerat  illuc, 
Noiuine  qui  patrio  dielus  fuit  Ibinalarbi. 
llic  cam  non  paucis  sociis  ac  civibus,  ipsnm 
Qiii  comilabantur,  lines  regionis  Hiberae 
Linqueutem,  Carolo  se  dedidit,  ac  siinul  urbes, 
Rex  Snrracenus  quibus  hunc  praefecerat  oliin. 
Ob  hoc  Saxonum  tandem  regione  relicta, 
Gallica  regua  pettt;  post  haec  Aquitania  regeni 
lusignem  Carolum  lcnet  ad  paschalia  fesla. 

Anno  778.  Indlct.  15. 
Ilortatu  Sarraceni  cum  se  memorati 
Hispanas  urbes  quasdam  sibi  subdere  posse 
Haud  fruslra  speraret,  eo  sua  maxiina  coepit 
Agmina  per  celsos  Wasconum  ducere  niontes. 
Qiii  cum  prima  Pyrenei  iuga  iam  superasset , 
Ad  PoropekMiem,  quod  fertur  nobile  c:islrum 
Esse  Navarrorum,  veniens  id  coeperat  armis ; 
TraiciensqHe  vado  famosum  flumen  Hiberum, 
Ccsaris  Augusli  quaiidam  de  nomine  dictaro 
(irbem  praecipuam  terris  peneiravit  in  illis. 
Acceplis  tamen  obsidibus,  quos  Ibkialarbi 
lam  dictus  pariterqiie  sua  de  gente  fldeles 
lllustrcsque  viri  dederant,  sic  inde  recessit. 
Ac  Pompeloncm  rediens,  deiecerat  cius 
Ad  lerram  rouros,  fieret  ne  forte  rebellis. 
Ciinique  Pyrenei  regressus  ad  intima  saltus, 
Miliic  cum  lasso  cailes  transcenderet  artos 
tiisidias  eius  summo  stib  vertice  monlis 
^cndere  Wascones  ausi,  nova  praelia  teinptant. 
I^niqiie  postremos  populi  regalis  adorti, 
^issilibus  primo  stemunt  ex  coUibus  altis, 
£t>  Francos,  quainvis  armis  animisque  priores, 
^iliar  fecit  et  anguslus  locus  iuferiores. 
^ex  bm  praeces  it,  lardumqoe  remanserat  agmcu. 
djra  vehendarum  quod  renim  praepediebat. 
^il  pavor  hinc  exercitibus,  subitoque  tumultu 
"^tirbaiitar,  ? ictrix  latronum  turba  nefanda 
**^gentem  rapait  praedam,  pluresque  necavit. 
^amque  palatini  quldam  eecidere  ministri, 
^^mmeDdata  quibus  regalis  oopia  gazae, 
^«"edones  ilk»  spoliis  ditavit  opimis. 
''■s  gestis,  bostes  vasti  per  devia  saltus 
^ugerunt,  celerant  •,  fuerant  quibus  ardua  montis 
^bdita  silvarum  vallis  loca  nota  profunde 
Quos  fuga  dilapsos  investigabilis  et  nox 
'■■staos  eripuil,  sequeretur  ut  ultio  nulla. 
^<^  facinus  tantum  quoniam  permansit  inultuin, 
■'islia  regali  aubduxit  nubila  meiUi, 
ospera  quam  fecere  prius  complura  sercnain. 
Aptum  praeterea  se  tempus  habere  puianles 
^^xones  lUciscendi  quam  plurima  dainpna 
"^  Francis  illata  sibi,  quia  rex  crat  abseiis, 

*  Rein.  cnicndavit  Accelerant  (mjnm, 
*•  Vei  $ive  iifaei,  id  c$t ,  Bacchi^  rini.  Kcin.,  Mo- 
•*//a  Littt'1. 


i^r 


B 


LIBM  V.  —  YITA  CAROLI.  —  LIB.  I.  694 

liifesto  Hbeni  petierunt  agmine  litus. 
Queni  transire  taincn  nulla  ratione  valeiites, 
Francorum  terras  in  eadem  parte  iacentes 
Qua  venere  nimis  vastare  ferociter  ausi, 
A  muris  urbis,  quae  dicta  Diutia  nunc  est, 
Donec  pervenias  ubi  Hhenus  confluit  ideni, 
Litoribusque  ferens  fonles  Musella  Liei  >>, 
Cunctas  quas  poierant  villas  invadere,  flammis 
Tradi  lerant,  ipsis  eliam  non  ira  pepercil 
Aecclesiis,  nec  erat  hominum  caedis  modus  ullus. 
Non  aliquod  sexus,  aelatis,  condicionis 
VHius  furor  immitis  discrimen  agcbat, 
Oinnia  sed  ferrum  vel  edax  consuiuserat  ignis. 
Ilinc  non  pratdandi  studio,  sed  ut  ullio  quaedain 
In  Francos  fleret,  hoc  eos  gessisse  probatur. 
Hoc  rex  Hispanis  didicit  regressus  ab  horis. 
Tunc  orieiitales  Francos  nec  non  Aiamannos 
Obvia  ferre  iubet  slatim  Saxonibus  arma. 
Qiios  cum  iam  patriam  redeuntes  insequereniur, 
lii  BaddanfeKlun  —  sic  est  locus  ille  vocatus  — 
Aiternam  iuxia  fluvium  constantcr  in  ipsos 
Irruerant,  nutuque  Dei  quem  crimina  taiita 
In  populo  commissa  suo  dampuare  decebat, 
Saxones  tatita  ceciilerunt  strage  |)ereinpti, 
Ut  de  praegrandi  superessent  aginine  pauci. 

Afifio  779.  IndicL  1. 

Yerc  novo  Carolus  causa  poscenle  pcrngrans 
Callornm  quondam  terras,  ad  Wirciniarum  c 
Accessit  vicum,  quo  tunc  occurrit  eidcm 
Dux  Spoletanus,  llildibrandus  vocitatus. 
Qui  prcciosa  ferens  iiisigni  munera  n^gi, 
Ad  sua  cum  magno  satis  dimissus  honore. 
At  rex  intente  meditans  invadere  terras 
Saxonum,  citius  Rhenum  traiecerat  amnem. 
Cui  se  spe  vana  gens  fpsa  resistere  posse 
Confldens,  pariter  sumpiis  occurrerat  armis, 
lii  quodain  coltecta  loco  Bocholt  vocitato. 
Sed  cuin  cocpissent  acie  confligere,  statim 
Tei^a  dedit,  numero  Francomm  territa  grandi. 
Accepit  tunc  Westfalos  in  deditionem. 
Progressusque  deh^nc,  Wisuram  pervenit  ad  amiiem, 
Atque  dies  aliquot  mansit  stacione  loeata. 
Angarios  sed  et  Ostfalhos  ad  se  venientes 
Promissam  flrmare  fldem,  qua  semet  eidem 
Subiectos  fore  spondebant,  animoque  fideles, 
Obsidibusque  dalis  sacramenlisque  coegit. 
^  His  geslis  rex  Wormaciam  remeavit  ad  urboin. 

Anno  780.  Indict.  2. 

Iiide  movensopportunosuatempore  casira, 
Saxoniim  rursus  properaverat  in  regioneni. 
Eresburg  primo  petiit,  post  haec  ubi  fbiites 
Lyppia  flumen  habet,  perplurima  dispositurus 
lii  castris  aliquol  fbrlur  mansisse  diebiis. 
Iliiic  oricnlis  itcr  smnens,  ad  flumcn  Ovaccruin 
Vcnit,  ct  eiusdem  gentis  quani  luaxiiiia  turba 

<•  R.,  Werciniacum, 

«1  Hiinc  verkUin  H.  primum  sequcutis  anni  legit. 


«03  POET-€ 

Il!uc  praeccpio  parens  occurreral,  att|ue 
Cn*dci-c  sc  Ghrislo  siniulans  baptisnia  reccpit. 
Indeque  feslinus  pcrgcns,  ibi  castra  locavii, 
Allia  qua  grandis  fluvius  mscctur  ct  Ora  «. 
Nain  rcs  *»  Saxonum  voluil  coinponere,  ncc  non 
Sclavorum,  medius  quos  Albia  dividit  amnis. 
Cilra  Saxones  deguul,  in  litore  vero 
Sclavonim  pagana  manct  gens  ulleriori. 
Disposilis  sane  rehus  pro  tempore  cuuctis, 
A  i  sciles  taadcm  studuit  reroeare  patcrnas. 
Tttin  quia  praecipuo  semper  flagrabat  amorc 

•  1,  ora;  2,  horai;  R.,  Ilora. 


SAXOMS 

A  Petri,  qui  summe  praeclarus  aposlolus  exUt, 
Ipsius  Ilomae  decrevil  limina  saucia 
Uuerere,  vota  precesque  Deo  persolvere  curans. 
Alque  cilus  properans,  assumpta  coiiiuge  secum 
Et  nalis,  urbem  purvenerat  ad  Ticiiiensem, 
In  qua  natalis  Domioi  festum  cdcbravit. 

Ilic  igilur  slatui  primac  cum  One  decadis 
Annoruni  Caroli,  poslquam  rex  coeperat  esse 
Francoruin  solus,  priinum  finire  libclium, 
Yiribus  ut  parvis  rcquics  soIStia  praestet. 

^  Cod.,  rcx.  H.  cmendavit  reh. 


606 


ANNALIUM  DE  GESTIS   CAROLI  MAGNI 

LIBBR   PRIMUS   EXPLICIT.    INGIPIT  SEGLNDUS. 


Octonis  decies  septingentisque  peractis 
Annis,  est  genitus  postquam  de  virgine  Christus, 
Ilic  primus  sequitur,  Carolus  qno  rex  pius  arces 
Romanas  adiit,  Domino  duccntc  secundo. 
Tunc  Adrianus  cum,  iamdudum  commemoratus 
Presul  aposlolicus,  cum  magno  laetus  bonore 
Stiscepit,  populusque  simul  Romanus  ad  ipsum, 
Ut  defensorem  libertatisque  datorem, 
Unanimis  concurrit  ovans,  gratesque  rependens. 
Illic  cum  praesens  foret  ad  soilempnia  paschae, 
Fonte  salutifero  Pippinum  nomine  natum 
Abluit  ipsius  praesul  venerabUls  idem  •. 

{DuutU  hie  venui  triginta  aut  $exaginla.) 
AnMO  782.  Indicl.  4. 
Exoriens  aestas  ubi  primum  gramioe  pulcro 
Yeslierat  terras,  poteratque  exerdtus  apte 
Educi,  quoniam  molies  animalibus  herbae 
Dulcia  praebnerant  florenlis  pabula  foeni, 
Innumeris  fultus  populis  et  milite  daro^ 
Saxonum  nirsus  rex  inclitus  in  regionem 
\enit,  ct  ad  fontes  fluvii  cui  Lyppia  nomen, 
Conventum  flen  procerum  iussit  generalem. 
Illic  disponens  complura  negocia  regniy 
Danorum  regii  Sigifridi  nomine  missos, 
Et  quos  lugurgus  pariterque  Caganus  ad  ipsum, 
Ilunorum  misere  duces,  pro  pace  petenda, 
Andiit  ^»,  absoivitque  datis  prudenter  eisdem 
Responsis.  Posthaec  Rhenum  traieceratamnem, 
Gallica  seque  debinc  rex  niagnus  in  arva  recepit. 
Iiitereapatriae  quondam  Widukindus  ab  oris 
Qui  fuerat  profugus  Normanorumque  pctivit 
Auxilium,  rediens  vana  spe  soliicitabat 
Saxones,  initum  cum  Francis  rumpere  foedus 

«  nic  in  codice  immediate  sequuntur  qiix  haben- 
lur  infra  sub  anno  783  :  Gloria  cerlabat,  etc,  usqiie 
ad  illa  :  Salvavit  mufi(ittm,  voto  celebraverat  almo. 
Post  hsec  sequuntur  ista  :  Exorien$  mttai  ubi  pn- 
fntim,  etc.  Sed  dcscriptoris  vitio  hac  transpositio 
facta,  cui  Rcineccius  medica  manu  adfuit,  et  res 
fcstas  ad  normam  annalium  suo  ordini  restituit,  uti 
hic  impressae  sunt.  Poetse  lamen  nostro  hoc  loco  quac- 


B  LU  conarentur,  multosque  vocavit  in  arma 
E  populo,  fecitqiie  novum  consurgere  bcUuro. 
Gens  quoque  Sclavorum  Sorabi  cognomine  dicta 
Audacter  sumtis  subito  praeruperat  armis 
Vicinas  sibi  Saxonum  lerras  populando 
Alqiie  Thuringorum  fecundos  frugibus  agros,  s 
Qtii  medias  Sorabi  terras  camposque  iacentes 
Inhabitant  inter  fluvios  :  hinc  volvitur  amnis, 
Qui  Saia  nomen  hahet,  fluit  Albia  latior  inde. 
Ast  ubi  Sclavorum  Carolo  sunt  cognita  gcsta, 
Protinus  iilorum  repriinendos  censuit  ansus 
Arcendosque  sui  regni  de  finibus  hostes. 
Unde  palatinis  ad  se  tribus  ipse  vocatis 
Principibus,  quomm  fuerat  camerarius  unus 
Regis  Adalgisus,  Geilo  «  stabuli  comes  aller 

C A 

Ductores  exercitiium  fore  iussit  eosdem, 
Quos  orientali  Francorum  de  regione 
Collcctos  conlra  Sclavos  praeceperal  ire, 
Nec  non  Saxones,  sibi  quos  pirere  iuliebat, 
Auxilio  fieri  ducibus  maiidaTerat  ipsis. 
Sed  cum  legati  per  corum  ducere  lerras 
Agmina  coepissent  — nam  sic  invadere  Sclavot 
Tramite  debuerant  recto — fit  protuius  ipsis 
Cognita  iam  dictae  grandis  defectio  gentis. 
Ob  hoc  iter  coeptum  llcctunt,  primo  cupie&les 
Saxones,  numero  freti,  proslemere  beUo. 
Quod  nimis  incaute  coeplum  parilerque  superbet 
Francomm  misera  fuerat  cum  dade  peractam. 
Namque  duces  ubi  compererant,  quod  se  WiduluBdci' 
^  Ad  pugnam  multa  stipatus  piebe  ptraasel, 
Et  iuxta  montem  Suntal  sua  castra  locaaaelv 
lUuc  infestis  properarunt  iUoo  signis, 
Ad  praedam  pocius  quam  pugnam  semel  iloros 

dam  deesse  vidcntur.  Lbib?i. 

b  Leibn.,  adiit. 

c  Cod.,  GHo.  Auctoritate  Annal.  Einhardi  jam  B. 
Geih  legit. 

^  Hic  versum,qui  Woradi,comitis  palalini,  nomeD 
exhiberei,  deesse,  ex  triims  proxime  anlecedenlibDi 
et  Einhardi  Annalibus  patet;  in  codicc  lacQDa  nuUa. 


ANNAL.  DE  GESTIS  B.  CAROLl  MAGM  LlBRl  V.  —  VITA  GAROLL  —  UB.  11. 

;es«  ipsam  palriam  rex  ipse  quotannis  A  Aegros  vulneribus  roultos  ibi  forte  recepios. 

ius  inpugnans  vires  exhauserit  ^  eius.  Sed  subilo  noTus  ex  Francis  exercitus  ilii 

ores  morum  genlis  simul  ingeniique,  Advenit,  cunctisqne  suis  legionibus  auctis, 

into  varia  plus  niiitur  arte  doloque,  Ad  dcbeliandos  studuii  properare  relDelies. 

snitur  lcllis,  et  Ticta  quiescere  nescit,  Qiia  dux  egregie  prudens  dum  cuncta  parasset» 

le  rediviva  parans  conamina  semper.  Virlutem,  sicut  soiet,  est  fortuua  secuia. 

iatinis  ducibus  properantibus  ad  se,  Saxones  itenim  caesi  longeque  fugati, 

I,  atie  longo  satis  ordine  structa,  Abductus  caplivorum  numerus  fuit  ingens. 

iris  occurrerunt;  ibi  protinus  atrox  Indc  plagas  orientales  rex  victor  adivit, 

tnr  fundcns  ingentem  pugna  cruorem,  Omnia  quam  late  ferro  pc»pulatus  et  igni, 

iimque  truci  proceres  sunt  cede  necati,  Danec  ad  fluvium  qiii  dicitur  Albia  venit. 

tos  Adalgisus  pariter  quoque  Gcillo,  Post  haec  ad  patriam  rediit ;  tunc  est  sociata 

sgati,  praeclari  quattuor  illic  Regali  ihalamoconiunx  Fastrada  vocata, 

i  coniites,  cum  viginti  venerandis  Filia  Radolphi  comitis,  sata  germine  claro. 

isque  viris  aliis  ac  clade  pcremptis.  Uibernas  in  Eristalli  tum  duxerat  horas, 
iius  bello  populus  consumptus  in  iilo,              B  Atque  dies,  quibus  hunc  nasoens  morieusque  ro- 
numero  nequid,  altum  deniquc  montcm  [demptor 

nns  eral  fugiens  paucissima  turma  Salvavit  mundum,  volo  celebraverat  almo. 
t  sUvisqoe  latens  evaserat  hosteni.  Anno  784.  IndieL  6. 

\  haec  tristis  narraverat  omnia  regi ;  Relliquias  belii  taodem  fortissimus  heros 

exercitibus  feslinus  in  unum  Consummare  volens,  tanto  quod  tempore  gestum 

I,  statim  Saxonica  venit  harena.  Saxonum  cum  gente  fiiit,  numero&a  virorum 

om  primores  eiusdem  gentis  adisseni,  Milia  iectomm  terris  iuduxit  eorum. 

certo  non  commisisse  probantes,  Ac  primum  Rheni  transgressus  ^  fluminis  undam, 

nclores  facti  perquireret,  una  Vastabat  pagos  Westvalorum  regionis, 

im  clamant  Widukindum  criminis  huius,  Venit  et  ad  Wisuram,  locus  est  ubi  dictus  Uculbi. 

hortatu  proprio  sibi  consotiavit.  Iiide  Thuringorum  per  agros  iter  aegerat  alque 

ait  tradi,  quia  rursus  contulerat  se  Saxonum  campos,  quos  Albia  vei  Sala  tanguut 

hmannorum  patriam  post  praelia  gesta.  Amnes  vicini,  lustrans  viilas  il)i  plures 

lant  sane  reliquorum  bis  duo  leto  Tradiderat  flammis,  donec  pervenit  ad  illun^ 
lingentique  viri,  qui  tam  grave  belluin            C  Qui  veteri  locus  est  Scannigi  nomine  dicius. 

nlia  Francos  gessere  suasu.  Ilinc  in  Wormatiam  rediens  se  contuiit  urtera. 

die  cunctos  rex  decollaverat  una  Filius  interea  rcgis,  qui  par  genitori 

laram  fluvium,  locus  idem  Ferlti  vocatur.  Iiidole  mentis  erat,  tum  nomine  dictus  eodom» 

findicta  regum  clarissimus  acta,  Cum  patriis  exercitibus  quos  ipse  regcba* 

liam  rediit  villam  Theodone  vocatam  ^.  In  Westvalomm  pago  cognomine  Dreini, 

Eiusdem  populi  turbas  ad  bella  paratas 

OflendenSt  statim  certamine  vicit  equestri» 

Anno  783.  Indict.  5.  Victor  et  ad  patrem  iam  dicla  venit  in  urbe. 

Qui  valida  comitante  manu  Saxonica  statim 

«nuil  hic  versui  vifiinti  tex  aut  teptem.)  Arva  pelens,  iuxta  fluvium  consederat  •  Ambramy 

eertabat,  sibi  ne  consueta  periret.  Est  ubi  castellum  quod  Skideronburg  vocitatur. 

m  nullam  statiiens  sperare  salutem,  In  caslris  ibidem  votis  soilempnibus  actis 

■I  prisca  pro  libertate  mebat ;  Natalis  Domini,  processit  ad  hostia  Wamae, 

3em  Carolus  divino  munere  victor,  Qua  fluit  in  Wisuram.  Ncc  iam  fuit  ulla  facultas 
UHimeris  reliquos  exinde  fugavit.                   ^  Longiiis  ad  hoream  sicut  cupie])at  eundi. 

ranlque  dies  pauci,  cum  rarsus  ecdem  Tem[<oris  obstabat  simui  asperitas  hiemalis, 

it  io  populo  repetitum  surgere  bellum.  Atque  iugis  pluviac  cursus  vehcmenter  inundans; 

in  Westfalhorum  regionc  gregatis  Ob  hoc  in  Eresburg  residens  se  contulit  urbem. 
I  in  ripa  fluvii,  Hasa  nomine,  rarsus  Anno  785.  tndict.  7. 

il  animi  plus  quam  virtutis  habentcs,  Cumque  dies  reliquos  bramalis  frigoris  illic 

i  totieos,  atie  confligere  aperta  ^.  Ipse  manere  suum  decrevisset  comitatum, 

rex  ad  quos  meditans  sociosque  recenscns,  Accersivit  eo  propriam  cum  coniuge  prolem. 

t  in  pugna  plures  cccidisse  priori,  Cum  quibus,  ut  decuit,  fido  firmoque  relicto 

ii  Lm  exhauserat,  sc  hskbei  :  tcilicet  pluribut...  gregatit...  rurtut  acia 

tbvoc  versum  desunt  duo  tresve  alii,  quiluis     confligere  oMdebant ,  qui  totient  victi  (eratit)  atie  : 

knoaiium  Eiuhardi  sentcntia  expriniercltir.  aperia  igitur  supplcvi;  aiiud  alii  jiidicent. 

(Hgere  habenlet  i  (2,  hubentis)  cx  vcrsu  antc-         ^  Trant  cod.,  transcendcnt  Rcineccii|  transgrettut 

rjepetitum ;  Leibnitii  conjecluram  vellent  con-     coQJcctura  mca. 

lif  causa  non  admitti  posse  crcdo,  qux  ita         «1,  comiderat^ 


\ 


699  rOETiE 

Pracsiiiio»  iuvencs  aniinis  ac  viribus  acrcs 
Assiimpsit  secum,  lataeque  vagalus  in  oniues 
lUius  n^gionis  agros,  scil  et  oppida  quaeque, 
fiU ncta  siniul  flammis,  spoliis  ac  cede  feroci 
Bliscuerat,  cupicns  animos  quos  sepe  rebelles 
Kxporlus  fuerat,  tali  prosternere  cla.ie. 
Haec  iugubris  hiems  illi  funestaque  genti 
Cum  tandem  Ontta  foret,  vcrnalis  cl  aura 
locundum  spirans  ornaret  floribus  ar^a, 
Publicus  in  Padarbrunnon  convenlus  babetur. 
Quo  rex  insignis  soUempni  niore  peracto, 
In  pagum  quendam,  vocilat  •  qucm  barbara  Hngua 
Berdango,  celeri  studuit  se  tramite  ferre. 
Tunc  ibi  compercrat  Widokindum  iam  memoratiim 
Abhonemque  simul,  qui  de  maioribus  eius 
Geiitis  erant,  memores  scelerum  latitare  suorum 
Fifviiius  in  patiiis,  quos  sepserat  ad  borealem 
All)ia  lata  piagani  iuxta  conflnia  terrae 
Danorum,  primo  mittens  de  civibus  ipsis 
Legatos,  ortatur  eos,  quo  flectere  tandem 
CoUa  sibi,  flJeiquc  suae  se  credere  veUent, 
Coiiimissi  veniam,  necnon  et  praemia  spondeiis. 
Conscia  sed  magni  dQbitanint  corda  reatus 
Ilis  de  promissis,  donee  ftrmata  salutis 
Spes  est  obsidibns  missis  quos  expetierunt. 
Q:ios  ut  Amulwinusquidam  veniaeulus  aulae 
Ipsius  adduxit,  properarunl  protinus  ambo 
Ad  regem,  iain  tunc  fuerat  qui  forte  reversus 
Ad  villani  propriain  qiie  dicitur  Attiiiiacus. 
Hic  idcm  proceres  sacri  l.apiismatis  uiidu 
Perfusi,  tandcm  regi  mansere  lideles, 
Ipsuqiie  gens  aliqiiot  rcqiiieverat  inde  i»er  annos. 
Iirerea  qiiidam  coniuravere  maLigni, 
Ut  diruin  facinus  scelcrato  corde  palrarent, 
Yel  ferro  regem,  vel  qualil»et  arle  nccando. 
Criininis  iucentor  llardradus  tunc  coines  huius 
Extiterat,  se«l  ut  indicio  delau  fideii 
Factio  seva  fuit,  statim  scdata  quievit, 
Ingcns  valde  foret  licet  et  nimis  acrtter  orta. 
Auctores  eius  privari  lumine  quosdaro, 
Exilio  reliqiios  dampuari  iusserat  ipse 
Rex  summe  prudens»  cuius  clcmentia  nulli 
Reduiderat  dignam  tanto  pro  crimine  poeiiaiu. 

Anno  786.  Indict,  8. 

Magni  decreto  Cardi  sacrique  senatus 
Missus  in  occiduas  exercitus  exiit  horas, 
Subdere  Brettones,  gcntem  tunc  forte  rebeUem. 
Insula  cuius  erat  fecunda  Briiamiia  dudum 
Patria;  namque  ilUc  habitabat  tempore  miiUo, 
Ciimque  novas  Angli  sedes  sibi  quaerero  velient, 
Saxonesque  simul  hanc  invasere  feroccs, 
Expulsi  sUtim  veteres  cessere  coloni : 
Maxima  pars  quorum  fugicns  niare  transiit,  al<|uc 
Gallia  qua  fiiies  habet  extremos,  il)i  taiidoin 
Fluctibus  oceani  que  proxima  viderat  ai-va 

"  Vo\  oiiiissa,  sc«cunda  manu  iu  fiiic  vcrsui»  aJ- 


SAXONIS  7da 

A  Detinitit,  quibus  in  terris  huc  usque  moratur, 
Indicium  patriae  solo  dans  nomine  priscae. 
Ilaoc  a  principibus  Francorum  gens  siiperatay 
Sulvcre  vectigal  quamvis  invita  soIebaL 
Cuni  temptaret  eo  dominorum  tempore  iussa 
Spcmere,  direcUis  muitis  oum  miUbus  illuc 
Dux  Audulfus  eani  cclcri  virtute  repressit, 
Et  satis  edoinuit  popiili  fcra  corda  rebellis 
Tuin  regis  regum  Chrisli  pii^late  iuvante, 
DisiK)sito  Carolus  regno,  placidaque  per  orben> 
Undique  pacc  daU,  slatuit  Homam  proficisci, 
Noc  non  Italiae  rcliquam  sibi  subdero  parteni, 
Cuius  erat  victum  caput  et  pars  maxiiua,  capto 
lam  Desiderio,  Langobardisque  subactis. 
Diicatus  Benevcntaiiao  tanluui  regionis 

B  Non  iUi  subiecU]&  erat,  ciii  praefuit  illo 
Tempore  dux  Aragisns.  Euin  tunc  aggredieiidi' 
Accensu$  sludio,.'partesqiie  proleclus  ia  illas, 
Accelerabat  iter,  quem  noii  tardaro  valcbat 
Vel  glacialis  hiems  solitis  iam  mensibus  inslans^ 
Vel  via  terril)iles  visu  scandenda  per  Atpes 
Montibus  in  siimmis,  ubi  tecUie  nubibus  atris 
Ac  iiive  perpetua  nq)es  ad  sidera  surgiuit» 
Transcensis  quibu&  Ualicas  iiitraverat  urbes. 
Ex  quibus  est  quedani  Florentia  nomiiic  dicta, 
In  qua  virgiiiei  partus  flon^m  veneratus, 
Cliristi  sanclificum  supplcx  celebraverat  horturo. 
Inde  cito  Romam  cursu  pciietrare  salegit. 
Qiio  cum  suscepti  tractans  inoUiniua  beUi 
Parvum  transigcrct  teiiipus,  cupicns  .Aragisus 

C  Hniic  auro  queni  non  potuit  depeUere  ferro, 
Per  naiiim  inisit  propriura  quam  maxinia  dona, 
Supplicitcr  pacem  rogitans.  Sed  rex  sibi  longe 
De  rebus  ceptis  aliler  ralus  esse  gcreiiduni, 
Qiia  prebct  latos  Campania  fertilis  agros, 
Uluc  progrossus,  Capua  consedit  in  urbe» 

.    Cesturus  statini  bclluiii,  nisi  dux  menioratus 
Prudcnti  sibiniet  facto  beiic  consuIuisseL 
Nam  primo  firma  sc  clausil  in  urbe  Salemo 
Tum  natos  utrosque  suos,  quoruin  vocitatus 
Bumoldus  inaior  fuerai,  Grunoldus  et  alter, 
Missis  legalis  rogi  contradidit,  ac  se 
Ipsius  iinperiis  suhiectum  mente  fldeli 
Mansuniin  populumque  snum  promiserat  oiniieiiL 
TaUbus  oblatis,  CaroU  requieverat  ardor» 

D  Precipuaeqiie  Deuni  metuens,  ne  christicobniai 
Sanguiiiis  cfl^usi  posthaec  reus  ipse  maneret, 
Abstinuit  bello,  non  iam  curans  biilantem 
Expugnare  ducem,  nec  non  et  filiiiB  Ipsi 
Concessus  maior,  niinor  est  deteiilnSy  iit  olises 
Esset  apud  regem ;  Beneventanus  qooque  cunctus 
Dedero  se  popuius  non  distuUl,  obsidil>iisqtie 
Undenis  pro  pace  datls,  hoc  deditionis 
Confirnians  foedus,  per  sacramenta  spopondil, 
Vl  Francis,  rerum  doniiiiis  >>,  servirct  in  .nevunu 
Tunc  Boniaiii  rcgrcssus  ovans,  ibi  pecton'  lacto 
Maxinia  pascaUs  cclebravil  gaudia  fcsti. 

b  Ex  Virjiilii  ^Eu.  i,  28i, 


ANNAL.  DE  GESTB  B.  CAROLl  MAGNl  LIBRl  V.  -  YITA  CAROU.  -  UB.  U.     m 


Anno  787.  IndicL  9. 
iomulea  dum  rex  Diuisisset  in  orbe, 
Ifegkjos  Adrianiim  misit  ad  almaro 
em,  quoruro  fuit  Amus  episcopus  udus, 
ilter  erat  Ilunricus  nomine  dictus, 
rogitans,  idem  media(or  ul  esset 
i  et  Caroluro  pacis  fideique  sequester  •. 
iistes  apostolicus  ratus  esse  deconim, 
i  de  sede  sacra  concordia  pacis 
*ata  daret  ducibus  populisque  quietem, 
sr  regeni  petiit  dcponere  cuncias 
imultales.  Ad  que  cum  mente  benigna 
et,  ducis  ab  missis  inquirere  coepit, 
qiio  praesens  esset  firmanda  tenore. 
nihii  iuiunctum  de  re  sibi  tali, 
Dino  responsa  suo,  quae  rex  daret  et  quae 
.  apostolicus,  tantum  referenda  fatentur. 
pter  tamquam  fallacia,  fraude<pie  plcna 
icratus  eos  sprevit  roandata  ferenies, 
ndOB  etiam  statucns  anatheroaie  diro, 
sae  dadum  fidei  si  ruropere  foedus 
irent,  quod  curo  Carolo  pnpigerc  volentes. 
felinquentes  iufecta  ncgotia  pacis, 
iam  rediere  suam.  Rcx,  his  quoqiie  gcstis, 
rum  laelus  reroeaverat  in  regionero, 
umque  dehinc  procerum  generale  suorum 
ITormaciae  muros  coUegit,  et  illic 
it,  certo  quo  disceret  experiroento, 
uuaa  sibimet  merooratus  Tassilo  vellet 
B  servare  fidem  subiectus  et  esse. 
00  populos  regno  perduxit  ad  orones 
castra  nirois,  ternis  in  partibus  ipsa 
ens,  Baioarii  quo  tanta  paverent 
a ;  nam  terrore  roagis,  quam  sanguine  fuso 
eolae  voluii  ptebis  superare  turoorem. 
ns,  regis  natus,  cum  milite  multo 
.  illuc  fulius  legionibus  ibat, 
i  Tredeutinam  sua  duxerat  agmina  yallem. 
ieDtalis  quos  haec  in  proelia  misit 
a,  SaxoDCs  etiam  turo  signa  sequentes 

aic  iussi,  quenJam  Pheringa  vocatum 
i  petiere  locum,  prope  litora  magni 
lil,  prisco  qui  noroine  dicitur  Ilister. 
iper  Lecchuro,  certus  qui  terroinus  amnis 
ter  Baioarios  nec  non  Alamannos, 
ad  Augustae  confinia  caslra  locavit. 
asque  manu  valida,  cum  Norica  regna, 
0  quae  tenuit,  ferro  prosternere  vellet, 
ue  dux  idem  circurosessuro  ^  fore  sese 
leieDS,  supplex  adiit  vestigia  regis, 
is  vitam  precibus  veniaroque  precatus. 
aia  natura  fuerat  miiissiraus,  illi, 

peoitus  victum  vidit  humitemque,  pcpercit. 
ara  prisca  tamen  rursus  Baioariorum 
miar,  populo  per  sacraroenta  coacto 


A  Perpetuam  spondere  fidem  seu  subditionem. 
Prcterea  regi  duodenus  traditur  obses  «. 
Rogressuiqae  dehinc,  hiberoo  iempore  toto 
Mansit  in  iDgulenheim,  sedes  ubi  regia  fulget. 

Anno  788.  Indict.  10. 
Curo  rex.iu  vilia  fieri  iussisset  eadem 
Conventom  procerum  sollempni  more  suorum, 
Cum  reliquis  etiam  fuit  iilic  Tassilo  praesens. 
Quem  proprius  quondam  populus,  cui  praefuit  ipse, 
Criroinilms  magnis  maiestatisque  reato 
Accusans,  regis  merito  commoverat  iraro, 
Obiciens  primo,  quod  foedere  deditionis 
Neglecto,  quo  subiectum  seu  peclore  fidum 
Se  fore  iuravit,  donis  crebroque  rogatu 
Instigans  Hunos,  Francis  ita  fecerat  hostes, 
B  Ut  vellent  sumptis  vastare  ferociter  armis 
Iltorum  fines  Carolumque  lacessere  bello. 
Eius  ut  boc  faceret  Leutberga  suaserat  uxor, 
Qiiae  Desiderii  fuerat  quia  filia  regis, 
Post  patris  exilium  Francis  inimica  manebat, 
Foeroineique  gerens  odii  sub  pectore  flammas, 
Mittere  iam  populos  in  summa  pericula  pravo 
Consilio  studuit,  non  cur^os,  sanguine  quanto 
Iluroani  generis  fuso,  qnot  utrimque  perirent 
Milia,  dum  tantum  Francis  inferre  iabores 
Belloram  satagens  dcc  dod  dispcDdia  rcrum, 
lltciscl  patrem  tali  ratiooe  valeret. 
Praetcrea  dictis  seu  factis  pluribus  illi 
Obiectis,  quibus  ludicio  ciarebat  aperto, 
Quod  vioiata  fides  esset,  quod  foedere  spreto 
Tassilo  molitus  fuerit  contraria  regi, 
Ipsc  nihil  horum  vel  coeperat  inflciari 
Vel  poterat,  sed  convictus  noxae,  capitali 
Daropnatur  poena.  Merito  sic  evenit  illi, 
Consilium  quisquis  fuerit  muliebre  secutus. 
At  regis  pietas  dampnatum  protinus  illum 
AbsoWit,  retrahens  ipso  de  iimine  mortis, 
Et  factum  monachuro  servare  moDasterialc 
Propositum  iussit.  luveois  quoque  natus  ab  illo, 
Nomen  habens  Theodo,  geniloris  facta  ^  sccutus, 
Contemplativae  susceperat  otia  vitac. 
At  vcro  Huni,  studiis  gcns  aspera  belli, 
Praefato  proroissa  duci  coroplere  stndeutes. 
Instructis  exercitibus  coepere  duobus 
D  Francorum  regni  flnes  invadere  quosdam. 
Italiae  partes  unum  penetraverat  agmen, 
Quaque  Foro  nomen  dederas  clarissiroe  luli, 
Urbis  ad  elusdem  confinia  venerat  hostis. 
Invasit  Baioarios  exercitus  aller, 
Sed  frustra  :  toius  quoniam  conatus  Inanis 
Is  fuerat,  victique  loco  ceduntur  utro(]ue. 
Ilis  quoque  temporibus  Greconim  nobile  rcxit 
Iroperium  Conslantinus,  qui  splendidus  ortu 
Debitiis  augustis  patribus  successerat  hercs. 
Qui  iam  preterito  missis  oraverat  anno 


equiiter,  Glossa,  grieduuard, 

ireumseisum.  Glossa,  biietenne, 

^us,  Glossa,  gisL 

\n  fttta?  Certe  nusquam  Thcodoncm  quoque 


proditioDis  insiroulatum  biisse  reperias ;  si  facta  re- 
tinere  velis,  eo  vitse  clericalis  elcctioncm  intelligi 
oportct. 


705 


Legatis,  ut  8C  generum  dignantis  habere 
Susciperet  natam  Caroli  sibi  consociandam 
Foedere  coniiigii :  scd  spes  frustrata  petentum 
More  leves  solito  Grecos  commovit  in  irara. 
Hinc  dedit  auguslo  paritcr  sua  curia  tale 
Consilium,  penitus  quo  non  pateretur  inultum, 
Quod  rex  contempsit  Carolus  praestare  pctitos 
Yirginis  amplcxus  illi,  cui  summa  potestas 
Mortalem  vix  esse  parem  permitteret  uliiim. 
Ob  hoc  pracfecto,  cui  procurare  Sicanas 
Onicium  fuerat  regiones,  nomine  diclo 
Thcodoro,  iunctis  ducibus  quoque  pluribus  illiy 
IToc  opus  edicto  mandaverat  imperiali , 
Ut  sibi  contiguas  vastaret  protinus  oras 
Regni  Francorum ,  sic  incentiva  moveri 
Disponens  belli  generalis  suscipiendi. 
Sed  cum  primores  Grai  sibi  iussa  secuti, 
llesperium  litus  forti  cum  classe  petisscnt 
Ul  Beneventane  villas  regionis  et  urbes 
Depopuiarentur  ferro  flammaque  voraci, 
Occurrere  duces  CaroU,  quilms  ilia  tueri 
Cura  fuit  loca,  praecipuc  Grimoldus,  in  ipso 
Dux  anno  factus  palre  pro  defuncto  Aragiso, 
Noc  non  Spoleli  rector  cum  milite  multo 
Hildibrandus  ad  hoc  belium  properabat  agendum. . 
Cumque  novos  hostes  opibus  numeroque  potentes 
Ignotos  lingua  celebris  iam  fama  referret 
Adventasse,  maris  traiecto  gurgitc  vasto, 
Urbibus  Italicis  ex  pluribus  arma  suasit 
Obvia  ferrc  viros  coniunctis  viribus  omnes 
Ut  sibi  consulerent  praedonibus  inde  repulsis. 
Quo  motu  prorsus  concussa  Calabria  tota 
Vix  umquam  fertur  similes  spectata  tumultus  «, 
In  qua  conseritur  pogne  certamen  utrimque. 
Ingcnti  studio  sumit  pars  iusta  tropheum. 
Cedit  Achiva  cohors,  Danaum  dant  terga  phalanges, 
Grecorum  quoniam  scmper  gens  slrenua  lingua, 
Pigra  manu,  tantum  facilis  solet  esse  movendis, 
Sed  bene  tractandis  haud  cxtat  idonea  bellis. 
Victores  igitur  Caroli  rediere  fideles, 
Ilostibus  innumeris  caesis ;  praeda  quoque  muita 
Et  captivorum  turba  sua  castra  replenles, 
Absque  gravi  dampno^magnum  cepere  triumphum. 
Tum  Baioariam  se  contulit  in  regionem 
Rex  Carolus,  cunctisque  suis  cum  iinibus  ipsam 
Disponcns  commendavit  rectoribus  aptis. 
Et  rediens  in  Aquisgrani,  quam  condidit  ipse 
Aulam  magnificam,  sibimet  gratissima  festa 
Natalis  Domiui,  sanctum  quoque  pascba  peregit. 

Anno  789.  IndicL  41. 
Gens  est  Slavorum  Wilti  cognomine  dicta, 
Proxima  litoribus  que  possidet  arva  supremis, 
lungit  ubi  oceano  proprios  Germania  fines. 
Haec  Francis  inimica  nimis  cum  tempore  multo 
Essel,  eis  vcl  subiectos  vel  foedcre  iunctos 
Sclavorum  populos  sibimet  rcgionc  propinquos 
Insectans  odiis,  bello  quoque  s^^pe  prcmcbat. 

■  I.  SimUe$  spcctatu  multus.   %   niwilcs  suspecta 
tumultus.  tlgo  luNuiisi  ultiiua  vocis  ipccla  s}il;iba  re- 


POETiC:  SAXONIS  70i 

A  Nec  poluit  tolerare  dtii  hoc  inclitus  archos, 
Sed  populis  secum  variis  legioneque  multa 
Assumpta,  geutem  studuit  penetrare  procacem. 
Cui  pcr  Saxonum  terras  iter  islud  agenli 
Albia  traiciendus  erat  latissimus  amnis. 
Illic immensum,  positis  inlittore  castriSy 
£st  opus  aggressus,  celeri  quod  fine  peregit. 
Nam  gcmino  stravit  quam  maxiina  ponte  fluenta, 
Et  caput  ipsius  vallo  munivit  utrumque, 
Impoiiens  et  praesidium,  ne  forte  rcgresso 
Quis  prohibere  viam  super  alto  flumine  stratam, 
Lignoruin  rupta  fragili  compage,  valeret. 
Exin  >Viltorum  ^  terras  iuvascrat  amne 
Transmisso,  quas  cum  ferro  vastaret  et  igni, 
Barbaricuni  subito  domuit  terrore  tumorem. 

B  Deniquc  Franconim  multis  ubi  castra  referta 
Conspiciunt  populis  Wilti,  fortissima  quamvis 
Gens  forct  et  uumero  pollens,  certamina  belli 
Omnimodis  fugicns  se  dedidit  ilico  regi, 
loprimis  rex  Dragawiti,  quem  nobilc  clarum 
Prae  reliquis  fecit  genus  et  maturior  aetas. 
Namque  propinquaret  cum  rex  illius  ad  urbem, 
Obvius  ipse  suo  pariter  processerat  omni 
Cum  populo,  Caroli  sese  tradens  dicioni. 
Sic  quoque  cum  ducibus  gcns  et  prunoribus  illa 
Cuncta  suis  scrviiuram  se  mente  fideli 
Francorum  dominis  dans  iuramenta  spopondit. 
Tum  rex  obsidibus  quos  iusserat  ipse  receptis, 
Et  siroul  hoc  populo  tali  raiione  subacto, 
Tramite  quo  venit  memoratum  rursus  ad  amnem 

C  Felici  cursu  rediit,  cuncti  que  reductis 
Pcr  poutem  propriis  legionibus,  ipsc  reversus 
Wormatia  tempus  hiemis  transegit  in  urLe. 

Amw  790.  Indict.  12. 
Hic  modo  Musa  novam  Caroli  deprome  quietem. 
Est  hic  primus  enim  poslquam  regnaverat  aniius, 
Quo  non  cum  propriis  foret  iu  longinqua  profccitis 
Militibus,  seu  diversos  ut  sterueret  hostes, 
Aut  aliis  quoque  pro  causis  ac  rebus  agcndis. 
Cui  cum  Wormatiae  tandem  residere  liceret, 
Ulic  Hunonmi  missos  audivit,  ad  illos 
Ipsc  suos  etiam  misit :  nam  maxima  cansa 
Hos  inter  populos  litem  commovit  atrocem, 
Dum  qiio  regiiorum  coufinia  certa  suorum 
Esse  loco  veteri  deberent  iure  statuta, 
^  Ingenti  studio  disceptaretur  utrimque. 
Haec  et  origo  fuit  belli,  quod  posteriori 
Tempore  cum  Hunis  Franci  gessisse  probantur. 
Sed  rex  nec  spatium  torpere  per  otia  parvum 
Dignatus,  sempcr  sed  strenuus  indolc  mentis, 
Est  aggressus  iter  Moinum  navale  per  amneni, 
Asccnditque  per  hunc,  donec  prope  roociiia  veuit 
Magna  palatinae  sedis,  Salt  nomine  dicta, 
Nasccnli  vicina  Salae;  nam  fluminis  huius 
Rivus  adhuc  modicus  haec  ipsa  pahitia  cingit« 
Vix  raucuni  per  saxa  ciens  resonantia  murmur. 
Dispositis  ibi  rcbus,  aqua  redcundo  sccunda 


pctitn,  vcrani  Irrlioncm  rcstituissc  niihi  videtir. 

*»  U.,  muUortim. 


705  ANNAL.  DE  GESTIS  B.  CAROLl  MAGM  LIBRI  V.  ~  VITA  CAROLL  -  LIB.  IR. 


Worfnaliam  peliit,  qua  cum  per  tempora  bnimae 
Mansissei,  subito  regales  fundilus  ae^ies 
Iliic  constmclas  noctu  consumpserat  ignig. ' 
Ipse  redemptoris  nati  passique  sacrata 
Festa  gerens  ibidem  veris  transegerat  ortum, 
Expectans  vestita  foret  dum  gramine  tellus, 


70G 


A  Frondereni  silvac,  posscnt  et  sole  scrcno, 
El  coelo,  de  diversis  regionibus  aple 
Ad  belium  genles  variae  populique  vocari. 
Namque  novum  rursus  voluit  certamen  inire, 
Atque  labore  gravi  modicam  mutare  uuietem. 


ANNALIUM  DE  GE8TIS  CAROLI  MAGNI 

LIBER   SECUIfDUS   EXPLICIT.   INCIPIT    TERTIU8. 


Aarea  siderei  transcendere  cornua  Tauri 
Fulgeniesque  pok)  iam  sol  intrare  Laconas 
Coeperat,  et  geiidis  breviaue  noctibus  umbrae, 
Auraque  productae  spatio  hicunda  diei, 
Florenti  semper  studiis  animoque  vigenti 
Dant  gratum  Carolo  tempus,  quo  viiibus  uti 
Posset  et  ad  bellum  proprias  edncere  turmas. 
Qui  post  annorum  centena  volumina  cursu 
Septeno  transacta,  decem  quoque  circiter  annis 
Emcnsis  novies,  postqnam  Deus  est  homo  natus, 
IIoc  fuit  aggressus  Hunos  certamine  primo. 
Nec  sibi  cunctandum  ratus  est,  quin  redderet  illis 
Quam  meruere  vicem ,  veteris  hoc  denique  causae 
Poscebant  odii.  •  Nam  gens  dum  flomit  illa, 
Innumeris  dominans  aliis,  quas  subdidit  armis, 
Tum  Francis  inferre  malum  persepe  solebant. 
Sic  veteres  memorare  solent,  quod  funditus  olim 
lllorum  terras  immani  caede  furente? 
Vastariut,  dederintque  voradbus  omnia  flammis 
Oppida,  rura,  domos,  urbes,  coenobia,  villas 
Nain  furor  hostilis  voluit  nec  parcere  sacris 
Acdibus,  et  regno  vix  una  remansit  in  ilio 
Mettenses  intra  muros  constructa  deoenter 
Ecclesia  Stephani,  martyr  qui  primus  habetur 
Denique  continuis  Franeos  compluribus  annis 
Sic  impugnabant  Huni,  rex  donec  eorum 
Attila,  multorum  totiens  victor  populorum, 
Feminea,  ^  periit  dextra  sub  Urtara  trusus. 
Namque  ferunt,  quod  eum  vino  somnoque  gravatum, 
Cum  nnx  omnigenis  animantibus  alta  quietem 
Siiggereret  «^,  coeptis  crudelibus  eflera|coniunx, 
Ducens  insomnes  odiis  stimulantibus  umbras, 
Ilorrendo  regem  regina  peremerit  ausu. 
Ulta  necem  proprii  tamen  est  hoc  crimioe  patris. 
Hoc  res  Hunorum  tristi  velut  omine  bpsa, 
Post  rediit  retro,  nec  prospcritate  priori 
Sunt  posthaec  usi.  Prius  oppresscre  profani 
Chrislicolas<i  Francosantiqui  temporis  aevo  , 
Castigante  Deo  caros  sibi  more  benigno. 
Ergo  patnim  cladis  nota  mansit  inusta  nepotum 
Pectoribus»  servans  irae  monimcnta  vetuste. 
Tum  nova  praeterea  de  causis  orta  simultas 
lam  dictis,  animum  Caroii  commovit,  ut  illos 
Francorum  totis  cum  viribus  aggredcretur. 

•  Ex  Grefforii  Turon.  Hist.  Eccl.  ii,  6.  C"; 
i>  Poeta  Aiboini  et  Altilse  necem  confundil.  Cf.  Jor- 
danis  Hist.  Goth.,  c.  49. 


B 


Protinus  ediclo  producitor  imperiali 
Ex  cunctis  ingens  populis  exercilus  illi 
Subiectis,  et  cunctarum  validissima  renim 


Copia,  quas  tanti  bclli  instrumenta  gerendi 
Posccbant,  vigili   cura  studioque  paratur. 
Sed  numerosa  nimis  quoniam  produxerat  ex  hoe 
Agmina,  per  partes  eadem  seiunxerat,  ac  sic 
Pannoniam,  gens  Hunorum  quam  seva  tenebat, 
Tramite  distantem  longo  penetrare  sategil. 
Tunc  un3m  populi  partejn  comiti  Theodrico 
Atque  Magei)(rido,  ducibus  boc  tempore  primis, 
Committens,  aquilonalcs  pcr  fluminis  horas 
Danubii  praecepit  eos  iter  accelerare. 
Ipse  per  auslralis  tendebat  liioris  agros, 
Milibus  innumeris  stipatus  eVagmine  forli. 
In  medio  fluvius  cunclis  alimenta  vehebat 
Agminibus,  regis  spcciosa  classe  repletus, 
Q  Quam  Baioariis  fuit  ingens  cura  tueri. 
Ipsos  in  ratibus  descendere  quippe  secunda 
lussit  aqua.  Sic  ad  fluvium  rcx  venit  Anesnro, 
Qui  medius  Baioarios  seiungit  ct  Hunos. 
Hunc  iuxla  positis  per  prata  virentia  castris, 
Communi  voto  temis  slatuere  diebus 
Suppliciter  celebrare  p.eces,  ac  peclore  loto 
Auxiiium  regis  regum  deposcere  Christi, 
Ut  coeptis  pius  annuerct,  quo  cuncta  darentur 
Prospera,  tot  populis  in  tam  longinqua  profectis, 
Munitis  signo  fidei,  coiitraque  nefandos 
Gentiies  felix  fieret  certamcn  agendum. 
Alquc  dehinc  motis  memoratae  proelia  castris 
Intulcrat  genti,  cuius  munimina  statim 
Pulsis  pracsidiis  destruxcrat,  ex  quibus  unum 
D  Non  operis  parvi  Cambus  praeterfluit  amnis» 
Atque  super  dictum  Cumberg  munitio  montero 
Altera  pregrandi  fucrat  circunidata  vallo. 
Deslructis  utrisque  tamcn  cum  robore  forti, 
Aequatisciue  solo,  fcrro  vasiaLat  ct  igui 
Uostilcs  late  terras,  ad  ostia  donec 
Pcrvcniens  Arrabonis,  qua  fertur  in  nndas 
Danubii,  lassis  ibidem  statione  loc^ta 
Militibus  parvum  dcdcrat  requicscerc  tempus. 
Sic  ubi  Pannoniac  fucrat  pars  inaxima  latae 
Diviliis  spoIiat;i  suis  ac  tradita  flanimis, 
Incolumem  victor  populum  rex  inde  rcduxit, 

c  Suggereret.  Glossa,  scunde. 
^  Francos  Attilx  lemporc  paganos.  et  Hunos  ab 
•Avaribus  diversos  fuisse,  inter  omncs  constat. 


707  TOETiE 

Cui  fuil  liostilis  haec  tola  prorectk)  plane  A 

Prospcra,  rcs  in  ea  nec  contigit  ulla  moleste, 

E\copto  quo'l  laiita  lues  eius  legionis, 

Quain  rcx  duxit,  aequos  morbo  consumpsit  atroci, 

Ul  decimaro  partem  vix  de  tot  milibus  huius 

Expertem  cladis  tradant  potutsse  reduci. 

Rex  autem  venicns  Reginum,  quam  Regancsburg 

Nunc  vocitant,  ibidem  natalis  gaudia  Christi 

Cordcquc  sacratum  celebravit  pascha  fideli. 

Anno  792.  Indict.  ii. 
Celsa  Pyrenaei  supra  inga  condita  monlis 
Urbs  esl  Orgellis,  praesul  cui  nomine  Fclix 
Prefuit.  Ilic  haeresim  molitus  condere  pravam, 
Dogmata  tradebat  (Idei  contraria  sanctae, 
Aflirmans,  Christus  dominus  quia  corpore  sumpto 
Esl  homo  dignatus  fieri,  non  proprius  ex  hoc,  " 

Sed  quod  adoptivus  sit  Filiusonmipotcntis. 
Responsumque  Toletano  dedit  hoc  Helipaudo 
Ponlifice,  de  re  tauta  consullus  ab  ipso, 
Alquc  siium  scriptis  defendere  dogma  libellis, 
Omni  quo  potuit  studio  cura\il  ctarle. 
Ilinc  ad  catholici  dcductus  principis  aulam  — 
Idem  Regino  «  nam  tum  hiemabat  in  urbe  — 
A  muliis  ibi  prcsulibus  synodoqiic  frequenti 
Est  auditus,  et  crrorem  docuissc  nefandtim 
Convictus,  posthaec  Adriano  mittilur  almo, 
Setiis  apostolicae  fuit  hoc  qui  lempore  praesiil. 
Quo  praesentCy  Petri  correclus  in  aede  beali, 
Poiitificum  coram  sancto  celebrique  senatn, 
Dampnavit  Felix  prius  iiifelicitcr  a  se  ^ 

Ortam  perfidiae  scctaro,  meruitque  rcverli 
Adpropriae  rursus  retinendum  sedis  honorcm. 
At  Baioaricis  aestivum  tcmpus  in  horis 
Duvi  rex  duxisset,  supi^ema  pericula  poene 
Incurril,  nisi  quod  pietas  divina  resisiens 
Ausibus  humanis,  saevas  cvcrtcral  iras. 
Horror  inest  animis  talcs  recolentibus  ausus, 
Quod  fuerit  rutilum  Francorum  tam  prope  Itimcn 
Exlinctum,  facinus  vel  concepissc  malignos 
Tantum  mcnte  viros.  Carolum  nam  tradcre  morli 
Omnimodis  satagunt:  hinc  coniuratio  fcrtnr 
Inter  Francorum  proceres  crudeliler  acia. 
Prccipue  rcgis  materno  ^  sanguine  crctus, 
Sed  phis  nequitia  morum,  qiiam  degcnerortu, 
Auctorcm  sccleris  demens  sc  prebuit  huius.  d 

Non  tamen  hoc  odiuni  rcgem  meruissc,  vcl  ipse 
Ilostis  iufc  queri  poterut,  regina  sed  atrox, 
Ac  saevum  gcstans  animi  Fastrada  tumorcm. 
Insidialorcs  partim  suspenderal  illos 
Informis  leti  laqiieus,  natoque  pcpcrcit 
Rex  tantum  proprio,  tonsumque  monasleriali 
Proposito  purgare  scelus  iussit  mcditatum.  ' 

In  Baioarica  vero  rcgione  moratus, 
Instabat  princcps  nnvalcm  condcre  pontcm, 
Qui  per  Danubium  bello  prodcssct  agendo, 

•  Regino,  Glossst,  id€$t  Reinesburg, 

b  Cod.  matenio.  Loibnilius :  <  an  lcncndum  un- 
IJFO?  intcUigitenim  Pippinum,  Caroli  iilium  naluni- 
lcm.  •  —  Seu  vox  benc  sehabei,  constnictione  iiaciir- 


SAXONIS  7W 

Quod  contra  saevos  oiim  sosceperat  Hunos. 
Hinc  et  natalem  Domini  celebraTerat  iilic, 
Ipsius  cl  mcrito  darissima  festa  triumpho, 
Quo  paritcr  vicit  mortem  mortisque  ministmm 

Aiii}o793.  Indkt.  i5. 

Cum  rex  ad  cocptum  statuisset  conficiendum 
Dclli  ccrtamcn  llunos  invadere  rursus, 
Compcrit  extinctas,  Theodricus  dux  lcgiones 
Quas  per  Fresonum^pagum  llriustri  vocilaturo 
Ducebat :  nam  Saxonum  periere  dolosis 
Insidiis,  c^iptae  Wisuraepropelitora  pulchrae. 
Dissimulans  igitur  taiiti  infortunia  danipni. 
Intermisit  iler,  quo  disponebal  adire 
Pannonias,  ct  cum  Hunis  committere  piignam. 
Iiiterea  suasere  sibi,  qui  nota  ferebant 
Talia,  quod  fluvios  in  er,  Radantia  quomm 
Unus  habct  nomen,  sedet  Alcmona  dicitur  alter« 
Si  fieict  tantus  fossa  tellure  paratus 
Alvcus,  iuductis  anibos  dum  tangeret  amncs 
Curgitibus,  posset  puppes  ut  ferre  natantest 
In  Rhenum  de  Danubioceler  effioerctur, 
Et  facilis  cursus  ratibus.  Radantia  namque 
Se  Moino,  Moinus  «  Rheno  misccre  probatur; 
Alcmona  Danubii  rabidis  illabitur  uiidis. 
Consilium  crcdens  igitur  sibi  dantibus  istud, 
Ipse  locum  princeps  operi  quem  credidit  aptuni 
Expetiit  tanto,  multis  quoque  milibus  illuc 
Conductis  operatorum,  simul  omnia  poene 
Aulumni  studio  consumpsit  tempora  casso. 
At  lamen  in  longum  passus  duo  milia  ducta 
Fossa  fuit,  pedibus  tercentum  iata  patebat, 
Sed  noii  perfectum  poterat  consistere  prorsui 
Hoc  opus,  assiduus  quoniam  nimis  offuit  imber, 
Et  naturalis  terram  dissoluerat  humorf 
Egeslumque  fuit  quanlum  sudore  diumoy 
Rursus  humi  tantum  rcdiit  sub  nocte  relapsa. 
Cumquclutum  semper  madidis  iucresceret  arviSt 
Alveiis  ct  lirnio  Cfmstaret  litore  nusquam, 
Iina  pciens  inmensa  palus  per  lubrica  fluxit, 
Ac  dcnsuin  sci^obibus  caenum  subsedit  inaltis. 
Cum  tamen  in  coepto  pcrsisieret  ipse  labore, 
llunc  tristi  tandem  faina  reuocante  reiiquit, 
Est  tolius  eniin  subito  defectio  gentis 
Saxonuin  i  ursus  bcllum  narrata  mouentis. 
Pretcrca  Sarraccni  pcrmaxima  damna 
Intulerant,  quedam  regni  confiuia  fcrro 
Vasiantes,  dncibns  Frnncoram  denique  caesis, 
Cum  spoliis  laeioquc  niinis  rcdierc  trophaco. 
Tum  rcx  aducrsis  commotus  talibus,  inde 
Ad  Francos  rcdiit,  iiatalis  gaudia  Christi 
Deuote  caclcl)rans  Moini  propc  clara  fiucnta, 
Qua  locus  insignis  Kiliani  martyris  almi 
Nominc  s?u  ineritis  fulgct:  sanctum  quoque  pascha 
Esl  in  Franconoford  inagno  veneratus  honore. 

rentc :  pratcipue  reyis  crettu,  degener  materno  $anr 
guinc,  sed  plus  ncijuiiia  morum  quam  ortu, 
c  Ilein.,  Illic  se  Mceno  hic. 


ANNAL.  DE  GESTIS  B.  GAROLI  MACNI  LIBRI  V.  -  VITA  CAROLI.  -^  LfB.  Hl. 


710 


Anno  79^.  Indkt.  1. 


nenifere  conalus  scmina  secinc, 
clix  iofelici  male  sparserat  ausu, 

de  sacro  Domini  radicitus  aji^ro, 
ciis  princeps,  synodum  celciirarc  vm^atos 
e  pontiGccs  iam  diclam  fecit  ad  aulam. 
1  affiierat  Slephanus  cum  Theophilacto : 
it  antistcs  sedis  legatus  uterque 
e,  quos  papa  sacer  mittens  Adrianus 
am  servare  vicem  mantlavenit  illic 
fitur  ciincti  cum  decreto  geiierall 
4>ndemnarunt  haeresim,  scriptusquo  lihclhis 
mcontra,  quem  confirmaverat  ille 
vm  coetus,  simul  el  subscripserat  omnis. 
praeterca  synodum  non  plurihus  ante 
Dtinopoli  celehrari  fecit  in  urlie 
um  princeps,  qui  Coiistantinus  habebat 
,  ttt  eiusdem  gcnetrix  Hcrcna  vocata, 
llierunt,  ut  scptima  scu  gfncralis 
ireiur;  sed  eam  non  nominc  tali 
1  ooncilium  pariler  C4>gnovcral  istud, 
super>\icuam  spcmendam  censutt  iste. 
M  regalis  Fasirada  migraverat  uxor 

loce,  dicni  tandem  soriita  supremum. 
in  Alhani  spcciosa  marlyris  acde, 
Mogoliliacae  fulget  quae  moeiiibus  urbis, 
lagno  fecit  sepcliri  corpus  honore. 
dehinc  Carolus  cunctis  hoc  ordine  gestis, 
ragis  rursum  Saxonihus  intulit  arma. 
Qinis  exercitibus  decreverat  ipsos. 
slii  terrore  simul  ferroque  domare, 
I  gens  hellis  succumherei  una  duobiis, 
Jnis  haud  uniiin  paenilus  sufferre  valeret. 
ab  anstraii  propcrabant  agmina  parte, 
nm  miscras  late  vastanlia  terras; 
ipaius  Carolus  traiecerat  undas 
,  qoem  comilabatur  delecta  iuventus, 
iiisex  occidua  regione  rebelles. 
itatim  terror  merito  pervascrat  ingens : 
^  quamvis  campi  per  plana  Slnoihfeld 
ti;  pugnaque  forent  certare  paratl, 
nimi  cecidere  metu,  nec  spcs  erat  iUis 
esbtcndi  Francis,  quos  tot  popuiorum 
libos  fttltos  vioci  non  posse  videbant. 
us  omisso  sese  certamine  bclli 
.ant  regi,  iuramentis  quoque  firmant 
busque  datis  haec  foedera  deditionis. 
Bgressus  Aquisgrani  —  sic  regia  scdes 
L  nomen  habet,  nec  iion  vocitatur  Aquensis  — 
lore  suo  celebravit  tcmpora  sancta, 
Inis  est  un>ta  Deo  substantia  nostra, 
[oe  redeuipioris  mundum  reparaverat  omnem. 

Anno  795.  IndicU  2. 

limium  susp:cta  foret  gcns  facta  rcbeliis 
lam  totiens,  crcbro  quoquc  foederc  ruplo 
ista.regis  ditione  quiescerc  noleus, 
ullam  respirandi  darc  censuit  illi 


A  Atqiic  rcbellandi  spacinm  fortissimns  arclios, 
SlhI  rursiim  terram  populans  hostiliter  ipsam, 
Eiiis  in  extremo  tandem  prope  limite  casiris 
Coiisedit  positis,  vicus  qua  nobilis  extat, 
Nomine  Bardonwich  dictus,  qno  iusserat  ad  se 
Pergcre  Sdavorum  proceres  sibi  foedere  iunctos. 
Iliic  adventum  quorum  dum  forte  manerct 
Operiens,  ex  his  extinctum  compcrit  nnum. 
Rex  Abodritorum  fuilis,  cognomineW-itzun, 
lussus  et  nt  fuerat,  regcm  dum  vellct  adire, 
Incidit  insidias,  illi  quas  ante  pararunt 
Saxones,  qiioniam  Francis  noverc  fidclcm. 
IKnc  irae  slimulis  animo  commotus  amaris, 
Eiusdem  rcgionis  agros  villasque  feroci 
Quam  late  forro  popuLtri  iussit  ct  igni. 
%  Tunc  ex  nunorum  quidam  primoribus  illuc, 
Tudun  habens  nomen,  venit  per  longa  viarum, 
Vellc  fatehatur  regi  qui  suhdere  sese, 
Ei  Christo  domiiio  devota  credere  mente. 
Hinc  in  Aqnisgrani  Carolus  remeaverat  aulam, 
Ac  meiQorata  priuK  supplex  ibi  fesia  peregil. 

Anno  796.  Indic:.  3. 


Sedis  apostolicae  sublimis  culmine  praesi;! 
IIoc  Adrianus  ab  bac  vita  decesserat  anno. 
Post  quem  sortitus  summum  Leo  pontificatum, 
Confestim  claves,  quibus  est  cenfessio  sancti. 
Conscnrata  Petri,  vexillaque  miserat  nrbis 
Romuleae  Carolo  paritcrque  decentia  dona. 
Adnionuitque  piis  precibus,  quo  miitere  veilct 

C  Ex  propriis  aliquos  primoribns,  ac  sibi  plel>cm 
SulMlere  Romanam,  servandae  focdcra  cogens 
llanc  fidci  sacramentis  promittcre  magnis. 
Missus  ad  hoc  Aiigilbertus,  qui  corpore  sancti 
Richarii  clare  decoratam  rexerat  abhas 
Ecclesiam,  pariler  rcgalia  detulit  ilhic, 
Devote  sancto  misitqiiae  mnnera  Petro. 
Nam  spoliata  fuit  Uunorum  regia,  llringum 
Quam  vocitant.  Hanc  duxErichus  hoc  ceperat  anno, 
Multimodos  etiam  regi  devexerat  inde 
Thesauros,  aevo  quos  collegerc  vetusto 
Innumeris  crehro  ^miiatis  gentibus  Iluni. 
Ex  quihus  est  Romam  tunc  maxima  copia  missa, 
De  reliquo  summos  proceres  anlaeque  ministros 
Multum  larga  manus  ditavit  principis  oinnes. 

D  His  gostis  iterum  rex  Saxonum  regiones 
Invadens  latc  vastaverat,  atquc  reversus 
Victor  Aqiiisgrani  brumali  tempore  mansit. 
At  dux  Italiae  Pippinus,  regin  prolos, 
Adiuoctis  Baioaricis  legionihus  illi, 
Ilunis  intulerat  bellum,  sic  palre  iubente. 
Cum  quibus  eventu  certamina  prospera  lacto 
Trans  flnvium  Tizan  gcssit,  ciinctisqiie  fitgatls 
Hostibus,  a  Francis  llunorum  rcgia  lota 
Est  aequata  solo,  quam  Hringuin  dixiniiis  ante. 
Cuius  poene  gazae  gentis  tunc  fiinditus  omnes, 
Magnus  erat  quarum  numerus,  cunctaeque  prioru  n 
Diripiunturopcsregum,  quas  dcpopulantos 
Plures  in  variis  sacras  regionibf.s  aedes, 


711 

T(*n:poribns  multis  malc  congesslsse  feniniur. 
Tunc  quibus  ablatis,  tain  dari  iure  triumpbi 
Ad  patrem  victor  niemoraia  venit  in  aula 
Pippinus,  regni  cui  thesauros  spoliati 
Ailulit,  exuviasque  ducam,  vexillaqae  capla. 
Cum  quo  iam  dictus  Tudun  quoque  venerat  illuCt 
Proniissisque  fidem  propriis  adhibere  sategit, 
Cura  tolo  comitum  nuroero  baptisma  suonim 
Percipiens  etiam  per  sicramenta  spopondit, 
Se  fore  subiectum  Francis  fidumque  per  aevum. 
SeJ  postquam  rediit,  mutans  promissa  fidemque, 
Perfidiae  luerat  parvo  post  tempore  poenas. 
At  rex  soilempni  voto  celebraverat  illic 
Tenipora,  quae  Cbristus  nascens  moriensquc  sa- 

[cravil. 
Anno  797.  IndicL  i. 
Cum  pulchro  renitens  ortu  claresceret  aestas. 
Ad  regem  Sarracenus  cognomuie  Zatus 
Adveniens,  a  se  pervasam  reddidit  urbem, 
Bai^zinona  cui  nomen  :  nam  limite  structa 
Constat  in  Hispano,  vario  cogenteque  casu 
Nunc  Sarracenis  fueral,  nunc  subdita  Francis, 
Perque  ducem  tandem  memoratum  reddita,  qui  se 
Sponte  sua  pariter  Carolo  permisit  et  urbem  , 
Francorum  subiccla  fiiit  posthaec  dilioui. 
Indc  suum  gnatum,  Hludowicum  nomiiie,  regem 
Tiinc  Aquitanorum,  direxit  ad  obsidionem 
Os  ae  nomen  halDet  sic  urbs  Hispanica  quedam* 
Ipscque  more  suo  rursum  Saxonibus  arma 
Iniulil,  auderent  duras  ne  forte  levare 
Ccrvices  iterum,  quorum  vaslaverat  omnes 
Extrenios  eiiam  fines,  quos  Albia  claudit, 
Et  qua  diffuso  miscent  se  gurgite  salsis 
Fluctibus  oceani  Wisurae  praeclara  flucnia. 
Cumque  redirct  Aquisgrani,  devotus  adivit 
Regis  Abinmage  Maurorum  filius  ilium, 
Abdellc  cui  nomen  erat,  quem  rex  ibi  clcmrns 
Cum  suscepisset,  collegerat  inde  senatum , 
Et  quo  conticerct  tandcm  Saxonica  bella 
Consilium  prudens  iniit,  quo  tempore  toto 
Instauiis  brumae  regione  maneret  in  ipsa. 
Ergo  suo  secum  comilatu  protinus  omni 
Assunipio,  Wisurae  positis  in  litore  castris 
Sedit,  Heristellique  locum  iussit  vocitari, 
Hacieiius  hoc  et  habet  nomen,  terramque  per  ipsam 
Adductos  sccum  populos  diviserat,  atque 
Indigenas  licct  iiivitos  dare  compuiit  ipsis 
Ilibenias  scdes  simul  et  stipendia  cunctis. 
Iluc  ex  italia  venit  Pippiuus  ad  ipsum ; 
Hispanis  ciium  rediens  Hludowicus  ab  horis. 
llunonim  quoque  legati,  nec  non  Hadefonsi, 
Asturiae  rcgis,  quam  maxima  dona  ferentes, 
Ex  tam  longinquis  Carolum  terris  adierunL 
Hiiic  est  in  regniim  proprium  dimissus  uterque 
Hegalis  iiatus  :  misit  quoque  cum  Hludowico 
Ahd  Ilam,  qui  posl  patriam  dcductus,  et  illis 
Kst  commissus,  ad  hoc  quos  tunc  elegerat  ipsc, 
Et  quorum  fidci  se  credcrc  non  dubitavit. 
Rex  autem  residens  in  Saxonum  regione, 


POETiE  SAXOXIS  71» 

A  Prefatoque  loco  sanctissima  festa  peregit, 
In  quibus  indiitus  processit  corpore  Christus» 
Et  posuit  carnem  moriens,  sumpsitqne  resorgens. 

Anno  798.  Indict.  5. 
Veris  in  inilio  facinus  commiserat  atrox 
Saxonum  populus  quidam,  quos  claudit  ab  aiistro 
Albia  seiunctim  positos  aquilonis  ad  axcro. 
Nos  Nortbalbiogos  patrio  sermoDe  vocarous. 
Nam  pro  iustitia  legali  more  gerenda 
Cum  rez  legatos  illuc  transmilteret,  ipsos 
Impia  foedifrage  iugulavit  facUo  gentis. 
Cumque  Codescalcus ,  regis  legatus  et  ipse» 
Ante  dies  missus  pancos  ad  regiia  tenentem 
Danorum,  Sigifridus  erat  coi  nomen,  in  ipso 
Tempore  regrediens  foret  interceptus  ab  Hunis , 

g  Auctorcs  huius  fuerant  qui  seditionis, 
Pertulerat  mortem  pariter  pro  crioiine  nnllo. 
His  rex  commotas  Wisuram  properavit  ad  aronero« 
Inque  loco  quem  Munda  vocant  saa  rastra  tocavit, 
Atque  necis  legatoram  iustissimus  ultor, 
Iii  desertores  irae  lazavit  babenas, 
Vastari  late  sparsis  legionibus  iliam 
Precipiens  terram.  Tum  saevus  ubique  furebat 
Miles,  ubique  cruor  rivis  madefecerat  arva, 
Omnibus  atque  locis  increverat  horrida  clades, 
Vulnera,  mors,  luctus,  clamor,  fuga,  (lamma, 

[pinae^ 
Omnia  complebant,  donec  compescuit  altis 
Albia  gurgilibus  procedere  longias  arma. 
At  Northalbingi  missos  inpane  peremptos 

(2  A  se  cernentes  Caroli  —  nam  regia  castin 
Ilaud  traiecerunt  fluvium  —  superaddere  magnos 
Disponunt  ausus,  Abodritos  denique,  Francis 
Qui  lunc  subiecti  fuerant  ac  foedere  iuncti, 
Nisibus  ex  totis  coepere  lacescere  l>ello. 
Ast  illis  Abodritorum  dux  nomine  Thasco, 
Coinpcrto  tali  motu,  tulit  obvia  signa, 
Consertaque  loco  pugna,  quem  Suentana  dicunt, 
Quatluor  hostilis  prostravit  roilia  coetas, 
Ac  victos  fecit  nimia  cum  clade  reverti. 
Cumqiie  regressus  Aquisgrani  rex  esset  in  aala, 
Conslantinopoli  missos  suscepit  ab  aii)e 
Legalos,  Augusia  suis  pro  rebus  ad  ipsnm 
Qiios  inisit  Hcrcna,  preccs  ac  dona  ferentes 
Nam  Conslantinus  fucrat  qui  natus  ab  illa, 

D  Cum  forct  inmensa  morum  gravis  improbitate, 
A  Grecis  regni  deiectus  culmine,  magnas 
Nequiliac  dcdcrat  privatus  luinine  poenas. 
Unus  erat  missus  Michael,  et  presbiter  alter 
Theophiliis,  quibus  est  tandem  poscentibus  acium, 
Ut  magna  regis  pietate  Sisinnius,  olim 
In  bello  captus,  patriam  dimissus  abiret. 
Is  gcrmanus  erat  praefate  praesulis  uiiiisa 
Que  caput  imperii  Greconim  nobile  fulget. 
His  quoque  dimissis,  Hadefonsi  regis  ab  horis 
Hispanis  venere  viri,  qui  munera  magno 
Atlulerant  Carolo,  renovantes  foedus  avitum, 
Scmper  amicitia  reges  quod  iunxerat  ipsos; 
Magna  quibus  dederat  susceptis  dona  benigne. 


715 


ANNAL.  DE  GCSTIS  B.  CAROLI  MAGM  LIB.  Y.     -  VI lA  CAROIJ.  —  UB.  lU. 


7li 


\c  palmiB  tali  belos  dimUit  honore. 
lusule  invase  Baleares  esse  fcrunlur 
Hoc  anno,  quanim  M-aiorica  dicitur  una, 
Altera  nomen  habet  sermone  Minorica  prisco. 
Has  etenim  Mauri  dcvastaverc  pyrate. 
At  rex  praefata  tempus  cclebravit  in  aula, 
Quo  nasci  voluit  coeli  terraeque  creator, 
Et  quo  mors  mortis  fuit  infernumque  momordit , 
Reddidit  ct  nobis  vium  de  mortc  resurgcns. 

Aniio  709.  Jndict.  6. 

0  qnam  triste  nefas  mortalia  pectora  crebro 
Concipiunt,  quam  praccipiti  summersa  profundo 
Nequiliae,  dum  non  legcs,  non  iura  vercntur, 
llorriflcos  nimium  cacci  labuntnr  in  aclus. 
Tettis  hic  est  annns,  quo  res  indif.na  rclatu 
Crimine  Rcmuleani  saevo  maculavcrat  urbem. 
Nam  sacer  antistes,  mundo  venerabilis  omni, 
Civibus  a  propriis  poenas  Leo  sumpsit  atroces. 
Credidimus  tormenta  quidcm  cessasse  pioruro, 
lamdudnm  saevis  tortoribus  igne  gchenne 
Damnaiis,  quos  impcrii  dum  sci^ptra  tenentes 
Fecerat  elatos  inmensa  potentia  secli. 
Martyribus  cesis  implernnt  sanguine  Romam 
Nunc  in  pace  novi  sceleratis  ausibus  orti  * 
Camifices  ibidem,  longe  licet  inferiores 
lure  potestatis,  simili  sed  mente  feroces. 
Temporibus  tanluni  scelus  admisere  modemiSy 
Indicto  cum  iustitio,  se  publica  vola 
Cum  precibus  soivens  plebs  castignre  fldelis 
Deberct,  pariierqne  suos  purgare  reatus. 
Tum  celebrare  volens  Chrisit  mysteria  cunctis 
Pro  sibi  commissis,  sollempni  more  sacerdos 
Yeclus  equo,  Lateranensi  processit  ab  aula, 
Ad  tua  Laurenti  pergens  sacra  limina  martyr, 
Qua  decus  ecdesiae  lcctus  modo  fcrreus  auget, 
Virtutis  mDnimenta  tuae  clarissima  praebens, 
Quod  superimpositus  pmnis  contempscris  igncs, 
Corporis  ardescens  Christi  magis  intus  amore. 
Sed  neqae  tale  tunra  meritum  sedare  furores 
Hosiiles  potuit,  qoin  ad  tua  dum  properarot 
Antistes  tummus  sufTragia  sancta  petenda, 
bsidias  lUi  slmal  et  tormenta  pararent. 
Cum  celeraret  iter,  tnrba  vallatus  iniqiin, 
Cradelesque  manus  loleraiis,  amiserat  ipsum 
ESossis  oculis  lumen,  linguam  quoque  tortor 
Praecidit,  nudumque  dehinc  licpiere  iacentem 
Semiiiecemque  foris,  foedatnm  sanguine  multo, 
Inqne  monasterium  posthaec  deductus  Herasmi 
Martyris  —  auctores  facti  sic  nempe  iubebaiit  — 
Curandi  specie  fuerat  senratus  in  i|>so. 
Donec  cognoscens  Wingisus  ^  res  ita  gestas, 
Duz  Spoletanus,  Romam  festinus  adivit, 
Nocteque  faI>lato  per  muruni  praesule  sacro, 
io  loa  com  iustis  deduxit  honoribus  Ipsum. 
Qui  roisdrante  Deo  transacto  temp<ire  pauco, 

•  R.  Orei,  Inferpunctionem  Reineccianam  hoc 
Ifico  vltiosam,  puncto  post  Homam  sublato ,  allero 
piist  [eroees  posito,  correxi. 

Pateul.  XCIX. 


A  Amissuin  recipil  visum  pariterque  loquelam  : 
Seu  quia  fcstinaus  tortor  trepidansque  nefandls» 
Dum  concurrentes  mctuit  non  talia  turbas 
Passuras,  sed  velle  suum  defendcre  papam, 
Non  quanlum  voluit  crudclia  facta  pcregit : 
Seu ,  quod  crcdcndum  magis  cst ,  antiqua  rcdcm- 

tplor 
Per  mcritum  magni  renovans  miracula  Petri» 
Sanari  sucecssorcm  donaverat  cius. 
Ilaec  Winigisus  ut  ad  Caroli  dux  delulit  aurcs» 
Admonitus  probilalc  viri  summeque  colendo 
Ordine  sedis  apostolicae,  rex  iussit,  ut  ad  se  ' 

Glorifico  prcsul  deductus  honore  veniret. 
Egit  iter  lamen  ipse  suum,  dccrevit  ut  ante, 
Saxonum  terras  adiens,  ibidemque  locatis 

B  Ad  Padarbrunnon  «  multo  cum  milite  castris, 
Oppcriebatiir  non  parvo  tcmpore  summi 
PraesuHs  adventum.  Carolq^  quoque,  regia  proles, 
A  paire  missus  ad  eiusdem  confinia  gentis, 
Perrcxit  lato  qua  profluit  Albia  cursu, 
Disponcnda  forcnt  dum  fortc  negotia  quacdam 
Cum  Wiiiis  ct  AbodriLis,  ac  suscipiendi 
Saxonesaliqul,qui  se  de  partil)us  illis 
lam  delcgerunt  fldei  commillerc  rcgis. 
Haec  satis  egregie  peragcns  dum  cuncta,  rooratus 
lunior  esset  in  his  Carolus,  spcclatque  roersum 
Dum  videat  natiim  patrio  rex  niagnus  amorc, 
Venit  apostolicus,  terraram  pocne  supremas 
lam  pcnetrans  horas.  Illi  via  fanta  peracta 
Visa  brevis  fiierat,  quia  (ompcnsaverat  omnes 

C  Intuitu  Caroli  quos  pertulit  ante  laborcs, 
A  quo  cunctoram  solamina  digna  maloram 
Danda  sibi  merito  spe  certa  credidit  olim. 
Namque  pmpinquantem  cum  primum  noverat,  illi 
Obvius  ipse  loco  de  castroram  memorato 
Stipalus  mullis  populoram  milibus  Ibat. 
Pontificemque  vicem  Pctri,  cui  claudere  coelos 
Et  rcserarc  licct  verbo,  scdcmque  tcnentem 
Suscepit  cum  magnifico  reverenler  honore. 
Cumque  dics  aliquot  lactos  ibi  duceret,  idem 
Insinuans  praesul  sna  quaeque  negotia  regi, 
IlUus  facilem  cognovit  ad  omnit  mcntem 
Concedcnda,  pie  voluit  quaecunique  praecari 
Inde  reducendum  digne  primoribus  illum 
Francorum  commendavit ,  qul  iussa  replentcs 

^  Ingrcsfii  pariier  Romam  sua  rcstitucrant 
Omnia  pontiflci  rarsum,  quo  iura  rcgendae 
Sedisapostolicae  iustosque  tenerct  honores. 
El  post  discessum  papac  res  dnxit  eodcm 
Tenipora  pauca  loco,  subito  cum  tristls  ad  illum 
Nuncius  interitum  proceram  mortemque  daorain 
Deiulit,  insignes  fecit  quos  maxima  vlrtus. 
Unus  erat  Baioariae  comes,  isque  vocatut 
Geroldus,  qui  cum  pq[>ulum  defendere  Christl 
GonaUis,  lello  saevis  obsi^teret  Hunis, 
Finivit  vitam  fragilem,  sumpsilque  perennem. 


^  R.,  WitngiiUi. 
«  U.,  Padtrbrunnon, 


"& 


710 

llalici  vero  fueral  dux  liinitis  altcr, 
Nonicn  babens  Erichus,  qiii  posl  bcne  plurinia  gosVa 
Praelia,  poslcrcbro  sumplos  ex  hosle  Iriumphos, 
Oppugnare  Libumorura  conlenderat  urbem 
Tharsaticam,  civcsque  loci  quem  robore  semper 
Invictum  novere,  dolis  ac  fraude  nccarunt. 

At  Carolus,  quantum  tempus  permiserat  illud, 
f^axonum  rebus  certo  moderamine  cunclis 
Disposilis,  in  Aquisgrani  sc  contulit  aulam. 
Ad  quem  Wido  comes,  cui  Brettonum  regiones 
Commissae  fueranl,  genlis  quam  sepe  rebellis 
Detulit  arma  ducum,  proprio  quac  nomine  quisqno 
Inscripto  dcderat :  signum  fore  dedilionis 
lloc  slatucre  suae,  Francis  servire  coacti. 
Nam  sociis  comes  ille  suis  cum  pluribus  ipsam 
lloc  anno  penilus  terram  lustraverat  omncm, 
Corda  domans  belli  tcrrorc  ferocia  grandi. 
Et  iam  pcrpeluo  Brettones  iure  subacti 
Parerent  Francis,  si  non  promissa  Odemque 
Perflda  faliacis  mutassent  pectora  plebis. 

Tunc  quoque  Sarracenuf ,  Azan  cognomine  dictns, 
Direxit  Carolo  claves  cui  praefuit  urbis 
Oscae  —  sic  illara  vocilavit  barbara  lingua  — 
Magnaque  dona  siraui  mittens,  lianc  tradere  sese 
Promisit,  si  tempus  ad  boc  contingeret  aptum. 

Tunc  llierosollma  monachus  directus  ab  urbe, 
Inmenso  uiraium  spacio  terraequc  marisque 
Transcurso,  regi  munus  preciosius  orani 
Auro  detulerat,  mittente  pio  patriarcha 
Pignera  sancta  loci,  Cbristus  quo  carnc  sepultus 
Morte  resurrexit  victa,  quo  gaudia  mundo 
Angelus  haec  cacli  missus  narravit  ab  arce. 
Uex  quoquc  natalem  J>omiui  cclebravit  in  aula 
fjm  dicta,  monachumque  dehinc  reraeare  volenlem 
Absolvit,  coraiteraque  simul  coniunxcrat  illi 
Zachariam,  regalis  erat  qui  presbyler  aulae. 
Pcr  qucra  magna  iocis  misit  donaria  sanctis, 
•  Al((uc  viris  inopem  vitara  ducentibus  illic, 
Et  mala  perpessis  mundi  sub  nomine  Christi. 

Anno  800.  Indict.  7. 
Martia  cura  medios  cxplcssent  tempora  cursu&, 
Phebus  el  initiuni  raundi  lotius  et  anni 
Arielis  aetherii  gradiens  in  signa  tonarel, 
Florigerura  rediit  hierais  ver  aspera  pellens, 
Frondibus  exomans  silvas,  et  prata  virenti 
€raminc,  dans  avibus  voces,  augracnla  diebus, 
Tum  decus  egregium  mundi,  lux  ciara  raoderni 
Temporis,  cx  aula  Carolus  progrcssus  Aqucnsi, 
Occani  litus,  nomen  cui  Gallicus  extat, 
Lustrabat,  classemque  mari  porfccit  in  ipso, 
Infestum  quod  Northmanni  fecere  pyrale  i>, 

«  Ex  Einh.  Vita,  c.  27. 

^  Pyrale.  G4ossa,  a^hnien;  Adarao  Bremensi,  c.  212,  a$comanni. 


POET.*:  SAXONIS  7ir> 

A  lam  tunc  Francorum  nimiura  gens  noxia  rcgno. 


IiKIue  monasterio,  sancti  quo  merabra  quiescuut 
Ricliarii,  celebravit  ovans  sollcmpnia  paschae. 
Tramiic  tum  cepto  properans  pervciiit  ad  urbem 
Turonicam,  Martine  tuara  sanctissirae  tumbani» 
Qui  confessor  apostolica  virtutc  choruscus 
EfTuIges,  adiit  quaerens  suflragia  supplex. 
Goniugis  hic  illum  tristis  valitudo  morari 
Co:npuIii  :  extremas  ibi  vitae  clauserat  horas, 
Moribus  et  vitae  merito  laudabilis  omni, 
Cui  nomen  Liudgardis  erat.  Tum  funere  digne 
Illic  curato,  tumuHquedecore  pecactOy 
Ipsc  Mogontiacum  rcdiit,  primisque  suorum 
Undiquc  collectis,  ibi  conventura  gcneralem 
Feccrat  Augusli  circa  primordia  mcnsis. 

n  Tunc  el  in  Italiam  multis  iter  aggrediendum 
Condixit  popuUs,  illuc  quos  pcrgere  sccum 
Decrevit,  quod  distuleral  non  tcmpore  longo ; 
Agminc  delecto  scd  e6  comitante  profeclus, 
Moenia  famosae  petiit  pracclaia  Ravennae. 
Camque  dies  essct  soptcm  non  amplius  illic, 
Pippinum  regcm  gcntis  cum  mihte  multo 
In  Bencvcnlanae  direxerat  oppida  terrae, 
ipseque  Romanas  ibat  devotus  ad  arces. 
Obvius  huic  ad  Nomentum  Leo  papa  sacratus 
Vencrat,  el  gaudcns  multura  veneransque  reccpi!, 
Quem  defensorera  solum  sibisenscTal  olim. 
Dulcibus  alloquiis  ibi  tunc  epulisque  peractis, 
Aniistcs  sumraus  regem  praecessit  ad  urbem. 
Postcra  cumque  dies  cclebris,  festivaque  praebcns 

^  Gaudia  Romauis,  qua  suscipicndus  ab  illis 
Rex  tantus  fueral,  solis  fulgesceret  ortu^ 
Pontiflces  cIcTumque  suum  coUegerat  omnem 
Papa.  Quibus  secum  sumptis,  ad  Umina  magnae 
Basilice  Petri  qui  sumraus  apostolus  extat 
Venit,  ct  in  gradibus  terapli  stipante.sacrato 
Constitit  ipse  choro  :  Carolura  sic  advenientem 
Suscepit,  laudum  modulamina  dulcia  cantans, 
Atque  Deo  grates  ex  toto  corde  rependens, 
Quod  moderatorem  dcfensoremque  dedisset 
Ecclesiae  lalem,  cui  non  ea  noverat  aeias 
Mortalera  similem,  vel  sic  virtule  valentem, 
Omne  bonum  vel  devota  sic  mente  volentein. 
Tantus  honor,  talis  Francorum  gloria  regeni 
Magnaque  Romanae  comitantur  gaudia  i^ebis, 
Aecclesiam  Petri  puro  cum  peclore  magni 
Litraret,  fusis  lacrimis  bumilique  precatu 
Lnplorans  tanii  sufl^ragia  sancta  palroiii. 
lain  quoque  solstiiii  glacialis  tcinpore  cresccBa 
Asperilas  brumae  tandem  cogebat,  ut  illic 
Militibus  hiberna  quies  oplata  daretur. 


INCIPIT  LIBELLUS  IIII  ANNALIUM  DE  GESTIS  CAROLI   MAGNI 

IMPERATORIS. 


Fesla  dies  caclis,  cadem  celjbcrrima  tcrris, 
Vii'-inri  parlus  Chrisli(|fic  refulsoral  orlus. 


Post  oclingentos  ex  quo  processerat  annos, 
Tcctus  servilis  Dominus  velaniine  forroae. 


717 


ANNAL.  DE  GESTIS  B.  CAKOL!  MXGM  LIl].  V.  —  VITA  CAROLL  —  LIB.  IV. 


713 


El  iam  uaUlis  tanli.cunuiUveral  onincin 
Laeticiam  Roma  Caroli  praosenlia  rogis. 
Ilic,  cum  mis.sarum  sacro  sollempnia  ritu 
Iiicipieada  forent,  magnam  processit  iii  aulaui, 
Qiiae  corpus  mundo  venerandum  continct  omni 
Petri,  cui  claves  Christus  dedit  ipse  polorum  ; 
Eius  et  anle  sacros  artus  cum  mente  fiJeli, 
EOiisis  precibus,  sese  rex  inde  levarel, 
Ipsius  imposuit  capitt  Leo  papa  coronam. 
Conclamat  paritcr  populus,  sacra  personal  ac<Irs 
Ingenti  iubilo,  vox  fcrtur  ad  aethera  plebis 
Uoinanae  sic  concordi  simul  ore  canentis  : 
Augusto  Carolo  magno,  pacemque  ferenli, 
Lnpcrii  merito  Romani  sccptra  lencnti, 
Gloria,  prosperilas,  regnum,  pax,  vila,  triump!uis ! 
Post  laudes  igilur  dictas,  et  sumnms  eundem 
Praesul  adoravil,  sicut  mos  debitus  olim 
Principibus  fuit  autiquis,  ac  nomine  dempto 
Patricii,  quo  dictus  erat  prius,  indc  vocari 
Auguslus  meruit  pius,  imperii  quoque  priuceps. 
Temporc  paucorum  post  haec  abcunle  dieruin, 
Ipse  suum  Carolus  praeceperat  ante  tribunal 
Duci,  iudiciumque  \iros  legale  subire, 
Por  quos  praeterito  fuerat  tot  cladibus  anno 
Affectus  sacer  antistes,  legemquc  secundum 
Romauam  maiestatis  cogente  reatu, 
Dampnavit  poena  merito  cimclos  capilali. 
Sed  licet  indignis,  interveniente  benigno 
Praesule,  concessit  vitam,  tamen  esset  uiultuin 
Ne  lantum  scelus,  exilio  relegaverat  omnos. 
Festaque  transegit  poslquam  paschalia  Ronie, 
Egressus  Spolelanam  perrexit  in  urbem. 

Augustus  vero  quo  tempore  mauscral  illic, 
Aprilis  horam  cum  nox  extrema  secundam 
Obscuram  nimium  tenebris  involveret  atris, 
higenli  subito  lellus  exterrila  motu 
Contremuit,  sonitusque  graves  uimis  et  motuendos 
Ediderat,  stabilem  cui  sustulit  ira  quielem 
Caeleslis,  grandi  sub  mole  latentia  mundi 
Inlima  concuticns  impulsu  viscera  diro. 
Cumque  procellosus  penelrasset  »  turbo  cavernas 
Occultas,  ac  veuarum  loca  tecla  sub  alio 
Terrarum  gremio,  uec,  qua  prorumperet  inde 
Vis  venti,  palulos  usquam  reperirct  hiatus, 
Quassatis  fluctus  quosdani  gcneravit  in  arvis. 
laroque  domi  maior  quam  gurgite  terror  iu  ullo 
Naufragii  fuerat,  trenmlo  sua  culmiue  quisque 
Dum  fugcrot  subilam  minitantia  tccta  ruinam. 
Moenia  cuncla  simul  tetro  sonuere  tumullu, 
Pendula  crispanti  stridunt  ut  Untca  flatu, 

^  CoJ.,  penelranset ;  facile  emendatu ;  R.  contra  : 
lurbo  pcnetransque, 

^  Ex  Einhanh  Vita  Caroli,  cap.  29,  sod  et  ex  alio 
ftmte,  exempli  gratia ,  Annalibus  Laureshamensibus 
ad  SOi,  fluxcrint. 

^  Ex  Einh.  Vita  Caroli,  cap.  16. 

d  Tota  rerum  anno  805  gestarum  narratio,  poeta 
leste,  flaxit  ex  Einhardi  Vita  Caroli  c.  7,  qui  tamen 
de  pace  nonnisi  post  Iranslationein  Snxonuni  conve- 
iiisse  auctor  est,  quie  cum  anno  80 i  conligerit,  Sa- 
\oni:e  pacationem  ad  himc  dciniim  annuni  rcferri, 
iiec  co  qiio  noster  iradil  loco  i>erfeclam  cs^e,  |miet ; 


A  Aut  dnm  quae  lenui  squalebant  pulvcrc  vel;», 
Exagilanl  fainuli  ccrlalim  discutientcs. 
HauJ  alitcr  muros  omncs  tremuissc  videres. 
Hic  tamen  Ilaliam  terror  specialiter  omnom 
Perculcrat,  cuius  plures  subvertcrat  urbes, 
Avulsosque  ruit  montes  radicibus  imis. 
Tum  Romae  cecidere  trabes  venerabilis  aedis, 
Pigneribus  propriis  quam  Paulus  apostolus  ornat. 
Callia  nec  tantae  fuit  aut  Germania  cladis 
Immunis,  circa  Rhenum  loca  denique  molii 
Plurima  tcmfico  nimium  concussa  fuenmt. 
Audiri  quoque  mugitus  e  montibus  allis, 
Et  tetri  sonitus  reddi  variiquc  boatus, 
Morbonimque  lues  fiori  permaxima  cocpit. 
At  Spoletanis  Carolus  rogressus  ab  oris, 
Ad  Ticinum  rediit,  cui  nunc  est  Papia  mmcn 

"  Ualie  linquens  fines  Aiiguslus,  Aqucnscm 
Expetiit  sedem,  raansilque  quietus  hoc  anno, 
Perque  sui  parlos  regni  direxcrat  oinnes  ^ 
Lcgatos,  acquo  legum  modci-aminc  mandans 
lusticias  faccre  et  varias  componere  lites, 
Reddere  ius  civilo  I>onis,  terrere  malignos  : 
Divinas  mundique  pias  ex  ordine  leges 
Tunc  exerceri  mandaverat  cl  renovari. 

Anno  802.  Indict.  9. 
Iloc  de  longiuquis  elephans  regionibus  anno 
Primitus  adductus,  mira  spectacula  regno 
Francorum  ;  dederat  Persarum  denique  princc|>s 
Ilunc  Aaron  :  idem,  fuerat  cui  subditus  Indis  < 
Exceptis  oriens  totus,  curaverat  ultro 

p  Eius  amicitiae  se  foedere  iungere  firmo, 
Ac  dignum  duxit  pre  cunctis  regibus  ipsuni 
Temporis  illius  solum,  cui  munera  larga 
Praecipui  causa  transmittere  vellet  honoris. 
Nam  gemmas,  aumm,  vestes  et  aromala  crebro, 
Ac  reliquas  orientis  opes  direxerat  illi, 
Ascribiqne  locum  sanctum  Hierosolimonim 
Concessit  propriae  Garoli  semper  dicioni. 
^  ^  Anno  805,  Indict,  10. 

Nobilis  hic  annus  longi  certamina  hclli 
Tandem  Saiones  ioler  Francosque  peracti 
Firmo  pcrpetuac  conclusit  foedere  pacis. 
Aui^mstus  plus  ad  sedem  Salz  nomine  diclam 
Veneral :  Imc  onini  Saxonum  uobilitate 
('.ollecta,  simul  has  pacis  leges  iuierunt, 

D  Ut  toto  penitus  cultu  rituque  relicto 
Gcnlili,  quem  daemonica  prius  arte  colebant 
Doccpti,  post  hacc  fidei  se  subdere  veUent 
Catholicac,  Chrisloque  Deo  servire  per  aevum. 
Ai  vero  censum  Francorum  regibus  uUum 

Carolus  cnim  an.  80i  e  Saxonia  Coloniam  et  Aquas- 
grani  rcdiens,  Salz  paialium  ilinere  suo  iion  attigit. 
Nec  quod  unum  hic  afierri  posset,  codicis  Mettensis 
inscriptio  capilularis  ad  Salz  (Baluz.  Capitularia,  ed. 
Chiniac,  1. 1,  p.  415,  H,  1065.)  In  quarto  anno  ad 
SaU  contrarium  evincere  sufficit,  cum  Einhardi  An- 
nalium  aucloritatem  hoc  a;vo  maximam  ct  inler 
scriplorcs  quasi  unicam  esse,  neino  ncsciat.  Errori 
ansam  pra^Duerit,  quod  poeta  aliam  pacem,  cnm  iin- 
peratore  scilicet  Constantinopolitano,  anno  805  S:dz 
conclusam  csso,  in  Annalibus  Einhardi  legit. 


71$  POETifi 

SolTere  nec  i>enitus  deberent  atque  tributum, 
Gn&ctonnn  .pariter  statuit  sententia  concors, 
Sed  tantum  decimas  diYiaa  l^e  stalutas 
Oftrrenty  ac  presulibus  parcre  studerent, 
Iptommque  simul  clero,  qui  dogmata  sacra, 
Qaiqae  Adem  IVomino  placitam  viiamque  doceret. 
Ttmi  sob  iudicibus  • ,  quos  rex  inponerat  ipsis, 
Legatisque  ^  suis,  permissi  legibus  uti 
Sazones  patriis  ei  libertatis  honore. 
lloc  suRtposlremo  sociati  foedere  Francis, 
Ut  gens  et  populus  (ieret  concorditer  unus , 
Ac  semper  regi  parens  aequaliter  uni. 
Si  tamen  hoc  dubium  cuiquam  fortasse  videtur, 
De  vita  scriptum  Garoli  legat  ipse  libeilum , 
Qoem  Francos  inter  clarus  veraxque  relator 
Ac  Bumme  prudens,  Einhardus  nomine»  scripsii. 
Hac  igitur  pacis  sub  conditione  fideles 
Se  Garok) ,  natisque  suis,  stirpique  nepotum 
Ipsius,  iuraverunt  per  saecla  futuros. 
4(iao$  per  ter  denos  et  tres  tam  duriter  annos 
«Linqoere  protracti  penitus  conamina  beUi 
Plus  regis  pietas  et  muniflcentia  fecit, 
Quam  terror.  Nam  se  quisquis  commiserat  ciu^  ■ 
]*^gregiae  fidei,  ritus  spemendoprofanos, 
llunc  opibus  dilans  omabat  honoribus  amplis. 
Copb  pauperibus  Saxonibus  agnita  primum 
Itxac  fuerat  reruro,  quas  Gallia  fert  opuienta, 
Praedia  praestiterat  cum  rex  cumpluribus  illic, 
Ex  quibus  accipereni  preciosae  tegmina  vestis, 
Argenti  cumolos ,  dulcisque  fluenta  Liei. 
Ilis  ubi  primores  donis  illexerat,  omnes 
Svbiectos  sibimet  reliquos  obtriverat  armis , 
Kt  multis  experta  modis  innotuit  eius 
Tam  dulcis  pietas  quam  formidabilis  ira, 
Praefatnm  statuere  fide  servare  perenni 
Foedus,  et  ullerins  non  id  mutasse  probantur. 

Anfio804.  Indict.  11. 

;PnesaI  apostolicus  Roma  perrexit  ab  arbe, 
Angosti  Leo  flagranti  deductus  amore , 
A«eclesiae  qaoqne  procaasis,  quibas  imperiati 
Eiae  Tidebatt>pas  manimine,  rursusadire 
Fnmcoram  terras  satagens  per  longa  viamm. 
ilic  ttbi  terribiles  primum  transcenderat  Alpes, 
Adventasse  vimm  tantum  mmore  volacri 
Jndice  compererat  statim  prope  Gallia  tota, 
Prothins  hoc  etiam  laetus  cognovit,  et  ilii 
Obvias  Aaguiias  Rejnensem  venit  ad  urbem , 
Sasceptumque  satis  digno  veneratus  honom 
Duxerat  ad  sedem,  coi  nomen  Carisiacns. 
JiauUs  Domim  festis  ibi  rite  peractis, 
SedtsAqoensis  abhinc  petiemnt  moenia  pulchrae, 
Gloriflceque  simu!  celebrato  tempore  sancto, 
Qoo^la  moustrante  M^i  cognoscere  veri 
In  lerris  nati  mememnt  luminis  ortam, 
CoUoquioqoe  dehinc,  pm  quo  praesul  venerandus 
Yenerat,  expleto,  rex  inclitus  obtuiit  illi 

•  Jndicibui.  Id  est  comilibus. 
b  Legatis.  Missis  doniinicis. 


SAXOiMS  7^ 

A  Munera,  digna  simul  danti  sea  suscipienti, 
Hic  cum  pontificum  clarissimas,  illeqae  regam 
Temporis  illius,  nullo  dubitante  fuissent. 
His   gestis ,    propriam  praesul  remeavit  ad  nrbcoi , 
Seque  viri  seiunxerunt  ibi  corpore  solo, 
Mentis  amore  pio  iuncti  sine  fine  manentes. 

Anno  805.  Indict,  12. 

Natio  Sclavorum  studio  satis  aspera  belli , 
Quos  Behemos  vocitant,  in  se  levitate  procaei 
Irritans  Francos,  Caroli  conmioverat  iram. 
Quos  contra  missus  multis  cum  milibus  eias 
Natus  et  aequivocus,  bellum  virtute  sagaci 
Commisit ,  celeri  victor  quod  fine  peregit. 

Anno  806.  Indict,  15. 

B  Cum  pius  Augustus  Domini  munimine  ftiltot, 
Legitimo  cunclos  tanli  moderamine  flnes 
Imperii  servans,  placidam  daret  ondique  pacem » 
Sollerti  meditabatur  depellere  causas 
Mente  simultatum,  populo  quas  posse  fldeli 
Tempore  discidium  vidit  generare  fuluro. 
Unde  suos  inter  natos  ne  gignere  posset 
Post  aliquam  litem  patrii  divisio  rcgni, 
Certas  ipse  dedit  partes  ut  cuique  volebat. 
«  Iialico  regi  Baioariam  simul  omnem 
Fippino  addiderat ;  nec  non  Burgundia,  quantum 
Parte  sub  extrema  celsas  interiacet  Alpes, 
Cum  paucis  Alamannomm  quoque  finibus  illi 
Traditur.  At  Carolo  reliquos  donans  Alamannos,  ^. 
Saxones  ac  Fresones  subiecit  eidem , 

C  Cui  simul  ex  magna  fertur  data  Gallia  parte , 
Oceani  donec  vastis  concluditur  undis. 
Hunc  in  Francomm  sibimet  succedere  regDum 
Disposuit,  si  non  aliter  Domino  placuisset. 
Subicitur  vcro  sceptris  Burgundia  paene 
Tota  pii  regis  Hludoin^ici,  lure  tenentis 
Posthaec  imperium,  nec  non  Aquitania  cancta, 
Quae  commissa  prius  fuerat,  nonc  traditur  iUi 
In  regnum  proprinm ,  stabili  dicione  regendom. 
Hinc  omnes  obtestaius,  multumque  precatas, 
Admonuit  servare  fidem,  nec  spemere  pacennt 
Ne  prq>rio  quisqnam  transgresso  limile,  caasat         « 
Rixamm  bellique  daret,  fusique  craoris 
Cbristicolae  plebis  merito  reus  esset  in  aevum, 
Sed  faccrent  inter  sese,  quo  flrma  maneret 

"^  Debita  fratera?s  socians  concordia  mentes. 
Ipse  dehinc  princeps  in  sede  manebat  Aquensi, 
Nec  post  miiitiae  solitos  exercuit  usus, 
Aut  aliquos  ivit  l)ellum  gestums  in  hostes. 
Nam  nec  opus  fuerat,  nec  eum  permiserat  aetas, 
lam  qiiibus  exsaciatus  erat,  renovare  labores, 
Cai  gravis  inrepens,  et  per  momenta  senectus 
Singula  succrescens,  laceret  decrescere  vires. 

Anno  807.  Indict.  li. 

Rex  Sarracenae  gentis  nimium  tracaleDtae, 
Atqoe  gravis  late  mundo  terraque  mariqae, 

•  Ex  Charta  divisionis  imperii. 


*• 


ni         ANNAL.  DE  GESTIS  B.  CAROU  MAGMl 

Muiienbos  tainen  Augustam  ▼eoeraUir  opimu, 
TransniiUens  eUam  quoddam  mirabile  donum 
Denique  lunc»  inter  tenloria  qualibet  arte 
Facta  dedil  maius  cunciis  et  pulcrius  unum. 
Fama  solet  veterum  quicquam  si  dicere  verum  , 
Mirandum,  collecta  forent  ubi  carbasa  tanta, 
Autquibus  orla  seges  lini  tam  fertilis  agris, 
Maieries  operi  quac  posset  idonea  tanto 
Affore  :  non  bominum  tantam  nisi  milia  molem 
Erigerent.  Spacium  campi  concluseral  amplum 
Texlilis  excelsis  paries  berendo  columnis, 
Nec  summi  cuhnen  tecti  superare  irolatu 
Tiribos  impulsae  magnis  potuere  sagittae. 
Intus  erant  multi  generis  balutacula  pulchra» 
Quiiibet  egrediens  nt  non  baec  esse  putarei 
Yela  movenda  loco,  sed  moenia  nobilis  aulae. 
Interea  Nortlmiannorttm  dux,  Alfdeni  dictus, 
Augusto  magna  sese  comitante  caterva 
Subdidit,  atque  fidem  studuit  iirmare  perennem. 

Atmo  808.  Indict.  15. 

Snnt  Sdavi  quidam  Lini  cognomine  dicti ; 
Hos  contra,  gcnitore  suo  mittente,  profectus 
lunior  est  Carolus,  cuius  non  Albia  lata 
Praepediebat  iter ,  sed  Francorum  legiones, 
Fluminis  eiusdem  traiecto  gurgite,  laetis 
Auspiciis  usui,  memoratos  duxit  in  hostes, 
Signaque  gaudenti  retuiit  victricia  palri. 

Anno  8C9.  IndUi.  i. 

Cndique  praesentis  pax  laetificaverat  anni 
Cunctos  imperii  fines ,  sed  tristia  quaedam 
Multis  contigerant  terris  :  nam  sevior  omni 
Hoste  nefanda  lues  pecudum  genus  omne  peremit. 
Nam  cum  pastores  agerent  armeuta  gregesque 
Mane  foras  laetos  in  prata  virentia,  sero 
Aegra  domum  rediit  vix  pars  paucissima,  dirae 
Signa  gerens  pestis  macie  mortisque  propinquae. 
At  maior  numerus  campi  per  plana  iacebat, 
Qua  duloes  animas  virides  efllavit  ad  berbas. 
lamque  cadaveribus  foetebadt  pascua  stratis , 
Extractis  etiam,  praesepia  quaeque  labore 
Purgari  mullo  poterant ,  tum  qui  moritumin 
Cementes  animal  magis  id  prostemere  ferro 
Eiigerent,  staUm  stillans  e  vuluerc  tabo 
Prodiderat  toto  concretum  corpore  viras. 
Noricus  ista  sinus  fertur  specialiter  esae 
Perpessus  cum  vicinis  regionibus  illi. 
Praeterea  steriles  hoc  factae  tempore  vites, 
Impeoso  sibimet  nulla  mercede  labori 
Respondent,  spes  est  avidi  frastrata  coloni, 
Dum  vineta  carere  suo  pubentia  foetu 
Conspicit,  et  vane  silvescil  inutilis  arbor, 
Palmite  diffuso  nullas  dum  pampinus  uvas 
Contegit,  et  fractu  vacua  stat  vinea  lala. 
Partibus  in  multis  regni  sic  omine  trisii 
Bacbica  non  solilo  perierunj,  pocula  damno. 
Tempore  nimiram  tanto  licet  anle ,  per  orbeni , 
Augusto,  luctum,  terris  abeunte ,  fuiurum 
lam  ostendebat  casus  tristissimns  istc. 


LUAl  V.  —  VITA  CAROU.  —  LIB.  IT.  lU 

■ 

A  Aitfio810.  Indict.  2. 

Pippinus  rex  Italiae,  lux  inclita  quondani 
Francoram ,  nitido  laetum  cum.duceret  aevum, 
Flore  vigens  simul  aetaiis  mentisque  decore , 
Cui  praeclara  fuit  virtus,  cui  gloria  summa, 
Omnia  fallacis  pariter  cui  piospera  mundi 
Tunc  aderant,  morbo  vitam  finivit  acerbo. 
Immaturus  huic  obitus  iocundaque  vila 
Extitit,  nnde  suo  nimium  de  funere  patri 
Omnibus  et  Francis  gemilum  luctumque  rdiquit. 

Aitiio811.  Indicl.  3. 
Rursos  ut  oomipotens  caros  sibi  sepe  flagellls 
Eraditf  aeteraae  det  ut  illis  gaudia  vitae, 
Auguslo  vis  iudicii  veneranda  superai 
Omnem  praeteriti  loctum  geminaverat  anni, 

B  Ipsius  assumens  alium  de  corpore  natum^ 
Mortalisqne  iubens  vitae  finire  tumullns. 
Hic  patris  equivocus  fuerat,  nec  nomine  solo, 
Indole  sed  mentis  clara  probitatequc  morum, 
Omnimodaqoe  patrem  virtutum  dote  referret, 
Si  rectore  frai  meraisset  Francia  tali. 
IIoc  quoque  Bernhardo  regnum  concesserat  auao 
Italicum  pius  Augustus;  nam  fiiius  idem 
Pippini  merito  patri  successerat  heres. 

Anno  812.  Indict.  i. 
Maxima  longinquis  terraram  venit  ab  borii 
Grecorum  de  principibus  legatio  missa. 
A  quibus  Augustus  pacem  donare  rogatus, 
lure  piis  precibus,  multum  quas  novit  utri^ 
Proficuas  regno,  consenserat  ilico  demens« 
Foedus  et  inter  se  fidei  padsque  tenendae 
lurando  partes  flrmarunt  protinus  ambae. 

Anno  813.  Indict.  5. 
lam  gravis  Aogusto  morbus  simul  atque  seiiectus 
Corpore  sustulerant  solitum  marcente  vigorem  ; 
Curaramque,  qotbus  res  publica  tanta  regenda 
Ac  servanda  fuii,  non  se  sofferre  valere 
Immodicura  poiidus,  placidae  sed  sola  quieiis 
Ocia^  topremo  labentis  tempore  viue 
Yidit  amanda  sibi,  quo  procurare  migranti 
Hinc  animae  requiem  propriae  veniamque  studerct. 
Vnde  duces  ac  priraores  sollempniter  orones 
Atque  magistratns  ad  condliom  generale 
Undiqae  coUegit,  natoque  soo  Hludowieo 

^  Cunctorum  com  consilto  ios  omne  regendi 
Tradidit  hnperii,  soccessoremque  paterai 
Imposito  deislgnavlt  diademate  regni, 
Consortemqoe  soi  factom  totios  honoris 
Augustum  pariter  vodtari  lossertt  ipson. 
Quod  cum  magniflco  satis  accepere  fovore 
Consilium  cunctT,  cum  prorsus  Id  utile  regno 
Multunodis  intellegefent.  Hinc  aocta  refulsit 
Malestas  Caroll,  concordiii  facta  fhturis 
Hinc  est  temporibus,  com  tot  capot  extiUt  unum-» 
Unanimi  populls  monstratum  mente  seqoendom. 
Hinc  metus  exterais  incussus  gentibus  ingens. 
Nil  sperare  dedit  Caroli  de  morte  propinqoa. 
Quo  minui  posset  status  et  rectissimus  ordo 
Regni  Francorumi  cuius  non  antAreliqoid 


1r>  POETJE 

Tam  clarus   priiiceps   regiinci),    quam  suiupsit  id 

[alter, 

Quem  merito  patri  similcm  vii  tule  puiareiit, 
Aquo  non  dubium,  quin  anuis  regna  subacta 
Gtwcta  simul  miti  regcrct  modcrante  sophia. 
Ut  quondam  magnus  paritcr  rex  alque  proplicta, 
Qui  lyrico  modulante  mclo  caeleslia  doclus 
Carmina  divino  completus  pangere  flatu, 
Nunc  cylbaris  David  digitos  fidibusque  canoris, 
Nanc  capulis  aptare  manus  armisquc  solebat, 
Innumeras  postquam  gentes  hostesque  iriuniphis 
Subdidcrat  propriis,  mcritis  maturus  et  antiis, 
Se  vivente,  suus  iussit  quo  fllius  omni 
Haebrei  Salomon  regni  frucretur  honorc. 
Sic  Garolus  noster  solitus  tractare  vicissim 
Proelia,  daemonicos  etiam  subvcrlerc  cuftus, 
Gatholii^am  firmare  fidcm,  dainnarequc  sectas 
Perversas,  ut  doctrinae  coelcsiis  ubique 
Gordac  concordes  in  Ghristi  laudc  sonarcnt, 
Magnifice  bcllis  regnum  nimis  ampKficatuin 
Prudenti  nato  pacemque  rcliquit  amanli, 
Qulque  labore  patris  bona  conquisila  quictus 
Sumeret,  cierccns  divini  dograata  cultus. 
Haec  ila  dum  fierent,  passim  permi\ta  viJcrcs 
(«audia  tristiliae.  Nam  res  ex  ordine  gcsta 
Ct  raiione  pia,  inuliis  cum  iure  placeret, 
Amplius  angebant  cunclos  tamcn  intus  amari 
Mestitiae  stimuH,  quod  carni  debitus  omni 
Ex  ociilis  camm  Garolum  rapturus  adesset 
Terminas.  Id  valetudo  simul  cogebat  et  actas. 
Utque  solet  ficri,  quoticns  ammittitur  ulla 
Ues  l)ona,  tnnc  melius  cogit  dolor  ipsc  videri, 
Ipsitts  ulilitas  qnalis  prcciumque  fuisset  : 

•  Iliatum  tollendum  essc  non  liquet. 


SAXONlrf  TU 

A  Sic  morum  probitas,  animi  sic  maxima  virtns, 
Sic  plctas  Garoli  cunctorum  meiitibus  herens, 
Tuuc  perspecta  magis  fuerat,  cum  principe  tali 
Scse  cemebant  carituros  esse  pcr  aevum. 
Multommque  graves  sapientum  pectora  curac 
Mordcbant,  in  deterins  iam  iamque  timentum 
Lapsuras  res  Francorum,  multas  qiioque  cladcs 
Posl  obitum  tanti  vcnturas  prhicipis  esse. 
Ul  sub  finc  cadit  cum  longior  umbra  diei, 
El  sol  occani  propcrans  se  tinguere  fldctu 
Pergit  in  cubilum,  tegitet  ferrugine  viiltum 
Lucigcmim,  mixto  maculis  pallore  nigellis, 
Sigua  proccllose  daUnoctis  abinde  sequenlis, 
Quamvis  succedcns,  dum  tramile  fertur  eodein, 
Orbe  valet  pleno  snblnstrcm  reiidere  luna. 

B  Ilaud  amcr  tum  prudentcs  sensere  futuras 
Bellorum  tcmpeslatcs,   mcritoque  gemendas 
Uegni  Francorum  Garolo  moriente  rainas. 
Solvilur  interca  populi  conventus,  el  inde 
Qui  fuerant  proceres  redituri  Iramite  longo 
Ad  sedes  proprias,  sibimet  iam  conicienlcs, 
Gari  conspectum  domini  ^  hunc  esse  supremuiu, 
lutcrni  gemitus  dederant  animiqiie  dolentis 
Pallenti  signuin  facie  meroreque  prcssa. 
Gomposito  plures  vultu,  dum  fingere  laelos 
Se  cupiunt,  quo  suspectum  reperiret  in  illis 
Nil  novus  augustus,  tamcn  et  ridcre  volentum 
Ora  madent  lacrimis  falsa  inter  gaudia  veris. 
Non  aulam  tunc  more  suo  complebat  Aquenseni 
Laeliciac  sonus,  auditur  vox  musica  nusquam, 

^^  Alloquitnr  socium  vix  saltem  munnure  irisfi 

Quisqne  suum,  prodcns  lacitus  quid  pectore  gest»  -i 
Gum  dolor  imponit  gemcbunda  silentia  raultis. 


lcl, 


ANNALIUM  DE  GESTIS  CAROLI  MAGNI 

LIBEU    QUARXrS    EXPLICIT  ;   INCIPIT    QUINTLS   DE    VITA    ET   OBITU   EJCSDEM.    • 


Paogite  iam  laccrac  carmen  lugubre  Gamenc, 

Dignus  enim  mullis  annus  hic  est  lacrimis. 
Ecce  quater  denis  ternisquc  prioribus  aniiis, 

Quid  Jiisi  prosperitas  dicta  fuit  Garoli  ? 
Annua  cum  variis  ipsius  gcsta  triumphis 

Tum  placuit  laeto  connumerare  stiio. 
At  modo  lugentcs  obitum  nos  admonct  ordo 

Ettcmpus  tanti  commcmorarc  viri. 
Hic  veri  plangunt  clegi,  nil  fingere  inestum 

Est  opus,  afi^ectus  res  habet  ipsa  suos. 
Quis  recoiens,  qualis  fucrit,  moJo  deforc  terris 

Tale  dectts  nimium  non  geiual  ei  dolcat  ? 
Sed  qniarcs  consolaturhacc  sola  fideles, 

Caros  (^  forte  suos  mors  quibus  abslulerit, 
Pro  iuslis  ut  eos  fcliciter  aclibus  cssc 

ConHdant  rcgni  parlicipes  superi : 
llcirco  mcriluin,  pro  quo  lundo  ck  <linuis  illuin 


Viverc  cum  Ghrislo,  iiirc  libet  canere. 
Matericm  tantam  niiuis  audax  barbara  lingua 

Ingenii  tenuis  viribus  aggreditur  ; 
r^  Sed  me  magnus  amor,  pracsentis  carminis  auc 

Ignarum  fandi  non  relicere  sinit. 
Denique  sum  Garolo  scmper  fiagrantis  amoris, 

Sum  quoque  perpetui  debitor  obsequii  ; 
Is  gentem  nostram  fidei  cognoscere  lucem 

Fecerat,  abieclis  perfidiae  tencbris. 
Quam  bellando  diu,  quam  mulia  pericula  pas:>u>, 

Quam  sudore  gravi,  quam  studio  vigili  ? 
Poene  rccordantur  populi  hoc  hactenus  omncs 

Europac,  tanti  participes  operis. 
Nempc  sui  vircs  regni  collcgcrat  omncs, 

Ut  nos  demonicis  cultibus  abstraherct. 
Dcnique  barbaricm  quisnam  mollire  feroccin 

Posset  adhorlantis  dogmatis  alloqiiio  ?• 


•  Rcin.  el  Lcilm.,  carus» 


723  4NNAL.  DE  GESTIS  B.  CAROU  MAGM 

Ob  hoc  per  Carolum  cleiuens  Deus  est  operatus,         A 

M  quod  tunc  aliter  non  iK)tuit  fieri. 
Usus  enini  gemina,  Saxonum  saxea  cordu, 

Arte,  suadebat  subdcre  se  Domino, 
Nuuc  terrens  belio,  nunc  donis  allicieudo, 

lllic  magnanimus,  hic  quoque  muuificus. 
Nec  prius  abstiterat,  Saxonia  quam  simul  onini:» 

Idola  proiciens  facta  fidelis  erat. 
Quas  igitur  grates  iili  modo  possumus  onin('s, 

Vel  quas  quisque  suo  solvere  pro  muiulo  ? 
6i  qua  meam  scripturarum  scintillula  menlcin 

Artis,  et  illustrat  si  qua  scienliola, 
Nonne  dabit  iuste  Carolo  praeconia  laudum 

Per  quem  nancisci  tale  bonum  merui  ? 
Nostci  non  solum  fidei  documeuta  parentes, 

Scd  penitus  cunctos  nescierant  apices  ;  B 

Per  Carolum  nuper  nobis  csl  Uuius  hon6sla.s, 

Ac  pariter  vitae  spes  data  perpetuae. 

Ergo  tibi  primum  dignas  nos  dicere  laudes 

ba  Dcus,  omnimodi  fons  et  origo  boni  ; 
Mimeris  inde  tui  quamcumque  retexere  partem 

Nos  in  eo,  nostri  dux  animi,  tribue, 
Qiiem  pie  Chrtste  tuo  mullorum  more  saluti 

Prospiciens,  talem  praestiteras  fieri. 
Nam  nostrae  miserans  naturae  conditionem, 

Scrpentis  postquam  fraus  vitiavit  eam , 
Conluleras  hominum  generi  solacia  crcbra 

Per  claros  homines  atque  tibi  placitos, 
EQiciens  fortes,  per  quos  fragilcs  regerentur 

Doctos,  qui  rcliquos  instruerent  stolidos.  G 

\}i  lux  illorum  tcnebras  dcpellerct  horum, 

Errantes  revocans,  restituensque  viae, 
Stantcs  ut  erigerent  lapsos,  miserisque  pioriiin 

Virtus  exemplo  esset  et  auxilio. 
El  lales  semper  dederas  ab  origine  mundi, 

Apti  salvandis  qui  fuerant  aliis. 
Inprimis  patriarcharum  sacer  ordo,  deinde 

Legifer,  et  vatum  missus  ad  hoc  chorus  esv. 
I^ec  non  in  variis  imitabile  gentibus  olim 

Excmplar  iusli,  te  quoque  teste,  dabant. 
Sv^I  quis  per  servos  servis  le  consuluisse 

Bliretur ;  donum  sit  licet  eximium  ? 
€um  per  tc  mundi  dominus  plus  egeris,  immo 

Sis  passus  minimis  maxima  pro  famulis. 
Pro  quibus  iniustis  iustus,  pro  sontibus  insons,         D 

lu  mortem  propriam  tradideras  animam. 
Tanta  redemptor  crat  nostrae  tibi  cura  salutis. 

Perdita  ne  fieret  prorsus  imago  tui. 
Undc  tibi  laudes  modulentur  cuncta  creata, 

Atque  genu  flectnnt  inferus,  arva,  poli. 
Nam  neque  dum  complevit  opus,  tua  gratia,  tau- 

[tum, 

Cessavit,  sine  qua  deperit  omnis  homo  ; 
Sc.l  post  haec  eadem  lucrandis  omnibus  extat 

Cnra  per  electos  gentibus  exhibila. 
Oris  aposlolici  terram  sonus  ivit  in  omnem, 

Verba  per  exlrcmas  intonuerc  plagas, 


LIBUI  V.  —  VITA  CABOLI.  —  LIB.  \.  l^ 

Cui  dedit,  aethcrea  cacli  dcmissus  ab  arce. 

Flammantes  linguas  Spiritus  omnipolens. 
0  quam  mullorum  purgatas  sorde  reatus 

Mentes  ardentes  fecit  amore  tuo  / 
Ordinis  cjusdem  nec  non  virtutis  honore 

Et  studio  plures  post  fuerant  similes, 
Qui  simul  exemplis  animas  et  dogmate  sacro 

Mullas  caelesti  reddiderant  patriae. 
Quid  meniorem,  quanti  pro  te  tormenta  necemqii4 

Passi,  lucrati  hinc  alios  fuerint? 
Hos  animus  constans,  illos   miracula  visa 

Credere  haec  danti  commonuere  tibi. 
Mille  modis  tua  magna,  Deus,  clementia  gentes 

Salvat  per  sanctos  egregiosque  viros. 
Nec  reges  facis  expertes  fore  muneris  huius, 

Duoi  per  eos  animas  corrigis  atque  doccs ; 
TemporiLus  Carolus  rex,  te  donante,  modernis 

Qnam  multis  summae  causa  salutis  crat  ? 
Credendi  pulchre  moderandis  moribus  aptus, 

Et  mutarc  pie  perfida  corda  poteus. 

•  Cuius  nunc  insigne  genus  si  pandere  coner, 
CompeUor  regum  scribere  catalogum. 
Sed  non  est  opus :  excelsum  quia  non  genus  illi, 

Sed  sumroo  generi  addidit  ipse  decus. 
De  claris  genitus  fulsit  praeclarior,  atque 

Patribus  invictis  fortior  enituit. 
Est  quoque  iam  notum,  vulgaria  carmina  magnis 

Laudibus  eius  avos  et  proavos  celebrant 
Pippinos ,  Carolos,  Illudowicos  et  TheodricoS; 

Et  Carlomannos  Hlothariosque  canunt. 
At  Tamen  hic  quanto  plus  fecerit  omnibns  illis, 

Dicet  praesentis  scrmo  sequens  operis. 
Unum  commemorem,  tanto  de  germine  parcm 

Quem  sanctum  Christi  pracdicat  aecclcsia, 
Scilicet  Arnulfum,  Francorum  qui  fuit  olim 

Princeps,  ac  presul  post  satis  egregius. 
Duclus  amore  Dei  qui  spreverat  omuia  raundi, 

Quae  mulcent  oculos,  queque  trahunt  animosv 
Malens  divinas  mundi  quam  tradere  leges, 

Esse  Dei  famulus  quam  populi  dominus. 
Nuuc  ovat  iu  caelis,  praebens  miracula  tenis, 

Sublimis  meriti  signa  decora  sui , 
Indeque  nostrorum  totam  sericm  dominorum, 

Slirpem  nempe  suam,  protegit  atque  fovet. 
Prae  cunctis  igitur  tibi  cara  nepoiibus  una, 

Quaesumus,  Arnulfus  sit  tuus  omonimus. 
Fac  ut  regnanti  Christus  sit  previus  auaor^ 

Quo  nimis  ipsius  indiget  aecclesia ; 
Qui  modo  iustificus  rex  est,  defensor  et  unus 

Inter  (ot  clades,  nunc  quibus  atteritur. 
Ex  illo  nobis  igitur  tam  principc  sancto 

Hactenus  est  dominans  inclita  progenies , 
In  quam  descendit  sancti  benedlctio  lacob , 
'  Quam  ludac  pandens  ipse  futura  dedh, 
Ut  non  deliceret  de  germine  sceptriger  eius,. 

Scd  forct  inde  manens  longa  ducum  series. 
Sic  eleot;i  Doo  man^il  iam  tempore  longa 


«  E\  Einhardi  Yila  Caroli,  cap.  2. 


727 


POE^IJE  aAIONI^ 


-^iS 


llaec  slirps  iu  regno,  alque  diu  aiaueak 
De  qiia  nou  quisquani  fortem  pietateque  plenum 

Mireiur  regem  progenilum  Garolum. 
Cuius  ut  exterior  virtus  roburque  parentes , 

Sic  satis  omabat  rcligionis  amor, 
Kt  quo  maior  eis  provenit  gloria  mundi, 

Mens  hnmilis  tanto  plus  fuit  ante  Deum. 
Sed  buic  naturae  qnicquid  bene  praeslitit  ortus 

Iloc  excrcitio  auxerat  assiduo, 
lutenlus  semper  rcbus  conslanter  agcndis, 

Et  disponendis  consilio  stabili. 
Undc  nec  in  bcllis  quisquam  fclicior  illo , 

Tempore  nec  pacis  plus  moderatus  erat ; 
Et  quod  suscepil  florens  ct  nobile  regnum, 

Reddiderat  duplo  latius  ct  melius. 
Sicqne  suos,  licet  inirictos,  vicisse  parentes 

Noscitur,  hac  multo  re  magis  egregius. 
Nam  plures  unus  tcrras  populosque  subegit, 

Quam  totus  regum  viccrit  ordo  prior. 
Itcgnabant  inter  Rhenum  Ligeremque  priores , 

Ad  boream  fuerat  tcrminus  oceanus, 
Australcmquc  dabant  Balearica  litora  finem , 

AIpcs  et  tectae  perpetuis  nivibus, 
Et  Francos  orientales,  ncc  non  Alamannos, 

Ac  Baioarios  iam  tenucrc  prius ; 
Fresones  etiam,  simul  et  rexere  Tboriugos  : 

Et.regnum  Caroli  hoc  habucrc  patres. 
Pippino  patre  defuncto,  cum  fratre  regebat  ^ 

Id  Carolomauuo,  sorte  fruentc  sua. 
Atque  simultates  iilum  rixasque  moveutem 

Hic  semper  multum  pertulerat  paciens , 
Ut  mirum  multis  fucrit,  quod  viderit  ira 

Commotum  causis  nemo  licel  gravibus. 
Annis  sic  geminis  decesserat  ille  peractis, 

Et  regnum  soli  iure  datur  Carolo. 
Quod  primo  victis  Aquitauis  gentibus  auxit  c , 

Wasconumque  simul  subicieus  populum. 
El  iuga  cuncta  Pyreuei  superavit,  Hiberum 

Donec  ad  fluvium  teudcrct  imp^um. 
lialicasque  debiuc  regioues  subdidit  omnes, 

Dicere  quas  certo  quis  valeat  numero? 
lu  longum  decies  centenis  milibus  atque 

Amplius,  ut  fertur,  tenditur  Italia. 
Tum,  quibus  est  ex  nou  modica  Germania  parte 

Subdita,  Saxones  addidit  imperio. 
Ex  hac  iu  latum  duplo  plus  dcuique  Francis, 

In  lougum  partem  pene  parem  renitcnt. 
Pannonias  ctiam  victor  subiecit  utrasquc 

His  cum  viciuis  urbibus  iunumeris. 
Ana  Lilnirnorum,  vel  que  vocitantur  ab  Uislro, 

Nec  non  Dalmatiam  subdidit  el  Daciam. 
Sclavorum  popuios  censum  sibi  solvere  fecit 

Plures,  quam  quisquam  diuumerare  queat. 
Gesserit  ista  quibus  bellis,  signando  priores 

Quattuor  annales  iam  relulere  libri. 
Nunc  studium,  mores,  ususque  domesticuf^,  eius 

•  Cf.  Einhardi  Vitam  Caroli,  cap.  iti. 
*>  Cf.  ibid.,  cap.  48. 
c  Cf.  ibid.,  c.  15 1 


A     Corporis  et  habitos,  que  fueriat  referam. 
Que  quicumque  sciet  iam  non  minibitor,  ilii 

Cur  sic  contigerint  omnia  laeta  foris. 
Nam  quod  scire  decet  bominls  meminisseque  cun* 

[ctos, 

llic  quoquc  lectorcm  commoneam  breviter. 
Audiat  hoc  oranis  rector,  vel  praemia  gestis 

Pro  iaudabiiibus  quisqnis  habere  cupit  : 
Inlerius  radix  operum  latet  exterionim, 

Mens  moresqne  viri  facta  palam  geoerant. 
Qui  solet  esse  domi  constans  pnideosque  decenler, 

Perficit  is  crebro  facta  decora  foris. 
lutra  se  vitiis  dominans,  rationeque  poltens 

Exteriora  sibi  nulla  nocere  sinit, 
Fortiter  lu  cunctis  facienti  seu  pscienti 
*'     Pro  meritis  animi  gloria  proveniet ; 
At  cui  mens  torpet,  mores  neque  corrigit  ia  te, 

lllum  iure  manet  dedecus  exterius 
Sic  reguum  terret  cunctos  extrinsecus  hostes, 

In  se  quod  pacem  iusticiamque  tenet; 
At  contra  si  quod  scelus  et  discordia  foedat, 

Raptores  avidos  clade  sua  faciat. 
Ergo  domi  Carolum  rationis  iura  seeutum 

Est  comitata  foris  gloria  magna  satis. 
Assuescens  potuit  virtutibus  exuperare, 

Ferrcque  cousilio  cuncta  pericla  soa. 
El  quia  iuslicia  pacatum  reddidit  intus, 

Externis  regnum  cladibus  eripuit. 
Artibus  ipse  quidem  cuuctis  instructus  honcstis  ',  ^^ 

Ilarum  doctores  magnifice  coluit. 
A  sene  levita  quodam  cognomine  Pclro 

Curavit  primo  discere  grammaticam. 
Artis  retboricae,  seu  cui  dialectica  nomeo, 

Sumpsit  ab  Alquiui  dogmate  noticiam. 
liic  ctiam  levita  gradu  multumque  peritus, 

£x  Anglis  veuiens  Sa^o  fuit  genere. 
A  quo  prccipuc  studuit  totam  ratiooem 

Et  lcgem  cursus  nosccre  siderei  <^. 
lu  causis  iudex  iustissimus,  audiit  ipsas 

Sc^pius,  et  fiuem  litibos  imposuit. 
lu  sermone  satis  dulcis,  facondus,  abundans, 

Nec  patrio  tantum  claiiiit  eloquio, 
Sed  solitus  liugua  sepe  est  orare  lalina» 

Nec  graece  prorsus  nescius  extiterat; 
..  Intellexit  eam  melius,  quam  proprietates 

niius  posset  voce  sonarc  sua. 
Legerat  assiduac  Scripturae  dicta  sacrate, 

Quosqoe  libros  saucti  composuere  Patres ; 
Qoos  Augustiuus  cacli  dc  civibus  almis 

Scripsit,  amanter  eos  crebrius  aodierat. 
Scribere  temptabal :  nam  circumferre  solebat 

Secum  cum  parvis  codicibus  tabulas, 
Ac  poncus  ipsas  ad  cervicalia  lecti 

Regalis,  numquam  fecit  abesse  sibi  : 
Inter  tot  curas,  tautique  negotia  regni, 

Rex  exercuerat  his  animum  studiis. 

«i  Cf.  Einhard.   ibid. ,  c.  95  ,  ct   in  seqoenli!  us 
usqiie  nd  fincm  libripassim. 
*  Cod.,  Sidcrcos;  Rein.  cmendatio  reiinfnda. 


C 


729  ANNAL.  DE  GESTIS  B.  GAROU  MAGNl  LIBRI  V.  —  VITA  CAROLL  —  UB.  T.  730 


Cutus  ui  ingeniuin  multum  resplenduit  acre 

Sic  omnis  moius  optima  temperies. 
Non  umquam  nimium  laetus,  non  valde  rcmissu», 

Non  muitum  tristis  atque  severus  erat ; 
Mon  lenis  hominum  vitiis,  non  turbidus  ira. 

Plectebat  iusta  cum  ratione  reos. 
Quod  terrore  magis  fieri  quam  morte  volebat, 

Ni  cum  dira  rei  cogeret  impietas. 
0  qualis  probitas ,  quam  constantissimus  ordo 

In  cunctis  eius  moribus  enituit ! 
Fortis  in  adversis  rebus,  cautusque  secundis, 

Perpetuae  tenuit  sobrietalis  iter. 
Tantum  cum  natos  sibi  Pippinum  Carolumque 

Mors  auferret,  ob  hoc  ipse  nimis  doluit. 
Nec  non  Rhuottrudis,  reliquis  quae  Alia  natu 

Maior  erat,  flevit  valde  gemens  obitum. 
Hanc  et  Grecorum  hixerunt  ditia  regna, 

Quod  non  hac  tali  digna  forent  domina. 
Sponsa  fuii  Constantini  nam,  sceptra  regentis 

lllius  semper  nobiiis  imperii. 
luclita  Constantinopolis  de  germine  nostri 

Oplabat  Caroli  nobiUor  fleri. 
Tantum  conligerant  haec  infortunia  regi, 

In  his  quae  genuit  pignora  clara  salis. 
Tum  concertabat  constantia  cum  pictate, 

Li  Carolo  virtus  ulraque  non  modica. 
ilaec  casus  omnes  iussit  tolerare  decenter, 

lllaque  dilectae  commonuit  sobolis ; 
Ista  magnanimus  fulstt  virtute,  sed  illa 

Non  minus  ardebat  plenus  amore  pio. 
Quocirca  vicit  pietas  in  morte  suorum, 

Et  regem  largas  compulit  ad  lacrimas. 
Nec  non  Romaui  mortem  sibi  flevil  amici 

Pontifids,  uomen  huic  Adrianus  erat. 
Nam  velut  in  rcliquis  rebus,  sic  optimus  eius 

Laudatur  merito  mos  in  amicitiis ; 
Admittebat  eas  caute,  sed  firmiter  immo 

Ex  sc  servavit  foedere  perpetuo. 
Unde  decus  regni  factis  et  nomen  amicis 

Awierat  externis  regibus  et  populls. 
Ex  quibus  unus  erat  Hadefonsus  nomine  dictus, 

Qui  rex  Asturiae  Galliciaeque  fuit, 
Qui  dom  legatos  et  munera  mitteret  illi , 

Mandabat  dici  se  proprium  Caroli. 
Scoltonim  reges  ipsum  dominum  vocitabant, 

Ac  se  subiectos  ipsius  ct  famulos 
Uoc  apices  ab  eis  missi  testanlur  ad  illum, 

Quorum  claret  amor  maximus  alloquio. 
Persarum  priuceps  illi  deviiictus  amore 

Precipuo  fuerat,  nomen  habens  Aaron. 
Gratia  cui  Caroli  prae  cunclis  regibus  atquc 

llio  principibus  tempore  cara  fuit : 
Augustis  cum  Grecorum  poscentibus  ultro 

Dignatus  pactum  pacis  inire  fuit. 
Unde  sttos  ad  eum  legatos  mittere  crebro 

Curavere  Leo,  Niciforus,  Michahel. 
Transgrcdimur  moctas,  dum  designamus  aniicos, 

Monstrandus  magis  cst  ipse  stilo  Carolus. 
Hic  .^  venatu  ncc  non  cquitando  frequcntcr 


A     Fecerat  ignarum  desidiae  poenitus ; 
Yix  ilii  glatialis  hiemps  auferre  valebat 

Usus  castrenses  gestaque  militiae. 
Praeterea  solitus  fuit  exercere  venatum , 

Qua  tunc  arte  magis  nemo  peritus  erai; 
£t  naturali  funles  fervore  calentes 

Illi  praestabant  grata  lavacra  nimis. 
Unde  iocum  sedis  sibimet  delegit  Aquensis, 

Plurima  quo  manat  copia  talis  aquae, 
Balnea  qua  multo  condens  iucunda  decore , 

Annis  cxtremis  mansit  ibi  iugiter. 
Ac  secum  fecit  natos  proceresque  lavari , 

Quodque  sui  custos  corporis  agmen  erat. 
Eiusdem  nam  commoditas  spetiosa  lavacn 

Centeiios  homines  plusque  valet  capere. 
B  Corpore  robusto  fuit  ipse  decenter  et  ampk) , 

Incessu  firmus,  vividus  atque  agilis, 
Egrcgie  procems,  et  hoc  moderamine  iusto » 

Septem  namque  suis  longus  erat  pedibus. 
Ipse  rotundus  apex  capitis,  cervix  etobesa, 

Naris  plus  paulo  quam  mediocris  erat : 
Late  fulgentes  oculi,  facies  quoqne  laeta , 

Et  vox  ciara  satis,  pulcraque  caniiies. 
Usus  vestitu  patrio,  semper  peregrinum 

Respueral,  quamvis  pulcher  et  ipse  forel. 
Bis  tantum  Romae,  sumniis  rogitanlibus  ipsum 

Praesulibus,  longa  usus  erat  tunica; 
Tunc  etiam  clamidis  speciosae  sumpsil  amictuni, 

Moreque  Romano  trgmitia  facta  pedum; 
Regalis  ha1l)itus  tantum  gestabal  honorem, 
^     Cum  celebraretur  valde  sacrata  dies, 
Aut  quotiens  aderant  niissi  mandata  ferentes 

Ex  loiige  positis  gentibus  et  ducibns. 
Tunc  auro  textam  neclobat  fibula  ve&^cm 

Aurea,  comebat  gemma  pedes  varia, 
Distinctum  viridi  gessit  diadema  smaragdo, 

Stellatus  radiis  iaspidis  ensis  erat. 
Distabatque  parum  reliquis  in  veste  diebus 

A  solito  procerum  vel  populi  habitu. 
Felici  semper  valitudine  laetus  ad  annos 

Supraemos  vitae  poene  suae  fuerat, 
Nam  servavit  eam  victu  siimens  moderato, 

Solum  quod  senstt  esse  salubre  sibi. 
Si  tamen  adversum  leviter  quicquam  paterctur, 
^     Qiiod  iam  cresceuti  contigerat  senio , 
Non  admittebat  medicos,  sibi  nempe  perosos, 

PIus  arbitratu  cuncta  suo  faciens. 
Cuin  reliquis  vitiis  spedaliter  oderat  illud, 

Quo  vertunt  mentig.pocula  multa  statum  ; 
Ilioc  vinum  parce  potum  quoque  sumpserat  omnem, 

Atque  cibis  paulo  aegrius  abstinuit. 
Nam  vix  ferre  suum  poterat  ieiunia  corpus, 

Quae  sibi  nonnumquam  noxia  questus  erat. 
Cum  numero  solitus  hominum  convivia  grandi, 

Sed  tantum  feslis  praecipuis,  agere. 
Porro  quaterna  iugcm  praebebant  fercula  caenamp 

Praetcr  venantum  que  labor  attulerat, 
Assam  qui  vernbus  iongis  inferre  solel>anl, 

llli  gratus  erat  plus  aliis  cibus  hic. 


ToX 


POETJi:  SAXOMS 


7.i2 


Caeuanli  lector  recilaus  non  defuil  umi|uaiu, 

Perque  vices  aliquod  audiit  acroama  : 
Rcs  antiquorum  gcstas  rcgumque  piorum 

Ipse  legi  sibimet  feccrai  assiduc. 
Indulgere  parum  somno  permiseral  illuni 

Mens  semper  magnis  dedila  consiliis, 
Cl  res  magnilicao  iugiter  mcditatio  volvciis 

Rcddiderat  curis  nmltimodis  vigilem. 
Ob  boc  nocte  quater  fcrturvel  sepius,  ontui 

Somno  dcpulso,  mcmbra  lcvasse  toro. 
0  quanlum  curis  respublica  crcverat  illis» 

Quam  couservatum  floruit  imperium  ! 
Nam  bcne  previdit,  nec  qua  ratione  patcrct 

In  rcgnum  variis  bostibus  introitus. 
Callica  praestruxit  ncc  non  Gcrmanica  classc 

Litora,  qua  fluvios  suscipit  oocanus, 
Alque  quod  Europam  pelagus  seiungit  ab  ausliis, 

Et  dirimit  terras  gurgitibus  niedia, 
Qua  rapidos  ex  Gallorum  regionibus  anmes 

Aut  capit  cx  magnae  partibus  Italiac, 
lloslia  seu  portus,  positis  slationibus,  omnes 

Fccit  inaccessos  bostibus  omnimodis. 
Ilinc  necco  Mauri  quicquam  viventc  nocebant, 

Nec  Northinannorum  tnnc  mctus  ullus  erat, 
Ni  Cciitumcellac  —  sic  urbs  Helrusca  vocatur  — 

Quod  lunc  a  Mauris  depopulala  fuil, 
El  quod  Nortbmannis  vastantibus,  insula  quaedam 

Parvula  Fresonum  dampna  lulil  gravia. 
Ve  libi,  vae  lali  modo  defensore  carcnti 

Fraiitia,  quam  variis  cladibus  opprimcris? 
Genlibus  ecce  pales  populantibus  undique  saevis, 

Et  quondam  felix  nunc  nimis  es  misera  ; 
Quippe  tuis  hilares  cxulUinl  flilibus  hostes, 

Ditanlurquc  tuis  assidue  spoliis, 
Milia  cesorum  caplivaque  turba  tuorum 

Amplior  est  nuinero,  quam  sit  harena  maris. 
Nain  Carolo  morienle,  tuum  decus  ct  honor  omnis 

Ex  illo  sensim  fugit  et  inieriit. 
Niinc  lamen  Arnulfo  mcrito  sub  principe  gaudes, 

Qui  similis  tanlo  moribus  est  abavo, 
Dcnique  magnanimus,  clemens,  promptusque  labostj 

Pervigili  lapsum  corrigit  imperium, 
Francorumque  movet  veteri  virtute  lacertos, 

Atque  vocat  resides  rursus  in  arma  viros. 
Sed  moles  immensa,  diu  quae  corruit  anle, 

Non  reslaurari  sesubito  patitur. 
Illi  det  vitam,  qui  virtutem  dedit  amplam, 

Et  magnc  nobis  causa  salutis  erit. 
Vos  que  de  Carolo  restant  dicenda,  Camenae, 

Striclim  veloci  carmine  concinite. 
Cum  fuerit  regno  Uim  clarus  in  amplificando, 

Intentus  bellis  continuis  animo, 
Ornatus  operum  varios  tamen,  et  dccus  ingcns 

Fecerat,  et  visu  moenia  pulcra  nirois ; 
Ex  quibus  inprimis  mcrito  laudatur  Aquensis 

Sedis  miriflce  condita  basilica, 
Quam  pie  Christe  libi  sancCacque  tuae  genetrici 

Ad  laudcm  studuit  perpetuam  facerc. 
liigylemhem  dictus  locus  cst,  ubi  condidit  aulam, 


A     Actas  cui  vidit  nostra  parem  muiime. 
Quorum  multipiicem  si  quis  describere  laudcm 

Curabit,  longiim  tcxet  opus  nimium. 
Ad  qiiae  marmoreas  praestabat  Roma  columnas , 

Qiiasdam  praccipuas  pulcra  Ravenna  dedit. 
Dc  tnm  longinqua  poluit  regione  potcstas 

lilius  ornatum  Francia  ferrc  tibi. 
Prelerca  Rheui  constravit  ponte  flucnta, 

Commoila  dans  urbi  tanla  Mogontiace. 
Est  ibidein  latus  quingentis  passibus  amnis, 

l:t  poudus  tanti  scire  qucas  operis. 
Quodiiuc  mngis  stupeas,  firmaverat  ordinc  reclo 

Colles  ingentcs  fluctibus  in  mediis ; 
Suppostiit  basibus  haec  fundamenta  locandis, 

Et  supra  celsam  stnixerat  inde  viam. 
^  Ifoc  opus  extremis  illius  poene  sub  annis 

Consnmpsit  subito  flamma  vorax  poenilus. 
Quod  rcparare  volens,  fieret  quo  saxeus  illic 

Pons,  ubi  constructus  ligneus  ante  fuit, 
Pro  dolor  est  obitu  praeventus,opusque  remansit 

IIoc  imperfcclum,  sic  quoque  scmper  crit. 
Virtutis  monimenta  manent  tamen  eius  in  aevum, 

In  vastis  stantes  gurgitibus  tumuli. 
Congestae  saxis  ctenim  tellureque  moles 

Parent  elatis  flumine  verticibus, 
Aggeribusquc  pari  spacio  distautibus  ordo 

Metitur  lali  tcrga  decens  pelagi. 
Condidit  et  Dominoperplurima  teropla  dicanda, 

Exornans  eadem  sumptibus  ex  propriis. 
Ncglectu  dilapsa  prius  vel  tcmporc  longo 

In  regno  rcparans  cuncla  suo  noviter. 
Religionis  cnim  sanctae  studiosus  amator, 

Sectatorque  fuit  catholicae  fidei. 
Tempore  namque  suo  hereses  extinxerat  ortas, 

Quod  iam  praemissis  diximus  antc  libris. 
Aecclesiam  certis  intraverat  impigcr  horis, 

Fundens  devolas  nocte  dieque  prcces, 
Eius  et  omne  ministerium  cum  vestibus  atquo 

Vasis  ornatu  composuit  nimio. 
Verus  quippe  Dei  cultor  praeponere  sancto 

Eius  nil  umquam  servitio  voluit. 
Nam  regnum  terrestre  tenens,  caelestis  amore 

PIus  multo  flagrans  extitit  et  cupidus. 
Quod  sibi,  prac  cunctis  clemens,  et  largns  egei 

Curavit  donis  assiduis  emcre. 
Nemo  peregrinos  illo  plus  ferlur  amasse, 

Nemo  pari  cura  suscipiebat  eos  : 
In  quo  pacne  modum  pietas  excesserat  eius, 

Si  quid  in  hoc  nimium  quisque  potest  face 
Cum  non  regali  solum  foret  advena  turba 

Aulac,  scd  toto  iam  gravis  imperio, 
Ipse  pius  compensabat  dispendia  rerum, 

Mercedis  lacto  perpetis  intuitu. 
Hac  iuvitali  fama  cum  partibus  orbis 

De  cunctis  ad  eum  confluerent  inopes, 
Non  tamcn  in  proprio  satis  exercere  putabat 

Regno  gratuite  largitionis  opus, 
Scd  per  legatos  mittebat  ad  extcra  FCgna 

Christicolis  crebro  niunera  pauperibus ; 


C 


—  9 


1j!o 


ANiNAL.  DE  GESTIS  B.  CAROLI  MAGNl  LlBRl  V.  —  VITA  CAROLL  —  LIB.  V. 


734 


Qiios  Aegyptus  Alcxandriqnc  e\  Dominc  dic!a 

Urbs  iuopcs  habuit,  iovit  cos  opibns. 
Africa  rouniflcum  Cartagoque  senscrat  ilitim, 

Est  cxpcrta  satis  largifluum  Syria. 
A«i  Hierosolimam  scu  cetcra  quac  loca  Cliristi 

Gestis  corporeis  sanctiflcata  mancnt , 
Stepins  indiguis  donanda  fldclibus  auri 

Misil  et  argenti  pondcra  non  moJica. 
Traus  niare  gentilcs  positos  soium  srbi  regcs 

A«l  lioc  tirmata  iuu\it  amicitia, 
Quaiinus  illonim,  qui  sub  ditionc  fldcles 

Esseiil,  p*>rcipcrent  inde  rcfrigerium. 
Prjcquc  locis  sanctisaliis,  spccialitcr  eius 

M.uii  Romanac  sedis  inbaesit  amor; 
Nam  sanctum  venerans  Pclrum,  qui  clavigcr  cxtal 

Caeli,  quiquc  chori  primus  apostolici, 
Eius  ad  aecclesiam  donaria  maxima  scpc 

Mittens,  thesauros  contulit  innumcros, 
Alque  sui  magis  in  toto  nil  temporc  rcgni 

Curavit,  maius  non  habuit  studium, 
Q:iam  scdcs  Romana  suo  muniminc  fulla, 

Ut  veteri  poUens  nobilitale  forct. 
Kt  lamcn  ipse  quater  tantum  pervencrat  iilo, 

Yota  precesquc  pia  solvcre  mcnte  voleus, 
1'Uimus  advcntus  hac  causa  contigit  eius, 

Quod  turbatus  erat  tunc  status  ccclesiac, 
Scilicct  eiccto  simul  et  tormenta  Leouc 

Pracsule  perpcsso  civibus  a  propriis. 
Iloc  quasi  naufragio  suprcma  pericula  passum 

Ycxaiuraquc  loci  scdicione  statum, 
Ad  portum  placidac  statuit  rcvocarc  quictis, 

lilic  per  lolam  poenc  manens  hiemcm. 
Tunc  ibidem  culmcn  susccpcrat  impcriaie, 

Ordine  quo  quarlo  diximus  anle  iibro. 
Quod  tamen  invilus  papa  cogentc  recepit, 

Et  roullis  populi  Romulei  precibus. 
Qui  si  consilium  pracscissct  pracsulis  ante, 

Tunc  sc  subtrahcrcl  prorsus  ab  aecclesi.), 
Dcniquc  sic  multis  coram  iuraverat  ipse, 

Quamvis  iUa  dics  valde  foret  celebris. 
Yideris  hoc  Uli  tantum  cur  displicuisset, 

Quod  mos  est  aliis  regibus  appeterc. 
Ipse  dccem  posthaec  ct  ternos  circitcr  annos 

Augusto  laetus  vixit  in  imperio. 
lii  quibus  antiquas  leges  correxit,  in  ipsis 

Uniri  mandans  dissona  quc  fucrant. 
Addidit  his  etiamnoviicr  quac  congrua  duxii, 

Paiica  quidcm  numero  vuidc  scd  uliiia, 
r.unctorumque  sui  regni  legcs  popuioruui 

CoIIcgit,  plures  inde  libros  faciens. 
^cc  non  quae  vetcrum  depromunt  proclia  rcgum, 

Barbara  mandavit  carmina  UtteruUs. 
Coepit  ct  ingenii  totis  cum  viribus  acris 

In  linguam  propriam  vertere  grammalicam. 
Anlua  phylosophis  etiam  rcs  haec  foret,  artom 

Ad  hanc  sermoncm  cogerc  barbaricum. 
Talibus  a  studiis  non  regni  roaxima  curn, 

Non  aelas  gravior  tum  rcvocavit  cum. 
tornpoius  annalis  Um.xl  nolissimus  Uli, 


'A     Queni  rfmabatur  mente  satis  vigili. 
Sidereos  ortus,  cursus,  obitusi|U6  notabal, 

NuUus  cum  punctus  zodiaci  latuit. 
Et  ventis  bis  sex  totidem  quoqne  mensibus  ipse 

Francorum  liiigua  nomina  composuit. 
Illi  namque  pritis  menses  dixerc  latinis 

Et  partim  linguae  nominibus  propriae; 
Veiitoruin  vcro  profcrre  vocabula  tantum 

Norant  cloqnio  quattuor  ante  suo. 
Nonnc  vidcns  quantum  sudarit  in  artibus  istis, 

ProeUa  vix  ab  eo  quaclil)et  acta  pules  ? 
Uursiis  si  numeres  eiusdem  bella,  triumphos, 

zVrmis  tot  regna  suldita,  tot  popnlos, 
Olia  mircris,  quando  vel  parva  logendi, 

Vcl  quiil  disccndi  contigcrit  spacium  ? 
''  Cuin  0|>eris  dificrs  huius  flnire  laborcm, 

Dum  Caroli  trcpidas  dicere  mens  obitum, 
Sit  licct  hoc  nobis  roeslum,  sit  triste,  sed  ordo 

Exigit,  idque  nihil  nos  reticerc  iuvat. 
Qiiin  potius  dulces  lacrimac  lugentibus  esse, 

Atqne  sui  gcmitus  ipsa  quen^la  solet. 
Ipsius  ut  regni  Illudovicus  fllius  heres 

Et  consors  factus,  patre  iubente,  fuit  — 
Namque  hunc  Augustum  suroplo  diadcmate  dici , 

Vl  regerct  sccum  iusserat  imperhim  — 
Ipse  dehinc  morbo  pariter  defcssus  et  acvo, 

Alierius  vitae  tenJit  ad  introitum. 
Venatum  tamcn  ex  aula  pcrrcxit  Aqucnsi, 

Auturoni  lapso  tempore  iam  medio. 
Iliiic  in  praedictaro  redicns  se  contulit  aulam, 
G     Disponens  in  eo  lunc  hicmare  loco, 
At  mcnsis  venicns  lani  de  nominc  dictus 

Acribus  hunc  subito  febribus  inplicuit. 
Abslinuitquc  cibis,  st;;tim  sic  pellere  morlK)s 

Vel  saltim  levius  ferre  suos  solitus. 
Sed  dolor  accedens  latcris,  iam  tempus  adcsse 

Eiiis  decessus  feccrat  haud  dubium  : 
Cumqiic  dies  senos  decumberet,  inde  secutus 

Septimus  huic  vitae  ultimus  extiterat. 
In  quo  percepto  vcnerando  corporc  Christi, 

Adiungi  meruit  civibus  aethereis. 
lu  templo  situs  est,  ibidem  quod  condidit  ipsc, 

Quali  cum  luctu  nemo  referre  valet. 
Post  oclingentos  Christi  nascentis  ab  ortu 

Hic  annus  quartus  extitit  et  dccimus ; 
^  Ipsc  die  quinta  decesscrat  anle  Kalendas 

Mcnsis,  quo  Numa  rex  Februa  constituit. 
Multa  propinquantis  fucrant  praesagia  flnis, 

Atque  rci  tantae  congriia  prodigia. 
Denique  defectus  solis  lunequc  frequentcr 

Annis  continuis  contigit  antc  tribus. 
Septenis  ater  color  est  in  sole  diebus 

Visus  lucigenam  comroaculans  faciem ; 
Porticus  iromensae  roolis  collapsa,  repeiiite 

Aulae  iam  diclae  omne  decus  minuit; 
Qiiemque  decem  Rhcni  pontem  construxerat  tw.niA, 

Horis  consumpsit  flamma  tribus  poenitus  : 
Nam  nisi  quac  labcns  fliivhis  subtraxcral  ijrni , 

Aslub  ncr  sallcin  pnrva  supnfuori^t. 


735 


POETifi  SAXONIS 


7M 


Ipseque  Danonim  ooDlra  regeni  Godefridttm 

Ultima  disponens  beila  senex  agere 
Ibat  per  patriam  cum  miiite  nostram, 

Exiit  et  castris  exoriente  die. 
Nam  tum  palienti  spargebat  luce  serenum 

Aera  sol  superis  partibus  appropians. 
Cernitur  a  cunctis  subito  delapsa  ruisse 

De  coelo  species  sideris  igniYomi, 
\ibratamque  facem  longo  traxisse  volatu, 

Donec  in  laevam  decidit  ipsa  plagam. 
Iloc  admirantem  sonipes,  quo  vectus  abibat, 

Elisit  casu  praecipiti  graviter; 
Denique  regalis  cLamidis  binc  fibula  mpta » 

Disruptusque  simui  l>alleus  est  gladii , 
E\cussumque  manu  telum,  quod  forte  gerebat , 

Invitus  longum  iecerat  in  spacium. 
Preterea  tremor  boc  aulae  praf^dixit  Aquensis, 

Terrificans  cunctos  motibus  insolitis, 
Idque  domus  regis  crepitu  laquearia  crebro 

Tactaque  signabat  fulmine  l>asilica, 
In  qua  per  gyrum  lucens  epygramma  canebat, 

Aedem  quis  tantam  condiderit  Domino, 
IJcirco  Garolus  princeps  ibi  commemoratus 

Exlremi  versus  in  serie  fuerat ; 
Sed  quibus  est  scriptum,  princeps,  mirabile  dictu, 

Sponte  sua  poenitus  disperennt  apiccs, 
Dcletique  sui  vestigia  nulla  relinquunt , 

Mensibus  haud  multis  ipsius  ante  obitum. 
Quod  quia  vis  quaedam  cunctis  incognita  fecit, 

Tristiciam  multis  omen  hoc  intulcrat. 
lure  more  doluit  signis  exterritus  orbis 

Hunc,  cui  post  similem  non  habiturus  erat. 
Sed  nec  iu  antiquis  dudbus  seu  regibus  illo 

Omnimodis  quisquam  ciarior  enituit : 
Komani  multis  ducibus  muliisque  sub  annis 

Ilaliae  populos  vix  sibi  subdiderant, 
iluus  bic  in  spacio  perpauci  temporis  omnem 

Subiecit  victor,  disposuit  dominus; 
Adde  tot  Europae  populos,  quos  ipse  subegit, 

Quorum  Romaui  nomina  nescierant : 
Ob  hoc  mirificos  Caroli  qui  iegeris  aclus, 


A     Desine  mirari  historias  velenim. 
Non  Decii,  non  Scipiadae,  non  ipte  CamiUu», 

Non  Cato,  non  Caesar  maior  eo  fuerat ; 
Non  Pompeius  huic  merito,  vel  gens  Fabioruui 

Praefertur,  pariter  mortua  pro  pairia, 
Terrea  forsan  iis  fuerit  par  gloria,  sed  nunc 

Caelestis  Carolus  culmen  honoris  habet. 
Illic  Daviticae  pollet  virtutis  honore 

Cum  Conslantino  atque  Theodosio; 
lilic  antiquum  gaudet  quod  vicerit  hostem 

Eripiens  multos  ipsius  a  laqueis» 
Dlic  congaudent  illi  salvata  per  ipsum 

Munere  Christe  tuo  miiia  spiritmim. 
Quis  numeret,  quantas  animas,  dum  credo^  fecit 

Saxonum  populos,  reddiderit  Domino  ? 
B  Quot  nunc  aecdesiae  fulgent,  ubi  fana  colebant 

Antiqui,  quot  sunt  structa  monasteria  ? 
Quot  laudes  in  eis,  vd  quot  tibi  vota  flddes 

ReddHht,  tot  Carob  praemia,  Christe,  dabis; 
ludiciique  dies  cum  venerit  ultima  magni, 

Qua  reddes  omni  quod  meruit  homini, 
0  quam  laetus  erit,  sibimet  commissa  talenta 

Praesentans  grandi  multiplicata  lucro  ? 
Nullus  apostolicis  tunc  iure  propinquior  illo, 

Ut  res  ipsa  docet,  caetibiis  esse  valet. 
Nam  cum  ludaico  processerit  agmine  Petrus 

Siipatus,  cuius  dogmate  crediderat, 
Paulus  toliusque  «,  licet  si  dicere,  mundi 

Gentes  salvatas  duxerit  ore  suo  : 
Andreas  populos  post  se  producet  Achivos, 
^     lohannes  Asiae  proferet  aecclesias : 
Matheus  Aethiopes  niveos  baptismate  factos, 

Indorum  Thouias  ducet  ad  astra  greges : 
Tum  Carolum  gaudens  Saxonum  turma  seqvet 
"  Ull  perpetuae  gloria  laeiiciae. 
0  utinam  vel  cunctorum  sequar  ultimus  honun 

Qui  nostri  salvi  de  popuk)  fuerint ! 
0  si  Christe  vdis  hoedum  transferre  sinistnim  ^ 

Me  pius  ut  dextris  consocies  ovibusv 
Quo  non  mortalis  psallam  tibi  carminis  odas^ 

Sed  laudem  valeam  dicere  perpetuam ! 


Cod.,  /oltMi;  qw  metri  causa  adQeci;  Leibnitius  Ikeoi  fortasse  legendum  esse  existimavarat. 


9ea 


\ 


TH  S.  SlMPERTl,  ABB.  MURBACENS.  REGULARIA  STATUTA.  738 


ANNO    DOMINI    DCCCIX. 


SAIVCTVS  SIMPEBTUS 


ABBAS  MURBACENSIS. 


NOTITIA  HISTORICA  IN  SANCTUM  SIMPERTUM. 

(Ex  Faln-icio,  Blhtiolh.  med.  et  Inf.  LatiDiUtis.) 


Sindpertas  vel  Simpertus,  abbas  Murbacensis  et  episcopus.  E\pungunt  eum  ex  serie  abhatiiin  Murbacen- 
shim  Gabr.  Bucelinus  et  Car.  ie  Coinle  Annal.  Francorum;  restiluit  autem  illum  Mabillonius. 

De  episcopatu  ejus  non  omnia  huc  usque  fuemnt  dara.  Mabiilonius  sedem  ip-i  ignotam  dicit.  Auctorcs 
llistorue  litterariae  Galliae,  tom.  IV,  p.  562,  eum  episcopum  Augustanum  an.  809  morluum  dicur.t.  Melius 
Eaardos  Remm  Francicarum  zxy,  46,  47,  ex  variis  documentis  ipsum  Ratisbonensoni,  et  an.  791  defun- 
ctom  esse,  asserit. 

Ejus  Epistolam  Encyclicam  admodnm  brevem  edldit  Mabillonius,  Annal.  p.  418,  cui  accedit  ali.i 
saluiatoria.  R»rularia  statula  monasterii  Murbacensis  ediJii  Bero.  Pez.  tomo  II  Tbesauri  Anecdotomm 
Dorissimi,  p.  7z. 

*^— *— —       '  '  "  I.  I   I       I  _— — — — ^ 

SANCTI  SinPEKTI 

BEGDIARIA  STAmi  MONASTeRII  MDRBAtENSIS. 

(Apod  PetUim,  Thesaoros  Aueed.  oov.,  t.  II.) 

In  BomiDe  Domini  amen.  NoTerint  tmiveTsi  pras-  A  destinarant  Tenenbilem  et  egregium  Tiram  fralrea 

sens  publicttm  Instramenttim,  infni  scriptomm  re-  loannem  Naburg  ucrae  tbeologix  professorem  ei  de- 

IQlarlum    statutoram   et   cacremoniaram    tempore  cretoram  dociorem,  monachum  pnedicti  monasterii 

aancti  Simperti  episcopi  Augustensis  ac  abbatit  mo-  el  praepositom  ecdesiae  beatae  Virgtnis  in  Murbaeo, 

nasteril  Murbacensis  pronnilgatoram  pariter  ei  ob-  qui  ob  sancti  Simperti  et  abbatis  houoriAceBtiam 

serraloram  transomptum  seu  transcriptum  conti-  adiil  monaiSteriom  sancti  Udalrici  in  Aogudta  ordinis 

Bens,  inspectori,  quod  anno  a  NatiTitate  Bomini  ijusdem,  et,  ol  idem  asserebai,  qood  laeu  inibi  hiH 

Inaumationis  millesimo  qoingentesimo ,  indictione  miliuiis  fronte  ftierit  sosceptos.  loler  coUoqoendon 

lenla,  ae  prima  mensis  Maii,  hora  ipsios  diel  oc-  abbas  sancti  Uldalrici  el  nonnolli  alii  Patres  regolari 

UTa  Tel  qoasi  ante  meridiem,  in  ioco  capitnlarl  mo-  poUentes  insiitutione  sanctl  Simperti  (ul  deoet)  debl- 

nasterii  MoriMoensis,  serenissimo  principe  el  dommo  lum  bonorifloeniise  cnltum  aropliare  aipientes,  pr»- 

domino  Maximiliano  Romanoram  rege  felidter  re«  libalo  doclori  ac  monacho  humiliter  snppiicarant» 

gnante,  in  mei  noUrii  publid  tesiiumqoe  infra  scri-  quatenos  regolaria  instilou  tempore  undi  Simperti 

pioram,  ad  hoc  specialiter  Tocaioram  el  rogatoram,  custodiu,  el  ab  eodem  promolgau  Iransomi  el  trans- 

prxseotia  personaliler  oonstitoli  reTerendi,  honora-  ferri  faceret,  el  ab  abbale  Morbacensi  fieri  impetm- 
Inles  ac  religiod  riri  domini  Waltberas  de  Willsperg  B  ret. 

abbas,L6onhardos  deReichensUin  decanos,  el  capi-  Unde  praedicti  rererendi,  honorabiles  ac  religiosi 

tokim,  seo  cooTentus  ecdesiae,  seo  monaslerti  impe-  Tiri  domini  abbas,  decanos  el  cooTentos  anledicti 

rialis  sandi  Leodegarii  in  Morbaco,  ad  Romanam  Bionasterii  Murbacensis  piis  annoere  Totis  el  veriuii 

Ecdesiam  noUo  medio  pertiucntis,  ordinis  sancli  non  deesse,  et  magnificum  Titae  ac  famae  decos  san- 

fieuedidi  BasUiensis  dijecesis,  proposoerani  el  tc-  cti  Simperli  Dei  inluilo,  qoi  gloriosus  est  in  sanclit 

remesseasseraeranl,qoodannoindiclionis,utsupra,  suis,  propagaro  cupienles,  sUluU,  caeremonias  san- 

die  prima  mensis  ApriUs,  propter  eridonles  el  ur-  cti  Simperti,  iUibatam  Tilam  piaram  auriom  aediOca- 

feBiot  neoeasiuies  dicli  monasteru  Murbacensis,  tionem  docentes,  in  una  TOtusU  rotula  seo  cbaru 

non  ob  prseceplum  regale  abbali  praefiito  factum  pergamena  exarau,  ceru,  sana,  integra,  ilkesa,  in 


ad  dielam  sacri  imperii  principibus  In  AugusU  prae-  nuUis  characUribus  rasa  aut  caduca,  tunc  mibi  no- 
ixam,  miDisteriaUum  ipsius  monasterii  cerU  scien-  tario  subscripto  ostcnderant ,  pnescnumni  atqno 
tia  el  expressa  Tolonuie  accedenle  ad  Auguslam     dederunl,  meque  in  prxsenlia  tesiium  subscriptoram 


io 


D 


VIO 


S.  SlMPKini  AIJIJATIS  MlllHACKNSlS 
iuilanlia  requisitrunl.  qualenus  ajhali  A  pmH.TinilUlur,  ((ui  iu  ali.iua  modilaliouc  Itcliuiiis 
1  saucli  IJdalrici  in  Augusla,  ubi  sanclu»     diviiiie  leiitpore  ordiiialo  occHpalus  Don  &il,  verbi 

gralia,  ul  scholaslici ,   poslquain  psalmi,  canlioa, 


dcbila  cum 
ct  conventui 

Simpertus  tuiiiulalus  esse  diguoscitur,  eamdcm  rotu- 
iam  regularium  .slalulorum  et  caTomoiiiarum  Iran- 
scriberc  et  in  publicam  formam  redigore  vollem,  in 
liiiciii,  ut  eisdera  copiis  aalbenlicis  tanquani  roUibc 
originali  corain  quibuscunquc  pcrsonis  cnjubcunque 
siatus  sive  [Co(i.,  slalus  suij  pncemiuciilhc  oxUite- 
riut,  gletur  ct  cvodalur. 

Qnam  (|uideai  rolulam  sive  cbarlam  pcrgamcnaui 
Yctusla  liltcra  ciaralam  recepimiis,  viili  ac  dc  vcrbo 
ad  verbum  transumpsi,  transcripsi,  cl  copiari,  dcliila 
cum  collatione  pcr  me  cum  eisdcm  facU,  T  ci,  nibll 
addito  vcl  mulato  quiKl  facli  mutel  sub.slanliam  aut 
varict  iulclleclum,  ipsamquc  cbarlam  sivo  rotulasn 


ct  bymni  memori;e  comiiicndata  fuerint,  regula  posl 
roguhe  tcitum  commilti,  inlcrim  vero  bistoriam  di- 
vin:o  auctoriLitift  et  exposilorcs  cjus,  ncc  non  cl  cd- 
latioiics  Patrum  et  vilas  coniin  legcndo,  magistris 
corum  audienlibus  pcrcurraiit.   rostiiuam  vcro   in 
istis  probabiliter  cducali  fiicrint,  ad  aricm  lillera- 
lurx  et  spiritalcs  se  transfcrant  florcs.  Qui  vt  ro  do 
babitu  saeculari  convcrsi  notilia  litlcrarum  iudiucnt, 
post  eanim  cognilioncm  oralionom  D(uniuicaui  cL 
syinliolum,  et  sic   doinccps  poenilcutium  psalmos*. 
post  baic  rcliqiios  ,  us^iue  dum  vita  et  virtus  suppetit^ 
disrcrc  non  dcsinanl. 


rc^ularia  statuta  sancti   Simpcrti  conlinontom  (>ti  B     Tcrtio,  ut  omnes  odicium  sancti  BencJicli  Taciant . 
vcrbo  ad  vcrbum  satis  alta,  dara  ct  inlelligibili  vcoc 
lcstibus  aslanUbus  pcrlcgi,  leworcm,  qui  swiuilur 


Quod   capitulum    illis    olisorvandum  convcnit,  qiif 
bactcnus  Romano!  Ecclosix  oflicio  sub  nioiiacliico 
babitu  dcgentcs  usi  sunl.  Mos  vero,  qui  ab  ipsis  peno 
cuiialiulis  a  majorilius  nostris  eruditi  in  eadcin  dis> 
positionc  vi\inius,  quidquid  int^nti  occurrlt,  quoj 
nogligcntia  pnelLTiiiisit,  cmondatio  supplcre  deb«ibil, 
itl  csl,  omiics  boi\e  canonioa^  tam  ad  noclunias  vi- 
giiias,  quaiu  ad  diuiiias  boras  excoplo  complctonc 
anliphonis  temiinenlar.  Ilobdomadarii  bgcnies  in 
rcrcclorio   leclioncs  pcr  singulas    boras  canoniciis 
unicuiquc  tenipori  coiigruentes,  in  ecclesia  recil^nl, 
quas  p<^  ordincm  mcmorloe  ci>mmcn(lent.  SimiJiter 
ct  cas,  quu!  lemporc  xstivo  cx  propbclis  ad  noctur- 
Ruiy.  qua^dam  vcro  usu  ct  consuctudinc  prolala  r  "^"  decantandjB  sunt,  pronunliationes  in  choroper 
sunt,  qua^  consueludo,  si  aliquo  vitio  corrupta  non      ^^^'^  ^oras  canonicas,  id  est,  ad  noclurnos,  matutiois 


contincntcm. 

lieyularia  dccreta  a  iancla  mwdo  in  Francia  inuu 
Caroti  Matjni  patricii  et  regu  Romanorum  cekbrah!, 
ad  memorinw  rcrboct  scripto pr.vsenlibns  frutrwtifi 
vwnaKtcrii  Mnrbacenais  pate\ticta  per  Simpertum 
abbaiem  ejundem  loci  ct  episcopi  Augustensis,  cui 
nynodo  interfuit  personaliter, 

Ad  mcmoriam  vestram,  fralrcs  charissliui,  rcvo- 
carc  scriplo  dccrcvimus  ca  (pia;  vcrbis  el  capilulis, 
«iii;e  ibi  digesla  sunl,  quasi  recapitiilationem  facicnlcs 
possibililatis  ct  necessitatis  in  eis  commoda  roquisi- 
vimus,  quia  quoidam  ibi  secundum  auctoritalem 
re 


fuerit,  pro  lcgc  regulari  inculpaie  retineri  poteril. 

Primo  euim  c^pitulo  denuntiatum  est,  ut,  cum 
nbbates  ad  propria  loca  remeassent,  regulam  per 
singula  discuiicntes  relegcrcnt  et  adimplcrent,  quod 
a  nobis  in  discussione  verborum  juxta  modulum  in- 
teHigenli»  nostne  aclum  cst.  Ula  vcro  adimpletio 
non  in  spatio  tcmporis  sicut  illa  interprclatio,  scd  in 
cursu  totiiis  vitas  nostnR  ponenda  est  duobus  modis, 
aut  auimplcndo,  Doroino  adjuvante,  sponsioncm  no- 
stram ;  aut  si  pcccatis  surripientibus  pra^aricatores 
sanctai  rciguUB  existimus,  emendando  regularibus 
disciplinis. 

Secundo,  ut,  qui  possunt,  regubim  merooritcr  di- 


et  ve^rtiuis  conventibus  sine  intermissionc  fldnt. 
Psalmi  ordiuate  alisquc  ulU  festinationu  divisiouii»s 
in  versibus  custodiiis  psalbmtur,  orationes  qiue  a 
sacerdote  rcciiautur,  usque  ad  divi&ioncro  vcrsuyp 
ab  eodem  sacerdote  dicaniur,  ac  dcinde  subscqueb- 
tia  congrcgatio  res|U)ndcat.  Quinquagcsimus  uiie 
confusione  alicujus  pRccipilatiouis  choris  i^litim- 
libus  dicatur  :  Kijrie  eleijion  in  ordiue  suo  siowl 
slando  ordiuatc  dccantcnt.  £a  vero  qiuc  in  n^gulafi 
dislribulione  psalmoruro  de  usu  IU>iikaii£  Eccfesii*^ 
addita  suut,  et  iii  quibusdaro  coeuobiis  ia  oiu  im') 
habentur,  adhuc  nobii»  relinenda  ccusuionis,  diACC 
cousultu  meliorum  aut  dimittajntur,  aut  tcucodiUQ 


scercnt.  Lbi  jungendum  putavimus,  ut,  cum  ex  corde  D  cc""^'^**^  rcddantur. 


rccitanda  dicitur,  a  diclatoribus  ordinatis  distantibus 
inloiprelctur.  Quosdam  vcro  totam  pcr  ordincm  roe- 
moria;  comrocndarc  jussimus,  qui  descripti  in  uostro 
catalogo  coiitiiicntur,  quoniro  nurocrus  usque  ad  tri- 
ginta  sex  excri^scit.  Quibusdaro  vero  capitula  decem 
ex  eadem  regula  dcnominata  discenda  injunximns, 
qui  siroili  modo  descripti  noscuntur,  nisi  fortc  »13- 
lis  aut  visus  impcdimenturo  ad  disccndum  oI>stitcrlt : 
saliini  hacc  dauso  codice  ex  corde  possuut  proforre. 
Qtii  vero  nec  ex  integro  nec  cx  parte  ista  percur- 
rcrc  ncquierint,  audiendrc  scntentisR  singulorum 
penetrent  et  rocnti  rcponant,  in  quo  se  pailictpcs 
cxteris,  si  opere  audila  probaveriut,  esse  non  dubi- 
tcnt.  Ubi  ctiam  addcniJum  cst,  ut  nullus  fratrum 


Quarto,  ut  ahbalcs  conimunes  esse  dcbeanl  qits 
roonacbis  in  manducando,  in  bihcndo,  in  domiKfM^i 
scu  in  cacteris  quibuslil>ct  causis.  In  hw  quippe  n^ 
gotio  uti  regulari  poiestate  volo,  cui  non  pr;iqHilic*i 
alicujus   nov»  constitutionis   ccnsura.  Sivc  foiB 
corommii  victu,  scu  in  absliiientia  singulari,  quDil'^ 
rnmore  vulgi  rcspergi  poterit,  quod  et  exenipk)  Sol- 
vatoris  et  ejus  praecursoris  faclum  dignosdtar.  Nos 
vero  siciii  in  convcntu  fralnim  iniinnitates  corpon^ 
nostri  exposuimus,  non  in  tantum  obtemperawio 
giihc  illecebris,  qnanturo  coosulendo  neccssilatibts 
con>oris,  sic  victum  nostruro  Domino  moderante  ^ 
poucre  ciipiraus.,  nt  et  suslincat  ad  uliUa,  el  oon 
noocal  fu\  adversa. 


m 


nEGLLAUIA  STATUTA. 


7.;i 


Ouiulo,  ui  fralrcs  iu  coquina,  in  pislrino,  ct  cx-  A  nullatenus  ficri  polcsl  propter  iiotiliam  loconim,  in 


leris  ofliciis  artium  propriis  nianibus  hiborcnl,  et 
vestimenla  sua  iavent :  in  lavationc  vestium  anliqua 
consuetudo  teneatur,  ut,  qui  per  sc  possunt,  faciant ; 
qui  Tcro  scnio  aut  infirmitate  dePiciunt,  cura  prov 
positi  ab  aliis  adjuti  eorum  necessitas  explcalur.  In 
calcearaentis  vero  ct  vestimenlis  consuendis  ailhuc 
ordinalio  nostra  teneatur,  ita  ut  qui  pcr  sc  boc  fa- 
eere  potaerint,  faciant :  quibus  vero  causa  impossi- 
bilitatis  supra  dcscripia  obstilcrit,  cura  prx'pi>siti  ct 
canrierarii  eorum  neccssilas  sustenictur,  ne  a!»  aliis 
iiitus  forisve  solatio  eis  ail  hoc  quaMcndi  ncccssltas 
iiicumbat.  Interim  vcro,  quo  buic  l;vliter  gorunlur, 
inslrueodi  sunt  fulioncs,  sartores,  sulores  non  forin- 


quibus  pnrsunl.  Interim  vcro  actorcs  lK)ni  providcndi 
sunl»  qiii  pracdicla  loca  in  poslerum  providoant. 

Undccimo  :  ut  poma  et  laclucaj,  nisi  cum  alius 
cibus  sumitur,  non  comedantur,  quod  statim  ad« 
impletiim  cst. 

Duodecimo  vero  capitulo  :  ut  tempus  phlehotomi» 
ccrtum  non  tcrminelur  :  nisi  quando  necessitas  ex- 
poscil,  conccdatur.  Ubi  jungcndum  est,  ul,  qui  tan- 
tummodo  phlebotomantur,  quadragesimali  cibo  re- 
creentiir  :  qui  vero  potionera  pro  cerlis  aut  denomi- 
uatis  passionibus  biberint,  csu  volalilium  reparen- 
tur.  Et  ideo  volatilia,  qii3C  dc  curlis  nostris  vcnire 
annuo  tempore  soliti  fneranl,  ail  hoc  reservenlnr: 
quae  vero  cx  aclo  [Cod.,  exacle]  ccnsu  ab  hominibcs 

ne- 


secus  sicut  hactcnus,  sed  intrinsccus,  qui  isla  Aa- 

Iribus  necessitatem  ha^enlibus  Aicianl,  qua;  induciae  B  no.stris  venerant,  pensandum  qualitcr  in  fratrum 

usque  Kalendas  Septembres  proximas  dandae  sunl.      cessaria  utiiius  vertantur. 

In  coquinandi  vero  ct  pistrinandi  arte  in  comumne 

ab  omuibus  adjuveturi  tam  a  septcmauariis  quam  a 

reiiquis  omnibus,  quibus  solatio  siut  novilii  et  pul- 

sautcs  noslri  ad  hoc  deputuli,  donec  in  supradiclo 

spaiio  lemporis  fratres  ad  hoc  eligantur,  qui  boc 

aniiuis  temporibus  excursis  vicissim  cxpleant,  cscle- 

rorum  omnium  solatio,  sicut  hactcnus,  adjuti. 

Sexto,  de  modo  vigiliarum  obscrvando,  sicut  in 
illo  caipitulare  continetur,  sufficit  nobis,  id  est,  ut 
4>pus  vigiliarum  semper  cum  die  Gnialur,  nisi  fortc 
maturius  conlingat  surgere,  ubi  necesse  est  ul  im- 
Ijecillitaa  corporum  somuo  refocilletur. 

Septimo,  ut  a  volatilibus  omni  tempore  ab  omnibus 


«bstiDealnr,  excepta  causa  infirmitatis,  liret  boc  re-     schsc  diJTeratur. 


Terlio  decimo  :  ul  niandatum  post  coenam  fiat, 
quod  ct  aniea  similitcr  ferituus. 

Quarto  dccimo  :  Quod  de  numero  vestimentorum 
seu  calceamentorum  diclum  csl,  et  dc  datione  uncii 
ci  saponc,  sicut  hactcnus  a  nobis  obsei-vatum  csl, 
adhuc  inantea  tenealur  :  ut  indigcutibus  vestimenia 
praibeantur,  vetcribus  in  pruescnli  rcddilis  :  qu« 
vero  superabundant  priori  reddantur  propter  paupc- 
res  consolandos.  Gorium  vero  confectum  fratribus 
detiir  ad  annum  sicut  anie,  usque  dum  sutores 
uutriantur.  Tunc  calccamenta  prx'beantur,  sicut  in 
synodo  dolinitum  est.  Radendi  vero  usus,  qui  me4Ha 
quadragcsima  solebat  iicri,  in  sabbalum  sancti  Pa- 


fttl»  anctoritas  non  interdicat,  sed  quasi  in  arbitrio 
edendi  aut  abstineudi  derelinqual.  Decrevenint  in 
praefata  synodo  sancti  Patres  quta  optioni  nostrac  re- 
lictBm  est,  rcligiosioris  vitae  somere  disciplinaro, 
iuoqne  praecepto  firmaverunt,  ut  a  tali  edulio  moua- 
dii  abslincntise  freno  omni  tcmporc  cohiberentur, 
eicepta  causa  necessitatis  suprascripta. 

Octavo  et  nono  capitulis,  in  quibus  lavatio  pe- 
dum  in  Quadragcsima  et  Coena  Domiiii  dcscribitur, 
focili  erdine  poterit  obscrvari,  si  abbas  pnescns  fuc- 
rit :  61  noDy  praepositus,  qui  in  vice  ejus  esl,  sicat 
locuoi,  ita  ofiiciup  compleat. 

Decimo :  nt  abbates  frequcnter  villas  non  circuro- 


Sexto  decimo  vero  et  decimo  scptimo  capiiulo 
oihil  addenduni  est,  quia  sicut  ante  a  nobisobscr- 
vatum  esl,  sic  inantea  observabiiur. 

Dccimo  octavo  capiiuio  in  quo  carcer  talis  ficii 
jubetur,  ut  focus  in  eo  fieri  possit ;  istc  quem  hacle* 
nus  habuimus  suiTiciat,  us<iue  dum  plus  iiccessaria 
aidificia,  quae  igne  consumpta  sunt,  rcstaurcnUir. 

Deciino  nono  capitulo  de  AUeluia  decantalione 
sicut  in  eadcm  synodo  definilum  est,  Romans  £c- 
desiae   conconliter  ut  in  Scptuage^ima    dimittatur. 

Vicesimo  capitulo  de  susceptione  novitioram, 
sicut  regula  docet,  ita  agatur.  Tonsura  vcro  eonim 
cl  mutatio  vestimcntoruin  postquam  promissionera 


eant  nisi  causa  necessitatis,  ncc  fratribos  illas  custo-  D  ^"^"^  firmaverint  agatur.  De  sacerdolibus  vero  vd 


diandas  eommittant :  ubi  nostno  visitationis  raritas 
ntinam  noceat.  Nam  frequentationis  circumitlo  intcr 
vilias  ideo  nunquam  fit  a  nobis,  quia  aliud  iropedi- 
mentum  nostrae  occupalionis  nos  fatigat,  dum  inter 
cttras  episcopatus  et  palatinas  ordinationes  nulla  ad 
providcndas  possessiones  nostras  nobis  licentia  sup- 
petit.  Sed  Deu$  esi  iesiiSf  qui  conscius  est  cordis, 
quod  in  terrenis  occnpationibus  non  spoiite,8ed  invi- 
tus  inbasreo,  qui  quandoque  a  Iributis  Gaesaris  not 
absolvat,  qoibus  obnoxii  siumis,  ut  securius,  quae 
Dei  suiit,  quandoque  nobis  agere  liceat.  Fratrcs  vero, 
qiii  in  diversis  ministeriis  foris  occupati  fucrant,  me- 
dio  Angusto,  cum  mutatio  facienda  erit,  stve  dc  cel- 
iis  scu  de  viUis  ad  coenobiuro  redcant,  quod  anle 


scholasticis  suscipiendis  praeccptum  synodi  non  ha* 
bemus,  et  ideo  susceptio  eorum  regularis,  qnantum 
possibilitas  sinit,  habeatur«  usque  dum  dccrelum 
raanifestius  inde  audiatur. 

Vicesimo  primo  capitolo  usus  balnei  tnterdictus 
omnino  est,  excepto  quibus  nccessitas  infirmltatis 
insistit.  Unde  nos  considerantes  infirmorum  iml>c- 
ciUitates  usque  ad  initium  Quadragcsimse  scaphas 
balneum  ooncedimus.  Interim  vero  flant  copae  bnl- 
iiearia'.  abundanter  praepositi  et  cellerarii  ordinatione 
faciae,  in  quibus  fratres  singillatim,  et  non  commu'- 
niter,  eum  necessitas  exposcit,  benedictionc  antc 
pcrcepta,Iavarepossint,invicem  sibi  solatia  pneben- 
tibus  sinc  accessu  exlrnneonim.   In  bac  dilatione 


743 


S.  SiMPERTI  ABBATIS  MURBACENSIS 


74* 


HOD  prsBTaricatores  synodi,  quod  absit,  simus,  sed  A     Obvlaiiies  sibi  juniores  a  prioribus  asque  ad  genu 


induciis  faciis,  usque  dum  necessitas  procuretur,  ut 
illicilnm  caulius  afferatur. 

Vicesimo  secundo  capitulo,  in  quo  prxcipitur  ut 
abbas  ad  portam  cum  hospitibus  non  convivet,  quod 
nos  in  usu  nnnquam  habuimus.  In  audilorio  yero, 
ubi  abbas  legere  solet  et  cum  fratribus  et  cum  ho- 
spilibus  vicissim  seu  communiter  colloquium  habere 
solilus  est,  comedere  cum  hospitibus  valde  raro  usi 
sumns.  Qaem  usum,  nisi  certius  interdicatur,  ha- 
bere  Yolumus.  Qui  locus  in  condnio  daostri  et  janiue 
monaslerii  situs  est,  ita  ut  fratres  sine  impedimento 
hospitum,  el  hospites  sine  fratribus  ad  colloquium 
recipere  possit. 

Yicesimo  tertio  capitulo :  nt  bospitibus,  quii'us 


licentia  intrandi  est  in  refectorium,  dignc  admini-  ^  sgRculo  alirenuntiaverunt. 


deflQxionem  corpora  humiliando  petunt  benedicii»- 
nem.  Gum  in  domum  quamlibet  intraverint,  ubi  con- 
ventus  fratrum  esse  debet,  genufleio  et  supplice 
dextera  petunt  benediciioncm  postulando.  In  salola- 
tione  hospitum  similiter  et  genuflectunt,  et  deitenua 
terratenus  dimittunt. 

Cum  tempus  legendi  est,  nunquam  sine  lectorivo' 
suo  residere  audent,  sed  singuK  singulos  habentes 
lectionem  suam  in  eis  memores  [Cod,^  soam  meis 
memoris]  commendant,  qui  quoquomodo  a  nobts 
etiam  facti  flant,  a  nobis  ordinandum  est.  Jorandl 
nsns  apud  eos  penitns  nonliabetur,  quod  evangelicuBfe. 
mandatum  eum  omnibus  Cbristianis  interdicat  ^ 
quanto  magis  his  qui  eum  nomine  Christiano  etiamft 


stretur :  abba  vcro  contentus  sit  cibo  fratnim,  quod 
facile  observabitur,  ot  et  al>bati  digne  adminislre- 
tur  et  hospitibus.  Fratres  etiaro  in  adventn  fratruni 
aliquatenus  congaudeant  et  ai^stinentiae  frena  rela- 
lent 

Vicesimo  quarto  et  quinto  eapitulis,  qiue  de  le- 
ctoris  cibo  et  ministrorum  refectione  descripta  sunt, 
statim  ol)servata  snnl. 

Ultima  vero  duo  capitula,  quse  de  prohibitione 
osculi  femtnarum  ct  ut  monachi  nudi  non  verbe- 
renlur,  istins  modi  usus  apud  nos  nunquam  f^it,  nec 
Doniino  adjuvante  inantca  erit.  De  compatratione 
ct  commatratione  omnino  caveatur,  ne  ab  ullo  mo- 
nachorum  aliqua  occasione  praesumatur,  qnta  ia  ve- 


Usum  Latinitatis  potius  qnnm  rusllcitatis,  qui  ia- 
ter  eos  scholastici  sunt,  sequuntur.  In  lali  etiam 
confalMibtionenotitiaScripturanim  aliqootiens  magli 
quam  lectione  penetratur,  et  dictandi  usns  discitiir, 
et  ad  discendum  sensus  acuitur. 

Haic  et  alia  siinilia  his,  quae  menli  non  occnrnint, 
in  supradictorum  ccenobitarnm  conversationibn 
coniperta  habemus,  ad  quorum  exempla  iiiformandof 
per  universa  regni  siii  coenobia  monachos  decrerit 
imperiali  censura,  ut  uno  modo  ea,  qux  ex  auctori* 
tate  regulae,  seu  illa,  quae  ex  consuetudinom  adlnvei* 
tione  agnntur,  in  usu  habeantur.  Unde  necessarini 
reor,  si  vestne  placet  dilectioni,  ut  in  his  ante  pr»- 
moRiti  oerlamen  habeatis,  in  his  omiiibos  instrvl,  it 


ritate  non  expedit  animabus  eorum,  et  omnino  alie-  ^  bouis  et  bonestis  moribus  excnll^  non  tannnn  ooraa  ' 


num  esl  a  proposito  eorum.  Ilaclenns  explicitis  ca- 
pitulis,  qu9e  proxime  in  sua  synodo  gesta  sunt,  et  a 
nobis  recapitulatls,  snpersunt  aliqua,  qwt  illa  schola 
nionachorum  In  usu  habet  juxta  quorum  exempla 
nos  inforraandi  sumus. 

Duas  etenim  silentii  regulas  cuslodiunt ,  nnam 
nocturnam,  alteram  diurnam.  Illa  cum  noctuma  a 
collatione  vespertinali  usque  ad  versum  capituli 
protrahitur :  illa  vero  dionia  a  versu  capituli  nsqoe 
ad  supradictam  vespertinam  collatiouem.  In  illo 
enim  noctumali  siientio  peoitiis  loquendi  licentia 
Intardicta  est  :  in  dinmali  vero  cum  alter  alteram 
appeUaverit,  sive  junior  a  seniore  aliquid  requisierit, 


Deo  laudabiles,  sed  etiam  coram  homiuibtts...  posail 
ad  hottilitatem  et  gratiaram  actionem  c^teros  revo- 
care.  Interim  providendi  sunt  unus  aui  duo,  qni  in 
unnmquodlibet  cx  his  ccenobiis  mittantur  ad  specn* 
landam  vitam  et  habitum  illoram,  qui  nos  in  omnibuf» 
in  qnibus  fortasse  titubamus,  certiores  reddant,  qui 
et  illis  boni  exempli  forma  sinl  ad  qiios  intraverinl, 
et  nobis  siue  zizaniis  mixtum  triticum  reponendBm 
in  horrea  reportant. 

Super  quibus  omnibus  el  singulis  dmn  remendl, 
honorabiies  ac  religiosi  Tiri  domini  VITilllieras  ds 
V^iltsperg  albaf^,  Leonardnsde  Reichenslain  decamSi 
capitulum  seu  conventus  imperialis  moim lerii  Mir- 


silenter  absque  ullo  strepitu  vocis  et  humilis  fli  con-  «^  bacensis  sibi  a  me  ut  publico  notario  subscHplou 


fabulatio,  paucis  valde  et  rationabilibus  verbls,  nnl- 
laqne  eis  aut  simul  standi  aut  consedendi  ant  coam- 
bulandi  sinitur  mora,  excepto  discendi  aut  coope- 
randi  gratia ,  sed  semper  aut  in  lectione  aut  in 
opere  manuum  omnea  boras  diumas  consumant. 

lntervailum,quod  interopus  Deiet  horam  refectio» 
nis  contigerit»  aut  orando  aut  legendo  transigunt, 
excepto  si  ad  necessitatem  nalnne  quis  Ire  debeal. 
Ubicunque  gloria  sanct»  Trinitatis  slve  In  orttorlo 
sive  in  quolibet  loco  insonueril,  si  stantes  sunt,  prope 
nsque  ad  humum  proslerountur  usque  dum  sancla 
TriBltas  perdicatur.  Si  vero  sederiul,  ab  humo  sor- 
gentes  gloriam  resnrgendo  el  biclioando  deferanl 
MMnctoB  TnahMti, 


vel  plura  publicum  seu  publica  fleri  pelierani  tal. 
quot  fuerint  necessarla,  instnunentum  vd  iostfi- 
menta. 

Acta  sunt  hxc  anno,  indictione,  die,  mense  dkfi 
Maximiliani  Romanoram  regis  lemporey  looo  el  bon 
qoibus  supra,pr9esenlibus  ibidem  honorablli  donins» 
el  discretis  virls  Joanne  Ortt  presbylerb  eapellMS 
Murbacensi,  et  Richardo  Mullng  aiqae  JoanneAi 
Wertheim  cjusdem  loci  incolis  laicis  lltlenlis  Baa- 
Ilensis  dicecesis,  lesUbiis  ad  praemissa  vocalls  speda- 
liter  et  rogatis. 

Et  ego  Wilbelmus  dis  Uohenbem,  etc,  laicascon« 
jogatus,  Constantiensis  doclor  publleus  sacra  impe- 
riali  auctoritaie  nolarius,  qnia  dieUs  rolube  perfa* 


7i5  SANCTUS  LUDGERUS.  —  NOTmA  fflSTORlOL  Tifi 

mioeae  Tetmtac  sca  chartae  Statotorum  ac  cxrc-  a  snbscripsi,  pablicaTi,  «t  in  hane  pnbUca»  Ibnnain 

moniarum    regularium    lempore    sancti   Simperti  redegi,  signoque  et  nonine  mels  solitit  el  eonsnetls 

usilatonim,  prxsentalioui,   reccplioni,  requisitioni,  signavi  rogatus  pariler  et  requisitus  in  fidem  et  tcsti- 

transumptioni  ac  auscultalioni  omnibusque  aliis  et  moniuro  omnium  ct  singulorum.  Attamen  ut  veritas 

singuiis  prxmissis,  dum,  sicut  prxmitlitur,  (icrent  magis  elucescat,  ct  fides  piena  adhibcalur,  reveren- 

et  agerentur,  una  cura  praenominatis  tcslibus  pnc-  dus  sempcr  ac  colendus  domnus  Waliherus  sxpc  di- 

sens  intcrfui,  eaque  omnia  et  singula  sic  ficri  vidi  ct  clns  abbas  Murbaccnsisprxsenspublicum  Iransumpli 

audivi.  Idcirco  pncsens  publicum  transumpti  instru-  instrumcntum  sigilli  ipsius  appensione  communiri 

mentum  pcr  me  fideliler  scriptum  exindc  confeci,  fecit  ac  jussit. 


S.  SrMPERTI  EPISTOLA  ENCYCLICA. 


^4pnd  MabillooiQin,  Analect.,  p.  it8.) 

ReverenlisMmac  matrifamiiisc  ill.  Sindl>ertus,  dono  B  migravit  (utcredimus)  ad  Christum,  qua  cx  re  obnixe 
Dei  TocaUis  cpiscopus  atque  abba  de  monastcrio  Mor-  obsecramus  almilatcm  vestram,  ut  pro  ipsius  anima 
bac,  in  Domino  aetcmam  salulem.  sic  jubeniini  (stc)  agere  de  psalmis  seu  missis  atquc 

De  cxtero  comperial  melliflua  charitas  vcstra  co  vigiliis,ceu  ingens  bonilas  vestraconsucvit.Oplamus 
qnod  frater  vester  nomine  ille  vel  ille,  de  hac  luce     vos  bene  valerc. 

EJUSDEM  INDICDLUS  AD  EPISCOPUM. 

<Mabill.,  ibid.) 

^rouio  revcrentissimo  episcopo  iil.  Sindbcrtus,  rio  Morbac,  una  cum  fratribus,  xtemam  in  Christo 
fratia  Dei  vocatus  episcopus  atqne  abba  de  monaste-  C  Jesu  Domino  noslro  salutcm,  etc,  ut  supra. 


AII50  DOMINI   DCCCIX. 


SAWCTUS  LUDGERUS 


»aMir.ARDEFORDENSIS  EPiSCOPU& 


NOTITIA  HISTORICA   IN  SANCTUM  LUDGERUM. 

<A|  ud  Mabill.,  Art.  Ord.  $.  Bcned.,  ssc.  iv.) 


I.LindgemsseuLudgenis, a1iisLuidgcnis,Luidigc-  ribus  conflata  est,  typis  vulgavit  Surius  in  prima  sui 

msvey  primus  Mimigardefordcnsis,  nunc  Monastc-  operis  ediiione  ^nam  Broweriauam  loco  ejus  substi- 

riensis,  Ecclesiac  episcopus  apud  Westphalos  sen  oc-  tucrunt  tcrtii  ftuilores  collectionis  Surianae).  Quaria 
cidentales  Saxones,  qui  Frisiis  et  Fraucis  Ripuariis  ^  rhy thniica  cst,  a  monachis  Werthinensibus  in  modcm 

fmitimi  sunt ,  a  muliis  scriploribus  celebratus  cst.  liianisejussuBernardiabbatiscondilasubannumiliO, 

Primus  (ut  puto)  Altfridus,  Liudgeri  post  Gcrfridum  parlim  in  Martio  BoUandiano  edila.  Browerus  addit 

successor,  is  qui  anno  849  viverc   desiit,  de  Vita  aliamabUffingomonachocompositamsubinitiumsx- 

sancti  Patris  Liudgeri  aliquid  agrcssus  est  scribere,  culi  x,  quaeforsan  non  aiia  est  quam  metricum  Liud- 

«  qnatenus  tam  veneranda  illius  excmpla  muliis  ad  gcrielogiumaBoliandianisitidemvulgatum,quietiam 

aedificationem   proficerent  > ,  nefas  putans  c  tanti  aliam  recentioris  auctoris  sc  legisse  testantur.  Pri- 

viri  latere  virtutes  >.  Quae  prologi  ejus  verba  satis  mam  ex  his  et  secundam  hic  exhibere  visum  est,  tum* 

indicant,  neminem  anie  eum  id  praestitisse.  Altfridi  quia  utraque  auctoris  cstt  fere  aequalis  ,  tum  quia 

hicabmtio  duobus  libris  contenta,  in  Martio  Bollan-  Broweriana    nonnulla   continet  qua;  m    Altfridia- 

ifiano  edita  primum  est  cum  erudiiis  commentariis.  na  non  lcgunlur.   Primos  Yitae  Liudgerianae  scrip- 

Idem  argumentum  duobus  ilidem  libris  retractavit  torcsWertbinensis  litaniacconditorait  uussecOihel- 

aoonymus  monachus  Werthinensis,  quaedam  subinde  grimum  discipulum  ejus,  Altfridum  llonasteriensem 

admisoens  nonnihii  ab  Altfridi  narratione  discrepan-  episcopum,  et  Ufiingum  coenobitam  Werthinensem. » 

tia  :  cqjus  auctoris  scriptionem  ex  Fuldcnsibus  mcm-  Othclgrimo  tanquam  primario  auctori  tribuisse  vido- 

braois  eruit  Ghristophorus  Browerus,  qui  Othelgri-  tur  secundam  Vitam,  qoaB  tamen  paulo  seriua  edita 

mam  Liudgeri  socium  ejus  conditorem  csse  existima-  est  qiiam  Othelgrimi  aetas  ferat. 

▼it.  Yerum  auctor  ejus  Vitae  scril)ebat  post  annum  2.  Prxier  hos  auctores  alii  non  pand  do  eo  agunt, 

804,  ut  patet  ex  lib.  ii,  cap.  26.  Tertiam  Vilam  bi-  Diibmarus  Mersebur^ensis  episcM>as  in  Chronico, 

m%  etiam  libellis  constantem,  quac  ex  duobus  prio-  Joanncs  a  Leidis  in  Chronico  Belgico»  Joannes  BelLaL 

PArROL.  XCIX.  ^ 


v„r  vlvUW^OttW^^^*^    '        ,    .,„1 


^^^^^;"' '  NoU^>^  ^  -'"^»1^«^  ^'^^^''V\.v  v^^'^^^^^'^^' 


-I  »■■  ■■ 

■       '.    !''    '•' 

■■■■,j'  N- 


■  s 


11 


H»;\i  i\- 
,yl\\\U\C'' 


^••»^^'"  '     nl  "^*"^  ^°'^'VJ;  i^a  \>'Otu\Uorc 

Ovca  \a.ivsu"^;^?  ,  regu\:.vuu.  ,  ^,^ 

:  sijrs™»  ■  ««'•■■• 


7^9 


VITA  S.  CREGOUII  ABBATiS.  —  OBSKRVATIONES  PU^.VL€. 


7ii0 


lis,  »  id  esl  aiino  Chrisli  795.  Adho  vero  inscqueiUi 
aiia  invenitur  Tiieganbaldi  Liiidgero  ai)bali,  uti  et 
pluresalioe,  inscripta  :  (|uod  argunienU)  cst  jani  tum 
uionachos  quosdam  eo  m  loco  exslilissc,  cl  Liudge- 
nim  ipsis  prsefuisse.  Monasterium  postea  dictum  est 
sancti  Salvatoris  et  sancti  Liudgeri  ob  celebritatem 
viri  sancti  ibidcm  sepulti.  Hinc  Werlhincnses  Vila! 
Suriuniie  auctores  in  prologo,  etiam  Allfridi,  dicun- 
tur.  €  Fratresin  ccenobio  sancli  Salvatoriset  sancti 
Liudgeri  degentes ;  >  quie  verba  perperam  dcTra- 
jectensi  sancti  Salvatoris  monasterio  Jacobus  Gc- 
rardus  Vossius  interprctatus  est  in  lib.  de  Hisloricis 
Latinis.  Hactenus  subsistit  istud  ccenobium  sub 
Bursiddensi  congregatione. 

8.  Subsislit  etiam  llelmenstadiense  in  ducatu 
Bruns^\'icensi,  a  conditore  suo  sancti  Liudgeri  di- 
ctum,vuIgo  Sant' Ludigaris  clooster,  quod  Liudgcrus 
c  in  paterna  h.ncreditate  >  construxit,  velnti  receptum 
quemdam,  in  quo  idcnlidem  ex  pr£dic;itionis  iabo- 
re  faligalus  sese  rccreabal.  Hujus  inonaslerii  menii- 
nil  Dilmarus  Merseburgensis  episcopus  in  Clironici 
Jibro  IV.  Exstat  apud  Henricum  Meibomium  post 
V^llichindi  Annalcs  diploma  quoddam  Ottonis  Magni 
imperatoris,  quo  nonuullas  aecimas  monachis  ejus 
ioci  concedit  rogatu  Bernardi  episcopi  Halversta- 
densis,  in  cnjus  diorresi  abbatia  consislit,  inedio 
Brunswigam  interei  Mag;!eburduin  ilinere,  in  subur- 
bio  Helmenstadii. 

9.  Lo^ius  ubi  minc  Monasterium  (M  nsler)  urbs 
episcopalis  sita  esl,  olim  diclus  est  Mimigcrncford, 
llimigarneford,  et  Mimigarncvord.  Islic  erecia  per 
Caroium  Magnum  episcopalis  sedes,  cui  priiuus  pive- 
fectus  est  Liudgcrus.  Id  factum  anno  8u2  ,  uti  socii 
Bollandiani  dcducunt  e\  variis  moiuimentis,  in  qni- 
bus  Liudgerus  abbas  nominatur  usque  ad  annuni  55 
Caroii  Magni,  qui  in  annum  Christi  801  incidit.  Ec- 
clesiam  eo  in  loco  condidit  vir  sanctus,  et  <  mona- 
sterium  sub  reguia  canoiiica  Christo  famulantium,  > 
ut  scribit  Altfridus  in  lih.  i  num.  20.  Ab  eo  monaste- 
rio  Domeii  sseculox  ct  celebritasloco  accessit.  Misiam 
fuisse  istic  ex  canoniciset  monachis  congregationem 
principio  exslitisse  cxislimo  :  et  ilericos  quidem 
c  babitu  canonico  >  usos,  <  regr.la  vixisse  inonastica,  > 
uti  factumBrenucAdamus  refert,  verisimillinmin  est. 
Porro  monachos  cliam  aut  solos,  aut  ccrte  canonicis 
permistos  ab  initio  fiiissc  coHigo  non  tantum  cx 
propcnsa  Liudgeri  in  nostros  vohintate,  sed  eiiam  ex 
teslimonio  Altfridi,  qui  ilildraduni  nionachum  et 
diaconum  nostrum ,  id  est  Mimigarnefordensis  Ec- 
desiu!  diaconum   vocat  in  lib.  ii,   cap.   12.  Idem  in 

■  Fnistra  hauc  epistolam  apud  Suriuin,  in  Actis 
Sanctorum,  tom.  I  Marlii,  pag.  81,  exquisivimus,  et 
aiibi  ubi  exstantem  iiiam  indicatFat.ricius,  Bibliothc- 


A  prologo  suo  Thiatbaldiim  Liudgeri  c  presbyterum  » 
laudat,  quem  auctor  Browerianus  Werthinensis  coe- 
nobii  monachum  fuisse  saiis  innuit  ia  lib.  ii,  cap. 
27.  De  trinm  hornm  monasterioruin  condilione  ita 
canunt  in  rhythmic^  Litania  Werthinenses  : 

Fondavii  insoper  tria  loca  paritcr  , 
Numero  locoroin,  quo  vi  populoruin. 
Werlhinann,  HelmenstaO  munachis  fundaverat 
De  proprieiate  vel  lierpdiiaie  : 
Et  epibeopium  dictum  Moiiaslerium. 

Et  infra  alia  etiam  condidisse  fcrtur. 

Coudidit  antiqaa  eliam  clauslricula 
'    Isiic  conversorum,  iliic  conversarum. 

iO.  Ex  his  quse  hactenus  dicta  sunt,  Liudgeri  viuc 
series  sic  ordinari  potest.  is  sub  annum  Christi  758 
Gregorio  abbati  Trajeclcnsi  commissus  ab  eoque  ton- 
sus  ;  postea  in  Angliam  trnjecil  ad  scholam  Alcuini 
posl  inortem  Eghcrli  Eboraccnsis  archicpiscopi,  quie 
anno  760  conligit.  Tum  diaconus  factus,  Trajectum 

g  reverlit.  Dehinc  in  Angliain  ilerum  ivversus  circiler 
annum  772,  post  bionniuin  rediit  ad  Gregorium  af»- 
batem,  qui  aiiiio  fere  776  dcccssil.  Eodeni  anno  AJ- 
bricus  in  locum  Gregorii  suffcctus  ordinatur  episco- 
pus  ;  Liudgcrus  sacerdos,  qui  Frisiis  verbiim  DA 
pnedicavit  pcr  annos  fere  siptem.  Anno  784,  sa;- 
vicjilc  VViiichindi  in  Christianos  procclla,  Liudgc- 
rns  adit  Roniam,  et  impetratis  ab  Adriano  papa  rcl'.— 
qiiiis  Ca^inum  secedit,  ibi  moralusannos  duos  ct  di- 
niidiuin.  Anno  787  ad  Frisiorum  convcrsionem  de- 
stinatus  a  Carolo  Magno,  locum  opporlunum  quoy 
rit  condeiido  monasierio,  cujus  fundamenta  Wer- 
ihiiix  jecit  sub  annum  795.  Episcopus  factus  anno 
802,  dcccsbit  VII  Kal.  Aprilis  anni  809,  sccundum 
culculuin  reccntiorem,  id  cst  sub  finem  auni  pra^ce- 
dentis  sccundum  veierem. 

11.  Ad  scripta  ejus  quod  attinet,  composuit  librum 
de  Vila  vencrabilium  ejus  doctorum,  Gcegorii  scili- 
cet  et  Albrici  :  quo  in  libro  c  primordia  sancti  iio- 
nifacii  adveutus  atque  ordinationis,  qux  fiierant  in 

C  alioopusculo  de  Vita  Bonifacii  prxtcrmissa,pulchro 
sermone  conscripsit,>  inquit  Altfridus  inlib.  ii,num. 
G.  Prxter  eum  libeilum,  an  aliquid  scriptum  rcli 
querit,  incertum ;  nam  '^  cpistola  dc  canonizatione 
u|nam  vocani)  sancti  Suidberti,  et  alia  id  genus , 
Liudgero  atlributa,  spuria  esse  probatum  est  iuElo- 

Eio  sancti  Suidberti  in  sxculi  iii  parte  i.  Cxterura 
iudgcrus,  «  elsi  omnes  linguas  non  nosset;  Theo- 
tiscain  tamenet  Latinani  (ne  plures  dicainus),  id  est 
barbaram  et  Romanam,  non  ignoravit,  >  ut  legitur 
'II  Vita  Suriana. 

ix  med.  ct  inf.  Lat.  tom.  IV,  pag  277.  Incomperta 
ergo  et  ignota  nohis  remansit.  Edit. 


VITA  SANCTI  GREGORII 

ABBATIS  ET  RECTORIS  ECCLESfiE  TRAJECTENSIS  AD  RIIENUM , 

AUCTORE    S^    LUDGERO 

MIMIGARDEFORDENSI  EPISCOPO ,  IPSIUS  GREGORII  DISCIPULO. 

(Ex  M»bill.,  ibid.) 


OBSERVATIONES  PR.EVL^. 

I.  Vitam  sancti  Gregorii  abhatis  ,  administratOi  is 
Ecxlesiae  Trajectensis  rUtrochl]  ail  Rheniim,  a  sancio 
Ludgero  episcopo  Mimigardefonlcnsi  ipsius  discipulo 
scriptam  fuisse ,  docel  in  priinis  Allfridus  episcopus 
in  saiicti  Lud^eri  Actis  :  «  Erat  saiictus  LudgeFius , 
inquit,  in  Scnpturis  sacris  non  mcdiocriter  erudilus, 
sicut  in  libro  ab  eo  composito  de  Vita  venerabiliiim 


D  cjns  doctonim,  Cregorii  scilicot  el  Albrici ,  aperto 
probi:lur.  Sed  ct  piiinordia  sancti  Bonifacii  adventus 
atquc  ordinationis  quaj  fucrant  in  alio  opusculo  (sci- 
licel  sanctiWillibaldi)  pnEtermissa,puIchro  sermone 
ipse  conscripsit.  >  Qusr  omnia  sanclus  Ludgenis  ex- 
sequitur  in  subjecto  libro  ,  quem  Christophoru& 
Browerus  aiino  i6i9  vulgavit  notationibusque  illu- 
slravit  :  cujus  libri  aliquot  fragmenta  jam  ediderat 
Nicolaus  Serarius  in  Historia  Moguntinac  lib.  iv. 


751 


S.  LUDGERUS  MIMIGARDEFORDENSIS  EPISCOPLS. 


752 


S.  Gregorii  gesia  perslringunl  Joannes  de  Beka  cl  A  monila   Cregorio  ,    quem   «    charuin  cullegam  et 
Willclinus  Heila  in  Historia  Tnyeclensi,  el  Joannes      pnec^^plorem  pium  >  vocat :  iu  liis,  «  ut  in  liac  lem- 

Gerbrandus  in  Chronici  Belgici  lib.  VI.  •-  --' •  *    .-• 

2.  Gregorium  monachum  ac  monachonim  Patrem 
scu  abbalcm  fuisse  argumenta  nonpauca  persu&denl, 


lameisi  in  subjectis  ipsiusActis  nulla  monastioe  pro- 

ressionis  mentio  fiat.  Quippe  is  adoIes(;ens  rudis  el 

lilteranim  expers  sancto  Bonifacio  adhxsit ,  institu- 

iHsque  videtur  in  monasticis  rebus,  sive  in  comi- 

tatu  Bonifacii  ei  socionim   monachorum ,  sive  in 

cQcnobio  Ordorfensi ,  quod  primum  sanctus  Boni- 

tacius  xdificasse  dicitur ;  sive  in  Fritislariensi.  Nam 

in  monaslcriis  ab  ipso  conditis  pueros  fuisse  educa- 

tos ,  patet  cx  cpistola  17,  in  qua  jubetut  post  mor- 

(em  \Vigberli  abbatis  Fritislariensis   c    nigbertus 

prcsbytcr  et  Megingordus  diaconus  magistri  sint  in- 

r.\ntium.  >  Certe  Gregorius  in  Ecclesia  Trajectcnsi 

ahbas  et  Pater  fuit  monachorum ,  quos  ipse  insti- 

1'iebat  informabatque.  Sic  enim  auctor  libri  de  Vita         .« 

sancli  Liudgeri  apuJ  Browerum  cap.  6.  Gregorius  t*  clilicare    facit  ct  proficere.  Cbanlas  ista  quamvfs 

Ludgerum  <  palcrna  in   monachorum    monastcrio      omnibus  domcslicis  catholicac  fiJei  qu.T  pcrdilectio- 


porali  poteslaic  et  terrestrl  ditione ,  qiia  auctor» 
Dco  ,  inquit,  jani  nunc  uteris,  Dominicae  sententia^ 
semper  memor  sis,  sonantis  :  Regnum  meum  no» 
cst  dc  hoc  mundOf  >  etc . 

PROLOGUS  AUCTORIS. 
1 .  Sacrarum  Scripturarum  prxcepiis  monemar  , 
iil  diligamus  Dominum  ex  toto  corde,  diligamus  et 
proximum  tanquam  nos  ipsos  :  et  iit  illos  proximos 
nostros  veraciter  arbitremur,  qui  spiritalibys  magis 
intenti  sunt  quam  carnalibus  ,  atque  ad  eonim  se 
promissa  usquc  in  diem  novissimum  piis  operibtis 
pneparare  non  cessant :  quos  non  camalis  gcnera* 
tio  extollit  inaniter ,  sed  spiritalis  rcgcneratlo  fm- 


sollicitudine  crudiisse  >  fertur.  Quo  spectat  ctiam 
ilkul  Altfridi  in  eadem  Vita  :  «  Ilii  (parentes  scilicet 
LiuJgcriJ  commcndaverunt  eum  viro  vencrabili  Gre- 
f^orio  ,  discipulo  ct  succcssori  sancti  Bonifacii  niar- 
iyris  Domino  nulricnJum  :  qui  libenter  eum  suscepit, 
i^t  comperta  sagacilate  pucri  studiose  illum  erudio- 
bat.  Crevit  itaque  Ludgcnis  proficiens  in  timore 
Domini  :  et  deposito  s;eculari  habitu  (notcnda  ha'c 
verba)  in  Trajccto  monastcrio  totum  se  conlulit  ad 
siiidium  artis  spiritalis.  Unde  Patri  Gregorio  ct  c;£- 
icris  tanto  dignior  et  acceptior,  quanto  fuit  ct  mo- 
nasticis  cruditionibus  illustrior ,  >  quas  tamen  Cn- 
sini  necdum  viver.tc  Grccorio  didicerat,  sed  in 
(oenobio  Trajeclensi.  Et  quidem  monachos  in  Tra- 
jcctensi  Ecclesia  a  sanrto  Yillibrordo  instituia  pri- 
niuin  evstili&sc ,  dubiiare  nos  non  sinunt  antiqua 
principum  Francorum  iustrumenta  in  gratiam  ejus- 


nem  operatur  ,  maxime  tamcD  sanetis  Patribus  ct 
prxpositis  nostris  exhibenda  est,  sicot  sanctus  Apo- 
stolus  adhortatur  dicens  :  Rogo  vos  ,  fratres^  ut  no- 
verilis  eos  qui  lahorant  inter  vos^  et  prwsunt  vohis  fa 
Domino  et  moncnt  vos,  ut  habeatis  illos  abundantius 
in  charilate  proptcr  opus  illorumf  pacem  habete  cum 
eis  (I  Thess.  v).  Qux  est  ista  notitia  qua  praepoeitos 
nostros  plus  cacleris  nosse  pnecipimur  ,  nlsi  nt  eis 
ct  viTentibiis  debitnm  honorem  et  obseqoinm  siuecra 
intentione  impcnt^amus ;  et  eorum  pla  et  profotiura 
excmpla  post  obitum  illorum  noo  solum  a  memoria 
nostra  nunqnara  recedant,  sed  ea  etiam  .ad  alionun 
asdificationcm  indesinentersermonibusrepetereet  di- 


Icm  Ecclesia»,  a  Joanne  dc  Beka  et  \\iIleIrao  Heda  ^  IaUrcnoncesscmus?qualcnusidveracilerfieriYaIc»l 
relala  :  qure  liret  in  nonnullis  inlerpolata,  suspecta  ^  ^^.  . .  ^  4,^0.0.^1..-  ^v^  \^^^  j^  •  •  •  ..  •.l__ 
sane  iis  fn  locis  esse  non  dcbent ,  iu  quibus  raona-      ^"^*^  *^«™  Apostolus  alio  loeo  de  ipsis  spintalibas 


chorum  Ecclcsiac  Trajcclensis  fit  mcnlio ;  siquideni 
j.^m  a  mullis  soiculis  monadii  ccsscrunt  canonicis  , 
3  quibus  ea  in  gratiam  Monachorum  su!  ornata  fuisse 
siispicari  non  licel.  Dubitat  nihiloininus  Browcnis  , 
i  num  siinile  qiiid  fuorit  in  Ecdesia  Tiajccteiisi  , 
qunle  de  sanclo  Anscliario  Brcmcnsi  cpiscopo  legitiir, 
r,ni  Brein;c  coiigrogationem  sonclorum  virorum  in- 
stiluit  :  qui,  ui  Adainas  memoria'.  prodidit,  habiiu 
quidem  usi  canoiiico,  regula  vivehant  monaslica  , 
{^♦'iiere  qiioilam  miscellanco  medioque.  >  Veruni 
Adamus  Brcincnsis  cnnonicus  clericos  Brcmenscs 
iiusquam  monachos  (quod  de  Tragcclcnsibus  dicilur], 
sed  i  canonicos  >  appcilat.  Ccrtc  Joanncs  a  Lcidis 
in  Clironici  Bclgici  lib.  iv,  cap.  4,  refercns  diploma 
Caroli  Magni  pro  Kcclesia  Trajcclensi ,  exprimit 
ulnimquc  nomcn  mon&cborum  et  cancuiicoruni. 
5.  Cicterum  Grcgorius  nunquam  episcopus  aut  ar- 


Patribus  nostris  hortatur  et  dicit :  Quorum  iniuefUes 
cxitum  conversationis  ,  imitamini  fidem  (Hebr.  xiii) ; 
ut  qui  in  prxsenti  roortalitate  Ycstigia  illoram  et 
cxempla  ct  mente  retinemus  et  actu,  in  futura  iin- 
mortaliiatc,  secundum  Evangelii  dicturo  {Matth.  ixv), 
gaudium  Domini  nostri  simul  cum  eis  mereamor 
inirare.  Ad  illud  pervenientes,  dum  largiente  gra- 
tuila  gratia  Christi  intraverimos  felicitalem  pcren- 
nein,  nemo  tollet  a  nobis  in  sempitemum  :  quoniani 
ad  illud  in  initio ,  pio  Conditoris  proposito  conditi 
sumus,  ct  post  lapsum  primi  hominis  in  roortem, 
Redeniptoris  noslri  misericordi  visitatione  aJ  idem 
rcvoc^li ,  ad  quod  pcnenturi  in  die  novissimx  ne- 


chicpiscopus  fuil,  contra  quam  scriptores  Trajccten-  D  cessilalis  ,  si  certissima  spe  in  diebus  mortalitatis 


sos  Joannes  de  Bcka  ct  \Viliclmus  Heda  senliuitl ; 
sci  prcsbyter  dunlaxat  et  abbas.  Quippe  sanctus 
Ludgerus  in  Vita  sequenti ,  num.  ^O,  Grcgoriuni 
morbo  cxlreuio  correptum ,  <  abbatem  et  prxccpu>- 
vem  I  suum  voc.tt.  Consenliunt  Altfridus  aliiqiic 
scriplores  in  Aclis  sancti  Ludgeri.c  Non  enini  fuenal, 
i*i.'|uit  Altfridiis,  idem  Gregorius  ad  graduin  cpisco- 
palem  ordinatus  ,  scJ  presbylerii  persevcravit  in 
graJu.  >  El  Anonymiis  apud  Browerum  :  c  Commen- 
«faverunt  LiiKlgeriim  cuidam  Grcgorio  grandium  me- 
litorum  viro ,  qui  discipnlus  simulqiic  successor 
ii:».iicti  mariyris  Buiufacli ,  Trdjectensi  scdi  presbyter 
rpiscopi  vice  pra^fiiit.  >  Huc  spectat  Lulli  Mogon- 
iiacensis  episcopi  epistola  <*  ,  inscripta  Grcgorio , 
i  dupUci  presbyleratus  abbatisgue  honore  decorato,  1 
in  qua  LuIIus,  tamctsi  c  aetatejunior  ,  >  egicgia  dat 


hujus,  ct  horlameuta  seqiiimur  spiritualium  Patmm, 
ct  semper  nobis  maxima  gaudendi  causa  sit  ipse 
Dcus.  Igitur  quoiiiam  ut  dixi  dare  testimoniis  saucbe 
Scripturx,  spiritalibus  Patribus  honorem  merilo 
impcndendum ,  et  post  pr:ecepta  Doroinica  eoraai 
jussls  nihil  prxfercndum ;  paucis  jam  aperire  co- 
rabo  ,  ob  cujus  rcvcrentiam  et  digiiaro  merooriam  , 
haiic  pnefatiunculam  praemiseriro,  pauca  de  inniH 
mcris  bcnefactis  cjus  donanle  gratia  Christi  et  roe- 
rilis  ipsius  suffragantibus  scribere  iiicipien£. 

INCIPIT   VITA. 


2.  Est  enim  mihi  sermo  iste  de  domno  Grcgori» 
»  Hanc  cpistolaro  videsis  inter  opera  LuUi  Mogunliaccis.s,  Paliologia;  lom.  XCVI,  coL  £91. 


^53 


VITA  S.  GUEGOHU  ALILVTIS. 


73i 


abbate  el  prxceplore  meoab  infunlia :  qui  de  nubili  A  alhletam  Dei  peregriiium  ef  egenfem,  grntulabunda 


8lirpe  Francorum  •  progenilus,  nobilitalc  morum 
et  sapientke  documentis  Dobililalem  sxculi  omavit 
ic  Buperavit.  Quam  ulique  spirilualem  nobilitatem 
et  pmdenliam  assccutus  est  a  sanclo  martyre  Boni- 
facio  arcfaiepiscopo  et  magislro  suo :  qui  in  diebus 
nobilissimi  principis  Francorum  reg's  Carli  de  Bri- 
tannia  et  gente  Anglorum  clarissimum  quoddam 
ftidas  Franciam  veniens ,  sub  regibus  Carlmanno 
ei  Pippino  ejusdem  regis  Carli  gloriosissimis  filiis , 
quasi  sol  rutilans  in  sanclitale,  expandit  radios  vir- 
tutis  8UX  et  pnedicationis  ,  omuiaque  prope  regna 
vivens  in  corpore  largissimis  daplbus  doctriux  suaB 
reficiens»et  flJe  meiioravit  et  vila.  Atque  post  trans- 
itom  suum  de  hoe  mundo  per  sanctum  martyrium. 


sascepit  eum  in  nospitium  suumJmplensDominicam 
adhortationem  ;  Hospei  eram ,  et  collegistii  me 
(Matih,  ssv).  Cumque  ille  sacer  sanctus  viator  l)o- 
uifacius  secundum  solitum  morem  suum  niissarum 
mysteria  percgissct,  ut  propemodum  omni  dic  agere 
consuevit ,  sederunt  ad  roensam,  ipse  scilicet  et  an~ 
cilla  Dei  Addula  abbatissa  cum  familia  sua.  Coepe- 
runt  aulcm  ad  ipsum  sanctum  convivium'  plus  quam 
epulas  ,  solatium  sanctae  Scripturae  expetere ,  quo 
iierel  fides  audientium  accensa  ,  spesque  et  charitas 
renovata  in  Deum,  qui  vult  omnes  homines  salvos 
fieri,  et  ad  agnitionem  veritatis  venire.  Tunc  quae- 
situs  est  lector  ,  el  juxta  Dei  voluntatcm  invcnfeus 
est  electus  puer  Gregorius  ,  qui  per  idcm  tempus 


dadem  Francorum  regna  per  electa  grana  discipulo-  B  nuper  a  scbola  et  palatio  reversos,  sub  iaico  adhuc 


ram  suorum,  in  exemplum  Domioici  seminis  fructi- 
ficare  fecit ,  el  proficere  usque  in  hodiemum  diem. 
later  quos  beatus  Gregorius  columna  Ecclcsiae  Dei 
inventiis  est :  qui  in  diebus  religiosissimi  regis  Pip- 
pini  succedeus  roagistro  ,  genti  Fresonum  missus 
est  praecMcator  :  cni  magistro  et  Bonifacio  roarlyn 
leatus  Gregorius  hoc  modo  adhaerere  coepit  et  di- 
scipulatum  ejus  subire. 

3.  Cum  ipse  electus  Dei  Bonifacius  martyr  post 
tredecim  ^  annos  peractae  in  Fresonia  praedication^s, 
quihus  in  anstrali  parte  laci  Almari  «  pauiier  evange- 
licos  et  propemodum  solitarius  sanclam  sessionem 
suam  tribus  in  iocis  peregisset,  quomm  vocabula 
locoram  sunt  haec :  Primus  vocatur  \Vyrda  ^,  in  ripa 


habitu  quasi  quarlum  decimum  aut  deciroum  quin- 
tum  agens  aetatis  annum ,  Dei  inslinctu  venit  ad 
aviam  suam,  id  cst  ad  matrem  patris  sui  Albrici  so- 
pradiclam  abbatissam  Deum  tiroentem  Addulam  : 
datusque  est  ci  liber.  Qui ,  accepta  benedictione  , 
coepit  iegere  ,  et  juxta  modum  actatis  suae  bene  per- 
legcre.  Intelligcns  vero  magister  sagacem  mcntem 
pueri  Lonamque  indolem ,  coepit  eum  consummata 
lectione  his  verbis  moderate  laudare  et  dicere :  Bene 
legis,  fili,  si  intelligis  quae  legis.  Ipse  autem  adhuc 
temporis  sapiens  ut  parvulus,  et  loquens  ut  parvulus, 
se  scire  professus  est  quae  le^bat.  Dic  mihi,  inquit, 
quomodo  intelligis  quac  legis?  Ipse  vero  repclebatab 
exordio  lectioncm  suam ,  volens  legere  sieut  prius. 


Htnii  Rheoi ,  ubi  scptem  annis  habiiavit.  Secnndus  C  Pneccptor  autem  sanctus  distulit  eum  paukilum,  et 


vocator  Attingohem  juxla  amnem  Fehta  • ,  ubi  ha- 
toitavit  annis  tribus  :  quo  un  loco  primum  ccepit  ha- 
bere  discipulum  nomine  Gembertum.  Tertius  locus 
appeUatur  Fclisa  ,  qui  propior  erat  gentibus  et  pa- 
ganis,  ubi  tribus  similiter  annis  niansit.  Post  hos  , 
inquam,  tredecim  annos  dum  atlroonitus  a  Deo  ad 
Hassos  et  Turirgcos  orientales  regiones  Francoruro 
iter  agere  coepisset  lucrandorum  Deo  populonmi 
caosa,  pervenit  ad  Palatiolum  ^  roonasteriuro  virgi- 
num  prope  Treveris  civitatem  ,  in  ripa  fiuminis  Mo- 
sellae  ,  cui  tunc  pr«eerat  abbatissa  nomine  Addula  , 
religiosa  valde  et  timens  Deum.  Quae  cum  vidisset 

•  Treviram  fuisse  ainnt.  Patrem  habuit  Albericum, 

iofra  num.  3  nierooratum,  qui  in  testaraciito  Adelae 

ahbattssae  Palatioli  siinerius  ad  annum  75 i  relalo 

{PatrotoguB  tom.  LXXXVll) ,  ipsius  Adelae  filius  di- 

citur ;  Adela  vero  filia  Dagoberti  regis,  Austrasionim 

scilicet  ,  uti  Hcnscbenius  ialerprf  talur.  Certe  Ad- 

dula  hic  num.  3  Albrici  mater  ,  Grcgorii  avia  appel- 

'atur.  Porro  apud  ^Villelmun)    Ifcdain  in  llistoria 

Trajcctcnsi  Gregorius  roatrcm  haVnisse  fertiir  s:in- 

C|am  Wastradeni ,   in  ecclesia  Sustereiisi  diocccsis 

l.eodicensis  humatam  ,  cujus  festiini  celebratur  xii 

Kal^d.  Augusti.  De  Gregorii  fmtribus  iufra  liuni. 

t5. 

^  Nisi  hos  annos  compiitcs  a  priroi  sancli  Boni- 
Cacii  profectione  in  Frisiam,  hic  nunicnis  constare 
lu>n  polerit ;  siquidein  in  secunda  profectiune  per 
U^es  annos  duntaxat  moratus  est  in  Friiia  Bonilacius, 
auitequam  in  Turingiam  se  conferrel ,  ut  constat  ex 
ipsius  Actis. 

c  Hoc  est»  sinas  maris  Germaaici  iuter  Batavos  et 


dixit :  Non  ita,  fili,  quaero  ut  dicas  mihi  leclionem 
tuam,  sed  sccundum  propriciatem  linguae  tux  ,  et 
secuudum  natunilcm  parentum  Uiorum  loquelam 
edisscre  milii  quae  legis.  Hac  ille  ratione  convictus, 
confessus  est  quia  non  posset  facere.  Sanctus  vero 
ait  Bonifacius  :  Vis,  fili ,  ut  ego  lihi  dicam  ?  Volo  , 
inquit.  Tunc  beatus  Bonifacius  :  Ropete ,  ait ,  ab 
cxordio  lectionem  tuam,  et  discrete  legc.  QuoJ  dum 
faccrel,  exorsus  est  sanetus  uiagistcr ,  et  clara  voce 
coepit  prjedicare  et  roatri  et  omni  familiae. 

4.  Quae  praedicatio  ex  quo  fonte  processerit,  clarel 
iii  couversione  Gregorii  ingeuiosi  pueri  et  sagacis  , 

Frisios  hodiemos ,  in  quero  Rheni  alveus  orieutaU& 
|v  cum  Isala  apud  Campenam  urbem  iufluit,  qucm  la- 
^  cum  accohe  inarc  Australe  appellant. 

^  Werda  oppidum,  nunc  Gcsaris  insula  ,  ad  Rhe- 
nuin ,  medio  iiinere  inter  Coloniam  et  Wasaliam  , 
rcrn|uiis  sancti  Suidbertiepiscopidecoralum,  distin- 
guen.iuin  a  Vorda  oppido  Balavorum  ad  lilicnum 
itiilein  sitiiin. 

*"'  Folita  ainnis  iion  procul  Volleuliovio  oppido 
influil  in  Flcvuin  lacuiu  ,  qui  Frisios  a  Batavis  di- 
riinit. 

f  In  prj^laudato  tcstamento  Adela  dicitur  acce- 
pisse  locum  Palaiioluin  a  Pippino  niajore  domusper- 
nuitationc  facta  ,  ibique  condidissc  monastcrium  in 
hononmi  sancUe  Mari;c  virginis  et  apostolorum  Petri 
ct  Pauli,  in  quo  i  monacharum  ccetum  disciplina  et 
rcgula  saiicli  Bencdicli  viventium  aggregavit.  » !sto 
locus  ab  uri>e  distans  passuum  circiter  tria  millia 
in  septenirioncm,  nunc  mocnibus  auctus,  canoui- 
corum  coUegio  cessit. 


T'5  S.  LUDCERUS  MiMlGARDEFORDExNSIS  EPISCOPUS.  756 

quia  non  ab  bumaua  facundia  ,  qux  fn^qucnter  ad  A  nihil  erat  in  causa  :  sed  boc  fecit  arlifex  summus » 

unus  atque  idem  spirilus  Dei,  qui  omnia  0|>eraiur  in 
omnibus,  dividens  singnlis  prout  vull. 

5.  Tunc  electi  Dei  itcr  desideratum  pcragentes 
venerunt  Thuringiam.  Porro  ad  augmenlura  boni 
sui,  cl  ad  comprobandam  mentis  eorum  constanliani 
el  ionganimitatem,  in  tanta  paupertale  inveneruot 
populum  illum,  ut  vix  ibi  ullus  haberet  unde  viveret, 
nisi  de  longinquo  parum  quid  colligeret ,  ut  ad  roo- 


tcmpus  deludit,  sed  ex  Spiritus  sancti  gratia,  se- 
cundum  promissum  Evangelii ,  in  modum  fluniinis 
aqusc  vivac  de  ventre  fluxrt  docloris  {Joan.  vii) :  et 
cor  prudens  ac  docile  pueri  Gregorii  lanta  virlulc  ct 
vclocitate  penetravit ,  ut  ad  unam  incoguiti  eatenus 
magislri  exbortationem  et  prxdicationcm  obliviscc- 
retur  et  parentum  et  patriic  :  ipsaque  bora  ,  dum 
eomplesset  m«igister  sanctus  praBdicationem  suam, 
nolens  ab  eauitra  disjungi,  ivit  ad  aviam  suam  prje-  ^  dicum  tcmpus  sustentaret    penuriam  suam.  Kan» 


dictam  abbatissam  venerabilem  Addulam ,  dicens , 
se  velle  cum  bomine  pergere,etad  disccndos  divinos 
Rbros  discipulatum  ejus  subire.  At  ipsa,  carnali  af- 
fectu  constricta ,  illico  repulit  eum ,  et  omnimodis 
ftoc  fteri  posse  renuil,  quia  utique  non  nosset  bomi- 


tota  ilia  regio,  in  confinio  paganorum  rebellinm  po- 
sita,  illo  tempore  incensa  erat  et  bostili  maou  va&- 
tata.  Quae  tamen  penuria  uequaquam  terrere  po- 
terat  ministros  Christi,  ul  ob  id  subterfugcrent , 
quo  minus  annuntiarent  eis  omne  coiisilium  Dei : 


nem^  neque  quo  iret.  Sed  sicut  scriptum  est  :  Aqu(s  B  sed  juxta  excmplum  apostolicum  ( I  Cor.  iv )  carpc- 


mulice  non  potuerunt  ex$tinguere  charilatem  (Cant 
▼iii) ;  puer  Gregorius  in  proposito  suo  permansit,  et 
dixit  ad  Addulam  aviam  suam  :  Si  non  vis  mibi  dare 
equum  ui  equitare  possim  cum  eo  ,  pedibus  ambu- 
lando  absque  dubio  vadam  cum  illo.  Sic  ergo  altcr- 
cando  de  ignoto  itinere  diutius  disceptabant  ad  invi- 
cem  :  sed  tandem  pnevaluit  cbaritas  electi  pueri 
Gregorii,  et,  ut  dignun)  erat,  carnalem  amorcm  vicit 
dilectio  spiriialis.  Videns  ergo  famula  Dei  Addula  , 
quia  prudens  erat  femina,  animum  inflexibilempueri, 
dedit  illi  pucros  et  equos,  et  dimisit  eum  irc  «  cum 
sancto  magistro  in  opus  quod  complcverunt  simul 
nsque  ad  sanctura  martyrium  ejus.  IntelHgis,  lector 


runt  laborare  manibus  suis  qua;  opus  erant  stbi  et 
eis  qui  cum  illis  erant,  atque  cum  illo  popub>  in  teo- 
tationibus  suis  firmiter  permanere,  et  circumquaque 
prxdicando  mvitare  ad  coelestia  regna.  In  his  ergo 
sludiis  perseverantes  ,  secundum  fomiam  primiiivae 
Ecclesi;e  erat  eis  cor  uuum  et  anima  uua  (Act,  iv) ; 
etaugebat  Deus  quotidie  multiplid  oumero,  qui  salvi 
fiercnl  in  idipsum. 

G.  Tunc  fama  sancti  magistri  et  futuri  martyris 
Bonifacii  coppit  dilatari  per  omnia  orientalia  regni 
Fraucoruin.  Coepit  quoque  et  electus  adolesceus 
Gregorius  in  discipulatu  ejus  proficere  aetate  ei 
sapientia,  et  in  tantum  amabilis  fieri  magisfro  ,  ut 


pius  et  prudens,  quem  secutus  sit  dectus  pucr  Gre-      quasi  unicum  filium  eum  diligeret ,  jam  a^juloreni 


gorius  in  boc  facto,  ut  inconsullis  parentibus  omni- 
busque  propinquis,  et  ipsa  quae  prapsens  erat  rcsisr- 
tente  avia,  tam  subito  mutaretur.  Idem  enim  spiritus 
tidetur  mibi  in  hoc  tunc  opcrari  puero,  qui  aposlo- 
los  Christi  el  dispensatores  inystcriorum  Dei  ad  iliud 
inflannnavit  ul  ad  unam  vocem  Domini  ,  rellctis  rc- 
tibuset  palre,sequcrenlur  Rcdemplorcm.  Conlemplis 
igitur  pareutibus  et  palria,  oninibus(iue  retro  rclictis 
quai  carnaliter  blandiri  poterant  mcnti  adolesccntis, 
secundum  Psalmista;  (Psal.  xvi)  dictum  bcalus  pucr 
Gregorius  propler  verba  labiorum  Dci  sccutus  cst 
vias  duras.  Durum  namque  crat  et  valdc  asperum  , 
ut  qui  in  patris  douio  multuin  divitis  in  jocis  et  de- 
liciis  erat  nutrilus ,  unum  percgrinum  et  paupcrem 


fidelem  illum  babens  in  omni  opere  bono.  Hic  auteoi 
tantusprofectus  electorum  Dei  non  esl  initiatiis  per 
opulcntiam  et  mundanas  delicias,  neque  per  securi- 
talcm  et  prosperilalem  vitx  mortidis,  sed  in  fame , 
et  nuditate,  et  laboribus  mullis.  In  qui!  us  omnibus 
ct  opere  nianuum  vivere  cogebantur^etnonnunqnaiu 
vicinam  paganorum  perseculioncm  ob  meluni  mortis 
cuin  populo  siiuul  incivitalcin  fugere,  ihiqne  iu  arto 
pane  et  angustiis  per  dics  plures  habitai^e ,  doncc 
collecta  multitudine  suas  civcs  manu  validiore  eos 
iteruin  cirugarent.  IIoc  ergo  certainen  quoiiiam  per 
innumeros  vicos  inter  paganos  et  Cbi  islianos  gen^- 
Lalur,  idcirco  hinc  et  inde  magna  pai^  regiooum  il- 
laruin   rcilacta  erat   in   soliludinein.    In    tain   forti 


bominem  sequereiur,  nescicns  quo  irel;  et  in  tantum  q  aulem  et  periculosa  in  diebus  illis  dccertatione  ,  in 


ci  obedirei ,  ut  omnes  alios  homines  et  volentcs  se- 
culi  et  proprios  parentes  lanquam  surdus  non  a!idi- 
ret,  dummodo  illius  prxceplis  obsecundareiur  iii  om- 
uibus.  Quanta  enim  auctoritas  lucebat  jam  tunc  in 
fuluro  martyre  Boiiifacio ,  xsiimare  quis  poleril, 
quae  cor  pueri  tam  subita  immutatione  incitavit  ?  aut 
quis  ardor  charitatis  ad  obcdicndum  iguolo  magisiro 
mcntem  juvenis  inflammavit,  ut  subilo  oblitus  sui , 
secutus  sil  Christi  pauperem  ,  omnis  mundan;e  sub- 
stantia;  iiiopem  ?  Non  boc  fecit  amor  auri  et  argeuti, 
iion  cupido  pi-aediorum  ct  superba  jactanlia,  quoruni 

a  Id  cOQtigit  anno  Christi  722  ,  cum  Bonifacius , 
dimisso  in  rrisia  Willibrordo,  ad  Hassos  et  Thiiriu- 
§0i  se  convcrtit ,  Gregorio  jani  annuin  qiiarlum  dc- 


tanta  pugna  el  perturhatione  dimicantium  populo- 
ruin,  eteclus  paslor  Bonifacins  nunquain  cessare 
potuit  a  cuslodia  et  instruclione  gregis  sui  :  vemin 
tanto  fuit  c^nstanlior  et  paratior  pro  o\ibus  suis 
aniinam  suani  ponere  ,  qunnto  rabiem  luporum  fre- 
quenlius  vidit  et  atrocius  imminere.  Similiter  et  0- 
delis  discipulus  ejus  Gregorius  adjutor  infatigabilis 
in  operc  Dei  cum  magistro  permansit  in  custodia  et 
educatione  gregis  Christi,  factus  secundus  pastor. 

7.  Eo  usque  autem  hxc  ita  gerebanlur,  dooec  pcr 
gratiam  Christi  iriumpharet  Christiana  maous  ,  ct 

cimum  pnclerverto  ,  qui  proiude  anno  Cbristi  708 
iiaius  esl. 


7u7 


VITA  S.  CRKGOPill  AliBATIS. 


7^8 


pax  pleria  Dci  Eoclosiis  rcildcroUir.  Va  crant  magis  A  in:'pislro  in  omjii  operum  virtule  el  decorc  sapientii^ 


ac  magis  crescenles  ac  proticieiilcs  iii  opeie  Domijii, 
sicul  inpra^senliaruin  cemilur  ,  consi  lorjnlibus  re- 
giones  iiias.  Sed  cjuid  nos  miseri  ,  pic^ri  ct  inerics  , 
in  pace  Kcclesiae  Dei  dicturi  snmus,  qui  non  gn^gis 
lucra,  sed  commoda  noslra  sempcr  quajrenles  ,  vix 
unquam  in  cnstodia  oviuin  contra  rabiem  luporum 
vel  ununi  latratum  minimi  sermo!iisemitlimus?  qui, 
sicul  dixi ,  in  pace  Ecclesine  pigri  sumus  et  sornno- 
ienti  in  cusiodia  gregis,  in  lucris  vcro  carnalilms 
niinium  slrenui  el  pervigiles.  Isti  autem  do  quihus 
lo<|uimur  ,  in  tanta  pcrturbatione  ct  bellorum  certa- 
mine,  non  solum  in  sui  intima  et  casta  custodia 
laundis  cordibtis  permanserunt,  sed  etiam  in  lucro 
gregis  ct  discipulorum  documentis  tanta  benedictione 


divinie,secun<lum  formani  magistri,  a  qub  didicerat. 
El  sic  in  his  omnibns ,  sccundum  Psalmisl.T  diclum 
(l^sal.  ixxxin),  qui  eleclis  Dei  legem  dedil in  virluie 
operum,  dedit  et  benedictioncm  in  muhipllcatione 
et  profectu  discipulorum  :  ct  sic  Wmn  de  virtute  im 
virlutem,  quoli«!ie  in  melius  proricienlos  et  cresccn- 
tcs  in  omni  opere  bono. 

9.  Inierea,  dum  bicc  ila  goruntur  ab  cleclis  Dei 
Bo::ifi\cio  el  discipulis  ejus,  successorunt  ia  regno 
palri  Carolo  icligiosi  fiiii  Carlinannns  el  Pippinus, 
p:ilre  dobilum  ui.iversa»  carnis  pcpsolvenlc  et  trans- 
eunle  de  boc  mundo.  Tunc  pii  filii  palri  siiccedentes 
in  regnum,  quia  eis  undique  per  graliam  Cbrisli 
major  quios  erat  largila  bclioruin  quam  fuisset  palii. 


Dei  dilatali  sunl,  et  propria  vigilantia  per  Doi  adja-  B  ca^pcrunt  in  regno  suo,   inspirantc  Deo,  religionis 


toriuni  maltiplicati. 

8.  Tunc  priores  el  prudentiores  Francorum,  qui 

clectumDei  martyrem  Bonifacium  ejusquediscipulos 

venerabilem  Gregorium  et  socios  ejus  in  lanta  virtuie 

opcriim  et  fortitudine  constantin;  nosse  ct  intelligere 

potuerunt,  coeperunt  eis  et  sua  ofTerre  diligenlius 

dc   die    in   diem ,  ei  laudem  tanke  beatitudinis  et 

unilatis  apud  regem  Francorum  seniorem   Carlum 

non  celare.  Coepitque  et  ipse  rex  virum  Dei  Bonifa- 

cium  velle  videre  ,  jussitque  eum  venire  ad  se.  Qui 

cuin  venisset ,  non  statim  in  initio  bonore  sibi  con- 

digno  receplus  est  a  regc,  sed  sic  compelenlcr  di- 

•atos  :  quia  fuerant  quidam  pseudo-doctores  et  adu- 

lalores,  lui  famam  sancli  viri  et  discipulorum  ejus 

obfuscaxe  ct  impedire  conati  sunl  apud  regem  *».  Ve- 

«-umtamen  ex  illo  die  crevit  amor  et  bonor  bominis 

^ei  el  discipolorum  ejus  apud  omnes,  qui  fidem  illo- 

»-um  ct  vitam  scire  et  invcstigare  intcrius  desidera- 

t.  lani :  et  juxla  dictum  Evangelii,  jusiillcala  est  sa- 

^.cntia  a  filiis  suis  (Luc.  vn)   Bedierunt  electi  Dei 

m  lerum  ad  sua ,  et  iu  coppto  opere  sine  ulla  bxsita- 

«  lone  permanentes  in  Thuringis  el  in  llassis,ubi 

«-uiic  temporis  maxiine  opus  eiat  doclrina  illorum 

•^iu  vicinitatem  paganorum  ct  in.loclam  plebem.  Ibi- 

^  fuc  copperunt  ab  offereiitibus  propler  aniorcm  Dei 

^t  salutem  animarum  suaruin  modica  loca  territo- 

'■"'aque  suscipere  ,  ct  in  eis  ccclcsias  conslruere,  el 

•JJ  hoc  quoque  opere  ,  sicnt  et  in  prjcdicationc  sua  , 


ol^  cia  inlentius  quaTcre  et  meliorarc.  Ca^pii  el  boc 
audirc  bealus  Bonifacius  fulnrus  mariyr  et  discipuli 
cjus,  cceporunlque  rrcqucntius  approximare  palatio 
quam  fLcisscnl,  et  loqui  cum  regil.us,  ct  prfcdicare 
secundum  datani  sibi  a  Deo  graliam  populum  Dei  in 
ipso  palatio.  Et  in  tanlain  graiiam  velierunt  apod 
reges  supradictos  cl  omnem  popidum  Francoruni,  ut 
omnes  una  voce  dicerent  et  concordarent,  beatum 
Bonifacium  dignissimum  esse  episoopalu  et  omni 
honore,  exceplis  illis  pseudo-doctonbus  ^  cl  adnla- 
toribus,  quos  superius  dixi :  qui  et  eum  intcrficere 
aliquando  molili  sunl;  sed  non  dindsit  cum  Domi- 
nus  protcclor  ojus  venirc  in  malevolas  manus  eorum, 
dcnec  annuntiaret,  secunduni  diclum  PsaWnistre 
(Psel,  Lxx),  bracbium  et  polonliam  Dci  gencralioni 
qua;  ventura  erat.  Igiiur  ipsi  soli  ca^^orunt  contra- 
dicere  et  eum  blaspbemare  quantum  polocruni,  ai- 
que  affirmare,  non  esse  cum  dignnm  episcopalu, 
quod  peregrinus  erat.  In  tanlum  crant  tunc  sanioris 
consiiii  iaici  quam  clerlci,  videnles  sapientiam  Dci 
et  gratiam  esse  in  bomine  illo,  ul  quo  atnplius  per- 
versissimi  illi ,  non  Jkico  episcopi,  quil)us  nomea 
il!ud  datum  est  immcrito,  eum  vitupoiare  conati 
sunt,  tanlo  amplius  diligorctur  ab  oninibus,  cl  laudi- 
bus  eirerrctur,  quoadusque  in  cerUnncn  venirent  co- 
rain  regibus  et  coram  universo  scnatu  populi  Fran- 
corum.  Sed  quid  opus  est  dicerc  de  ilia  di  cepla- 
tione  quam  babuerunt  tunc  ad  invicem,  illi  scilicet 


^i>ni  benedictione  Dei  multum  proficere  :  de  quibus  ^  perversissimi,  quosnominare  nolo,  ex  una  paite;  et 

~  "       -     ■  sanclus  Bonifaciusex  altera  cum  discipulis  suis  Grd- 

gorio  4tt  sociis  ejus;  dum  confusi,  et  rcfutati  ab 
omni  senalu  et  ab  ipsis  regibus,  iiide  discc(!erei!t 
advcrsarii,  et  sanctus  l^nifacius  futurus  martyi  ad 
boc  porveniret,  ut  absque  ullius  contiadiclione,  una 
omniuin  voce  eligeretur  in  episcopalus  sullin.issi- 

lilloiis  Iribuondum  esl. 

^  Forloan  Clemenle  ot  Aldebcrto,  pessiinis  b:orc- 
licis,  de  quibns  in  Actis  sancli  Boniiacii,  nisi  qnod 
auctor  oliacn  episcopos  notat  iixfra  ;  an  Virgiliura  ? 
(jucm  Boiiifacius  apud  Zacbariam  accusavit  invasl 
opiscopalus,  ox  lib.  ii  Otbloni,  cap.  9,  et  Clemons  se 
episcopuni  vcndilabat,  ibid.  cap.  i.  Uuc  spectat  con- 
ciliuni  Uomanuin  ibidom;  et  Suessioiiense  in  qao 
Aldobortus  ol  Clomcns  damuati  aniio  714. 


^*ti:\s  est  unus  in  Thuringia  ,  noinine  Erpesford  ,  et 
^^^iiis  iu  llassis,  Frideshlar,  cum  ca:toris  nonnullis, 
*^I'>os  initiaverunt  electi  Dei ,  ct  excolucre  cultn  di- 
^*"io  Tunc  creverunt  loca  diviiiis,  crovit(iue  nnine- 
*^>s  discipulorum  ;  ac  virlule  oporum  pn)lioiobat. 
^«'iivil  ctiam  beatus  adolescons  CrogJiius  cum  suo 

'"*  El  lamen  Carolum  TuiliK^m  favissc  Bonifacio,  ot 

^'*'iu  in  conspcctuin  admisisse  ,  constat  cx  opistola 

'I*sius  Caroli ,  quic  ost  inier  lioiiifiicianas  5a,  opi- 

^'-^tH''^»  ducibus,   coinitibus,  vicariis  ,   ('ojiiOblicis , 

•^liis^iue  regni   Francorum  oplimalibus  diiocla  cuin 

:*^c  exordio  :  «  Cojinoscalis  qualilor  apostolicus  vir 

**>  Cbiislo  Paler  Bonifacius  episcopus  ad  nos  vonil, 

^^  nobis  suggcssit  quod  sub  nostro  inundeburgio  vol 

*Vfensioiie  eum  rocipero  dob.rcnuis,»  ctc,  (luod  ta- 

^»cu  etiam  comnicntlaliliiis  Crogorii  papoc  ad  CarolMui 


759  S.  LUOGERUS  MiMlGAllDEFORDENSIS  EPISCOPIS.  'i50 

muiu  graduin,  el  Magunlia  melropolilana  Ecciesia  A  el  saiiciuiu  corpus  cjus  mariyrizatum  in  eodcm  sus- 


ei  darclur  a  regibus  providcnda  et  regenda  *.  £x  co 
die  quantum  claruerit  sapientia  ipsius  omni  rcgno 
Francorum,  quantasque  synodos  cum  religiosis  re- 
gibus  ad  correclionem  populi  postea  insliluisset,  non 
in  isto  opusculo  modo  dicendum  est,  dum  in  niodum 
solis  effulserit  in  templo  Dei,  ac  prxdicaiione  sua  et 
cxemplis  omnes  nebulas  eflugarit  inridelitat:s  et  hx- 
reiicse  praTilatis :  quoniam  et  ista  onmia  in  libellu 
de  passionc  ipsius  scripto  pleue  et  lucidc  manifc- 
stantur. 

10.  Ad  ba^c  aulem  universa  iion  inodice  adjuius 
est  ab  electis  discipulis  suis,  post  magistrum  claris- 
siniis  pnedicatoribus  et  columnis  Ecclesijc  Dei :  quo- 
rum  uuusquisque  civitatem  ct  regionem  suam,  sicut 


cipere  :  et  in  tantum  provehere  et  gloriHcare  eoni' 
dcin  locum,  ut  ante  obitum  suum  de  hoc  mundo, 
quadringcntorum  circiter  monachornm ,  exci^ptis 
piilsaniibus  >^  et  aliis  minoribus  pcrsonis,  quorum 
numerus  muliiplex  erat  valde  in  ipso  monasteno, 
posilo  ju\ta  fluvium  Fulda,  Pater  exstiterit  el  pne- 
ccpior.  Diio  autem  ex  illis  electis  Dei,  Wigbertus  et 
Burghardus,  ante  niagistrum  migrarunt  a  sxcuk).  Sed 
non  suiit  illi  absque  palma  electionis  sux,  dnm  ad 
rejnia  coclcstia  magistruin  pncccderc  menierunt,  et 
in  regionibus  suis  pro  sanclis  Dei  habentur  et  colun- 
tur  ab  omnibus  qui  vitam  illorum  et  virtutem  cum 
Deo  nosse  potuerunt.  Cernis,  o  lector  intelligens  et 
diligcns,  quanta  charismata  in  uno  homine  fuerint ; 


Lucifer  mane  oriens  ,  illumiiiavit  excmplis.  Et  do-  B  ct  quid  paupcr  ille,  qui  solitarius  dudum  in  Freso- 


ctrina  sua  beatus  Gregorius  Tiajcclum  [Utrechi]^ 
antiquam  civitatem,  el  vicum  famosum  Dorsta.l^cuni 
illa  irradiavit  parte  Fresoni;e,  quu:  tunc  tcmporis 
Christianitatis  nomine  censebatur.  Idcm  usque  iu 
ripam  occidentalem  fluminis  quod  dicitur  Lagbeki, 
ubi  conGnium  erat  Chrisliauorum  Fresonum  ac  pa- 
ganorum,  cunctis  diebus  Pippini  rcgis.  LuIIus  Ma- 
guntiam  metropolilanam  civitatem  cum  maxima 
parte  Christianorum  Fresonum,  qui  in  parochia  ur- 
bis  illius  constitcrunt,  incoluit.  Mcgingodus,  vcncra- 
bilis  paler  et  pastor  grcgis  sibi  coinniissi,  civitatem 
Virzeburg  cum  suis  adjaccnliis  in  sua  sortc  sale 
sapientix  et  doctrinoc  sua;  condivit  ct  cusloiiivit. 
Wiliibaldus,  eleclus  Dei  anlistes,  cpiscopalum  quod 


n\x  partibus  fuerat,  per  tempus  ostensionis  sua:  fe- 
cerit  ad  fructuin  Ecclesix  Dei.  Non  autem  ipse  haec 
I>er  sc  potuit,  scd  secundum  Apostolum,  ^ralta  Det 
cum  eo  fecit  hac  universa  et  stabilivit  (I  Cor,  xv). 
Igitur  quia  paululum  propter  communem  iaodem 
discipulorum  sancti  mngistri  Bonifacii  a  proposito 
itinere  narralionis  elapsus  sum,  uunc  iterum  ad  i(f 
redeam  unde  digressus  sum. 

11.  Tunc  bealus  Boiiifaclus  martyr  futunis,  lo 
bentibus  religiosis  rcgibus,  cum  conseiisu  omnis 
senatus  populi  Francorum,  mlssus  est  Romam  ordi- 
nanilus  in  episcopatus  gradum  ad  Gregoriom  papam 
terlium  «  a  priino  :  ibi(iue  ei  nonien  suum  modo  om- 
uibus  notum  et  divulgatum,  simul  cum  benedictiooe 


uoncupatur  in  Uehsledi  «,  in  parte  proxima  nobis  ^  et  gradu  cpiscopatus,  ob  facundiam  linguae  et  gra- 


Baguariorum;  idem  in  Nordgoe  simili  modo,  ut  pius 
Pater  a  fundamentis  illud  erigens  melioravil  ct  cuslo- 
divit.  Necnon  et  germanus  prxdicii  Willibaldi,  no- 
minc  Winnibaldus,  presbyter,  magistro  meo  bealo 
Cregorio  valde  charus,  ct  ipsc  locum  ct  regionem 
suam  sanclc  et  felicilcr  illustravil :  qui  post  obitum 
suum  quid  vivens  fcccril,  magis  miraculis  ostcndil. 
Sturmi  vero  venerabilis  abbas,  unus  ex  numcro  lilo 
electorum  Dei,  quantum  profeccrit  in  eremo  sua 
post  marlyrium  sancti  niagistri,  Bocauna  silva  in 
testimonio  est :  qiiac  prius  oinnimodis  inculta  erat 
ac  desertum,  nunc  autem  ab  orientc  usquc  ad  occi- 
dentem,  septentrionc  usquc  ad  mcridiem,  ecclcsiis 


tiam  labiorum  a  Deo  sibi  donatam,  iuditum  est  ab 
aposlolico  ponlifice  Bonifacius,  qui  autca  Winfridi 
vocabulo  censebalur.  Sici]uc  sanctus  vir,  et  gradu 
decoralus  et  noinine,  corain  omni  clcro  et  familia 
bcali  Petri  principis  apostoloruin  et  coram  ipso  Gre^ 
gorio  papa  prostravit  sc,  et  oravil,  ul  propter  Deum 
ct  amorein  sancti  Pelri  ibidcm  illico  in  ipsa  calesia 
cuin  supplici  (!evolione  pro  sc  flccleret  geuua  ornnis 
clerus  qui  praescns  adcrat,  et  unaniiniteromnes  ora- 
rent  Dominum,  bealumque  Petrum  interce^sorcu! 
invilaret  ct  auxiliatorem  orationis  suui,  ut  bono  fine 
et  Dco  placabili  teriniiiare  mcrcretur  et  coiicludere 
dies  suos.  Qui  etiam  omiies,  inspirante  Deo,  unani- 


Dei  et  electis  palmilibus  mouachorum  replcta  est.  |.  miter  cum  summa  devotione  iuclinaiites  se  coram 
Qtii  etiam  Sturmi  abbas  hoc  meruit  privilegium  a  reliquiis  beati  Pctri  principis  apostulomin,  complc- 
Deo  et  sancto  magistro  pnc  condiscipulis  suis,  ut  vcrunt  pelitionem  ejus,  sacra  oratioiie  et  pasloris  et 
ipsum  lociim  quem  magister  sanctus  elegil  ad  sepul-  gregis  fusa  ad  Dcum.  Qme  oratio  cum  sanctis  meri- 
turam  corpori  suo,  possidcrc  mcrcrelur  et  initlare,      tis  ipsius  convcniens  quantum  valucrit  apud  Dcoci 


a  Id  factum  esse  anno  745  aut  insequeiili,  pro- 
bavinius  in  Yita  saiicti  Bonifacii,  ad  lib.  ii  Olhloni, 
cap.  7. 

o  Nunc  oppidum  situm  ad  Rlieni  ripuni,  eo  in 
loco  ubi  e  veteri  Rhcno  profluit  Locca,  hic  Lagbcki 
dictus.  Becch  cnim  vel  Buch,  Teulonicis  flunien, 
praenomen  Leccain  vel  Lcggam  admillil,  ut  rectc 
Broweriis  inonet. 

c  Alii  Eicstat  appellanl.  Lege  Acla  sancti  Willi- 
baldi  et  aliorum  hic  uominaliirum  suis  locis. 

J  Id  est  iiovitiis.  Lege  Haeftenum  in  lib.  iv, 
tract.  t ,  disquisit.  1 ,  in  Regulam  sancti  Bone- 


dicti.  Quanquam  Adelardus  abbas  Corbeiensis  r/er;«- 
co$  cunomcos  monastcrii  pulsantes  vocat  in  Statuto— 
runi  lib.  i,  cap.  3. 

«  Hic  duplex  meiida.  Nequc  enim  Bonifacius  s^ 
Gregorio  lerlio,  sed  ab  ejus  deccssore  cognomin»-  i 
ordinatus  est  episcopus ;  iieque  primum  in  episco^ 
pali  ordinatione  noinen  accepit  Bonifacius  :  quo^'^ 
uirunique  ex  saiicti  lionifacii  Actis  constat.  Cert^ 
alia  quiedani  facla  orjepostere  narrat  auctor,  ul  reft 
tatio  pseudo-sacerdotum,  supra  num.  9,  qux  lon 
post  Bouifacii  ordinationem  tacta  cst 


761  ViTA  S.  GIUDGOIUI  AfiBATlS.  7C2 

omuipotenteiD  ,  tcbtalur  sanciuni  martynuni  ejus  A  operebono;  docenles  et  insiruenles  !n  Tia  Dei,  qua 

ipsi  ibant,  non  solum  populum  et  proceres  Franco- 


penictum  in  diebus  senecliilis,  eliam  tunc  niini;u  im- 
beciilitatis  corporis  sui,  dum  iu  dccrcpila  xtate  po- 
litos,  vivore  in  hoc  mundo  non  valercl  diutius.  Eccc 
quomodo  sapiens  architectus  et  electus  Dci  pontifex 
Bonifacius,  non  super  fluidam  areuam  huinani  con- 
silii  et  supcxi>ae  contumaciae,  scd  super  tutissiniam 
petram  divini  consilii  et  apostolica^  humilitalis  aedi- 
(icavlt  domum  suam.  Et  idcirco,  dum  venirent  flu- 
mina  hun\anae  adversitatis  ac  perturiKitionis,  flarent- 
q>je  veiiti  dialiolicac  tentationis  et  caiiiditaiis ,  ct 
imfHngerent  in  domum  ejus,  non  potaerunt  eam 
movere :  quia  secundum  Domini  dictum ,  fundata 
erat  soper  flrmam  petram»  quae  petra  erat  Christus. 
Nosier   modo  intercessor  et  certissimus  patronus 


rum  :  sed  etiam  ipsos  reges  religiosos  sale  sapientiae 
divinae  non  mediocriter  condierunt.  Et  sic  in  con- 
sensu  et  nnanimitate  rcgum,  et  cuncti  populi  per 
omne  regnum  Francorum  coepemnt  quotidie  magis 
magisqne  detrimenta  fleri  dialMlo»  et  incrementa 
Eccicsi;e  Dei;  haercticae  praviiates  non  apparere,  ct 
catholica  fides  in  omnibus  rutilare,  ac  religio  munda 
et  immaculata  longc  tetcque  darescerc. 

13.  Sed  quia  adhuc  usiiue  communiler  et  mistim, 
nunc  de  sancto  magistro  ct  martyre  Bonifacio,  niinc 
de  l)eato  Gregorio  electo  discipulo  ejus,  modica  qu;u 
polui  ex  magnis,  de  sancta  eorum  conversatlone  ob 
utililatem  audientium  et  exemplum  futuronim  litte- 


apad  Deum  consideravit  perpendens,  iu  quanto  peri-  B  ^s  commendare  curavi;  deinceps  specialitcr  bcati 

Gregorii  facta  et  virtutes,  et  salutifenc  pracdicatioiiis 
documenta,  quibus  erudiri  licet  indignus,  et  iiiter- 
esse  memi  ab  infanlia,  paucis  apcrire  non  negligam. 
El  primo,  dignum  et  memoralile  opus  ab  eo  evan- 
gelice  pcractum,  inlimandum  existimo,  quod  de  re- 
missioue  et  indulgentia  inimicorum  mirabili  chari- 
tate  et  posteris  profuturo  exemplo  implevit.  Fueruiit 
ei  fratres  noliles  et  eximii  de  patre  generati,  et  de 
matre  cjus  nati  alii  fratres,  et  tempore  et  viribus 
sccundum  saeculi  dignitatem  minores  :  quibns  ne- 
cessc  erat  in  obsequio  esse  majorum.  Factum  est 
aatein,  ut  aliqui  ex  majoribus  fratribns  lionorati  a 
rege,  mitterentur  in  longlnquiora  regna  Galilaram ; 


cuio  et  miseria,  humana  consiituta  sit  inflrmitas. 
Moo  in  semeUpso  posuit  fiduciam  suam,  juxta  mo- 
rem  8uperi)orum  parlis  adversae  :  sed  ad  humilita- 
lem  apostolicam  et  filiorum  Dci  rccurrit,  in  largita- 
lem  divinae  misericordiae  et  devolam  supplicationem 
Ecdesiac  Dci  soiidavit  spem  suam.  Sic  eniiu  et  apo- 
stoli  Chrisli,  eoruinqiie  succcssores  et  cohxredes  in 
^no  Dei,  in  omni  labore  et  tribulatione  sua,  ora- 
tione  Ecciesiae  Iki  sinc  intermissioue  at^juti,  omnia 
potuenmt  implere  quae  eis  praccepla  erant  a  I>o- 
nuQO.  Eia  pnesules  et  praedicatores  populi  i>ei,  ec- 
dem  honore  et  pari  gradu  in  hoc  saeculo  decorati, 
aspicite  et  inteiligite ,  et  assumite  excmplum  justi 
Imminis  :  ut  cum  vocati  a  Deo  el  electi  ab  Ecdesia 


hominis  :  ut  cum  vocaU  a  Deo  el  elecu  ab  Lcdesia      iHuc  et  subsequi,  et  inbxrere  necesse  erat  Juniori- 
Dci,  non  muneribus  obcaicati,  ad  graduni  cpiscopa-  ^  jj,js.  Dum  vero  post  spatium  temporis  peracii,  ct 

parentes  visitare  placeret  et  patriam ;  accepta  licen- 


tiis  et  ad  regimeu  sanctuni  accesseritis,  juxta  formam 
(jtts  vos  instiluere,  fructumque  aflerre  vaieatis  pef- 
mansurum  in  vitam  aetcrnain. 

12.  £t  in  ilk)  quoque  itinere,  dum  sanctus  mar- 
tyr  Bonifacius  Roinae,  sicut  superius  dictum  est, 
sacro  gradu  subiimatus  est ,  Leatus  Gregorius  pnc- 
ceptor  meus,  electo  magislro  iiifatigabilis  coines 
permansit;  iutrans,  et  egrediens,  et  pergens  ad  im- 
perium  ejus,  sicut  semper  solebat  in  omui  opere 
Inhio.  Et  non  solum  iu  hoc  eodem  itinere,  meritum 
hamilitalis  et  obedientix  suae  peregit,  ut  dignuin 
est  juniores  subdi  senioribus  et  majoribus  suis  in 
omniiMis ;  sed  etiam  plura  volumina  sanctarum  Scri- 


tia  a  senioribus  suis,  duo  nterini  fratres  pncceptoris 
mei  Gregorii  cocperunt  ire,  et  propositam  car- 
pere  viam,  ut  ad  Franciam,  id  est  naturale  soluni, 
pervenire  poluisscnt.  Qui  dum  irent  in  via,  Juvcnili 
audacia  amplius  securi  quam  oportcret,  in  quadani 
silva  latronum  cradeli  maiiu  circumdali  et  00A:isi 
sunt.  Quod  statim  lam  lugubre  nuniium  dominos 
eonim  celari  non  potuit,  qui  in  illis  diclMis  principa- 
tum  non  modicum  ipsis  in  locis  halueruni.  Quod  ut 
aadienint,  miserunt  drcumquaque  satellites  suos. 
qai  eosdem  latrones  et  carnifices  exquirerent  el  com- 
preiiendcrent.  Qui  et  inventi  et  comprehensi,  et  ii- 


pturaram,  iargiente  Domino,  illic  acquisivit,  el  se-  p  gaii  statim  adducti  sunt.  Et  iicet  digni  haberentur 


cum  inde  ad  profectum  proprium  discipulorumquc 
suonim  non  modico  ialiore  advexit  doniuin.  Sed  ct 
pucros  duos  cum  consensu  magistri  in  discipulatum 
suuin,  Marchelmum  «  videlicet  et  Marcuviiiuin  de 
geiite  Anglorum,  secum  indc  adduxit.  De  qtioruni 
seiiiore  Marchdiiio  religiosissimo  et  sancto  viro, 
at  dignum  csl,  donantc  Deo,  suo  looo  aiiquid  plcnius 
dicam.  Tunc  felix  comitatus ,  magister  vidciicet 
saiictus  et  discipuli  ejus  elccli,  et  propriis  ineritis 
et  intercessione  omnis  cleri  ac  faiuiiiae  sancti  Petri 
ooinmendati  Deo  ct  sanctis  ejus,  reversi  sunt  do« 
nuim,  crescentes  et  proficicntes  ex  iib  die  iu  omni 


omni  poena,  et  crudeiissima  morte  interfld ;  tamen 
ob  reverentiam  et  amorem  frairis  eorum  domni  Gre- 
gorii,  cogitabant,  ut  eum  aiiquid  in  hoc  consolaren- 
lur  post  mortem  charorum,  si  ipsos  homicidas  et  in- 
terfcctores  eorum  ad  ejus  dominium  et  praesentiam 
pcrveiiire  facerent,  ut  ad  salisfactionem  el  mitiga- 
tionem  doloris  sui,  quali  vellet  morte  ipse  eos  inter. 
fici  jui>cret.  Quod  ei  fecerunt;  duos  ex  illis  praesen- 
tari  juLentcs,  camalitcr  duntaxat  oogitantes  secun- 
dum  stuitam  sapientiam  saeculi  hujus,  quae  inimii  is 
pie  pai-cere  non  novit.  Ipse  vero,  ut  erat  vir  spirita- 
lis,  doctus  a  Domino  Jesu  Christo  et  sancto  Evange- 


•  llic  est  Marcbelnuis  sancti  Siiidberti  cpiscopi  comcs  ac  discipulns,  cui  spuria  de   sancto  Suid^rlo 
mmenta  tribuuiiiur  siib  iiouiine  Maicellini.  .^P^i^ 


703  S.  LUDGEKUS  MIMIGAUDEIURDE.NSIS  EPISCOPUS.  7GI 

lioejuB,  iu  quo  (liiliccral  scrlp:um  :  Diligiie  inimicos  A  Dco  ei  dalum  fiiissp,  qui  ejusdem  elccli  viri  el  viix 


veUro$;  benefncite  his  (jui  oderunt  vos^  ui  sitis  fi'ii 
Patris  vestri  qni  in  cwlis  est  (Multh,  v),  spirilaliler 
eos  el  gralaiUer  suscepit;  cogilans  utriuque,  tl  de 
»ua  salule  seuipiterna,  cl  de  fratruni  iuterfeclorum 
absolutione  :  eitemploque  posteris  profuturo,  et  jussit 
cos  absolvi,  ct  balneari,  vestil.us  indui  mundis,  at- 
que  cibis  refici.  Tuuc  ad  se  ductis  praicopit  diccns  : 
lle  in  pace ;  et  cavcte,  ut  nou  uiterius  tale  malum 
perpetretis,  ne  deterius  vobis  aiiquid  couiiugat.  El 
jussit  in  pace  deduci,  admouens  paterna  cbaritale, 
ut  a  ca^teris  propinquis  suis  caute  se  custodirent. 
Quid  nos  modici  et  inlirmi  ad  hsec  dicturi  sumus,  qui 
ncc  minimi  vcrbi  Ijesionem  absque  ultione,  ubi  fa- 
culias  suppetit,  ferre  valemus  ?  Dum  de  perfectis 


meritum  pcnsare  \olueril,  ot  pretiosissiniutii  s.ipien- 
ti;e  ejus  tbesaurum  investigare.  Proplcrea  el  hoc 
di^iium  esse  menioria  videtur ,  qualiler  discipulus 
suos  siinul  cum  eis  communi  vita  coriversnnilo,  ut 
pater  fUios  educarit  et  dilexerit,  singulisque  tanto 
cbaritatis  glutino  jungeretiir,  ut  apostoliciim  illiid 
sauctum  et  pro^cianim  testimonium  non  lantum  ex 
ore  proferret  ad  aHliricalionem  audientiom,  sed  operc 
et  verilate  ad  imitandum  cuiictis  ostenderet,  quod 
de  vocatioue  etelectione  omnium  gentium  ai  B.  Petro 
apostolo  dictum  consiat :  Quomodo  in  omni  gente,  qui 
timet  Deum,  et  operatur  justitiam ,  accepiui  esl  iUi 
{Act.  x).  Non  eniin  ex  una  qualibet  gentc  ejos  craot 
discipuli  congregati ,  sed  cx  omnium  viciiiarom  na- 


lalia  coguoscimus,  pensemus,  uhi  nostra  infirmilas  B  tionum  floribus  adunati ;  et  tanta  famiiiaritate  et 


prostrata  jaceat ,  quai  nuuquam  tale  aliquiJ  vel 
mente  concepit :  ul  flere  magis  libeat,  quain  aliquid 
dicere.  Forsilan  obtinebunt  nobis  veniam  lacrymx 
apud  pium  judicem  Deum,  qui  in  meritis  tiduciam 
bal*ere  non  possumus. 

1  i.  Sed  et  boc  silentio  miniiue  legendum  est,  quod 
Marchelaio  venerabiii  viro  narrante  didici ,  cujus 
superius  mcmoriam  feci :  quia  post  marlyrium  san- 
cti  magistri,  a  quo  per  gratiam  Christi  ct  meritum 
sanctitatis  ejus  omnes  confines  nationcs  illumiiiatai 
suiit,  ipse  quoque  B.  Gregorius  a  Slepliano  aposto- 
licx  sedis  prxsule  et  ab  illustri  ct  reiigioso  rege 
Pippir.o  suscepit  auctoritatein  seminandi  verbum 
Dei  in  Fresonia :  iiiqua  primus  sanctus  Wiliibrordus, 


mansuetudine  la^tiiiaqne  spiriudi  ilhjminati  suni,  ul 
luce  clarius  daretur  agiiosci,  quia  de  uno  patre  spiri- 
tali  et  de  matre  omniuin  cbaritate  generati  sunt  ct 
coadunati.  Quidani  enim  eorum  eraiil  de  nol  ili  stir|ie 
Fraucorum,  quidam  et  de  religiosa  gentcAnglonim; 
quidam  veio  et  de  noveila  Dei  plantatione  diebus 
noslris  incboata  Fresonum  et  Saxonum  ;  quidam 
aulem  et  de  Baguariis,  et  Suevis,  vcl  de  quaconque 
naiioneel  gente  misisset  eos  Deus  :  quoruiu  miniiinis 
ego  sum,  modicus  et  iufirinus  alumnus.  Qoibus  orom- 
bus  undccoiique,  quasi  ad  unum  ovile  coUectis,  pius 
Pater  el  pastor  Gregorius  et  spiritalia  nutrimenla  do- 
ctriiiaruiu  et  eloquiorum  Dei,  et  corporalia  alhneota 
eadem  devolione  procoravit  et  donavit ;  et  iu  inspi- 


cognomento  archiepiscopus ,  in  conversione  geutis  ^  ^^^^  ^  ^^  exarsit  in  amore  et  institutione  discipu- 

lorum,  ut  nulius  pene  praeteriret  dies ,  quo  nou 
priino  mane  palerna  sollicitudine  consedens,  singu- 
lis  quibusque  venientibus,  prout  qoisiiiie  qunt^sivit, 
pocuium  viia*  propinaret.  ct  irrigaret  eloquio  Dei. 

iG.  Ipsorum  quoque  discipulonim  ejusplorimi  lam 
nobiles  erant,  tantoque  pra^diti  ingenio  et  doctriiu 
Dei,  ut  ad  arcein  episcopalus  «  et  iiierito  vocarcn- 
tur,  et  venirent ;  pluriini  vero  eorum,  aequaliter  edo- 
cti  et  di>ciplinati,  etsi  iion  tanto  gradu  suhlimali 
siiiit,  iiieritis  tainen  non  erant  exigui,  sed  scientia  el 
cbai  ilale  Dei  eximii.  Opene  pretium  ei  dignom  esse 
videlur,  ut  quoquo  modo  valeaui,  singulonim  lesfi- 
nionia,  suis  in  locis,  et  slgna  charitatis  non  abscon- 
i!am.  Interim  lamcn  de  B.  Gregorio,  qxw.  ccei^eraiD, 
pauca  de  muitis ,  ad  profectuin  aodientiom  profcnv 
conabor  :  quoniam  peccati  rens  esse  periimesco,  si 
de  cognilis,  cl  tam  profuturis  bonis,  vel  extreroa 
quaedam  narrare  non  iiicipiam. 

17.  Erat  enim  vir  ille  venerabilis,  secundum  Sa- 
pienlidc  dictum,  qui  post  anrum  non  abiil,  nec  spe- 
ravit  iii  thesauris  pecunix  :  ideo  stabitita  sont  bona 
illiiis  iu  Deo ,  et  eleemosynas  ejiis  divulgat  Ecclesia 
sanctonim.  Noveral  utique  scripturo  ;  et  oi)ere  nove- 
ral  et  veritate,  non  sermone  casso  :  qnia  radix  est 


illios  initiavit  rudimenta  Chrisliana^  fidei  cum  disci- 
pulis  suis.  Deinde  senescente  co  in  opcre  Dei,  et 
stabilito  episcopatu  in  loco  qui  nuncupatur  Traje- 
ctum  et  alio  nomine  ^Villaburg,  et  migrante  ad  Do- 
miiium  de  hac  luce,  successit  sanctus  Bonifacius 
idem  archiepiscopus  et  marlyr,  quem  oculis  meis 
ipse  vidi  candidum  canitic  et  decrepitum  senectute, 
pienum  virtutibus  et  vitie  lueritis.  Quo  tempore  in 
gus  discipulatu,  siciit  superius  incmoravi,  B.  Grego- 
rius  pncceptor  meus  ab  ineunte  aetate  fueral  enutri- 
lus,  cui  et  successit  ^  pius  liaercs  ejusdem  geiitis 
Fresonum  paslor  et  prxdicator  ordinatus  a  Domino 
et  a  principibus  supradictis  Ecciesiae  Dei.  Eademque 
charitate ,  sicut  et  fidei  firmitate,  qua  praMiecessores 
sui,  sanctus  videlicet  Wiliibrordus  archiepiircopus 
ct  confessor  et  Bonifacius  martyr  atque  archiepi- 
scopus,  larga  et  mclliflua  eruditione  fiopulum  irra- 
diavit  simul  cum  chorepiscnpo  ct  adjutorc  suo  Alu- 
berto  1»,  qui  de  Britannia  el  genle  Anglorum  venie- 
bat,  magnis  vitae  meritis  pollens  :  et  eadem  bene- 
volentia  juxta  vires  Domino  studuil  animanim  lucra 
acquirere. 

15.  Quod  e  iam  et  in  discipulorum  muUiplici  he- 
nedictione  ditalus  est  B.  Gregorius,  nemo  dubitat  a 


•  Non  tamen  ordinatus  episcopus,  uf  palct  tum  ex  Trajec.ei.sium  cura,  plura  leges  iii  Aclis  sancii  Lud- 

Actls  S.  Bonifacii ,  tum  cx  Observalionibus  pncviis  geri,  iuf.a. 
aJ  *»anc  Vitam.  .:  Idoiii  icstatur  AUfriJus  iii  Viia  sancti  Luilgeri, 

»  De  Aluberto  Gregorii  chorcpiscopo  in  commissa  num.  8,  quos  ililcr  numci-andus  ipse  Ludgcrus. 


m 


VITA  S.  GUEGOmi  ABBATIS. 


766 


omnium  malorum  cuptditas  (/  lim.  vi) ;  cl  idrirco  A  sc.Iulo  iri  coelesii  pracilicalionc  sua  koc  ustfs  ost  ora- 
eani  quasi  immane  prawipiiiuin  cl  inferni  foveam  er-      culo  et  horlamento  virtulimi. 


liomiit,  et  proecavebat  in  onmibns.  Sicut  enim  cu- 
pliii  pecuniarum,  et  avari  qui  animam  suam  \ena- 
lem  habent,  timent  no  prodant  et  perdant  lucra  ter- 
rena  ;  sic  metuit  vir  ille  sanclns ,  ne  forle  a])Scon- 
dendo  ea  et  custodiendo  perderet  coeleslia.  Et  idcirco 
quotiescunque  auri  et  argenti  in  potestatero  ejus  ali- 
quid  devenerat ,  staiim  expendere  curavit  et  paupe- 
ribns  distribuere ,  ut  vir  evangelicus  secundum 
Evangelii  mandatum  facerel  et  thesaurizaret  sibi 
tbesauros  in  coelo,  ubi  nec  aerngo  nec  tinea  demoli- 
lur,  cl  fures  non  effodinnt  nec  furantur  (Mattli,  vi). 
Et  quoniam  totam  spem  snam  tam  firmiter  et  cxpc- 
dite  collocavit  in  cocleslibus,  nibil  cum  noccre  potuit 


18.  Et  <|uoniam  superius  uno  operis  teslirooRio» 
qnod  tam  rcligiose  vir  Dei  Gregoriiis  secundnm  Do- 
minicam  oralioncm  dc  reniissione  implevil,  mnlt:i  bo- 
norum  operum  insignia  demonstranlur ;  libel  et  illud 
rcferre,  qualiler  fecit  in  quolidiana  conversatione 
sua  de  omnibus  obtrectaloribus  suis,  qiii  ei  aliquando 
dcrogabant  propriis  viliis  instigati :  qualiter  eos  non 
quasi  pro  detracloribus  exhorruit  et  odivit ,  sed 
quasi  amicos  et  adjulores  semper  amavit  et  adiil ;  et 
secundum  Psalmista;  diclum  (PsaL  xxxvh) ,  liin- 
qiiam  surdus  cos  non  aiidicns,  el  quasi  niulus  non 
apcriens  os  sunm ,  beiiigne  cum  eisdem  convcrsatus 
esi,  nibib|ue  cis  negavil,  qu;c  aniicis  inipcnderc  de- 


nec  irretire,  quod  de  terrenis  cl  caducis  deloclabile  li  buit.  l;ndc  boc  ei,  nisi  gralia  superna  largienle,  pne 

mundilia  iiieiilis  cgrcgiic  vcnire  poiiiil,  quod  lan- 
quam  parvnlus  lam  obliviosus  injuriarum,  lam  lcnax 
virlulum  ficn  vahiit?  Sagilla  enim  sernioiiis  Domini 
non  tantum  cjiis  corporis  aures  teligil,  sod  etiam 
cordis  aurcs  vcracilcr  pcnetravit ,  et  ilhiminavit : 
ubi  in  Evangelio,  parvulo  ad  se  vocato ,  adhuc  rudes 
apostolos  suos,  ct  cuni  ipsis  simul  omne  hominum 
genos  viam  rcgni  coelorum  qualiler  intrare  deheant 
admonuit,  dicens  :  Ajucn  dico  vobisy  nisi  conversi  fne- 
ritis  et  efficiamini  sicut  parvuli^  non  intrnbitis  in  reg- 
num  coslorum  (Matth^  xviii).  Hoc  ergo  et  cum  faqii- 
iiaribus  ct  cum  cxlraneis  non  scniel  exercuit,  sed 
assidue,  nisi  ul)i  districtio  discipHii;!!  et  correciioni- 
nis  inter  subjeclos  aliud  exigcbat.   Scd  dum  Yir  iste 


esse  videbatur  in  miindo.  0  viriim  vencrabilcm  et 
electum,  mansuetum  et  pium,  coelcslibiis  scmper  in- 
tcntum,  el  de  caducis  et  tcrrcnis  minus  curanlcm  : 
quod  et  habiln  monstrabat  et  actu  !  Nullum  in  co  lo- 
cum  invenil  superstitio  vestium  ct  ciborum ,  non 
jactantia,  et  detractio  :  sed  uno  codf^mquc  xquali 
cum  cselcris  vestimento  et  viclu  scmpcr  conlcntus 
eral :  et  ex  hac  lingua;  et  viUu  munilitia  foris  inno- 
tuit,  quantse  puritatis  dilectione  cor  cjus  intcrius 
plenum  erat.  Ex  simplici  vero  vestimenlorum  usu 
atque  ciborum,  monstravit  cxemploauditoribus  suis, 
quod  sermone  docuil  ex  pKcceptis  Dei  et  sanctorum 
cjus.  Nam  legeral  scriptum  l)cato  Petro  apostolo  ad- 
nionente  :  Non  in  veste  pretiosa  (I  Petr,  iii) :  et  co- 


apostolo  ejus  Paulo  adhortante  didicerat ,  quoniam  ^  tam  humilis  et  paliens ,  pro  amore  divino  tam  con- 

esca  et  potus  non  est  regntm  Dei ;  sed  justitia,  pax, 

gaudiumque  in  Spiritu  sancto  (Rom,  xiv).  Dc  potu 

vero  cjus  quid  dicaro  ?  in  quo  ei  lantiim  erat  tempe- 

raincntum,  ut  vix  unquam ,  sccinidum  Aposloli  di- 

clum,  modico  vino  utelur  (1  Tim.  v),  qiiod  non  csset 

aqua   mixtum.   Et  non   tcintum   in   scnietipso  hoc 

adiroplevit  apostolicom  dictuin ;  scd  et  omnes  sibi 

subjectos  vehcmenler  sempcradmonuit,  ut  nunqiiam 

ebrietatis  malum  incurrercnl,  seJ  vclut  inferni  fo- 

veam  pra?caverent  atque  vilarent.   Et  de  vilioriim 

omnium  destructione  virtutiiin(|ue  xdificalionc  in  sua 

praedicatione  prophcticum  ilhid  frequenter  proferre 

solebat :  Posui  te  ut  evellas  ei  deslruas,  et  disperdas 

et  dissipes,  et  wdipces  et  plantcs  (Jerem.  i)  ;  volcns 


temptibilia  et  siirc  personae  indigna  et  ferre  voluit 
scquanimilcr,  cl  potuit ;  evcnit  hoc,  quod  in  diebus 
rjus  pene  omiiibus  qui  eum  noverant  incognilum 
non  crat  :  quia  penc  omnes  hi  qui  tanto  viro  hono- 
rcm  dcbitum  impen<Icre  nolucrunt ,  uliione  divina 
pcrcussi  sunt,  ct  ad  cognilionem  sui,  licel  coacli  ct 
invili,  reducti  ul  palain  darctur  intelligi  scirc  volen-- 
tibus,  quia  sub  divina  cu^lodia  fortitcr  intus  prote- 
gebatur,  quamvis  intcrdum  ante  oculos  hominum 
superborum  ferre  viderclur  indigna  oppiobria.  Sed 
qui  hoc  altciiderevoluerit  ctimitari,  non  incdiocritcr 
ei  proricietad  introitum  regni  coelestis  :  dum  omnes, 
qui  eami!em  viam  praxessei-unt,  talia  paierentur, 
secundum  dictum  et  formam  aposlolonnn,  qiii  ibant 


auditores  suos  onines  dicluin   hoc  intclligere,   quia  ^  fl:igcllati  a  conspectu  consilii  gaiidentcs  et  dicentes, 


nunv|uam  nrtutiHn  decor  cl  lionornm  operuin  aidi- 
Hcium  surgit,  nisi  vitionnn  labos  el  immundilia  dc- 
slruatur.  Sed  cl  apostolicum  illud  gloriosum  cl  omni 
laudc  dignuin  testimonium  ,  proptcr  inoitamentum 
diarilatis  Dei  et  proximi  atque  dcsiilerium  rcgiii  coe- 
lcjlis ,  frequcnlissinie  in  conchisioiic  prxdicationis 
suae  solebat  aplare  :  Quod  oculus  uon  vidit^  ncc  anris 
audivit^  neque  in  cor  hominis  ascendit  quo'  prnpnra- 
tit  Deus  diligentibus  sc  (I  Cor.  n).  Scicns  igitur  pra»- 
dicator  pius  his  duobiis  tcstimoiiiis,  prophclico  scili- 
cei  et  apustolico,  intcntis  auJitoribiis  inulluiu  con- 
ferri  per  charisma  absconditum  Spirilus  sancti,  <|uod 
el  prophctam  implcvit  cl  aposlolum ;  cl  idcirco  l;un 


quia  pcr  inultas  tribulationes  oportct  nos  intrare  in 
regnuin  ccelorum  (Act.  v). 

iO.  Veruin  quia  intcr  virlutcs  maximas  opus  elee- 
mosynarum  ab  ipso  Domino  et  Redcinpiore  nostro 
est  ordinatum ,  et  omncs  Scripiur;c  sanctte  Novi 
Testamcnli  el  Vcleris  hoc  opiis  salutiferum  laudant 
et  glorificant ;  de  largiflua  clecmosynarum  dalione 
B.  Gregorii  ad  mcmoriam  poslcrilalis  et  imilationis 
exemplum  pauca  sunt  profercnda.  Flomit  enim  vir 
ille  virlulibus  aliis  inultis,  scd  maxiine  in  eleenio- 
synarum  sacra  puriQcationc  fuii  scinpcr  iiitenlus,  in 
tantiim  ut  nihil  sibi  auri,  uihil  argenii  prseter  Ec- 
ele^ix  nccessaria  ministeria  unquam  rescrvare  vo-  J^ 


,  cadetnbeo«w- 

«-  •^i«rom««  •"«f;   :isancu.sva- 

,strucluos.s  «e^J^^^..,proVca'Vudv        ^^^^,  ,,.. 

«"•9^    i^ljnw  ^P"''-  ''\  ^Uiter  ca»Vt  et  dicvt . 
:  eodeiB  opcr«''  *  ;  i„„«m,  iia  clM""'*!'''         „  boc 

atit  ■»*»  *"     .,„i,it«  me,  cic-  v  ,^,o»  ao- 

^"i:krdT;«o.i-  n:;'::^-^ '^^"^" 

ei  di^U»»  **'  Losus  tactus,  scd  ^^,^iic  et 

t«  »«*^' "r  «t.  ^^  -'f ?,Ss  U-  ^-^'" 

..«eDei  ««"P*' „_;„  exempia  Pa" ^^       „  corpovc 

^^^'  '  cutr r-^'*  ^"l^tSu^  ca,  mdc 
««»»  etprxUara.  s  ,,  J^^'^     ,„,„oi-«m  rc- 

ctesc»l  «rav  lunt  tanw 

„.edia,  «»*e  iU.  ^^^^^,  ,^ 

-;%*«ssucccs^-f,;Ss,  ^--r;:"- 

.«ciio»  ercsccndoj         ,„ *arusDe»J       ^ .,,„ 
rinuan»»'""'*  -If  adfuit  *'*» '  *1L  vcHct  ad 

^0«  Dominus  >«  uoms  e\ J J'"i,,et«osis.  Ta- 

^bttmiora,  eV  «^    ^^r  ct  opcr'^»*         ,i„-,stro  la- 
^rttisei"*  *t^  ;„olcstia  corpora|' "  ,,^ 

wre.  a"»»»  ^.Irt  Vneravesccovepe'   fla«c\lavit  Dcus 
tdemmoicstiacy«8  „uim  ,  Jj     ,^,  ,„«« 

?«»*«'"  ^"S  pcrcgrinationc  Kc^i"^^^  „,3«- 
aiium  «««'"'"^''c^wrus  ad  patri-^^*  ,„,.„.  arrc- 
exicino  era.\^^^J.„„  »«««»«7^^"    r  taUs.  «t  m 

1^"*  "*'!  inbniarc  possct.  vcl 

^""'•"        .    .,.«cneriss«i,ex^-»Grc; 


*  • 


;*,i=-Vi     ,4,\ 


K" 


au-.cad*dilcAti  .^„1  »empc'  *"    .       »egis  ol 

"^"'^"'^  "lui  mod^»  ^"''^'''  fd  e^SnuaW  iP" 

su,.\  travVid  t.  <l«e  „  Grcgorius, »  P  »' 

„„„cupaMt.  lobcatusbomoGrcg^        .^^^^,,,, 

41.  ii*c  lU  a„cn  jonnm  m  'P''.  ^Jjos  d.es 

^'«^  •'"""'Sta^Sitia.  Wcet  i-f^;j:ret  ga«dt- 
sa««mcnussap  „,,egmc«^         ^^^^  ,„. 

*'^'  ""T^US^""'-  ''''"irJ«od  pcr  ignem 

B^cboaUB  ««"^"^"'JltSioue  P-^f*  i^m  manus 
,      vransWV.  corP«^«  ^'»^i.  inter  ^^^Z\r  vc»c- 
„1  «b\c«n<l«e  0««^^^   El„ec  tu«eq«  «J^^        dWi- 

vaUiisaboperc  ^^  ,„1  TJcantare  assi- 

»-^''^::cSe"^<^«^-^^^^^^^^^        i»^ec\V. 
*"*  V!t     ricq«e  >•»  ^''""^jSsemper  »«*««; 

dOC   feclt  .   »»«'H  jj^  lunc  lccw  «    r  j^^ 

„.embracorvor«.q«^;,j^  bcta  -«"^J^^J^Wenu- 
tarc  «cccssc  crat .  ^  ^,  '"""TaSrctnr  c(. 

UU5  m  q«a»^     ^,j^c  e*I^'""L^rii«s  ^'^'' 

"•^^  °'"  Lfdrmadf«cr«"tu«»^f^S«eote.  q«»'" 

glar\  q«'  '*'"*?" -,„8  transito  ciims  uno"  ^^^„j 

^  amici,  tam  de  c  «^^  ^       ^.„,  X«."«  •  '"^potis  «i 

C.  de  lardatiooe  ele«»       „j,„u-.  q«t  ^""''S.i  no- 

doiim* »  ^V^»  Tse.^^  ««^"P*'"*  VirSr  Vko 

V^^'^  *'^*'  retttx«tur«-  «^'^^"'^^ntibos,  dc 
,„„,  q«ando  cssct  .,ico«do\crc  «»<^^         v,iu, 

dUcctusGregoriu^.  c  P^.^  soiiicitus  •  J^^^^^ve so\o- 
*-P*"  T^c^t  -iucnver  -"«« XcCmiiluJ pr- 
j^^Uiicrcom.imnV         .     re,  ««"^'""liier  spiriw 
autequam  'P*^^f '    uavit  cvcntu».  ««f  ^ 

ci-f::;^:^^^^^^^^^ 

dum  duccrc.it.  san  ci  d.cs «t^-^         i„u 

inv.ce«ueo«tcrco«^  rcgoiet  P^^^      ei.-*. 

Hwtisbuju».  '"V  :^o„,stcterunt  eomd.«  P    ^^^  ^.^. 

prxdcsv.«»tus-^;f  qoamvis  i„fl.u««  \^  ,,  -.uvi 
desidcrautcs  adbue  q       ^  optando.  JJ«re        ^^^ 

Uussccumiiabe^c  ».  ^„„  «""^"Hodle.ioq»'' 

---•'-^"::       ricusOregoHi-^^ 


V 


L«.'.gcri  constat , 
lur. 


7(.9  AD  S.  LLDGKIU  SCIUPTA  APrENDIX.  —  ACTA  S.  LUDGERl.  770 

oratorinm  sancli  Salvaloris  a  cliscipulis  porlari,  ct  ^  Dominiiin  pcrrcxit  •  ,  cui  taiito  temporc  sinceni 
ostium  aperiri  :  ibiquc  oralionc  facla  et  commu-  mcnte  scrrivit,  pncstanlc eotem  Domino nostro  Jcitu 
iiione  sacri  corporis  et  sanguinis  Doniini  accepta,  Cliristo,  qiii  cum  Patrc  ct  Spiritu  sanclo  vivit  el 
a:^piciei;$  ad  altsre,  mente  coelestibus  intentus,  ad      rcgiiat  Dcus  per  omnia  s;ccula  sxculonim.  Amen. 


•  Anno  scilicet  aetatis  75  (nam  septuagenarins  pa- 
ralysi  correptus,  tribus  annis  siiporstcs  vixit  ex  num. 
20),  Cbristi  vero  781.  Siquidem  annum  quintum  de- 
cinium  agens,  Bonifacio  adbxrcrc  ca^pit  anno  722ex 
noLntis  nuin.  4.  Dieni  signat  Molanus  inAdditionibus 
ad  IJsuardum  viii  Kaleiid.  Seplemb.  In  Annalibus 
Leodicensibus  a  Willelmo  Hcda  citatis  sepultusdicitur 
Gregorius  cum  matre  sanrtA  Wastrode  in  Su<itcrcnsi 


n 


coenobio  nobilium  virginum  BcDetlirtinamm  dkece- 
sis  Leodicensis.  Repugnat  Joanncs  de  Heka  in  Albe- 
rico,  quem  in  xde  sacra  S.  Salvaioris  (quoc  lum  pri- 
maria  erat  Trajecti  ccclesia  ex  dictis  in  Observ:;tio- 
iiibus  ad  Vitam  S.  Willibrordi)  Gregorio  conscpultum 
fuisse  aCQrmat.  Sane  in  oratorio  S.  Salvatoris  extre- 
roum  spiritum  reddidisse  perbibctur  supra. 


APPENDIX. 


ACTA  SEU  VITA  SANCTI  LUDGERI 

AUCTORE  ALTFRIDO  EPISCOPO  HONASTERIENSI. 


(Apod  Letboitz»  Script.  renim  Rranfwic.} 


INDEX  CAPITUM. 

De  perflefatione  Yarsingi. 

De  espalfione  eja^. 

Ouoiiiodo  Kadbod  tenta?it  revocare  illuro. 

De  obilo  Plppioi. 

Deobitn  Voitingi. 

De  oativiiate  Liarburfre. 

QoomfMio  Liafburge  de  nericulo  morlU  erepU  sit. 

De  naliviute  S.  Ladgen. 

I)e  lnduslfia  eius. 

'  De  adveutu  Aluberii ,  et  qoaliter  uoa  cum  Lodgero 
traos  mare  reiliit. 

Ouomodo  iterum  S.  Liidgems  traasmarioa  petilt. 

OuocBOflo  S.  LoHgpras  ad  pairiam  rediit 

Drt  advpotu  S.  Liafiivlni.  ' 

De  obilu  S.  Ll^ruviQi. 

Ouomodo  S.  Ludfferns  in  Fresia  idola  destraxil. 

De  ordinaiione  Allirici  et  S.  Loigpri. 

Qualiter   S.  Ludgero  guberoacula    plebium  revclau 
siiit. 

Ouali^er  S.  t.o^gerusio  EITresia  dociiisset. 

Versus  Juseph  ad  S.  Lud....  (Cwtira   huiui  indici» 
denmt.) 


PROLOGUS  ALCTORIS. 

i.  Altfridus  Dei  gratia  episcopus  dilectis  fratribus 
et  monachis  in  coenobio  S.  Salvatoris  ot  S.  Patris 
Ludgcri  Domino  scrvicntibus  in  Cbrislo. 

Petitioni  Testrae  idcirco  conscnsum  praebui ,  quia 
charitati  vestnc  nibil  dencgare  potui.  Postulastis  igiiur 
crebris  prccibus,  ut  de  Vita  S.  Patris  Lui^gcri  ali- 
quid  scribere  studercm ,  qualcnus  tam  vcneranda 
illias  exempla  multis  ad  xdificationem  proficcrcnt. 
Ad  qnod  studiosum  opus  pcragcnJum  ,  quninvis  im- 
parem  me  esse,  et  scientia  et  doctrina  dcbilem  sci- 
rem  ,  tamen  charitate  cogent;  aA  illud  scribcndum 
animum  appuli,  quia  nefas  pulabam  tanti  viri  latcre 
virtutes.  Cum  lieati  Gregorii  ad  indagationem  sacri 
vcrbi  sonus  dicat :  Sunt  nonnulli,  quos  ad  amorem 
coclestis  patriae  plus  exempla  quam  pnedicamenta 
inccndunt.  Fit  vero  plcrumquc  animo  duplcx  a^jn- 


toriam  in  exemplis  Patrnm.  Exempla  eliaro  et  adot 
sancti  Ladgeri  ideo  plene  comprehendere  nequeo, 
quia  non  ea  ri<v,  ud  audiiu  didici^  ittis  attestaniikug^ 
qui  ab  infantia  ittum  noverant .  Hildigrimo  geUieei 
episcopo  fratrn  ejue^  et  Gerfrido  efnscopo  nepote  afui^ 
Q  $ed  et  sanctimoniati  femtna  Herburga  germama  irjM» 
nec  non  et  venerabilibas  ejus  presbyteris  Aluberlo  ^ 
Atingo  et  Thialbaldo.  Tirtutibiis  igitar  mullis  atqae 
signis,  quae  per  illum  Dominus^operatus  est.  per  ne- 
gligentiam  pncterroissis,  ea  soki  haic  libello  inscribi 
feci ,  qux  una  vobiscaro  aut  Tiso  deprehendi »  aut 
facta  certe  cognovi. 

INCIPIT  VITA. 

2.  Vitaro  sancti  Ludgeri  scripturus,  ratom  dnxi 
altius  rcpetcndam ,  ut  quibus  in  hoc  sxculo  sit  pa- 
renlibus  editus ,  evolvam.  Fuit  in  diebns  Radbodl 
regis  Frcdsonum  vir  quidam  nobilis  in  ea  gente  Vur- 
singus  nomine ,  cognomento  Ado ;  qui  qaamvis  fi- 
dcm  sanctae  Trinitatis  nondum  sciret ,  crat  tamen 
D  adjutor  paupenim,  defensor  oppressonim,  in  jadicio 
quoque  justus.  Et  quia  gens  illa  eo  tempore  in  er- 
rorc  infldelitatis  erat  excaecata,  multi  multa  iigusta 
a  rege  et  ab  ejus  ministris  sant  perpessi.  Alios  enim 
rex  idem  insidiando  necaYerat,et  haereditates  eoram 
possidcbat ,  et  nihilominus  sibi  haereditates  eorum 
vindicabat.  Scd  vir  prxfatus  sc  minfme  subtrahens » 
quorainus  vcritatcm  coram  rege  et  ejus  principibat 
defenderct,  millius  personam  in  judicando  juste  ,  et 
amplectcndo  vcrilatem  rcspicicbat.  Qua  de  re  con- 
tigit,  iit  magnas  a  rcge  crudeli  insidias  pateretur,  Ita 
at  juberct  illum  callide  inierflci,  et  facultates  saas 
tolli.  Qiiod  lctbale  consilium  illi  continuo  amis  ex 
consiliariis  regis  nuntiare  curavit »  co  qnod  •  plo- 
ribus  diligeretur. 


771  \D  S.  LUDGERI  SCmPTA  APPENDIX.  77i 

3.  TuncVursingusunacumconjugcsua  Adalgarda  \  mini  conjiigio  oopiilat.-c  sunt,  vivcnle  patre,  habuit- 


et  filio  uno.  qucm  liabcbat,  Nolhgrimo  nomine,  ct 
cum  paucis  domcslicis  suis  occulle  fugicns  ad  (luccm 
Francorum,  nomine  Grimolilum  •  pervenit.  Qiii  bo- 
nigiie  ab  eotlem  ilucc  susceptus,  habitavit  in  regione 
Francorum  et  imbulus  Qde  calholica  haptismi  con- 
secutus  est  gratiam,  una  cum  conjuge  sua  et  lilio  ac 
dorao  rcliqua.  Post  pnefali  vero  ducis  obitum  singuli 
duces  Francorum  venerabilem  Vursingum  honora- 
tum  beneficiis  relinuerunt  secum ;  uxor  vero  ejiis  in 
peregrinalione  ejus  allernm  sibi  genuit  filium  nomine 
Thiatgrimum,  et  filias  iiovem,  ct  dcfuncta  obiit  in 
pace,  ncc  non  et  scx  nii:e  cjus  in  virginitatc  subtra- 
ctic  siint.  Palcr  igitnr  filios  duos  cum  filiabiis  Iribus, 
qu;c  rcmanscranf,  cum  timorc  Domini  nulricnSt  ser- 


quc  progonici>  illa  magiiam  familiaritatcm  cum  san- 
clo  \ViUil>rordo,  n^^c  iion  cl  cum  sanclo  Ronifacio, 
qui  post  cum  partibus  illis  dorlor  scrcnus  illuxit, 
quoadusqiic  pro  fidc  Chrisli  marlyrio  coronatns,  spi- 
ritum  rcddidit  in  pago,  cui  nomen  Astrachc ,  in  loco 
qui  Doccinga  vocatur,  sicut  et  dc  illo  scr:p'a  lestan- 
lur. 

Post  obitum  vero  patris  Thiatgrirous  filins  junior 
memorati  Vursingi  duxit  uxorcm,  nominc  Liafburch 
(!Ian)iirch),  filiam  rujiisda  n  Nolhradi  ct  Adellvurgx; 
quic  videlicet  Adclburch  pridem  duos  suos  germaiios 
fralrcs  sancto  commcndavcrat  Willibrordo ,  dc  quo 
supcrius  diximus,  Domino  nulricniios;  qiiorum  ma- 
jor  WuUibrat,  minor  autcm  Tbyatbral  voca!»atnr: 


vavit  caslilatem  sunm  reliquum  tempus  vil;c  succ.      3  qui  ctiam  primi  omni.im  gcnlis  Frcsonum  clcricalus 


4.  llis  ita  goslis,  rex  ftadbodus  infirmari  cocpit 
infirmilale,  qua  et  morluus^st;,  ct  scx.annis  conli- 
niiis  antc  diem  morlis  succ  paulatim  traxil  dolo- 
rcm ,  ca»pitquc  rcgnum  cjiis  deficore »  regaum 
quoqiie  Francorum  augmcnlando  proficcre.  In- 
firmatus  auicm  misit  ad  virum  memoralum  Vnr- 
singitm,  postiilaiis  ut  ad  se  rediret  reccpturus  hoere- 
ditatem  suam,  insupcr  et  alia  multa  se  daturum  ei 
spopondit,  si  pacem  secum  tencre  voluisset.  Sod  vir 
catholicus  precibus  ejus  non  acquievit.  Iterum  auleui 
Radbodus  misit  ad  eum  postulans ,  ut  si  ipse  venire 
noluisset,  sallem  filiuiu  suum  ad  se  mitteret,  et  ju- 
ravit  se  ei  daturum  quidquid  sibi  promiserat.  Igitur 
Yarsiugus  precibus  victiis  misit  ad  eum  filium  suum 


oflicium  accoporunt.  Horum  prior  in  levitarum  olnii 
grado,  jfininr  non  porvcnit  ad  gradum,  sed  ita  in  ju- 
vcnlutc  de  hac  lucc  migrabat. 

6.  Memorata; Liafiurch,  cum  na(a  essct,  habebat 
aviam  gentilcm,  matrem  videlicet  patris  sui  abre- 
nunliantem  omnino  fidei  catholicx  :  qua*  non  nomi- 
nanila  cum  furorc  ^  convcrsa,  co  quod  pncnominata 
conjux  filias  tantum  genuisset,  cl  filium  vivenlem 
non  ha]»eret,  misit  lictores«  qni  reparent  eanidem 
filiam  tunc  nalam  dc  sinu  matris,  et  nccarenl  prius- 
qoam  lac  siigcrct  matris,  quia  sic  mos  crat  pagauo- 
rnm,  ul  si  fili?!m  aut  filiam  iiecare  voluissent,  absquc 
cttio  terrouo  nocarcntur.  Liciores  autem,  sicut  illii 
fucral  iinperalum,  rapuerunl  eam  ct  deduxemnt  eam 


juDiorem,  quein  ille  benigiie  suscipiens  fecil  honori-  C  gi  portavit  illam  unum  mancipium  ad  situlam  aqiit 


fice  babitare  secum,  et  restituit  ei  haereditatcm  pa- 
tris.  Ipse  tamen  pater  cum  seniore  fiiio  et  fiiiabus 
habitavit  in  regione  Francorum  usque  ad  obitum 
regis  *». .  . 

Gontigit  autem  Pippinum  duccm  Francorum  dc 
hac  luce  migrasse,  ct  fihum  ejus  Carolum  rcgno  po- 
tiri  patris,  qui  multas  gentes  sceptris  adjccit  Fran- 
corum,  iiitcr  quas  etiam  cum  tiiuniphi  gloiia  Fre- 
siam,  exstincto  Radbodo,  paterno  addit  imperio,  in 
qiia  tiinc  gcnte  sanctus  WiUibrordiis  positus  cst  prx- 


plenam,  ciipions  cam  in  ipsam  aqiiam  iiiergere,  ut 
finirct  vilam.  Scd  miro  Omnipotentis  dono  actuiQ 
cst,  ut  puella ,  quai  necdum  suxerat  nbera  matris, 
extcnsis  brachiis  suis  ulraqiic  manu  apprehendcret 
margincm  situla;,  ronitens  ne  mergereiur.  Ilanc  crgo 
forliliidincm  tcncrrimoc  pucllx  cx  divina  credimus 
actam  praMleslinaiione,  eo  quod  ex  ea  duo  cpiscopi 
fuissont  oriundi,  sanctus  videlicct  Lu.lgerus  et  llil- 
digrimus.  In  hac  ergo  colluctatione  mirabili  jiixta 
misoricorilis   Dei    dispositioncm    supcrvcnit   vicina 


dicator,  sedesque  cpiscopalis  in  Trajecto  castello  de-*  miilicr,  el  misericordia  mota  eripuit  pncllam  de  n^anu 
lcgata  est,  sicut  in  libello  de  Vi  a  ipsius  Willibrordi  pncfati  mancipii,  cucurritque  cum  ea  ad  domum 
scriptum  legitur.  Dedil  igilur  Carolus  memorato  suam,  ct  claudcns  post  se  ostium,  pcrvenit  ad  cubi- 
Vursingo  beneficium  in  confinio  Frcsonura,  et  direxit  culum  in  quo  crat  mel ,  cl  misit  ex  melle  illo  in 
eum  a J  patriam  suam  causa  fidci  roboranda».  Qui  ^  juvcnculK,  qu:c  suiim  sorbuit  illud.  Venerunt  in 
vcnicns,  acccptahaercditalepropria,habitavit  in  loco      icrca  pracdicli  carnificcsjussa  dominaj  sux  exple 


qui  dicitur  Suabsna  « juxla  Trajcctum,  et  coepit  csse 
adjutor  sancti  WilHbrordi  ciim  filiis  et  propinquis 
suis,  iii  quibuscunque  potuerat.  Diligcbat  cum  san- 
ctus  Willibrordus  valdc,  eo  qiiod  csset  vir  bonus  ct 
plenus  fide  et  acceptabilis  univcrsa!  plcbi  ct  casiita- 
tem  servans. 

5.  Nothgrimus  igitur  filius  ejus  scnior  duxit  iixo- 
rem  fidelem  similiicr,  et  filioc  tres  cum  timorc  Do- 

•  Hic  Griiiioldus  dux  erat  Pippini,  niajorisdomus 
filius,  et  obiit  anno  7U. 
^  Qui  contigit  anno  719. 
«  In  rhythinica  Vita  Sualitna  dicitur ;  in  ms.  Dudic. 


turi :  dominabatur  enim  iila  furibunda  in  tota  doin 
filii  siii.  Mulicr  autcm  qux  infantcm  rapuit,  occur 
rcns  licloribus  dixit,  incl  comedisse  pueilam,  et  si- 
mul  oslcndit  illis  cam  adhuc  labia  sua  liugentcm,  e 
proptcr  hoc  illicilum  crat  juxta  morcm  genliliu 
nccare  illain.  Tunc  liclores  dimiserunt  illam,  ct  ma 
licr  qnx  oam  rapuorat,  occulte  nutrivit  eam  mitleod 
lac  per  cornu  in  os  cjus.  Malcr  quoque  occulte  roisi 

Sttahsna  ,  adiiotantibus   hoc   Autwcrpicnsibiis  Pa. 
trii.us. 
d  Antwerp.  ct  licnedict.,  tn  [urorem. 


773 


ACTA  S.  LID(;ERI. 


7i 


•(]  eam  nntricem  puclhc  afiercnteni  qnse  neccssaria 
fuerant,  quoadusque  prsefala  illa  ferox  mniier  vitam 
flniret :  et  tnnc  dcmnm  accepit  mater  filiam  sunni 
nutriendam.  Sed  de  his  ista  sufliciant. 

7.  Nunc  etiam  quia  de  sancto  Ludgcro  loqui  in> 
choavimus,  libuit  de  eo  verum  •  replicare  sermonem. 
Cum  venisset  autem  Thiatgrimus,  pater  ejus,  dc  quo- 
flam  itinerc,  ct  maler  ejus  pnegnans  esset,  vicinaque 
partui  gestans  in  utero  eumdeni  futurum  episcopum, 
audito  qnod  vir  ejus  veniret,  immoderate  gaudeiis 
properavit  ad  eum,  et  oflTenso  pede  corniit,  inlravit- 
que  palus  pcr  latus  ejus,  et  ablata  est  mortua,  ita 
nt  nullus  putaret  eam  vel  vita;  pncsenti  restituen- 
dam,  vel  (ilium  quem  gestavit  in  utero ;  scd  niisc- 
rantc  divina  clementia  revixit  spiritus  ejus,  et  bene 
fnerat  curata ;  in  pueroqnoque  postpaucos  dies  edito 
Dulia  Ixsionis  macnla  apparuit.  Baptizatus  autera 
accepit  vocabuhim  Ludgerus.  Qui  statim  ut  amt>u- 
larc  et  lo<[ui  poterat,  conpit  colligerc  pelliculas  ct 
cortices  arboniin  '' ,  quibus  ad  luminaria  uti  sole- 
mus,  el  quidqnid  lalc  invenire  poterat,ludenlibusque 
pucris  aliis,  ipsc  consuit  sibi  de  ipsis  colleclionibus 
qnasi  Iil>elIos.  Cumqnc  invenisset  sibi  liquorem  imi- 
tabatur  scriptores,  et  aiferebat  nutriei  sux  qnasi 
uiiles  libros  custodiendos  :  Et  cum  ei  qnis  dicerel, 
Quid  fecisti  hodic?  dixit  sc  per  tolum  dicm  aut  com- 
ponere  libros  aut  scribere,  aut  etiam  logere.  Cumquc 
itenim  interrogarctur,  Qiiis  te  docuit?  Respondit : 
Deus  me  docnit.  Mcditabatur  autcm  in  tcnera  aetate 
quod  postea  devotus  iinplevit. 

8.  Post  hnec  etiani  auctus  majori  gralia,  rogavit 

p.irentes  snos  ut  se  alicui  viro  Dei  committereitt 

enidiendum.  .\t  illi,  cum  essent  benigni,  glorifi  avc- 

mnt  Oeum,  videntes  intentionem  juvcnis,  coinmcfi- 

davemntque  eiim  viro  venerabili  Gregorio  discipulo 

et  successori  sancti  Bonifacii  martyris,  Domino  nu- 

triemlum,  qui  libenter  eum  suscepit,  el  comperta 

sagacitate  pueri,  stiidiose  illiiin  cruilicbat.   Cicvit 

itaquc  Ludi^cras  proficiens  in  timore  Dei,  ct  deposito 

sxculari  habitu  in  Triccto  (Trajeclo)  monaslcrio  se 

fnntulit  ad  studium  ariis  spirituabs.  Erant  autem  in 

iiia  schola  Gregorii  et  alii  condiscipnli  nobiles  ot 

pradentes,  e  quibus  alii  cpiscopi  postea  exsliteruut, 

alii  iu  minoribus  gradibns  doctores   ecclesiarum; 

apuJ  qnos  idein  Ludgerns  in  magno  habebatur  afle- 

ctu,  eo  quod  essct  vir  minc  mansuetudinis,  vuitii 

hilari,  non  tamen  faciiis  in  risu,  et  in  omnibus  acti- 

biis  prudentiam  cum  tcmperantia  amplecteus.  Erat 

eiiini  assiduus  mcditaior  divinae  Scripiurx,  et  ejus 

prjeeipue  quae  ad  laudcm  Dci ,  ct  ad  doclrinam  pcr- 

Unebat  caiholicam,  pro  qiiibus  a  venei'abili  magistro, 

^clni  unicus  filius,  diligebatur. 

*  Antwerp.  ct  Dened.,  iierum 

t  Papyrum  appcllabant  vcleres.  M\bili.. 

«  Bened.,  Aiuhertk,  Ms.  Budic,  quod  Antwerp. 
kiuctabant,  Adeibertu$, 

«i  Anlwerp.  ct  Bciicd.,  CnroW  junioris  in  Tnroni' 
bng.  Per  juniorein  autoin  Carolnm  bic  inteHigitur 
lianilus  Magnus,  ha!;iu  rationo  Caroli  Martelii  avi 
Ulius. 


A  9.  Vcnit  interca  vir  qiiidam  de  terra  Anj^lonim 
Alubrct  <:  nomine  ad  abbatem  Gregorium,  cupiens 
Domiuo  coopcrante  plebi  partis  illius  in  doctrina 
prodesse  (erant  enim  rudes  in  Cde) ,  quem  abbas 
Gregorius  libenter  suscepit ,  et  comi>ci'to  quod  csset 
vir  bouus  et  doctus,  suai^il  ut  sibi  episcopus  ficn  t : 
non  cnim  fuerat  idem  Grcgorius  ad  gradum  episco- 
palem  ordinatus ,  sed  pre.>bylerii  perseveravit  in 
gradu.  Yir  igilur  prudens,  ad  h;ec  :  Ut  scias,  inquit, 
me  cum  licentia  et  consilio  episcopi  mei  huc  trans- 
mcare,  mitte  inecuin  fratres  Gdelcs  ad  terram  dc  qiia 
egrcssus  suin,  ad  e|>iscopuni  mcum,  ut  ab  co  ordiiuT 
ego  et  illi,  tali  modo  consensum  prxbeo.  QuoJ  abbas 
Gregorius  libentcr  audiens,  direxit  euin  el  cuin  eo 
Ludgerum  aliuniqiie  fratrem  fortiorein  a»late,  Sigi- 

"  bodum  nomine ,  ad  episscopum,  de  q^io  Aliibertus 
dixerat :  qui  euindem  Aiul  ertuin  ordii:avit  episco- 
puin,  Sigibodum  prcsbyterum,  Ludgerum  diaconum, 
et  manserunt  illic  anno  uno.  Alcuiiius  etiam  illo  ia 
loco  tiinc  magister  erat,  qui  postea  temporibus  Ca- 
roli  Turonis  ^  et  in  Francia  magisterium  excrcuit. 
Ciii  slatim  Ludgems  hauriens  spiritalia  dogmata  «... 
post  anni  vero  circuliiin  revertentcs,  qui  missi  erant, 
Doinino  gubern.inte,  venerunt  ad  abbatem  Grego- 
rium,  qui  benigne  suscipiens  cos,  gavisus  est  valde 
in  adventu  eorum,  et  niansit  cum  eo  Alubertus,  col- 
laborans  in  opcre  Domini. 

10.  S.  Ludgerus  igitur  cupicns  sc  salurarc  prse- 
libati  dulcedine  favi  ^  petiit  ab  abbate  Gregorio  li- 
centiam  redeundi  ad  magistrum  Alcuinum,  quod  ille 

^  moleste  fcrens,  fieri  retiuuit;  noluit  tamen  contri- 
sUiii  petcntem,  scd  blandis  scrmonibus  cocpit  com- 
pcscerc  euni.  Cumqiie  ccrneret  se  nullis  objectioni- 
bus  illum  a  sua  intentione  revocare  posse,  acccrsito 
palre  illius  postulavit ,  ut  conaretnr  revocarc  eum  a 
cocplo  itinere,  sed  studiosus  Icvita  instanter  in  suo 
volo  permansit.  Tunc  parentes  ejusdcm  Ludgeri  et 
Grcgorius,  quandove  precibus  evicti,  dircxcmnt  eum 
ad  prxfatum  magistrum  Eboraicx  civitalis  Anglo- 
rum,  praibcnlcs  qiue  illi  opus  erant  in  via :  qucm 
magisler  illustris  Alcuinus  cum  ina^no  suscepit  gau- 
dio.  Susceptus  itaque  Ludgcrus,  erat  consucto  more 
omnibus  chanis,  eo  quod  esset  ornatus  moribus  bo- 
nis,  et  studiis  sanctis ,  et  mansit  ibi  aunis  tribus  et 

i^  mensibus  sex,  proficiens  in  doctrinae  studio.  Cupie- 
bat  eniin  ibldem  diulius  in  sancto  manere  studio ; 
sed  non  fuit  concessa  facultas  :  nam  ingredientibus 
civibus  illis  ad  bclluin  contra  inimicos  suos,  conligit 
ut  per  rixam  inierficerotur  Glius  cujusdam  comilis 
ipsius  provincix  a  Frcsonc  quodam  negolialorc,  et 
idciiro  Frcsones  f  slinavcrnnt  cgredi  de  regione 
Angbruin,  liinentcs  iram  propinquomm  interfecti 

c  Supple  cx  Antwcrp.  et  Bened.,  iedulo  junge- 

batur,  ^ 

t  In  SurianaLuilgeri  Yita  alia  ratioaffertur,nempe 
quod  Ludgerns,  tiini  cliatoniis,  cuin  curam  Gregorio 
Evangoiium  Irgens  in  quodam  vcrho  offendisset , 
emendatus  a  Grogorio ,  sUUiiit  reverli  ad  scholam 
Alcuini,  indiqnum  se  pulans  diaconii  gradu,  qui  iion 
posset  einendatc  legere. 


775  AD  S.  LUDGERI  SCRIPTA  APPENDIX.  776 

JHVcnis.  Tanc  Aloninus  necessilale  compulsns  direiit  A  (Hccns:Nunc  quia  fralcr  meus  dileciissimus  es,  peto 


Ludgerum,  ct  cum  eo  diaconem  suum  nominc  Putul, 
oum  praefatis  negotiatoribus  «,  timens  ne  amore 
discendi  aliam  regionis  illius  civitatem  adiret,  et  pro 
ultione  praedicti  juvenis  aliquas  pateretur  insidias. 
Dicebat  enim  se  potius  velle  mori  quaro  ut  Glius  suus 
dilcclus  quidquam  pateretur  lelhalis  mali.  Directus 
itaque  Ludgerus,  prospero  cursu  pervcnit  ad  patriam 
suam  bene  instructus ,  liabens  copiam  librorum, 
cratquc  patri  Gregorio  et  caeteris  tanto  tunc  dignior 
ct  acccptior,  quanto  fuit  et  in  monasticis  eruditioni- 
bus  illustrior.  Diaconus  vero,  qui  vencrat  cum  eo, 
juxta  dispositionem  Alcuini  perrexit  Romam,  iterum 
rcversurus,  qui  etiam  postca  cum  Alcuino  venit  in 
Galliam  in  ordine  presbyterii. 


ut  desidcrium  meum  impleas;  locus  enim  io  quo 
sanctus  Domini,  Liafuvinus  presbjter ,  quem  Dosti, 
in  opcrc  Domini  usque  ad  mortem  persistendo  labo- 
ravit,  ubi  sacrum  ejus  corpus  sepuitura  tcgitur,  in 
solitudinem  est  redactus;  quamobrem  pcto  ot  eum 
restaurare  studeas,  et  super  corpus  sancti  ecclesiam 
rcxdinccs. 

14.  Dei  igitur  famulus  Ludgerus  magistri  jnssis 
obtemperans  qua&sivit  in  loco  pncnominaio  corpiis 
sancli  et  non  iuvenit,  sed  tamen  inlra  spatium  loci 
ubi  illud  csse  putabat,  coepit  construere  ccclesiam. 
Cumque  posuisset  bases ,  et  parietes  conaretur  cri- 
gere,  apparuit  ei  sacerdos  Domini  Liafuvinus  in 
somniis,  dicens  :  Frater  dilectissimc  Ludgere,  bene 


i\.  Cura  talia  gerebantur,  venitquidam  prcsbyter  ^  fccisli  rcstaurando  Dei  templum  jamdudum  delclnm 


sanctus  et  doctus,  dc  genere  Anglorum,  nomine  Lia- 
fuvinus,ad  abbatcm  Gregorium,  dicens  sibi  a  Domino 
terribiliter  trina  admonitione  fuisse  prxceptum,  ut 
in  confinio  Francorum  atquc  Saxunum  secus  fluvium 
Isla  plcbi  in  doctrina  prodesse  dcberet,  rogavilquc 
ut  ad  locum  illuni  sc  pcrduci  jubcret  ct  ad  fluvium 
sibi  a  Domino  pncnoniinatum.  Tunc  Gregorius,  co 
quod  locus  idem  ad  parochiam  suam  pertinerct,  be- 
nigne  euni  illic  dirigcrc  staluit,  agcns  gratias  pastori 
summo,  eo  quod  visitarct  plebem  suam.  Misit  eliam 
cum  eo  et  Marchclnunn  scrvum  Dei  de  gcnere  An- 
glorum ,  ct  a  sancio  Willibrordo  cpiscopo  a  pueritia 
sanctis  instructum  moribus,  ut  euni  prjnponeret  po- 
pulo.  Susceplus  ergo  presbyter  Liafuvinus  a  matrona 
quadam  noniinc  Avcrhilda,  cxterisque  fidclibus  sc- 
niinabat documenta  salutis,  et  rigabat  prala  mentium. 
Feccrunt  autem  ei  oratorium  in  Occidcntali  parte 
pnefati  fluminis,  in  loco  qui  Hulpa  vocatur. 

iS.  Post  bxc  etiam  acdificavcrunt  ei  ccclesiam  in 
littore  orientali  ejusdem  fluminis,  iu  loco  cnjus  voca- 
bulum  est  Daventre,  cumque  ad  eam  populus  ob  viri 
sancti  doctrinam  conflueret,  Saxones  qui  eo  tempore 
laganis  fuscabantur  ritihus,  in  furorcm  convcrsi 
collecto  excrcitu  ciTugaverunt  Christianos  ab  illis 
locis,  et  ccclesiam  combusscrunt  igni.  Tunc  vir  Dci 
Liafuvinus  rcversus  ad  abbatcm  Grcgorium  pnesto- 
labatut  consolationem  a  Domino.  Sedalo  igilur  lu- 
niullu  reversisquc  pncdonibus  in  sua,  vir  Dci  rea^di- 


a  genlilibus,  sed  et  corpus  mcum  quod  quaesisii  in- 
vcnies  sub  australi,quem  erexisti,pariete  liumatum. 
Ludgerus  igitur  mane  Domini  laudibus  cxpletis  inve- 
nit  corpus  sancti  in  loco  sibi  in  visione  praedicto,  et 
coUecta  multitudine  focit  transvehi  bases  ejusdem 
xiificii  in  partem  australem,  et  ita  infra  ecclesaam 
collegit  sepulcrum  viri  Dei.  Perfecta  itaquc  est  ipsa 
ecclesia  et  consecrata,  qux  nunquam  deinccps  a 
gcntilibus  fucrat  contaminala.  Sed  in  loco  illo  per 
servum  suura  Liafuvinura  Dominus  mullas  virlatet 
opcratur  usque  in  hodiernum  diem,  ubi  cst  etiam 
nunc  ccenobium  canonicorum  Domino  famulan- 
tium. 

15.  Post  hoK^  misit  Albricus  Ludgemm  et  com  ea 
aiios  servos  Dei  ut  destruerent  fana  deomm,  el  tt- 
rias  culturas  idolomm  in  gente  Fresonum.  At  illi 
jussa  complentcsattulerant  magnum  tbesaurom  eom* 
quenr  in  delubris  invenerant,  ex  quo  Carolas  impe'- 
rator  duas  partes  accepit,  tertiam  vero  pirtcm 
usus  suos  Albricum  rccipere  praecepit.       ^ 

Albricus  autem  cum  in  Colonia  gradam 
episcopalera,  fccit  et  Ludgemm  secum  presbjl 
percipcre  gradum,  et  constituit  eum  doclorem 
sia^  in  pago,  cui  nomcn  Ostrache  {id  e9i ,  OstergauJ 
in  loco  nbi  sanctus  Bonifacius  martyrio  est 
tus.  Divisitque  idem  Albricus  annum  io  distribotk)  — 
nes  quatuor,  ita  ut  in  Trajecto  monasterio  prae 
teris  pnepositis  ipse  in  tempore  vemaii  in 


ficavit  ccclesiam  qux  fuerat  combusta ;  ct  more  so>  ^v  siudio  et  sanctx  conversationis  pneessel 


lito  non  ccssabat  documenta  salutis  impendere  grcgi, 
quoadnsque  pastori  summo  dilectam  reddcret  ani- 
mam,  et  defunctus  in  eadem  ecclcsia  cst  scpul- 
tus. 

i3.  Post  S.  Liafuvini  obitura  iterum  impii  Saxo- 
nes  vastaverant  locum  illum,  et  succenderant  eccle- 
siam,  corpusque  ejus  per  tres  dies  qusesivcrant  nec 
invenire  potuerunt.  Sed  et  abbas  Gregorius  migravit 
ad  Dominum  ^ ,  el  suscepit  curam  pastoralcm  Alhri- 
cus  nepos  ejus,  qui  vcncrabilem  Ludgcram  cum  ma- 
gno  diligcbat  aflccLu,  atque  cum  ita  allocutus  est, 

•  Aniwerp.  etBeneJ.:  «  direxit  Ludgerum  cura 
pnefatis  ncgotiuu»rii)us,  misit  etiani  cum  co  et  dia- 
Gcnum  suum,  nominc  Putul,  timcns,  i  cic. 


fratribo^fli 
menscs  trcs,  deinde  post  eum  in  aestate  Adalge.^ 
presbyter  in  vicc  sua  menses  tres,  post  hunc  Ladgc  — 
ra3  presbyter  menses  tres ,  deinde  in  hieme  TbiaL  — 
brat  presbyter  menses  tres. 

16.  Ludgerus  igitur  in  ordine  vicis  tme 
temporibus  post  psalmodiam  et  ontiooes»  quas 
per  amaverat,  in  solario  ecclesue  sancti  Salvatori»* 
quam  sanctus  Willibrordus  confluxerat, 
quicti  dare  consueverat,  ubi  ci  nocte  qnadam 
rabilis  abbas  Gregorius  per  visiooem  appamit 
Frater  Luiigere,  sequere  me ;  qaem  dom  ipse 

^  Gregorium  abbatem  anno77G^eeessi8se 
strnrant  Patres  Antwerpienses. 
c  Antwerp.  et  Ikned.  ei. 


T77 


ACTA  S.  LUDGfiill. 


778 


reiur»  isoeudii  in  emiiieiilioreiii  luciiai,  jaciavUque  A 
coram  eo  ptiticQlatim  «piasi  nieiDbranas  et  ve$li- 
mcaloruiB  partcs«  ei  diiU :  CoUige  ex  eis  acervos. 
Curoque  ooagregaasei  ex  eis  trcs  tunulos,  dixii  ei : 
Oislribue  isia  bene  in  opere  Domini  et  ego  iibi  saiis 
«lalK) ;  ei  signavii  eum  signaculo  crucis  ei  abscessit. 
Cumque  mane  facto  retulissei  somniiun  pnpposito 
monasierii  HaMoni  nomlne  et  custodi  ecclcsise  san- 
ctitate  pnedilo  Marchelmo,  cujus  superius  memoriani 
/eci :  confesiim  Marchelmus  ad  hsec  ca  qus  probavii 
rei  cveutus,  e^Lorsiis  est,  dicens  :  Tres  iumuli,  qiios 
congregasii,  irium  suni  gubcmacula  plcbium,  quibus 
a.Uiuc  pastorali  regimine  ie  oporiet  pneesse.  At  Ule 
dixit :  Uiinam  in  loco  mihi  creJito  aliquem  Domino 
fnictiim  pcrficiam.  Ilic  etiam  Ludgcrus ,  qualiier  in 


UlUma  cespiiiims  istis  vesiigia  iiiiquens. 
Suadeo  qax  pr^ptcr  curvaio  popiiie  supplex, 
Tn  quicumque  legis,  ierris  his  oscula  fige* 
Spes  libi  magna  ftai  [Fortet  Uei]  lacryraas  ascen- 

[dere  ccrium 
Hinc  potuisse  tuas  fulias  patroiiibus  «  istis. 
Sic  manet^  illc  cruor  cuncto  preliosior  auro , 
Membraque  coelesti  rorc  hic  pcrfusa  quiescunt. 
Adjuvat  hinc  Paulus  doctor,  Bouifacius  inde« 
Uaec  illis  quando  consiat  simul  aula  dicaia. 
18.  Cumqoc  vir  Dei  Ludgerus  in  eadem  regione 
annis  fere  scpicni  iu  doctrin.ne  siudio  persisteret, 
cousurrexit  radix  sceleris  Wutukint  dux  Satonum 
catcnus  gentiliiim,  everiii  Frcsones  a  via  Dei  combus- 
sitijue  ecclesias  et  expulit  Dei  faniulos  et  usqiie  ad 


genle  Fresonum  oplalum  evangelizundi  exerciiissel  B  Fleofluviumfecit  FresoncsChristi  fidem  rclinquere« 


odicium,  et  seniina  viiae  supernie  graliae  rore  irri- 
gante,  in  agris  muHorum  cordium  ad  ejus  praedica- 
lionem  uberrime  pollulassent,  testes  sunt  usque  ho- 
die  populi  regionis  illius,  quod  ad  veritatis  agnitio- 
neni  a  prisco  revocavitcrrorc ;  icsles  quoque  ecclesise, 
quas  per  loca  singula  construxit;  testcs  et  famulan- 
iium  Deo  congregationes,  quas  aliquibus  coadunavit 
in  locis. 

17.  Cui  etiam  teslimonium  pcrhihuit  qui(bm  AI- 
c^uiui  discipulns  «  versibus  heroicis  talia  niandans : 
Frater  amorc  Dei  cognato  dulcior  omni 
Ei  consanguineis  merito  preliosior  ipsis. 
Ludger  amate  mihi,  Christi  te  gratia  salvet : 
Vive  tux  gentis  Fresonum  clara  rolumna, 
Presbyter  occiduis  laudabilis  orbis  in  oris, 
Docius,  in  eloquio  prudcns,  ci  meute  profundus; 
Ipse  gradum  meritis  omas,  et  moribus  almis. 
£t  puer,  cn.  senibus  humUi  de  cx>rde  minisiras : 
Ei  gennanus  agis  cunctis  xqualibus  aevo : 
Atque  parens  pueris  yltse  documenta  repcndis. 
lo  melius  cresbendo,  mei  mcnior  csto,  sarerdos, 
Id  precibusque  tuis  commendcs  quscso  Tonanti 
His  brevibus  vatem,  qui  te  Iniulavii  in  odis; 
Cui  ieretis  bacuU  pro  tali  carniinc  donuin 
Munificus  iribuas.  Fors  ha^c  merccdula  valt 
Concordat  raodico.  Felix  sine  fine  valcto. 
Bic  ^  Pater  egregios  meritis  Bonifacius  almis 
OuB  sociis  pariter  fnndebat  sanguinis  undam, 
Indjta  marlyrii  simientes  stemmaia  sacri. 
Tem  beata  nimis  sancvomm  sangnine  dives, 
TrantToIat  hinc  rictor  miles  ad  pracroia  cacli, 

•  Ex  indice  capiinm  paiei  Josephum  querodam 
^^  auclorem  horum  versuum.  Et  Surius  quoque  uo* 
!^i  io  ms.  codice  lcgi :  Versus  Joseph.  Ccrle  Joseph 
*^Xer  Alcuini  disctpulos  compntatur,  ut  patei  ex  lis 
^ac  iaec  iy  Benedictino,  parie  i»  in  Elogio  Alcuini, 
P^g.  180,  in  medium  aflferuntnr. 

,  ^  In  editionibus  Vit»  S.  Ludgeri,  quas  Anivper- 
pienses  ei  Benedictini  procuraruiit,  versus  sequen- 
les  a  prlorilnis  disiinguuntur,  et  anie  versum  :  Hie 
M«r  afre^uu,  eto.»  ialem  litulom  positum  iuvenere: 
^trms  Alemim  de  eccluia  LMitgeri,  Qui  eiiam  tiiulus 
Praqxmi  debere  videtur.  Nam  prius  carmen  Josephi 
uaitar  la  veri>is :  Felix  sine  fine  valeto.  Et  novnro  in- 
^t  ia  verMs :  Hk  f&ur  egregius,  elc. 

PATnoL.  XCIX 


et  immolarc  idolis  juxta    morcm  erroris  prisiini. 

Scd  et  Albricus  cpiscopus  in  i|)sa  i)erA*ersa  conuno- 

tiorie  inigravit  ad  Dominum.  Tunc  Ludgems  ncccs- 

sitate  compulsus  deserutt  partes  illas,  et  disposlta 

iurba  discipulorum,  duos  cx  eis  secum  assumens« 

Ilildigriroum  scilicet  gcrmanum  ejus,  ct  Gerberium, 

qiii  cognoniinal)alur  Castns,  perrcxit  Roniani  «,  et 

inde  progrediens  pervcuit  ad  monasterium  S.  Bene- 

dicti  in  rcgno  Bcncventino,  ot  illic  in  sancta  conver- 

salione  consislens  didicit  rcgnlnm  cjusdeni  sancti 

Palris  Dcnedicti.  Erat  cniin  ciipicns  h:ercditalc  sua 

coenobiuHi  constmcrc  monachorum,  quod  iia  postea 

Domino  opitulantc  conccssum  est  in  loco  qui  voca* 

iur  Vucrthina. 
G 

19.  Post  duos  igilur  annos  et  mcnscs  sex  rcvcrsus 

est  ad  patriam  suam,  ct  pcr^^enii  ejiis  faina  ad  aurcs 

gloriosi  principis  Caroli,  qui  coiisliluit  cum  docto- 

rem  in  geute  Fresonum  ab  orienlali  paric  fluminis 

Labcki  '  super  pagos  quinqnc  quorum  Ji^bc  sunt  vo- 

cabula  ^  :  llugmerchi ,   llnnusga ,  Fuulga ,  Emisga» 

Fedirga  ei  unam  insulam,  qux  diclturDant.Ipse  vcro 

curasolcrti,doctrinxDomiiiigrcgi  siln  tradito  flucnta 

minisirare  sluduit,  fana  destniere,  et  omncs  erroris 

pristini  ablucrc  sonles.  Curavit   quoqiie    iiltcrius 

doctrinx  dcrivare  fliimina,  ei  consilio  ab  imperatore 

acccpto  traasfrf^tavit  in  confiiiio  Frcsonum    atr|ue 

Danorom  ad  quarodam  insulam  qnu:  a  iiomine  Dei 

sui  falsi  Fosete,  F4»Si*tesIani  ^  esi  appcllata.   Cai 

p  cum  navigando  appropinquasscni,  teneiis  in  manu  soa 

crucem,  et  ad  Doniinum  prcces  cnm  laudibus  fun 

dens,  vidcmni,  qui  in  ca  navi  eranl,  caliginem  le 

^  lacUnante  Latinitate  eliam  sncpe  diaeombus  di 
ciiut,  pro  diaconis. 
'  Al.  faic  pro  manet  forte  manat, 

•  Factum  hoc  est  eirca  annum  783. 
'  Vulgo,  ui  Com.  Kempius  in  descripi.  FrisisB  I.  f « 

c.  6,  dictus  de  LauiMrs,  aliis  Laviea. 

*  In  edd.  Antwerp.  ei  Bened.  vocantor  hi  pagi 
Hugmertki^  Hunulgaf  Fhiigay  Emilga^  Fediriiaa. 

^  ADiwerpienslbus  haec  insula  vidctur  illa  niisae 
miam  Tadius  Castum  Nemus  vocavit,  licei  ibi  non 
Fos^i  dei,  sed  Hertas  deae  meminerit,  et  credibilius 
stt  Rnciam  ab  eo  intelligi.  Adamus  Brementis.  I.  iv 
Hisi.  Foseteslani  eamdem  esse  dicit  ernn  Fmrio 
insula,  c  quae  in  ostio  fluminis  Albix  longo  recesso 
ialet.  alt^s  HeiHgetant  app^/llaUi,  id  est,  terra  sancia* 


779  AD  S.  LUDGERI  SCRIPTA  APPENDIX.  7» 

nebrosam  de  eadem  navi  cgrcdicntem,  qua  recc-  K,  dcsse,  erutisque  tilololairi»  spinis  \erlmiii  Dei  dili* 


dcDte,  magna  in  ea  screnitas  perstitit.  Tunc  vir  Dei 
nit :  Vidglis,  qualiter  pcr  misericordiam  Dei  clTuga- 
tus  cst  inimicus,  qui  prius  caligine  occupaverat  in- 
sulam  hanc.  Pcrvenicntes  aulcm  ad  camdcm  insu- 
lam,  dextruxerunt  omnia  ejusdem  Fosctis  fana,  qusc 
iliic  fucrc  constructa,  ctpro  eis  Gbristi  fabricaveront 
ccclcsias.  Gumquc  habitatores  terne  illius  fide  Chri- 
sti  imbueret,  baplizayit  cos  cum  invocatione  sanctx 
Trinitatis,  in  fontc,  qui  ibi  ebulliebat,  in  quo  S.  Wil- 
librordus  prius  homines  baptizavcrat,  a  quo  etiam 
fonte  nemo  prius  haurire  aquam  nisi  tacens  pracsu- 
mebat.  Gujusdam  ctiam  eorum  principis  Glium  Lan- 
dricum  nomine  accepit  a  fonte,  quem  sacris  iitteris 
imbutum  ordinavit  presbytcmm,  qui  multis  annis 


genter  pcr  loca  siDffub  serere,  ecclesbs  constniere« 
ct  per  eas  singnlos  ordinare  presbyieros,  qnos  Yeiti 
Dci  cooperalorcs  sibi  ipsi  nntriTerat.  Cnpiebat  igi- 
tur  in  coepto  evangeHzandi  opere  moltis  subTemre 
gentibus;  sed  tamen  pontiflcalem  gradam  hnmilitar 
dcclinare :  idcirco  snos  freqnenter  petiit  alumnos, 
ut  aliquis  ex  cis  pro  co  cpiscopalem  snsciperet  ordi- 
ncm.  Gui  cum  Hildibaldns  cpiscopus  persoaderet,  nt 
episcopus  ordinari  debuisset ;  iUud  apostolicum  ei 
respondit,  dicens :  Ojiortet  episeofmm  irreprekend^ 
bilcm  e$$e.  At  iile,  nt  erat  homilis,  et  Tiro  Dei  ami- 
cissimus,  cum  gemitu  dixit  :  IIoc  in>  se  roiniBe 
fuisse  completum.  Tandcm  consensu  omniom  sope- 
ratus,  et  magis  Dei  dispositione  coactos,  acqoievit. 


genti  Fresonum  in  doctrinac  prsefuit  studio.  Tunc  I^  ne  plurimonim   consilio,  imo  Dci  Toiuntati  conh 
iterum  operante  maligno  ab  orientalibus  Fresonibus      trarius  esse  videretur. 


nox  infidelitatis  magniX  fucratcxorta,  ciyus  Maluinno 
(Mahtmno)  et  Eilrat  *  fuere  principes,  et  coml»usUe 
sunt  ecclesiae  servique  Dei  repulsi;  sed  radiante 
sole  justitio;  efFugatae  sunl  tenebrse  radianlis  erroris, 
ita  ut  post  anni  circulum  S.  Ludgerus  cum  suis  pri- 
sca  consuetudine  fiducialitcr  plebi  ilii  pabula  (idei 
ministrare  non  dcsistcret,  ct  Domino  opitulante  in 
ea,  quam  lunc  rcceperant,  pcrsevcrabant  fidc. 

20.  Interea  pcr  dispositionem  roisericordis  Dei 
Saxones  conversi  sont  ad  Dominum,  et  rex  Garolus 
eumdem  virum  Dei  Ludgerum  pastorem  in  orientali 
partc  SaxoDum  constituit,  cujus  parochix  scdes  est 
principalis  ^  in  loco  Mimigernefor  {Infra :  Miniger- 


21.  Accepto  itaque  sacro  ordine  poDtificali  eoa 
omni  sagacitate  et  modestia  gregi  Saxonico  sibi  cr»- 
dito  documcnta  salutis  uberrime  ministravit,  qao> 
adusque  Domino  largicnte  ad  perfectam  illos  perda- 
ccrct  fidem.  Illis  etiam  quinque  pagellis,  qoos  it 
Fresia  ad  agnitioncm  vcrxt  et  individu»  Trinitatis 
de  gentilitate  pcrduxerat  (eo  quod  prius  non  habe- 
rent  cpiscopum)  simili  modo  poniificali  pracerat  re- 
gimine.  Sed  et  succcssores  ejus  utraque  loca  pro  una 
habucrunt  parochia,  dedilque  ei  rex  Karolus  ot 
in  regno  Francorum  in  pago  Bracliante  (Bracbante), 
iu  loco  qui  Locus  «  vocatur  monasterium  sancti  Pe- 
tri  gubcrnandum  cum  omnibus  adjacentibus  suis, 


neford),  ubi  Domino  ipse  honestum  construxit  mo-  ^  ecclesiis  ct  villulis.  Tunc  adimpletum  est  somnioin 


nastcrium  sub  regula  canonica  Domino  famulantium. 
Itaquc  more  solito  cum  omni  aviditate  et  sollicitudine 
rodibus  Saxonum  populis  studcbat  iu  doctrina  pro- 

a  Antwcrpiens.  et  Benedictini  :  cujns  mali  Huno 
etCilraCf  etc. 

i>  Antwcrpiens.  et  Benedictini  :  c  Sedes  cst  prin- 
cipaUs  in  pago    Sudcrgoe,   in  loco   cujus  vocabu 


quod  ei  vir  Dei  Marchelnius  prius  fuerat  interprcla- 
tus  de  collectione  triuni  tumulorum,  significautinm 
trium  gubernacula  populorum. 

lum  est  Miniigerneford,  i  etc.  Id  hodie  est  Munsfer. 
^  Alii  codd.  Lotus,  Lotusn,  Vulgo  LeuUy  Hanoonix 
oppidum  intcr  Athum  ct  Tornacum. 


LIBER  SECUNDUS. 


i.  Quamvis  praDponendum  sit  ministerium  evao- 
gelicae  praidicationis,  et  multorum  illuminatio  cor-  ^ 
dium  operationibus  miraculorum,  ostensionibusque 
signorum,  ad  honorem  taroen  largientis  Domini  stylo 
alligari  fecimus,  qux  ab  eodem  sancto  viro  facta 
recolimus. 

Cum  cvangelizandi  gratia  in  Fresia  ad  quamdam 
villam  nomine  Helewirtpervenissct,  matrona  quaedam 
Mensuit  nomine  excepit  illom  in  domum  soam,  et 
ecce  illo  discumbente  cnm  discipulis  snis  oblatus  est 
caecus,  vocabulo  Bernlef,  qui  a  Ticiuis  suis  valde  dili- 
gebator,  eo  quod  essct  affabilis,  et  antiqnorum  actos 
et  rcgum  certamina  bcne  noverat  psallendo  pro- 
mere ;  scd  per  triennium  continua  cxcitate  percus- 
sus  est,  ila  ut  nolium  sibi  lumen  vcl  extrcm»  vi- 
sionfs  remaneret.  Quem  dum  vultu  hilari  csset  in- 
tuitus,  intcrrogavit  si  pocnilcntiam  a  sc  vcllcl  ncci- 


perc,  acceptaquc  ab  eo  hujus  rei  sponsione,  JoMit  al 
die  crastina  veniret  ad  se.  Grastina  veco  equitanli 
viro  Dei  obvius  factus  est  idcm  caecus :  accepto  ergo 
Dei  famulus  pcr  frcnum  cjus  caballo,  et  doiit  eoo 
a  turba  scorsum  et  confitenti  peccata  sua  pattiten- 
tiam  indixit.  Deinde  signum  sanctae  crucis  ocolis 
ejus  imposuit,  et  tenens  manum  suam  coram  eo, 
interrogavit  si  aliquid  videret?  Ipse  Tero  com  02* 
gno  gaudio  dixit,  se  manum  illios  Tidere  posse;  ^ 
ilte,  Age,  inqnit,  omnipotenli  Deo  gratias.  Scrmoci- 
nantibus  quoque  eis  de  fidc  catholica  perTenerooUd 
villam  nomine  Voerthen  [A/.,  Werfhcm,  Wersheimt 
Imerfhem],  et  iqtcrrogavit  :  si  ipsam  Tidere  p^ 
tuisset?  Ilte  Tcro  staiim  ipso  Tocabulo  DomioaTit 
eam  et  arbores  et  quxqne  ejus  sediflcia  se  bene  posse 
conspicere  profcssus  est.  Ait  autem  ille :  OKnfllpO' 
tcnii  Deo  agc  gratias,  qui  te  illuniinaTit.  Cntani^ 


T«1 


ACTA  s.  Lr:»r.r:m. 


7113 


venlssGnt  sd  villam  Wisctiniri  [.4/.,  l>s<iuurd,  Vuy-  A  viJc!;o.  Ihijjs  crgo  valicinii  veriUis  ejusdem  sororis 


cmmlis ,  Voi^gurd ,  Wuscurdus]  uominc,  ubi  ornlo- 
rium  cral  ronstructum,  fecit  eum  sccum  orare  el 
Deo  gratias  agerc.  consinnxitque  cum  sacramcnto, 
nt  ante  diem  obitus  sui  nulii,  qiialiter  iUuminatus 
fa?r*t,  indicarct.  Complcvit  ille  viri  Dci  praeccptum, 
ct  per  dies  aliquos  can^itatem  simulando  duoatu 
alicno  vtcbatur;  scd  post  obi!um  cjus,  qualitcr  illu- 
minalus  fuerit,  asseruit. 

%,  In  secunda  igitur  e\p'.ilsionc  scrvonim  Dci  a 
Frcsia,  de  qna  superins  jaui  diiimus,  jussit  sauctus 
vir  Lndgcnis  euinJcm  Berulevum  (co  quod  diligere- 
tiir  a  mullis)  pcr  siugulorum  domos  discurrerc.  ct 
per^uasis  matronis,  moriluros  illorum  iufantulos 
b:iptizare,  bcncdicla  simpliciler  aqua  in  nominc  Do- 


miui  intinctos  v«*I  snpcrfusos  cum  invocalioiie  sancl;v  \\  ccm  ccclesiae  rcdituram. 


suae  nosirisquc  cst  probata  tcmporilnis. 

Nam  omnibns  dicbus  quibus  idcm  Dci  famulns  in 
hoc  seculo  vixerat,  pax  fuit  undique  Ixta,  ut  nullr.s 
putarct  bis  rea:iouibus  aliquam  perturbationcm  a 
Norlhmamiis  evcnXre  posse;  scd  post  obitum  cjrs 
a  geute  scveiissima  [Amwerp,  et  Bened,,  ssevissima] 
Norlhmannornm  innumerabilia  pcne  annis  singulis 
perpessi  sumiis  luala.  Nam  coucrematie  suut  ecclc- 
si» ;  monaslcria  destructa ;  dcserta  ab  habitatoribus 
praedia»  in  tanlum ,  ut  prccaiis  exigCBlibus  regioncs 
maritimx*,  quas  prius  multitudo  tenebat  bomiuum, 
pcne  sint  in  soliiudiuem  rcdactx.  Sed  solem  justi- 
tise,  qui  pro  nostris  pcccatis  clongatus  abscessit,  rc- 
versurum  speramus,  ct  juxta  pncsagiam  viri  Dei  pa- 


Triuitatis.  At  iile  jussis  cjus  libcnter  obedicns  ba- 
plizavit  in  ipsa  perturbalioue  infanles  dcccui  ct 
oclo,  qui  oinucs  uupcr,  ut  bnplizati  fuorant,  dcfuiu*;i 
saul,  ciccptis  duobus  quos  bcaius  Luilgcrus,  rc- 
dciinte  pacc,  cum  sancta  cbrismatis  unctione  coufir- 
mavit.  Ipse  vcro  Dernlef  ubicimque  virum  Dei  rcpe- 
risset,  didicit  ab  co  Psalmos,  et  in  ea,  qiiam  rcccpe- 
ral  illuminatione  permansit,  quoadusquc  scncx,  ct 
plenus  dienim  obiret  in  pace.  Qucm  dum  morienlcm 
uxor  sua  flcndo  interrogarct,  qualilcr  post  eum  vi- 
vcrc  potuissct,  rcspondit  diccns  :  Si  cgo  a  Douiino 
aliquitl  impctrare  potero,  post  nieum  obilum  non 
loogo  temp  }rc  in  hoc  sxculo  eris  victura.  Dumque 
saiia  ct  incolumis  hanc  cjus  rcspoiisioncm  audisset, 
die  quinto  deciuio  moriendo  subsecuta  est. 

3.  Alio  quoque  tcmpore  dum  cssct  bcatus  Ludge- 
rus  secus  marc,  in  loco  qui  vocatur  Werdina,  ubt 
ipse  sibi  iu  kcreditatc  piUcrna  conslriixit  cccle- 
siam,  tcrribile  vidit  somnium,  quod  narraus  Hcr- 
bur^x  soroil  sax  dixit  :  Vidi  pcr  somnium  quasi 
solein  fiigicntcm  supra  marc  a  partibus  Aquiloi.is, 
ct  nubes  tcterrimas  scqucntes,  qui  fugicus  ac  dcli- 
cieus  periransivit  nos,  iui  ut  elongatus  a  nobis  videri 
non  possctf^et  caligines  qmc  crant  sccutx,  obliniie- 
runt  omnia  loca  bxc  niaritima.  Post  multum  vcro 
temporis,  rcversus  est  sol  minor  et  pallidior,  quam 
fuis.Het  prius,  efliigavilquc  caligiocs  trans  mare.  Et 
hxc  dicens,  uberlim  facicm  suam  irrigavil  lacrymis. 
Quem  duui  flentem  soror  sua  conspiceret,  flcvit  et 
ipsa,  dicens  :  Quid  sibi  vult  hoc  sompnium  ?  Cui  illc 
respondit :  Ventunc  suut  a  Northmannis  persccuito- 
nes  magnse,  ct  inst^ntia  bclla,  vastationcsque  im- 
lueDSoe,  iia  ut  ba*c  dclcctabiiia  loca  maritima  pecca- 
tis  esigcniibus  pene  inhabiiabiiia  remaneant.  Deinde 
poslbaec,  lavente  Dco,  reddita  erit  pax  ecclesia),  et 
severissiofia  plaga  quae  regiouibus  his  incubnerat, 
infra  ipses  Northniannos  rctorquebitiir.  At  illa  cum 
gcmitu  dixil :  0  utinam  digiietur  nid  Dominus  au- 
ferre  de  boc  saectdo,  priusquam  snper\*eniant.  Cui 
ifle :  Non  ita  erit,  inquit,  sed  in  dielius  tuis  Iiorc 
emnt ;  ego  vero  pesiem  illam  in  hoc  corpore  non 


4.  Venit  qunquc  idem  vir  Dci  in  loco,  qui  vocatur 
Bilurbil^e  [Ant,  et  Dened.,^\\\urh€ki]  ad  ecclesiam, 
et  eccc  mulicr  qii.Tdam,  qux.  illicito  erat  connubio 
suo  copulata  viro,  ejus  voleiis  miligarc  terrorcm, 
misit  ilii  mcl  quasi  pro  bencdictionc;  at  ille  tale 
raunus  accipcrc  despiciendo  renuit.  Quidam  lainen 
juvenes  cx  discipnlis  cjiis  illud  mcl  concnpisc^utcs 
accepcrunt,  et  iu  ecclesia  rctro  altare  occulte  po- 
siicrunt,  cumque  vir  Dei  ad  idcm  altare  missam  ce- 
lebratunw,  acccderet,  et  os  ad  preces  apemisset, 
confestim  vas  tcsteum,  iu  quo  illud  inobedicnti» 
mel  babcbatur,  minulatiin  cropuit,  et  dispersum  est 
mcl  quod  colligentcs  projccerunt  foras.  Non  cessavit 
autcm  milos    Chrisli  quominus  illud    illidtum  de- 

C  strucrct  conjugium,  scd  ct  virum  ipsiiin,  qui  iilud 
pt^rpetrare  ausus  est,  extcrminavit  a  palria. 

5.  Cum  igitur  in  Frcsia  docciidi  graiia  ad  cccle- 
siam  suam  vcnisset,  juxta  fluviuni  Ladc  pctiit  illius 
litci  piscatores,  qui  ei  pisccs  aflcrrc  sdlcbant,  ut  ali- 
qiiem  stiirionem  comprehcnsum  aficrrcnt.  At  illi  di- 
xcruut  iongc  essc  prscteritum  tempas,  quo  talcs  pi- 
sces  comprehendi  poterant  (erat  enim  in  proximo 
tempus  hiemis).  Quibiis  ille  licto  vultu  ail  :  lic, 
filii,  facite  qux  dixi;  poicns  est  Deus  omui  tempore 
servis  suis  dcsidcraia  pra^stare.  Ipsi  vero  prccibus 
viri  Dci  coacti  coepciiiul  inore  soliio  rctc  pcr  aquas 
trahcre,  et,  ecce,  subito  elcvatis  oculis,  videnint 
avcm  magnam  dcscendcntem  de  coelo  coram  se,  ct 
dum  intente  in  illam  oculorum  figcrent  aciem,  diyit 
unus  ad  altcnim  :  Vere  similitudincm  habet  piscis. 
Mirnntibus  itnquc  cis  ac  pavore  pcrtcrritis  cccidil 
ipsa  piscis  efligies  sive  avis  coram  ipsis  in  aquam, 
cumque  ad  ipsum  locum  pervenissent,  intravit  in 
illorum  rete  piscis  mirae  magnitudinis,  quem  sturio- 
ncm  •  vocant,  quem  vir  Dei  desiderabat.  At  illi 
comprehensum  ilhim  altulerunt  viro  Dei,  narrantes 
miracula,  qu:c  fuerunt  gcsta.  Quibus  ille:Agamus. 
inquit,  oninipoU?nti  Deo  gratias,  qui  dat  e^cam  omiii 
carni.  Commonuit  ctiam  cos,  nc  hoc  idcm  pro  cu 
jusquam  sanctitate  rel  rocritis  actjiim  narrare  prsr- 
samerent. 


D 


•  Viilgo  Sior.  Antiquis  Saxonibus,  ut  hodie  Scptcnlrion.nlibus,  stor  iragunm  sigiiiticat,  ct  Anglis  siorc  c»l 

aVnMfl  rpfin. 


785  AD  S.  Ll  DGEIU  SCniPTA  APPKNDIX.  781 

6-  Eral  S.  Ludgerus  in  Scripluris  sacris  non  me-  A  nuncupalo  Billurbikc,  ubi  infinnatus  ipse  corpore. 


(liocritcr  eruditus,  sicut  in  libro  ab  co  composito  de 
Vita  venerabilium  ejus  doctorum  Gregorii  scilicet  et 
Albrici  apcrte  probatur ;  sed  et  priniordia  S.  Boni- 
facii  adventtts  atqiie  ordinationis,  qox  fuerant  in 
alio  opusculo  prajlermissa ,  pulchro  scrmoue  ipse 
conscripsit.  Discipulis  eliam  suis  mane  dicbus  singu- 
lis  traJcre  pcr  se  lectiones  non  neglexit,  et  quicquid 
in  sacris  Codicibus  faciendum  invenit,  illud  instan- 
tissime  studuit  obscrvarc  et  doccre.  Caverat  ergo,  ne 
sibi  aliquando  nomen  faceret  inane,  et  idcirco  secun- 
dum  Apostolum  omnia  mensuratc  faccre  concupivit. 
CucuIIam,  eo  quod  promissionem  obsorvalionis  mo- 
iiachorum  non  fecerat,  portare  dcsivil,  cilicii  tamen 
indumentum,  quod  magis  abscondi  potuit,  ad  carncm 


ut  supra  retulimns,  sed  fervore  charitalis  TalidQS  de- 
vole  missarum  ultima  cClcbravit  solemnia;  ubi  etiain 
ipsa  subsequcnti  nocte  assistentibus  discipulis  dile- 
ctam  Domino  reddidit  animam.  In  ipsa  igitar  exitut 
siii  bora  clementiac  suae  Dominus  dignatus  est  osten- 
d?re  signum.  Nam  Gerfridus  presbyier  nepos  ejas  et 
successor  cum  nocte  eadcm  una  cum  fratrlbus,  gra* 
tia  visitandi,  ad  illum  festinus  properasset,  etpaulo- 
lum  adhuc  ilineris  remanercl,  viderunt  anle  sc  lumen 
magnum,  quasi  ignem  in  sublime  ascendere,  ac  cun- 
clas  telra;  noctis  illius  effugasse  lenebras.  Et  per  hoc 
stalim  indichim  intelligenles  sancti  ac  vencrabilis 
viri  obitum,  quod  reliquum  erat  via»,  cum  magna 
vclocitatc  peregenmt,  jamque  eum  defunctum  inve- 


iisque  ad  finem  vitae  su»  habuil.  Carnis  esum  cerlis  B  ncrunt,  et  snbtilitcr  requirenlcs,  agnovenint  quod 


temporibus  non  rcnuit;  saliatum  tanien  illum  cibo 
velpotu,  discipulorum  ejusnemo  unquam  vidit;  sed 
cum  ad  se  morc  solito  panpercs  ac  divites  pransuros 
iiivitasset,  dulcia  ajternai  vitae  illorum  cordibus  in- 
fundcre  documenta  non  cessavil,  ita  ut  plus  spiritun- 
libiis,  quam  carnaliJms  dcliciis  saliali  remearenL 
Erat  itaque  pater  egenorum  ct  despcctor  sui  :  el  se- 
cnndum  Apostolum,  sic  se  omnibus  coaplare  cura- 
vit,  ut  omnibus  prodesse  poluissct.  Fuit  aiitem  cu- 
piens  an\ie,  gratia  docendi,  Northmannos  adire,  sed 
rex  Carolus  nuUatcnus  assensum  priX\>uit. 

7.  Cumque  omnipotens  Dcus  porcnnem  merce- 
demreddere  suispiis  studiis  decrevisset,  anteobitum 
suum  aliquanto  tempore  corporis  molestia  depressus 


eodem  momento  veri  luminis  assiduus  speculator  et 
amator  migravit  ad  Dominum,  quo  eis  fuit  per  liHnen 
ostensum. 

8.  igilur  discipuli  non  immcmores,  qualiter  idem 
sacerdos  Domini  disposuerat  adhuc  vivens,  ut  in  loco 
nuncupato  Werthina,  ubi  in  hffreditate  propria  obh 
habitaculum  nionachorum  in  honore  S.  Salvatoris,^ 
sancUc  Dci  gcnitricis,  sanclique  apostolorum  princi— 
pis  Petri  ipse  construxit  ecclesiam,  ejus  sepeliret^iT 
corpus.  Scd  cum  ad  hoc  agendum,  populus  illiiit 
sancta  rocolcns  merita,  vehementcr  resistcrct,  inilo 
consilio  ad  nionasterium  abeoconstructuro  vocabub 
Mimigcrneford,  de  quo  jam  superius  diximus,  per- 
duxerunt  illud;  atque  in  ecclesia  sanctnc  Mariic  io- 


csU  In  infirmitate  tamen  positus  consueto  niorc  san-  C  humatum  reliquerunt,  donec  venerabilis  episcopos 


ctis  semper  actibus  intentissime  menlem  occupavit, 
aut  in  lectionibus  sacris  audiendo,  aut  in  Psahnis  ca- 
nendo,  vel  etiani  in  aliis  quibushbet  rebus  s[Mr.tua- 
libus  agendo ;  uc  unquam  a  supcrna  contemplationc 
dissoluta  mens  tepesceret,  et  pene  diebus  singulis 
missarum  sacramcnta  quamvis  xgrotus  corpore,  in- 
fatigatus  tamcn  animo  celebravit.  Ipso  vero  dic  Do- 
p  inico,  cum  in  subsequenti  nocte  dc  hoc  mundo  csset 
iturus  ad  Dominum,  quasi  valefaciens  creditis  sibi 
omnibus  in  duabus  suis  ecclesiis  publice  pncdicavit, 
mane  scilicet  iu  ioco,  qui  dicitur  Coasfelt,  canenle 
presbytero  missam,  et  circa  horam  tertiam  in  loco 


ecclesiae  Cadolonensis,  Ilildigrimus  nomine,  genn>- 
nus  ejusdem  viri  Dei  atque  eruditus  ab  co,  ag-Trt 
ciim  glorioso  rege  Carolo,  ut  ejus  imfierio,  imo  dd 
consilio,  in  loco,  ubi  ipsc  vivns  decreverat,  sanctom 
illius  conderetur  corpus,  extra  ecdesiam  in  parte 
orienlis,  ut  jusserat  ipse  :  non  enim  erat  unqmn 
consentiens,  ut  in  ecclesia  sua  consecrata  sepeliretnr 
corpus  humanum.  Defunctus  est  itaquc  anno  dm- 
nic»  incarnationis  ociingentesimo  nono«  septlBW 
Kalendas  Aprilis,  et  tricesiir.o  secundo  die  sui  sancil 
obitus,  hoc  est,  sexlo  KalendasMaii  mjrifice  frag«ns 
in  eodem  loco  sepultus  est. 


LIBER  TERTIUS. 


I.  Divina  igitur  donante  clementia,  ut  vivus  ante 
desideravit  profuisse  multis,  sic  etiam  post  ejus  obi- 
tum  sancta  illius  merita  suffragari  non  ccssant,  qui- 
busdam  longe  manentibus,  quibusdam  etiani  ad  illius 
sepulcrum  meantibus ,  aliis  vero  illic  manentibus, 
vel  inde  domum  redeuntibus ;  ex  qiiibus  ea,  quae  ad 
mcmoriam  veniuut,  intimamus. 

Fuit  quidam  in  pago  Nortgo  Irmingerus  noinine, 
qui  eidemsancto  Ludgcro  iujuventute  serviebat,  cui 
contigit,  ut  lumen  oculorum  amitteret,  et  tredecim 
annis  coRtinuis  ih  caecitatc  permansit.Cui  nocte  qu.')<- 
dam  sanctus  Tirper  visioncm  apparuit,  et  cum  nomtne 


D  proprio  vocavit,  dicens  :  Irmenger,  vigilas?  Qui  ctf 
se  vigilare  diceret,  tetigit  faciem  cjus  diceos:  Sicili 
rcliquae  boc  in  loco  color  dissimilis  appamerit,  4k 
Dindoni  domino  tuo,  ut  te  faciat  venire  ad  ecf lesitf 
meam  in  Werthina,  qiiam  ibidem  Domino  labrieivii 
ubi  etiam  corpus  meum  sepultora  tegitur,  et  fbi  Dd* 
roino  hirgientc  lumen  oculorum  recipies.  Qsi  c^ 
taliter  fuisset  admonitus,  narravit  domioo  soo  qvk 
a  sancto  viro  mandatum  acceperat,  et  siroQL  ^ 
faciei  cjus  imposoerat  signam,  ostendit,  qood  ^ 
juxta  verbum  Dei  viri  dissimile  cuti  reUqa»  oiiaibi* 
diebus  vitae  swe.  Tunc  doroinus  suos  aoa  cum  €0** 


ACTA  S.  LlOGERl.  m 

€iimdein  locaiu  gruiulubuniius  porgcns,  A  baculi  pcr  dies  plut  iuios.  Cumquc  pater  iHius  S.'^\- 


in  Irniingenini  duxit.  Coniigil  ctiam,  ul 
spiscopum  S.  Ludgeri  nepotom  ei  sucecs- 
:om  frairibus  el  inonachis  invenirent  ibi, 
gesta  narrurent,  feccrunt  eumdem  Irmin" 
prsbfaia  ecciosiu  ea  noctc  jacere,  in  qua 
L  et  Tigilassct,  coniinuo  per  Dci  graliam 
nnm  recepit  secunJum  verba  viri  Dei.  In 
e  circa  gallorum  caniuin,  ante  sepulcrum 
ilier  quxdain  paraiytica  repeuie  sanitati 
lituta  est,  ct  abiitincoIuinis,n)agnincans 
^r  servum  suum  tam  subilo  eam  curare 

0  Sudcrge  [A/.,  Sudergop]  matrona  quui- 
16  Sigiburcb  colonum  baliuil  Ucinoldum 


bertus  nomine,  jam  tunc  monachustractarc  cocpisset, 
si  aliqua  medicorum  curatione  contraotio  nervorum 
ejus  relaxari  potuisset ;  ecco  sacerdos  Domim  I^udge- 
nis  eidem  schokistico  iu  veste  sacerdotali  cidariin  in 
capile  gestaiiSy  per  visioncm  apparuit,  dicens  :  Vidc, 
ne  pro  co,  quod  patcris,  carnalem  alicubi  mcdicinam 
quxrcre  praesuinas ;  quia  si  hoc  feceris,  nullam  ipsius 
mcdicaminis  curationem  recipies,  et  similiter  pro 
levitateacpoerili  mobilitateiiicrepaviteum  et  absces. 
sii.  Mane  autem  facto,  narravit  quae  vidcrat :  ct  cum 
die  eodem  peraclis  vespertinis  laudibus  domum  infir- 
inorum,  in  qaa  ei  priore  nocte  vir  sanctus  per  visio- 
iicm  apparuit,  intrasset,  cernentibus  fratribus,  qui 
illic  aderant  ex  templo  ad  terram  corniit,  et  erecta 


ns  uxor  longa  a?gritudine  depressa  jace  -  B  est  ejus  tibia  sine  dolore,  audiebuturque  sonitus  ner-  \ 


)  coi*poralem  dcsperulu  sidulcm.  Cuni  igi- 
qiiadam  intcr  xgra  suspiria  paululnm 
ifessa  labcrentur  in  somnum,  vidil  pcr 
uemdam  assistentcm  ct  dicenlcm  si'oi : 
m  Ludgero  episcopo.  Ai  illa,  ut  postca 
bat,  ncc  gravitcr  donnicns,  ncc  pcrfocte 
litillum  staiitem  ad  oricuteni  convcrsum  : 
I  alloqui  non  prxsumcrct,  illo  vcrso  v.iltu 
lit :  Probavi  paticnllam  tuani,  palii^nlirim 
)minus  curabii  tc.  Coinplcta  ergo  visione 
•rem  accopit  corpus  cjns,  ut  penc  ab  ea 
emoria  prioris  niolostio! ;  ct  fucto  manc 
il,  uarrans  ordinem  sua3  rcstaurationis. 
jas  et  filii  cuin  familiu  congaudcntcs  bc- 


vorum  in  poplite,  ac  si  illic  sarmenla  sicca  frango- 
rentur,  et  siirreiit  continao  sanus,  nibil  scntiens  de- 
bilitatls  pristinoe,  sed  exultans  una  cum  fratribus 
rcfcrebat  Dco  Isudes.  Ipse  vero  dcinccps  juxia  vcr- 
bum  viri  Dei  vitam  suam  cautius  corrigere  s!u- 
duit. 

5.  PucUa  quxdam  noinine  Mo.!s\vith  hinicn  ami- 
scrat  oculorum,  ct  siiic  lumiiie  dnOilenos  menses  per- 
mansit,  ut  nec  extrcmae  frui  valorct  visionis.  Patcr 
vcro  ct  mater  audiontes  famam  sancti  Ludgeri ,  quanta 
pcr  eum  faccrct  Dominus  ad  consolalioiicm  inflrman- 
tium,peractoitincroperduxcru[it  cuin  ad  supradictam 
ccclosium,  in  qua  acccpta  licci^.iia  uiia  cum  cjcca  fllia 
ante  sepulcrum egrcgii coufcsjsoiis  in  oratioiic  t rans- 


Deum.  Ai  illa  deinceps  S.  Ludgcri  con-  C  egcre  noctcm  :  mane  autem  faclo  dixii  sc  puclla  j: 


D  graliarum  actiouc  visitarc  sepulcrum, 
[lostbxc  rcvclatum  est  quod  sacro  non 
baptismato,  ct  cjiisdcm  revclatioiiis  vcri- 
la  baptismi  susccpit  gratiam. 
piidam  Berlbricus  nominc  in  eodem  pago 
lis  Hostri  prcsbyteri,  ct  alumni  S.  Lud- 
•habuit  adolesceululuni  paralysi  doiori- 
ilutam.  Qui  cuin  fainam  saiicti  audisset, 
anitatis  accensns  arrcpto  itincre  ad  sa- 
iepulcruin  porducere  cam  fostiuavit.  Qui- 
3rgentibus,  dixit  illa  fratri  suo,  qui  cain 
lando  in  s;igo  fercbat,  nullum  se  in  cor- 
e  dolorem.  Ac  deinde  subjunxit :  Deponitc 


im 
proprias  videre  posse  manus  :  et  sic  largientc  Domi- 
no  lumen  paulatim  cresccre  cocpit,  ut  antcquam  (!o- 
mum  rediisset,  clare  videre  potuisset,  atque  in  ea 
donum,  qiiod  caret  figmcnto,  tota  permansit  aitntc. 

6.  Alia  quoque  puella  a  dmmonio  muto  vcxata 
perducla  est  ad  memoratam  ecclesiam,  qiiam  mox  lU 
ingrcssa  fuit,statim  abeaspiritus  immundus  absces- 
sit,  et  locuta  est,  qu%  fuerat  muta;  intcrroguvilqiie 
matreui  suam;  quoniodo  illuc  aJvcnirct?  Et  dixit  se 
faraem  pati.  Cui  cuin  inater  miscrabilcin  passioiiem 
suam  ex  ordine  retulisset,  prostravit  se  ante  scpul- 
crum  athlet^  Dei,  gratias  agcns  Domino  Sulvalori, 
qui  per  servum  suum  de  tam  crudcli  cam  contami- 

abire;  quodcum  fccissent,  stetitilla  sano  iv  natione  liberare  dignatus  est;  et  accepta  pocnitentia 
imbulabat ;  et  cxilicns  ciicurrit,  gaude-      pro  actis  suis  abiit  iucolumis. 

7.  Contigit  igitur  juvcnem  quemdam,  Ileliduvin 
nomine,  paralysin  incurrcre,  ei  diebus  multis,  desii- 
iiito  omnium  membrorum  officio,  lecto  incumbere, 
cujus  tibia  sinistra  contracta  adhxsit  feinori,  et  bra- 
cliium  dexirum  similiter  oontractum  abriguit.  Getera 
vcro  membra,  ut  proidiximus,  sibi  inulilia  remanc- 
baiit,  sed  et  cum  emissione  miserabilis  soni,  indicis 
doloris,  foras.efferri  solebat.  Cumque  diu  hanc  pate- 
retur,  dic  quadam  sororcm  suam,  qux  pnc  ca;teris 
ejus  compatiebatur  doloribus,  aflatus  est  dicens  : 
Audivi  de  sancto  Ludgero,  qualiier  per  ill-.m  Deus 
infirmantibas  sanitates  pr.'estare  dignatus  est,  iii 
loco,  ubi  sancta  ejus  moiubra  tumulata  qnlcscunt : 


nienlcr  in  ambulando.  llii  vcro  b;ec  viden- 
verunt  Dcuni,  pcrvcnienlcsque  ad  locum 
larravcrunt  miracula  qua"  gosta  erani  in 
oslendentcs  illam  nullain  Ix^sioiiis  bul  en- 
m.  Con.plotaquc  orulione  ac  gratiarum 
I  gaudio  redierunl  ad  propria. 
m  Dostro  diacono  moiiacbo  accidii  Ilildi- 
et  dum  adhuc  in  eo.lem  monaslcrio  viri 
iticus  essei,  ut  iii  longa  aegritudine  con- 
is  pqilitcque  curvato,  cjus  tibia  jnngcre- 
et  post  longam  faligationem  sauato  cor- 
10  Ipsa  tibia,  ut  fiierai,  cur^aia  rcmaiisit. 
iiim  pro  ea  iii  ambuKindo  susicntatione 


787 


AD  S.  LUDGERl  SCKIPTA  APPENDIX. 


7M 


fac  etiam  me  foras  fcrii,  et  contra  viam  qux  ducit  A  ruut  coiitra  viufn  qu^  dueit  ad  ecdesiam,  m  qm 


jLIuc,  poni«  ul  mc  voveam  illi  servilurum,  si  ejus 
meritis  sanitatem  mihi  Dominus  donare  dignatus 
fuerit.  Quod  cum  factum  fuissct,  statim  in  ipsa  nocte 
prseslantc  divina  giatia,  quicvit  dolor  ^us,  rcstituta 
sunt  ei  oraoia  corporis  officia,  pr(£ter  unam  tibiam, 
quae  ita  pcrmansit,  ut  erat  coutracta.  Peracta  igitur 
gratiarum  actionc  rogavit  dominum  suum,  ut  aJ 
memoratum  se  locum  perduci  juberet.  Dissimulante 
autem  illo,  is  qucm  neccssitas  rcgebat,  baculo  rcgcnte 
debile  latus  corporis,  pervenit  ad  sepulcrum  prxno- 
minaium.  Pcractis  ergo  ibi  noctibus  qui:  que  super- 
venit  solcmnitas  ejusdem  S.  Ludgeri.  Cumque  in  ea 
portieu,  qua^  est  aulc  basilicx  januam,  infra  quam 
huncli  sacerdotis  sepulcrum  susceptum  cst,ipsa  nocte 


iJcm  Domini  sacerdos  corpore  pausat ,  devoveniDt- 
que  sc  illum  ad  illnd  sacrum  sepulcrum  cum  ohla- 
tioiiibus  a.Iductuios.  Hac  itaque  spon&ioiHi  facta 
ingressi  suut  domuin ,  ct  ecce  sabito  puer  ille  ter- 
sit  oculum  dcxtrum,  ct  aperto  eo  statim  viderc  po- 
Uiil;  tersit  altcrum ,  et  similitcr  eo  rcserato  accepit 
visum,  exclamansque  cum  gaudio  diiit  se  clare 
posse  viderc.  Quo  agnito  parentcs  ejus  cum  famiiia 
immenso  rcplcti  sunt  gaudio,  ct  benedixerunt  Deiim, 
qui  per  servum  suum  t  im  subito  sanitatem  pucro 
prsestarc  dignatus  cst.  Sed  et  promissa  complentes 
ad  racmoratam  ecclesiam  perduxenmt  eum ,  et  cum 
voto  gratulationis  dcsignaverunt  illum  ouUa  signa 
Ixsionis  in  oculis  habentem. 


n.embra  sopori  dedissct,  ei  per  visum  iilcm  vir  Dci  B     ii.  Oflerebatur  autem  puella  quaedam,  quam  longa 

aegritudo  continuus<|uc  dolor  paralyticam  feccrant , 
quoe  etiam  bracbiis  continue  caput  constringcre  cou- 
sueverat,  cui  maxinuis  incubucrat  dolor,  ita  ut  de 
cerebro  sonus  quasi  sibilus  potuissct  audiri.  Cumque=. 
in  ciypla  nova  nccdum  peracta  ad  scpulcrum  Lud — 
geri  Dcum  rogalura  dcponerelur,  mira  omnipotentii^ 
Dei  gratia,  surrexit  continuo  curata  ab  omni  debili — 
tate  corporis,  et  bcncJicens  Deum  aliit  incolumis. 

12.  Contigil  cuidam  viro  de  Saionia  in  loco  qiLw 
dicitur  Yuerthina  [Ant,  et  Ben.,  Werina] ,  ut  per 
tenlalionem  (ieret  surdus,  ita  ut  nuHum  omnino  s(Vt 
num  auribus  caperet.  Qui  cum  diu  fuuditus  oflicio 
careret  aurium,  tandem  spe  recuperationls  ductus, 
pcrvcnit  ad  sepulcrum  Dei  famuli  Ludgeri ;  cumqi/e 


(omilatus  niagno  lumine  atquc  clericorum  obsequio, 
^tppr.ruit,  tetigitquc  membra  iliius,  et  absccssit,  eo  io 
sopore  rclicto.  Qui,  dum  signa  ad  nocturnas  vigilias 
expcrgefaclus  audissct,  surrexit  sanus,  et  oblitus 
baculi,  priorisqdc  dcbililatis,  intravit  cum  aliis  in 
tomplum  teus  el  incoljniis.  Oralionc  autcm  facla  ad 
cor  rc  !icns  narravil  oninia  qua;  circa  se  fuerant 
gcslo,  ct  pcracta  celcbratione  operis  Domini  cgressus 
cst,  baculumque  suum  in  ingn^ssu  ejnsiiem  basilicx 
in  loco,  ubi  fucrat  sanatus,  infixit  pro  signo  curatio- 
nis,  nec  immcmor  voti  prioris  redemit  se  a  tcmporali 
domino  suo,  et  votum  scrvitutis  implcvit. 

8.  Quscdam  autcm  feminu  ad  eumdem  locum  de 
Saxonia  creca  perducla  est.  Cumque  coram  sepulcro 


Dei  fainuli,  missarum   solcmnia   agerenlirr,  in  hora  ^  «'g"»  ^d  nocturnas  vigilias  sonarent,  subito  aperte 


evangclicai  loclionisrepcnlclumcn  acccpit,  ctperacta 
graliarum  actione  incolunus  ad  propria  rcJiit. 

9.  Q  liJam  juvenis  in  Fiesla  noininc  Osbrat ,  a 
d.xmonio  mulo  vexalus,  pcr  singulas  ccclcsias  a  pa- 
tre  S'io  deductus  csl,  ut  curari  potuissct.  SeJ  cum 
in  nulla  earum  curari  poluissct,  lanilcm  palcr  ejus 
ccelitus  inspiratus  peraclo  longo  itincre  pcrduxit 
eum  al  memoratam  ecclcsiam,  et  accepta  licentia  a 
custodibus  ante  sepulcrum  sacerdotis  Christi  Lud- 
geri  nocturno  tempore  in  oratione  persistens,habcbat 
sccum  eumdem  filium  sensu  et  voce  carcntem.  Cui 
per  misericordiam  Dei  dsemone  expulso  inlcgra  sa- 
nitas  fuerat  concessa  loqueUe  et  sensus.  Sed  et  vicina 
ejusdem  Osberti ,  quae  erat  paralytica,  ad  eamdcm 


sunt  aures  ejus,  et  dixit  se  aperte  sonum  cloccaniD 
auJire  possc,  monachosque  psaileotes.  Et  fta  cooti- 
nuo  percopla  restauratiouc  auditus ,  rcdiit  domoin 
magnificans  Deum. 

13.  Aliquando  etiam  ipsani  ecclesiara,  hifraqiisni 
sopulcrum  cjusdem  Dei  famnli  rcccptum  est,nocturiiD 
tcmiiore  columna  lucis  obtinendo  protcxit,  ct  adc«- 
lum  usque  porrecta  foris  cxcubantibos  conspicii} 
stabat;  sed  et  cloccarum  illic  sonitus  frequenter  av 
diebatur,  humana  nou  tangente  manu,  sed  ageiHe 
potius  cognitione  Deitaiis  arccana. 

i4.  Coicus  quidam  «  ad  sepulcrum  Dei  famuH  Lod- 
geri  perductus  est ,  ubi  dum  prostratus  orasset ,  it- 
pente  a  Domino  lumen  recepit. 


ecclesiam  perducta  est,  et  accepta  continuo  plena         15.  Alius  quidam  ca*cus  noniine  Richbertiis,  *' 


rostauratione  propriis  gressibus  remeavit  ad  pa- 
ti  iam ,  gratias  agcns  salvanti  Domino,  qui  per  ser- 
Tum  suum  ejus  corpus  cunctorum  membrorum  of- 
ficio  destilutum  tam  vclocitcr  restaurare  dignatus  cst* 
iO.  Igitur  in  pago  Borathra  colonus  quidam  FoIIit 
{Ant,  et  Ben.,  Folcbad )  nomine ,  fiiium  habuit 
e^Bcum  Domine  Cerbaldum ,  qui  dum  per  multn 
sacra  loca  deductus,  nullam  medelam  susciperet, 
pio  domino  instigante  demum  S.  Ludgeri  fama 
ad  memoriam  venit;  continuo  parentes  illius  pueri 
spe  gaudentes ,   duxerunt  eum  foras ,    et  statue- 


i  Jem  sanctum  scpulcrtim  adductus  est,  sed  iilic  cple- 
riter  Domino  miserante  llhiminatus,  et  Dcograiia^ 
agons,  sanus  ad  pmpria  rediit. 

i6.  Monachus  nostcr  nomine  Adalvardus  alEroiJi^ 
solct  rem ,  qure  eo  tempore  gesta  est ,  quo  coslotii^ 
ejusdem  ecclcsine  S.  Liidgeri  sibi  credita  Ibcrai- 
Narrat  quod  qiiodam  tempore,  die  advesperaseciit'' 
cum  ad  eamdom  ecclesiam  lumen,  qmd  iUic  nta^^ 
ardere  solebat,  restauraturus  aceedkrct,  juxta  ipsiu^ 
ecclcsi»  angtilum ,  ubi  interius  loctules  i^s  p^^"^ 
fuerat,  antiquum  hostem  staBtem  aspexit,  cujus  Yisi^ 


*  Aotwerp.    et   Bend.,    Ctecui  quidam  nominc  Eilwold  dc  loco  qui  vocatur  Amahh,    Browerus  aatcm '<^ 
margine  notat  himc  locum  vulgo  Almeloy  dici. 


7S9 


ACTA  S.  LUDGERI. 


790 


nigerriina  ac  teterrima  fuit.  Quo  vlso  pncfatus  mo-  A  qui  cumJem  sanctum  Ludgerum  incorpore  viJcrant, 


nacbus  signum  sanctx  crucis  sibi  imposuit ,  et ,  ut 
asserit ,  interrilus  conlra  cumdem  daimoncm  aspi- 
ciens  diu  stetil.  Cum  autem  tantam  fitlucium  ejusdem 
inonacbi  diabolus.ccrneret,  taiem  ac  tantum  sontim 
excit.ivit,  ut  paries  ecclesiae  ct  lcctulus  ejus,  qui 
intcrius  locatus  fuerat,  minutalim  confringi  vidcre- 
Inr.  Quo  facto  idem  monachus  clamavit  dicens  : 
Sancte  Lndgere ,  adjuva.  Cumque  nomen  viri  Dei 
iBvocando  nominasset,  annuente  Domino  idem  dia- 
Lolus  repenle  constrictus,  et  iu  partem  occidentalcm 
abstractus  est,  atque  cum  qua  violcntia  traheretur, 
garriendo,  et  raiserabiles  voces  emittendo  monslravit. 
Monachus  vcro  ille  lumen ,  quoJ  illic  panlo  ante 
reliquit,  invenit,  et  lectum  suum  et  omne  illud  «di- 


et  sancta  cjus  studia  bene  noverant ,  Ronue  inventi 
sunt;  qui  cum  viam  ilhic  cundi,  et  locum  Tcncrandi 
sepuicri  ipsi  juveui  iutimasscnt ;  peracto  itinere  ad 
memoralum  Ecpukrum  S.  Ludgeri  eo  tempore,  quo 
illic  monacbi  matutinas  laudes  Domino  celcbrabant , 
ferrum  quod  dextrum  brachium  cinxerat,  repeute 
dissiliens,  longius  Domini  virtute  projectum  est. 

19.  »  Mulicr  quaidam  debilis  crat,  cujus  bracbium 
dcxlrum  iuGrmitatc  agente  inflcxibile  fuit;  manu 
vero  curvata  persistente  ungues  palmsc  illius  fortiler 
imprimebantur.  Qua;  dum  diu  hrcc  pateretur,  memo- 
rati  viri  Dei  fama  ad  mcnteni  ejus  pervenit,  cumque 
spc  snnilatis  ducta  ad  sepulcrum  cjus  propcrasset , 
priusquam  eo  per>'enisset ,  in  ipso  itincre  plenam 


ficiam  sanum  consistere  vidit ,  et  adhuc  vocem  dae-  B  corporis  sanilatcm  ei  Dominus  pro  sancti  viri  meri- 


monis  in  parte  occideotali  garrientis  audivit. 

17.  Mulier  quscdam  cum  mullo  tempore  membro- 
rum  oflicio  deslituta ,  mlscrabiliumque  vocum  suspi- 
ria  emiltens  Icclo  incuml)eret,  quamioque  ai  memo- 
ratom  scpulcrum  viri  Dci  Ludgcri  cum  magno  gaudio 
el  labore  ailata  est.  Ubi  dum  Deo  favenie  ccicritcr 
pristinam  membrorum  sanitatem  recipcrct,  gratula- 
bunda  et  exultans  Deumque  laudans,  propriis  gres- 
sibus  ad  sua  reversa  est. 

48.  Igitur  instigante  maligno,  juvcnis  qnidam,  no- 
miue  Adam ,  llenricum  fiatrom  suum  pcr  rixam 
interfccit,  et  pro  hac  causa,  judicantc  Jona  episcopo, 
flagcUatus  atque  in  carcerom  trusus  cst>  in  quo  etiadi 


tis  repcnle  tribuit.  Quae  tamen  pcracto  itinere  ad 
ideni  sepulcrum  cum  oblationibus  sana  exultans ,  et 
salvatorem  laudans  pervenit,  ct  ita  incolumis  ad  pro- 
pria  rcdiit. 

2 ).  Cobbonis  vcnerabilis  comitis  colonus  quidam 
a;Io1esccntem  filiimi  Warmundum  nomine  babuit, 
quem  malignus  spirilus  invasit,  et  tam  vehcmenter 
Texare  coepit ,  ut  ad  desperationem  vita  ejus  por- 
ducta  essct.  Cnjus  mater  hicc  dominae  suae  vidclicet 
uxori  Cobbonis  sollicitc  per  nuntium  indicare  stu- 
duit.  Illa  vero  confeslim  mandavit  ei  dicens  :  Si 
adhuc  Glius  vivit,  fac  eum  celeriter  cflferri,  et  statue 
illum  contra  viam  qnic  ducit  ad  sepulcrum  S.  Lud- 


ano  anno  jacuit ,  deinde  circumdatis  brachiis  ferro      gcri,  et  crcJo  quod  pro  ejusdcm  famuli  Dei  mcriUb 
et  corpore  medio,  indicto  fortissimo  jejimio  discal-  ^  sauandns  sit.  Cnm  crgo  mater  pro  eodeni  semivivo 


eealus,  et  sine  liueo  indumenlo  in  exsilium  missus 
est. 

Quarto  vcro  exsiUi  siii  anno  antc  scpulcruni  Ger- 
tbnidis  fcrrum  de  sinistro  ejus  brachio  cecidit ; 
deindc  post  anni  circulum  in  Roma  in  ipsa  crypia 
S.  Pctri  ferrum,  quo  prxcinclus  erat,  nihilominus 
cecidit.  Cum  aulcm  iterum  Romam  peteret,  contigit, 
ut  iuGrmi  ate  valida  illic  deprimeretur,  cumque  in 
ipsa  sgritudinc  vita  ejus  desperata  fuisset ,  quidam 
in  specie  sacerdotali  per  visum  apparuit  ei ,  dicens  : 
Surge,  vade  ct  sepulcrum  S.  Ludgeri  quondam  epi- 
scopi  Saxonum  Fresonumque  perquire,  ct  illic  do- 
miiio  miserante  pro  merilis  suis  sanitatem  recipies. 


pucro  juxta  procccptum  domina;  suae  vota  perageret; 
continuo  in  eodem  loco,  et  in  eodem  momcnto,  dx- 
mone  expulso,  plenam  sanitatem  accepit.  Deinde  se- 
cundum  sponsionis  votum ,  ad  memoratum  viri  Dei 
sepulcrum  sanus  a  matre  perductus  est ,  sanusquc 
rediit  ^. 

21.  Yerum  Ludgerus  quamvis  cuncta  hujusmodi 
opcra  occultare  vdlct ,  non  tameu  ha;  Deo  revelantc 
usqnequaquc  eflecit.  Yilla  est  in  Saxonia  in  pago 
Sudergc,  Alna  ^  nuncupata.  Ad  hanc  dum  parochias 
suas  circuiens  venirct,  die  quadam  sedentc  co  ad 
mcnsam ,  audiehatur  foris  clamare  panper,  anxie 
obsccrans ,  ut  cpiscopus  cxcum  hominem  rcspiccre 


Qua  visione  expleta  confestim  de  inGrmitate,  qua  -.  dignarctur.  Festinavit  diaconus,  cujus  id  erat  officii 
dpnrimt^hiuiir.  .'ihftnliihic  pqi     niihiin  famnn  f.^piiim      pulans  unum  cssc  dc  pauperibus,  qui  stipcm  pcticrit, 


dcprimebatur,  absolutus  est,  adhuc  tamen  ferrum 
brachium  ejus  dextrum  ut  prius  fortiter  strinxit ,  et 
ita  consumpta  carnc  nervisque  ipsum  etiam  os  eodem 
ferro  tam  valide  prsecinctum  est,  ut  omnes  ejusdem 
doxterae  digiti  praeter  pollicem  et  indicem  debiles  ac 
rigidi  permanerent.  Cratenim  memoratus  miser  ju- 
Tcnis,  el  ideo  ai*  lugmentum  doloris  sui  carncs  ejus  et 
ossa  in  tempore  vinculorum  suorum  creverunt.  Cum- 
que  roane  somnium  retulisset,  ibiJem  statim  mulii, 

•  Antwerpiens.  et  Renedictini :  In  Ripuarih  jnxta 
imtre$9um  ntvcg  Hamaritki,  viUa  nomine  Budiea  con- 
itUttia  esty  in  qua  mulier  qua^dam,  elc. 

^  Antwerpiens.  et  Beneuict. :  ianmque  rediity  atque 
\n  ea ,  qmam  aeceperat ,  sanitatej  Domino  largiente^ 
permansit.  Atque  in  his  verl>is  desinit  Yita  sancti 


sumensque  panem  et  cibum  porrexit  illi.  Renuit  ille 
acciticre,  aliud  sibi  dicens  esse  necessarium.  Dcfe- 
rebatur  potus.  Ille,  nec  boc  se  velle  respondit,  nec 
propter  stipem  petendam  se  Tcnisse ,  sed  nt  ante 
cpiscopum  intromittcretur ,  ut  cxco  bomini  sub- 
vcniret. 

At  diaconus,  non  intellecto  qnod  postulaverit ,  di- 
niisso  illo  in  domum  regrcssus  est.  Porro  iile  foris  re- 

Ludgeri,  qnam  edidcre  Antwerpienses  et  Benediclini. 
Qu£  autem  in  nostro  exemplari  sequunturr  aut  con- 
tinuatoris ,  aut  ipsius  Aitfridi ,  ea  babcntur  etiam 
iisdcm  fernie  verbis  in  anonymi  coxtanei  Frisoiiic 
Aclis  a  Browero  editis  ex  ms.  Fuldensi. 
e  Cincinnius  in  Tit.,  c.  il,  Alen  vocat. 


791  AD  S.  LUDGER!  SCUrPTA  APPEiNDlX.  70t 

\U.iui  iMiu  iieiato  diu  vociferareiur,  tonJeni  circuni-  A  pcrmiiiercnl.  Faclum  est  hoc.  Discessit  anlisles ,  ei 

homo  in  patibulo  csl  suspcnsus.  At  vero  ve^re  il* 


spiciens  Ludgerus :  Quare,  inquit  ad  diaconum,  lam 
liiu  disflmufare  vis,  quod  audis?  El  respondit :  Dctuti 
illi  cibum  potumquc;  sed  iLIe  nibil  horum  cural. 
Numuium,  aii,  da  ei ;  quod  cum  fecisset,  el  niiiilo- 
ininus  sperneretur,  jussiteum  episcopus  ad  se  intro^ 
duei.  Duni  introductus  esset,  ail  iili :  Quid  cst,  fratcr, 
quod  habcs ;  quid  est  quod  expelis?  ILle  respondit: 
Fac  ut  videam,  rogo,  propter  amorem  Dei.  Yideas, 
inquit  LuJgerus,  propter  amorem  Dei.Etmirutii  in 
uiOiJum,  cuni  hoc  noo  impcrandodixerit,  scd  tanlum 
miraius  petitioucn),  siuiilia  vcrba  respondent;  siaiim 
ille  vidii,  jussusquc  accederead  mensam  laetior  com* 
cdil  ct  bibit  abiilque  in  viam  suam. 
I^,  Ferebant  aiitem  veracissinii  viri  de  discipulls 


lius  diei,  cum  episcopus  ilkieris  sex  ab  eo  loco  nil- 
llaria  peregisset,  mauene  in  viHa  quxvocatarAscbao^ 
dorp ,  en  veniens  bomo  ille,  quem  paule  anle  sas- 
penderant,  ad  pedes  episcopi  comiit.  HiraDtibtts  ac 
sciscitantibus  cunctis ,  quomodo  de  eo  gerereliir,  rem 
taliter  pandlt :  Cum  ego  ,  inquiens ,  episcopo  inde 
digresso ,  sursum  in  paiibulum  traherer ,  videbam 
duos  viros  a  latere  cpiscopi  equitaotes  aliquandiii 
cum  eo  per  itcr  loqui ,  dehinc  post  panliiium  alter 
festine  rcgredicns,  ncscio  quid  mihi  pendenti  suppo- 
suit,  super  quod  flrmitcr  stans  non  sentiebam  cni- 
ciatum ;  donec  dispersis  hiis  qni  me  suspenderant, 
et  ad  occasum  vergenle  solc ,  me  idem  ipsi  depone- 


ejus,  quod    quodain    lcmpore,    duni  ad  comitatiini  B  ret.  Depositum  jussit  iter  vestrum  quantocius  sequi 


pcrgcns,  per  provinciales,  qui  liassi  dicuDtur,  iier 
agcret,  per  oralioiies  rjns  lionio  mortuus  revixerit. 
Qui  scilicot  pioptcr  furtum  caballorutn  WiJckinJi 
diicisSaxonum  *  bnic  morli  aJjuJicatus  fuii,  ul  in 
campo  ad  stipilcin  ligalus,  jactatis  in  euin  suJibus 
acutis  et  lapiJibiis  necarelur.  QooJ  Jum  factuin 
fuisset^corpus  exaiiimc  in  couiporclictum  est.  Veiiit 
autem  LuJgerus  secus  locum,  et  coniperto  quod 
Cbristiauus  fiiorit,  niitiens  aJ  Wiiikiuduui,  pencira- 
\it  ad  kumaiiduni  corpus.  Debiiic  Jisccrpia  toiius 
corporis  mciubra  pallio  colli^i  jussit,  ei  inferri  in 
tentorium  suiim,  Jonecbumaudocorpori  sepulcrum 

pararciur.  Duin  aJ  hoc  vcnlum  essei,  ut  elalum  de 

• 

teutorio,  in  fossani    ponerent,  astante  episcopo, 


et  pro  concessa  vita  sancto  Antistiti  gratias  agere, 
quam  mibi  ipse  dum  a  fatuis  contemneretqr,  a  Do- 
mino  impetravit,  addiditque  se  nutlo  pacto  scire ; 
qualiler  ipse  post  virum  Dei  tantum  via;  spatium  m 
moniento  percurrerit.  Ferunl  ct  alia  multa  miranda 
vencraliiies  viri  de  discipulis  ejus  a  beato  Ludgero 
gesta  vel  dicta ,  quae  cuncta  pooere  immoderatioris 
fortasse  prolixitatis  viJerctur. 

24.  Praeterca  monasteriuai  quod  in  honore  sancta- 
rum  reliquiarum,  quas  ab  apostolico  acccperat,  olim 
construere  dccrevit ,  ubi  posset  construi ,  agnita 
piaritimarum  regionum  desolatione ,  solOcite  requi- 
rebat.  Duo  aulcm  loca  construendis  monastcriis  apta 
videbantur,  unus  in  Witmundi  ^  juxta  fluvium  Isb, 


Lflbi  te,  inquit,  euni cx  tuinulo,  nam  illi  spiiitusinest.  ^  ^^^  Qui  Ad  Cruces  dicitur  sccus  fluvium  Amapa  « ; 

Qui  dum  elevatus  cssct,  respii  are  coepit,  et  iterum 
iibtus  in  tentoriiim  oblalo  potu  refocillabatur,  et 
ligari  jussit  anlistes  vulnera  ejus  ,  et  in  brevi  tem- 
porc  convaluil.  Slal  aJbuc  in  co  loco  lapiJea  crux 
111  moiiiimeiifum  miraculi  hujas  a!)  incolis  erecta  : 
ct  ex  nominc  ejus  dein  viri ,  quia  DuJdo  voca!)at;ir, 
campus  i\\e  BuJJonucU  usque  boJic  uominatur. 

23.  OppiJum  est  in  Saxonia  notum  plurimis  Mep- 
pea  nominaium,  in  cujus  vicinia,  dum  antistes  san- 
ctus  Frcsiam  pergens  vcnirct ,  aspexit  non  longe  a 
via  ,.  vulgi  conciiium  die  dominica  congregatum.  Di- 
vertit  illuc  volcns  cognoscere  quse  causa  biyusmodi 
conventiculi  existeret  tali  die,'viditque  in  coUe,'quem 
circumvallaverant  reicuidam  suspendium  prxparari ; 


sed  divinx  prjescientiaevoluntatcm  superhiis  dcmon 
strari  sibi  devotis  jejuniis  et  orationibus  deposccbat 
Uudc  cum  ad  locum ,  qucm  juxta  amnem  Ama 
eum  clegisse  diximus,  biemis  tempore  veniret,  cru 
ccm  ligncam  in  co  loco  jussit  erigi,  et  ipse  solu 
coram  cruce  in  nive  maxima  duri  frigoris  ei  long.i 
noctis  prolixas  usquc  ad  lucem  in  oratioiie  protraxi 
vigilias.  Proinde  divina  revelatione  monastoj-ium 
esse  non  posse,  cognovit ;  sed  locura  in  quodai 
sahujuxta  fluvium  rura  fundando  monastcrio  a 
forepncscitum.  Quapropler  dum  suae  viae  comltibu 
quae  divinitus  cognoverat,  referret,  ad  promissum 
Dco  locum  properavit,  et  cum  possessorc ejus  locutu. 
locum  illum  data  terra  alia  comparavit.  Post  haec  au 


accedensque  propius  aflatus  est  eos  blande,  postulans  D  tem,  cum  occupalionibus  variis  liberior  facius  ierm- — 


sibl  cx)acedi  bominem ,  aut  si  necessc  esset  eum  in- 
terflci,  hoc  eo  dic  nequaquara  facereut,  mdgis  ipsi 
id  ecelesiam  missas  audlre  coovenirent.  Cumque  ni- 
hil  horum  a  rusticis  impetrare  posset,  contumeliosis 
insuper  verbis  clerico  insultantes,  quia  ad  ejus  paro- 
chiam  locus  ille  non  pertinebat,  vix  obtinere  potuit , 
ut  parumper  cum  bomiue  de  poenitentia  se  ioqui 

«  Erpo  in  finifous  Hassonim  in  toco  quodam  Budeu'- 
feld  Widekindus  possessiones  habuit. 

^  Locus  hodieque  notus  m  tabulis,  intervallounius 
iMCtt  al>  nrbe  Sutphaniensi. 

*  Yulgo  bic  fluYius  Erfft  et  Erpe  dicitur ,  variaque 
Julis  oppida  alluit  et  Rheno  immergitur  Coloniam 
inter  et  Doesburgum. 


pus  huic  vacationi  aptum  invenire  potuit,  assumptK. 
secum,  quos  huic  operi  nccessarios  scivit,  ad  ipsi 
dcnuo  locum  profectus  est. 

25.  Eratibi  sarculum^  quoddamarboramopacitati^^t 
et  silvarum  densitate  undique  ci)nclu$um  ^  ibi  (i\m  ^ 
tcnioriis  mane  primo  arbores  diruere  et  locum  hm^  ' 
ncnJis  xdiflciis  cxpurgare ,  si  qua  facuUas  daietnr'  > 

'  Sunus  vertit  :  nemu$,  Antwerpienies  suspieas^ 
tur  sar/«/ttm  esse  scribendum,  ul  sit  ^firoiiNilivuai  ^ 
$ari  Tcutonica  voce,  Germanis  siiperioribus  kart  pr^-^ 
nnntiata ;  qua  signiflcetur  non  simplieiter  sika,  se*-^ 
silva  prae  fruticum  densitale  pene  loipenria ;  ^a^^^ 
hic  locus  describitur. 


795  ACTA  S. 

Jisponelaut.  Quod  tanien  iltis  fteri  onHiiiio  impossi- 

liile  videbalur  :  uDde  et  beatum  viroui  a  sua  inteii- 

tlojic  pcnilus  reTOcare  studentes,  dixeront  incre- 

Jibile  prorsus  Tideri  illum  locum   unquam  babita* 

Itilem  fieri  posse  \  quoniam  arl)onim  densitaie  et 

ramoniro  obductione  coelum  quoque  ipsum  abscon- 

cferetur.  At  iHe  spem  suara  in  Domino  ponens  ;  qu» 

hominibus ,  inquit,  impossibilia  simt,  Deo  possibitia 

ftiuii.  Itaque  nocte  ingruente  cum  temperius  ad  vigi^ 

tias  noctumales  surrexissent,  post  peractum  ofBcium 

se  cubitum  denuo  receperunt ;  cumque  jam  omnes 

dormlre  pularet,  tacite  surrexit  ct  tentorium  egres- 

&US  paiilulum  orationis  gratia  secessit  :  sed  quia 

qaidaro  ex  ejus  contuberuio  ciericus  nominc  Tbial- 

liut   cadem   bora    Tigilavil ,  ipsum  confestim  foras 

exeuutem  seculus  est,  qiiod  mox  vir  Dei  cognovit,  et 

paulisperquasi  pro  borx  inspectione  subslitit,  dcinde 

tat>emaculum  ingressus  rursus  exiit.   Sod  eumilcm 

clericus,  quem  diximus ,  seculus  est.  Ila  sccunda 

quoque  vice  oratioDe  cjus  interccpta  clcricum  stra- 

tum  suum  repctere,  nec  anlelucem  surgcre  pnecepit. 

Ipse  qtioque,  ul  ejus  curiosilatem  cluderet,  se  cubi- 

tum  recepit.  Cumqiie  aliquandiu  exspectarel,  et  ne- 

niineni  vigilarc  suspicaretur ,  tcrtio    surrexit ,   et 

cgrcssus  sub  quadam  arI)orc  sc  in  orationem  dedit ; 

veruin  cum  memoratus  clericus  contra  auctoritalis 

pranceptum,  sequi  non  auderct  ct  omnino,  quid  agere 

vellet ,  explorare  inlendcrct,  papilione  juxta  lectum 

suum  lcvata,  in  orationc  positum  vidit :  erat  enim 

nox  luna  et  stcllis  admodumclara.  Etcuni  diutissime 

cnrasset,  et  se  pcr  spiritum  a  Dco  auditum  cogno- 

visset,  tentorium,  cunctis,  utputalMit,  ignurantilMiS» 

repeiivit.  Mutata  illico  qux  tunc  erat  coeli  serenitas, 

obscurala  astra  ,  et  ventis  binc  indc  surgentilms 

iempeslas  niniia  subsecuta  est.  Cadebant  annosa  cir- 

eumquaqiie  arbusta,  et  cum  magno  licet  omniuin  li- 

viiore  ipsa  elementa  famuto  Dei  mililabant.  Nam  cum 

dilueulo  exsurlexissent,  videbant  silvain  binc  inde 

erutara  fundando  monasterio  iocum  salis  amplum 

dedisse ;  el  arliores   passim   iacenles  sunicientem 

ligiiorum  ad  aedificationcm  copiam  praebuisse.  Unde 

S.  Ludgerus  eum  die  Jam  cbra  suos  reliquo  operi 

tustare  bortaretur,  eos  pcrcunctari   gratulabnndus 

ccepit :  anne  adbuc  coolum  se  ex  iUo  loco  crederent 

conspecturosT 

26.  Mane  ex  arboribns,  quas  illic  cormisse  dixi- 

■nus,  una  soluin  non  dinita  remansil,  sub  qua  eadem 

uocte  vir  Dci  oravit,  sub  hac  scllula,  jam  luce  clara, 

posita,  suos  ad  operandum  liortabatur.  Ibi  qutdam 

ad  eum  ex  ejus  clericis  nomineOdilgrimus  cx  itinere, 

qiio  directus  fuerat ,  venit ;  quem  inter  mutua  qnx 

liabaenint  colloquia ,  ipse   interrogavil   quid   sibi 

4e   illo  loco  videretur?  itramBam  eum  roonacbo-' 

rum  collegio  congminn  aiiiitraretur?  At  ille  ^nl- 

tum  ejos  elariorem  solito  Tidens  :  In  vestra,  inquit, 

Eacie  Tideo»  boc  opus  sine  Dei  Toluntaie  incboatum 

■on  esse,  Iocujb  jam  oiiro  electum  a  Deo  opportunis- 

slmum  diTiiio  serritio  Aitumm.  Qua  responsione 

^pse  delectatus:Gni(ias,  inquit,  habe,  quoniam  se- 


LIDGERI.  m 

A  condiim  vohintatem  raeam  locutus  benerolentiam» 
quani  sohim  homo  potcst,  taara  ostendls;  ca^rara 
eflbctus  in  Dci  potestate  est  constiiutus.  Hiud  sane 
te  nosse  volo,  quod  tamcn  vivo  me  aliis  te  publicare 
nolo,  in  boc  loco  me  diem  judicii  cxpeetatumm  ,  et 
me  hic,  ubi  nunc  cdoo,  monumentum  hnl  Iturura. 
Ila  clcricus  aritorcm  quandiu  ihi  sletit  diligentei 
observiivit ;  sed  cum  postea  in  usum  ecclesi;T2  quo 
ad  occidenialcni  ejus  partcm  ronsiruclintnr,  prxcisa 
esset,  lapidcm  in  eo  loco  nullo  alio  scientc  pro  signo 
infodit,  qni  ibidemcum  postea  sepulcrum  sanclofodo* 
retur,  efibssus  cst. 

27.  In  angustiis  posilus  vel  HiUicilus  lu  mnjoriiius 
rebus  tractandis  hoc  statim  exordium  siimcre  moris 
babuit ,  sact^rdos  missas  celebrarc  monuit,  religiosis 

'' viris  vcl  fcmiuis  jejunia  manJavit,  iiivitavil  paupe- 
rcs  et  cgciios,  et  sic  in  omnibus  gressibus  ejus  se 
Domino  commcn>!avil.  Omnem  censum,  qui  iu  hxre- 
dilalc  propria  vcl  in  episcopio  colligebalur,  mox  dis- 
tribucie  sluduit,  nihil  omuino  pnelcr  solum  neccssa- 
rium  usum  super  angustioribus  [F.,  auguslioribusj 
auIiGciisvel  ambitiosisministcriis  curans.  Quapropier 
cuni  a  quibusdam  regis  principihus  qiiasi  stiipator 
cpiscopii  criminaretur,  el  qui  nullas  xdificiorum  ho« 
neslates  nec  ipsis  ecclesiis  congruos  mctallorum  or- 
natus  pnevidere  scierit,  gloriosissimus  imperator  ad 
ejus  audientiam  invilavit.Unde  duin  veniens  niansio- 
nem  apud  palatium  acccpisset,  mane  primo  ad  eum 
impcrator  cuhicubrio  misso,  ad  suum  jussit  venire 
coUoquium.  Forie  tunc  antistcs,  dum  consueluJina- 
riis  ex  more  psalmis  el  orationihus  instaret ,  dixit 
cubiculario,  ut  pro^cederct,  se  mox  divino  peracto 
oflicio  secuturum.  Dum  secundo  et  tertio  nuntiis  ve- 
nientibus  ille  ab  incocplo  non  nioverelur  opcre,  oc- 
casionem  se  sccusatores  ejus  invciiisse  \xU\\i  cx  hoc 
ipsius  facto  criminationem  cuniulabanl.  Yerum  duro 
completis  psalmodiis  ante  imperatorem  veiiisset, 
dixit  iir.perator  :  Quare  nostmm  mandatum  sic  diffi- 
cilc  accepisti ,  episcope,  ut  tot  acccrsitus  nuntiis 
statim  vcnire  despiceres?  Quia ,  inquit  Ludgems» 
ct  tibi ,  0  rex ,  et  cuuctis  bominibus  Deum  prapo- 
nendum  arbitrabar  :  hoc  enim  mihi  pra^ccpisti,  cu- 
ram  episcopalem  commiltens;  idcireo  a  tuis  licet 
vocatus  nuntiis  omnipotenlis  servitium  intermittere 

0  inconveniens  judicavi  :  at  mox  divino  peracto  serri- 
tio  p^iratior  ad  regis  imperiiim  veni.  Quod  respon- 
sum  ejiis  impcrator  optimus  veneratus:  Gratias» 
ait,  habeto  ,  episcope,  quia  talem  ti  modo  invcnio , 
qualem  anlea  ^estiuMibam.  Fuerunt  autem  aliqui  qul 
facla  bonilatis  tuae  malivole  a|iud  me  interpretatl 
sunt,  sed  hos  deinccps  niinus  graios  habebo,  et  nul- 
lius  verba  supcr  tua  crimiiialione  me  ulterius  spondeo 
accepturum. 

28.  Porro  quia  sancterum  oflQcioram  incidil  men- 
tio,  narrant  quod,  dum  ad  opus  diurnum  (divinum) 
staret  vir  Dei,  iDeffabiliter  timorata  Intentlone  Axa- 
que  mente  roanserit.  Aliquaado  dum  in  itinere  esfet, 
lecin  ilH  ad  vicinam  focum  struebatur,  unde  dnra 
noctu  stans  juxta  leciuro  matutinas  laudes  cum  cle- 


795  AD  S.  LlDGERl  SCRiPTA  APPENDIX.  m 

ricU  cantaret,  et  teclis  cincre  pruiiis  fumus  evapo-  A  ilorum,    quibus  in  variis   ueccssilatibus    succurrit. 


rans  iili  in  faciem  exbalavit;  ille  ([uasi  nibil  senticns 
inmotus  menle  ct  corpore  stabat :  al  unus  ex  clcricis 
auferre  hoc  voicns  incommodum  curvalo  genu  car 
boncs  delcgil  et  insnillans  sopilos  suscilat  igncs. 
Manc  auteni  vocans  clericum  dislincte  (Forte,  dislri- 
cte)  sciscitatus  est ;  quare  bujiis  menlis  fueril ,  ut 
sacris  bymnis  dimissis  se  magis  incuiTavcril  ad  con- 
struendum  focum  ?  Et  poenilentiam  aiiquot  dierum 
sibi  in  iicens,  docuit  clericos,  dum  ad  opus  divinum 
assislcrcnt,  omncs  occurrentes  cogilatus  amovendos, 
el  quantum  bumaui  cordis  fugacitas  patitur,  nihil 
aliud  cogitanJum, 

29.  o  Igilur  de   sancto    transitu  bealissimi  viri 
non  tam  nobis  dolcndum  quam  gaudendum  esse  vi- 


Proinde  non  ut  mortuum  plangimus  ,  scd  ut  viyen- 
tem  sul)sidiosuarum  precumnobissubvenire  oramus. 
0  verc  bcatum  el  onmi  iaude  dignissimum,  angelis, 
prophetis,  apostolis,  martyribus ,  confcssoribus,  vir- 
ginibus  non  immeriio  comparandum  :  angeli  mun- 
dilia  et  coclestium  contemplatfone ;  propbetis  futu- 
rorum  nolitia ;  aposlolis  pastoralis  curae  successioiie 
et  prajdicalionis  imitatione ;  marlyribHS  carnis  casti- 
gationc  et  mariyrii  desiderio ;  confessoribus  divini 
nominis  coram  regibus  et  principibus  confessione ; 
Tirginibus  corporis  simul  ct  mentis  castitate.  Quis 
cjus  sanctitatcm  non  vencretur  ?  Quis  miraculonim 
operationem  non  obstupescat?  Quis  ejus  bamilita- 
tem  in  signis  occultandis  non  miretur?  Majora  sunt 


deniiis.  Gralias  enim   agere  debemus  ,   quod  talem  B  illa,  quam  ut  digne  ea  nostrae  linguae  ariditas  valcal 


nostris  temporibus  virum  concessit,  qui  ei  prioribus 
sanctis  xqiiandus,  et  hujus  a^tatis  bominihus  incom- 
parabilis,  et  posteris  imitandus  exslilit.  Gratias 
enim  agere  debemus,  quod  nos  eumex  paslore  patro- 
num  babere  fecit.  Nam  quamvis  omncs  sanctos  nos 
patronos  halierc  confidamus  ,  ips;!m  tamen  speciali 
licet  nos  (Forte^  nos  liccl)  indignos  patrocinio  tucii 
non  absurde  spcramus.  Quantum  antcm  apud  Deum 
ejus  patrocinia  valeant;  tesiantur   sanitabs  morbi- 


cxplicare.  Ncc  eget  ille  nostri  sermonis  prxconio, 
qui  tantis  apud  mortales  prodigiis  clarus  ;  qui  lan- 
tum  inter  angelos  et  omnium  sanctorum  choros  in 
coelo  esl  glorificatus  :  ubi  nunc  Cbristo  conjunclus 
pro  nobis  ejus  ser\'is ,  suisque  serviloribus  npud 
ipsum  intcrcedat,  qui  cura  Patre  et  Spirita  sancto 
vivit  ot  regiiat  Deas  per  orania  sxculorum  sxcula. 
Amen 


*  Quae  hnc  in  capite  ad  fmcm  usque  exstaut,  in  nullo   cxcinpbri  irapresso  de  vita  aut   miraculis   S. 
Ludgeri  bacionus  iiabcntur. 


EXCEUPTUM  EX  LITANHS  RliYTHMlClS 

VITAM    SANCTI    LIDGEUI   CON TINENTIBLS,    WERTniN.t    SCBIPTIS, 

De  monusterii  in  llchustat  (undatione  a  sancto  Ludgero  facta, 

(Apud  Leibnitz,  ibid.) 


EX  LITANIA  L 

Fundavit  insuper  tria  loca  pariter 
Numero  locorum,  quo  et  populorum 

Werthinam^  Helmenstad  monachis  fundaverat, 
De  propriclal"  vol  bicreditalc, 

Et  episcopium  dictmn  monastorium,  ctc. 

EX  LITANIA  H. 

Ita  ut  phirimis  studcret  discipiilis 

Omiii  seinpermane  lectionein  dare. 
Quos  et  enidiens  ipse  et  instituous, 

Per  honostos  mores  duxil  ad  honores. 
De  quibus  plurimi  facti  sunt  episcopi; 

Suiis  sicut  primus  frater  IlilJegrimui : 
Qii  in  Ecclesia  dudumfuil  aliqna, 

Catalaunensi  pra^sul,  sub  Rbemensi 


Ubi  dom  degerot.  et  cx)mmissa  re^eret; 

Et  prosperitatom  babuisse  fiMtn-iu 
Lulgorum  cerncret,  ut  gentes  convirteroi, 

Qiios  de  paganismo  acquisivit  Cbrislo ; 
Et  ipse  monitus  niminim  divinitns, 

Ad  Nortburingensem  se  committil  gentem, 
Usiis  auxilio  fratris  ct  hospilio, 

Maneatis  in  loco  Helmenstad  vocalo  : 
Dbi  sai!Ctissiina  ordinantes  seniina 

Evangidiorum,  in  Northuringorum 
Jecerunl  peciora,  donec  Dei  gratia, 

Fecil  ibi  fnicium  caHos  usquc  ductiim. 
Est  cpiscopiiim  aiilrac  testimonivm , 

Quo  incepit  seilom  Hildegrimus  idem, 
Qui  quamvis  Werlhinae  sit  conditus  corpore, 

Iiabier>tadis  tamen  sil  patronus.  Amen. 


CHARTULARIUM  WERTHINENSE 


(A|iud  Leibuil7.y  ilid.) 


IX   NOMINE   SA.NCT^    TRINITATIS    INCIPIT     LIBER  CUAR- 
TARVM   CAMBL€  CONTRl  FOLCBERTUM  1N  WIDDBERGE. 

i .  Notum  Qeri  cupio  omnibus  tam  prxscntibus  qi^am 
futuris,  qualiter  ego  Ludgorus  presbyter  aliquantti- 
lam  particulam  baerediUti»  dato  pretio  a  Thegan- 
bakk)  mgenuo  et  nobili  liomine  oomparavi  in  villa 


D  qnre  mmcnpntur  Flslaca  (Fislack) ,  id  est  lioTsr 
illam  qux  dicitnr  Aifgedine-Iiova,  ciun  omni  ia^ 
gritate,  sive  iu  silva,  seu  in  pascuis  et  perviis  et 
aquarum  usu  el  decursibus  :  nsec  omnia  a  supra 
cto  nobHi  Franco  Theganbaldo  ego  Lndgenis  pres' 
ter  comparavi,  et  aliquantos  aimos  possedi,  et  ui 
elaboravi,  quod  potui.  Nunc  autem  eamdem  Hor^' 


^97 


CIIAUTILAIUIM  \Vt:KiMiNE>>.E. 


79S 


in  teira  araioria,  quicquiJ  iii  ea  unquaui  araluiu  A 
fuiif  dccti  FoLcberU)  coulra  iUiim  lloiiiuiii,  quod  di- 
<ilur  Widuberg  intor  duos  rivulos,  id  est  inier  Dia- 
paobcci,  et  aliuui  ab  occidenU;  usqiic  iii  fiiiiiicu  Ru- 
laia:  excepto,  quod  ego  Luilgorus  domiiiationcniy 
^u;c  ad  illani  llovam  respexit,  milii  retinui,  scu  iu 
Mlva,  sive  in  aquis  ct  pastu,  vel  in  coiiiprcheiisioDC 
cuni  omui  iuU^jn-itate  juri  mcorcscnavi,  cl  in  ea  ra- 
lione  accepi  Ruotum  iliuin  a  Folcbcrto  viciiio  in 
Canibia  contra  terram  aratoriam.  llovic  supradicta;, 
ut  euni  jare  hsercditario  iii  |»crpctuuni  possitlere  dc- 
beam,  et  ad  aOeruos  ususEcclchiai  Dci  et  scrvientium 
^us  redigere  :  aut  quic(iui.l  cxiiulc  iitilc  essc  dccrc- 
Tero,  liberam  et  rirmissiiiiam  halieam  potCKlatem  ab 
oinnibus,  sive  vivcns  facerc,  sive  post  obitum  meum, 
tanlum  ad  usiim  friictifcnnu  pertiucntem  et  proli- 
cienlem.  Si  quis  vci-o,  qnod  futurum  csse  iiou  crodo, 
cgo  ipse,  qiiod  absit,  aul  aliiiuis  de  haTeJibus  vel 
pro  liueredibus  meis,  seu  qualibet  o|i]>osita  pcrsona, 
quae  contra  banc  cliartam  Cambue  iiijuslo  conamiiie  g 
Tenire  tentaverit  aut  eam  iiifriugcre  voluerit,  iinpri- 
niitus  iram  Dei  cwlestis  iiicurrat,  et  a  sanclorum 
angclorum  socictate  separetur,  ct  ab  ingressu  om- 
nium  ecclesiammaticnus  existat,  quoadusque  se  cor- 
rexerit  a  ncfaria  pncsuuiptione.  Et  iusiqKT  a  lisco 
niulctntus  auri  iibras  duas,  argcnti  pondws  dco^m 
coactus  exsolval;  et  sic  quidcm  quoJ  rcpctit,  c^iii- 
dicare  non  valcat,  sed  tirma  ct  immutabiiis  ba;c 
Cainbia  iii  senipiternum  |>ermaDcal,  slipulatioiie  sub- 
nixa.  Acta  e&t  autcm  pulilice  aiiiio!2l  gloriosi  atqiie 
religiosi  sccunUi  rcgis  Caroli,  \vi  Kalciidas  Martii  in 
loco  qui  dicitur  Diapanbeci  in  Uipa-Uura  coram  tc- 
slibiis  ac  uiauum  niitteiilil.iis,  quoruiu  nomiiia  sub- 
lus  aduotaiitur.  Notavi  teiiipws,  diciu,  locum,  quo 
ba:c  acta  suiit.  Ego  Thiatbaldus  iiumiiis  pa^sbytcr 
rosatus  scripsi  ct  subscripsi. 

Signum  Folcberli,  qui  hanc  chartam  ficri  rogavit 
ct  pi-opria  nianu  lirmavit.  Signum  Ucgenbcrtbi.  Si- 
ffnum  Alfdagi.  Siguuni  Iknuio.  Sig.  Fridubaldi.  Si^;.  ^ 
liliiduwiui.  Sig.  GifTudi.  Sig.  Corugcri.  Sig.   Hildi-  ^ 
radi.  Sig.  Borbini.  Sig.  Luidrici.  Sig.  Walafiidi. 

Traditio  Illudwini  ad  Werethinas, 

2.  Notuin  fieri  cupiooninibus  lani  pra^sentibusquam 
fiituris,  quoiDodo  cgo  in  Dei  noiniiic  llludwiims,  fl- 
lius  quoiidam  Thiathcri,  pi*o  rcmedio  aiiiina?  mca;  et 
pro  ;ct('rna  retrihutione  tradidi  oinucm  partcin  ha^- 
reJitatis  iiie.-c  in  loco  nuncupato  AVorctliiiiuin,  ad  rc- 
liqnias  S.  Salvaloris,  et  vcucrabili  viro  Ludgoro  ab- 
bati,  qiii  ipsus  rclii^iiias  sciupcr  sccuni  ^cstare  solct, 
id  est,  inler  duos  rivulos,  qiii  surguiit  lu  moiitc,  in 
fltiinen  Uuram  vadunt  :  uniis  vocatur  Di:!paubcci; 
alter  vero  iu  Orientali  parte,  id  cst,  absque  uominis 
nppellatione,  de  terra  aratoria  usiiue  in  flumcii  Uii- 
rani,  tradilumqiie  in  perpctuum  essc  volo,  ct  niillis 
tciiiporibus  immulatum.  Scd  ipsc  vcucrabilis  abbas 
Ludgcrus  hanc  traditionem.  qiia;  dudum  comprcheii- 
sio  mea  esse  digiioscitur,  simul  cuiu  illa  tcrra,  qu;c 
ibidcm  jam  culta  csse  videtur,  totuin  et  ad  intcgruni  D 
i.Tcnnibiis  tcinporibus  tencat,  possidcat ,  ad  usus 
iOccIesias  Dei,  liberamque  ct  flrmissiniaiii  potestat  'iii 
babeat  a  me  el  ab  omiiihus  ha:redihus  m«'is,  quic- 
quid  cxiudefaccrc  voluerit,  et  iu  Ciijuscunqiie  maniis 
niiltere  decrcveril,  diiiu  adhuc  illc  advixcrit,  qui 
post  obitum  suiim  illud  cxcolat,  et  a.l  utililiae:u  cc- 
clcsix  Dt.*i  rcdigat.  Si  qiiis  \(*i'o,  qiio.I  ftiturum  esse 
non  credo;  cgo  ipsi^  quo  1  ah.^il,  vel  aliiiuis  dc  bx- 
redibus  nitMs,  aut  ulla  adfiosila  pcrsoiia,qiKe  couira 
banc  tradilioncm  vcuirc  conavcrit,  iiiiprimitus  irain 
Dei  ccelcslis  iucurrat,  ct  a  coiisortio  oiiiniiim  ecclc- 
siarufu  anatlicmatizetur ;  ct  iiisMpiT  iu  Domiiiicum 
auri  libras  v,  argcuti  poudus  x,  coactus  cxsolvat.  Et 
sic  auidem,  quod  rcpclit,  eviudicare  nou  valeal; 
scJ  urnia  ct  immutabilis  traditio  ba;c  in  sempiter- 
iiuin  periiiaueat,  stip<iIatioiie  subnixa.  Acta  est  ait- 
tciupublicf^  anno21  regni  reli^iosissimi  regis  Caroli, 
XV  Kal.  Feb.  coram  luanuin  missoribus  in  loco  iiun- 


1 


ciijpato  Diapanbeci,  sivc  Werithina,  quonxm  nomina 
iiilra  teniintur.  NoUivi  diem,  locum,  tempus,  qiio 
sciipsi.  Ego  Tliiatbaldus  humilis  presbyter  rogatus 
scripsi  et  suhscri^si. 

Signuin  llludwini,  qui  hanc  traditionem  dominante 
manu  peregit,  propriaqne  subtus  firmavit. 

Sigiium  Ucpinlxirti.  Sig.  Thiatbaldi.  Sig.  Thial- 
hori.  Sij5.  Frithuradi.  Sig.  Frithuhaldi.  Sig.  Frit- 
hubrandi.  Sig.  Ueginbaldi.  Sig.  Thoganradi. 

Traditio  Oodhelmi  ad  Withmundum, 

3.  Diim  unusquisque  in  pncsenti  sncculo  convcr- 
•atur,  cogitare  dehet  el  por|N'niIere,  qiialiter  sihi  vi- 
tam  aciiuirat  et  remuneiTitionem  sempilcrnani  post 
moriem.  Idcirco  ego  Oodhclmus,  filius  quondam 
Oodweroi,  pro  rcmedio  aninioi  mca*,  et  pro  acierna 
rcti  ihuiioiie  tradidi  partcin  h;creditatis  niea; ,  quai 
mihi  juic  h:crcditario  logihus  coiilijgit,  id  csl  tres 
Hovas  iu  tribus  hicis,  qiiorum  iiomina  locoruin  Ikvc 
siinl :  Ilova  una  Okinni  in  pago  Isloi,  allcra  in  Man- 
hcri,  illa  Selihova  in  pago  NoriliiiTanti,  tertia  in 
Hasungun  in  eodeiii  pago.  Hoc  (piod  niodo  donoini- 
navi,  tradidi  iu  reliquias  sancti  Salvatoris,  qii;c  in 
Withmiindis  coiistitut»  sunt ,  ct  iii  nianus  LudgerL 
prcsiiyieri,  traditumque  iii  pcrrpetuum  essc  volo ,  ei 
nuliis  unquam  tcmporihus  ulterius  immutari,  scd  ad 
pcrpctuos  usus  ejusdeui  coclcsix'  ciistodcs  h;rc  omnia 
possidcant  cum  iiitcgritatc  illihata  :  tantuni  ut  diehus 
vit;c  nostr«)e  cgo  ct  conjux  mea  dilecUi  Thcodlinda 
res  istas  in  bciiefloio  cjusdcm  ccclesi;e  sub  usu  fru- 
ctifcro  balierc  valcaiuus,  id  est  ut  per  singiilus  annos 
soUdum  uuuin  ad  lumiiiaria  ecclcsia;  in  Natali  Do- 
miiii  doiiare  debcamus.  Poat  nostruin  vero  discessum 
de  liac  vita  in  doiuinationom  siipradiotc  ccclcsio) 
res  ipsu!  moIioraUe  pi^ncuiaiit  cuiu  oiiuii  intcgritaie : 
ejusdcm  ecclcsi;c  logitimi  procuratorcs  ad  utilitaiem 
ejus  qiiicquid  exiiide  iaccre  volucriut,  libcram  ci  fir- 
niissimam  ab  omuibus  habeant  potestalcm.  Si  quis 
vcro,  qiiod  futurum  esse  uoii  crcdo,  ogo  ipse,  qiiod 
absit,  aut  ali^iuis  de  ha.>redibus  vcl  pro  b.Trcdihus 
mcis  con:ra  haiic  traditioncin  veiiire  leutaverit,  aut 
eam  infringere  voluerit,  insiigatus  a  diabolo,  iuipri- 
mitus  iraiu  Dci  cu^Icsiis  incurrat,  et  a  sanctorum 
angolorum  socieLitc  scparotiir^ct  ab  ingrcssu  omiiiiim 
eccl«*siariim  alieiius  existat,  doucc  sc  cnicndota  pr;e- 
sumptionc  nefauda.  Et  insuper  in  Dominioum  auri 
librus  duas,  ar^cnti  pondus  x,  coactus  exsoivat ,  et 
sic  quidcm  quod  repctit ,  cvindicarc  non  valcat ;  scd 
firiiia  et  iiuuiut:ihilis  li;cc  traditio  in  scmpitcrnum 
pcruiant^it  siipiilatioiie  suluiixa.  AcLi  est  auteui  pu- 
blice  in  loco  ipso,  qiii  dicitiir  Witiiiundi  aniio  il  ro- 
gui  ivligi(»sissiiui  i^cgis  Caroli  sub  dic  v  Idus  Juuii. 
Nola\i  (iieui,  tcmpns,  hicum,  quo  h;cc  soripta  sunt. 
Ego  ThiMthaldus,  humilis  prcsliylcr  rogatus  scripsi 
et  siibscripsi. 

Signuni  Oodhclmi,  qni  har.c  tr;:ditionis  chartam 
ficri  rogavit  et  propria  iiiunii  flruiavil.  Signum  Hil- 
digni.  Sig.  Mogiiiulfi.  Sig.  Lin'^o.ri.  Sig.  Mogiuun|;i. 
Sig.  Gcrwini.  Sig.  Marcrici.  Sig.  Thathumcri.  Sig. 
Gerhardi. 

Traditio  Immo'. 

\,  Noliim  fleri  cupio  omhibus  tam  prxscutihus 
quam  futuris,  qualitcr  c}^o  Imma  tradidi  parteiu  h;c- 
reditatis  meae  ad  ccclcsiam  saiicli  Salvatoris,  qu» 
couslrucla  est  in  pago  Uipariorum,  in  loco  qui  dici- 
tiir  AVorthina,  super  fliivio  Uura,  hoc  cst,  qiiod  tra- 
didi  iii  pago  Sutrachi,  in  villa,  qua3  dicitur  Aldgre- 
poshcm,  tcrraiu  xx  aninialium  ctdimidiani  unius,  ct 
m alia  villa  terram  xv aninaliiim,  qua;  vocatur  Kom- 
piagv\'crva  iii  ipso  supradicio  pago :  et  in  tertia  viila 
XI i  animalium  lerram ,  qiice  vocatur  Inwostarburon 
in  pago  AVestrachi,  tradilumque  in  per|)etuuin  esse 
volo,  et  promptissima  voluntate  conurmo,  ct  trans- 
tiili  de  niea  potcstate  in  illoi-um  potcstatem ,  ut  post 
hiinc  diem  habcaut  licentiam  halieudi ,  possidendi, 
commutandi,  et  quicquid  exinde  facerc  voluerint»  li- 


799 


AD  S.  LID(;ERI  SCIUPTA  APPENDIX. 


S09 


berain  ti  firmissimam  hnficanl  ab  omnihus  potesta-  A 
lcm.  Si  qois  \ero,  quocl  futuru.n  esse  non  credo,  si 
fuerit  in  posimotiuin  ego  ipse  aul  aliquis  de  haeredi- 
bus  meis  seu  ulla  onposila  |)ersona ,  qui  contra  hanc 
traditionem  a  me  factam  venire  voluerit,  aut  eam 
infringcre  et  immutarc  tentaverit,  imprimilus  iram 
Dei  omiiipotcnlis  iacurrat,  rl  a  liminibns  sanclorum 
efTiciatur  extraneus,  priesensque  tradilio  finna  per- 
maneal  stipulalione  subnixa.  Acta  est  in  Werthina 
monaslerio  \iv  Kal.  S;''ptembr.  anno  6  regni  domini 
Lndovici  rcgis,  indictionc  8.  Esro  Thiathardus  humilis 
diaconus  rogatus  scripsi  cl  subscripsi. 

Signuin  iminse,  qiii  hoc  tradidit ,  et  propria  manu 
firmavit.  Isti  sunt  visores  ct  auditores : 

SigiHim  Remlierti.  Signiim  Erpolfi.  Sig.  Aldhardi. 
Sig.  \Vichardi.  Sig.  Sncl^eri.  Sig.  Erbaidi.  Sig.  Iti. 
Sig.  Sigiwardi.  Sig.  Heio. 

Traditio  Henriei  juxta  Ruram. 

5.  Diim  unusquisque  in  presenti  saeculo  conver-  B 
satur,  co^itare  del^et  et  providere  qiiomo.lo  animam 
suam  salvare  pos^it,  et  x^tcnium  sibi  refrigerium  in* 
vcnire  nost  teinporalem  et  mortalem  vitam  muiidi 
hiijus.  Hoc  ergo  Henriciis  pcrpendens  iii  animo  ineo, 
et  frequenli  meditatione  revolvens  tradidi  pro  rcme- 
dio  anima;  mex.  et  pro  x^terna  retributioue  ad  reii- 
quias  sancli  Salvatoris  el  sanclae  Mariie  scniporvir- 
ginis,  et  in  maniis  Ludgeri  preshylm,  qiii  casdcm 
reJiqiiias  procuravit,  parlicuiam  h:erciilatis  ot  proprii 
bboris  iiiei,  id  est  totani  comprchensioncm  in  silva, 
qiire  dicitiir  Hoissi  in  aquilonali  ripa  Huvii  Rurse, 

2iiam  ibi  du.liim  comprchoniii  iiitcr  inontem  et  iiisum 
uvium,  coininunioneinque  i:i  eamdem  siivam.  Simili 
inotlo  Iradidi  et  piscalionem  in  Rura  ciini  pascuis, 
perviis,  aqnarumqiie  decursibus,  qwc  illuc  attinent, 
et  in  ipso  loco  excoli  possiint  et  pcrfici.  H;ec  omnia 
Ira.lidi  ad  reli([uia3  supcriiis  nomiuatas,  ct  in  nianus 
ejusjani  dicii  prcsliyleri,  tradilaque  in  pcrpetuum 
esse  volo,  et  pcr  nulla  tetnporum  curricula  ulterius  q 
immutari,  sed  ad  porpeluos  usus  Ecole.si;e  Dei  in 
eleomosyuam  meaiii  ista  oinnia  supcrius  nominatus 

Kresryter  Lud^erusjure  hacrediiario  possitloji,  ha- 
eat,  colat  et  Tructilicet,  et  cuicunqiiedi<posuei-it,et 
utilc  esse  perspexerit  post  obitum  sunm  commcn- 
dare  ct  trailer;',  liberam  cl  firmissiinani  a  nio  ct  ab 
omnibiis  habcat  potestatom  Si  quis  vero  iiistigatus 
a  dialiolo,  <|iiod  tamen  fiiluriim  esse  noii  crodo,  ego 
ipse,  quoj  absit,  aut  aliqiiis  do  hioredilais  vel  pro 
h;creJibus  ineis,  seu  qiia^iibot  exir;\nea  persona  con- 
tra  lianc  traditionom  venire  tentavcrit,  aut  eam  in- 
friiigere  proposiieril  fixa  ct  deliberata  intentione,  im- 
primitus  iram  Dei  coelestis  incurrat,  et  a  sanotorum 
aiigelorinn  societale  separotur,  et  ab  ingressu  oni- 
uiuiu  ecclosiarum  alienus  existat,  doiiec  sc  cmcndct 
a  pnossimptionc  ncfanda.  Et  insupcr  in  Dominicum 
auri  iibras  duas,  argenti  poiidus  x,coactussoIvat.Et 
sicquidem,  quod  ropetit,  evindicare  non  valeat,  sed 
iirma  et  immutainlis  hxc  traditio  iii  sempitcmum  ^ 
p;;rmaDe.it  cum  stipulatione  subnixa.  Acta  est  autem  ^ 
piil.>lioe  aniio  rogni  domini  nostri  roligiosissimi  regis 
Carr>Ii,  vi  Kal.  Nartias,  in  villa  qua:  dicilur  Hlopan- 
hcl.li,  corain  tesiibus  et  manumissoribus,  quoruin 
nomina  siibtus  notantur.  Et  ut  hoc  traditiimis  tcsta- 
menturo  flrmius  pcrsevercl  in  aelernum,  iiotavi  tem- 
pHR,  diem,  locum,  in  qiio  faotum  est.  Ego  Thiatbal- 
dus  humilis  presbyter  rogatus  scripsi  et  subscripsi. 

Signiim  Heiirici',  qui  hanc  tradilioncm  perfecit  et 
propria  roanii  firmavii.  Signiim  Hriatthnida;  conjugis 
ejus  conscntientis  et  confirmantis.  Sig.  /Eajrici,  nlii 
ipsius  eadem  facientis.  Sig.  Berngeri  stibtus  lirman- 
tis.  Sia.  Aluberli,  cierici.  Sig.  Hluduwindi.  Sig.  The- 
«embaldi.  Sis.  Guntfridi.  Sig.  Oodflnni.  Sig.  Hildi- 
berti.  Sig.  Wimt>crti.  Sig.  Cassi  diaconi.  Sig.  Raa- 
fridi.  Sig.  Landberti. 

Traditio  Ludgeri. 

6.  Notum  fleri  rupio  omniboSi  tam  praeftcntibus 


auam  futuris,  qualiter  ego  Ludgenis,  filius  quoDdam 
[rodgeri,  pro  remedio  animae  mex,  et  pro  actema 
retributione  tradidi  ad  reiiquias  sancti  Salvatoris  et 
sancUe  Mariae  semper  vir^inis  et  in  manus  Ludgeri 
presbyteri,  qui  easdem  rtMiquias  procurabat,  portio- 
nem  hxreditatis  me;e,  id  est,  oinne  quod  jure  bxre- 
ditario  legibus  obvenit  in  villa,  quse  dicitor  Bidnin- 
galiemi,  et  in  alia,  quae  nuncupatur  Thomspye,  in 
terra  aratoria,  seu  in  pratts,  et  in  pascuis,  et  in  om- 
nem  commuuionem  mecum  in  silvam ,  quae  dicitur 
Huistarbant,  excepla  una  particula ,  in  ilia  prata , 
qoae  dicitur  Biidgeryngmad ,  quaro  mihi  reser\*avi 
pro  necessitatibus  roeis.  Cxtera  aulem  onmia  tradidi 
ad  reliquias  superius  denominatas  et  in  manus  jam 
dicti  preslijteri  cum  omni  integritate  in  irillulis,  qni- 
bus  anle  dixi,  sive  in  terra  aratoria,  seu  in  pratis  et 
pasouis,  vel  piscationibtts ,  et  aqnamro  decnrsibus, 
perviis  communis,  qux  ad  iilas  villas  attinenl.  Et  hxc 
omnia  Iradita  in  perpetuum  esse  volo,  uiiliisqne  un« 
quam  temporibus  uherius  iminutari,sed  ad  peipetuos 
usus  Ecclesia;  Dei  isla  omnia  jiire  haereditano  jam 
roemoralus  pi^es-iyter  Ludgerus  possideat.  Si  quts 
vero  instigatus  a  diabolo,  cgo  ipse ,  quod  absit,  aut 
aliquis  de  hueredibus  vel  pro  hv-eredibus  meis,  scu 
quaiiibct  extranea  persona  contra  hane  tradiiionem 
yenire  lentavorit,  aut  eam  fixa  et  proposita  inteiilione 
jnfriiigorc  decreverit,  iinprimitus  irain  Dei  coelestis 
incuiTat,  et  a  sanctorum  anploruni  societate  sepa- 
retur,  atque  a  liminibus  omnium  ecclesiarum  aiienus 
exisUU,  donec  sc  emendet  a  nefaria  pncsuniptionc. 
Et  sic  quitlcm,  quod  ropetit,  eviiidicare  non  valeat, 
sed  firnia  et  iramutabilis  h:(?c  traditio  in  sempiiemum 
poriiianoal  oiim  stipulaiione  subnixa.  Acta  est  autem 
pu.Mice  in  loco  ,  qui  dicitur  Adosumnis  ( /{orroorf ) 
aniio  iH  regni  domini  noslri  religiosissimi  rogis  Ca- 
roli,  siib  die  Kalcndarum,  viii  Idiis  Junias  coram  te- 
slibus  et  nianutnissoribus,  quorum  noniina  sulitus 
nolanlur.  Et  ut  hoc  testamentum  iradilionis  fiitnius 
habeatur  in  ptTpotuuin,  notavi  dioni,  tempus,  locum^ 
iii  qiio  lia^c  faota  siint.  Ego  Thiat1>aldus  hUmilis  pres — 
bytor  rogatiis  scripsi  ei  siihscripsi. 

*Sigiiuin  Ludgeri,  qui  hanc  Iradilionein  in  eloe 

mosYiiuni  siiani  pcrcgit,  et  propria  inanu  subtus  lir 

niavit. 

SiffDuin  Rcrnsui(l;B  oonscnlieutis.  Sig.  Gerw.iU  _ 
Si-.  AVMIiici.  Si-.  Ba^o.  Sig.  Hrodberli.  Sig.  >Vig  — 
iKildi.  Si-.  Boibtrici.  Sig.  F\  fingeri.  Si».  Wilt:alJk  - 
Si}.'.  Ilclinrioi.  Sig.  Luidberlhi.  Sig.  Moginbaldi.  Sl^  - 
Boriihardi.  Sig.  Hiddoni.  Sig.  Hrafaugrimi.  Sig.  >Vfe— 
ringeri.  Sig.  Folcradi.  Sig.  Raadgcri. 

Traditio  Folchardi  el  Reainaldi  et  Cerhardi,  etc.,i  -* 

Witnmundi. 

7.  Notum  fieri  desidoramus  oinnibus,  tam  pncseiB  - 
tibus  quam  futuris,  qualiler  hos  hrcredes  et  compai — 
tici|)es  ot  consanguinei,  his  nominibus  Reginaldu» 
Foichardus,  Gerhardus,  Wifol  et  HoIinbcr.'hus  tradi— 
diinus  agium  hajivdil  irii  juris  nostri  in  >Viihmun& 
Luiigoro  prcsbytoro  ot  abbati  ad  constmendam  m 
ecclesiam  in  aquilonali  iatere  agri  illius,  quero 
VVrachario  comite  tradente  ipse  Ludgems  suscepit    ^ 
traditumque  in  perpeluum  esse  volumus  et  nutli  ^ 
uiiqiiain  temporibus  immutari,  sed  ad  perpetuos  usn  ^ 
et  aJ  utilitatom  Ecclesiae  Dei  supra  dictus  presbjte-^ 
iiboram  et  firinissimam  a  noliis  et  ab  omuibus  h»  — 
beat  polestatom,  quicquid  exinde  vivens  agere  vc^^ 
liierit,  aut  cuicunque  post  obitum  suuni  traderc  dr^ 
ereverit  ad  colendum  et  fractificanduni  in  Ecclest^ 
Dei.  Si  quis  vero,  <juod  futuram  esse  non  credimo»* 
Dos  ipsi ,  qiiod  absit,  aut  aliquis  de  hxredibus,  vtrl 
pro  hx*redibus  nostris  contra  hanc  traditionem^  vi^ 
iiire  tentaverit,aut  eam  infringere  vohierit  instigatii' 
a  dial)olo,  imprimitus  iram  Dei  coolestis  incurrat,  et « 
sanclormn  angelomiii  societate  separetur,  et  tb  iO' 
gressu  omnium  eoclesiaruro  alicnus  existat,  dooae 
se  eroendet  a  prapsumptione  nefknda.  Et  insoper  ia 
Dominicum  auri  libras  duas,  argenti  pondus  deoeni 


m 


CHARTULARIUM  WERTHINENSE. 


80i 


coactus  eisolvat.  ct  sic  quldcm,  quod  repelit,  evin-  A  quondam  Hrodgeri ,  et  ego  Hiddo,  filiuf  qiiondam 


dicare  non  valeat ;  sed  Arma  et  immutabilis  bsBC  tra- 
dilio  in  sempiternum  permaneat,  sli{)uiatione  sub- 
nixa.  Acia  est  autem  publiee  in  loco  ipso,  qui  dici- 
tur  Withmundi,  anno  tricesimo  secundo  regni  reli- 
gtosissimi  regisCaroIi  subdie  xiii  Octobr.  Nolavi  diero, 
locura,  tempus,  quo  hsec  scripta  sunt.  Ego  Tbiat- 
taldus  huffliiis  presbyter  rogaius  scripsi  et  sub- 
scripsi. 

Isli  sunt  visores  et  auditores  : 

Signum  Foicbardi,  Gerhardi,  Wifel  et  Helmberti, 
qni  hanc  traditionem  perfecerunt  et  Dropriis  maui« 
bus  Urmaverunt.  Sig.  Hildigeri.  Sig.  Oodhelmi.  Sig. 
Me^inungi.  Sig.  Walfridi.Sig.Werinberti.  Sig.Hrod- 
berii.  Sig.  Ludgeri.  Sig.  Wcrinhardi.  Sig.  Engil- 
berii. 

TradUio  Urodulfi  in  Englandi, 


Herewini,  tradidimus  parleni  propriae  haeredilatts 
nostrx  Ludgcro  episcopo,  pro  remedio  animae  noslra: 
et  pro  seterna  rctribulione  in  viiia,  au»  dicilur 
Thornspic  IDomspick)  in  his  duobus  locis,  id  est  in 
Quarsingscti  et  in  Borugtanseolun,  quicquid  ibi  ha- 
buimus,  aut  ficr  jus  hxreditatis,  aut  p^T  comprelien- 
sionem,  aut  per  aliam  quamcunquc  acquisitioncm, 
omnia  hsec  ad  iniegram  ipsi  Ludgero  episcopo  in 
elecmosynam  nostram  tradidimus,  traditamque  in 
pe:petuum  esse  volumus,  et  nuilis  unquam  lempo- 
ribus  immulari,  sed  ad  perpetuos  usus  suos  et  ulili- 
tatem  Ecclesia;  Dei,  quicquid  exinde  facere  votuerit, 
iiberam  et  linnissimam  a  nobis  et  ali  omnibus  ha- 
beat  polestatem.  Acta  est  aulem  pnblice  cum  stipu- 
latione  subnixa  in  vilia,  qux  dicitur  Bidingahem 
anno  37  regni  gloriosissimi  imperatoris  Garii,  ix  Ka- 
lendos  Maias  coram  testibus  ac   manumitlcntibus» 


8.  Notum  fieri  desidero  onjnibus,  et  prajsentibos  quorum  nomina  subtus  uotanlur.  Et  ut  firmior  hajc 
et  fuJuris,  qua  iler  ego  Hroduirus,  fiiius  quondam  ^  iraditio  in  sempiiernum  perseverel,  nolavi  dicm,  lo- 
Wibaldi,  tradidi  ad  reliqinas  sancli  Salvatnns  el  ■»  cum,  iii  quo  haic  sciipu  sunl.  Ego  Thialbaidus  pres- 
sancUB  MancE  semper  virgims,  ct  m  manus  Lndgcn      bylcr  rogatus  scripsi  el  subscripsi. 


abhatis,  parliculam  hxreditatis  mca;  in  pago  Fulnm 
(Velow)  in  villa,  qua;  dicilur  Englandi,  id  csl  cnrtlle 
uiium  et  duodecimam  parlem  io  silvam  qux  dicitur 
Braclog,  cuni  pascuis  ct  plcna  dominatione,  qua;  jure 
kguli  ;(d  ilhid  curtile  perlincrc  compcrlum  est.  Hiec 
oniiiia  tradidi  in  cleemosynam  mcas  ad  rcliquias  su- 
pcrins  meuioratas,  et  iii  manns  jam  dicli  abbaiis, 
iraililaque  in  perpeluum  csse  volo,  el  per  nulla  lem- 
poruni  curricula,  ulterins  iininutari,  scd  ad  perpe- 
luos  usus  Ecclcbiic  I)ei  ipse  abbas  Ludgerus  quic- 
quid  exinde  facere  volncrit,  liberam  et  firmissimam 
a  mc  et  ab  oinnilms  habcat  potestatem,  stipidalione 
subnixa.  Acta  esi  aulcm  pubiicc  in  ioco,  qui  dicitur 
Wigtmundi,  ad  ecclesiam  sancti  Salvatoris  anno  53 
rcgni  domini  nostri  religiosissiini  regis  Garoli,  vii 
KaL  Septenib.  Goram  testihus  ac  manumissori- 
bus,  quoiupi  nomina  sublus  notantur.  Et  ut  hoc  tra- 


Signuin  Liidgeri,  qui  hanc  tradilionera  dominanle 
manu  peifecil  et  sublus  notavi!. 

Signum  liiddoni  simiiiler  tradcntis  ct  suluus  fir- 
maniis.  Sig.  Marchardi.  Siff.  Baiori.  Si^.  Holmerici. 
Sig.  ilcngili)aidi.  Sig.  LuidTierli.  Sig.  Williaidi.  Sig. 
Foicradi.  Sig.  Regingeri.  big.  Lodoci.  Sig.  Gerberti. 
Sig.  Tbialbaliii. 

Traditio  Eforwini  et  parentum  ejus. 

il.  Dum  nnusquisqiie  in  prxsenti  sxculo  conver- 
satur,  et  hanc  mortaicm  vitam  habere  viiiclur  in 
corpore,  cogilare  debet  et  prasvidere,  qualiter  sibi 
in  futura  essentia,  et  in  perpeiua  inansione  reme- 
dium  abqiiod  el  salulem  aninia:  suai  acouircre  possit 
in  conlestil>us.  Idcirco  placuit  nolis  cohxredlbus  et 
comparlicipibus  in  uno  patrimoniohisnominibus,  Er- 
furwiiio,  Uildiradoel  inninevino,  Ludgero  presltytero 


diiionis  tcstamentura  firmius  pcrseveraret  in  ailcr-  C  postulanie  tradere  ad   rcliquias  sancti   Saivatoris, 


num«  notavi  tempus,  diem,  locum,  quo  scriptum  est. 
Ego  Thiatbaidus  presbyter  rogatus  scripsi  et  sub- 
scripsi. 

Signum  Hrodulfi,  qui  banc  Iraditionem  dominante 
manu  perfecit  et  &ubtus  finnavit. 

Stgnum  Hildiffcri.  Sig.  Ludgeri.  Sig.  Eurwini.  Sig. 
Ludgeri.  Sig.  Meginberti.  Sig.  Engilberti.  Sig  Ood- 
beimi.  Sig.  Germundi. 

Traditio  Uirpingi, 

9.  Notum  fieri  cupio  omnibus,  tam  pncsentibus, 
quam  futuris,  quoniodo  ego  Hirpiugus  filius  quon- 
dam  N...  accepto  pretio  a  Ludgero  abbate,  vendidi 
ei  vineam  unam  in  villa,  qusc  nuncupatur  Bachcim, 
qax  etiam  villa  in  ripa  consistit  fluviali,  qux  dicitur 
Melenbacb  (Melem  prope  Bonnam]  et  eamdem  ipsi 
lirmiter  conlradidi,  traditamqnc  m  peq^etuum  essc 
volo,  et  nuUis  unquam  temporibus  immutari ;  scd  ad 


quas  ipsc  Ludgerus  semper  secum.  gestat,  et  in  ma- 
nus  ejusdcm  presbyteri  aliquam  particutam  hxredi- 
tatis  nostrse  in  eleemosynam  noslram,  quod  et  fcci- 
mus  hoc  modo  :  Tradiiiimus  in  propria  hxreditate 
et  domiiiatione  noslra  in  silva,  qua;  dicitur  Hoissi, 
comprehensionem  illam,  quam  ipse  Ludgerus  ibi 
desidcravit,  cl  Hildiradus  iu  nostro  nomiue  compre- 
licndit  simul  cum  eo,  et  consignavit  ad  reliqnias  su- 
pradictas  sancti  Salvaloris,  et  iu  manus  ejusdem 
presbytcri  simili  modo  tradidimus,  et  dominationciu 
aliqiiam  in  camdem  siivam  superius  adjacentem.  Hxc 
comprehensio,  quam  tradidimiis  juxta  illas  compre- 
hensiones,  contigua  est  et  coba^rens  a  summo  usque 
ad  finem,  quas  Henricus  et  Hluduwinus  ad  easdem 
reliquias  et  ipsi  Ludgero  ante  annos  aliquos  tradide» 
runt.  Isla  est  traditio,  quam  in  elccmosynam  no- 
stram  tradidimus,  traditamque  in  perpetuum  essa 
Tolumus  el  nunquam  ulterius  imniutari;  sed  ad  per- 


perpetuos  usus  suos  et  Ecclesi;c  Bei  post  obitum  ^  petnos  usus  eccrcsioB  Dei  ipse  presbyter,  qui  eam  su- 
suum  liberam  et  firmis^imam  a  me  ct  ab  omnibus      scepit,  liberam  et  firmissimam  a  nobis  et  ab  omni- 

■  ■-  ^AA  *  *J  *1^  I  *    M.  «ttV^  ^.A  *  *■  *_1J* 


bai>eat  potestatem,  quicquid  eiinde  facere  volucrit, 
stipulatione  subnixa.  Acta  est  autem  publice  in  Sa- 
loiiia,  ubi  tunc  temporis  fuimus  in  hoste,  in  loco« 

2Qi  nuncupatur  Minmiihum  (Minden)  anno  50  regni 
onmi  reli^iosissimi  regis  Garli ,  xiiii  Kal.  Augusti 
coram  testibus  ac  roanumissoribns,  quorum  no- 
miiia  sabttis  notantur.  Et  ut  hoc  testamentum  fir- 
mius  habeatur,  notavi  diein,  tempus,  locum,  quo 
scriptum  est.  Ego  Thiatbaldus  presbyter  rogatus 
fcripgi  et  snbscripsi. 

Slgnom  Uirpiugi,  qui  hanc  traditioncm  fecit,  et 
propria  roanuurmavil.  Signum  Hildibrandi.  Sig.  Bem- 
geri.  Sig.  Hufbaldi.  Sig.  Gundboldi.  Sig.  Berngeri. 
Sig.  Wanberti.  Sig.  Hathubaldi. 

Tradilio  Ludgeri  et  Uiddoni. 

40.  Nopjm  fieri  desideramiis  oinnibus,  tim  prae- 
ienlibus  quam  futuris,  qiiomodo  ego  Ludgerus,  fitiiis 


Ihis  habeat  potestatem,  quicquid  exinde  facere  vo- 
luerit  ad  fructum  Ecclesix  Dei.  Acta  est  aiitem  pii- 
biicc  cum  stinulatione  sulMiixa  in  loco  ipso,  oui 
dicitur  Diapanbcci,  anno  tricesimo  secundo  rcffni  sio- 
riosissimi  rcffis  Carli ,  sub  die  xv  Ral.  OctoDr.  No- 
tavi  diem ,  locum,  tempus,  qiio  hafc  scripta  sunt. 
Ego  Thiatbaldus  presbyter  rogatus  scripsi  et  sub- 
scripsi. 

Isti  sunt  visores  et  auditores : 

Signum  Evurwini,  qui  hanc  traditionem  fleri  ro- 
gavit,  et  propria  nianu  firmavit. 

Signum  Irminwini.  Sig.  Heribaldi.  Sig.  HildiradU 
Sig.  Anoloni.  Sig.  Efurhardi.  Sig.  ThiattridL 
Traditio  Amutrici  Ad-Crucem  juxta  ArnapM. 

42.  Dum  unusquisque  in  praesenti  saeculo  eoiiTer- 
satur,  cogitare  debet  et  pnevidere  (;^uomodo  animam 
suam  salvare  possit  et  seternum  siiM  refrigerium  ir- 


8^5 


AD  S.  LIDCER!  SCRll^TA  APPENDIX. 


m 


venirc  posl  lcir.pcr:;UT.i  cl  n:or;nlL'ni  vilani  niun^li 
bujus.  Hoc  ego  Aninlricus  perpendens  in  aninio  nno 
el  IVequenli  ineililalione  revoivens  tradidi  pro  rcine- 
dio  aninMe  nica;  et  pro  xtorna  relriliulione  ad  reli- 
quias  sancli  Salvaloris  el  saucto)  Mariie  scinper  vir- 
ginis,  et  in  manus  Ludgeri  presbyteri,  qui  easdem 
reliquias  procuraliat,  particniam  lia^reditatis  mene, 
id  est ,  ipsnm  locum,  qui  dicitur  Ad-Crucem,  cum 
pratis,  qui  ibi  jacenl  in  ripa  fluvii  Arnapi,  ubi  qnon- 
dam  avus  meus  Irminfridus  casam  balx^bat  cum  duo- 
bus  agris,  qui  separati  sunt  non  longe  ab  eodem  loco, 
dominaiionemquc  in  siivam,  quu;  dicitur  Sitrath, 
cum  pascuis,  perviis,  aquis ,  piscationibus,  quae  in 
ipso  loco  excofi  possunt  et  perfici.  Hiec  omnia  tra- 
didi  ad  reliquias  superius  nominatas,  ct  in  manus 
jam  dicii  pres-.ytcri,  Iraditaque  in  perpetuum  esse 
volo,  et  pcr  nuila  temporuni  currieula  ullerius  ini- 
niutari;  sed  ad  pcrpetuos  usus  Eceicsiae  Dei  in  elee- 
inosynam  meam  ista  omnia  superius  noniinatus  pres- 
byter  Ludgerus  possideat,  habeat,  colat  cl  fruclili- 
cel :  et  cuicunque  disposuerit  et  utili  esse  perspe- 
xeril,  post  obituin  suuni  commendare  et  tradcre,  li- 
beram  cl  rirmissiniain  a  me  et  ab  omnibus  habe;it 
poiestatem  jure  biereditario.  Acta  esl  auteni  publicc 
cum  stipulatione  subnixa  anno  27  regni  doinini  noslri 
reiigiosissiini  rcgis  Caroli,  xvii  Kal.  Apriiis,  in  villa 
qua:  dicitur  Hrodbcrlitinga-Ilova  coram  testibus  ac 
manumissoribus ,  quorum  nomina  sublus  notan- 
tur.  £t  ut  hoc  imditionis  testamentum  iirmius  per- 
severet  in  xlernuni,  nolavi  tempus,  diein,  iocum, 
qno  scriptum  est.  Ego  Thiatbaldus  presbyler  rogatus 
seripsi  et  subscripsi. 

Signum  Amulrici ,  qui  hanc  tradilionem  pcrfecit 
ot  propria  manu  (irinavil.  Signuin  Helmberli.  Sig. 
Godul)erthi  Sig.  Folcbcrti.  Sig.  Hnindulli.  Sig.  Eo- 
rici.  Sig.  Hiidimdi.  Sig.  Duodoni.  Sig.Friduiici.  Sig. 
Alfgeri.  Sig.  Guntberii. 

Tradilio  Theganbaldi. 

45.  Notura  Geri  desidero  omnibus  lam  prcesenlibus 
quain  fnturis,  qualiter  ego  Theganbaldus,  liiius  quon- 
dam  Hrodl)aIdi  tradidi  partem  hsercdilatis  mcx  LuJ- 
gero  abbati  in  villa,  qux  dicitur  Fislacu  juxta  ri- 
pam  fluvii  Rura»,  id  est,  illam  Ilovam  inlegram  Alfa- 
ting-Hova  cum  pascuis  ct  perviis  et  aquarum  decur- 
sibus,  et  Seara  m  silva  juxla  formani  Hov£  plenx. 
Hiec  oinnia  tradidi ,  sicut  superius  dixi ,  in  eleenio- 
synam  roeam  et  conjugis  meas  Rcgintrudx  Ludgero 
aiibati,  traditamque  in  perpetuum  esse  volo,  ct  nullis 
unquam  temporibus  immulari,  scd  ad  perpetuos  usus 
suos  el  fructum  Ecclesi;e  Dei  ipse  Ludgcrus  abba 
camdem  Hovam  superius  nominatam  cum  omni  in- 
tegriiatc  possidcat  jurc  hccreditario,  et  quicquid  ex- 
inde  faccre  voluerit,  iibcram  ct  flrmissiiuam  a  me  et 
ab  omiiibus  habcat  polestatem.  Acta  cst  aulcm  pu- 
Llice  cum  stipulatione  subnixa  anno  28  regni  domini 
noslri  reiigiosissimi  regis  Carli,  ii  Kal.  April.,  in 
loco  qui  dicitur  Ad-Cruccm,  in  pago  Nivanslieim,  in 
ripa  fluvii  Arnapa.  Et  conflrmata  cst  per  manum 
Heingeri  nepotis  inei,  cui  ego  ipse  poteslatem  dedi 
ad  hoc,  in  villa  ipsa  siiperius  dcnominata,  id  est,  in 
Fisclacu ,  ubi  eadem  Hova  jacet,  corain  testibus  ac 
maiiumissoribus,  quonim  nomina  subtus  notan- 
tur.  Et  ut  hoc  tradiiionis  testami  ntum  finnius  per- 
scveret  in  scinpitemum ,  notavi  tcmpus,  diem ,  lo- 
cum,  quo  scrip(U:n  est.  Ego  Thialbaldus  presbyter 
rogatus  scripsi  et  subscripsi. 

Signum  Berngeri,  qui  hoc  tcslamcntum  accepta 
potestatc  a  Theganbaido  et  perfccil  ct  propria  manu 
lirmavit. 

Signum  Hrodrici.  Sig.  Hildiradi.  Sig  Reginberti. 
Sig.  Bernhardi.  Sig.  Bcrwini.  Sig.  liiotwini.  Sig. 
Waldmari.  Sig.  Eforvaini.  Sig.  Bcnnoni.  Sig.  Alfnan- 
di.  Sig.  Uerebaldi. 

Traditio  Hiddonij  et  conjugis  ejus  Mada(gard(r, 
i4.  Notam  sit  omnibus,  tam  pncscntibus  qiiam  fu- 


A  luris,  q;ialiler  e^o  Hiddo,  iiUu£  quemlam  Heriwini, 
pro  rcmedio  aniina!  meu:  et  pro  remedio  coigiigis 
mex  MaiialgardiC  partem  h.Trelitatis  nostnc  tr«diiii- 
mus  Ludgero  cpiscopo  in  his  hicis  :  piimo  in  Quar- 
singsoli  ct  in  Berianscotam  et  in  Bochurssi  et  in 
Tolgud  :  in  Qiiarsingsoli  totum  quod  ibi  habuimus  in 
coniprchcnsione  nostra  et  in  Bertanscotam  toluni :  et 
inBochiirssi  dimidium,quod  ibi  habuimus,  et  in  Tol- 
gud  terliam  pariem  de  nostro.  H;ec  omnia  Iradidiinus 
tradilaque  iii  perpcluum  esse  voluraus,  et  iiuiiis  un- 
qiiam  lemporibus  iminutari ;  sed  ad  perpetuos  asus 
Ecclesix  Dei  et  sux  utilitatis  ipse  Ludgerus  episcopus 
polestalem  lial)ear,  quidqiiid  exinde  faeere  voliierit, 
iibrram  el  rirniissiina!ii  a  uuLis  el  ab  oninibu:»  bal  cat 
poti*stalem  in  perpetuum.  Acta  est  autein  publice 
cuai  slipulatione  suluiixa  h.TC  traditio  anno  59  regni 
domini  inipjcratoris  religiosissimi  Carli,  vii  Idus  Uc- 
tobris,  in  villa  qu£  dicitur  Bidningahem,  coram  testi- 
bus  ac   manumittentibus,   quoruiii    noniinn  subtus 

g  adnotantur.  El  ut  lirniior  habeatur  Iia^c  tradilio  in 
pcrpctuum,  notavi  diem,  lociim,  tempus,  quo  i>eracui 
est  et  scripia.  Ego  ThiatUUdus  presbyler  rogatus 
scripsi  ct  siibscripsi. 

Signuin  Iliddoni,  qui  hanc  traditioncm  domiiiante 
manu  perecit  et  sublus  firmavit. 

Siznum  Liidgeri.  Sig.  Beratberi.  Sig.  BLircliardi. 
Sig.  LiudiKTli.  Si-.  \\  ili-ildi.  S  g.  F*)!*  i>er!i.  Suj.  Fol- 
cradi.  Sig.  Geiberli.  Sig.  llolinriei.  Sig.  Hibiiuaru. 

Traditio  U'o//f. 

15.  Notum  cupio  omnibus,  tam  pracsentibus  quan^ 
-futuris,  qtialiter  ego  Wolf  et  fratcr  nicus  Reinl^rat^ 
ncc  non  et  sorores  me;e  Osbirin  et  Meiiibirin  tradi — 
dimus  parteiu  hxreditatis  nostrsc,  hoc  est,  qiiod  {ra^ 
didimus,  ad  gaginandum  porcos  xx  et  oi  to  joriiales 
interctilla  tcrra  ct  iiiculta  cum  omnibus  adjacentii&. 
Tradidiuius  cnim  h;ec  pro  remedio  animaraui  nostra — 
rum  et  matris  nostro)  ad  ectlesiam  Salvalori^,  quae 

p  constructa  cst  in  loco,  qui  dicitur  Wertbiiia,  in  pago 
^  Riporum,  snper  fluvio  Uiira.  Et  propria  manu  fir> 
mauius,  el  pru:sens  traditio  nrnia  pennancai.  Acta  n 
Werilliina  inonasterio  aiino  20  regni  domini  Uludv- 
wici  iiuperaloris,  indictionis  i. 

Signuiii  Wolfl,  qui  hoc  tradidit.  Signuni  Heinbirio 
sororis  ejus.  Si^.  Osbirin  sororis  ejus.  Sig.  Re^o- 
berti,  fratris  ejus,  qui  hoc  similiter  tradidit.  bjg. 
Guudhardi.  Sig.  Herioaldi.  Sig.  Bonnoni.  Sig.  Inniii- 
nothi.  Sig.  Berharii.  Sig.  Ilildibaldi.  Eso  Hrodbaldus 
humilis  prcsbyter  rogatus  scripsi  et  suDscripsi. 

Tradilio  Fridrici  el  Hildibert ,  el  Aliperct  in  Ripo. 

16.  Notum  fieri  cupimus  omnibus,  tara  prxseoti- 
bus  quam  futuris,  quomodo  nos  Fritburic  et  iliiiii- 
bcrt  ct  Altprect  tradidimus  pro  renicdio  aniiuania 
nostrarum  ad  reliquias  sancti  Salvatoris  et  sanei2 
Marix  ct  Petri,  quse  sunt  conlocatx  in  pago  Ripoa- 
riorum  in  loco  nuncupante  Werilbina  super  fluvio 
Rura,  traditumque  in  perpetuum  esse  volumusrt 

D  promptissima  voluntate  coiifirmavimus.  lloc. . . .  rcs 
nostras  in  pago  supra  memorato  in  uno  k)co,  nbi 
Frithuric  et  Hildibert  fratrcs  communi  consilio  tri' 
didcrunt  in  fine,  quae  pcrtinct  ad  Hrotberctinga-Uon, 
terra  aratoria,  jornales  ui.  Habet  exterminalionetle 
ainbos  latos  terra  fiscalis,  de  uno  fronle  tcrra  UiUi* 
grim,  de  alio  vero  frontc  tcrra  S.  Petri.  In  alio  loco 
tradidcrunt  ipsi  supra  mcmorati  fratres  in  Oue,  qox 
pcrtinet  ad  \Vcldi  tcrra  aratoria,  jornalcs  iii.  UabeBt 
cxtcrminationc  dc  ambos  baos  et  uno  fronte  lerra 
Friduric  :  de  alio  frontc  tcrra  Dodun  iufra  ista  eiler- 
miuatione.  Quod  nos  cum  communi  consili0  IrKfidi- 
mus,  post  hunc  dlem  ad  ipsas  reliquias  proficial  ia 
augmentum. 

Si  quis  vero,  quod  fieri  non  crcdimus,  si  fnerit  iB 
postmodum,  nos  ipsi  aut  aiiquis  de  hxredibus  nostris, 
qui  contra  hanc  donam  venirc  conayerit  aut  eam 
infrangere  tcnlaverit,  inferat  vobis  una  enm  socio 
lisco  auri  lib.  i,  argeiiti  |M)nd.  v,  co.ictus eisolvat, et 


m 


806 


qQOd  ref>ctiC,  evindicare  non  valcat,  sed  prxscns  do-  A 
natio  isia  Orma  permaDcat  stipulationc  subniica.  Ac- 
tum  Ad-Crucem,  ubi  conscripla  est  sub  die  viii  Kal. 
JuliiannoYimperante  domino  llludowico  imperatore. 

isti  sunt  visores  et  auditores  : 

Signum  Altbert,  et  Frideric,  et  Hildibert,  qui  hnnc 
traditioneui  fieri  et  firmarc  rogaverunt.  Siguum  Er- 
caofrid.  Sig.  Alfger.  Sig.  Gerwiiii.  Sig.  Widrad.  Sig. 
Hiidimar.  Sig.  Hluduhrct.  Sig.  Heriulf.  Sig.  Ausgor. 
Sig.  Uildigriin  episcopi.  Sig.  Hirminger.  Sig.  Ausger. 
£go  Adalgerus  diaconus  rogatus  scripsi  ct  subscripsi. 

Venditio  tridurici. 

il.  InClinstofralri  IlilJrgrim  cj»iscopo  cmplori  ego 
Friduric  vendilor.  Conslal  inc  tibi  vendidissc,  ct  ila 
vendidi  res  mcas  proprias,  qua;  sunl  in  pago  Niven- 
hem  in  villa  Hrodbeninga-IIova  supcr  flnvio  Gilibe- 
chi,  id  cst  duos  jonialcs  (!c  tcrra,  et  babeut  (!e  uiio 
latus  tcrra  S.   Andrcic  :  dc  alio  latus  tcrra  ipsius 


llxc  snnt 
audicrant : 


CHAKTIL.\IIILM  WTHTKINENSE- 

nomina  tcs:ium,qui  hoc  ^iderant  et 

Signum  Abboni,  qui  banc  Iradilioncm  fieri  rogavit, 
el  propria  manu  firmavil.  Sig.  Ailclhardi  coniitis 
Sig.  Reginbaidi  comitis.  Sig  Odwaocar  coniitis.  Siff. 
Hrodsteii.  Sig.  Alfger.  Sig.  Hurhercii.  Sig.  Frcdu- 
ward.  Sig.  Megiiibanii.  Sig.  Briolgori.  Sig.  Gorrici. 

Kgo  Reginbarius  ac  si  iiidignus  presbyler  rogatus 


scripsi  ct  subscripsi. 

Traduio  lolcrcdcv, 

20.  Nofum  fieri  cupio  omnibus,  tam  prnpsentihas 
quam  fuluris,  qualitcr  cgo  Foicrada,  germana  soror 
jjuondam  Hemmingi  exactoris,  irailidi  agrum  unum 
jure  iKcreditario  Lu«lgero  abbati,  ac(cpio  prelio 
ajsiimalionis  comptHentis,  juxla  Arnapa,  pnq^e  man- 
sioiiiliin,  quod  dicitiir  Ad-Cniccm  :  traditumque  in 
perpcluuiii  esse  volo,  ct  nullis  unquani  temporibus 
emptoris.  De^Hio  fronle  lerra  Fri«]uric:de  aliovero      wUerius  immutari,  se*!  ad  perpeluos  usus  Ecclesiye 

-  B  Dei  pravlicius  abbas  jure  haireilitario  possideat  eum- 


fronte  aqua.  Tradidi  tibi  perpctualitcr  ad  possiden 
duin,  cl  accepi  a  te  pretio,  sicul  iiiter  nos  placuit 
atque  coiiveiiit,  boc  cst,  solidos  vi,  ita  ul  post  huiic 
diem  hahendi,  lenendi,  vendendi,  vcl  quicquid  exiiide 
facere  volucris,  liberam  et  firmissimam  in  omuibus 
habeas  poteslaiein.  Acla  cst  aiiteui  publice  cum  sti- 
puiatione  subnixa  in  loco,  qui  dicitur  Ad-Crucein, 
ubi  cons^^ripta  est  sub  die  viii  Kal.  Maii  anno  4  regui 
doniini  Hludowici  iuij  eraloris. 

l>li  siinl  visores  et  audilores  : 

Sigiiuni  Friduric,  qui  banc  iralilionem  fieri  roga- 
viU  Sig.  Ilildibert,  (iiii  revcstivil.  Sij;.  Griuialdvicarii. 
Sig.  Dalo.  Sig.  Ileriuir.  Sig.  Widrad.  Sig.  Reniio. 
Sig.  Heriiac.  Sig.  llagor,  Sig.  Adolric.  Sic  Brun. 
Sig.  Hofiilard.  EgoAdaigcrus  diacouusiogatusscripsi 
et  subscripbi. 

Tradilio  Hrotstein  comiiis. 

18.  Notum   ficri  cupio  oinnihus,  tam  prapsciitilius 
qnara  futuris,  (pialiier  ego  Ilrotsten  Iradidi  partem  p  Sig.  Luidbrel. 
hsereditatis  inca!  ad  ecclesiam  sancti  Salvatoris  qu;e  ^ 


possn 
dem  agiuiii,  ct  fructilicare  faciat  dielus  vil»  suse 
et  quicunque  commendare  voliieritct  iradiTcad  pos- 
sidcndum  postoliitum  suum,  liberam  et  firinissimam 
a  me  ot  ab  oniiiibus  habe  t  potestalem.  Si  quis  vero, 
quoil  futiirum  esse  uoii  cre.Io,  ego  ipse,  quod  abslt, 
aul  aliquis  de  biciedibus  meis  conira  haue  tradilio- 
nein  \ei.ire  lenlavcrit  et  eam  iiifrang»  re  dccrcverif, 
ab  ingrcssu  omiiiiiin  ccclcsiarum  alienus  exis:at.  et 
.  in  Doiiiiiiicum  quinque  iibras  exsolvat  argenti,  ei  ila 
quiescat  alsqiie  opcns  effectu.  Traditionc  hac  firmi- 
lcr  permaiisura  cura  slipiilalionc  subnixa.  Acla  cst 
puiilice  in  ioco  ipso,  qui  dicilur  Ad  Crucem,  curara 
testibiis  ac  roanumissoribus,  quorum  uomiua  sub- 
tus  notantur. 

Signum  Folcradai,  qiiai  hoc  leslamentum  fieri  ro- 
gavit  et  propria  manu  fi rmavit. 

Siguuin  Ileinrici.  Sig.  Oodiald.  Sig.  Winibroht.  Sig, 
Wiiheri.  Sig.  Godobiot.   Sig.  FoIcbrcL  Sig,  Alfger. 


Troditio  Ewncini  in  Witi, 


qu: 
constriicta  est  iii  pago  Ripariorum,  in  ioco  ({ui  dicitur 
Werthina,  su|)er  fluvio  Rura^,  hoc  est,  qiiod  tradiili 
nnum  mancipium  juris  niei,  noniinc  Ilildisuil,  tradi- 
tumque  cssc  in  perpetuuin  volo,  el  ut  prx^sciis  tradi- 
tio  ista  omni  teinpore  firma  permaneat,  stipulatione 
siibnixa.  Acta  iii  Werthina  monasterio,  scripta  xi 
Kal.  Febr.  anno  i  regiii  domini  Hludowici  iinpcrato- 
ris,  iudictione  5.  Ego  Hiidiwardus  cancellarius  scri- 
psi  et  subscripsi. 

U£C  sunt  nomina  teslium,  qui  hcec  viderant  et 
au  herant  :  Sij^num  Hrotslcni,  (lui  hoc  tradidit.  Sig. 
Meginbardi.  Sig.  Wolfi.  Si^.  Gunthardi.  Sig.  Hclni- 
brati.  Sig.  Woldrici.  Sig.  Werinmari. 

Traditio  Abboni  in  Lopanheldi. 

i9.  Notum  fieri  ciipio  omnibus,  tani  pncscntibus 
quam  futuris,  qualitcr  ego  Abbo,  filius  quondam  Ger- 

rardi  tradidi  hseredilatem  mcam  ad  ecclesiam  sancli  _  _ 

Salvatoris,  qux  est  constructa  in  pago  Riporum,  in  D  Sig.  Atliulini.  Sig.  Landrardi.  Ego  Thialhardus  dia- 
loco,  qui  dicitur  Werithina  super  fluvio  Rura,  hoc      *^onus  rogatos  scripsi  et  subscripsi. 


21.  Notum  ficri  cupio  omnihus,Uim  pra^sentihus 
quam  fuluris  qiialilcr  cgo  Ewiwiiius  tradidi  partcm 
h;erediiatis  me«  ad  cct  lesiam  sancli  Salvatoris,  qiire 
est  conslructa  in  pagoRuricgoa,  in  loco,  qui  dicitiir 
Wirithina,  supcr  fluvio  Rurae,  hoc  esl,  quod  tradidi 
duas  jornales  de  torra  in  Witli  pro  reiiiedio  anim;e 
nica',  et  pro  ajteriia  rclril.utione  ita  tradita,  tradi- 
tumquc  in  perpeluum  csse  volo,  et  promptissima  vo- 
luntate  confirmo,  stipulatione  subnixa.  Acta  in  We- 
rithina  monasterio  xv  Kal.  Julii  anno  4  regni  do- 
mini  Hloiharii  re^is,  indictione  7. 

Hsec  sunt  nomina  testium,  qui  hoc  viderant  ct 
audicrant. 

Sig.  Evurwini,  qui  hoc  tradiijit  in  Witti  jomales 
duas.  Sig.  Heluibratti.  Sig.  Fritbubal.li.  Sig.  Thiat- 
baldi.  Sig.  Ilrodbratti.  Sig.  Wefhardi.  Sig.  Lothradi. 


est,  duos  niansos  in  pra^fato  pago,  in  villa  nunciipante 
in  Lopanheldi,  supcr  ripani  pr.cfati  flumhiis  tam  in 
lerris,  quam  in  silvis,  seu  in  pratis,  pascuis,  aquis, 
aquaruiuve  dccursibus,  et  cuiii  oiniiibus  adjacciiiiis, 
et  mancipia,  his  nominibus :  Wiva,  Sigifrid,  Radgis, 
Rattniut,  Frithuric,  traditumque  in  pcrpetuuiu  esse 
volo,  et  proniptissima  voluntatc  conlirmo.  El  acccjii 
id  custodes  ipsius  pni^fata*.  ccclesiiC  prctiiiin  sicut 
nter  nos  plai  uit  atquc  convenit,  hoc  est  libras  xxiv 
n  transtuli  de  mea  potestaie  in  illorum,  ut  pol 
/.nnc  dicm  habeant  liccntiam  habendi,  tenendi,  [los- 
sidendi,  commutandi,  vel  quicquid  exinde  fiiccrc  vo- 
luerint,  liberam  et  firmissiinam  iu  omnibus  hat.ea.it 
potestatem,stipulalionesubnixa.  Actum  in  Wcriibina 
monasterio  ubi  conscripta  csl  sub  die  Non.  Kal.  No- 
vemhr.  anno  21  imperante  domiiio  riudo>viri)  impc- 
ralorc. 


Tradilio  Erponi  in  Meinthinne, 

22.  Noium  fieri  cupio  omnilins,  lam  praesentibus 
quam  futuris,  qualiter  ego  Erpo  tradidi  parteni  hae- 
redilalis  nicse  ad  ecclesiam  S.  Stephani,  qax  est 
constructa  in  nago  Ruricgoa  in  loco  Wirithina  super 
fluvio  Rurse.  Hoc  est,  quod  tradidi  jornales  duas  de 
terra  in  Meinthinne  (lileinterde)  pro  remedio  anima; 
mese,  traditumqiie  in  perpetuuro  csse  volo,  et  pro- 
p.ia  manu  firmavi :  prassensque  traditio  firma  per- 
maneat  stipulatione  subnixa.  Acta  in  Wlrithina  mo- 
nasterio  ii  Id.  Noveinbr.  auno  A  .regni  donuBi  Ulo- 
tharii  r(^gis,  indictione  6. 

Sigiium  Erponi,  qui  lioc  tradidit.  Sig.  Meinhardi. 
Sig.  Wolfi.  Sig.  Thi  iradi.  Sig.  Gerb.aK1i.  Sig.  Helm- 
bralli.  Sig.  ThiatbaMi.  Sig.  Frithulbaldi.  Ego  Thia- 
Ihardus  uiaconus  rogatus  scripsi  et  subscripsi. 


S07 


AD  S.  LUDGEfll  SCRIPTA  APPKNDIX. 


Traditio  Uildiradi  in  Wemuwalda.  j^ 

25.  Notum  flcri  omnibus,  tam  pra^sciitibus ,  quam 
faturis,  quaiiter  ego  Hildiradiis  filius  quonilam...  pro 
rcmcdio  aniinae  meoe  etpro  h:iTodilale  coitiprehcndi,  a 
rivulo,  qui  dicilur  Biirgt^eki  (Uornebeck)  iis({uc  ad 
illiim  rivuluin,  qui  in  occidcntali  parte  Widubergi 
(Wynbera)  decurrit,  ad  reiiquias  saucti  Salvatoris  et 
sanctae  Marix  semper  virginis,  et  cum  omni  integri- 
tate  usque  in  ripam  Rura^,  excepta  illa  particula, 
quam  Fxcbcrtus  in  pruximo  angulo  intcr  Rurain  et 
Widubergam  oliin  stirpare  inchoavit.  Haiic  ergo  de- 
iiominatain  couipreheiisionem  cum  tota  iutcgritate 
tradidi  in  elecmosynam  meam  ad  reiiquias  superius 
dictas,  et  in  polestateiu  Liudgeri  abbalis,  traditam- 
qae  in  perpetuum  esse  volo ,  et  per  nuiia  temporum 
curriciiia  iilierius  iinmutari,  sedad  pcrpetuos  usus 
Ecclesi;]e  Dei  pnedictus  aliba  Ludgerus  quicquid  ex- 
inde  facerc  voluerit,  jure  hoirctlitario  liberain  et  tir- 
missimain  a  me  el  ab  omnibus  haheat  poteslatem.  Si 
quis  vero  instigatus  a  diabolo,  quod  tamen 'futurum  R 
€sse  non  credo,  ego  ipse,  quod  absit ,  aui  aliquis  de 
hx*redibus  vel  pro  b^ercdibus  meis  seu  quxlibet  ex 
pcrsona  conira  hanc  vcnire  tcntaverit  aul  eam  in- 
frangere  volucrit  fixa  et  dclibcrata  iiitentione,  im* 
primis  iraiii  Doi  coRlesiis  incurrat ,  et  a  sanctoruro 
angelorum  sociclate  scparclur,  si  se  ciloiion  correxe- 
rit  a  sua  pessima  pr^esuinptionc  :  et  insupcr  iii  Domi- 
nicum  auri  libras  duas,  argi*nti  pondus  x  coactus 
exsolvat,  et  sic  quidem  quod  repetit,  evindicare  noa 
valeat,  sed  firma  el  immutahilis  hxc  tradiiio  in 
scinpiternum  pcrmaneat  cuin  stipulationc  subnixa. 
Acta  est  autein  publice  in  loco,  qui  dicitiir  Diapan- 
hcci  in  ripa  Rune,  ad  rcliquias  sancli  Salvatoris  et 
s:inct:c  Mari:r,  anno  35  rcgni  doiuiui  nostri  religio- 
sissiini  regis  Carli,  Kal.  Maias,  coram  testibus  ac 
m.iniimissoribus,  quoruui  noniina  subtus  notanlur. 
Et  ut  Iioc  tcstamcntum  firmius  perseveret  in  xter- 
num ,  notavit  tempus ,  diem  ,  locura ,  quo  scriptum 
est.  Q 

Signum  Ilildiradi,  qui  hanc  traditionem  dominautc 
raanu,  pcrfccit,  subtusquc  firinavit. 

Signuiii  lleribaldi.  Sig.  Frithurici.  Sig.  Ilildibratti. 
SiK.  Rrunhardi.  Sig.  Aro.  Sig.  Sewardi.  Ego  Thiat- 
baldus  presbytcr  rogatus  scripsi  ct  subscripsi. 

Tradilio  Sigihard. 

2i.  Notuin  neri  dcsidcro  omnibus,  tam  pnTscnli- 
hus  quani  futuris,  qualiier  ego  Sigihard  tradidi  par- 
ticulam  hxrediiatis  mcas,  quod  conjacct  in  villa 
Fisclaco,  in  pago  Ruricgao,  hoc  cst,  de  tcrra  plcuum 
jormal  [vel  jornal]  tradidi  ad  reliquias  saiicti  Salva- 
toris ,  qucc  collocatae  sunt  in  loco  qui  dicitur  SVcr- 
thina,  in  pago  Ruric^oa,  in  ducato  Ripoariorum,  u!)i 
Hildigrimus  et  Gerfndus  episcopi  reclores  pneesse 
videntur.  Hoc  tradidi  pro  remedio  animx  meje  ct  pro 
aeterna  bona  retributione ,  in  ea  vcro ,  iit  a  die  pr;c- 
sente  rectores  ipsius  ecclesix  babeant,  teneant  atque 
poBsideant;  et  quicquid  exinde  facere  volueiint,  li-  n 
bcrain  in  omnibus  habeant  potestatem,  ad  faciendi , 
quicquid  elcgcrint ,  stipulatione  subnixa.  Acta  est 
auiein  die  iii  Id.  Scptcmb.  anno  6,  regnante  domiuo 
Dostro  Hludowico  gloriosissimo  rege  ac  impera- 
tore. 

Signum  Siffihard ,  qui  hanc  traditionem  fieri ,  et 
flrmare  rogavit.  Sig.  Reginbrat.  Sig.  Hrodhard.  Sig. 
Ohtric.  Sig.  Bonno.  Sig.  Erkinger.  Sig.  ErimhroU 
Sig.  Alfric.  Sig.  Odbold.  Sig.  Alvold. 

£go  Liudberthus  diaconus  scripsi  et  subscripsi. 

Charta  de  comcambia  Gerfridi  episcom  et  Frithuardi 
in  Uesangi  et  Catlorp,  $eu  in  Werina. 

S5.  Nihil  sibi  quispiam  cemitur  innaendo,  quic- 
quid  de  contra  recipitur  in  augmentis,  ideoque  pla- 
coit  atque  conveiiit  inter  Gorfredo  eplscopo  et  Fri- 
thoardo,  at  lerras  eorum,  ubi  loci  eveniant,  inter  se 
coroxaUre  debereat,  quod  iu  et  feceront.  Ergo  do- 
Bat  niemoratos  Frithuardus  supra  scripto  Gcrfrido 


episcopo  in  concarabio  terrae  80.*«  in  Tillat  QW  dici- 
tur  Hedingi,  in  pago  Ripomm  super  AuYio  Roni,  fd 
est  dimidium  mansiim  cum  pratis ,  pascuis ,  aquis, 
aquarumvc  decursibus,  mobilibus  et  immobilibQs. 
prxsidiis  pcculiis.  E  contra  dedit  Gerfridus  episco- 
piis  supra  scripto  Frithuardo  dimidium  roansum «  id 
est  tcrram  tantumin  pago  Borlergo,  in  villa,  qua 
dicilur  Caslorp.  Et  contra  pascua  et  silvas,  quas  de- 
dit  Friihuardus ,  dcdit  Gerfridus  episcopus  xx  fur- 
langasinpagoDreginni,  in  villa  quae  dicitur  Werina. 
Unde  inter  se  epistolas  uno  tenore  conscriptas  fieri 
et  adfirmarc  rogavcrunt,  ut  unusquisque  quod  a  pare 
suo  accepit,  hoc  habeat,  leueat  atque  possideai,  ec 
quicquid  exinde  facere  voluerit,  liberam  ac  firmissH 
iiiam  in  omnibus  habeat  polcstatem  adfaciendi.  Et 
si  aliquis  dc  huiredibus  nostris  hanc  concamLiam  !■- 
frangcre  voliicrit,  iiide  ante  conspectum  Dei  in  dio 
juditii  rcddat  ralionem,  ei  in  hoc  SdDcuIo  componat 
C  libras  dc  aiiro  cocto,  el  duccnti  de  argento.  Actoa 
iii  ioco,  qui  nuucupalur  Billariicci,  sub  die  viii  KaL 
Deceml>r.,  regnanle  Hludowico  imperatore .  ao- 
no2I.  "^  • 

Signum  Frilhuardi.  qui  hanc  Iradilionem  fieriro- 
gavit  et  propria  maiiu  lirniavit. 

Signum  Reginhardi.  Sig.  Walgeri.  Sig.  Bnini.  Sig. 
BoYoui.  Sig.  Beniingi.  Sig.  Rcginfridi.  Sig.  HildS- 
haldi.  Sig.  Hericoni.  Si^.  Lgoiii.  Ego  Regibarius  in- 
dignus  presbytcr  s(ripsi  el  subscripsi. 

Traditio  Uclmbratti. 

26.  Noium  ficri  cupio  omnibus,  tam  pnescntibQf 
quam  fuiuris,  qualiler  ego  Helinbrahtus,  filias  qiioo- 
dam  ReginlH^rli,  pro  remedio  animic  fihi  mci  nomine 
Eedbrali,  Iradidi  partcm  hoBredilalis  meae  ad  eccle- 
siam  sancti  Salvatoris,  qu»  consiructa  est  in  pago 
Riporum,  in  loco  qui  dicitur  Werithina  super  fiuv» 
Rura,  hoc  est,  quod  tradidi  jornalem  unum  in  paco 
praifato,   in  villa,  qiia;  ditilur  Hernatscet  iHen' 
Bcheide)  siiper  ripani  pnefati  fluniiiiis ,  tam  in  lerris 
quam  in  sifvis.  Tradilum  esse  in  perpetuum  volo,  et 
promptissima  volunlatc  confiriuo,  inoa  vero  ratioM, 
ut  post  hiinc  dieni  habcatis  liccntiain   habendi ,  te- 
neuili,  possidcndi,  commutaudl,  vel  quicquid  exiode 
facere  voliieritis,  liberam  ac  firmissimam  in  omiii- 
biis  habeatis  iiotcslatem,  stipulatione  subnixa.  Actvn 
in  Wcrithina  monasterio,  ubi  ct>nscripta  est,  subdie 
X  Kal.  Novembr.,  regnanle  domino  Hludowico  imps- 
raiore,  indiciione  i. 

Ego    Thanebaldus  subdiaconiis  scripsi    et   sob- 
scripsi. 

Signum  Uelmbrahti,  qui  hanc  chartulam  fieri  ro* 
gavii  et  propria  manu  firmavit. 
.  %-Bonnoni.  Sic.Berngeri  Sig.  Nunni.  Sig.  Ge^ 
baldi.  Sig.  Thiatbaldi.  Sig.  Reinbaldi. 

Traditio  Wolf  in  Ue^trate$cethe. 


27.  Notum  fieri  cupio  omnibus ,  tam  praBseotRiM 
quam  futuris  qualiter  ego  Wolf  tradidi  partcm  Iro* 
reditatis  meae  pro  remedio  animae  mex  ad  ecyUjsiag 
sancti  Salvatoris  et  S.  Patris  Ludgeri»  quae  coa- 
slructa  est  iii  pago  Riporum ,  in  loco,  qui  dkalar 
Werthina,  snper  fluvio  Rurae,  hoc  est,  quod  traM 
quicquid  babui  in  villa  qux  dicitur  in  Heslralcscclkl 
(Hettenchcde)  cum  appendiUis  suis,  id  esl,  lenii. 
silvis,  pascuis,  aquis,  aqoarumve  dccursibos,  §1 
traditum  esse  in  pcrpetuum  volo,  ct  ut  prcscDS  trt- 
ditio  ista  omni  temj>ore  firma  pcrmancat,  stipulatiMe 
subnixa.  Acta  est  in  Weritbiua  mooaslcrio,  scrfeH- 
((uc  XV  Kal.  Septembris,  anoo  Dominicae  iocaras- 
tionis  848,  indictione  4,  aimo  3  Hludowici  uapera- 
toris.  ^^ 

Ego  Liudbaldus  canccllarius  rogatus  scripai  d  ssb^ 
scripsi.  Isti  sunt  visores  el  auditores  : 

Signum  Wolf,  qul  boc  tradidit,  ct  piopria  maai 

firmavit.  "^ 

Sig.  Megenhardi,  avocati  nostri.  Sig.  Raduiii.  Si;. 


C!iartilarii:m  wertuinense. 


S!i) 


Salaboldt.  Sig.  Bonitini.  Si^.  Friihiibalcti.  Sig.  Ilrot-  A 
berli.  Sig.  Nuoni.  Sig.  Heriiiaidi.  Sig.  Aihulini. 

TradUio  Oddc§. 

i8.  Notnin  fieri  cupio  omnibus  ,  tain  prxseiilibas 

Snam  futnrit,  ^ualiier  ego  Oddag,  ftliiis  quondam 
itbiirici,  tradidi  paricm  hjcreditulis  nieui  ^U  eccie- 
ftiam  sancti  Saivatoris ,  c|tix  est  conslructa  in  ua^o 
Biponim,  in  loco  qui  diatur  Werithina,  supcr  uuvio 
Bura,  boc  est.jornates  iO  in  praciato  pago ,  1«  viila 
nuncupaiiie  Mcoitbinin  (MynUrs)  super  ripam  praD- 
fati  fluiniiiis,  tam  in  terris,  quam  in  silvis  ,  seu  in 
pratis,  pasfuis,  a^uis,  aquaruinve decursiLus et cum 
omnilMis  ad}acentiis  :  traditumque  iii  perpetuiim  esse 
volo ,  et  proniptis.>ima  voluntale  conhrroo.  Ct  accepi 
a  castodibus  ips':us  prxfaiae  ccclesix  preliuiu ,  sicui 
Inter  nos  placuit  atque coiivenit,  b<;o est,  solidos  fi. 
Ettrar.stuii  de  mea  potestate  in  illorum,  ut  post  hanc 
dieni  babeant  licentiam  tenendi,  possidendi,  commu- 
tandi,  vei  quidquid  exinde  facere  voiueiini ,  libcram  p 
ac  firinissimam  in  omnibus  habeant  pote,statein ,  sti-  ** 
pulaiione  subnixa.  Aclum  in  Weriibma  mo.asterio, 
abi  conscripta  est  sub  die  pridie  Kai.  Novembr.  anno 
K  imperante  domino  Hludowico  iniperatorc,  iudi- 

CtiOQd  i3. 

isti  sunt  yisores  et  auditores  : 

Signum  Oddag,  qui  banc  traditioaem  fieri  rogavit 
ec  propria  mana  firmavit. 

bignum  Adaloni.  Sig.  Crpo.  Sig.  Gonthard.  Sig. 
Hroi&rat.  Sig.  Tbeatbald.  Sig.  Regiiibald.  Sig.  Uen- 
bai.  Sig.  Gerbald.  Sig.  Lantrat. 

Ego  Thauebaldus  monacbus  scripsi  ct  sabscripsi. 

Tradifio  Ueginhardi  et  Wolf,  in  $iha  )Via'. 

29.  Notum  fieri  cuptmas  lam  praescntibus  quaM 
fotnriSt  qaaliter  ego  Meginhard  et  Wolf  tradifliiiins 
partem  bacreditaiis  nostne  ad  ecclesiam  sancti  Sal- 
vatoris  qiKE  est  constructa  in  pago  Riporum,  in  looo 
qui  dicitur  Weritbina ,  boc  est  quod  tradidimus  iO 
porcoram  patcuam  iu  silva  Wili,  pro  remedio  anim»  q 
Dostrae,  traditumque  in  perpetuum  esse  volumus,  et 
propriis  manibus  nostris  nrmavimus ,  piacsensque 
traditio  Arma  permaneat,  stipulatione  subnixa.  Acta 
in  Wertthina  monasterio  111  N.  Kal.  Decembr.  anno 
t  regni  domni  Hlotbarii  regis,  indictione  5. 

Sig.  Meginhardi  et  Wolfi,  qui  hoc  tradideruni,  in 
Witi.  Sig.  Kaduni.  Sig.  Frithubaldi.  Sig.  Ego  Th^a. 
thardus  subdiaconus  scripsi  et  subscripsi. 

De  Uoltuara  in  H't/t. 

SO.  Breris  commemoralio  de  illa  pastione ,  quod 
nos  liabemus  de  ambas  paries  Riira  iii  Uosi ,  et  in 
Wngnoswald.  Imi>rimis  iii  Hosi  Heinricus  donavit  ad 
9  porcos.  De  Hroliiiga  (Ratingen)  Willibald  et  neptis 
ilbiis  vTodiderunt  slA  66  porcos.  Abiric  vendidit  no- 
liis  bacreditatem  suam  in  Lapanheldi  {Lopenhelt)^  ibi 
pertinet  ad  80  porcos.  Gerfrid  habet  in  ipsa  villa  ad 
oO  porcos.  AHiiant  tradidit  nobis  ad  ^  porcos.  De 
MeneiKnna  Gerata  irendidit  nobis  ad  ib  porcos.  De 
Witi  Evurwioi  tradiuit  pro  salate  anima;  %ux  ad  20  D 
porcot.  De  ipsa  villa  Evuco  et  Hildirad  et  illorum 
cobaaredes  tradideniot  ad  50  porcos.  Othilulf  in  Hra- 
tiiga  (Ratingen)  tradidit  nobis  pustun  iO  porcoruin. 
Ad  illam  lerram  pertinet ,  quaui  in  Witi  conparavi- 
mos  a  Meinhardo,  qui  sororem  Huniioiiis  iii  conjugio 
babnit,  pastum  ad  25  porcos.  Ab  Eribaldo  compara- 
vimus  ad  pastum  30  porcorum  in  W'agriOsv(*aidi  ha- 
beoias  in  risclaca  de  uno  manso  quidouid  ibi  perti- 
net,  et  de  alio  manso  tertiam  parlem.  ht  in  ipsa  villa 
iradidit  Hrodliardm  ad  5  porcos.  Hiudowinus  ad  5 
poroiis.  In  ipsa  villa  Hantio  donavit  ad  5  porcos. 
ThiathoUI  et  Tbnitbger  tradidemnt  in  Witi  ad  20 
porcos  pastiones. 

Trtiditio  CundiiiM  et  Adelboldi, 

Sl.kiCbrislo  fratri  Hildigrim  episcopo  croptori 
GniidviDOS  et  Adelkoidus  venditorcs.  Constat  nos  tibi 
Tendidisw,  quod  ita  et  fecimus,  corftlo  uno  hi  pago 

PlTiL.    XCIX. 


Bunnengdo  (Ronna)  in  villa  Melenchen  {Melhnm).  Ct 
ipse  cortilus  habet  in  longitudine  pedes  iSO  et  in  la« 
titudine  pcdes56,  ethic  babet  eitermiiiationes  de  ino 
fronte  via  Cabalbricia,  et  de  alio  fronte  Rigo;  et  do 
uno  latus  ipsius  baeredes.  Ctacccpimus  a  le  pretiuni, 
sicut  inter  nos  placuit  atque  convcnit,  hoc  sunt  srJ. 
20,  iia  ut  |K)st  ounc  dicin  ipsas  res  habeas  Juro  ba- 
bendi,  teueiidi,  dandi,  el  (]uidquid  exinde  facere  v<v- 
lueris,  iiberam«t  firmissimam  in  oinoibus  baleas 
potestalero,  stipulalione  subnixa.  Actum  ad  Rura, 
ante  basd  cam  saiicti  Salvatoris,  ubi  conscripu  fuit 
sub  die  xv  Kal.  Novembr.,  anuo  12  imperii  domMi 
Curoli»  gloriosissimi  imueratoi  is. 

Signum  Gunduine  cl  Adoibald.,  qni  banc  ▼enditift- 
nem  fteri  et  firmare  rogaverunt.  big.  Asbret.  Sig. 
Reginald.  Sig.  Reginbald.  Sis.  Radbald.  Sig.  Eu- 
roin.  Sig.  Hrauinger.  Sig.  TbMtfrid.  Sig.  Ludgis. 
Sig.  Rodald. 

Ego  Amalbertus  diacomis  rogatus  scripsi  ei  sab- 
scripsi. 

rrMTtlto  Eeinrki  in  WUi. 

52.  Notum  fieri  cupioomnibus,  taro  praeseotibos 

8aam  futuris,  ouaiiter  ego  Heinric,  filius  qaontiam 
temgeri ,  tradidi  partem  haereditatis  meae  pro  remc- 
dio  animsR  me»  ad  reliquias  sancti  Salvatons,  qux  est 
constructa  in  pago  Ripornm,  in  loco  qui  dicitur 
Werithina  super  flario  Rara,  in  supra  memomto  pago, 
in  villa  qu:£  dicitur  Witi  (Ovete)  ad  i5  porcos  pa« 
stionem  :  traditumque  io  perpetuam  esse  voio,  et 
pronptissima  voluntate  confirmo,  stipalatiooe  sob- 
nixa.  Actum  in  Weritina  mooaslerio,  ubi  conscripto 
est  sub  die  v  Kai.  Novembr.  aooo  21  domoo  Hludo* 
wico  imper. 

Signum  Heinrici,  qoi  lianc  traditionem  fieri  roga* 
vii  et  propria  manu  ttrmaviL 

Sig.  Heribaldi.  Sig.  Ulfridi.  Sig.  Lotradi.  Sig. 
Tbeatbaldi.  Sig.  Herponi.  Sig.  Wolfooi.  Sig.  Rcgin- 
l)alili.  Sig.  Gerbaidi. 

Cgo  Regiubarius  presbyter  scripsi  et  sobicripsi. 

Vendiiio  Erpa  et  Heimfridi, 

55.  H;ec  sant  testlmonia,  qaae  boc  Tiderunt,  qao4 
Erpa  iradidit  Hiidigrim  episcopo  in  duo  loca  jornales 
4,  m  Aoibus  Menetninno,  de  uno  latus  terra  Adalric 
iofantes :  de  alio  latus  vallis,  de  tertio  vero  latus  ipst 
vallis,  et  in  ipso  ioco  revcstivii  per  manus  Alfnant, 
Flodoin,  Reginbert,  Fridutold,  Rrunhard,  Hocca, 
Focco,  Ecco,  Wiifo,  Alfgod,  et  in  alio  loco  s*  per  fluvio 
Rura  diinidio  jornale  :  et  ipse  Alfnant  fecil  ista  ve- 
stitura,  et  ipsa  terra  jacet  in  itlo  loco,  ubi  iiie  pon  us 
anteriore  aiioo.  Haec  sunt  tesiimonia,  quae  hoc  vide- 
nint ,  quod  Hetinfrid  tradidlt  Hildigriin  episcopo 
unum  campum  in  finibus  Meniibiuiie,  lenct  ip^o 
campus  plus  minus  inier  terram  arabilem  et  silvaui, 
jornalcs  6  aut  7  adjunget  d^  uno  latus  Hoca  lerra ; 
de  alio  latos  ipsios  hxredes  :  de  uno  fW>nte  Gerrig 
terra,  et  de  alio  fronte  rivolus.  Et  in  ipso  loco  reve- 
stivit  per  manus  Cccon,  Aifnant,  FioJoin,  Regin- 
brai,  Fritbubold,  Rninbard,  Erpa,  Hocca,  Focco, 
Ecco.  Wido,  Alfgod. 

Tradilio  Theodoldi  et  IhmdgerL 

54.  Notu  n  fieri  cupimus  omnihus,  tam  prrcsenti* 
biisquam  futnris,  qualiter  ego  Thcoiiold  et  frater 
mem  Thrudgcr,  ftlii  quondam  Wiggeri ,  tradi^iimus 
partem  h;creidiiatis  nostrcC  pro  reniedio  aniiiix  ma- 
tiis  noslrjc,  nomine  Ricburg,  ad  reliq:!i:s  s:iiicti 
Saivatoris ,  qu;e  sunt  constructa  io  pngo  RiiriggOy  in 
loco  <iui  dicitur  Weritbina,  snpcr  fluvio  Rune,  in 
supra  inemorato  pago,  in  villa,  quae  dicitnr  Witi  ad 
20  porcos  paslioQcm  :  traditomque  in  perpeioum 
csse  volumus,  et  promptissima  voliintate  confirroamua» 
stipulatiune  subnixa.  Actuin  in  Werithina  monaste* 
rio,  ubi  conscripia  est  stib  die  xv  Kal.  Novcmli. 
.nnno2o  doinni  Hludowici  impcratoris,  iodictione  15 

S:giii:m  Tbeodoldi  ct  Tbrutbgeri ,  qui  bacvc  ve»«- 


su 


AD  S.  LUDGEEll  SCIUPTA  APPENDIX. 


tlt 


ditioDcm  fieri  rogaverunt  ei  prepria  manu  firmave- 
runt. 

Slg.  Meginhardi.  Sig.  Woir.  Sig.  Tlieatradi.  Sig. 
RrodberU.  Sig.  Uelniberti.  Sig.  UtMibaldi.  Sig.  Ue- 
ribaldi. 

Ego  Thiatgerus  indignus  subdiaconus  scdpsi  ro- 
gaius  et  subscripsi. 

Traditio  Meginhard  tn  Oviti  paUione  ad  iO  poreo$. 

35.  Notiim  fleri  cupio  omnibos ,  tam  pResentibos 
qoam  ruturis,  qiialiter  nos  Meginhard  et  Gunlhard 
pra  remedio  aniinanim  nosirarum  ad  ecclesiam 
sancli  Salyatoris,  qii;e  c<t  constructa  in  pago  Ripo- 
nim,  in  loco,  qai  dicitur  Weriihina  8iip?r  fluvio 
Rurje  tradidimus,  hoc  est  partem  hxredilatis  nostrae 
in  super  nicinorato  pago ,  in  villa  nuncupante. . . 
tuiti  ad  20  porcorum  pastionem  traditumque  in  per- 
petoum  esse  volumus  et  promptissima  voluntate 
confirm^aniu-f,  stipulalionc  subnixa. 

Actum  in  Weriiiiina  monasierio,  iibi  conscripta 
est  sub  diti  iii  Kal.  Seplembr.,  indictione  il.  Tradi- 
tio,  quam  tra  Jideniiit  Meginhard  et  Gunthard. 


balri. 


Ep  Reginharius  diaconus  rogatus  scrlpsi  et  sub- 
cripsi. 

Traditio  Meg'nliardi  et  Gunthardi  de  Wili. 

56.  Notum  lieri  cnnimus  omni!  us,  tam  prxsenti* 
bus  qiiam  ruturis,  qualitcr  nos  Mcginiiard  et  Gunihard 
iradidiinus  ad  ecclesiam  saucti  Salvator's  pro  re> 
luedio  animaniin  nosir.iruin ,  (\\\:\i  c^i  constnicla  in 
pig )  lluruegao,  inlocoqui  dicilur  Werithina,  s:!per 
llivio  Rura,  hnc  est  partom  hLcrcdilalis  iiostne  in 
^upra  meinoralo  p:)go  in  viliu  niiiicupante  Wita  ad 
di  porcoruin  pisiiouem,  tradiluinqiie  in  pcrpctuum 
e3se  volum.13,  et  prompiissimi  voluntate  confirma- 
mu3,  ut  om.ii  tempore  lirina  permaneal  cum  stipu- 
latione  subnixa. 

Aclum  in  Weritliina  moiiastcrio,  iibi  conscripta 
est  sub  die  v  IJ.  Noveinb.,  iiidiciionc  i  i. 

Sig.  Meginharl.  Siu.  Guutliard.  Sig.  Uunbald. 
Sig.  Regiubrat.  Sig.  Itindoir.  Sig.  Grimuard.  Sig. 
Ilalabal.l.  Sig.  Hcrodigcr.  Sig.  Ercongcr.  Sig.  Re- 
ginmar.  Sig.  Werinm  «r.  Sig.  ThcatUald.  Sii;.  Fri- 
tbubald-  Si^.  Reginbald. 

Ego  Rc^gi:ibar.us  diaconus  rogatus  scripsi  cl  sub- 
scripsi. 

Traditio  Amulrici  Ad  Crucem  in  ripa  Arnapa. 

57.  Dum  unusmiisque  in  pr.cscnti  sxculo  convcr- 
satur,  cositare  debet  ct  prxvidcre  quomodo  aniroam 
suam  salvarc  possit,  et  seternum  sibi  rerrigerium 
invenire  posi  tcmporalein  et  mortalem  vitam  inundi 
hujus.  Uoc  ego  et  Amulricus  peipendens  in  animo 
mco  et  rrequenti  meditalione  rcvolvens  tradidi  pro 
remcdio  animx  mc£,  et  pro  xtcrna  retribuiione  ad 
rcliquias  snncti  Salvatoris  et  sanclai  Mariac  scinper 
Virginis,  et  in  manus  Ludgcri  presbvtcri,  qui  easucm 
rcliquias  procurabat,  particulnin  mcreditalis  mcjc, 
id  est,  ipsum  iocnm,  qui  dicitur  Ad  Crucem,  cum 
t^ralis  ,  qui  ibi  adjacent  in  rupa  fluvii  Arn  pa ,  uhi 
quoiidam  avus  ineus  Irininrridos  casam  hal>cbat, 
cum  duobus  agris,  qui  scuarnii  sunt  non  longe  ab 
eoJem  loco.  Iloc  tranidi  ad  rerKiuias  superius  nomi- 
natas  jam  dicli  prcsbyteii  :  tradilumque  iii  perpe- 
tonm  esse  volo,  et  pernulla  tcmporum  curricula  uU 
teriusimmutari;  scd  ad  perpetuos  usiis  ecclesix  Dei 
iD  eleemosynam  meam  omnia  ista  supcTius  nomina- 
lus  presbyter  Ludgenis  possidebat,  liabeat,  colat  ct 
inictificet :  et  cuicumque  disposuerit ,  et  utiie  esse 
pcrspexerit,  post  obitum  suum  commendarc  et  tra- 
dere  liberam  et  firmissimani  a  mc  et  ab  omnibus  ha- 
bf^at  potestatem  Jure  hicrediiario. 

Si  quid  vcro  instignl  is  a  diabolo,  qnod  tamen  rU- 


A  tumm  essc  uon  credo,  cgo  ipse,  anod  absit,  aai  att- 
quis  de  hxrcdibus  meis,  seu  qimi^et  extranea  peiw 
sona  conira  hanc  traditionem  venire  tempiaYfrit, 
aut  eam  inrringere  voluerit  fixa  et  deliberaia  inten- 
tione,  imprimis  iram  Dei  cnelestis  incnrrat,  et  a 
s^nctoruin  Angelorum  societate  separetur,  si  se  cilo 
non  correxerit  a  sua  pessima  pnesumptione.  El  in- 
super  in  Domin*cum  auri  libras  duas,  argenti  pon- 
dus  10,  coactus  exsolvat,  et  sic  quidem,  qniHl  repe^ 
tit,  cvindicare  non  valeat ;  sed  firma  et  immulabils 
luec  tradiiio  in  sempitemum  perroaneat cufli  siipola- 
Uone  subnixa. 

Acta  est  antem  publice  anno  27  resni  domai 
noslri  religiosissimi  regisCarii  xiiii  Kal.  Aprilis, 
in  villa  qiine  dicitur  Hrodliertinga  Hova  coram  iesti- 
Imis  ac  manumissoribns,  qiioram  nomina  sabtoi 
notantur.  Et  ut  hoc  traditionis  lestamentum  flrmim 
perseveret  in  aMernum,  notavi  tempus,  diem,  locuoiy 
quo  scriptum  est. 

Ij  Signum  Amulrici,  qui  hanc  traditionem  perfecii, 
et  propria  manu  firmavit.  Sgnum  Godol>erti.  Sig. 
iEorici.  Si».  Frilhurici.  Sig.  Folcbmi.  Slg.  Hiliil 
rridi.  Sig.  Alfgcri.  Sig.  HclinlKjrti.  Slg.  HruoduliL 
Sig.  Duo\leni.  Sig.  Gundberli. 

Ego  Tbiatbaldus  humilis  prcsbyter  rogatas  scripsi 
et  subscripsi. 

Traditio  Eric  et  Ermenfrid  de  Arnapa» 
38.  Notum  fieri  cupimus  tain  pnesenlibas  qnam 
ruliiris,  quomoflo  nos  Eric  ct  Ermenriid  tradidinw 
Hil.iigrim  episcopo  duas  partes  de  iila  foreste,  qtat 
cst  super  fluvio  Arnapa,  in  loco  qui  vocntnr  Ad  Cw- 
ccin,  quidqiiid  ad  illasduas  partes  adspicit,  totuniet 
ad  iniegriim  donamns  et  tradidimus  perpetuaiiier  ad 
possiden.ium.  Si  quis  vero,  quod  fieri  non  credimns; 
si  ru«»rint  in  poslmodum  nos  ipsi,  aut  aliquis  de  he- 
redit)us  nostris,  qui  conti-a  hai:C  tradilionem  vcnire 
voliierit  aut  cam  infringere  lemptaverit ;  infrral 
vobis  una  cum  sorio  fisco  auri  libras  2,  argenii  pon- 
Q  dus  5  coaclus  cxsolvat ;  et  pr.eseiis  traditio  istaoii.Di 
tempore  finna  permanoat  stipiilatione  suhnixa. 

Acliim  est  autem  ad  Ruram  anle  basilicam  sanCJ 
Salvatoris,  ubi  scripla  ruit  aniio  iii  im|ierii  domfli 
noslri  Hluiowici  inipcraloris.  Haec  snni  tcstimonia, 
qui  boc  videruiil,  qiiod  Eric  ct  Ermenrrid  iradidenint 
pro  30  solidis  dJias  p.iries  de  iil  i  roreste  ad  Arr* 
pain,  qui  Amuliic  fuit ,  et  Tliradradan ;  cum  ipa 
i  headrad.i  antea  tertiam  partem  et  quinum  traditaoi 
habuit. 

S'gnnm  Gundoino.  Sig.  Hildihert.  Sig.  Erchenicr. 
Sig.  EiP)oI.1.  Sig  O.lwin.  Sig.  Reginher.  Sig.  EvuniinL 

Et  isii  sunt,  qni  vidcrunl,  quod  IlilJiliert  revesliiil 
in  vico  illorum  de  ipsa  silva  :  Grimold  vicarius, 
Hrodger,  Friferic,  ilernlf.  Widrad.  LandherL 

Ego  Aniulberius  diaconus  rogatus  scripsi  et  snb- 
scripsi. 

Traditio  Ifelmbral, 

59.  Isti  sunt  testes  qui   viderunt  et  audiverenl 

0  traditionein  ,  (|iiain  tradidit  llelmbrat  pro  reinedii> 

animie  patris  sui  ct  pro  scpultura  cjus  iii  Kal.  Julijs, 

regiiarKe  iiiuJo^vico  iinpei-atore,  13  aani»,  hocesii 

de  lcrra  jonialem  unuin. 

Signum  Heiinbrai ,  qiii  hanc  traditionem  fieri  n>- 
gavii  ct  propria  manu  firniavit. 

Signum  liroJbrat.  Si''.  TbeobalJ.  Sig.  Hcribera. 
Sig.  Ilildibald.  Sig.  Hcrico.  Sig.  Cot. 

Ego  Liudbaldus  canceliarlus  rogatiis  scripsi  etial^ 
scripsi. 

Traditio  Erpi,  fiUi  Aldncu 
40.  Notum  fieri  cupio  omnibus,  tam  pnneftta>oi 

Suain  fuluris,  qualiier  cgo  Erp  filius  qiiondan  Al- 
rici,  tradidi  parlem  hxreditalis  meae  ad  eccksU^ 
sancti  Salvatoris,  quae  construcLi  est  in  pago  Ripario- 
rum,  iii  loco  qui  dicitur  Werithina  super  fluvio  Rane; 
hoc  est,  quod  tradidi  unnm  bi  vang  insaitu  WaucnFal<li 
inu^r  duo  flumina,  id  cst,  PoJrrbeci  et  Fainthiapa 
cum  omnibus  appendiciis  suis ,  id  enl,  lerris»  lUvk 


tts 


aiARTLLARllM  WERTHINENSE. 


SU 


fiascuiSt  aquis  aquanimve  decursibus  :  et  tradiir.m 
esse  in  perpetunm  volo ;  ct  ut  prxsens  traditio  ista 
emni  tempore  finna  permaneat  stipuiaruine  subnrxa. 
Acta  in  Werithina  monasterio,  scriptaque  xvi  Kal. 
Novemhr.  anno  i4  regni  domni  Hludowici  impera- 
4oris,  indictioiie  iS. 

Ego  HrodaMHS  cancelbrius  scripsi  et  sabscripsi. 

Signiifli  Erpit  qui  tradidit  istud. 

Usec  suni  oomitia  testium,  aui  Ik)C  videnmt  ei 
asdivenint  et  maaibus  propriis  nrmavenint. 

Signani  Hranningi.  Sig.  Wracbardi.  Sig.  Osleiii. 
Sig.  Uerodafdi.  S^g.  fiteriscalci.  Sig.  lieddiloni. 
Sig.  LutlH^s.  Sig.  Waliooni.  Sig.  EvardagL 

YendiUo  CuHthardi  et  AihikrittL 


41.  In  Gbrislo  Pairi  Altfrido  gratia  Dei  episoo^» 
emptori ;  ego  Guntbard  et  Atbtlwin  vendsteres.  Gchi- 
stat  nos  tibi  vendidisse,  et  ita  vendidimus ,  id  est, 
emnpreheiisionem  nosiraro  in  silva,  «uas  vocatiir 
Wtierowald;  quam  comprehonsionem  homines  lui 
ima  nobiscum  circiiiemnt,  et  novis  signis  obtirma- 
Tcrunl;  et  accepinius  a  le  prelium  pro  ca,  sicut  inter 
Dos  convenit,  boc  est,  iibras  5  in  ea  ralione,  ut  post 
liuac  dieni  ipsa  comprebonsio  ad  propriuin  vesiruro 
mouasterium  pertineal ,  quod  vocalur  Werthina ;  et 
qui<lquid  ex  ea  facere  volueiis  ,  ab  hac  die  liberam 
et  flrniissimam  liabcas  pou^statem.  Si  quis  vero, 
quod  Geri  non  credirous,  banc  vendilionis  cartulam 
infringere  tcmpavcrit,  iram  Dei  incurrat,  et  a  li- 
minibus  sanclonim  aiienus  eiistat,  et  htec  venditio 
firma  permaneal  stipnialione  subnixa.  Acta  in  We- 
ritbina  monasteiio,  tertio  decinio  Kal.  Aususii  anuo 
incarnationis  Doniinicui  84&  regnaiite  liiudowico 
jiiniore  anno  0,  indictione  ii,  feria  sexta. 

Isti  sunl  lesles,  qui  lioc  ^iudierunt  et  viderunt. 

Ego  Liudhali!us,  humilis  levita  ro^alus  scrip^i  et 
subscripsi.  Sienum  Guuthardi,  et  Alhilwini,  qui  hnnc 
tradilionein  heri  rogaverunt.  Sig.  Bemhani.  Sig. 
lleinhardi.  Sig.  Herihratii.  Sig.  Reinhardi.  Si^. 
Bernwini.  Si^.  lIro'l{;er.  Sig.  Niinnoni.  Sig.  Irinuui- 
fridi.  Sig.  ErkiugiTi.  big.  liclmfridi. 

Traditio  Huntiotu*. 

42.  Notum  ficri  cupio  omnibiis,  tam  pnesentibus 
^uam  futuris,  qualiler  ego  iluiilio,  filius  quondani 
Egillierni,  ti>adidi  res  inras  ad  eciiesiuin  sancii  Sal- 
valoiis,  qux  est  constructa  in  pngo  Ruriggo,  in  loco 
qui  diciiur  Werihiiia,  supcr  fluvio  |{ura.  lloc  joinale 
uoo  de  terra  in  villa  nuntupaiite  Wisi,  et  ciiin  eo 
medietateni  de  silv;i,  quidquid  niihi  in  ipsa  \illa  jure 
paterno  advenit  :  traiiituiiHiuc  in  porpetuuin  csse 
volo  et  proinplissiina  voluiilate  confinno ,  iit  post 
hunc  dicni  cusio  es  ipsius  ccclesix  ha!  cant  licen- 
tiain  lenendi,  hal^endi,  {)ossi  .endi,  coinniuiandi,  vci 
quidquid  exinde  faceie  vohierint,  li!  cram  et  (irmis- 
siniam  in  omiiibus  halicnnt  polestatem  stipulalione 
subnixa.  Actum  in  WerthiMa  nionasterio,  uiii  con- 
scripta  est  sub  dic  iv  Kal.  Junii,  auno  7,  imperaute 
domno  Illudowico  iniperatorc. 

Lgo  Adalgerus  diaconus  rogatus  scripsi  et  sub- 
scripsi. 

Signum  Huntio,  qui  hanc  traditionein  fieri  et  fir- 
inare  rogavit.  Sigiium  Aluric.  Sig.  Alfnand.  Sig. 
Reginhal J.  Sig.  Uuif.  Sig.  Reginbral.  Sig.  Tiicodbald. 
Sig.  Reginmar.  Sig.  Benno.  Sig.  Ilelmbrat. 

Tradilio  Flodoini  et  Regimbrat. 

43.  H»c  sunt  testimonia,  qui  hoc  viderunt,  quod 
Reginbrat  iradidit  in  Mulcnegia  de  silva  et  de  terra 
qnidquid  ibidem  habuit,  Hildigrimo  episcopo. 

StgBom  Berengar.  vicar.  Sig.  Asold.  Sig.  Albmand. 
8ig.  Beono.  Sig.  FrilhuLold.  Sig.  Fiithubert.  Siff. 
Griuward.  Sig.  Odiini.  Sig.  Floduini.  Sig.  Wigfrid. 
Siff.  EiKKilbert.  Sig.  Occo. 

rer  FritliQbold  roaiius  istam  investituram. 

Uaee  saot  testimoota,  qui  viderunt  de  eo  quod 
nodoinQs  revesiiviu  Slgnum  Herboid,  Regembrat, 
AiOilui,   Haoebold,  Riegrim,  Radbert,   Friduhold, 


A  Nunni ,  Wifrid  :  istam  invcstituram  per  Flodoini 
manus. 

Haec  sunt  tcstimonia,  qui  boc  vidcrunt*  quod 
Flodoinus  donavit  illam  comprehensionem  super 
Hesepe  rivulo  Hildigrimo  episcopo.  De  uno  laii!s 
terra  Grimward  :  de  alio  vero  latus  comprehensio 
Bennonis.  De  iino  fronte  mons  :  et  de  atio  fronte 
oomprehtHisio  ipsius  episco|)i. 

Signum  Berenger^  vicarii.  Sig.  Asold,  Albnaod, 
Benno,  Regimbrat,  Frithubold,  Frithubrat,  Griro- 
ward,  Odfiot  Wigfrid,  Eogilbert,  Erp,  Ocoo. 

TraditioSMuburgain  FiUaea. 

44.  Notoro  fieri  cupio  oniDibas,  tam  fNraesenllbut 
miaro  futaris,  CHiaiiter  ego  Soeobur^,  ilia  iiuofidam 
Beniliardi,  tradidi  panem  tereditaiis  mes  ad  eccie- 
aiam  saneii  Salvatoris,  (^us  construcca  ett  in  j|>a|o 
Riporom,  in  loco  qui  dicitur  Wertliina,  superfliivio 
Rara,  boc  est,  quod  tradidi  Jomaies  quinqoe  io  loco 
gui  didtur  Tottonlhorra,  in  villa  qiue  didtur  Fislacat 

B  in  pago  Riporum ;  iradiiamque  in  perpetuum  ease 
volo,  et  promptissima  voluntate  confirmOt  ut  post 
hunc  dicm  custodes  ipsius  ecclesix  licentiam  ba« 
beant  tenendi,  possidendi,  commutandi,  vel  quidquid 
eiinde  facere  voiueiint,  lileram  ac  firmissimaiu  in 
omnibus  habeant  nolestatem  ciim  sti|)uiatione  sub- 
niia.  Actum  in  neritliina  mooasterio,  uhi  con- 
scripta  est  ii  Kal.  Aprilis  anoo  25  regnante  domno 
Hludowico  iinperaiore. 

Ego  Reginharius  indignus  presbyter  seripsi  el 
subscripsi.  Sigiium  Thiatradi,  Friibubaldi,  Hrodberti, 
HelinLerU,  Guntbardi,  Theotbahii,  Regiobaldi,  Heri- 
baldi. 

Tradilio  Widrcd. 

45.  In  Christo  frairi  Hildigrim  episcopo,  emptori, 
ego  Widrad  venditor.  Constat  nie  tibi  vendidisse,  et 
ita  vendidi  rcs  meas  proprias,  quse  sunt  in  pago 
Ntvensem,  in  fincm  Welde  joinales  4  et  hahcnt  do 
aml)os  latus  terra  Frilhurie.  De  uno  fronte  terra 

C  Lanibert :  dc  alio  fronte  vero  terra  ipsius  emplore, 
tradidi  tibi  perpetualiter  ad  possidenduni :  et  accepi 
a  te  pretiuin,  siciil  inler  nos  placuit  atqiie  conveni', 
boc  est,  solidos  6  ita  ut  post  hunc  dieni  halendi,  fc- 
nendi,  v<  ndcndi,  ei  quidquid  oxii.de  facere  volueris, 
liherain  et  firniissiinam  in  omnil  us  habeas  poteslu- 
tcin  slipulatione  subnixa.  Actum  in  loio  qni  dicitnr 
Ad  Crucem,  uhi  conscriptA  est,  sub  die  i\  Kal. 
Maii,  aiino  4  regni  domni  Illudowici  iniperaioris. 

Si^niim  Widrad,  qiii  banc  trauiiioiicin  lieri  rf>^a- 
vit.  bij^nuii)  GiiniulJ  \ica'ii.  Sig.  Do;'o.  S  g.  Friihu- 
ric.  Sig.  llil:'ibi*rl.  Sig.  Oliihard.  Mg.  1  eriiilf.  Sig. 
Benno.  Lgo  Adaljjcrus  rogalus  siripsi  et  sul^scr  psi. 

Tradilio  Ludgeri  in  Suiftarbant^  seu  in  Seuwald  et 

in  Berelsi. 

* 

4G.  Notum  ficri  omnibusdcsidero,  tampnrsentilns 
quam  futuris,  quomodo  e^o  Ludgerus,  liKus  quou- 
dain  Hrodgcri,  tradidi  aniico  meo  Lui'gero  preshy- 
-.  toro,  pro  remedio  aninia,'  mea»,  et  proateri;a  retri- 
^  hutioxic  diinitiietatem  hicreditaiis  meas  qua;  mihi  jiire 
palerno,  ci  lege  h;vrcditaria  in  Herilsi,  et  iiifia  ler- 
ihinos  qtii  illuc  altincnt,  id  esl,  ab  Emese  adusque 
in  locnm  supradictum  contigit.  Sed  et  dimidietatein 
ei  tradidi  h:ereditatis  mex' :  eadein  ratione  in  silxa 
qnsR  dicitur  Seuwald,  sive  Suiflerbant,  exccplis 
agris,  qui  inibi  nnte  extirpali  sunt  a  patribus,  aut  ab 
liominihus  noslris.  Ca^teram  autem  dimidietaleni 
ipsi  Lud^ero  presbytero  tradidi  in  terriloiio  jam 
dicto,  et  m  silva  superius  nominata  cum  omiii  inte- 
gritate,  traditamquc  in  perpctuuni  essevolo,  et  nuUis 
unqiiam  temporihus  immuiari;  sed  ipsc  Lud^erus 
presliytcr  ha^c  omiiia  posside^U  jure  h;creditano,  et 
cuicunque  vohicrit  post  obitum  suum  ad  utiiitalem 
airimarum  nostrarum  jure  hscreditario  comroendat 
stipulatione  suhnixa.  Acta  est  autera  publice  hsic 
traditio  anno  regni  religiosissinxi  r^s  CaroU  25,  xi 
Kal.  Aprihs  in  viiia  qux  dicitnr  Biammgiluisum  co- 


813 


AB  S.  LUDGERl  SCrOPTA  APPENDII. 


8!6 


ram  tcstibus  ac  manumissorilus,  quoram  noailna  ^  ^ulcm  publice  cum  biipulaiione  subnlxa  2n*:o  27 


sublus  notantur. 

Signum  Luilgeri,  qui  hanc  tradiiionem  perfecit^ 
etpropria  manii  firmavit.   Signuni  BeriisuiJe.  Stg. 


Lardi.  Sig.  Hiltligrim  diacoui. 

Trad\ih  OodhelmL 

n.  Notum  (ieri  cupio  omnibus,  lam  prescDtibus 
quam  futuris,  quomouo  cgo  Oodhelmus,  filius  quon- 
dam...  tradidi  pro  remedio  aniro;e  mex  ct  pro  aiterna 
retriboUonc  lertiam  partem  hiereditalis  mex  ad  reli- 
quias  sancti  SalTatoris,  cxterorumque  sanctomm, 
qux  a  Ludgero  ablmte  in  Withmundi  consiituta 
(unt,  tradiiamque  in  perpetuum  essc  volo,  et  nun* 
qiiam  ulterius  immutari :  in  ea  vero  ratione  lanien, 
Qt  quandiu  vixero  in  praesenti  mortatitate,  ad  me 


rcgni  dumni  nostri  relig.osissiiui  regis  Caroli,  vii 
Id.  Oclobris,  in  villa  qiiu:  dicitur  Bruuniiiu,  (t>raitt 
testibus  ar.  manumissoribus,  quorum  iioiiiina  suLtiu 
nutantur.  Cl  ut  hoc  iradiliouis  lcslimoniuiu  tirinius 
pcrseverct  in  oit^rnum,  noiavi  tempiis,  Uieui,  locuin, 
quo  scriplUiii  est. 

Siguum  VVracharii,  qui  hanc  iradiiionem  propria 
manu  perfecil  suhtusque  ilrmavit. 

Sigiiuiu  MeginharJi  fiiii  ejus  consentientis.   Sig. 
Bcrnhardi.  Si^.  Gerwaidi.  Si^.  Liud^cii.  Sig.  FiW 
fferi.  Sig.  Ikhgbcrti.  Sig.  L.uige.i.  Sig.  iiutiiiltivr. 
Sig.  Gcio.  Sig.  Efurgcii,  S.g.  Leuovi.  Sig.  ILidi 
hulji. 

Tradiiio  GiilKin  in  Welloe^ 

49.  Notom  fieri  cupio  omnibus,  tam  pnrsentibos 
<|Qam  futuris,  quoJ  e;;o  Gisluiuus  tra  ;i  ii  partem  bx- 
reditatis  mex  ad  eccl.siam  sancli  Saivaions,  quae 
constnicta  est  In  (lago  Hiporuiu,  in  loco  Werii.iua 


pertiiieat  pars  iila  justo  ser^itio  ad  aagendum,  non  ad  g  suucr  fiuvio  Rurae,  huc  tst,  quoJ  tradidi  unum  jor- 
niimienduin,  post  obitum  vero  meam  de  hac  vita      nalem  pro  rciuedto  aiiinijc  mex,  tt  pro  renitrdio 


cuin  omni  integriiate  in  jus  transeat  snpradictanim 
reliquiarum  et  servorum  Dcri,  qui  eas  legitime  custo- 
dire  repericntur.  Haec  autem  pars  terlia  haereditatls 
meae  trihus  in  locis  cx)nsistit  :  in  pago  Uisloi,  ia 
villa  qux  nuncupatur  Ocaiini  hova  una,  quam  pro- 
Mrviuiil  W\X  mei  :  in  pago  vero  Norihluianti,  in  vilhi 
qux  dicitur  Huleri  Hova  aitora.  Et  in  eodem  paso 
hova  terlia,  iii  villa  qiiae  nuncupatur  Manhen.  Et 
sexla  pars  hovae  quarte  in  villa  qua;  appcllatur  Hren* 
heri ;  quae  etiam  s(^xta  particula  hovu!  iliius  me  vi* 
▼ente  in  usus  vergit  jam  diclarum  reliquiarum,  ciim 
i  lis  comprehensioiiibus  in  silva ,  qiuc  noue  sunt, 
}  ixta  liislain.  Ilxc  omiiia  trado,  alqiie  transfun.io 
« 1  inciiioratas  reliquias,  et  ad  usus  SwTvorum  Dei, 
qui  casdein  reliqiiias  banctas  procurare  jiislo  viJen- 
lur,  ut  cum  omnibus  ad  se  pcninciiiihus  illuc  rcspi- 
ciant  et  dcscrviant  in  scmpilernuin,  sicut  dictum 


animae  Atbalwini  in  Wclloe  (Ve/tiire},  pncseusque 
tradttio  firina  permaneat,  tradituinque  iu  pcipeluum 
6^86  voio  siipulatione  subnixa.  Acia  est  auiem  io 
Weriihina  iiiouasierio  xii  Kal.  Februar.,  anuo  8, 
Inilictione  9. 

Siguuin  Gisluni,  qui  hoc  traulJil.  Sig.  Wilfi.  Sig. 
Mcgiuhardi.  Sig.  Widradi.  Sig.  Thial  alii.  Sig. 
Ueimbratli.  Sig.  Laudradi.  Si^.  Erponi.  Sig.  Aibai- 
boJo. 

Ego  Thiatbardus  diaconus  scripsi  et  sulsciipsi. 

Chavla  d$  illa  Foreste  de  Arnapa, 

50.  Noluo)  fieri  cupio  omnibus,  tam  pneserilibm 
quain  fu  uris,  quomoJo  nos  Eric  el  Eruiii;frid  cogi- 
tamus  pro  Dei  tiinoris  intuituin,  vel  pro  aniiiiae  uo« 
sirdi  rciuedium  ,  seu  retribuliohcin  aiiemara,  per 
haiic  do:ialioueiii  uouamus  ad  reiiquias  saiicti  bal- 


est  supTius,  et  dccrctum  cum  omui  integritate.  p  vaioris  seu  HilJigriin  c-pssccpo,  duas  parles  de  itb 

Acta  esi  autem  publiro  ciiin  stipula.ioi.e  sub>jixa  in      foresle,  qu;e  esl  super  Uuvio  Aruapa  in  pago  ISive- 

loco  qui   nuncupatur  WithiiiunJi,  anno  29  regni 

do:nni  religiosi  regis  Carii,  iii  Kal.  Julii,  coram  te- 

siibus  ac  inauuniissorii:us,  quoruin  noiuina  subtus 

notantur.  Et  ut  boc  tesl;imcntuin  firmius,  nolaxi 

diem,  tcmpus,  locu:n,  quo  scripium  rst. 

Siguuin  Oodhclini,qui  hanc  trauilioucu  perfecit, 
et  subtus  firniavit. 

Siguum  llilJigari.  Sig.  BcrnharJi,  Sig.  HllJiberti. 
8ig.  Judoni.  Sig.  Bulom.  Sig.  Meginicvi.  S:g.  Bern- 
beri.  Si^.  Mcgiuberti.  Sig.  GeriRuiidi. 

Ego  llildigrimus  indigiius  diaconus  subscripsi. 

Ego  abba  presbyter  suJjscrip.^i. 


neii,  quiiiquid  pater  noster  Amalricus  nobis  dimisit 
iu  bcbreJilalein  :  et  in  aiiis  duobus  lucis  lerra  ara- 
ioria  :  unum  aute  iliam  portain  oriculaiem  :  alteruiD 
prope  dc  ipsj  foreste  ;  ei  inter  iila  duo  luca  habt-Bi 
junialcs  10  toluui,  et  ad  iutegrum  douainus  et  lu* 
didiuius  pc^rpetualiter  ad  po:>aidenduiu.  Ei  ul  pne- 
sens  douutio  ista  oiuni  teiiipure  firma  pcrma«frat. 
Acia  cst  autem  pubiice  cuiii  st  pubtione  suh.iiu 
anno  5  iuipjrii  Joiiini  uosiri  Hluuuwici  gloriosissiuii 
iuipeiaions. 

Sin^num  Eric,  qui  haijc  tradi.ionem  Qc-ri  rogavltct 
propriauiaiiu  lirnjavit. 

Signum  EiminfriJ  cadem  facicntis.  Sig.  OoJric, 
filii  Eric.  Sig.  Friilcric.  Sig.  KgimLerL  Sig.  Alie- 
Lcrt.  Sig.  LauJbert.  Sig.  Hiidibert.  Sig.  Wii.ibeit. 
Sig.Ooduni.  Sig.  DoJuui.  Sig.AJbold.  Sig.  AlbriJ. 
Sig.  Albilug.  Siji.  WiJral.  Sig.  Fidubert. 


TradilioWracharii  in  Suiflarbant,  seu  in  Seuwald. 

48.  Notum  fieri  cupio  omnibus,  tam  prxscn:ibus 
miam  futuris,  quomoJo  cgo  Wracljurlus,  fiiius  quon- 

dam  Brunhari,  tradidi  Ludgero  pres  yiero  pro  re-         v»-  4    -n «  .        »    .         "  •   .     i      •    • 
roeiio  animcB  me»  lerram  proprii  jnris  inei  in  p:*go  D     ^    Amalbcri  pi csby ter scnpsi  cl  subscripsi. 
Ilisloje,  in  villa  q\\x  dicitur  WitliuiunJi,  id  est,  tuiuiu  Tradiiio  BcMni. 

terrani  illam  quam  LanJulfus  litus  nieus  incoicbut,  et 
proservie'  at :  et  unum  agruiu,  qucm  UilJigenis  inge- 
nuus  hoino  in  nieo  bcneficio  ante  habuit,  cum  omiii- 
bus  quae  ad  ipsam  tcrram  respiciunt,  id  est,  silvis, 
pratis,  pascuis,  pcrviis.  aquis,  aquarumve  deciirsibus, 
piscationibus,  exceplo  uno  curtili  in  eadeni  villa,  iu 
cujus  compensalioncni  :'gnim  illiim  tradidi,  quem 
superius  dixi.  Iliec  oinnia  tradidi  pro  aUerna  retri- 
i  uiione  supcrius  nominato  presbyiero  Ludgero  cum 
nmni  integritate,  traditaque  in  perpetuum  esse  volo, 
et  nuHis  teinporibas  ulierius  immutari ;  sed  ad  per* 
petuos  usus  ecclettff  Dei  supradictus  prcsbyter  eam- 
dem  terram  proprio  jure  possidcat,  colat  ct  fnictifl- 
carc  faclat  in  cleemosynam  nostram;  et  cuicunque 
(rnm  commendarc  voluerit,  et  utile  nobis  fieri  pro- 
spexerit  post  obitum  suum,  liberam  ct  firmisslmam 
i  in;  e(  ab  omoibus  habeat  potestaiem.  Acta  est 


51.  Notum  ficri  desiilero  ontnibus,  taro  prassenu- 
bus  quam  fuluris,  qualiter  cgo  Bado,  filit:s  qiion  aio 
Widuc,lradidi  unam  hovam  pro  rcmedio  aniir:x  fra- 
tris  mei,  iiomine  0  ii,  et  pro  xtcrna  rcirilulione  ad 
monasterium,  quod  conslnictum  est  in  honore  saucti 
Salvainris  in  loco,  qui  dicitiir  Wynitna,  in  pngo  Ki- 
porum  juxta  flMiuen  Rurjc.  TradiJi  eamsupradictam 
in  vil.a  quo!  dicitur  Porricbeci  {Pyrebeke)  in  pa^ 
Boroiia  cumomni  integritate,  i<l  est,  tcrris,  tiivu, 

Eratis  et  cum  omnibns  adjacenLiis,  qike  ad  eftmdem 
ovam  pcrtinent.  Ita  caii  tra.li^M,  traditaniqiie  ia 
pcrpetuum  cssc  volo,  ct  oallis  unquam  lemporifcas 
iiiKnutari,  scd  ad  perpctuos  usus  gosdem  e.clesix 
S'.iperii:s  noniinate  custodes  quidquid  cxinde  facere 
volueriiit.  libi^ram  ac  firmissimam  a  ireel  aboo- 
nibus  habeant  potestatem*  Acia  esl  autem  publiLC 
cuni  stipulatione  siilmiva.  Anoo  7  gtui  lusi  atqut*  m* 


Ri7 


CHARTIL.VRIL'M  WERTHINENSE. 


818 


lU^^^^issirji  imperaloris et  rcgis  llln.?owci,I'JjisApri-  A  Cislberti,  tnididi LuJgero presftytero  conlm  preiium 

"       ac  m:maifi1ttenliSus  ,  qMoniin      ejuspariicuhm  hare«lilnlis  me:p,  i«l  estin  Hroll-er- 


li^,  coram    t(*sJi*Mis 

iicmiini  suMus  notuntur.  No^avi  diem,  tempus,  lo- 

CHT,  quo  Ii;oc  scripia  siinl. 

Si^um  Badoni,  qui  hanc  tndilionem  fieri  rogavit, 
ct  propria  manu  finn  fil.  Signum  Hrolin.  Si/. 
Occinff.  Si;^.  Holca.  S:j[.  Wrach  Ti.  Sig.  ()sl)cni. 
Si^.  Rhadori.  Si;,'.  Heri!)aHi.  Sig.  B:^voni.  Sig. 
>\VIia*.  Sig.  \Vif-Hra?au.  Sg.  Csbral.  Sig.  Suio- 
ris  eomi'is, 

Eg  )\Ve"  iribardus  indignusprcsbyt  r rogatusscr  psi 
cl  su!:scripsi. 

Commuiitio  de  terra  Sancti  S^hatoris  et  DundunQi. 

52.  Nlkil  si  .i  quispinm ce:  niiurminuando,  qui;!quid 
econtra  recipitiTin  argmcntis.  Idcoquo  plriciiil  ulque 
convi-nil  uier  Mcinhar.!!;ni  ai.voc..iu:n  s;«iTCii  Salva- 
torsde  \V  r!hi:ia  nionasicrio,  nec  i:o.j  t',  IiomiMcra 
no:iiineThiaduii^um,  ut  t  rrns  eoru:!i  u!ii  Ioc::soppor- 
tuniis  evenitiliat,  iiiterse  coinriint.ne  dcliei^oiit,  quoJ 


tiuffa  hova  unum  mo^iiciim  curtilc  cum  agris  3  ,  iu 
ea:iem  vilia,  ct  cum  Watei scapis.  per\iis,  communiis 
pascuis,  et  de.li  ci  poiPst;Ucm  habere  in  silvam  qrae 
(!'citur  Sitroth,  et  in  ali.nm  silvnm,  qua^  diciturHnvil. 
H:ec  omiiia  ego  Si2[iwinii>  tradiHi  stiperius  uominato 
presbylero  Lmig'To  si:ciind5!ui  Icgcni:  trailitaque  in 
pcrpeluiim  rsse  volo,  et  iiullis  iinquani  trmpoiiiuis 
iiuinutari,  sed  a  ine  el  oiuiiibus  ha)  cat  polcslalcm 
jure  hairediiario,  qMic(|ui  1  oxindc  fucorc  volMorii,  et 
cuicnnquo  voliierit  pos'.  o..iliMn  s:iu!ii  ('onaie.  Acla 
cstaulem  pu!jl  ce  (-niii  siinu!alione  siibnixa,  in  villa 
quai  dicilur  \Vi  iii;;is's  llova,  anno  Iric^&imnq' into 
rejni  do^nni  i  oslri  gioriosi  regis  Carli,  u  KaL  Julii 
conim  icstil.us  ac  iiianumiss>ribus,  quorum  i.o- 
mina  snbtiis  adnotant.ir. 

Ncavi  fiiem,  lenipns,  iocum,  quo  hncc.(;crip!a  sun\ 
Signum  Sigiwini,  qui  hoc  tHstamenMim  l)eriro;^av't. 


,.       -  .  p       I  .      &a  •  I     ,     nelproppiamanufirmavii.  Sig.  Hil  ifri  i.  Sig.The  d- 

llaelfecT..nl  Ergodoiavam:iinoratus  MeinharduiD^H.*'         Uaadhopi.    Sig.  M.-gnbardi.   Sig.  Fol- 
s  ipra scrip;o  Thia.!u;;go in ooncam.uo.  iii  l.'rra  sancU     cberi.  Si/  WigberlL  Sig.  Boldberi.  S  g.  Nolrici. 

Ego  WcriDbardu^  presbyter  rogatus  sciipsi  cisul)- 


Salvaioris  in  Giffnding  Hovum,  joniuLs  8  et  li')raiD 
tinaui  ciim  f»  soli 'is.  Similiiei*  ei  co  tia  delUme*- 
inoratus  Thi.u!uiigiiss'pra  scriplo  Mcii.bariioin  con* 
cam!iio  terram  snani,  qui  Iquid  ild  !oui  liahnil  ju\ta 
Slirppiu  sancli  Salvatoris  super  fl  ivium  lloiapa  Unde 
tiiler  se  di:as  epistolas  uno  lenoreco  iscriplas  fieri  et 
a:lflriiiare  i-og:ive:'nnt,  ui  u^iu^quisque,  quod  apalpo 
suoaccepit,  hoc  h^bea!,  tcneai  a  que  possi  !eat,  vel 
ifui  Iquid  e\  eo  facere  voIutTit,  iiberani  ac  firmis- 
ftimam  in  omni.us  ba!ieat  poli>slatem  ad  facii^ndum. 
Actnm  in  loco  qui  dicilnr  WiTlina,  sub  die  8  I  lus 
Maii ,  regnante  domno  Hluibario,  aano  i,  iadi- 
.  ctione  4. 

Rgi  Thiathar.lus  iuJijnus  subdiaconus  rogntus 
SCripsi  et  snbscripsi. 

Sign:!m  Thiadangi  et  WracardL  qui  boc  tradide- 
nnt  juxta  Hosapa.    Slg.  Meioliardi  advocnti  nosln. 
Sig 
be 


)ig.  Deniio.  Sjg.  Gun^hardi.  Sig.  Gcm^  Sig.  Bern- C  quam  fuluris,  qu.diUT  ego  F 
leii.  Sig.  \\  nni.  Sig.  Hclmbiat.  Sig.  Irminfrid.  particulam  iwTcdilatis  dala  le 
»ig.  Lolrad.  Sig.  Wollri^i.   Sig.  >ilbardi.  qux  dicitur  Bilici.  a  Thcganbi 

Prastaria  lielmbnJdi. 

53.  Dum  omnibiis  vicinis  suisnon  babetur  incogni- 
tnm,  ^ualiter  HeIin!:alJiis  lHius  Herihaldi  tradidit  ad 
reliqnias  Kancli  Salvatoris,  ei  in  inanus  LuJgori  ab- 
batis  in  eloemosynam  suam  co.i*prehensiouem  iilam, 
qnam  ipse  Helmhaldus  in  propria  lia:reJitate  et  in 
communione  proximorum  suorum,  proprio  labore  et 
a.^JMtorio  aniicoruni  siiorum  I  gibus  compreben  'llet 
stirpavii,  iJ  est,  in  loco,  qui  dicJlur  \Vi.!apa,  in  villa 
S..kbaiu.  El  poslea  postilavit,  nl  diuiidiam  ips:fm 
comprchensionem  iiil  eneticium  acclperc  deberet  die- 
bns  Tiirc  Mue  et  fii.i  sui  sub  usu  fruclifcro,  id  est,  de 
meJio  snlido  (>er  singulos  annos  ad  Pcsga  Doinini  ad 
•npra  dictas  reliquias ,  qu,c  in  eodem  looo  poncn;!a5 
tunt  a  1  luinina  cinnparanda.  llact  feci  e^o  modious 
ab  asLidgerus :  prisiiti  ei  dimidiam  compiebeiisio-  ^  ^^ens  «acere,  siv-e  jiosi  om'um  meum  lanium  aa 

nemilhim  in  ea  ratione.  ut  (b-biis  vii;e  suos  ct  iibi  " '^'"fV^?''.""^^ 

f*ii  melioraii  iiant:  res  ip-x,  qiue  ad  eaiiidcm  coni- 

preh.Misionem  respiciunl,  a!»s(iiiculhi  distractionc  et 

coatra-lict:onc  po.a  ol.ilutn  ipsorain   ad  supra   di- 

ctas  rebqiiias  mclioratc   reNerUiiiiur,  et  iii  usuin 

servor^iin  Dei,  qiii  easdeui  reliquias  procurarc,  Deo 

largieiite,  et  cuslodire  mcnMitur  in  poslerum.  Acia 

esi  a:itcm  haK:  pr;rs:aiMa  piildice  iii  loco  ipso,   qui 

diiilur  Wirbpa,  siib  die  8  i  lus  Maii  anno  iriccsiino 

tcrtio  gbriosi  rcgis  Carii.   Lgo  Ludgcrus  abbas  sub- 

Krip  i. 

Siz  umGenisalem  pn»sbyteri.  Si^'.  Hardgcri  clc!  ioi. 
Sig.Wlgeri  clcnci.  Sig.Giinlbcrliclciici.  Sig.Docco 
derici.   Sig.  Gerfri.i  clerioi. 

Lgo  Wauiiiertus  clericussubscripsi. 

Trcdilio  Stytwl::i  in  Ihotberlltwa-llova, 

51.  Nolu  11  fieri  (!cNi Jero  lam  prxstriiibus  q::.".m 
iam  fiiluris,  q  i  .lilor  v^o  Si-jwi  .-.:&,  i:;i  ,s  ii^io.^ium 


«iiam 


ibripsi. 

Traditio  Badaldi, 

5f>.  Tra^lidi  ep[0  Raadall  in  cloemosynam  meaia 
ad  eccleskiro,  quam  f.udgerus  abbas  in  Wi:hmun'Jl 
collocavitt  omiicm  pa:'teni  mo  ii&e  h  credilatis  mea^, 
id  est,  et  In  Holmi^si,  et  in  Wilhmuiidi,  quidquid  ibl 
hal»ere  visus  siim  tam  in  terra,  quam  in  silva  ,  cum 
oniiii  inlegrilate  tradiJi  ad  supra  diciam  ccclcsiam; 
tra  lii:ii!irtuc  iu  pi!rpctuuai  csse  volo,  ct  nunqiiam  ul- 
lcrius  imiiiula.''!. 

Signuui  .Meifinunpi.  Sig.  WaMa.  Sig.  Cerballi, 
Sig.  Bosuc.  Sig.  Werliert.  Sig.AUilgot.  Sig.  Alfjrim. 
Sig.  Fritbuwardi  presbyteri. 

Traditio  Folcbcrti. 

oC.  Notum  (icri  ciipio  omnihus  tam  prxsentiV.u; 

Fulcbrat  aliquaiUuIam 
lerra  juris  mei  in  vil  a 
qux  aicitur  iiiiici,  a  i  iiogaiibaldo  ingenuo  et  noI.iU 
hnmine  comparavi  iu  villa,  qu:e  nuiicupaiur  Fisc  acu, 
id  cst  Roibum  illum,  quod  dicitur  W*idul.erg.  i!oc 
Rolhum  a  supra  dicto  Nob.b  Franco  ThegunbaK.o 
ego  FoIc)>ral  coin|>aravi,  et  aliquantos  aniios  pos< 
seJi,  et  in  00  la'  oravi  qiiod  poiui.  Nunc  atilem 
eumdem  itothum  in  terra  aratoria,  quidquid  in  eo 
umiiiam  aratnm  ftiit  dc-Ji  Lndgero  piesbTtero,  cum 
omiiiintegrilatecontra  terram  araloriam  illiiis  liova:, 
qu90  dicitur  Alfgeding-Hova;.  In  ea  ratione  accopi 
kovam  illam  a  Ludg>*ro  presbytero  vicino  meo  in 
camhia  contra  terraiu  aratorinin  Rothi  supra  dict!, 
nt  eam  jure  ha?reditaiio  in  perpetnnm  possidere  de- 
bebam,  et  ad  propri  .s  usiis  haircditalis  redigere,  aut 
quid«piid  eiinde  utile  « .sse  decrevero,  liheram  et  llr- 
iiiissimam  babeam  potostatem  ah  omnibus,  sive  vi- 
vens  t;icere,  sive  'losi  oi!i'um  meum  tanium  ad  usum 

vero, 
quod  fulurum  essc  non  credo,  cco  ipse,  quod  absit, 
aut  aliqnisde  hicredil-us  el  prohairedihus  meis  scu 
qnalihci  oppoMia  t>er£o:ia,  (jui  conlra  hanc  cartani 
Cdiiibi:e  iijMsto  con;>iiiine  vcnire  lentaverit,  aul 
e.riii  inlringeie  volucrii,imprimilus  irauiDei  coeicsts 
incuriat,  ct  a  sanctanini  angeiorum  societate  se- 
parolur,  cl  a!>  ii*grc^su  oniniiiiu  eccicsiarum  aiionus 
exislat ,  quoai'uM|ue  sc  corrcxeril  a  ncfaria  pne- 
sumptiono,  ct  insupor  a  llsoo  n;uloLalus  aiiri  libras 
duas,  argonli  poiKlus  diiocm  coactus  exsolvat  ,  et 
sic  q']idrr.)  ,  quou  ropclil  ,  cviiniic;!rc  non  valeat, 
scd  lirina  ci  immuuliiiis  ha  o  c;:mLia  in  sciupitcrnuiu 
permaiKat,  slipulalione  sul iiixa. 

Aota  tsl  aiilCiii  ).ulili(0,  an.  51  gloriosi  alqiie  rc- 
ligiooi  scci.ndi  ropjs  C  tili,  xvi  Kal.  Mariii,  in  loco 
qni  :!iiii  .r  Di;.pa:!l.oci,  in  lipa  iiu:a;,co.ram  to.siil/us 
hc  n  :i;.'j;.  i';e>.i:'.i-3,  <';uo:u.>i)  Koiniha  subtus  auiiQ* 
ta..U{r. 


8r9 


AD  S.  LUDGERl  SGRIPTA  APPENDIX.  —  CiURT.  WERTHIN. 


820 


Nota\i  tempus,  diem,  locum,  quo  h»c  acta  sunt.  A 
Siguum  Ludgeri  prcsbyleri :  is  eam  cbartaro  licri  ro^ 
gavit  et  prouria  manu  firmavit. 

Signum  Bern^eri.  Sig.  .AlfiJagi.  Sig.  HilJiradi. 
S:^.  Berwini.  Sig.  GisfridL  Sig.  Benno.  Sig.  Liu- 
drici.  Sig.  Walafiidi. 

Tradkio  Theodgrimi  diaconi. 

57.  Notiim  fieri  desidero  omnibus,  tam  pricscnti- 
ImsqunmfuturiSt  qualitcregoThcoitgrim,  filius  quon- 
dani  Atdgriiii,  tradidi  omnem  haeredilatem  meam, 
quam  Ricfriilus  mihi  tradiJit,  pro  remedio  animx 
mere,  et  pro  reterna  retril  ulionc  ad  monastcrinm 
«ITiO;!  construclum  est  in  honorcm  saucti  Salvaforis, 
inloco  qiii  dicitur  Wertliina,  in  pago  R  porumjuxta 
flnvinm  Rura,  iibi  Hildigrimns  episcopiis  pro^esse 
videiur.  Tradi-ti  cam  sopra  dictam  in  viila  quse  di- 
cilur  Arlo,  in  pago  Threant,  ciim  omm  integritate, 
hoc  cst  Uiia  rcclesia,  iii  terris,  in  manciplis,  in.  do- 
mibus,  in  redificiis,  silvis,  aquis,  aquanimve  dccur-  ^ 
sibus,  totum  et  integrum  trado  atque  transnrmo  :  ita  ^ 
eam  tradidi,  tradilamque  in  perpetunm  esse  vok>,  ei 
Dullis  unquam  lemporibus  immutari,  sed  ad  perpe- 
luos  usus  cjusdem  ecclesix  superius  nominatoe  cu* 
stode&  qiii.lquid  exinde  facere  voluerint,  liberam 
et  firmissimam  a  me  et  ab  omnibus  habeant  pote* 
statem. 

Acta  est  autem  publice  com  stipulatione  sobniia, 
anno  7  ^loriosi  atqiie  religiosi  regis  et  imperatoris 
Uludowici,  XIV  Kal.  Julii.  Facta  est  autem  naec  tra- 
ditio  in  loco,  qui  dicitur  Mimlgernaford,  coram  te- 
stibus  ac  mamimittentibus  quornm  uomina  subtus 
adnotantur. 

Notavi  diem,  tempus,  locum,  quo  haM  scripta 
sant. 

Signum  Theodgrimi,  oni  hanc  tra^fitionem  fieri  ro- 
gavit,  et  propria  manu  firmarii. 

Signuni  Liudolfi.  Sig.  Aldgeri.  Sig.  Aldberti.  Sig. 
Adoiii.  Sig.  Adaldune.  Sig.  £burgeri.  Sig.  Folc- 
hral.  Sig.  Erpulf.  Sig.  Thancheri.  Sig.  Theadi.  C 
Sig.  Osgeri.  Sig.Bavoni.  Sig.  Hildold.  Sig.  Egilhard. 
Sig.  Waldric.  Sig.  Marcward.  Sig.  Marcrad.  Sig. 
\ab.    Sig.  Herimod. 

Ego  ^'eriiihard  presbyter  scripsi  et  subscripsi. 

Tradiiio  Beitoni  in  Holtheim. 

58.  Notum  flerl  desidcro  omnibus,  tam  praeaenti- 
i«s  quam  futoris,  qnaliter  ego  Betto,  filius  qoondam 
N  .  . .  tradidi  particulam  hxredilaiis  me»  Ludgero 
abbaU  aec<»lo  ^relio  jnxta  coosemtum  ambonim,  in 
pogo  Nlvaiiheiro  In  TiUa,  qice  dicitmr  Holtheim,  id  esl» 
«nrtile^  c«a  aiQaceBtUs,  nno  rodo  el  modieo  pralo, 
ei  uoo' jomali  la  terra  arabili  eom  cxterisorombos, 
qoai  ad  ipsnm  cartile»  legaliler  respiciuRi,  boc  esl, 
poscnis,  pervlis,  «sibus  aqaaram,  dominalioBemqoe 
lo  siKas  ad  sopra  dkum  viUam  periineiites  eam 
pasta  pienissimo  iaxu  moduhim  caniUs  ipsios.  Hse 
omnia  superius  denomuiaU  epi  Beito  caoi  onni  in» 
legriute  tradidi  Ladgero  abbati  Iradltamqae  in  per-  n 
petonm  esse  volo  el  naliis  unqaam  lemporibas  alle- 
rius  immuUri,  sed  ad  perpeluos  usus  ecdesis  Dei 

f  uidquid  exlode  facere  voiuerit,,  Uberam  el  ftrmissi- 


mam  a  meel  abomnibushabeat  potestaiem.  Acu  esl 
autem  publice  cuin  stipulatione  subnixa  in  loco  qui 
dicitur  Ad  Grucem.  anno  tricesimo  tertio  re^ni  re- 
ligiosissimi  regis  Garli,  sub  die  vi  Nonas  Maii.  No- 
Uvidiem,  tempus,  locuin,  quo  hxc  scripu  sunt. 

Signnm  Belioni,  qui  hanc  tradittoDem  perfccit,  el 
propria  manu  firmavit. 

Si^ium  Landl>erli.  Sig.  Horulfi.  Sig.  Eriulfi.  Sig. 
Folcheri,  Sig...  Sig.  Hrotulfi.  Sig.  rolcberli.  Sig. 
Miloni. 

£t  ego  Thialbald  presbyler  scripsi  et  subscripsi. 

Traditio  Andgeri  in  Volum, 

^9,  Notun  «c^ipio  fieri  omnibus,  tam  pnBsenti- 
biis  quam  futuris,  qualiler  eso  Andgcr  per  manus 
Wolfhramusi  tertiam  parlem  nxreditHiis  meas  ven- 
didi  et  pauperibus  erogavi,  reliquas  duas  partes  Ira- 
didi  ad  ecclesiam  sancii  Salvatoris,  quo;  est  constm- 
cta  in  pago  Riporum,  in  loco  qui  dicilur  Wer- 
tbina  super  fiuvio  Rnra,  in  ea  ratione,  ut  uxor  mea 
roedieUtem  hiibeat  omnibus  diebus  vitse  suae  illias 
baerediutis,  quod  ad  prxnominaum  ecclesiam  ira- 
didi  in  precana,  hoc  esl  tei  tiam  partem  hjcrediutis 
meae,  et  post  obiium  suum  ad  pnedictani  ecclesiam 
pro  remedio  animx  meae,  tradilumque  in  perpe- 
tuom  esse  voio,  praesensque  iradilio  firroa  perma- 
neal  in  aetemum.  Acu  in  Werthina  monasterio  vii 
Idus  Januarii,  anno  5  regni  domni  Hlotharii  rcgis, 
indlctione  7. 

Ego  Thiathardos  diaconus  rogatus  scripsi  et  sub- 
scrinsi.  Sigiium  Andgeri,  qui  hoc  tradidit.  Sig. 
Wolfhramni.  Sig.  Folcberii.  Sig.  Meginhanii.  Sig. 
Aldeberti.  Sig.  Wolf.  Sig.  Tbeatradi.  Sig.  Sigibal- 
di.  Sig.  Gerbaldi.  Sig.  Frilhubaldi.  Sig.  RegiBjaUU. 
Sig.  Bomberi.  Sig.  Waldheri.  Sig.  Meinradi. 

Tradiiio  Willeburg. 

60.  \n  Ghristo  fratri  Hildigrim  episcopo  emptori 
ego  Willeburg  venditrix.  Gonsui  me  tibi  vendidisse. 
et  ita  vendidi  proprieUlis  meae  inpago  Rnrsegawa,fai 
TiUa  qu»  vocatur  Menithima,  id  est  in  terra  aralili, 
lerra  et  silva,  jomales  6»  et  acccpi  a  te  pretio,  sicol 
inler  nos  placuit  atqne  convenit,  tanlum  ita  ut  post 
huiic  diem  jam  dictasresjure  habendi,  tenendi,  dao- 
di,  vendendi,  vei  quicquid  exinde  facere  volueris, 
liberam  et  firmissimam  in  omnibus  habeas  potesta- 
tem.  Actum  est  auiem  publice  cum  st-pubtione  snb* 

nixa,  in  viiU  qnae  dicitur  Werithina,  ad  locum 

soper  flovio  Rura,  obi  levata  fuit,  el  ante  tesiei 
seu  manamissores  sub  die  6...  imperaoie  doouM  ■»- 
slro  Garolo  imper* 

SigiHom  WflldlNirg,  qaat  haiiG  Irtdlliooem  leri 
rottvii. 

61.  TrudUio  BringiH.  ^  9L  Irviiifi  jNropt  Jtti* 
iiiim.  —  65.  W€r4uk%r§.  ^  64.  Aferi  wretkiUfL 
—  65. Fridnbtract de  MeUhip.  —  66.  ^imMmlt 
rrnm  et  Le^wof  de  Amapa.  —  67.  Vimd.  Friddricit 
Amapm.  —  68.  Trad.  Sigikaldi  U  i^as  «Mrii  ie 
Boangi.  —  69.  Tr.  Bwmfrid.  de  9aao  Biaaaria.  - 
10.  frad.  Heribrathi.  —  U.Ewrwudat  Bkwaiie 
Yuiti.  —  72.  Trad.  Badberii.  -  75.  Trad.  UroHtt 
ger  de  Bunnagao. 


maeammimm 


m 


ANMO  MMIHI  DCGCIT. 

JOSEPHUS 

kUCXm  DISGIPULU8. 


NOTITIA  HISTORICA  IN  JOSEPHUM. 

(Ek  Htbilloaio,  Ad.  SS.  Ord.  8.  Bco.) 


Meppo  seu  Josepho  ouapdam  in  iibris  editis  et 
lervari,  qiLB  tiuc  a  ufucere  non  oliosum  puio. 
m  ianuih  esse  dicil  Alcuinus  in  cpistola  ad 
I  [episl.  5);  at  in  epistola  173,  dileclo  filio 
>  inschpta,  de  adversa  ipsius  valeludine  con- 
et  iu  epistola  480  Reuugium  epi^copumob- 
Qt  oret  pro  auima  Josoppi  discipuii  sui :  qui 
lante  prxteptorem  obi  t.  Dubilavi  aliquando 

ttmen  Mabillonius  in  Actis  sanctoruro  ordinit 
tdicli,  Dum.  12  Eiogii  beaii  Alcului,  quotdam 


A  nam  esset  ipse  Joteb,  quem  Carohis  Magmis  alicui 
monasterio  pncficere  volebat,  ut  legiuius  in  epistola 
Tbeodemari  abbaiis  ad  Garoium  regem  :  an  vero 
Josues  abbas  monasterii  sancti  Yinceniii  ad  Yuliur* 
num,  at  nuilatenus  dubito  quin  ipse  sit  Josepkui 
qui.  jubente  Alcuino,  compeodio  i^edegit  Commen- 
taria  sancti  Ilieronymi  in  Isaiam  propbetain.  M  baec 
Josepbi  lacubratio*  bactenus  ignuta  *. 

▼ersas  descripsit  pnemissos  sabjunctosqae  coropec* 
dio  Gommentariorum  S.  Ilierouymi  in  Isaiam.  Edit» 


CARHEN  JtSEPHI  AD  SANCTUX  lUDGERUM. 

{Carmen  hoc  vidaii  in  Ac.ii  ieu  Yita  iancti  LudgeH^  hujuice  volurmnii  eol.  777.) 


VERSUS  JOSEPHI 

ML£  SUi£  COMMENTARIORUM  BEATl  mERONTMl  IN  I8AIAM  PiUEMIS8I  SDBJUNCTlQUfi. 

(Apud  Mabill.,  ibid.) 


Jnilio  Epitomei. 
revSbas,  lector  roysieria  vcrbis 
» quis  poierii  tractaiis  e*  cuncta  TokitansT 
\  Hieronymus  longis  tractatibus  asus« 
it  lapiens  magnis  ambagibus  iilum. 
b  Immensis  lCLtabo  excerpcrc  libris , 
eriter  vaieant  sensum  nudare  propbetx. 
mAHhuo  talem  nos  ferre  laborero. 

In  fine  ejuidem  Epitomee* 
mas  monuii  postremi  in  fronte  libelli, 
luiqae  foret  verboram  longior  ipse 
la  IsUam,  libros  excerperet  omnes, 
Ibns  vastos  verbis  constringere  sensos* 
ireo  tuis  parens,  cbarissime,  jussis, 
Ubine,  tibi  strictim  collecta  dicavi. 
tinam  nostri  memorem  tc  sxpe  rependant. 
'ateralme,  legens,  pro  nobis  sedulus  oretv 
ac  dicas  :  Dominus  conservet  loseph. 
loque  Terba  tibi  |toto  de  corde  repeodam. 
iftgister,  ave;  Dominus  te  saivet  ubique. 

i#  iie  pergit  Joiepkui  proiaieo  iermone)  : 

jrefi,  prout  potui,  sermone  in  Isaiam  de  laci- 
ieroQTmi  tractatu,  sicui^  dilccti<s:me  magifiter 


B  Albine ,  Jussisti ,  devolus  excerpsi.  Ita  eoim  mibi 
praecipiebas ,  ut  in  cunctis  pemecessarium  tanlum 
fiensum  et  Ilebraic»  vcritatis  tramitera  sequena « 
tanquam  aHornm  Idterpretum  et  tractatuum  in« 
certa  et  oonfusa  declinarem  Tcstigia.  Daabus  autem 
causis ,  at  reor,  baec  ita  fleri  voluisti,  ut  vel  fastidio- 
sis  tepidisqae  lectoribus  longos  iibros  lcgendi  labor 
levaretur ;  vet  ingeniosis  ei  ardentis  animi  bominibus 
promptior  breviorque  qureremke  veritatis  via  redde» 
retur.  Si  quis  autero  quasi  breviora,  et  ob  idobsco» 
riora,  des|^ciat  (ssppius  enira  brevitatem  comitatur 
obscuritas) ,  ad  fontem  ande  haec  hausimus  erecta 
cervice  currat ;  et  cui  rivulus  iste  non  suflicit,  de* 
super  ripb  suis  inundante  flumine  [satiari]  potest. 
Tu  aulem,  dilecte  magister  ,in  noslri  laboris  vicem 

G  tu»  nobis  benedictionis  et  orationis  gratiam  commu- 
nices :  ut  nostri  Redemptoris  dementiam  pulsanles, 
pro  fjus  malta  in  multos  misericor Jia  in  nobis  quo- 
que  opus  manuum  tuarum  rcspiciens  non  despiciat ; 
sed  superails  sxculi  hujus  tentationnm  fluctibus 
ruptisquenostrorum  [peccatorum]  retiaculis,  nos  ad 
imperturbatae  vitae  portum  perducat  clemensDominus 
Jesus. 


wm 


ANIfO  DOMIHI   DCCCIX. 


FARDITLFUS 


SANDIONYSIANUS  ABBAS. 


NOTITU  HISTORICA  IN  FARDULFUM 

(Ei  Gatlii  Gbrtatiaiia,  toaL  Vn^ 


Fardnlftti  genere  LongDbardns ,  capia  Papta  to  AdaciaineomiHrineBdamevocaiiuiidM|iiecoifloxeraiiti 


Frandam  abducius  a  Carolo  Magno,  eidem  chams 
efiectuf  esl »  ob  detectam  Pippini  ejus  filii  ex  HimiV- 
trude  cencabina  coninraiionem  :  qaare  monasterium 
lancli  DionysH,  Maginario  abbate  miirtuo,  ei  Carohis 
regendnm  commisit;  cui  Fardnlfhs  nt  se  ▼icfssim 
gratom  exbilieret,  sedem  monasterio  adhaerentem » 
Instar  Tetenun  regni  palaiionmi  aedifieari  cuniTii« 
In  qoa  princeps,  dmn  eo  teniret,  cnm  suis  hospila- 
retnr.  Id  Ipse  testator  Fardulfus  rersibns,  quos  Che»» 
nins  refert  tomo  II  Hist.  Script.  Franc.,  pag.  645, 
nbl  el  legere  est  B.  loanni  Dapi.  oratorinm  ab  Ipeo 
exstmciom  solyendi  Toti  eausa ,  qood  initio  exsilii 
sui  se  Yovisse  idem  Fardulfus  ait  seqoeniibns  Tcrsi- 
bos.  Enmdem  tandat  Alcninus  {carm.  117)  (rili  eibth 


contigit  accidisse.  Hic  sacra  beatoram  martyrm 
pignora  secom  ferri  {ossos  Aierat,  et  costodes  deri- 
cos ,  qoi  secom  proflciscd>antur,  oti  eis  vicissiB 
SQCcedentibus  debita  exhiberetur  religio,  delegave- 
rat.  >  Fnit  etiam  Fardolfose  nnmero  roissoram  do> 
minicomm,  quibns  Cardus  Magnus  Tarias  regni  pro- 
▼Inclas  assignavit  perinsirandas,  otlegfs  um  eeeks 
siastlcas,  qnam  ciyiles  neglectas  obsenrari  cnrarenl; 
jnsqne  dicereat  ac  de  singnlis  ad  Ipenm  referrent 
Idem  anno  797,  tricesimo  Caroli,  xiii  Kal.  lanuarii 
Tbendaldnm  comitem,  Giselam  sororem  Caroli  Magai 
799,  ^t  Nevelongam  nobilem  Hasbaniom  805,  bene- 
flcos  expertns  est  {Prob.  Hia.  S.  Dmh.,  n.  64,  (Bel 
66).  Mortoos  creditor  Fardolfos  anno  seqoentl  106, 


rium  ab  eo  factim  In  aede  Dionysbna.  Fardulfum  B  die  i2  decembris.  ipsins  epitaphiom,  qoale  seqnUv, 


asdtum  a  Carolo  comitem  in  expeditiODibns  bellicis 
Saxonum  adnotavit  manuscriptnm  vetns  Sandlony- 
sianum  his  verhls  :  •  Caroliu  Magnns,  com  bellom 
adversus  Saxones  mirabili  indostria  adminislraret 
ioi  pnesentia  ,  Fardulfom  B.  Dionysii  abbatera  inter 
alios ,  qui  ad  ferendnm  pondns  prsBlii,  et  gentis  ao* 


e  manuscripto  codice  bibliothecae  eminentisdml  ea^ 
dinalis  Ottoboni  erait  noster  Felibianns»  et  Hisism 
SandionysiaiKe  attexit. 

Ecclesi»  colior,  IsrgQS  miseraior  egenwn 
Fardulfas  UkmU  Itoc  jacel  Id  tuinulo : 

In  hac  »de  Dei  tolil  qui  DoaiiDe  elaro 
iEternis  meruit  laudilMis  ae  predbos. 


FARDULFI  CARMINA. 

( \|md  D.  Bonqnet,  Baraeti  dm  Hia.,  tom.  T.) 


I. 

Versm  5.  Diony$ii  adibu$  in$cripti. 

Culmina  ceraenti  lectori  littera  prome; 

Fardtalfos  Carolo  condicfit  ista  soo. 
Qacm  qoondam,  propri»  Aierat  dum  sceptra  secutns 

Gentis,  in  adversas  fata  tulere  vias. 
Altamen  hic  fldd  dominis  servavit  honorem, 

His  regnl  quamvis  ultima  meta  foret. 
Tandem  reciorisCaroli  feliclbos  armis 

Cesslt,  et  in  mcKns  fors  sibi  cessit  iler. 
Bolc  qnoqne  dom  •  fldel  salvaret  munera  regi, 

Rex  sibi  pnecelstks  plinrlma  dooa  dedlL 
Inter  quae  sancH  Dlonysl  recuif  nt  aufae 

Fieret  indolsit  pacificus  Carolos. 

^  Qaod  de  sua  io  Carolum  flde  coromemorat ,  ad 
Plppini  nostri  conjuratlonem  conferendum  est,  quam 
a  r  ardulfo  detectum,  et  Dionysiani  Annalos  imliranl, 


Haiic  benefactori  constraxit  providus  aedem, 

In  qua  cnm  fiimolis  gandeat  ipse  sois. 
Ipse  snis  servis ,  fldei  quos  vinoda  nectimt, 

Lsetitiam  princeps  pnid>eat  armipoiens. 
More  tamen  veteram  consurgere  jossit  avoniD 

Cuimlna,  praefuigent  regis  honore  domus : 
Ut  qnoiies  regni  prapclara  palaiia  Instrat, 

Fardulfi  famuli  sit  memor  ille  sui. 

H. 

Atii  Farduifi  Fersns. 
Hanc  tibi,  praecursor  Domini ».  Fardolfus  opimi» 
Condidit  ornatam  dirinis  cnltibos  aolaro, 
Vota  tibi  reddens,  snpplex  qnae  voverat  olhn, 
Exsilii  primom  ooepit  dun  nosse  laboiem. 

ct  discrtis  verbis  in  Chroiiico  lestaiiir  EioharAuS^ 
anno  792.  SianoNDts.  —  Obiil  Fardulfiisamis^' 

aut  in<i(>quenlc. 


S.  ANGILBEHTUS  CENTUL.  ABB\S.  --  NOTITIA  HISTORICA. 


826 


Aomiii  bis  Carolus  dicUs  pulclicrriraus  heros , 
Quein  placiduin  voluil  veslris  siS>i  reddere  Christus 
Pronieritis  faniulum ,  magnis  et  honoribus  auxlt. 
Nnnc  sibi  solvondi  voti  est  conccssa  poie&tas. 

III. 
AIH  ejusdavi  rcrsus. 
Nuiic  igitur  nobis  dum  cessa  est  copia  fandi , 


Nornen  amicilix  crescal  uM<|uc  su^t, 
Crescat  et  audaci  assiduum  sub  peciore  \otQm , 

Quod  sibi  longaerum  addet  in  orbe  dieni. 
Addit  ei  aeiernain  perpncmia  plurima  palmaro, 

Quain  sibi  pcrpetuus  servet  in  arce  Deus. 


aeB* 


ANNO    DOMIMI   DCCCIt. 


DAGULFLS. 


NOTITIA  HISTORiCA  IN  DAGULFUM. 

(Ex  Fabricio,  Bililiolh.  iMd.  et  Inf.  Lat.) 
Dagvlfiis  mann  sva  scripsit  Psalterinm  aunift  exa-  B  rism  tantnmmodo  exbibet,  sed  et  cantica  biblica.  Tn 


rtloiii  litteris  ,  quod  Carolus  Magnus  Adriano  I  pon- 
liftci  miimis  obliilit;  Dasiiifus  antem  Cirolo  Magno 
^Kcaivit  hoc  octoJecasticho,  qiiod  in  cod  ce  illo,  bi- 
MiothecaB  Cesareae  illato  obvium.vuigavii  Lanibecius 

lom.  n ,  p.  "m. 

*  Codex  ille,  qoem  Lambecio  indicantcFahricinshic 

Coferi,  milii  olim  duni  biblioihecam  Vindohonrnsem, 
▼iserem  inspecius  ac  perlustratus,   non  Psalle- 


principio  vero  quaMlain  habet  generalia  de  psalmls, 
Qt  de  eoriim  origine  et  propheiia.  An  ista  aiictorcm 
habeant  Dagiilfuni  plane  igdoro.  Insnper  \qfiUir  ibi- 
dem  siib  noinine  S.  Hieronymi  expositio  lUa  fidei 
catholicsR ,  qiiam  inter  apocrypha  S.  Hieronymi  de- 
dit  clar.  Vallarsius  in  cailione  sua  opemm  Ilicro- 
nymianorum » iom.  I. 


DAGULFI  OCTODECASTICHON. 


Carolo  Magno  P$aUerium  suum  aureii  liiterii  esaraium  nuncupdt. 


Aorea  Davidlcos  en  pingil  littera  cantus, 

Omare  docoit  tam  bene  tale  melos. 
Aorea  verba  lonant,  promittunt  aurea  regna, 

Mansnrnmque  canunt  et  sine  fine  bonum. 
Haoc  merito  tabulis  cultim  decoranlur  ebumis , 

Quas  mire  exsculpsit  ingeniosa  mamis. 
lllic  Psalterii  prima  ostentatnr  origo , 

Et  rex  docliloquax  ipse  canere  choro. 
Ulqoe  decus  rediit ,  sublalis  sentibus,  ollm 


G     Qnod  fuerat  stndio  pervigilanle  Tiri. 
Aurea  progenies  fuWo  lucidior  auro , 

Carle,  jubar  nostmm,  plebis  el  altus  amor. 
Rex  pie ,  dux  sapiens,  virtute  insignis  et  arrois, 

Quem  decet  omne  dccens,  qniJquid  in  orbe  placel. 
Exigui  farouli  Dagulfi  sumc  laborem 

Dignanter  docto  mitis  et  ore  lege. 
Sic  tua  per  multos  decorentur  sceptra  triuniphos, 

Davidico  et  demiim  consociare  choro. 


ANMO  DOMIKI  DGCXIV. 


S.  APfGILBERTUS 

CENTlLENSiS  ABBAS. 


KOTITU  HISTORICA  IN  SANCTUM  ANGILBERTUM. 

(Apnd  Mabill.,  Aet.  ord.  S.  Beii.) 


L  EtogH  hujut  ratioy  tcriptorei  Vitee  uateti       D  eaque  simul  comparare,  ut  ejus  verius  hisloriae  cla* 

rius  elucescal.  Qoge  cnm  brevi  obserralionom  adno- 
tationnmve  spatio  comprehendi  commode  non  pos- 
sint,  satius  potavi  ea  redigere  in  Elogium  hislori* 
cnm ,  quod  instar  commentarii  hic  a^ipono. 

2.  Auctores  duo  sunt  praecipui  qui  de  sancti  An- 
gilberti  Yila  scripsere  :  nnus  Hariulfus,  monachus 
primum  Ccntnl*"nsis,  dein  abbas  Aldenborgcmis  ter- 


Au^lberti, 

4.  Etsi  beati  An^ilberti  res  geslas  e  lenebris  obli- 
Tionis  emere  cooati  siut  auctores  duo  veieres ,  neu' 
lertaraen  id  plene  et  absolute  assecuius  est.  Et  quia 
laulia  sont  apud  eos  vel  omissa,  vcl  obscura,  vel 
•Inttia ,  visuni  esi  opr^rw  pn^tiiiiii  lii<^  in  anl«»cessiim 
P!:%iniU<Mv  >inti(iiiorum  <le  Ansiltiorio  testiinonia. 


e-27 


S.  ANGILBERTUS  AUBAS  CENTULENSIS 


8iS 


litis ,  ul  lego  in  ipsius  epitaphio  ms.  Is  Chronicon  A  Angilberto :  c  Fuii  hic  vir  orius  eo  in  tempore  htod 


Ccntulensis  abbali:e  libris  quatuor  edidit  sub  finem 
sa?culi  XI,  egregium  sane  bonae  amiquilaiis  mouu- 
mentum.  FXstat  in  Spicilegii  loino  lY.  Totus  ejus  li- 
licr  secun  !us  est  ds  Angilbcrto  abbate,  cujus  Iransla- 
iiones  (luas  dcscrihit  in  libris  terlio  ei  quarto.  Aiier 
Yilai  scriptor  esi  (ut  puto)  Anscherus  abbas  Centu- 
lonsis  :  cujus  aucloris  iucubratiouem  Joannes  Boi- 
hndis  uiuliliun  vul;;avit  in  suo  Fobruario  cum  prx- 
claris  commentariis ,  e:im' ideulidcm  lau  lans  sub 
nomiue  l!ariulli,  nou  tam  sua  qMum  Pauli  Pi'tavil  ct 
Guiliclmi  Peirali  conjeclura.  fego  vero  potius  An- 
Sthen)  t  ibuendaMi  censeo.  En  coujecturx  mea;.  Veri 
siniile  nou  est ,  Ilariulfum  bis  scripsisse  Vitam  san- 
cii  Augii  'Crti.  Auscberus  co  tem;)nre  de  miraculis 
viri  saucli  edi:lit  liitros  tres,  qui  po.stcriori  Vit;e  in 
co:lici:  us  mss.  subjiciuntur.  Lil.ri  dc  uiir.  culis  Ua- 
duifo  Uhinnorum  archi(?piscopo  dic^\ti  sunt,  liber  de 
vil:i  alieri  ciiipiam,  quem  mfijestutis  iioiuiue  com- 


ignot»  familix.  Madbelgaudus  autem ,  Richardut,  61 
hic ,  ex  una  progenie  fuere ,  et  apud  Magnum  Caro- 
luni  merito  magni  habebantur.i  Is  mibi  videtur  eflia 
Madelgaudus,  qui  una  cum  Magenardo  cpiscopo  niif- 
sus  anno  sccundo  Caroli  Magni  designatus  est  c  in 
Cenomanico,  Hoxonensi  [L.  Iloxoniensi] ,  i  aliisque 
adjaccntibus  Neusiriac  pagis.  Richardus  vcro  coinei, 
qMi  una  cum  >Villeherlo  Uothomngensi  ann.  795,  ia 
libix)  de  Vila  LuJovici  Augusti.  Ex  quibus  conjecUiia 
est  Augilbertum  originc  Neustrasiiim  fuisse.  Huie 
nomen,  ui  dixi,  adsciiiiium  fuil  Ilomerus,  quo  no- 
mine  eum  passim  laudal  Alcuinus,  Tlieodulfiis,  et  si 
qui  alii.  Co:lem  vooabulo  Grimoaldum  Luilovici  Au- 
gusii  capellanum  affecit  Walafri.lus  Strabus  in  car- 
inine  qiiod  apuJ  Henriciim  Canisium  exsiai  in  toini 
VI  p:ig.  622. 

5.  Etimdem  in  aula  Caroli  educalnm  fuisse  legi- 
mus  in  qiiadam  Adriani  pnpe  epistola  ad  Carolui» 


gesuiin 


pi'llai :  quo  I  <le  ponlilice  Uomano  iuierpretor.  Au-  g  pro  syno^lo  Nic;vna  secuuda,  scu  pio  imaginibus,  ia 
ipsum  iiiteiTogat,  q'.ialittT  .\ugilbcr:us      q^ia  laiidatpontifex  c  Enjiilbertum ,  qui  peiic,  iiiquii, 

a!)  ipsls  inianti.e  rudiutentis  in  pala:io  vestro  cnn- 
trilus  esi. »  Anscb?riis  s^cribil  Augill>e -tuui  in  auli 
Pippini  regis  t  palatinis  atque  regalibus  nc£;ot.is 
implicatum  •  degisse.  Malim  in  aula  Caroli,  ui  saiii 
Adriani  vcrlia  iiinuuiit.  Neque  enitn  Pippino  re- 
giiantc  Angilbertus  ejus  erat  aetatis  ,  qtii  palatioa 
iraclare  negoiia  posset.  Certe  Alcuinus  eum  solel 
fiHnm  appeliare,  non  aliam  ob  causam  qnamqood 
loiigo  senior  ipso  erai ;  quod  secus  foret ,  si  Pippiai 
prineipatu  jam  vir  el  tractandis  reipuhlicae  nc^^utiis 
idoneus  fuisset  Angilbertus. 

lil.  Connubium  cum  Berta^  an  p6$t  iutceptum  ioeif' 

dolium,  qui  Uberi. 

6.  Bertam  Caroli  Magui  liliam,  Angilbcrti  ainora 
captam  pci*suasissc  palri,  ui  sibi  cum  eo  nubere  K- 
ceret,  idqiicobtinuisse  legiturin  Angilberli  posieriori 


clnr  siquidem 

cd*l;eat  tracl.iri  :  ulrum,    velut  baclcuus 

cst,  inier  moituos  lidelcs  meuioria  illius  teneatur, 

an  juxta  Scripturam  dicentcm  :  Meiuoria  justorum 

cum  laudibus,  au!:iversaria  dies  oj:is  in  iiunuTO 

saiictorum  solenmiter  celebrelur.  Et  ut  veslr.i ,  in- 

quit,  prudentia  non  iguorel,  qM:)litor  is''cm  vir  iu 

bac  viia  po>itus  Domiui  priccejilis  se  maiici|)averil , 

de  gestis  Francorum  et  diversis  opusculis  cbrouira- 

runi  colligentes  actus  t ju.s ,  visine  majesiati  oifTi- 

miis :  ul  per  hic  noveritis,  quouiain  non  iuaiiiter, 

quin  poins  pro  merilo  luiraculis  a  Domino  declara- 

tur.  >  H;ec  ergo  scripla  sunt  tiim,  cwiu  Ang.lbeitus 

iniracula  patrcd)at.  iJ  vero  fieri  conp-uiu  esi  aiiuo 

1110,  auclorc  Anscbero  in  libro  de  i|)sis  miriiculis, 

queiu  hii  iis  aiictoris  fetum  cs>S\i  con^t:a.  An;jilberli 

canonization:MU  (quam  vocani)  o'  tinere  voluli  An- 

scberus  :  ob  i  1  lihruui  de  luiracuTis  obtutit  Ubemensi 

arcbiepiscopo,  li!»rum  de  vita  sunuiio  pouliiiei ,  qiiem  ^  Vita.  Joaiiuis  IU)llandi   animum   mire   distraxit  bic 

mjestitis  nomine  compella;  :  ad  quein  ejusmodi  ne-      locus.  Videbat  homo 

goli.i  dc  canonizaiione  sancloium  jam  referri  ccepe-      '     "      "  * " 


raiit,  consullu  et  permissii  nietropolitani  et  episcopi 
perfici(*ni!a ,  uti  apparet  ex  bistoria  de  relevatione 
corporis  saucti  Beriini  abbatisiii  sieculi  tcrlii  parte  i. 
Denic^ue  si  Ansclierusabbas  librum  de  mir.tCulisUbe- 
nicnsi  archiepi^copo  per  se  olttulit,  non  alium  siiie 
dubio  aiic(or<*m  a.lhiluil  ad  librum  de  vita  couipo- 
nciidum,  qui  papa;  ofle:  en;lus  erat.  Addc  quod  Ha- 
riulfiis  in.ijori  lum  deleclu  et  jtidicio  scribit,  qiiam 
is  qui  allerius  VitiB  con  litoresi,  qiiem  Ansclienr.n 
in  consequeiilibus  appdlabo.  Pite  llariuiro  et  An- 
8c!iero  mentio  crat  de  gesiis  Angill)erti  in  vetusto 
libro  de  albatibus  Centulensis  inonasterii  nunc  dc- 
perdiio,  quem  Gervinus  abbas  Gonls  invenii,  tcsie 
Uariulfo. 

3.  Pracler  hos  auctores,  Joannes  de  Capclla  Centu- 
lensis  monachus  in  Chronico  Cenlulensi,  quod  <  £u- 

_«_^|...     ^i   L_«.  .         .  WV_         .      •  •ll_     •         _ 


perspicacissimus,  ejusmodi  coi* 
jiigii  iiullam  apud  veteres  lieri  mentioucm  ante  Qa- 
riuKi  a^tatem,  qui  vixit  postannos  ab  Angilberio  iie- 
ceiitos.  Berlam  Caroli  liliam  terlio  loco,  iJ  est  pott 
Pippiuum  et  Rotrudem,  geiiitam  ex  Hildegarde,  auae 
noii  iiisi  aniio  77!2  desponsata  Carolo  esi,  yix  luisse 
nubilcm  anleannum  79i,quoAngilbciiusjamCeotii- 
Lcmonacbuscrat.  Videbat,inquam,  Ai  gib  ertuinpas- 
sini  laudari  aliAlcuino,  nonnunquain  eliam  ab  Adria- 
no  papa  et  Eginbardo,  ime  ei  a  Carolo  regeinee 
usqiiain  tamen  Caroli  (jKVieriimappeilari.  Adh«c.Ca- 
lolim,  teste  Egiiihardo  iii  ipsius  Vita,  adeo  filiassnas 
adamasse,  <  utnullam  eanim  cuiquam,  aut  soonin, 
autexteronim,  nuptum  dare  vidiierit :  seJmnnfSie- 
ciim  usque  ad  ol  itum  suum  in  domo  sua  reiinuerit, 
diccns  se  earum contulernio  carere  non  posse;  ic 
propter  hoc,  licei  alias  felix,  adversx  roriun:e  nsU- 
gnitatem  expertus  sit :  qnod  iamen  iia  dissimnlsfil, 


stacbii  alibaiis  pennissioiie  aiino  Doraini  millesimo  |^  ac  si  de  iis  nunquam  aliciiJBS  prohri  suspicio  tcI  fr 
quadringentesimo  nonagesimo  secundo  >  composuil,  ^  ma  exoria  fuissel.  >  Aiqul  ei  a  Jverso  NithardBtt. 
•^it  eiiain  de  sancto  Angilberto ;  uii  ct  Paulus  Peia-     cui  fidem  ncgare  nefas,  testafi  de  Angill  erto,  tflU 


yw%  in  Suntagmate  de  NithardOy  Guillelmus  Peiraias, 
de  Ca^.ia  regum  Franciae ,  cap.  30 ;  Menardus  no- 
sier,  in  0!)servationum  ad  Martyrologitiin  lib.  ii ; 
iacobus  Malbranciis ,  in  iib.  ii  de  Morinis ,  el  Igna- 
iius  Josephus,  iii  lib.  ii  bistori^e  Abbavillana!. 

n.  Angilberti  nomen  duptex,  parentes  et  patria , 

educatio. 

i.  Angilbertus  seo  Anghilberius ,  Engjlbertusve , 
adsciiilio  nomine  Homerus ,  ciaro  apud  Francos  pa- 
latinorum  genere  exortus  est.  Ipsius  gentis  illustre 
probaut  lum  singularis  familiaritas  cum  Carolo  Ma- 
giio,  tum  copula  cum  Berta  ipsius  Caroli  filia,  tum 
deiiiqiie  pncclara  reipublicae  muiicra  quae  gessit. 
Ignoia  utrius<|ue  parentis  nomina  :  idque  solum  n<>- 
bis  de  aliis  ejiis  propinqnis  siip.?rcst,  qiiod  Nilhardus 
♦jtis  liliussniptiini  reliqiiii  in  llistori.T  lib.  iv,  ubide 


f  ex  ejiisdem  magni  re^isfiiia  Berchtasefratreuu|M 
suum  Hamidum  genueni.  >  n.ec,  inquam,  adverfe* 
bai  Boilandus,  eaqiie  mo^ieste  urget,  profeisiii  tt 
nolle  traditionem  Centnlensium  coiivdlere.  ant  lu- 
cti  An^ilberti  Vitam  refutare,neoneTeroqnidteiatt 
de  regia  virgine,  deqiie  illustri  palatino  ac  saoenlM 
suspicari  :  sed  tantum  ea  qu.ne  aniino  scm^hA 
movcbani  exponere.  Saue  hsec  magnam  ba^^esi 
difficultatero.  r^am  nt  caeieni  dissimulem  qii«  farilA 
solvi  possnnt;  Esinhardi  testimonium,  Tiri  mnsac 
testis  reruni  oculati,  vix  oommode  explicari  poiesii 
nisi  dicas  Carolum,  si  qoam  alicui  suoram  filiv* 
suam  nuptum  locarit,  non  passuin  esse  nt  ia  doae>^ 
sponsi  migraret,  sed  eam  secum  retiiniisse,  vA 
Angtlberium  non  solemoi,  sed  secrelo  eum  BeiU 
matrimonio  fiiissc  conjunciuro.  Omncm  enim  illirit' 
ropnl«  suspicioncm  diluerc  videliir  Au^illHMii  p-^t^ 


N0T1T1.V  lilSTORiCA 


RT»! 


et  conslans  cuni  Carolo  ncces^iludo  et  fami- 
ti,  iucorrupta  ejus  fama  el  exisliniatio  apud 
i,  insignes  legaliones  Romani,  ali;e(|U(^  pncclunc 
ales  ipsi  coiK-esse.  Si^iuidcm  vix  inanimum  in- 
B  quis  poicbt  Caiolum,  vinim  pnidenlcm  ac 
iteni,  ut  liliie  prohium  dissinintare  ^'^tuerit, 
n  honori^  et  aunfuti.u  coiitulisse  honiini,  qiii  ta- 
snx  i^ta:ii  labem  inlulissel.  Denique  si  ipsius 
lardiiixor  Ininiu  fiiil  Caroli  lilia,  Carolo  pro- 
iiucta,  u<i  uiulla  cerie  pcrsuaieiil,  quisniireltir 
n  de  An^il  erti  cum  Bcita  coiinuttio  iieri  me.i- 
u  ah  K^iuhardo,  qui  ne  uxorem  qiiideni  suain 
fiHas  Candi  lecensiiit?  Fahula,  in(|iiis,  chrono- 
i  L:nireshaiiieiisis.  El  tamen  Lothariutn,  Lu.io- 
iigusti  (iiiuMi,  ticiotnn  siium  non  o'  scurc  vo(*at 
ardus,  cum  ait  iii  cpislola  31,  ad  Lodiariurii  : 
ipropter  adiiioiieii(luui  censiii  iieptitaieiu  tiiaui, 
prudeiitiam  V(i:.i'^  a  Deo  coiKrssam  caveatis 
ilum  vestium.  >  Si  LotliariMS  Eginhariiinepos, 
n^opter  uxoKMn,  qua;  iiroi.ide  Caroli  Hlia  fue- 
l  liimen,  uldixi,  K^i^iiilianhts  uxoreiii  suam  lin- 
^ic  eam  ipse  vocal  in  litleris  suis^  iius(]uain 
Candi  tilias  receiisct.  Qiiid  iiiiruin  si  Aii^il  ;erti 
ierti  connuhiiiiii,  (pii  ipsesuuin,  pr;elermisit? 
i  Tcro  hiic  ofliciunt  relii|(ia  du  ia  a  lUillando 
sita.  ItolriK.is  Caroli  lilia  nitu  m;*jor  Con^tan- 
inecorum  iiiiperalori  despoiisata  esl  anno  781, 
retcrriniis  FraniMirtim  Auiialilius  K^gitur.  Quid- 
rta  ipsaui  pioxime  s(M(iieiis  .\ngilherto  disp^m- 
otuitaiii|Molpo.staii>ii>?CerteHil.!e{:ardisutrius- 
aater  Carolo  niipserat  anle  aniiiim  770.  At 
nno,  in(|  is,  Herta  nupsil  Angili)erto?Kxislimo 
tum  vix  anle  aiinuin  787,  quo  feie  anno  cuin 
116  junior,  Candi  M:igni  lilius,  OiiU:  .Merciorum 
Aliam  in  coijiigium  post*  laret,  non  acquievit 
c  nisi  lierla  lil  a  Caroli  .Magni  siio  Hlio  niipiui 
relur,  i  utinChronici  Fbiilanellensis  cap.  Vy 
lis  leginius.  Ktsi  vero  Rertam  Otre  ncgavii  Ca- 
hinc  lamen  argumentum  capio,  eam  necdum 
jerto  copiilaiam  fiiisse,  aut  saltem  Offam  id 
isse.  Postremo  in  epistola  A'1riani  ad  Carolum 
iiro,  iion  decuit  forsan  Angill>ertnm  regis  gene- 
lici,  propterea  (pio<l  ircr^pialis  crat  conditionis. 
mini  epistoke  ad  Angilhertum,  aut  nondiim 
lo,  ant  jam  raonachoetahbatidircctaesunt.lLcc 
nbrlco  U)CO. 

yiud  noiiis  negotium  facessit  posterioris  Vit;c 
or,  cum  ail  Angil!  ertum  jaiii  saceruotcm  Ikr- 
luxisse  in  mairiinoiiiuni.  Veruin  hujus  auctoris 
itia  tanti  non  est,  ul  in  ea  exculicnila  longuin 
I  trahamus.  Cuin  enim  inandita  sit  bxc  res, 
icanoiiibnsrepiignans,  eta  nemine  nonnisipost 
.  trecento^  scripta,  imo  abHariulfo  prioris  ViL-c 
lore  f  raviori  lum  praetermissa ;  aequum  est  ab 
Ufindicare  Carolum,  qui  canonum  studiosis- 
.  erat,  ut  patet  tum  ex  ipsius  ad  Leooempapam 
•»  flDlims  eumadservandos  canoiieshortatur; 
s  epislola  ad  Offam  Anglorum  regem,  cui  prea- 
nm  Scottum,  proplerea  qiiod  violatae  quadrage- 
It  alstinentije  reus  dicebatur,  judicandum  re- 
;,  I  ut  ihi,  inqiiit,  judicetur,  unde  exstitit.  Nam 
loque  sanclae  Dei  Ecclesi»  puritas  in  moribus, 
noilas  in  (ide,  et  lionestas  in  conversatione  se- 
im  canonicam  sanctionem  ohservari  deiielut, 
una,  iMTfecta  ct  immaculata  columba.  i  Qiian- 
nus  lulisset  saceniotem  ad  nuptias  convolare  ? 
ne  quldcm  Gr;ecis  un<(iiani  post  susceptum 
tm  licnil.  Atqni  videre  mihi  viileor  causam  oh 
I  pnedictus  auclor  in  errorem  impeffit.  Legebat 
bertumCaroli  capellanuiu  fuissc.  N'on  putavit 
dignltaiem  ip.si  concessam  post  monacnaluni, 
latus  removct  homines  a  ssecnli  negotiis,  et 
ipue  An^iibertum,  qui  re(|[i3e  copuhe  ca^tcrisve 
iibonoriiius  nuniiuin  remiscral.  Judicavit  ergo 
bertuin  fiiisse  capellannin,  ae  proinde  sacerdo- 
antecontractuin  inalrimoniiim.  Siqui  lem  pro- 


•; » 


A  hante  ac  siMpienle  Berta  nxore  Centulam  sese  reoe- 
penit  conji!gatus.  At  (luid  hac  de  ru  sentieudum  sit, 
in  setnieiiti  capite  explicabo. 

8.  Qnid  liheronim  tulcrit  ex  conjugc  Angilbertus, 
tradil  Nilhanlus  utrius(|ue  filius  in  llistoriic  lib.  iv 
ageiisdc  Aii^ilhcrlo,  <  ()iii  ex  ejusdem,  inquit, magni 
regis  filia,  iiomine  Bon  hla,  Ilarniduinfnitremnn  uni 
ct  nie  Nithardum  genuit;  i  i\u\v  aliaqucMlhar  iver- 
ba  reterunlur  ah  Anschero  aiihate,  posteriorisAngil- 
herti  Vite  scriptore.  Siint  qui  p  :iH.ictis  diiohus  An- 
gil.  erli  fihis  teilium  a(!ju:  g  iiil  llarduinum,  qui  aliis 
iion  imnitMito  i  ein  fjisse  videtur  cum  iiarnido,  qui 
dictus  sit  Itarduinus  viiio  li.  rariorum. 

IV.  Digmtates  ante  monachalnm,  aeicssus  in  monastc- 
rium,  dubinm  de  Bertir  vita  rcrujiosa, 

9.  Quas  dignilatesin  aiila  gesserit.\i  gilhertussnc- 
cularis  opporlunuiii  faeril  hoc  h;coe\plicaie.  <  Pri- 
miceriuni  palatii  i  l^ippini  lei^is  luis^e  coiislat  cx 
Alcuini  epibtola  I  ii,  el  (si  llariiiiro  cl  Auschcro  crc- 

Ij  diinus)  etiam  <  maritini;e  t  ranci:e  duccni.  i  Non  as- 
sentior  Pet;i\io  el  i>oll:iiii!o,  qui  Ahuini  episioiam, 
non  de  IMppiiio  Il;ili;e  regeCiiioli  Magi;i  Glio,  sed  dc 
Pippino  regi;  ipsius  Caioli  paire  iiiterpretaiK^am  pn- 
taiit :  tuin  quia  regiianle  l^ippino  AIc.  iiius  noiK.um 
feruhe  snbduclus  erat,  qui  nonnisi  Kgherto  Ebora- 
censi  pontilice  mortiio  <iiiortuus  aiilem  estanno  'iG6, 
XIV  Kal.  Decemhris,  iJ  esl  iion  iiit(^gro  hiennio  aiite 
Pippinnm)  scholis  Khoraceitsi!  iis  pi-a'fectn$  est;1nm 
qiiia  si  tempore  IMppiiii  regis  Atigilhertus  aiiprimain 
palalii  dignitatem  maturus  ex^li.isset,  senior  aut 
certe  non  inferior  a^tate  fuissel  Ah  uino,  qui  tamen 
eum  plium  in  ea  cpistola  ct  iii  aliis  vocui;  tcin  deiii- 
que  quia  li;ec  epis.ola  directa  videtur  Aiigilheito  in 
Italia  exislenti,  ut  potc  cui  porlilorcm  Ulterariini 
(scilicet  Folr.idum  preshyterum,  de  quo  eliain  cpi- 
stola  sequcns)  Uoin;im  pronciscenlein  ronimeiidat, 

1)er  quein  saiiclorum  reli(|uias  sihi  iraiisniitti  rog.-it. 
^pistohc  hujiis  inscriptio  etexordium  tale  esl :  <  Fi.c- 

p  li  aiiiico  el  venerahili  Angclherto  humilis  lcvila  Albi- 
nus  salutem.  .Memor  con.iicta;  hilcr  iios  amiiitiu;  has 
lilterns  vobis  dirigere  pm^sunipsi,  depn  cans  ut  he- 
nigne  baruni  portitorcin  lilterarum  suscipere  digne- 
mini,  etperegriiiatitniis  illins  viisdoininum  1'ippinnm 
regcni  subvenirc  deprecemi.ii.  i  Ft  infra  :  <  Insupcr, 
charissimc  frater,  devotissime  dell.igito  ut  dona  duU 
cissima  ct  nrhi  multum  necessaria,  idestsanctorum 
reiiquias,  mihi  vel  aliquas  Iransmittcrc  cures.  •  Tum 
in  fine:  i  Fhireas,  fili,  virlutum  co<oi.is  i  etc.  Deni- 
qiie  in  titnlo  epistola; :  Ad  Angelbertum  Primicerium 
patatii  Pippim  regis,  Amicitia  h:>-'c  mter  Alciiinum 
et  Angill)crtum,  non  nisi  post  Alcuini  in  Gailiam 
a  Iventum  <  condicla  i  fuisse  videiiir.  Alcninum  bis 
niinimum  in  Gallia  mansissc  uicemus  inferius  in  ip- 
sius  Vita*nimirninabanno780  inaliipiot  annos,qui- 
busCaroloadhxsit ;  etab  anno  793  in  reliquum  aitalis. 
Prima  Tice  in  aula  familiaritatem  et  amicitiam  con- 
traxil  cum  Angiiberto,  quem  Carolus  Pippiiii  filii  siii 
anno  781  regis  in  ItaliacoronatiPrimicenumpalatil, 

V  boc  est  prinium  consiliarium,cottStituit.  HoccilBcium 
gessit  per  annos  aliquot:  siiccessordatusAdalbardns» 
postea  Corl^eiensis  ahbas.  Angilherium  in  Lalia  fuis^ 
se,  Alcuinum  vero  in  Gallia,  eo  lempore  quo  Carolas 
in  expeditione  Saxonica  occupatus  erat,  (Kitet  ex  Al- 
cuini  epislola  ad  Damoetam,  in  qua  lucc  veriia :  c  Ego 
pcnc  <|uasi  orbatus  filiiH  remaneo  doroi.  DaincKa 
Saxoniam,  Homerus  Italiam ,  Candidns  Britauniam 
rccessit.  >  Cujusrei  gratia  in  Saxoniam  profectus 
esset  Ikmoeta,  indicant  supcriora  verba  :  <  Valde 
sollicitus  snm  de  itinere  pmfcctionis  tux  in  hostero, 
quia  plurima  solcnt  in  talibus  cvenire  pericula  re- 
hiis.  >  Et  in  fine  Dcuin  precatur  ut  David  <  dilectum 
suuin  et  vos  omnes  victoi-es  cuin  gaudio  reducat  in 
patrium.  i  David  Carolus  Maffnus,Homerus  Angil- 
herUis,  DamoeU  Ricolfns  inteiligendus  est.  Ricorfiis 
poiTO  adhnc  lum  diaconus  erat,  necdum  archiepisco- 
piis  .Mognntiniis,  qiio  iu  inunere  Lullo  snccessit  sub 


i  !e  Palrologhx  toinum  CII. 


331 


S.  ANCILB12!ITUS  AiiiiAS  CENTULENSIS. 


Kt 


flnem  anni  787.  EipoJitio  hxc  conli^il  anno  792,  aut  A  moiiaslerio  sancii  Richarii  apuJ  snnrtam   MariMi 


aderulro  duorum  sequcniium ,  quibus  Carolus  in 
Sixoniamcum  eiercitu  contcniii'.  £r{i;o  eo  tempore 
Angiibertus,  non  in  GalUa,  scJ  iii  ItaJia  morabatur, 
iu  anla  viJelicet  Pippiiii  rcgis. 

10.  Prxterea  c  maritimue  Franci:e  dux  i  appella- 
t.ir  Aiigil!>ertus  ab  Hariulfo  et  Anscbcro,  qui  nominc 
«  Francio!  marilimic  •  pagum  Bo:ionienscm  alios{|ue 
Occaiio  ISritannico  adjaccuies  intcU  gunt.  Intcrpola- 
t  ir  ViLv:  saiicli  Kicharii  <  ducalum  mjrilimae  tran- 
ci.c  a  fluvio  ScaiJa  usquo  ad  Sequanam  i  protcndit. 
Auscherus  aJdii,  Danos  per  iJ  tempns  eOusos  in 
iilam  oram  «livinitus  su!)a(-tosaciiiteruccioncdcIetos 
al)  An^ilberto  fuissc,  voto  ah  eo  facto,  i  se  slalim 
))0U  victoriam  vestcm  monaslicam  induturiim.  i  De 
hac  Dauorum  impressione  siL^nt  veteres  Francorum 
Aniialcs  :  et  si  qui.lcm  vera  est  Uxc  Angili)erli  victo- 
rin,  coutigit  p<:st  ipsius  cx  Itilia  reditum  cinitcr  au- 
Dum  7S7.  qiio  Berl:e  jam  cop  :h)tus  crat. 


acciperet  velum  capitis  morc  monialium;  ct  ul  ak 
ipso  dcinceps  alcretur  victu  elcemosvnMrio  bamilto 
postulavit :  quoJ  ut  illc  audivit,  cunsenMt.  Ipsa  a  ims 
aJdiicta  ad  basilicam  banct£  Blari.ts,  ul  ipsa  pelierat 
jam  dictum  hahitum  suscepit.  Cum  Tera  in  ipsa  die 
reverlcretur,  etc.  Et  in  liu.  ii,  cap.  4,  de  contracta 
qu;c,  rccepta  Siir/italc,  <  usque  ho  lic,  •  in({uil  ae- 
cior  s.-rculi  noni,  <  visitat  orationes  [Forte^  oralf^ 
rium]  frciiucnter  illius ,  ferens  velum  capitis  inslar 
monialium.  i  Quibus  in  hicis  tria  o!;servan:'ta : 
ne;upa  mulicres  illas  castiiatem  vovisse,  velom  sut- 
cepisse  instar  sanctimonialinm ;  et  picrasquevixissa 
in  .-edibus  suis  privatis  ,  ut  femmas  devolas  quilMii 
llerardusTuroiiensisepiscopiis  iii  capitul.57  Tetit  ne 
vehim  rejiciant,  <  licct  in  doinibus  propriis  vestei 
mutarint.  i  Kjusmodi  feini!!.i!  aliquando  etiam  deg> 
baiit  in  prilaiiis  rcgum,  (|ualis  crut  Ihindnidis  An^li* 
cana  matrona  ,  aJ  quam  Alciiii:us  epistolam  89  la* 


il.  Dciiiile  circitcr  annuin  790  seccssit  in  mona-  n  scrihit  in  hunc  moium  :  Deo  devotte  feminT  Umm» 


drudr;  quam  monet,  <  ut  in  paiaiio  rej;is  regtibrb 
viiac  devolio  in  ipsius  videatur  couversatioiie.  i  H  nc 
fit  ul  mirum  non  sit  quod  eiianisi  Berla  eam  vitx 
forniam  Centulic  profcssa  sit,  in  palatium  lamen  pa* 
tris  aliquando  reJierit.  At  mirutn,  si  cum  relijnoso 
velo  sxculares  ponipas  retinere  potuerit.  Et  tamen  ia 
pocmate  qiiodam  de  Caroli  Migni  a  Ivenlu  ad  LecMeiii 
papam,  quod  Alcuino  trihuilur,  de  toio  regis  comitati 
ageiis  auctor,  ita  de  Berta  canit  posl  RhoJrudem: 

Proxiiii.i  Berta  iiiter,  niullis  sorialsi  pueilit , 
Voie  virjie,  .'iiiiuio,  lialiitu,  vul(ii'|iitf  coruico 
Os  ninrc^,  ocuios  iuiit-inii.-i  pertfira  pairis 
Keri;  ra.  ni  aurulo  (iiaJenialH  cingiiiir  aliiuiai : 
Aiiri-a  s»'  iiivei^  comiiiiscfiit  Q'a  r.-i|iiliis. 
Lucira  (|iii|ipe  feruiii  i  reiiosam  (*nl  a  murloaai! 
Oru^iur  veMi<  vanis  iT'  tlosa  I  «pilli.s  , 
Oniine  Kcmmnniiu  ttuuiero  a  lnce  corosf^at. 
Braclea  ciirys  •lil*s  oriianiiir  teginiiia  geiiniiis. 

n^c  longe  al  sunt  a  religios»  femiua!  habitu; 


sterium  Ccntiilense,  ubi  posl   solitam   prohationem 
innnachiis  factus  est  sub  Syinphoriano  abbatc.  Du- 

1)licr>m  hnjiis  sccessus  causain  atrTlAnscheriis,  mor- 
>'jm  et  vicloriam  de  Danis.  lltijus  secessus  hortato- 
res  duos  habuit  Angiliieruis  ,  Alcuinum  scilicet  el 
AdalharJum  abbatein  Corbeiensem  ,  uti  (ideni  facit 
A'ci:inus  ipsein  epistola  ad  Antonium,  qiiod  alterum 
Adalhardi  nomcn  erat.  Yi lelat  Alcuinus  llomerum 
seii  Aii^in^erlum  speclaculis  thcatricis  dclectari,  do- 
luitqiie 1 1  ab  discpulo suo  committi contra  scverita- 
tem  Cbristianx  pielafs.  Angilbcrtuni  hac  de  re  cor- 
ripjit :  cuncta!iunJiim  rursus  ab  Adalhardo  comnio- 
neri  pjstulat.  Alcuiniverla  hiec  suntin  epistola  107  : 
c  VLTeor  ne  lloiiierus  irascatnr  conlra  chartam  pro- 
hi.  eiilem  speclacula  et  dialMilica  ligmenta,  qii;e  om- 
nes  s-inctc  Scriptura;  prohilK'nt,  in  tantum,  ut  lege- 

I  am  sincium  dicere  Aiigirtiuum  :  Nescit  homo  qui 
bi.strio:ies,  et  miino*,  et  s:il  atores  introducit  in  do- 

II  u  11  suam,  quam  magna  eos  immiindoriin.  8e(|uitur  proVeii^dhdenia",'  pro^^^o^lcslis  devoteVSsV 
lurha  spiritiium.  Sed  a:  situt  in  doiiioChrisliana  dia-  ^  ;..-  «...«.!.,«  ^..i:1k-;«  «..^i:.  ^^J^^^^XTL  a. 
bolus  ha'  eat  potestatein.  Olim  tibi  de  bis  scripsi , 
optanssdutem  charisiimi  filii  toto  cordis  afrcc:u,vo- 
lens  per  te  fieri ,  qiioil  p^T  ine  iion  posse  fieri  a^no- 
vi.  Tuus  veroaffcc^us,  fili  charissime,  congaudeatin 
servilto  Dci  et  in  salutc  fraterna :  ut  tibi  ex  profiTtu 
alionim  incrces  aocresc:it  uieiilorum.  i  llinc  intcUi- 
giiiius,  qu:e  pioruin  honiiiium  eo  tempore  mens  fue- 
rit  de  thoatricis  dlis  spcclaculi>i,  qu;c  ne  quidem  in 
bomine  curiali  fcrrc  polcraiit.  Ilonierus  vcro  Alcuiui 
et  Adalhardi  piis  inonilionilius  cessil,  ct  nuntiiim  bis 
pompis  ac  8;eciilo  romisit.  Confer  niim.  29  iiifia. 

ii.  An  Bertacuni  niari;oCeii:ul;im  se  reccperil, 
slculi  [radit  Aiischcru>,  in^iuircnduin  hoc  h.co  est. 
Audiendus  Auscherus  iii  Vit;e  cap.  A  :  i  S  c  nenipe 
Angilhertus  a  rege  digreiiieiis  Ceiitulam  revertiiur  : 
ct  contcniptoponiposxdignitatis  fastij^iu,  priino  om- 
nium  spoii:>am  suam  nobilissimam  Bcrtam,  sacro  ve- 
lainiiie  consecratam,  loco  congruei.ti  intra  idem  cod- 


tu8  miindus  muliebris,  qualis  regiam  prolem  droe- 
bat,  Berto)  tribuaiur.  Intererat  ciiam  huic  pompe 
Gisla  seu Gisala,  teria  Caroli  filia,  tarociii  lam  erat 
sancliinonialis ;  at  ipsius  ornatum  hmge  aliuio  d^ 
scribit  idem  poeta  his  ahisque  versiius: 

Gisala  |K>n  isiass»>(|ni{ur,  eaiidure  coriMcaiii, 
Vi)Kl::«'0  cfiiniLtia  choi^  :  nii<  ai  aurea  liroiei. 
Tecta  iiKdiicineo  hilgf^icii  fpfiiina  aiiiirta  : 
ll'ilij  |>iirpiireU  rulilant  vHaiiiiWi  fiijs, 

En  sanctimonialis  insignia,  virffineut  comitatiHi 
velamina  scu  vcium,  <  piirpureis  ulis  a  rotilaM,  la- 
metsi  I  flammeiiin  i  quondam  sponsaram  erat  Nafla 
istic  meutio  diadematis  aurei ,  lapiUaram  ,  gemntt- 
riimve,  autbracteorum  iudumentonim  :  quibusBertt 
ornata  fiiisse  peihihetur.  Porro  id  accidU  sub  fiuea 
anni  ociingcntesimi,  cum  fere  ante  decenoiam  Aa- 
gilbertus  Ceniulam  8e  recepissct.  Huc  et  am  trdU 
posseut  versiis  Theodulfi  Aureiiancii&is  episcopi  ad 

quatuor  lantum  ejus  iiberos,  Garolum  scilicet,  Pip- 
pinum  et  Rotrudem,  ante  patrem  decessisse :  snper^ 
vixit  proinde  Berta,  ciijus  obitus  in  Necmlogio  Dio- 
nysiano  et  Arcentogilensi  ascribitur  bis  v<»riiii: 
c  V  IJus  Martii  Beru  filia  Caroli  imperatoris,  qn 
dedit  superiorem  curtem.  >  Forsan  posi  palris  obi- 
tuin  Cenlulam  siccssil,  cum  CaroU  tiii;B  ob  sinisina 
famam  e  palatio  exire  jiissae  suui  a  Ludovioo  Ai|0' 
sto,  qui  eas  <  incessaater,  >  legie  Niibardo»  <  ^K^ 
monasteria  abire  prjccepit.  > 

T.  Saeerdotium,  abbatiale  mtcniui,  tegallouu 

43.  An  sacerdos  ftierit  Angill>crtn8  dubiam  eise 
potcst.  Eisi  cnim  <  mhiistiiim  capelLe  »  rcgixipiat*^ 
vocat  A<irianus  papa,  non  taioen  couiinuo  sacfcr*oiii 
g!  adu  iir.igniius  dirrn4ns  est,  sivr  Adriam'  *»pistoljDi 


gilbertus  solo  prosternitiir,  et  perlusus  lacrvmi^  ex- 
orat  humiliter  ut  sacrae  conversationis  hahitiim  acci- 
pere  m-reretur,  etc.  »  Brevius  Joannes  de  Capella  In 
ClironicoCentulcnsi :  i  Sanctus  Angilberius  ex  con- 
SCfiSii  uxoris  snre  ct  Caroli  Magni  faclus  cst  religio- 
1  !S  jn  coBnohio  Centiilensi  :  et  Berta  ejus  uxor  mo- 


nialis  ct  reclusa  in  eo.lem  monaserio.  »  Hariulfus 


III  aii:!»  mnnasieriis  passim  a^o  illo  freqiientatum) 
lut  certe  in  privatis  vixissc  constat  ex  libro  prinio 
deniiraculis  sancii  Richarii  abbalis ,  cap.  16,  iibi 
i^gitur  de  qwaviam  femina  conjugata  oculoruuj  luinine 
T)nva:a,  c  (juae  deprecataest  virtim  suum  ut  eam  rc- 
iiTiq!ien»i,  hcentiamque  darct  vclum  sno  capiii  im- 
poucrr,  aflirmans  se  per  visionem  monitam ,  ut  in 


«35 


NOTITIA  niSTORICA. 


m 


de  ^krcliicapellano,  sive  Ue  secundi  ordiuis  capcll^no  A 
iisterpreleris.  Tcsiis  ea  dc  re  Hiiicniarus  iu  dpuscuH) 
14  de  ordinc  palalii  ex  iibro  Adaiiiardi  aLbaiis  Cor- 
beieudit ;  naui  iii  islius  opusculi  tap.  14,  ageus  de 
apocrisiitrio,  ba*c  inier  alia  eiralur .  c  AiiquMido  per 
episcopcs,  aiiiiuaiido  vcro  per  ciaconos  aposioiica  se- 
des  iioc  oflicio  ftingel>alur...  £l  in  liis  Li^alpiuis  re- 
gionii.us,  poslquaui  Ludovicus  prjeuicaiiouti  beali 
ficiuigii  ad  CUrisluui  conversu>...  cxsui.i,  pcr  suc- 
eessioiics  reguin  saiicli  episcopi  ex  suis  scuuus  cl 
teiapore  couipctenU  paluliuia  visilanies ,  vicu>siui 
bauc  adniinuilraiioncni  Uispusucrui.l.  A  leu.poie 
vero  Pippini  ci  CuroLi  inlcrduiii  pcr  prcs'  ylcios,  m- 
lerdum  per  episcopos  rcgia  >oiu..iutc  ulquc  ipisco- 
paii  conseiisu ;  [iiilerduinj  per  diacouos  vcl  pres.  y- 
teros  niagis  quain  per  episcupos  lioc  olliciuiu  cx  e- 
Ctitiiai  e\slilit.  Apocrisiahus  uuieui,  »  uti  ipdC  iu 
cupite  IG  suWtii,  iscrat,  c  qucin  tioslratcs  capcila- 
niim  vclpalaiii  cuslodeinappcliaiit » :  qui  c  iiiiiiiciii  de- 
ruiu  p.Liiii  suh  cura  cl  ui>posi;ioiie  sua  rc^eltat.  i  ^ 
Mon  ergo  cx  vapeiiani  digni.ule  rrcte  iuleia»,  Au,;il-  *' 
bertiini  iuis^c  sacerdolriii ;  sifiniociii  eo  leinpore 
quidaiu  c^ipeliaui  eraiil  sojuin  t.iacohi.  Ne({ue  c.iaiu 
id  colligi  ex  abljaiiali  dij^nitate  polebt :  iiaiii  et  Pa- 
scbasiiis  RaJliCrtu.s  Corueieii.sis  aoiia^,  ct  piiires  uiii 
abbates,  saccrdotalis  oruiiiis  experic»  eiJitt.  Dei^ique 
iu  Alcuiiii  episioiis,  ubi  Ii-cqueiis  Aiigiibe:li  iiicfii.o, 
prtsbyter  nus()uaiu  ap«;ellutui*;  quaui  taiueii  app;.lta- 
tioiie  »1  AIcu  iius  iii  priiiiis  expriiiiere  soljt.  Aique  ut 
a:iCerdos  fuerit  \ir  saiic.us,  iion  taiiicd  aJ  euiu  g^a- 
duin  proiiiotus  iuisse  uiceiiiius  est  aniC  luoiiabticam 
professioneni,  qiiiilquiJ  iii  contrariuin  dicat  Aiiscuo- 
rus,  ratus  lorsuii  ((|uod  veruiii  iioii  cslt  Lapciianuxn 
regis  ntiUuni  liiibse,  ii;si  suitr^oieiii. 

14.  Syuipiioriuiioabbuteiiioiluo,  Angilbertuscom- 
muniiMis  u.ouachoruin  votis,  prouaiile  Curoio  rege, 
digiiitateni  ii.iil.  Id  faciuiii  pulo  uuiio  7U3,  lcrtio  leie 
aiiiio  ab  ini;rcssu  ukonus.ciii.  Arguiiieiituin  suuio  cx 
eo  qiiod  iu  ca  legaliOi.e  quaiii  auiio  7^:i&  aggressus  ^ 
est  Roinain  ,  ut  Filictni  Orgeliitanuiu  e|iiAcopum  C 
b^reseos  Uulispona*.  coiivictu>ii  decucciet  «  au  pr;c- 
Sentiam  Adiiani  papu',  *  iioiiduui  ai>bus  appeliuiur, 
ied  uuuo i.oniine  Aiigilbertus  ;  aui.o  \eio  Yo^  lu  aiia 
legal  one  ad  ipsuiii  Adrianuin  in  causa  septiiuu)  sy- 
uoui,  cuin  Adiianus  Ei.gilbertuni  aojLatciu  vocjt. 

i5.  Uuippe  tre»lego  niusliis  viri  legatioiies  itoina- 

nas,  quas  oinue»  exstculus  cst  jaiu  iiiouacbus.  Prima 

iii  caus;i  Felicis  aiiiio  iUi,  ui  jaui  Cictuiu  csi.  Aiii.a- 

lcs  Loisciiaiii  aJ  cuin  aniiiini :  c  iieresis  [•'eliciaiia 

primum  audita,  et  iii  Kcgaiicsliurg  priuio  condcniuala 

eat ;  qucm  Ang.iticrtus  ad  piaiseutiam  Auriuui  apo- 

siolict  adduxit.  *  Ita  Vila  CanJi  auctore  inceito,  ct 

aiia  auctore  iiionacbo  kicoiisnieiisi :  quiLus  lotiL.eiu 

Terbis  concordat  Kegino  in  Cnronico.  bccuuda  iega- 

tio  ccmtigit  auno  71j4,  quo  Cai^>Ius  babito  trauco- 

fiirti  coucilio  iilios  qua.uor  adversus  bepliiuam  sy- 

DOdum  de  colenuis  imaginibus  Caitos  au  Aaiiuuum 

Bapaiu  niisit  per  Angil.jtrtum  ,  per  quem  Aurianus 

Caroio  reaiTipsit  episiobm  iiuic  vcrba  coiiliuentcm :  D 

1  Prxterea  directum  a  veslra  (lementissinia  pratceisa 

r^gaii  po'culia  suscepiinus  liJetem  faiiiili.iieiu  vc- 

itruiti,  vijclicet  Eugilixrtum  a!)t;alem  ci  miiiislruin 

cajieiltf!,  qui  peue  ab  ipsis  iuraniia;  ruoimeutis  iu  pu- 

laLo  vcstro  ciiutritus  est,  ct  iii  oaiiiiiiUS  coiisiliis  >c- 

Btris  'rrccpius  :  ut  ideo  siciit  a  vobis  in  oiiini  fanii- 

iiaritale  lecipitur,  ita  cta  nobis  rcci>,cretur,  et  coii- 

decculer  bonoraretur.  Uudc  pi-o  niiiiio  aiiiore  queiii 

erga  vestram  mcilifluam  gcrimus  rcgalciu  cxceilcn- 

tiaiKt  aicut  niisistis ,  cuiii  niniio  amore  duic.  dinis 

exiiuix  eum  suscipieutes,  prout  voiuit,  et  qualitcr 

Tuluit ,  cuin  magiia  famiiiaritato  nobia  euarranlem 

aurc  pbcabiii  ci  benigi*a  eum  suscepimus,  ci  quasi 

Testra  oorporaU  excciienlia  iiobis  n.Traute,  nostrum 

ei   patieoauft  credidimua  consilium,  ad  profccium 

•ancta  Dostne  iiomanas  £cclesi;c»  et  vesli-u'  a  i>co 


protectas  potentiae  exailatio::em.  luter  qux  c>'idit 
nobis  rapitulare  adversus  synodum  qux  pro sacrjirm 
iinagiuum  cixTlitMie  in  ^iica^a  acta  est.  tjnde  pro  vi  • 
stra  uiciiiflua  rcgali  dtiCi.tioiie  per  uiiumquodque  ca« 
pituiuiti  ii:A\nh  sum  reddidiiiiiis.  »  Ex  quibus  patet 
qiio  lu  liico  apud  Carolnm  Magnum  fucrit  vcnerabi- 
iis  abLas  :  cui  Komaui  abeunti  Alciiinus  nomiiic  suo 
commcndiiiorias  ad  Adriamiin  papaiii  dcdtt  litti-ras, 
qu;e  :  p.id  Ciiebiiium  orGitie  03  baiK.-ntur.  Dc  lertia 
iegaUoi.e  ita  scritiil  Egiithaidus :  «  Aimo  796  Roii  ae, 
Aiiiiji.odelunrto,  Leo  poiiiiticatiini  suscepil,  ct  roos 
per  legat  s  &iios  ilavc>  cohfessi.uiis  saiic.i  Peiri  ac 
Ycxilium  Kumaii£  urhis  cuni  aliis  iiiui.eii;iis  regi 
itnsit:  rogu\it((ue  iit  aliquotu  i.e  ^u.s  optimaiibus 
K.Muaiti  uiiitcret,  qui  populum  Komaiium  ad  suam 
liitem  alque  suljeclionein  per  sucian.eiita  flrmuret. 
&iis.^us  e!>t  aii  l;oc  Eiig  iber.us  ab  as  nioiiaslerii  snn- 
cti  Kicbarii ;  per  qneni  eliuiii  tuiic  .:d  &ai;ciotn  Pe- 
truiu  niagitam  |  arleiu  thes^iuri ,  q::em  Erieus  cux 
Forojil^eusis  spoiiata  iiu.oruui  le/ia,  qua;  Kiiigus 
vccaiur,  eodciii  uniio  de  Panuoi.ia  legi  detulent, 
niisit.  I  lilem  iegiiur  iu  aliii  Ani.ali  .lis  Fraiicoruiu. 
Qui  i  pncter  ea  iiomaiii  proiiciscenli  in  ntandatib  (.e- 
derit  Carolni;,  cxpoiiit  Aicuini  epibtola  «  ipiiiis  Ca- 
roli  nomine  Homero  auriculurio  porrtcta,  iu  qiia  liuic 
vcr.a  :  i  Divina  regente  misericor.aa  ileruui  et  pro- 
S}:er(*  te  adducente  aJ  doniniim  upostolicum  Paliera 
nostrum ,  adiiioneas  eum  diligcnter  te  onini  boue- 
•iate  vita:  sux,  ci  praxipiic  i;e  sanctorum  observa- 
tione  caiinniiin,  dc  pia  sanctic  Dei  Ecde  ijc  gjlicri:a- 
tione,  secundum  oppoiliiiiiUiieiii  coliatioms  inter 
fos  et  aninii  illius  convcnie:.tiam.  •  Ct  vir  fuerit 
niaxime  disertus,  doctiis  sapietisque  nec  sse  est,  cui 
talia  mauaaia  a  sapie.itissiii.o  nge  ad  stiiTiiuum 
Ecclesia*  pa:>t;)rc'ui  |K:ifcren..a  comiiiiiicrentur.  Ca- 
rolus  insuper  iu  epistola  84,  ud  Leo<.eiii  p:>p.:m,  f  An- 
gil  crtum  ,  iiiquit ,  niaiiualim  vesinc  fun.ili  ritalis 
vestr.c  dircxiuius  sunctituti :  qiicin  piiiis,  siculpro- 
misimus  per  r*  ligiosos  viros  Canipolutii  et  Am.sl.a- 
sium,  Leaiissimo  Palii  iiostro,  pi;ediccssori  vesiru 
dirigere  curavinius...  illique  ouiiiia  i.  juuxiuius,  qua; 
vei  iioLis  volunlari:i,  vei  \obis  iRce^^aria  es  e  \i.  e- 
bantur  :  ut  cx  coniatione  innuia  con  'er:als,  quid(|nid 
ad  cxaltalioueiu  saiiclx'  Dei  E(clesi:c,  vel  ad  staLi- 
iitatem  bonoris  vestri,  vel  patrci'.tus  nos  ri  flnni- 
tatcm  necessarium  intt  Uigoictur.  •  ISon  poterat  cui- 
quam  contingere  boiionliicntior  provincia.  Eidem 
etiam  Aicui.  us  iii  maiius  deuit  epistolaiii  d2  ad  dtt<- 
ciiximvm  plium  Homerum  pro  riiiqiiiis  sanctorum, 
tuui  epis  olas  /2  et  73  ad  Leoneiii  papain  et  ud  Pan- 
liiinm  EoiOjulieiisem  patriarcham  :  iii  quibut  Angii- 
l)ertum  charissimum  fiiium  >ocai.  De  bac  lcgalionc 
iuterpretandus  esl  lociis  Tbeoduiti  Aureiianen&is  epl- 
scopi  in  bb.  iti,  caruiiiic  i,  ad  Curolum,  in  quo  ce 
recens  atlatis  iiunnorum  gazis,  dequc  iilius  gcntis  ad 
Cbristi  Udeni  iiupcia  couversioiie  agcns,  ha«  babet 
de  AngilLcrto  aLsciite  a  curia  ob  legationem: 

Dulce  inelos  canerem  i.l  i ,  ni  »l)seiii«,  Uulcis  Uonif  re, 
iihSfs  :seJ  qitoui.iiii  es,  liiiic  inea  iiiiisa  t^cet. 

M.  Officia  et  difjnitatcs  palatinar  post  monachatum, 
16.  0*1^^  tigiiitales  finle  iiioiiuch:itum  sustinuerit 
AnglL.ertus,  superius  i.icluin  est :  iiunc  qiias  ge^scrit 
monacbus  aLba:>qiie  cxplicanduin.  Aurtcii/artft  et 
mattucAit  cicitur  a  Carolo  in  epistolis  modo  rclatis,  ct 
BUuister  capellip  regi.e,  et  tit  omnibus  Ciiroii  consiliis 
receptus  ab  Aoriitno.  iiilentiarius  denique  ab  Aiiscbero. 
i/.  Auricuiaril  meut.o  nulla  in  libro  de  ordine  pa- 
latii,  cujiis  fragmcntum  c\  Adalbanlo  Corbeiensi 
abbate  iiiucmarus  rcfertin  opusculo  i4.  Iluue  digni- 
tatem  fuisse  puto  ex  numcio  iiloruni  consiliariorumy 
qui  1  faiiiiliariler  tam  dc  statu  regni,  quam  de  spe- 
ciali  cujusIiliCt  persona  >  cuin  rcgc  secreto  tracta- 
batit,  tcste  iiincinaro  in  ejusdem  opuscuii  cap.  51, 
qn:iles  modo  coDsiliarios  ct  sccrctarios  rcpii  appei- 
i;:inu9.  S>ic  ab  intimis  serretis  el  consiliis  Carolo  erot 


■  later  Epist.  Caroli  M  ,  PiZ.rlgim  voi.  X  :Yii:,  col.  0:0  evUi.  9. 


835 


S   ANGILDERTLS  ADBAS  CEMULENSIS. 


sse 


Anfolbertas,  cui  in  aurem  secrela  praecipue  oommit-  A  quasAngilberius  frequcntes  haboit.  I>eniqiie,  utquod 


tebantur,  unde  forsan  dictus  Auricmlariui. 

48.  Quiavero,  uii  liiticmarus  eo  loco  iradit,  inter 
ejusmodi  consdiarios  baec  erat  lex,  c  ui  quidciuid  in- 
ter  sc  loiuli  fuissenl,  niilius  siiic  coiisen^iu  ipsorum 
cuilihet  doiiieslico  suo,  vel  cuicunque  alteri  prodere 
dcbuis-^iet;  i  biiic  Silentiarii  potui-ruiit  dici,  quod 
noinen  ab  Anscliero  tribuium  Ai«^iberto  esl.  Qdaii- 
qu^im  veri  siinile  est.  Ansclierum  pri.i.um,  nulia  for- 
san  auctorilate,  id  iriauisse  An|ii:ierto  ex  imitaiione 
CRUcorum,  apud  quos  ulenHani  diguitas  roagno  in 
pretio  est.  Qua  oe  re  letfeuda  est  Tiri  nmitigeaa 
emditioiie  pneliti  Caroli  l^rcsoii  adootaiio  in  bislo- 
riam  Juannis  Cinnauii,  ubi  observat  tHemtium  et 
nletuiarium,  Gnecis  ^cXcvtcov,  pro  disscrtatioiie  sea 
collatioisc,  imo  et  pro  collauoiiis  Uko  suiui  apud  ple- 
rosque  s  ripioruiii  (qiiule  est  iiliiii  viilj;ati  Anas;asii 
in  Stepbaiio  papa  III   c  in  nlenlio  1  euti  Pelri  ;(po- 


hac  de  re  sentio  tandem  exponam ,  exislimo  arcbi- 
capcliuni  dignil^iem  per  id  tempus  divisaro  in  ditas 
fuisse,  in  boiio«.iiiam  scilicet  ad  Icffationos  oimc 
das,  cl  in  ordiiiariam  ad  regeudum  cieniro  palatM  ei 
n^.gotia  ecclesiastica  tracianda  ;  et  priorem  qnideoi 
coiicessam  Angiilierto,  Hildeboldo  archiepitoopo  Co- 
loniensi  posteriorrm  :  ut  scihcet  semper  prjeteas 
esset  qui  catisas  ageret,  qui  palaliooo  derieoo  reoo- 
ret,  qiii  lienediceret  ciiiot  regue  mensae.  naoi  id  oh. 
cii  archiiapellano  Iribuit  Tbeodutfoi  AoretioaoMis 
episGopus  lu  lib.  m,  carmino  I,  hit  TortihM  : 

Adsit  iifMil  «MT aos  aiiinMi  f ttliii(|iie  boolgoo  « 
Ora  h«au  feront,  et  pia  o«tit  icereiit. 

Qutfiii  ftincon  fiihn,  qii«*n  tiiito<  CiiMais  nrdo, 
IN'Ctus  H  uuioctiiuii  rex  lUii,  Chrhie,  dii^ai. 

Stet  lieiiA^uk-tunis  regit  |miiuum|u«i  cilMiiiii|oe. 
8uni«re  t\mu  eliain  m  veiil,  iile  vuiei. 

Sanc  et  Angilramnum  ct   Hillebol.tuni  in  palotSt 


€  in 
stoli,  »   ut  habeiur  in  varii>  lcctionihiis  editi<»uis  re- 

gi«,  ubi   sHcntium  videtur  ess4j  qiioJ  alia.s  secrela-  g  assiilue  rcmoruri  volebat  C  .rolus,  ut  coiistit  ex  con- 

rium  ecclesia:  di(>tur),  ct  silentiariorum  digiiit.iloni  (ilii  Fraiicofurtcnsis  canoneStiwDixiteliain  doniiniis 

a<ieo  illuslrem  f»:!<»sc,  iii  iii  couCiliu  Chalce  ioueiisi,  icx  in  cadem  syn<K!o,  se  a  sede  iposU>iica,  Adriaoo 

aciionc  1,  OflcvuavtwrftTojv  cpitlieUui  iis  triiiualur ;  ponliliee,  licfMitiam  bahuis^e,   ut  Aiigilnimr.iim  ar- 

ei  Dauia.>us  |»aj)a  iu  epis.ola  ad  Acbolium  lcsleiur,  ehiepiscopuin  in  suo  palatio  assidiic  baberet  pmptcr 


nihil  aildi  posst*  «  ad  lucr.tu  n  rustic  ,  cuui  ba  eat 
pr«erog:iti\aai  ofiirii  sui,  quo  1  sileutiarius  ebsel  Gra- 
tiaui  Augusti.  i  Verum,  ul  dixi,  li:cc  dignilaiis  :!p- 
pcllj.io  iiiaxiuie  usitala  apuj  Gnecos,  ex  qiioniin 
iiuitatione  Ausrbenis  cam  lii..uissc  Aiigil.^erto  vi- 
dc  ur :  quo  nouiiiie  ipsaiu  auricularii  seu  supremi 
coiisiliarii  dig  ilatiMU  hic  si;^a)ifti.ai  i  puto. 

19.  c  Maiiiieiis:s  t'  iiiiliari  alis  »  Leonis  cum  Carolo 
rege  diciiur  in  epislola  Oaroli  a«i  Leoiicm.  Secrela- 
ri.iS  aciiiccl  scu  ab  episiolis,  ipias  Uoinauis  pon.ifici- 
bus  aliisque  sumiuatil.usC.irohis  scrii>ebat.  liucper- 
tiuut  Aicuini  ad  Laroluni  epigr..uiuia  181 : 

Ad  no   (|iiippe  liiiib  f.iuiiiliis  venieh^it  Hnmerus, 
Nu.iij  IatUi  leieus,  David,  aii  ure  luo. 

Et  in  tir.e  : 

Huuc  ii'  runi  pupriim  veslra  piotate  reinisl, 
Serviat  iil  vutns  i-ariuiue,  curde,  iiiatin. 

C^ve  lamen  nntrs  ciim  sumnuim  caucollarium  fuisse, 
nulla  enim  (1  ploiun.a  ejus  iioiuinc  subsigiiata  et  re- 
cogiiiUi  higuniiir.  Aiisehenis  iii  Vit;c  |K>slei-ioris  cap. 
7  iiolat  Ceiiaihc  ah  Aiigilherto  n'posita  fuisse  «  iii- 
strumenta  rfgii  notarii  auiea,  »  (tuihus  Aiigiijcrlus 
procnl  du  io  qiioniiain  nsiis  furrat. 

30.  Deuiq'te  l  stc  Adri.ino  pap.i ,  c  minislcr  ca- 
pelhe  I  rctfiic  ciat ,  id  est  priuias  c:ip;'lla(ioniin  Situ 
archicapell.iinis,  iit  AnscheriH  iiitrrpretaliir,  ct  post 
euin  Gjiilli-hnus  IViralus  ,  Pauhis  IVtavius »  el  San- 
cia  Marihaui.  Arehirapell  •nuiu  fuisse  ue^tn:  ISolaii- 
diaui,  ruli  euni  fuisse  uiium  dc  cap;'ll  nis  refiiis, 
non  primuin  :  tuiii  q*iia  nusquam  hoc  iioiniiic  appel- 
latur  a!>  Alcuiiio  ct  aliis,  tuin  quia  in  archicapeliani 
di;;uilale  Fulrado  Dioiivsiano  ahhali  succt*ssil  Angil- 
rainnus  Mcicnsis  episco|>u<,  Augilramno  Iiih!ehoii'us 
Coloniensis  aiiiiatfs,  ut  constul  c\IIi::ciiiari  opusculo 
i4,  qui  Ilil  chohlus  eam  diguiuilcm  iT.linuii  post 
inorlcm  Angilherii.  £\  testiinonio  llinciiiari  nihil 
verluin  conrici  |H)lest.  Non  eniin  llincinari  cunsiliuni 
fuii  ui  accuraiuin  archiea)K'Uanoruni  indiecin  cxlti- 
beret,  sed  lantuin  ui  cxeinpla  qu;c.iaiii  proi)on<  let 
coruiu  qui  iemporc  Pippini,  Caroli  el  Ludovtci,  iioc 
munerc  deruncii  cranl.  iiunc  vcro  indiceiu  non  esse 
ahsoluiuin  rl  accuraluiii  ex  eo  iuleliii^ilur  quod  llinc- 
niarus  scrihii  iii  cap.  \A,  banc  digiiiialein  aliquando 
pcr  diaconoa  regnantibus  i\ppi:to  el  Carolo  a:iuiiiii- 
siraiam  fuissc :  iicc  taiiicn  in  exeinplis  «apite  si*- 
qiienli  allatis  ulliim  diaconiim  profeii.  Kx  cerU?  si 
luinisier  eapcll£  regi.e  fuit  Aiigilhertus ,  ut  const  ;t 
cs  A  triani  cpistola,  non  unum  de  iufcriori  ordino, 
sed  summiim  fuisse  admoduin  probahile  esi ;  luiu 
nuia  apiid  C:iroInm  rcgem  roaxinio  in  bouore  fuii, 
iuui  ,piia  :id  eam  digiiilalem  perlinohaiil  legali4»iii>^. 


uliliiaies  ecclesiasticas.  Deprecatus  e^t  eaiiideiD  sv- 
notluni,  ui  co  iiio  lo  sicut  Aiigllramnum  hai>uerjt,  ila 
etiain  llilJebol  niin  hahere  d<;huisset.  i  Sic  ergo  res 
c<'.clesiasiicas  in  pal.aio  curahat  posl  Angilramiitai 
llildchnidus,  legalioiies  Angilliertus,  ulerqiie  arcbi- 
capellanus  ;  ille  ordinarius,  bic  bonorarius.  lljt  nies 
coiijectune ,  qiias  erudiiorum  boniinum  aKlimatiOGf 
subjicio. 

\1I.  Monasterii  Centulensii  imtauratio^  diplomata, 

census, 

21.  An  monasierium  Ccntidensc  plus  dclieot  Ri- 
cbario  coiuiitori ,  qiiain  Angilherio  inslauratori  et 
aiiipiiricaU>ri  suo,  ^ix  slaiiii  |Mitesl.  Qiianiiiin  decom 
p  et  ornaincnti  hic  iocoaitdi:ieiii,  arginiiento  suniio- 
^  struiiieniuiii  el  carmina  ah  ipso  bac  de  re  con  iiia, 
qu;c  c\  Ilariulio  ei  Ansrhero  iufra  cxhile!  u.  Namtm 
co  in  loco  crccUc  haMlic;c,   ad  quas  per  iriangui.ire 
clausiruin  seu  dorniiloriuin  iier  conliunuin  cral :  ii 
qui:)us  Ac:e<iici:iniin  more  perpetua  jiigi^que  p&l- 
iiioJia  (Laiid**ni  pci-ennein  vo(-aiit)  cclclrralialur.  In 
liis  :ira!  niult;e,   ieii<|ui:iruiii  sacraruin  ct  orn:rmriH 
toriitn  iniincnsa  supcliex  :  (jii;c  omiiia  vcl  coiiUilit 
Angiihcrlus,  vel  Carolo  donanie  promeniit.  MonaMf- 
rii  novam  fahricain  aggresMis  \ideliir  ab  aniio  7tj, 
quo  <*realiis  esl  ai>i)a^.    Eeclesi;c  ninjoris  di^dicatiii 
posl  terliam  legaiionein  e\  haiia  aiiiiu  (ui  cot^eilnri 
04-tingei)tcsiihO  priino  esl  fji  ia  per  episcopos  doo- 
deciin  ;  Irauslala  Siinclorniu  Rieharii ,  C  liiori,  et 
Frieoiii,  aiio  iioniiuc  Adri;ini,  corpora  in  preliosas 
iliccas,  quas  versi'  us  exornavii.  Denique  ue  quiil 
sua  in  Richari:im  deviitioni  dcessi*i,  ejus  Yiiampcf 
Ah'uinuin  eieganliori  siylo  eipohri  cura>it,  ptici' 
picntc  Carolo  Angusto,  qui  f  Pascha  anni  800  apiNl 
D  san(  lum  Riehariiiin  celcbravii,  i   tesie  f^inhari'oin 
Aniulihus.  II:ih:  omniu  tuni  propeiisa  inlk*uiiipie' 
taic,  iuin  ciitiiio  adversus  sanctiiin  Richarium  siw 
aggfcssus  exsccutns<|ue  cst. 

^:*,  io.  Post  lui^c  vir  sanctus  ohtinnit  a  Carolo  Ib* 
gno  lU  inonasterium  Foresiense  [Forestmons|ier|i 
consirucium  eo  in  loco,  uhi  sanciu3  Ricbarius  so* 
prcnios  vit;e  dics  absolverat ,  a  Ccntulcnsi  avulsiBBf 
denuo  ipsi  perpeUio  subileretur,  uli  discimiis  ex«i> 
fragmcnto,  quod  iiariulli  chroiiograpbi  exentpbd 
ciiin  Caroli  dipiomaie  sul  jectuni  est  iii  hiiDC  moiio*' 
fl  Posupiam  iflitur  inemora  iiis  Aiigillienuf  ci> 
suinina  cordis  diligentia  hicuni  restruxit,  et  immi  •*" 
luni  inieriora,  sed  ejus  eiiam  eiteriora  niagM  ^ 
core  ornavit ,  et  cuui  jam  riie  peraciis  MBuibvi  i> 
loci  re:inliricatione  lalorare  desiisset,  accMfit  ^ 
domnum  Carolum  M;ignum  regem,  et  petiiiut  cdbi* 
Foresiensem,  ouam  sanctus  iticbanus  iMimiis  iak^ 
bitarat  et  sRJincaveraU.  quamque  muliit  et  ma^ 


S37 


NOTITIA  HISTORICi. 


m 


inin<  uloiura  signis  ob  eJusJem  sancU  merita  Domi- 
HQS  illustrabai,  sua  rep;ia  auctorilate  ad  alibatero 
Centuke  perpeiiro  perimere  flrmaret.  £t  iUe  qui 
raulto  majora  dileclissimo  viro  et  pro  sua  sanctUate 

tam  venerando  pnestare  promptissimus  existebat, 
loc  qiioqne  e;|us  j|>ostulatum  li!>enlissiroe  induisit. 
Nec  soia  conce^sione  siniplici  contentus,  regium 
tcriptum  iode  fien  jussit  ad  poslerorum  notitlam 
aerranduro,  ouod  nostris  arcbivis  atihuc  integrum 
aervaiur.  »  (  Hanc  cbaitam  vide  Patrolo^ug  tom. 
XCVIl,  col.  986.) 

ii.  Anno  Cbristi  octinffentesimo  Carolus,  teste 
Egi  hardo  com  aKis,  i  sanctum  Pascha  apnd  sani  tum 
Richarium  celebravit.  Inde  itenim  per  littus  maris 
agens,  Rothomagum  ci\l:atem  venit :  ibique,  Sequana 
amne  transmisso,  Tuionos  ad  sanelum  Mariiuum 
orationis  caus:)  profertiis  est.  Moralus  ilii  dies  ali- 
quot  propter  adversam  Liutgar  !£  oonjugis  vaU-tudi- 
Aem.  qu«  it»idem  et  d«*ruuc;a  et  humaia  est,  inde 
Mr  Aureliaiios  ac  Parisios  Aouisgrani  revcrstis  est. 
£t  niense  Aiigus:o  incboaiite  Mogiintiactim  veniens, 
generaiem  convenl!im  i!:i  'em  habuit,  et  iicr  iii  iLi- 
lam  indixit,  sub  finem  aniii  profeotus  Uotiiam.  » 
Eontem  Angilhenus  Romain  comilalus  est,  ut  scribit 
Petiiviiis,  et  a  Leo  ejpapa  111  privilcgio  ohiii.uit,  ut 
totiiis  C^*ntiiljR  >ill:e  (Petivii  verbii  reiero)  cuiam  ec- 
desiasticam  soius  baberet  ahbas :  uec  qui  iquaui  epi- 
icopiis  Ambianico)  sedis  de  ecclesiis  aui  clericis  ejus- 
dem  loci  consiiiuere  posscl.  lJ(|uc  %  suggeslioue  > 
(Privtlegii  verbn  istasiint,  teste  Pelavio)  i  Irahis  "".t 
coi^piscopi  nostri  Ambianensium  aufislitis  ic^sc.  si- 
raulqiie  Angillierii  a!)batis:  quam  qniJcm  iii  piuscn- 
tia  gloriosi  alque  cxcellenlissiiui  lilii  iiostri  Cartili 
(qtiem  auclore  [)eo  in  derensioneni  cl  provectuu)  s;in- 
tlx  universaiis  li)cclosi:e  in  Aii^u-auin  lio  'ie  sacravi- 
mns)  iiobis  intiniarunt,  i  etc. ,  fitque  ibidein  uieulio 
Centuieiisis  monasterii,  i  nupor,  iiiqMit,  rcslaurati  » 
et  in  nobilem  staium  re;1uc:i,  (Lec  P«Havius.  qui  in 
margiiie  kec  adilii :  QiioJ  priviiegium  Zacharias  dia- 
eonus  regioiiarius,  ei  sauci:c  alque  aposlolicie  ilo- 
tsunx  Ecclesi.c  biblioihecjrius,  viii  K:il.  Januarii, 
indicl.  9  scripsit,  reeogno\it  et  sii!  ser  psil.  Qiuc  Pe- 
lavii  verbis  huc  refero ,  qiiod  ejusmodi  privilegium 
mihi  videre  non  licueril.  Error  est  Jonnuis  de  Ca- 
pella,  existimaniis  eo  die  et  anno  c  privilegiuin  mi- 
tre,  sanilalioniio,  anniili  ct  alioruin  ponliiicalium  i 
eliam  Angiiberio  ejnsqnc  suc(-esso!'il)us  coiici-ssum 
fuisse.  Nooduni  eniin  illo  :evo  ejusmo/ii  privilegia  ab- 
liaiihus  concedebaatur,  qua  de  re  alias  Deo  (Jante 
fusius  agam.  Ccrie  si  usus  sandaliornm  ct  uliorum 

Eontiricaliiim  ornainentorum  penes  Cenlulenscm  ab- 
atem  fuisset  s»;cu!o  xi,  Iriistra  Leo  pa|ia  noniis  Ger- 
vino  abbati  Koniain  accito  i  saudalia  obtulisset ,  ju  • 
bens  ut  his  G^  rviuus  iilerelur  ;  i  ucquo  i  vciieruhilis 
abbas  ea  orrautenla  ox  huuiiliiate  recusassc  >  dice- 
retuj  apud  Hariiilfum  in  Chronici  lib.  iv,  eap.  27. 

25.  Ouantiis  fucrit  eo  tempore  census  niouasterii 
Centulensis,  dcclarat  Uerici  post  Augilbcrliim  aln 
batis  I  descriptio  de  tbesiiuro  et  rcbus  scu  vassallis 
saiicti  Richarii.  i  H.isc  magna  ex  parte  halictur  apud 
Hariulfum  iii  lib.  iii ,  cap.  3.  Sed  lamen  duo  prie- 
termisit  I!ariulfus,  nempe  eiiuineralioiie.ii  villaruin 
a  monaslerio  pendentium ,  quus  Joaunes  de  C:!pella 
recenset ;  el  proventum  ex  oppido  Ceutul:i ,  cujus 
proveiitus  siimmam  ex  ms.  coJicc  ei  Joaiine  UoIlauJo 
Buc  refero. 

I  In  ipsa  Ccntula  hahentur  mansioncs  Iiominum 
sceculariiim  duo  n  iilia  quiugcnla.  Lnaquxque  per- 
loivit  denarios  duodecim,  puiios  quatiior,  ova  tri- 
ginta.  Servitium  douiini  al.batis  et  rrairum  scmpcr 
debenl,  ubicunque  necesse  fucrit.  Molciidina  quutuor : 
unde  redditur  annona  pcrmixta  scxccnti  modii  [Jocn, 
de  Capellaf  cxx  modia  bladi] ,  porcos  octo ,  auccas 
[BoiL^  vaccas]  duodeciiu.  De  mcrcato  pcr  hcbdoma- 
dam  XL  solidos,  de  commenlu  pcr  bobdomadum  vi- 
giuti  solidos.  Suiit  ibi  clibana  tredecim,  qux  reddiint 
u:.uinquo4lque  per  aunum  decem  solidos  ct  panes 


A  trecentos,  flatones  [Cap, ,  flannos  sen  tartas]  in  Lt- 
taniis  umimquodqiie  triginta.  Cnra  animarum  in  por- 
ticu  sancli  Nichaelis  deservit  eleemosvnis  fratrum, 
valens  per  annum  quin^entos  solidos.  Sepultura  pau« 
perum  et  advenanim  in  Novavilla  in  sancto  Albino 
reddil  per  annum  centum  soiidos  ad  por-am  ooIn* 
lium,  ad  fiiciem  am  iiu!e  eleemnsynam.  Eli^mosyna 
albatis  per  unoinquemque  diem  quiiique  solidos: 
pauperes  quoiidiani  lrecei;ti,  viduni  c<  ntum  iiuinqua* 
glnta,  clerici  sexaginta.  Mansorum  unusquisque  per 
annuro  soivit  sextarium  unum  frun.enii,  turiiiter 
aveii»  unum ,  et  fal  .x  unum.  De  roatrimoniis  per 
annnm  vigiiUi  libras.  Judicium  foreiisium  aexaginta 
ocio  libras  per  annum.  Iiem  ibldero  vicus  negotian- 
tium  omni  aniio  p;dlium  unum  talens  cenlom  soHdos. 
\icus  fabro  uni  cuueta  persolvit  fernimenta :  valet 
per  annum  libnis  tres.  Vici:s  scutarioniiu  omnia  vo- 
iuminum  indumenta  tri)  nit,  eonficit,  consuit:  >alet 
triginla  solidos.  Vieus  sellariorum  enncias  abbati  et 

l^  fralribus  ibi  dcgentibus  o?isoiii;(l  seilas.  Viciis  p  sto- 
ruin  Ctntuin  pat.es  p^T  hebdomaiinm.  Vinis  se.vien- 
liu'1)  per  omnia  liiier  est.  Vicus  siitornm  ciiiicti  fa- 
nniloru  II  et  crquorum  calceamer.ta  iiibuit.  Vicus 
iaiiisLirum  omni  aniio quindei iin  se^t  rios  saginiinis 
pTsolxii.  Vicus  riillonum  cunrla  fratririis  fiilra  ad- 
uiiiiistral.  Vitus  p  llitieuni  ciinctas  fiairibus  pclles 
conficK  cttonsuit.  Viciis  vinitoniin  sexdecim  sexta- 
rios,  uni,  uiniuique  olei  pesolvit  per  h  bdomad  m. 
Vicus  cauponuiu  iii)n(|uat|ue  die  triginla  sevtarios 
cervisi;e.  Vicns  milituni  ceuiuiu  et  riecem,  ui;u^quis- 
que  semper  equum,  sciiliim,  glatiinm,  l.incea!u,  ca> 
leraqiie  arnia  exliihet.  Capella  no!  ilicni  soivit  omni 
anno  liljras  duo.iccim  tbiiris  et  Ibyir.iainatis.  C;;pell:c 
popiili  vuigaris  qualuor,  unaqua^qiie  solvit  ccntum 
liinas  cera*,  iiieensi  Ires.  0.  L»iio  al  se;  uicniin  san- 
cii  Ricliarii  valct  omni  be!  domada  marcas  duceutas, 
aut  treccuias  liliras,  pr.i.ler  alia  donaria.  » 
2().  llacleniis  egregicm  antiquiiatis  monumcnlum, 

p  quod  liic  recu  iere  visum  esl  iu  gratiam  nostrorum. 

^  Pra*ler  ea  Joannes  de  Capclla  recciiset  ccntum  et 
duas  villas  i  p  r  luodum  advocationis  •  aJ  idcm  mo- 
nast 'riuin  pcrtinenies  in  redditi.)US  et  proxcUiibus, 
pratcr  «  cCiiMim  et  S(;ptemdccim  villas  seu  cppida 
mm  declarata,  por  lot:dem  miliies  possessa  per  mo- 
duiu  f^odi  a  cicla  ecclesia :  ex  qui.us  uuusquisque 
tenebatiir  servire  Uomii.o  abbaii  el  conventui  in  ar* 
mis  ct  solemiiiier,  et  maxime  facere  stagiiiin  suis 
Bumptibus  in  festis  Nativiiatis  Domini,  Pascbuj,  Pen- 
tecnsles,  et  solcmnitatum  beali  Kichani,  cum  suis 
faroiliarihus,  et  tolies  quoiicserani  reqiiisiti.  c  lloilie 
qm»q  e  subsislil  non  sine  aiiqiio  piisiiiue  digniialis 
splendore  mouastcriuin  su!i  cougregationc  uosira , 
subsistit  et  oppidum  Cei:tula  :  scd  utiuuiquc  luuiluin 
ab  antiquo  stulu  dcfccit. 

VIII.  Angiberli  reliqua  faeta ,  icripta  per  ip$um 

ct  ad  ipsum. 

27.  De  reliquis  Angilbcrli  gesiis  id  Sfdum  novimus, 
D  q':od  Caroli    Magni  teslameiilo  aniio   811  condilo 

suiiscripsit  post  episcopoi<>  et  abbatcs  Fridogisum  ct 
Adalouguin  Engilbertus. 

28.  Ad  ipsiiis  scripta  quod  attinct,  etsi  eum  muUa 
scripsisse  veri  simiie  sit ,  nihil  tamcn  de  eo  no))is 
relictiim  cst  prxtcr  iuslrumeulum  ab  ipso  coniec  tuin 
de  iustauratione  iuou:isteiii  siii,  et  pr;eter  versus 
quosviam  tum  superius  relatos,  tuin  iulerius  refer  u- 
dos,  tum  eos  quos  exbihet  Andre:is  Chesiiius  in  lli- 
storise  Francornm  tomo  II,  pag.  040. 

29.  Ad  eum  scripUK  exstaiil  Alcuini  qn.T.(!nm  rpi- 
s'ol;r,cuui  Alcuini,  um  Caioli  Alagui  nomine,  iien<|»c 
27,  42 ,  83  et  92.  Laiidatur  in  epistolis  15,  CO,  (m, 
()5,  72,  75,  84,  et  95  ;  item  in  poematiis  t84,  201  , 
221,  ^22  et  270,  et  iii  pia^faiioue  ad  saiicti  Richarii 
Vitam.  Tiieodulfiis  item  Aurcl.ancflsisepiscopus  car- 
mcn  rdidit  ad  AtigilberfHm,  quod  est  libri  tertii  tcr- 
tiiim,  de  qiio  J;:coji  Sirmondi  judicium  tale  est: 
«  Refcrlum  esl  toUun  hoc  Theoduin  cnniien  uomiiyum 


859 


S.  ANGfLBERTUS  ABCAS  CENTLLENSIS. 


M 


miiUlionibas,  qux  ab  iis  rorlasse  qiii  audicbant,  in-  A 
tcUigi  poteranl ;  nuiic  inextricahiles  videnlur.  >  Inve- 
bitur  eo  in  ioco  Tficolulfus  io  poeum  quemiiaro , 
quem  Angiliiertiis  menStT  su»  participem  fariclKit, 
bominem  qui  in  bonas  musas  importuiie  se  infcrens, 
eas  cominaculubat,  et  p«*riiioribus  aiiibasqtie  silen- 
tium  impoiiebat.  Carmen  iucipit  ab  bis  vcrsibus . 

Qiiid  rycni  T^iciiifil.  rP!ion.inl  diim  lalla  conri  , 

Ki  tpiii^  st  t*piiiini  cirii>iiia  iiiiil  a  mi*KT 
Niiiic  fallai  tiuiiibl  hniMiiii^  tea  fiica  tiNiiipljm  : 

I)  S''f''i^H^  voliHTe^  fHrciiia  %9cra  %  di4. 
PgiilMii» H  vjiria«  imi  alur  foift  «^auifiMiaii, 

romm  eiilt:is  iiiiiuii,  \aii<>  llfHiitiro,  tii.is. 
M^r  iilu«  ai«|U'^  iNignr  Ijgpri  >  iiu*.tlor  io  undiSi 

Brii^ensiss  >iha«  uuiic  babliare  aolft. 


ADffrbfniia  otan^  {  m  fff h  smore  pat^rno 

8anctorii!n,  p-«nUT  perpotnftine  6e'u 
Non  parcenK  op-lnis  |iri>piii<( :  nain  quidqQtd  hahcbal-^ 

Ecelesiii*  larica  jarn  pieiaie  drriiL 
Et  in,  «erve  [)«i,  v«>ulttii8...  ii:de  viator 

Ha-c  loca  perrurv^e  p  Kdra  mo  iaHiorif , 
EcdPiiiaa  lue  D«'i  «levolo  pfciore  riirlsti , 

(.eme  drc  •«  vaniini  i»^r  pieuiiis oiius. 
Senimfr  ia  ore  tuo  Ciiri  lo  flie  inaiime  landef  ^ 

Ta*ia  qni  vciaii  |<o^e  aiitiin  famulu^ 
Dicqiie  :  Tiio  stTvi*  re(|ui«*iii  ila  ,  fJirisie  supamam 

^fwui  f  <i«ii  r  cil  h?rr  hpeciMsa  iiio. 
Vosii|ue  Oe.l  [fainulii  pro  i  ln  iuierretl  ie  semper  , 

Ui  ramuliim  Her%«t  C(iris'us  ulii  fiie  tuuui. 
D>  t  veniaiii  Si-eleruiu ,  vteniam  tribaaique  saiBteai. 


Poetam  bunc  passim  Corrnmei  Corvinianum  a  nigro 
colore  vocat,  conlra  qucm  Scottum  quemdam  infeii- 
ium  ita  inducit : 

Sctliiilii^  arcinctns  Rlailio  le  «ppctal  acuto , 
Per:«>rHl  nl  pe  mis,  C»»r»iiil  »111»,  tiii»m. 

Moii  lirriPl  hic  rorvo^,  voiirri  upc  ftarcKrM  ulli, 
Si  innik)  D:inio»taiit  sppret  aliPnsp  prorul. 

Nuii  \^\i'S  psi  Scttittia  ii«H  «H*.  DsmioMi  i^oeia* 
Veriitur  in  luctuiii  lu(Ju.s  ab  o<e  |>nM*as. 

DamTta  iste  non  alius  rst  qiiam  Ricolftis  seu  R:cu]- 
fiis,  Tbeolulfo  itcnim  lauJatus  in  lih.  iti  carmine, 
aliononiine  Macarius  dict'is,  tum  paiatiniis  diaco- 
ii:is,  «iein  arcbiepiicopus  Mo^unlinus  postLuUum,  ii 
a.t  qnem  exstat  Alculiii  epigramma  S58 ,  cifius  bi 
versus : 

ll«c  tihl,  Mirari,  de-  ovi  munen.  pastor  : 
r.um  r.lir  sti)  et  Haiifiiji  lu  siiie  Hne  v.ile. 

Si«  ni^^iiior  Alh  ui,  uipmo  et  Ip  Kratia  r.hristi : 
Et  tu,  M^rc  nieua,  cau  .tiiui»  «totu  Dei. 

El  iofra : 

t't  tibi  manilavi,  Ber;!en^(>s  instnie  nostros, 
£1  tecuiii  lii^cai  qui  lilii  iierplaceat. 

Ex  bis  Tcri  siinile  (it  Nigrum  biinc  esse  ipsnmmet 
O^i-vum  seu  Corvinianutn,  qiiein  TbeoJulfus  insecla- 
tir :  qiii  apud  Brigenscs  scu  Bergciises  tum  d<'g  bai, 
iii  aiilam  identidein  irreficiisetinmensamAngiiierti, 
qiii  forsiin  adhuc  sxcularis  erat ,  et  ludicris  re.ms 
Dtmiiini  addictiis,  e\  dictis  siipra  num.  ti.  An  forte 
iNigfT  et  Corvinlnnus  istc  Scottiis  cral  Clemens  Scot- 
tus?  quem  Carolus  docendi  gratia  in  Fraiicia  reti- 
nuisse  dicitur  in  lih.  1  Monarhi  Siincli  Gallensis. 
rnerum  malim  hoc  loco  legei-c  Uer^nseSy  uti  apiid 
Alcuinum,  quam  HrigeMe»  apud  Tbeodiiiriim :  quo 
noifiine,  si  non  fallor ,  intelliguntur  Bergenses  uio- 
iiacbi  coenohii  sancti  Petri  in  pago  Mosao  ad  Roram 
fluvium,  Mosae  aqiiis  sc  mi.^centMU  ad  Riincmondam; 
uiiod  Ctjcnobium  Berg  appellatur  apud  Broweriiiii  in 
Annali  im  Trcvirensium  nb.  viii,  ubi  Loibarins  rex 
hune  locum  Ilungcro  Tnjecii  inforioris  episcopo  do- 
nasse  perhilietur  anno  regni  tertio.  Conjccturariun 
sads,  et  fortussc  plusquam  satis. 

IX.  EJui  olnttts  et  seputtura^  translationet^  canonixnth^ 
festa  et  reliqttioe^  succet$ore$. 

30.  Obiit  vir  sanctiis  anno  8U,  xii  Kal.  Martii, 
diebus  22  post  Carolum  Magnum.  Morti  proximus, 
i  inulta  usus  humilitate,  1  iiiquit  Ilariuirus,  <  ciijus 
pcrsevcrans  fuerat  conscrvator,  prjccepit  ut  antc  fo< 
res  templi  tumuUirctur.  Locus  auteiu  ipsius  sepul' 
turje  ita  aditui  eccle^  proximus  est ,  ut  a  neniine 
basilica  ingredi  possit,  qui  non  sanclam  corporis  ejus 
tumbam  calcarct.  > 

31.  Varia  ejus  epitaphia  rcfemntur  :  unnm  rcfert 
llariulfus  quatuor  versibus  constans ,  qiii  <  in  gyro 
sepulturse  ^us  1  legebantur ;  aliud  Anschcnis,  quod 
«  acreum  epitapbium  »  vocat,  boc  est  io  lamina  xrea 
inscriptnm  ;  tertium  lego  apud  Alcuinum ,  quod  est 
poeina  116: 

OaBnb  qnnr  cornis  siimmo  renovaia  ileffire, 
Inlerius  teuip!ti.(i  cxieritisve  ••tcrum, 


Istud  epitaphium  si  ab  Alcuino  post  morleni  (ut  vi- 
detur)  Angilbcrti  couditum  cst,  Aiigilberto  siiper^ixit 
Alcuinus. 

32.   Dnplicem  Aneilberti  corporis  IranslaUonen 

commemoranl  Ihriulfiis  et  Anscneriis  :  unam  a  Rib- 

H  bo  'Ofie  abbatc  anno  ab  ipsius  obitu  octavo  et  w iee> 

''  simo  fiaictam  ;  aliam  per  Gcr>-inum  itidem  nbbaten 

sa^cnlo  XI. 

35.  Qiio  tempore  Angiibertus  inter  sanctos  relafiii 
sit,  qnove  primuni  fjus  memoria  in  diviiiis  olliciii 
celehrari  copperit,  inquirendiim.  Utrumquc  contigisie 
puto  anno  1110,  qiiamlo  Anscbenis  :  bbas  qis  rel 
.  sratia  Paschaii  summo  pontifici  lihnim  de  Angilb^ 
Vita,  Radulfo  Rhemorum  arehiepiscopo  alterum  de 
ejus  miraciilis  obtulil,  ut  eiim  in  sancionim  canonem 
rrferrent,  et  festivo  culiu  honorari  pnecipereut.  Sane 
banc  fuisse  Anscheri  mentem  describenlis  Angilberti 
gestis,  patet  ex  fiagmento  pnefationis  in  li;  mm  ab 
se  compositum  de  cjus  Vita  :  uhi  ait  boc  ii!eo  sefie* 
cissc,  ut  sciret,  <  qiialiler  hic  juslitiae  ailtor  deleat 
tractari  :  utnim,  velut  hactenus  gestum  est,  inler 
mortuos  fideles  memorta  illius  teneatr.r,  an  juxta  Scri- 
ptiiram  dicentcm,  Memoria  justorum  cum  laiidibssi 
anniversaria  dies  ejus  in  numero  sanctonim  Efl^miii- 
ter  cclebretur.  1  Ergo  hactenus,  id  est  iisqiie  ad  lem* 
C  pus  Anscheri,  Angiincrti  mmoria  inter  mortnot  (U^ 
les  fusis  pro  ipso  suITragiis  hahita  est,  uti  praeceperM 
Gervinus  post  iiivcntum  ejus  corpus :  nam  anlea  diein 
o!)itum  cJQs  non  recolcbaut  Ceniuleuses,  ^i  ipnuB 
ignorahant,  ex  llariulfo. 

34.  Post  illud  tcinp.is,  consensn  et  dccreto  (ii9 
piito)  Paschalis  pap:v  ll,  celebrati  sunt    sancti  Aa- 

Silbeiti  ol>itiis,  itidemque  ejus  translattonis  fesli 
ies.  In  velusio  indice  solemiiitatum,  quse  t  adCe»- 
tulam  proprie  periinent,  1  scriplo  anie  annos  qsa- 
dringenlos,  has  de  sancto  Angiiberto  inv«nio :  <  lU 
Kal.  Martii  depositio  sancti  Angillierti  abbaiitel 
fundatoris ;  »  nam  iiislaurator,  fundator  aller.  <  Na- 
nis  Novembris  translatio  prima  sancti  Angtlberii  ab> 
batis  :  >  ea  nimirum  qiur  pcr  Ribbodonem  airiatefl 
facbi  cst,  ciijiis  iiiemiiiit  Nitbardus  in  Historis  lib. 
IV.  Dc  al;a,  ciijus  auclor  Genrinus,  nnila  i&eotio  ii 
prjedicto  iudice  solenmitatum. 

35.  Quis  Angilbcrti  abbatis  snccessor  fberil,  lis 
D  est  inter  auctores.    Hariulfu&  ei  substituit  Nitlttr- 

dum  filium,  <  qiiem  de  regis  filia  Beria  susrcperat.  1 
M  falsiim  esse  Pauliis  Petavius  in  Syntannale  Mi- 
thardi  demonstrat  hoc  argiimento,  qooJ  riitbaidil 
anno  a  patris  obitu  trigcsimo,  id  est,  annoMi,  qno 
Hisloriam  suam  coinp()suit,  nondum  sxculo  Mi- 
tiiitn  reniiscmt.  Iloc  cli;:m  argiimento  Pelavins  re* 
fciiit  siriplonnn  socundjc  ViUc  Anscbcriim,  qoi  l4- 
tharduin  suijicil  Ribbodoni  abbaii  anno  praeJidc 
c  vivis  erepto  :  cui  Ludovicum  sufliGit,  LudoTicD 
NitbarJum,  iitieumdocuit  Uxc  noiatiunciila  mar- 
gini  codicis  Harinlfi  ab  aiitiqiio  descripta  :  <  Poa 
doinniim  Luilovicnin  praTectns  dicitur  domnasNi- 
thardus.  Et  quoniam  tum  persecutio  gravis  tnsislo- 
bat  paganorum ,  etiam  maritimae  (Franciae]  eomiia- 
tum  suscepiL  1  Denique  Petaviiis  Niihardnn  coijicil 
belio  peremptam  fuisse  anno  853,  cum  Ibni  Soevi- 
que,  quos  Tbeo:isri  Nortman^  id  esi  Aqniloitares, 
appellant,  su  t*  habltationis  iiiii'  us  rgrcKti,  Jam  prr 


m  DE  RESTAURATIONE  MON.  CENTUL.  m 

Yiginii  annes  OBioem  oram  mariiimam  incendiis,  m-  A  honorabiUs   vir   posteriiatl   consoIeDS,    caialogum 

pinis   oronique  cfudelilatis  genere  afUcei-ent.  Crit  rbytbmicuro  de  Patribus  sancti  bujus  loci,  non  qui- 

rorsan  qni  dubitet  nn  Nilbardus  Centulensis  mona-  dem  omnes  designans,  sed  tanlunimodo  illos  memo- 

sterii  abbas  fuerit,  co  quod  in  qoodam  rbytbmo,  rans  qoorum  nomina  vel  cbartae,  vel  quxlibet  pitta- 

quem  Angelramnus  abbas  Centulensis  de  abbatibos  ciola  insinuare  videbantur,  vel   etiam   Vita  sancti 

antecessoHbus   suis  annis  centum  ante  Hariulfum  Ricbarii  specialiter  notificabat.  {Qucb  uquuntur  in 

condidit,  omissus  sit  Nilbardus.  Andi  Hariulfum  in  edith  desunt.)  Scripsit  autem  in  bunc  modum. 
bb.  IV,  cap.  47,  agentem  de  Angelramno  :  c  Is  ipse 

Qux  occurrunt  memorise       —  Licet  non  sini  in  ordine, 
Centuiensis  ccenobii  —  Abbatum  scribo  nomina. 

Pne  omnibus  egre^ius  —  Pastor  noster  Ricbarios, 

In  bac  villa  progenitos,  —  Primus  in  albo  ponitor. 

Ocioaldus  sequitur.  —  Angelbertos  maffoificos. 

Goitmanis  vir  sauciissimos.  —  Helisacbar  et  Aldricos. 

Suibus  Hericos  additur         —  Hlodogoicos  et  regios, 
erbertus ,  Sympborianus     —  Ruodolfos,  Karlomannos. 
Com  Goelfooe  et  Hedenoldo,  —  Gerbertos  ei  Folcbericos 
Post  Ingelardum  igitor  —  Angeiramnos  adscribitor 

Sancti  imitator  ordinis  —  Et  stodiosos  litleris. 

Han:  qoidem  bonorabilis  Angelramnos.  >  Hicca-  B  nos  Nitbardos,  domnosqoe  Ribbodo,  Helgaodos  qoo- 
talogos  etsi  accuratos  non  sit,  dubitandi  iamen  fun-  que  et  Coschinus ;  duo  prima  in  codice  a  Gorzia 
damentum  prxbet  de  Nitbardi  abbatiali  dignitaie.  aelato,  tertium  autero  in  membranis  nostri  gymnasii 
Yenim  huic  dubiutioni  occurrit  Hariulfus  in  lib.  iv,  reperta  sunt.  Nam  de  domno  Coscbino  plura  apud 
cap.  17,  obi  posl  plura  iia  concludit :  c  Haec  igitor     Gemeticom  ccenobium  scripia  tenentur,  ex  quibus 

.kU-.. '.^A :  A — ^i.»».»:  <,^.:wvt^     comprobaiur  isdem  vir  iam  nostri,  qoam  iilios  ab- 

bas  fuisseloci.  > 


abnaiom  nomma,  quae  in  domni  Angelramni  scripio 
minos,  inuostro  veroplenios  babentor,  idesidom- 


DE  RESTAURATIONE  MONASTERII 

GENTULENSIS. 

(Apud  Mabill.,  ibld  ) 

Ego  Angilberios  considerans  ac  diligentissima  in-  hojos  fldei  rationero  in  omnipotentis  Dei  nomina 

^tstigaiione  ei  meniis  affecta  pertractans,  qoaliier  C  tres  ecclesias  principales,  com  membris  ad  se  per« 

nna  cum  consensu  frairom  meorom  ei  omniom  flde-  tinentibus,  in  boc  sancio  loco,  Domino  coopcrante, 

liom  sanctae  Ecclesite  caeterorumque  bonorum  bo-  et  praedicio  domino  Augusio  juvante,  fundare  stu- 

muram,  hunc  sanctum  locom,  mibi  licei  indigno  ab  duimus  :  quarum  major  ei  prima  est  in  bonore  san- 

omnipotente  Deo,  et  excelleniissimo  domino  meo  Ca-  cti  Salvatoris  et  saucli  Ricbarii ;  alia  in  honorc  san- 

rolo  serenissimo  Aogosto  >  ad  gubemandum  com-  ctae  geniiricis  isemperque  virginis  Mariae  ei  sancio- 

missom,  aoxilianie  Domino  in  melios  reaedificare  rum  apostolorum ;  tertia  vero  in  claosiro  frairom 

Toloissem ;  oi  monachi  et  cseteri  famoli  ibidem  con-  in  honore  sancii  Benedicii  abbatis  ei  reliqooram 

sisienies,  vel  eiiam  soccessores  nostri,  qui  per  di-  sanciorum  regolariom  abbaiora ;  qoae  eiiam  miriflco 

versa  iemporom  spatia  soccessori  eroni,  Deo  mili-  ordine  dedicatae  sont  a  venerabilibos  duodecim  san- 

iare  pro  me  ei  pro  pnedicio  domino  meo  ejusdem  ctis  episcopis,  qoorom  nomina  ob  veneralionem  ei 

Dei  cleroeniiam  aiteniios  valeani  implorare,  qoaie^  memoriam  illorum  huic  oposcolo  adnectenda  esse 

nos  illis  facia  nosira  ad  perpeiuam  consolationem,  judicavimus.  Hi  sunt  Megimbardus  tiodoroensis  Ec- 

nobisqoe,  qoi  pro  Dei  aroore  laboravimos,  illis  orao*  cleslae  sedis  venerabilis  arcbiepiscopos,  Georgius  \ 

tibos  ad  mercedem  proflciaai  sempiternam  ;  secon-  |^  Absalon,  Gerfridus,  Pleon,  Hildiguardus,   Tbeodoi- 

dom  qood  raiio  permisii,  ei  possibiliias  nostra  ad-  nos,  Ydelmaros  [Leg,  Hidelmarns],  Benedicios,  et 

minislravii,,  non    iamen  quantum    voluimos,   sed  Kellanus  prseclarissimi  episcopi  :    Joannes  vero  et 

qoaninm  occorrimos,  sicoi  in  seqoeniibos  declara-  Passivos  sanctae  Dei  Romanae  Ecclesix  legaii,  pnc- 

tor,  laborare  coravimos.  sules  nobilissimi.  Nam  altare  saucti  Salvatoris,  tn 

Qola  igiior  omnis  plebs  fldeliom  sanctissimam  ai-  qoo  positae  sont  reliqoise  ejos  et  sanciorom  Innocen- 

qoe  inseparabilem  Triniiatem  confiteri,  venerari  et  tium,  qui  pro  eo  passi  suiit ;  et  altare  sancti  Rioba- 

menie  colere,  firmiterque  credere  debet,  secondum  rii,  in  quo  soni  reliquix  sancke  genitricis  Marise  et 

•  Hinc  palet   instrumentum  istnd  confecttim  ab  ^  gavensis  Gerfridus  is  mihi  videiur,  quem  laodat  Al- 

Angilberio  fuissc  post  annum  ociingentesimum,  quo  cuinus  in  carmine  50,  ubi  e|)iscopus  in  ecclcsia  qua- 

exeunte  Carolus  Au^usius  dicius  coronatusque  est  dani  beatse  Mariae  sacra  fuisse  memoratur,  forsan 

Romse  in  Natali  Dommi.  in  Laudunensi :  cujus  sedis  episcoporum  series  ac 

b  Ex  his  episcopis,   prseter  Megimbardum,  mihi  tempus  regiminis,  eorum  scilicet  qui  octavo  ac  nono 

ianiom  certo  noti  suiil  Pleon  Noviomagensis,  Theo-  sxculo  vixerunt,  corrigi  debet  ex  duabiis  Hincmarl 

doinos  Taroennensis,  Hildigoardos  seo  HildoarJos  Rbemensis  epistolts,    quse   in  Labbeanse  editioois 

Atrebaiensis  ei  Camaracensis.  Ex   aliis  nescio  an  Conciliorum  tomo  VIII  recens  vulgat2c  suni. 
Georgins  fuerit  Ambianensis,  et  Benedictus  Ande- 

Patrol.  XCIX.  ^ 


844 


^^3  S.  AiNGILBERTlJS  4BBAS  CENTUl.ENSIS. 

ejusdcm  sancli  Uicliarii ;  aUare  sancli  Pelri,  in  qiio  A  mino  cooperanle  qnx  haclcnus  conspiciuntor^^^^^^ 

rcliquias  ejus  ei  sancli  Pauli  sanclique  Clemenlis  ;  "^    "     '•  '"*        '""  -  -  i'™i«-«-"#.- -•« 

allare  sancli  Joannis  Baplistae,  in  quo  reliquiic  ejus. 

cl  Zachariae  palris  ipsius ;  alUre  sancli  Slephani, 

in  quo  reliquiae  cjus  cl  Simeonis.   qui  Dominom  in 

uluas  suscepit ;  alure  sancli  Quinlini,  in  quo  reli- 

quiai  cjus  el  sanctorum   Crispini  el  Crispiniani  :  al- 

lare  sanclx  Crucis,  in  quo  reliquiae  ligni  ipsius  ,  al- 

tare  sancli  Dionysii,  in  quo  reliquitc  ejus,  Uuslici  el 

Eleulherii ;  allare  sancli  Mauricii,  in  quo  rcliquiaj 

ejus,  Exsuperii  el  Candidi ;  allarc  sancli  Laurenlii, 

in  quo  rcliquiaj  ejus,  Sebasliani  et  Yaleriani ;  et 

altare  sancli  Martini,  in  quo  reliqoix  ejus,  ei  Reme- 

dii,   Ycdasli,   Medardi,    Gualarici,  Lupi,   Servatii, 

Germani  atquc  Eligii.  In  ecclesia  vero  sancti  Bene- 

dicti  allarc  ipsius,  in  quo  sunl  reliquiae  ejus,  et  An-  B  i\^  intentione  laborare  contendimus,  qoaliter  per  au- 


structa,  sicoli  cernonlur,  omnia  a  fanilameotis  sto- 
d^iroos  reaediricare,  et  ot  habitatores  iUios  is  eo 
missanim  soiemnia  freqoentare,  et  omnipotenti  Do- 
roino  delectentor  desenrire,  ipso  adjuyanle,  moro 
coravimos  firmiter  ambire. 

Dom  enim  prxscriptas  ecclesias  prudenti  consil  o 
in  bonore  Domini  nostri  Jcso  Christi,  soxqoe  glo- 
riosac  genitricis,  et  omniom  sanctorom  ejus,  sicut 
supra  scriptom  est,  fundatas  perspiceremus,  magno 
desiderio  nimioque  amoris  ardore  somos  accensi, 
ot  secundom  possiLilitatcm  nostram,  eodem  Doroino 
miserante,  partem  reliqoiarom  illorum  sanciorum 
ad  omandas  easdem  sancus  Dci  ecclesias  adipisci 
mereremor.  Qoapropter  totis  yiribos  totaqoe  roen- 


touii  cl  Colombani ;  altare  sancti  Hicronymi,  in  qoo 
sunl  reliciuiac  ejus,  Epbrcm  ci  iEquilii  •  ;  el  alure 
sanai  Gregorii,  in  quo  reliquiai  cjus,  Eusebii  et  Isi- 
dori ;  ab  cisdem  jam  diclis  elcclissimis  viris  condi- 
gnc  ac  diligcntissime  cum  ingenti  gaudio  sub  dic 
Kalendarum  Januarii  fucrunt  Domino  consecrata.  In 
ecclesia  eienim  bcaue  Mariae  virginis  alurc  ipsius, 
in  quo  reconditae  sunl  reliquicc  ejus  ct  sanctae  Feli- 
citatis,  Pcrpeiux,  Agalbic,  Agnclis,  Luciae,  Caeci- 
iiae,  Anasusix,  Gcrclrudis,  ct  PctronilliE ;  alUre 
sancti  Pauli,  in  quo  reliquiae  ejus,  Barnaboe  et  Ti- 
inolbei ;  aUare  sancli  Tbomaj,  in  quo  reliquiae  ejus, 
Ainbrosii  ci  Sulpicii ;  aUare  sancti  Philippi,  in  quo 


xilium  omnipotentis  Dei  et  adjutorium  gloriosi  do- 
miiii  mei  magni  imperatoris  de  diversis  partibus  to- 
tius  ChristianiUtis,  qoanUs  et  quales  vel  unde  alb- 
Us  recondere  in  hoc  sancto  ioco  valuissemos.  proot 
in  conscquenlibus  patet :  id  est  in  primis  de  i^ncU 
Romana  Ecclesia,  largiente  bonae  memorix  Adriano 
summo  pontillce,  et  post  enm  venerabili  Leone  papa 
Romano  ;  dc  Constantinopoli,  vel  Hierosolymis  pcr 
legatos  illuc  a  domino  meo  dircctos,  ad  nos  usque 
delatas ;  deinde  de  lulia,  Germania,  Burgundia 
atque  Gallia  a  sanctissimis  Pairibus,  patiiarchis 
videlicet,  arcbiepiscopis,  necnon  episcopis  atque  al»- 
batibus  nobis  directas,  seu  etiam  de  sacro  palatio. 


reliquiae  ejus,  Silveslri  ct  Lconis ;  alUre  sancti  An-  ^  qyjg  pg^  lempora  ab  anlerioribus  regibus,  et  pestca 

a  jam  dicto  domino  nostro  maxime  sunlcongregat;r,  ^ 


drc;c,  in  quo  reliquiae  cjus,  Gcorgii  et  Alexandri ;  ^ 


alure  sancli  Jacobi,  in  quo  reliquia;  cjus,  Xysli  ct 
ApoUinaris  ;  altare  beati  Joannis  Evangelistaj,  in 
quo  rcliquiae  ejus,  Lini  et  Cleli ;  alUre  sancli  Bar- 
Ibolomxi,  in  quo  rcrK(uiae  ejus,  Ignatii  et  Polycarpi ; 
altare  sancli  Simonis,  in  quo  reliquiae  ejus,  Cosmx 
clDamiani;aUaresancliMaltbxi,inquoreliqui3eejus, 
MarciclLucae;  allarc  sancti  Tbaddaei,  inquo  reliquiaj 
cjus,  ISazarii  cl  Yiulis  ;  altare  sancti  Jacobi  fralris 
Domini,  in  quo  reliquix  ejus,  Gervasii  el  Protasii  ; 
alUre  sancli  Mattbix,  in  quo  reliquLc  ejus,  Hilarii 
et  Augustini ;  scxlo  Idus  Scptembris  in  ejus  sacra- 
Ussiina  NativiUte  a  vcnerabilibus  episcopis,  Georgio 
videliccl,  Absalonc,  Pleone,  el  Gerfrido  honore  di- 


per  ejus  cleemosynam  de  omnibus  partem  baber'*.^ 
atque  in   boc  sancto  loco  condignc  recondere  m^ — . 
niimus.  Sed  dc  his  de  quibos  cerli  foimos,  et  a  pni>. 
diclis  sanctissimis  viris  breves  recepimus,  omniani 
illarom  noniina  in  hoc  oposcolo  inserere  non  ne^c- 
ximus  :  quatenus  a  nobiset  a  cunctis  successoribvs 
nostris,   qui  per  tempora  in  hunc   sanctun»  locam 
succcssuri  sunt,  et  boc  nosse  voluerint,  magis  m- 
men  Doinini  nostri  Jesu  Cbristi  per  quem  nobis  hxc, 
licet  indignis,  et  caetera  bona  largiu  sont,  per  om- 
nia  et  in  omnibus  semper  glorificaretur,  qui  esi  k- 
nedictus  in  saecola.  De  eaeteris  vero  reliquiis,  dc 
quibus  inceru  sunt  nobis  nomina,  ab  eisdeni  san- 


gnissimo  sunt  dedicala,   Sed  el  alurc  bcali  arcban-  p  ciis  Patribus  receplis,  minbme  scripsimus :  cajtcra- 


gcli  Gabrielis,  quod  cst  siluin  in  porta  meridiana, 
ocUvo  Kalendas  Aprilis  in  Annuntialione  sancto; 
Marix  ;  Micbaelis  vcro  quoJ  esl  in  porla  occidrn- 
tali,  octavo  Ralcndas  Oclobris  ab  Ilildegualdo  vcnc- 
-abili  cpiscopo  ;  Raphaelis  autem,  quod  est  in  porU 
scptenlrioiiali,  sccundo  Nonas  Seplcnibris  iii  honorc 
ipsorum  arcbangelorum,oinniinn  Virlulumcoclorum, 
a  Jesse  ^  religioso  episcopo  optime  siint  consecrata. 
Reliqua  vero  niOBnia  ipsius  monaslerii  eodcm  Do- 

•  Joannes  de  Capella  liabct,  otsa  sancti  Hiero- 
nymi  et  de  iancto  Vulfrano. 

t*  Is  crat  Amhiancnsis  episcopiis,  qui  Caroli  Ma- 
g:ii  coronalioni  Romre  f:icia5  interfuit  in  Natali  Do- 
luini  auno  800,  ac  oroinde  inccrtuni  an  Gcorgtus, 


rum  aulem,  sicut  decre>imas,  nomina  isto  ordiiie 
noUri  coravinios.  Primom  rcliqoias  Domini  et  Sal- 
vatoris  nostri,  ct  ejus  gloriosae  genitricis,  et  saocio- 
rum  apostolurom,  et  caeterorom  martyrom ;  posica 
confcssorom,  nccnon  aotem  sancUmm  virgioom 
alquc  continentium  subsccuti  sumus. 

De  ligno  Domini,  de  veste  ejus,  de  sandalis  ejus, 
de  praescpe  ejus,  dc  spongia  cjus,  de  Jordiiie  otri 
baptizatus  esl  *  de  peira  ubi  sedit,  quando  qoioqoe 

qui  VI  Idus  Septembris  ejiisdem  (ut  videUr]  uuu 
ecdesiae  beatae  Maria:  dedicationi  praesens  faerat, 
sit  idem  cum  Gregorio  episcopo  Ambianensi,  Jessd 
decessore. 


815  DE  RESTAUHATIONE  MON.  CENTIL.  M 

millia  homiuum  pa\it ;  dc  pane  uude  dislribuil  di-  A  Asterii,  Simpliciani,  Faxidi,  A8U>gii,  Gislarii,  Spe- 


scipulis  suis ;  dc  lemplo  Domiiii  ;  de  candela  qux 
m  iiativilatc  ejus  accensa  esl ;  de  monle  Oliveii  ubi 
oravit ;  de  mensa  ejus  ;  de  monle  ubi  transfigura- 
lus  cst ;  de  columna  ubi  flagellalus  csl,  de  ligami- 
uibus  unde  ligatus  est ;  de  petra  unde  crucem  ad- 
sceodit ;  de  clavis  unde  crucifixus  est ;  de  loco 
Calvari^ ;  de  buccclla  ubi  fel  ei  acelum  mistum 
fuit ;  de  petra  super  quam  sanguis  de  latere  ejus 
stiliavit ;  de  sepulcro  Domini ;  de  lapide  revoluto 
ab  ostio  monumenti ;  necnon  et  de  sepulcro  Inno- 
cenlium,  qui  pro  eo  passi  sunt ;  de  monte  Horeb, 
de  lignis  Irium  tabernaculorum. 

De  lactc  sancts  Marix,  de  capilUs  cjus,  de  veste 
ejus,  de  pallio  ejus.  De  barba  sancti  Pelri,  de  san- 


rati,  Roberti,.  Galemeri,  Osqnaldl  [Forte,  Os^ 
waldi]. 

Felicitatis,  Pcrpetua;,  Agathas,  Eugeniae,  Theclo!, 
Cxcili»,  Petronillie,  Eupbemiae,  Faustae,  Eufrasia^, 
Aldegundis,  Columba^,  Felicula;,  atque  Scholasticae. 
Uuc  usque  de  certis  sanclorum  reliquiis,  de  quibus 
a  sanctis  Patribus,  qui  eas  nobis  largiti  sunt,  no- 
mina  ccrta  recepimus,  separatim  martyres  ycI  con- 
fessores  descripsimus.  Deincepsautem  distinctc  alio- 
rum  sanctorum  nomina,  sive  martyrum  vel  confes- 
sonim,  quia  non  invenimus,  minime  scripsimus. 

His  ita,  sicut  paulo  superius  scriptum  est,  ho- 
Dorifice  decenterque  reconditis,  in  nomine  saiictae 
Trinitatis  cum  multa  diligentia  paravimus  c^psam 


daliis  ejus,  de  casula  ejus,  et  de  mensa  ejus.  De  *^  roajorem  auro  et  gemmis  omatam,  in  qua  posui- 

mus  partem  supra  scriptarum  reliquiarum,  quam 
cum  ipsis  ob  venerationem  illorum  sanctorum,  quo- 
rum  reliquiae  in  ea  recondi  videntur,  subtus  cryptam 
«  sancti  Salvaioris  ponere  studuimus,  nam  caetero- 
ruro  sanctorum  reliquias,  quae  supra  leguntur  ascri* 
ptae,  per  alias  tredecim  capsas  mmores  auro  argen- 
toque  vel  gemmis  pretiosis  honestissime  paratas, 
quas  a  saepe  dictis  venerabilibus  Patribus  cum  eisdem 
reliquiis,  donante  Domino,  adipisci  meruimus  divi- 
dere,  atque  super  trabem  quam  in  arcu  ^  coram 
altare  beati  Richarii  statuimus,  ponere  curavirous  : 
qualiter  in  oronibus  sicot  dignum  est,  laus  Dei  et  ve- 
neratio  omniuro  sanctoruro  ejos,  in  hoc  sancto  loco 


mensa  sancti  Pauli,  de  orario  ejus,  de  cippo  in  quo 
missus  fuit.  De  cruce  sancti  Andrea;.  De  manna 
sancli  Joannls  evangelistae.  De  reliquiis  apostolorum 
Jacobi,  Philippi,  Thoma^,  Bartholomxi,  Matthaei,  Si- 
monis,  Tbadda^i,  Matthiae,  Barnabae  et  Timotbei.  De 
ossibus  Zachariae  patris  sancti  Joannis  Baptislae.  Re- 
liquiae  beati  Simeonis,  qui  Dominum  in  ulnas  susce- 
pit.  De  capillis  beati  Joannis  Baptistae,  de  sanguine 
ejus,  de  veste  ejus. 

De  cosiis  sancti  Stephani,  de  lapide  unde  lapida- 
tus  cst;  de  craticuia  sancti  Laurentii.  Digitus^saii- 
cti  Apollinaris ;  de  spongia  sancti  Symphoriani,  et 
de  veste  roatris  ejus.  Reliquise  sancli  Pancratii,  Vi- 


gilii,  Sisinnii,  Martyrii,  Pamphiii,  sanctorum  Gemi-  ^  semper  adoretnr,  colatur,  atque  veneretur 


nonim,  Fabiani,  Valerii,  Pergentini,  Cosrox,  Da- 
miani,  Auastasii,  Georgii,  Alexandri,  Cassiani,  Ma- 
goi,  ViUlis,  Nazarii,  Naboris,  Celsi,  Gervasii,  Pro- 
tasii,  innocentis,  Laurentii,  Tiburtii,  Valeriani, 
Hippolyti,  Chrislophori,  Felicis,  Mauricii,  Caudidi, 
Eisuperii,  Victoris,  Innoceniii,  Benigni,  Dionysii, 
Rustici,  Elcutberii,  Cornelii,  Leodegarii,  Sixti,  Fir- 
mini,  Saturnini,  Quinlini,  Valentini,  Marcelli,  Lu- 
dani,  Crlspini,  Crispiniani,  ct  de  ossibus  quadra- 
ginta  marlyrum,  et  de  sanguinc  aliorum  multorum. 
Sancti  Hilarii,  Marlini,  Germani,  Medardi,  Au- 
doeni,  Eligii,  Amandi,  Lupi,  Aventini,  Sulpicii,  Re- 
medii,  Maurilionis,  Albini,  Servatli,  Hieronyml, 
iGquitii,  Ephrem,  Gregorii,  Augusiini,  Leonis,  Sil- 


Cumqueprsescriptorumsanctorum  venerationi  al- 
taria  ordinata  atque  de  eorum  reliquiis  venerabi- 
liter,  ut  supra  legitur,  a  nostra  parvitate  essenl  or- 
nata ;  diligenli  cura  tractare  eoepimus,  qualiler  ea 
ad  laudem  et  gloriam  Doroini  nostri  Jesu  Cbristi, 
ob  venerationem  sanctorum  omnium,  in  quorum 
honpre  sunt  consecrata,  de  donis  Dei  et  largitate 
magni  domini  mei  ejusque  nohiUssimae  prolis,  vei 
reiiquorum  bonorum  hominum  liberorum,  mihi  ab 
illis  collalis,  opere  fabrili  in  auro,  argento  el  gem- 
mis  omare  etiam,  et  nbi  loca  convenientia  existe- 
rent,  desuper  ciboria  ponere  potuissemus,  sicut, 
prout  codem  Domino  cooperanle  valuimus,  facere 
studuimus,  id  sunt,  in  ecclesia  sancti  Salvatoris, 


restri,  Felicis,  Isidori,  Donati,  Benedicti,  Coluroba- p  sanctique  Richarii,  altaria  fabricata  undecim,  ci- 


ni,  Isaac,  Vincentii,  Antonii,  Paulini,  Fortunati, 
Simpliciani,  Gualarici,  Vedasli.  Reliquise  e\  corpo- 
ribus  sanctonim,  quae  condidit  Paulinus  papa  [id  est, 
episcopus  seu  patriarcba  Aquilciensis].  Reliqui^e 
sancti  MegimboUli,  Prasci,  Eugenii,  Fronti,  Fidrl-s 

«  Vocabatur  haic  capsa  sanctiv  Primiv  testeJoanrie 
dc  capella,  qui  agens  dc  Hiigone  de  Ch^vincourt  ab- 
baie  trigesimo  lertio  :  Jste  Hugo  de  Chevincourt, 
inquit,  visitavit  feretrum^  anod  dicimus  sanctw  Pn- 
mtr^  id  est  primitiva^  (unaationis  Ecctesio'  mi7t7<?n- 
IM,  quia  in  eodem  requiescnnl  quam  ptnrima  corpora 
ianctorumy  Petriy  Pauti,  Joannis  Baptista'^  et  atiorum 
confessorum  et  sanctarum  vir^num.  Sic  etiam  dicta 
est  Prima  Corbeiensis  raonaslerii  in  Vita  sancii- 
Adelhnrdi. 

>>  Joannes  dc   CapeHa  numerat  tredecim  capsns 


) 


boria  c  duo,  lectoria  auro,  argentoet  marmori- 
bus  parata  duo.  In  ecclesia  sancUe  Dei  genitricis 
Mari;e  et  sanctorum  apostolorum  allaria  fabricala 
tredccim ;  ciborium  unum,  et  lectorium  opiime  pa- 
ratum  unum.  In  ecclesia  sancti  BeHedicli  altari? 

aurcas  et  argenteas,  quas  Angilberlus  super  uniini 
aitare  argenteum  dedicatum  in  honore  beatse  Mari:c 
posucrit. 

c  Quid  sit  ciborium,  fuse  exposui  in  prtefalion.'^ 
saecuii  secundi,  num.  47,  turrita  scilicet  aedicuia 
quatuor  octove  columnis  innixa,  altfiribus  ct  san- 
ctorum  tumulis  imponi  solila.  Carolus  Magnus  iii 
capitulari  anni  789  preciplt  ut  super  attaria  te- 
cuaria  fiant  aut  laquearia,  Nunc  ciborium  dicilur 
xtCoToc  seu  pyxis  in  qua  Chrisli  Domini  corpus  aa- 
servatur 


0«w 


S.  ANGILIIEUTI  ADBATIS  CENTL'LE?(SlS 
a  tria.  In  ecclesiis  vero  ftanctonim  angelonim  A  ganter  dispositis,   atque  cx  dlfcnis  praeterlpds  reli- 


idiSf  Michaelis,  ei  Raphaelis  altaria  tria,  qii% 

d  fluDt  altaria  Iriginla;  et  cii)oria  tria,  et  lecto- 

tria.  Nam  dc  aliis  vasis  et  supellectilibus  ha- 

tur  in  cisdcm  ecdesiis  auro  argenloque  parat» 

temdecim ;  coronse  aureae  dux ;  lampades  argen- 

isei;  cuprinae  auro  argentoqne  decoratac  duode- 

a ;  poma  aurea  tria ;  calices  aurei  cum  paieni» 


quiis  supradictonim  sanctomm  omatlt  ecdesiis, 
diligciiti  nicnlis  aflectu  tractare  coepimns,  qoaliler 
Domino  donantc  ad  hoc  penenlre  Taluissemus,  at 
sicul  in  aMliftciis  marmoreis  et  In  cxtcris  omamen- 
tis  oculls  honcste  clarescunt  bumanis,  ita  etiam  in 
Dei  laudibus,  in  doctrir.is  diversis  ct  canticis  spiri- 
ttialibus  Gbristo  omnipoienti  placere  valeamas.  Qua- 


4>;  calix  unus  aureusmagnus  cum  imaginibus  si-  «^propter  trecentos  monacbos  in  hoc  sancto  loco  rr- 


ol  et-patena  ;  alii  calices  argentci  cum  suis  pate- 

ji  doodecim ;  offertoria  argentea  decem.  Ad  caput 

ancti  Richarii  tabula  auro  et  argento  parata  una; 

«lla  majora  auroet  argento  parata  duo,  alia  minora 

lao;  alia  ostiola  similiter  parata  duo ;  balteum  au- 

reom  unum;   atramentarium  optimum  argenteum 


gnlaritervicturos  auxiliantc  Deo  constitoimus  :  op- 
tantes  et  oniinantes,  ut  si  non  phis,  isllus  numeri 
congregatio  in  perpetuiim  babeatur.  Centum  etiam 
pucros  scholis  cmdiendos  sub  eodcm  habilu  et  Ticta 
'  statuimos,  qni  fratribus  |ier  trcs  choros  divisis 
in  auxilium  psallendi  et  canendi  intersint :  ita  ut 


auro  paratum  unum ;  cultellus  auro  et  margaritis  U  chorus  sancti  Salvatoris  centenos  monachos  cum 


paralus  unus ;  codex  cburneus  auro  argento  et  mar- 
garilis  optime  paratus  unus.  Punga  ^  auro  parata 
ima;  inccnsaria  argcntea  auro  parala  quatuor.  Ha- 
oappi  argentfi  superaurati  tredecim;  concha  ar- 
gentea  m.^^jor  cum  imaginibus  argenteis  una ;  bocu- 
laris  [  Vuhjo  bocar,  lagence  genus]  argentcus  unus ; 
urcei  aigentei  cum  aquamanilibus  suis  duo ;  cauna 
argentea  nna,  cbarnea  nna ;  silulx  argenteac  du» ; 
clavis  aurea  una  ;  scilla  argentea  iina ;  coronx  cuin 
laminibus  tredecim ;  columnx  ante  altare  sancti  Ri- 
charii  auro  et  argcnto  paratai  sex ;  trabes  mliiorcs 
tam  arcubiis  suis  argf^nto  p:)rat:c  tres ;  cloccaria  [id 
M,  campanilia]  auro  parata  tria ;  clocc^e  [canipa- 
tm\x$eu  tiutimiabula]  optirax  quindccim  cum  ea- 


quatuor  et  triginta  pueris  habeat;  chorassancti  Ri- 
charii  ccntenos  monachos,  tresque  et  triginta  pue- 
rosjugiter  habeal;  chorus  psnllcns  ante  sanctani 
passionem  centenos  monachos,  triginta  tribus  atUun- 
ctis  pueris  similiter  habcat.  Ea  autem  ratioDC  ipsi 
chori  tres  in  divinis  laudibus  personabunt,  ut  om- 
nes  horas  canonicas  in  commune  simul  omnes  df- 
cantent.  Quibus  decenter  expletis,  nniuscujusqne 
chori  pars  tertia  ecclesiam  exeat,  et  coiporeis  ne- 
cessitalibus  vel  aliis  utilitatibus  ad  tempus  inserviai, 
certo  temporis  spatio  intervcniente  ad  diviuae  \2.n.\U 
munia  cclebranda  dcnuo  redeuntes.  In  unoquoque 
ctiam  choro  id  jngiicr  observetur,  ut  sacerdoium 
aclevitaruinrcliquorumquc  sacroram  ordinum  aequa- 


mm    circulis  "^  quindccim  ;  skillx  tres  imagines  ^  lis  numeras  tcneatur.  Cantoram  nibiiominus  et  le- 


senese  sex, -ebnraea  una;  candelabra  auro  parata 
duo;  ostia  auro  parata  septem.  Insuper  donavimus 
ibi  pallia  opiima  septu:)ginta  oclo;  cappas  ducen- 
tas ;  dalmaticas  viginti  quatuor  sericas ;  albas  Ro- 
manas  cum  amictis  suis  auro  paratas  sex;  albas 
Maeas  diicentas  scxaginla ;  casulas  de  pallio  Iriginla, 
4e  purpura  decem,  de  storace  sex,  depisce  unam, 
de  platta  quindecim,  dc  cendato  quinque.  Stolas 
auro  paratas  quinque,  fenones  [manipulos]  de  pal- 
Ik)  auro  paratos  decem ;  cussinos  dc  pallio  «[uinque, 
saga  dc  pallio  quinque. 

4)e  libris,   Evangelium  auro  scriptum  cum  labulis 
argcnteis  auro  et  lapidibus  pretiosis  mirifice  para- 


ctoram  xquali  mensura  divlsio  ordinetor,  qoaliter 
choras  a  choro  inviccm  non  gravelitr.  Qoui  iroo 
omnes  unanimcs  sacrificium  laudis  Domino  omni- 
potcnti  pro  satulc  gloriosi  Domini  mei  Augusti  Ca- 
roli,  proque  rcgni  ejus  stabilitate,  continna  devo- 
tione  jngiter  cxhibcant.  Matutinali  elcniin  seu  ve- 
spertlnali  officio  consiimmato,  mox  omncs  chori 
ordinabiliter  se  antc  sanclam  p;)ssioncm  congre- 
gent,  dccem  tantum  psalmistis  unicuiquc  choro  re- 
manenti!}iis  :  et  sic  pcr  porLim  sancti  Gabrielis,  m 
per  salam  [Vti/90  salle,  aulam]  domni  abbatis  aiii- 
lulando,  pcr  occidentalem  claustri  regiooem  cao- 
tando  vcniant  ad  sanctam  Mariam  :  ubi   oratloiie 


lum  imiim ;  aliud  Evangelium  plenarium  tinnm.   Dc      pro  temporis  ratione  dcposita,  remeando  veniaot  ad 


aliis  libris  vohimina  ducenta. 

Insuper  etiam  plurima  ornamenta  iii  rabricaluris, 
et  divcrsis  utilitatibus,  iii  plumbo,  vitro,  marmorc, 
scu-cxtcra  inslramenta  qucc  longum  fuit  enumerarc, 
prolixiusqnc  scril)erc  :  qnx  tnmen  tunc  tcmporis  ap- 
pntliata  sunt  a  fidclibiis  l>ei  et  sancti  Richarii,  qui 
vobiscnm  in  Dei  sci*vitio  laborantcs  exstitcrant,  h.'ec 
i>ninia  valcre  potuissc  libras  quindccim  millia  vcl  eo 
ainpiius. 

II is  et  alris,  prout  dooante  Domino  valuiinns,  elc- 

•  Id  est  pera,  sacculus.  Audoenus  in  libro  1  dc 
Vila  sancti  Flligii  cap.  10  :  i  Quotiens  brachile  aii- 
roum,  pung:imqiioque  aurogemmisr|uc  comptam  sibi 
siibripuit,  tantum  ut  miseris  sticcurreret.  > 

^  Armillas  campanarum  funibus  pcodentes  vocat 


sanctum  Renedictum  in  oricntali  parte  claustri  y* 
tum  ;  inde  per  gradus  arcuum  intrent  ad  sanctan 
Mauricium  ;  sicquc  intrantcs  sancti  Richarii  basill- 
ram,   rcstituanlur  suischoris. 

niud  etiam  observari  praecipua  devotione  maiida 
mus,  nt  nuUa  dies  pnctereal  absque  sacmram  mis 
s  irum  decantationc,  vidclicet  ut  si   noii  plus,  r 
triginta  a  fratribus  divcrsorum  chororam  pcr  dlvf 
sa  altaria  missne  quotidie  agantur,  exceptis  illisdi 
bus  de  conventu,  qnx  mane  et  mcridie  solemii 

Adrevaldiis  in  libro  Dc  miraculis  sancli  Bcnedi 
cap.  26. 

<*'  Piieros  oblatoseodem  babitu  iisilcmquc  cibis  1 
fuisse  constai  tnm  ex  hoc  loco,  tiim  cx  aliis. 


849  CAUMINM  «50 

sime  celebianlur,  b  quibus  quotidie  memorta  sau-  a  qui  in  subiiniilate  sunt  consliluti,  Salvalori  Deo  no» 
clissimi  pap»  Adriani,  el  gloriosi  domini  mei  Au-      siro  obsecrationum  vel  oralionum  graiias  Jugitor 
gusti  Caroli,  conjugis  et  prolis  ejos  teneatur  :  qua-      persolvamus. 
Uter  juxta  verbum  Apostoli  pro  regibus  et  omnibus 


STATUTA  QUADAM   RUBRIGA. 

(Apod  Mabill.,  ibid.) 


...  Qua  Tero  majestate  ac  rererentia  divina  ibidem 
officia  celebrarentur,  nos  docei  unum  ei  aiterum 
specimea,  quod  boc  loco  eibibere  iuvai  ex  veteri 
codice,  olim  Petavianae,  fum  serenissimse  regin» 
Sueciae,  nunc  bibliotbecae  Oitobonianae.  In  eo  codice 
Angilbextos  abbas  ordinasse  dicitur ,  ut  iu  die  £ 
sanctissimo  Paschae  et  in  Nativitate  Domini  fraires 
et  cxieri  omnes  qui  in  ecclesia  Salvatoris  ad  missam 
conveniebant,  in  eadem  ecclesia  coiumunionem  per- 
ciperent.  Dum  vero  fratres  ei  reliqui  clerici  ab  illo 
sacerdole^  qui  ipsa  die  missam  cantasset,  communi- 
cabaniur,  ut  alii  duo  sacerdoies  cum  duobus  diaco- 
nis  iotidemque  subdiaconis,^  unus  riros,  alter  mulie- 
res  ibidero  communicaret,  ui  clerus  ei  popuius  simul 
comrounicati  benediclionem,  ac  compleiionem  miss» 
simul  posseni  audire  :  quo  facto,  duo  illi  sacerdotes, 
uuus  ad  unum  ostium,  alter  ad  alterum,  pueros  ex 
ambulatoriis  seu  porticibus  superioribus  descenden- 
ies  communicabant ;  ac  deinde  uierque  cum  suis 
ministris  ad  cxtreroum  stan!es,  forie  ailaris,  gra- 
dum,  communicabani  eos,  qui  ad  praedicta  loca  com-  C 
municaturi  non  occurrissent,  quod  ui  rite  fierct, 
idcro  abbas  ordinavcrat,  ui  in  duobus  iilis  festis 
quatuor  sacerdotes,  toiidemque  diaconi  ac  subdia- 
coni  sacerdoii  soleronem  missam  ceiebranli  adesseni. 
llacc  de  primo  rilu. 

Alier  est  de  majoribos  litaniiSy  ad  quas  soleronius 
faciendas  cruces  ei  proc^siones  vicinarum  septem 
ecclesiarum  ad  sancturo  Ricbariuro  convenire  debe- 
l'anl.  Guro  eo  venissent,  omnes  simul  consisiebani 
ad  paradlsum  sive  airium  ccclesix  coram  sancia 
iiaiivitale,  atque  oratione  facla,  ibidem  ordinate 
persistebant,  divisis  binc  inde  viris  a  septentrione, 
feminis  a  meridie,  pracstolaotes,  dum  fratres  cum 
scbola,  id  est  pueris,  de  ecclesia  sancti  Richarii 


egredcrenlur.  Et  primo  quidem  perporlam  sancti 
Micbaelis  procedebai  is  qui  vas  aquae  beuedicias  fe- 
rebat,  deinde  ires  alii  totidem  thuribuia  gestanteS': 
tum  cruces  septem,  quas  sequebaiur  capsa  major 
basilicae  sancli  Salvatoris,  media  inier  iresiiino  inde 
sacerdotes,  qui  minores  capsas  gestabant.    Posiea 
subsequebaotur  septeno  quique  numero  diaconi , 
subdiaconi,  acolyilii,  exorcistae,  lectores  et  osliarti ; 
ac  deinde  reliqui  monachi  septeni  ct  sepleni,  ne,  si 
bini  ye\  ierni  incessissent,  milliarii  spatiom  imple- 
Tisseni.  Hos  omnes  dein  subsequebaniur  pueri .  se- 
ptero  cum  ioiidem  flammulis seu  iaedis,  el.posicos 
viri  nobiles  sepieni  ei  septeni,  a  praeposito  vei  de* 
cano  electi :  quibns  nobiliores  feminae  eodem  ordine 
succedebant.  Post  hos  omnes  procedebani  sepiem 
cnices  forcnsium   ecclesrarum,  quas  sequebantur 
pueri  el  puellae  cantandi  peritae,  quae  orationem  Do- 
niinicam,  symbolum,  aliaque  similia  condnebanl, 
deinde  honorabiliores  viri  acTemiuae  ex  illis  ecclesiis; 
extreino  loco  proroiscua  turba  inflrmorum  ac  senum 
septeno  litu  itidem  pcdibus  incedenlium  :  qui  autem 
pne  inflrmitate  non  potcranl,equitando  subsequeluinr 
tur.  llis  ila  ordinatis,  procedebaiur  per  medium  mo- 
naslerii,  dein  per  publicam  viara,  et  per  poriam  mer 
ridianam,  murum  gyrando,  revertebantur  per  portam 
septentrionalem.  In  his  vero  majoribus  litaniis,  posi 
antiphonas,  psalmos,  aliaque  id  genus,  cantabaniur 
iria  symbola,  apostolorum,  Consianiiiiopoiitanum, 
et  sancii  Athanasii ;  deinde  oratio  Dominica ;  et  posi 
litaniam  generalem ,  fratres  cum  scbola  pueroruni 
lilanias  concinebant,  primo  Gallicam,  secundo  Itali- 
cam,  tertio  Romanam  :  quibus  postremo  succedebai 
canticum  Te  Deum  landamuSf  ei  postea  missa  SQr 
lemnis  ad  sanctum  Salvatorem.. 


SANCTI  ANGILBERTI  CARMINA. 


I. 

Angilbertus  abbat  ad  SS.  Richarium  et  Etegium  « 

(ADod  Frobeo.  opp.  B.  Alcoioi.) 

Servulus  ecce  iuus,  Ricbarius  inclyte  pastor,. 
Haec  iibi  oonslruxii  parvula  tecU,  Pater. 

«  In  editione  Quercetani  CLXXVll ;  exslat  cjuoqiie 
editum  a  Mabillonio  Act.  SS.  saec.  iv,  part.  i,  in  Vita 
S.  Anjilberii,  p.  101.  Angilbertus  in  artc  poetica 
haud  hospes  fuit,  ut  fortassis  propterca  ab  Alcuiro 


D  Semper  honoris  [F.,  honoms]  ero  magno  pietalfs 

[amore, 
Devoius  vere  culior  ubique  iui  [A/.,  tuus]. 
Tu  prior  in  gremium  mundi  de  fluctibus  ainium 
Dante  inum  Ghristo  me  miserum  tuleras. 

noracn  Homeri  meruerit :  igitur  nnlla  ratio  suppelK 
ob  quani  hoc  carmen  eidem  non  ascribalur  qui  in-ill(^ 
loqiiitur. 


^..- 


8ol 


S.  ANGILBEUTI  ABBATIS  CENTULE.NSIS  CARMIXA. 


m 


Nulrisli  ct  leneruin  ^  sacro  de  lacle  soluiis 

Os  fragiie  instiluens  canlibus  egn^giis. 
Te  quapropter  amo  totis,  Paier  optime,  votis, 

Exoptans  ul  me  tu  quoque  semper  anies. 
Pernce  quod  de  me  coepisti  mente  benigna, 

Atque  tuum  famulum  redde  tuo  Domino. 
Tu  quoque  virtutum  meritis  mibi,  sancte  sacerdos 

Elegius,  precibus  auxiliare  tuis. 
Tu  modo  magna  potes  coelesti  in  sede  per  illum, 

Te  bona  qui  in  terris  plurima  posse  dedit. 
0  Patres  sancti,  o  clarissima  lumina  mundi, 

Spes  vitse  et  veniae,  vos  mibi  certa  salus, 
Ante  pedes  vestros  lacrymis  perfusus  amaris 

Hic  jaciens  [jaceo],  viue  crimina  plango  meae. 
Saepius  et  feriens  nimium  rea  pectora  pugnis, 

Et  peccata  pio  confiteor  Domino. 
\os  mihi  nunc  misero  mites  estote  Patroni . 

Crimmibus  veniam  poscite,  quaeso,  rocis, 
Magna  reor  vobis  restat  laus,  gloria,  roerces  : 

Servulus  ut  vester  in  nece  non  pereat, 
Quisque  legat  titulum,  dicat,  precor,  Angilberto ; 

Pauperis  ac  miseri,  Christe,  memento  tui, 
Sit  benedicta  domus  hsec  per  te,  Christe,  precamur, 

13 1  veniant  servis  hic  tua  dona  tuis. 

H. 

Carmen  inscrlptum  deintus  turris  sancti  Richardi  in 

Cenlulensi  monasterio. 

Omnipotens  Douiinus,  qui  celsa  vel  ima  gnbernas, 

Majestate  potens,  semper,  ubique  Deus. 
Respice  de  solio,  sanctorum  gloria,  summo, 

Auxiliumque  tuis,  Rex  lione,  da  famulis. 
Principibus  pacem,  subjectis  adde  salutem  . 

Ilostis  pelle  minas,  et  fera  bella  preme 
Uxc  quoque  quse  statui  fulgentia  culmina  templi 

Angiibcrtus  ego,  sint  tibi  grata  Deo. 
Augusto  et  Carolo,  cujus  virtule  peregi, 

Concede  imperii  gaudia  magna  tui. 
Quisquis  et  hic  summas  precibus  pulsaverit  aures, 

Efiectum  tribuas  semper  habere  Deus. 

m. 

Carmen  in  vavimento  ecclesice  sancti  Richardi 

depictum. 

lloc  pavimentum  humilis  abbas  componere  feci 

Angilberlus  ego,  ductus  amore  Dei : 
Ut  mihi  post  obitum  sanclam  donare  quietem 

Digueiur  Christus,  vita  salusque  mea. 

IV. 
Carmen  ad  Pippinum. 
(Ex  Duchesuio,  Script.  rerum  Fraucic.) 
Jamquc  ades  Uispeiiis  Pippinus  rector  ab  oris,. 

L't  cumules  Caroli  gaudia  magna  patris. 
Nam  velut  Eois  consurgit  Phoebus  ab  astris, 

Gcntibus  Occiduis  sic  decus  ipse  nites. 
Exspectate  diu  sallem  nunc  adfore  gaudent 

Alpibus  e  gelidis  te  paler  atquc  geuus. 
Principe  cum  tanto  plebs,  clcrus,  ara,  sacerJos, 

Advcntus  vestri  gaudia  niagna  metunl. 

n  Tenernm,    Quod  non  iutcili^^cndnm  esl  habiln 
rallu  xlatis,  ^e.i  viuc  spiriiuulis,  ([u«  SAQro  laclc 


A  Nam  quantum  lardas  stuJuisli  fmgerc  moras, 

SoUicilus  patrio  corde  uitebat  amor. 
Longius  el  quantum  diludunt  gaudia  mcutem, 

Fortius  absentis  prolis  imago  places. 
Hoc  germanus  agit  Carolus,  prx^sentia  patris 

Carpitur  egregii  fratris  amore  sui. 
Moratur,  causasque  morandi  se  perimatur 

CaUibus  ambiguas  dilficUcsque  vias. 
Suspirie  surgunl,  missosque  incassal  euntes, 

Segnitiem  putans  quidquid  abesse  polest. 
Quem  Chlodowih,  quamvis  eodeni  teneatur  amore, 

Solatur,  fratrls  mitius  acta  fcreus. 
Parce,  inquit,  germane,  tuis  dcsiste  qucreri. 

Adveniet  noster,  credo,  sodalis  amor. 
Namque  ego  praesentis  caperem  duin  praemia  noctis, 
B     Adstetit  egregii  fratris  iuiago  inei. 
Meque  per  amplexus  ct  plurima  gaudia  lusit. 

Dixit  abscedens  :  Prospera  cuncta  gero. 
Et  cito  praecharis  obtutibus  adfore  vestris 

Me  scito,  et  Carolo  hu^c  refer  acta  meo. 
Nam  non  complentur  crescentis  cornua  luuae 

Quam  sibi  te  socio  oscula  fida  dabo. 
Jam  donante  Deo  non  somnia  cernimus  ultro, 

Somni  sed  fructus  Angilbcrtus  ego. 
Nam  te  Lingonicis  amplector  victor  in  arvis 

Vix  passus  verbis  misccre  verba  piis. 
Te  patrius  vexabat  amor,  me  torret  uterque, 

Ipsius  assiduus,  nunc  tuus  altus  amor. 
Exspectate  diu,  spatium  da  quaeso  precanti, 

Ut  paucis  verbis  plurima  verba  feres. 
Sis  felix,  sontua  nostrum  renovare  dolorem. 

Nam  cito  discedens  vuhiera  nostra  novas. 
Sit  tecum  qui  cuncla  regit  pnccelsa  vel  ima, 

Ducat  incolumcm  per  vada,  perque  viam. 
Ut  tc  suscipiat  gremius  vcnerande  parentis, 

Cliristi  defensus  tcginine  sanus  eas. 
Si  vos  co^junctos  defensio  diva  per  annos 

Protegat  a  cunclis  munerc  macte  malis. 
0  cur  non  merui  icgis  tunc  cernere  vullus, 

Cuni  le  complectens  oscula  pura  daret. 
Cum  Carolus  siticns  ct  Chludwih  anxius  hcros 

Ancipitein  risum  vix  sibi  corda  togunt. 
Quid  Chrodthrudis  agat,  quid  Bcrta  et  rcgia  faii 

Exspectans  potcrit,  gaudia  tanta  ferens? 
D  Quid  Gis  [F.,  Gislu]  et  Teodrada  )>imul  cum  prole 

[rctractaut , 

Ca^tcra  regali  quas  tuus  agit  amor. 
Quid  Gisla  egregii  sponsa  pnepulchra  Tonantis 

Quid  Luilgardis  ovaiis  Regis  amore  luat. 
Quid  HildibalJus  prxcellcns  ordinc  valis , 

Quidve  duces,  comitcs,  quid  pucr,  atque  senes. 
Cunctos  altus  amor  sacratis  legibus  urit , 

Vuliibus  ct  vestris  lumina  fixa  tenent. 
II;ec  maneant  palri  et  germanis  gaudia  pacis, 

Ilaic  niaiirant  Francis  fcsta  beata  bonis. 
IIoc  nriuet  Cbrislus  regnum  dorainator  ab  aslris, 

Ul  vigoat  prolis  polleat  ipse  pater. 

doclrinsc  coelcslis  principio  fovoiida  cst,  uti  Pauliis 
Corinlhii.s  loqiiiuir.  Mab. 


LE1DKAD1  LIBEll  DE 

olns  gennanus  anicl,  tu  dilige  anianlcm  : 
Cbliidwih  gemino  neclite  aniorc  pio. 
tpensabil  \obis  dilecUis  amorem, 
pariter  proprium  discite  amare  palrcm. 

V. 
Efntaphium  sancti  Chaidoci  confessoris, 

(Apud  Mabiil.,  Act.  SS.  ord.  S.  Beued.) 
ob  hac  tegitur  Chaidocus  jure  sacerdos : 
ia  quem  gcnuit ,  Gallica  terra  tegil. 
MniDi  Christi  gaudens  prxccpta  seculus  , 
tempsit  patrias  mente  heatus  opcs. 
Ibi  coDcrevit  cciiteui  copia  rructus, 
lelit  xtherei  pnemia  iarga  soli. 


SACRAHENTO  BAPTISHI  ^ 

A  Huic  Angilbertu^  fretus  pietate  magislra  , . 
Et  tumulo  carmeD  coodidit  el  tumoluiii. 

VI. 
Epitaphium  Fricori  $eu  Adriani. 
(Apud  Mabill.,  ibid.) 
Corpore  terreno  qui  ceniitur  esse  sepultus 
Gaudia  pro  meritis  coelica  Ixtus  habet. 
Iste  fuii  Fricorus  Chaidoco  consociatus , 

Quem  sibi  concessum  CcDtula  gaudet  ovanj. 
Ilic  virlute  valens  despexit  prospera  mundi , 

£t  modo  viventi  gloria  magna  palet. 
Quando  Deo  placuit  coelorum  regna  petivit, 
NuDC  ADgilberti  carmiDC  fulget.  Amen. 


A:NN0  DOMINl  Dcccxn. 

LEIDRADUS 


LUGDUNENSIS  EPISCOPUS. 


NOTITU  HISTORICA  IN  LEIDRADUM 

(Ex  Gallaud.yBiMioth.  viU.  Patrol.,  lom.Iill.; 


iradus  natione  Noricus  (a),  Caroii  Magni  peroe-  B 
Iu8,  ut  quidam  sibi  velle  videntur,  etiam  biblio- 
iu8.  Sedem  Lugduncnsem  posl  Hilduinum  Ado- 
lotem  (b)  obtinuit  ab  anno  799  ad  813.  Intra 

Xdelata  sunt  Lugdunum ,  et  in  majori  ec- 
ata  ossa  l)eati  Cypriani,  et  capita  saucto- 
lartyrum  Pantaleonis,  et  Sperati  Scillitani  (c). 
.  aedificavit  ecclcsias,  monasteria  erexit,  can- 
I  Loigdunensi  ecclesia  restauravit,  aliaque  prae- 
booi  ac  diligentis  pastoris  ofiicia ,  rjuamvis 
a  corporis  valeludinc.  (d)  Jussu  Caroli  Hispa- 
i^petiit,  ut  adversus  Fencis  doclrinani  popilos 

Theod.  Aurelian.,  Parxnes.  ad  judiccs. 

Ugo  in  Chron. 

Aoo,  Martyr.,  xviii  Kal.  Octobr. 


muniret.  biitio  imperii  Ludovici  iD  SuessioDeDse  mo- 
oasterium  se  recepit,  io  cu|us  locum  Agobardus 
suffectus  est  (e).  Haec  invenire  licet  in  Agobardo 
Baluzian»  editionis.  Snperant  ex  operibus  ejus,  liber 
de  SacrameDto  baptismi  cum  episiola  de  eadem  re 
ad  imperatorem,  qux  iu  Aoalectis  suis  publicavit 
MabilloDius,  a  quo  et  nos  accepimus.  Practerea  epi- 
slolae  dux ,  quae  ieguntur  ad  calcem  Agobardi  Baiu- 
ziani.  Utramque  ex  illo  nos  recodeDdam  curavimus. 
\ix  io  moDasterio  SuessioDCosi  aoDum  explcvil  Lci- 
dradus»  ibique  vita  cst  funclus. 


(d)  Confer  ejus  epist.  I,  infra. 

(e)  Ado  et  Ugo,  loc.  cit. 


LEIDRJkDI 

LIBER  DE  SACRAMENTO  BAPTISMI 

AD  CAROLUM  MAGNUM  IMPERATOREM. 


lino  Christianissimo  ct  glorlosissimo  Carolo 
itori,  felicissimo,  augusto. 
^iperc  ^  nobis  diguati  eslis,  ut  aut  per  nostra 
I  ant  per  nos  ipsos  cognoscatis,  qualiter  nos  et 
j^nei  nostri  doceamus  et  instruamus  sacerdo- 
ti,  et  plebem  nobis  comraissam  de  baptismi  sa- 
into,  et  cxteris  qux  circa  baptismum  celebran- 
^de  si  in  lioc  quod  praxiicamus,  nos  ipsos 
liamus.  Quse  omnia  sicut  diflicilia  sunt  et  ardua 
gnoscendum  ,  ita  quoqiic  pcrplexa  et  laciiiiosa 
Hylescendum  :  pnccipuc  nobis,  quos  ct  lcnuitas 

no  ct  cxtoris  pra;suli!ms.  iit  paUH  e\  epistoia 


C  ingenii  angustat,  et  magnitudo  rei  ita  opprimit,  ut 
ante  ruendum  sit  quam  levaDdum.  Sed  qtiia  ille  jus- 
sit  qui  Dec  falli  potest  tergrversatioDe,  oec  conlemui 
silenlio^  aggrediendum  est  opus,  et  juxta  facultatcm 
virium  exponendum  quod  in  regenerationis  sacra- 
mento  percipimos  teueDdum.  Quidquid  autem  secus 
quam  decet  a  Dobis  profertur,  dod  est  causa  temeri- 
tatis ,  sed  timiditatis  :  quia  ei  respondemus  ad  cujus 
interrogationem  taccre  non  audemus.  Illi  scienliain 
nostram  offerimus  qui  niagis  solel  docere  quam  re- 
prohcndcre ,  ciijus  rcprchcnsio  vita  rsl  salubcrriin.i, 

ad  0  iil!>crlum ,  apud  Mabil.  Annul.  lom.  I,  p.tg.  ii. 


S55  LEIDRADl  LLGDUNENSiS  EPISCOPI  856 

Qt  magis  quisque  ei  ea  erudialur  quam  conruudalur ;  A  habentes,  et  iterilis  non  ett  in  ei^  Mkheas  de  graiia 


cujus  erudilio  ad  sermonis  sui  consortium  cunctos 
clemcnter  invitat,  ii^uste  nullum  deterret.  Yeslrre 
ergo  conslantissimae  modestiae  freli  favorc,  in  quan- 
tum  attingere  de  his  rebus  possumus ;  licet  parum 
digne  possimus  dicere ;  exponimus  quo J  nobis  jussum 
fuisse  a  vobis  advcrtimus,  maxime  verbis  sanctorum 
Patrum  ex  diversis  opusculis  sumptis.  Et  priusquam 
ad  caetera  veniamus,  libet  pauca  de  his  quae  ab  exor- 
dio  mundi  ad  potentiam  baplismi  pertinentia  praefi- 
gurata  sunt,  ponere,  et  nativitatis  secundae,  imo  in 
Ghristo  primoe,  digercre  sacramenta,  ac  deinceps  de 
caeteris  rebus  tractare  :  maxime  quia  dicitis  vos 
velie  cognoscere  qualiter  doceamus  et  instruamus 
plebem  ct  saccrdotes. 

CAPUT  PRIMUM. 
De  significationibus  sacri  baptismatis. 
l^Iliir  rudis  mundus ,  necdum  sole  rutilante ,  nec 
pallente  luna,  nec  astris  raicantibus,  incompositam 
et  invisibilem  materiam  abyssorum  magnitudine,  et 
deformibus  tencbris  opprimebat.  Solus  Spiritus  Dei 
in  aurigae  modum  super  aquas  ferebaturf  et  nascen- 
tem  mundum  in  figura  baplismi  parturiebat.  Inter 
coelum  et  terram  medium  exstruitur  firmamentum, 
et  juxta  Hebraici  sermonis  etymologiam,  coelum,  id 
esl  Samainiy  ex  aquis  sortitur  vocabulum,  et  aquce 
qu(B  super  coeles  sunt  in  laudes  Domiui  separanlur. 
Unde  c*  in  Ezechiel  crystallum  super  cherubim  vide- 
tur  extensum ,  id  est  compactx  et  densiores  aquae* 
Primum  de  aquis  quod  vivat  egreditur,  et  pennatos 


Laptismi  vaticinatur  :  Miserebkur  nostrif  demetget 
iiiiquitates  nostras ,  et  projiciet  in  profundum  maris 
omnia  peccata  nostra  (Mich.  vii,  19).  Ezechiel  ait : 
ToUam  vos  quippe  de  gentibus ,  et  congregabo  vos  de 
univcrsis  terris^  et  effundam  super  vos  aquam  mun- 
dam,  et  mundabimini  ab  omnibus  iniquitatibus  vestris 
{Ezech.  XXXVI,  24,  25).  Ipse  Salvator  post  baptisma 
et  sanctificatas  suo  lavacro  aquas  Jordanis,  primam 
signum  ex  aquis  facit ;  et  qui  ab  aquis  eoeperat  fini- 
vit  in  aquis.  Latus  pcrcutitur  lancea,  et  bapUsmi  pa- 
riter  atque  martyrii  sacramenta  fundunlur.  Poftt  resar- 
rectionem  suam  mittit  discipulos  in  mundum  uuiver- 
sum,  et  dicit  eis  :  //e,  docete  omnes  gentes,  baptizah' 
tes  eos  in  nomine  Patris,  et  Ft/tt,  et  Spiritus  sancti.  Et 
B  iterum  :  Qui  crediderit  et  baptizatus  fuerit ,  salvus 
frit, 

Ex  illo  ergo  lempore  coeperunt  aposloli  doccrc  et 
baptizare ;  gentes  aulem  credere  ct  baptizari.  Ergo 
qui  baptizandus  est,  prius  docctur  ut  credat,  id  est 
instruatur  fidc  :  lioc  csl  enim  catechumenum  esse,  id 
est  instructum.  Catcchizare  cst  inslruere.  Sic  filii 
Israel  antequam  ad  mare  Riibrum  vcnirent,  inslrucli 
sunt  a  Moyse  de  agiii  immolalione  cl  ejus  sanguine. 
Unde  est  ut  is ,  cui  pcr  sacerdolcm,  quasi  per  Moy- 
sem,  Deus  primuni  loqiiilur,  catcchumcnus,  id  est 
audiens,  nominetur.  Nam  caicchumeuum ,  et  instru- 
ctum  et  audicntem  dicunt  iiiterpretari.  Exorcizanior 
primum,  deinde  salem  acx:ipiunt  et  unguntur.  Exor- 
cizare  Grap.cc  dicitur,  Latine  autem  adjtirare  vcl  in- 


fideles  de  terra  ad  coelum  lcvat.  Fabricatur  homo,  et  C  creparc.  Per  peccatum  enim  iii  primo  liomine  lapsi 


inter  manus  Dei  aquarum  sacramenta  versantup. 
Plantatur  paradisiis  in  Eden ,  et  unus  fons  in  qua- 
luor  principia  dividitur,  qui  postea  secundum  visio- 
nem  Ezechielis  prophet»  egrediens  de  templo,  et 
contra  solis  ortum  vadens ,  amaras  aquas  mortuas- 
que  vivificat.  Peccat  mundus ,  et  sine  aquarum  dilu- 
vio  non  purgatur  :  statimque  columba  Spiritiis  sancli 
expulso  alite  tcterrimo,  ila  ad  Noe,  quasi  ad  Cbri- 
stum  in  Jordanem  dcvolat,  et  ramo  refeetionis  ac  Iii- 
minis  pacem  orbis  annunliat.  Pliarao  cum  exercilu 
suo  nolens  populum  Domini  ei;ire  de  i£gypto,  in  typo 
baptismalis  suffocatur ;  et  in  psalmis  de  interfectiono 
illius  scribitur  :  Tu  confirmasti  in  virtule  tua  mare. 


sumus ,  et  in  mortis  hasreditatem  omnes  dcvenimos. 
Impleti  sumus  timoribus  et  erroribus  mcrilo  pcccati, 
cum  quo  nascimur.  Ideo  et  parvuli  exsulDantur  et 
esorcizantur,  ut  pcllatur  ab  eis  diaboli  fioteslas  iul- 
mica,  quae  decepit  homincm,  ut  possideret  homines. 
Non  ergo  Dei  creatura  iu  infantibus  exorcizatur,  vcl 
exsufHatur  :  scd  iile,  sub  quo  omnes  cum  peccato  oa- 
scuntur.  Est  enim  priiiceps  peccatorum.  ExorcibUius 
autem  est  sermo  incrcpalionis  et  adjurationis  conlra 
iininundum  spirituni  pro  «  energumcnis  sive  catcchu- 
menis  factus,  per  quem  ab  illis  diaboli  nequissiroa  vis 
el  inveterala  malilia,  vel  violata  incursio  expuba 
fugalur.  IIoc  eniiii  sigiiificavit  lunaticus  ille,  quem 


contrivisti  capita  draconum  in  aquis  (PsaL  lxxiii,  13).  |^  increpavit  Doniinus  Jesus,  et  cxiit  ab  illo  dsemonium 

VT        1  «  I*         A  *  A*  ^^    w^  t*li*  *«  «*  tfM      A  *  * 


Unde  et  reguli  et  scorpiones  arentia  quaeque  sectan- 
lur  :  in  ara  mutatur  sacramentum  crucis,  et  lxx 
paliiise  apostolorum  dulcoratis  legis  gurgitibus  irri- 
ganlur.  Abraham  etlsaac  puteos  fodiunt;  repugnant 
allophyli,  el  Dersabeae  civitas  juramenti,  regiiumquc 
Salomonis  nomen  sumit  a  fontibus.  Rebecca  inveiii- 
iiir  ad  putcum,  Rachcl  proptcr  aquas  supplantatoris 
osculo  salulatur,  Moyses  filias  saccrdotis  Madian 
iiperla  puteo  ab  injuria  vindicat.  Vox  Domiui  super 
aquas.  Dominus  superaquas  multas.  Dominus  diluviuw 
iUiabitarc  facit.  Dentes  ejus  sicut  grex  delomarum 
ovium ,  qu(e  ascenderunt  de  lavacro,  omnes  gemellos 

"  Uiuc  patet  quid  sit  collata  exorcistis  potestas  in 
torum  oriiinalione  imponendi  manus  siiper  energii- 


Potestas  crgo  diaboli  cxorcizatur  et  insufllatur  in  eis, 
utei  renuntient;  alquc  crepti  a  potestate  lenebra- 
ruin ,  iu  regnum  Domiiii  sui  per  sacramenlum  bapti- 
sinatis  transferantur, 

Sal  aulem  in  ministerio  catechumenis  dandus  a 
Patribus  ideo  cst  institutus,  ut  ejus  gustu  condimes- 
tum  sapi^nliic  percipiant,  neque  desipianl  a  sapore 
Christi ;  ne  sint  fatiii ,  et  reti  o  rcspicianl,  sicut  uxor 
Lot,  qu;c  versn  cst  in  staluam  salis;  ut  cjus  signo 
condirenlur  hi  qui  pcr  fidcm  mundo  el  aclihus  desi* 
deriisqiie  ejus  reiiuntianl;  ut  afitciionesprislinsnoii 
recordoiitur,  nequc  ad  saeculi  illeccbras  revertanlur. 

menos.  Confer  Berardum  in  Cann.  H ,  15,  iO,  6\^ 
25»  part.  I,  c.  15,  §  i. 


UBEU  DE  SAGRAMENTO  DAPTiSML  '  SHS 

€gts  mandatui»  est,  til  omne  sacriflcium  salis  A  et  para  aurem  tuam  verbit  prudetaice  (Eccli.  ii,  2). 


one  condiretur,  dieentc  lcgislatore  :  Nec  aufe- 
faderit  de  sacrificio  Domini,  Propter  quod  el 
08  in  Evangeiio  ait :  Omni$  victima  tale  talie" 
l  iD  alio  loco  :  Habele  in  vobis  talem^  et  pacem 
inter  vos.  i£stimanl  namque  quidam,  quod 
apod  quosdam  gentilium  antiqua  erat  consue- 
ul  qni  Gdelitatem  regibus  promiltebant,  salem 
tuin  vel  consecratum  in  praescntiam  eorumdem 
qnibus  Gtlem  promittebant,  comederent.  Unde 
0  Esdr»  scriptum  esl  quod  principes  Samari- 
m  regi  Persarum ,  cum  de  accusatione  JuduK)- 
iriberent,  dixerint :  Memoret  sumut  salis  quod 
Uoeomedimus  (/  Esdr,  iv,  14). 
tt  8ane  inter  •  catechumenos  et  competentes. 


Ergo  sanctiflcatio  aurium  signiflcat,  ut  omnes  extra 
disciplinam  sermones,  quasi  doclrinac  Christi  oblo- 
quentes,  aversentur  fldeles  ac  fugiant,  scque  ad  sola 
Dei  verba  audienda  converlant :  quia  auditum  suum 
Christi  eloquiis  consccrarunt.  Nares  quoque  similis  ta* 
ctu  sancliflcantur,  ut  bi  qui  ad  baptismum  veniunt,  ad- 
moneanturtanlimysterii  sacramenlum  usque  ad  mor- 
tem  ioviolatum  atque  integnim  custodire :  ut  quandiu 
spiritum  vitse  hujus  naribus  suis  attrahunt ,  a  Christi 
Domini  nostri  cullura  ct  servitio  non  recedaut.  Unde 
et  Job  vir  sanctus  loquitur  :  Donec  superest  halilus  in 
nttf,  et  tpiritus  Dei  iu  naribus  meiSf  non  loquentur  la-^ 
bia  mea  iniquitatem^  nec  lingua  mea  loquetur  menda- 
cium.  Sed  adhuc  .«iubtilior  intellcclus  in  hac  narium 


imieni  itaque  sunt ,  qui  primum  de  gentililate  ^  sanctiflcatione  siguatur.  ille  enim  tactus  ad  odora- 


I,  et  habentes  voiqntatem  credendi  in  Christo 
t  verbum  fidei ,  sed  nondum  appellantur  fide- 
mpetcntes  autem  sunt,  qui  jam  post  doctrinam 
losi  continentiam  vit:£,  gratiam  Christi  |)erci- 
sliiiant.  Ideoque  appeilantur  competeiilcs,  id 
Uam  Christi  petentes.  Illi  petunl  et  accipiunt, 
Itaotur  et  iustruunlur  instniclione  sacramen- 
:  istis  salulare  synil)olum  tradilur,  quasi  eom- 
rium  fidei,  et  sanct.^e  confessionis  indicium, 
itructi  agnoscant,  quales  jam  ad  gratiaro  Chri- 
ibere  se  debeant.  Hxc  tota  actio,  qux  super 
imenis  et  competenii!)us  celebratur,  a  quibus- 
:ratinium  nominatur,  non  ob  aliud ,  ut  puta- 


tum  fldeies  provocat  spiritalem ,  ut  non  corporis  sed 
mentis  seosibus  Cbristum  ino^timabili  suavitate  sen- 
tire  posftiot,  et  dicere  ei  :  Post  te  in  odorem  unguen- 
iorum  tuorum  curremus  {Cant.  i,  3).  Huuc  odoreiu 
commendat  Apostolus  Christianis,  cum  dicit  :  Dco 
autem  gratiat ,  qui  triumphat  nos  in  Christo  Jetu ,  et 
odorem  notitias  tum  manifettat  per  not  in  omni  loco, 
quia  Chritti  bonut  odor  tumut  Deo.  Debent  ergo  flde- 
Ics  ita  vivere,  ut  suavissimus  ad  Deum  odor  ex  eorum 
vitas  sanctitate  conscendat. 

Unguntur  eiiam  nunc  catechumeni  in  pectorc  et 
inter  scapukis  olco  exorcizato,  cum  abrenuntiant  Sa- 
tana;  et  operibus  ac  poinpis  ejus.  Quod  ideo  fleri  ar- 


1«  a  scrutando,  juxta  illud  Psalraist*  :  Scru-  ^  Intramur,  ul  hal.ilaculum  cordis  anle  et  retro  signe- 


rda  et  renet  Deut.  £o  quod  ibi  scrutarentur 
sredentium  et  dubiiantium  a  sacerdotibus,  ut 
anent  quis  ad  baplismuin  jam  ritc  admitterc- 
ti  adbuc  diflerretur.  Juxta  hoc  et  Dominus  in 
slio  ait  :  Scrutamini  Scrivturus. 

CAPUT  n. 

:«  nnrium  et  aurium  :  ob  quam  causam  secun- 
traditionem  ecctesiasticam  ab  omnibus  catholi' 
'Jsritti  taeerdotibus  fiat. 

litus  fidei  ct  totius  sanctae  doctrinse  ad  animum 

nes  admittitur,  et  de  auditu  intellectus  exori- 

eque  enim  potest  aliquis  fidei  sacramenta  oo- 

rOy  nisi  audiat  prxdicantem,  afflrmante  beato 

io  qui  dicit :  Fidcs  ex  auditu ;  auditus  autem 

btan  Dei.  Recte  ergo  ejus  sensus  or(;ana  san- 


tur,  quo  signo  diabolus  auclor  perfldix  pellatiir,  et 
Christus  largitor  fidei  et  chariiatis  ingrediatur.  Nam 
cor  hominis  cst  sedes  erroris  et  vitiorum  cum  a  dia- 
bolo  possidetur  :  ct  ipsum  efficitur  habitaculum  fi- 
dci,  spei  et  charitatis  cum  a  Christo  dcfcnditur  et 
illustratiir.  Sicut  enim  scriptum  est :  De  corde  exeunt 
cogitationes  maloj,  aduUeria,  fornicationes,  homicidia. 
Et :  Diliges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde.  Bene 
ergo  in  abrenuiitiatione  diaboli  unguntur  corda  cate- 
chumeoorum ,  ut  recedat  ab  eis  cum  omnibus  operi- 
bus  ct  pompis  ejus. 

CAPUT  m. 

De  abrenuntiatione  Satance  :  vel  quaa  tint  opera  ejus 

et  pomptB. 

Abrenuntiatio  est  abdicatio  et  repudiatio.  Et  cum 


itnr,  sine  quo  fides  ad  animum  non  poiest  *^  dicimus  :  Abrenuntias  Satance  ?  quid  aliud  dicimus, 

nisi,  Resistis  dialiolo?  sicut  Apostolus  ait :  Resistite 
diabolo  et  fugiet  a  vobit,  ut  sequatur;  Appropin- 
quate  Deo ,  et  appropinquabit  vobit.  Resistendum  est 
autem  dialolo,  spernenda  sunt  opera  ejus,  abdicandse 
pompae,  ut  non  inveniat  unde  dominetur  nobis,  seil 
excludatur  de  cordibus  catechumenorum,  ut  munde- 
tur  domus  conscientiae ;  mundetur  autem  domus,  ut 
Christus  introiens  eam,  mundam  inveniat.  In  hac 
professione  abrenuntiationis,  non  hominibus  sed  Deo 
et  angelis  ejus  conscribentibus  dicitur  :  Abrenuntio. 
Abrenuntiandura  est  non  soluin  vocibus,  sed  etiam 
inorihus,  non  Uinlum  sono  lingux»,  sed  ei  actu  vil». 


ire.  Sciendum  tamen  quod  de  hac  re  in  diver- 
ionibus  diversus  teneatur  usus.  Alii  namque 
octo  tangunt  cateclnimenorum  aures  et  iiares ; 
"O  sputo;  alii  absque  sputo  et  oleo;  alii  eliani 
;ant  oleo,  ad  exempium  Domiiiicum.  Uiidc 
m  est  in  Evaiigelio  de  surdo  et  muto  :  Misit 
tuot  itt  auriculat  ejus.  Sed  sive  taclu  olei, 
ter,  ideo  sanctificantur  aures ,  ut  venluri  ad 
luim  ab  omni  malo  et  turpi  verbo  aures  suas 
itas  custodiant,  sicut  scriptum  est :  Sepi  aures 
nnit,  et  noli  audire  linguam  nequam  (Eccli. 
^).  Et  rursus  :  Da  in  disciplinani  cor  tuum, 

nfer  Jesse  Ambian.  cpistolam. 


( 


859 


LKiOUADl  LLGDUNKNSIS  tlMSCOPI 


860 


Poslquara  aulem  hoino  i-enuDliaiido  diabolo  cxclusil  A  "»"»«  l>eum  invisibilein,  unius  esseDli;e  el  potestatb 


pessinium  invasorem ,  introducat  oplimum  possesso- 
reni. 

Diflerl  auicm  inler  •pera  et  pompas.  Opera  enim 
diaboli  sunt  ritus  profanus  qui  idolis  exhibebatur; 
dcindc  bomicidium,  furlum,  rapina,  fraus,  pcrju- 
rium,  adulierium,  inimicitix,  discordi*,  irje,  rixoe, 
dissensiones,  el  caelera  hujusmodi.  Ad  pompam  vero 
diaboli  pertinent  spectacula ,  insana  gaudia ,  invere- 
cundus  lepor,  varixque  pestes  lividorum  sensuum. 
Sic  enim  antiquos  Patres  novimus  pncdicasse  fideli- 
bus  de  pompis  diaboli  fugiendis  :  c  Diabolus  specta- 
culorum  insaiiiam,  studiorum  ac  turpium  voluptatum 
muscipulam  quare  proponit  ?  nisi  ut  his  delectationi- 
bus  capiat,  quos  araiserat.  Fugite,  dilectissimi,  spe- 


ac  sempitcrnitatis  :  ita  ut,  singulis  personaium  pra- 
prietate  servata ,  nec  subslantialiter  Trinilas  dividi» 
ncc  personalilcr  debcat  omniuo  confundi.  Patreii 
quoque  confiteri  ingenitum,  Filium  genitumy  Spiii- 
tum  autem  sanctum  nec  genitum  nec  ingenituro,  s«d 
ex  Patre  et  Filio  procedentem.  Filium  a  Patre  na- 
scendo  procedere,  Spiritum  vero  sancUim  proce- 
dendo  non  nasci.  Ipsum  quoque  FiHum  ex  Tirgiie 
sine  peccato  hominem  suscepisse,  ut  quem  sola  boni- 
tate  creaverat,  sponte  lapsum  misericorditer  repara- 
ret.  Qucm  veraciter  crucifixum ,  et  tertia  die  resur- 
rexisse,  et  cum  eadem  ipsa  carne  glorificata  ascen* 
disse  ad  coelum  credimus.  In  qua  came  ad  jadidom 
vivorum  et  mortuorum  exspectatur  ventunis.Etquod 


ctacula  ,  fugitc  caveas  turpissiraas  diaboli ,  ne  vos  B  ui  divina  humanaque  substantia  unam  Christi  gcsta- 


vincula  teneant  nialigni.  Amator  est  quispiam  circi? 
Uuid  dclectat  circo  aurigas  videre  certantes?  populos 
insana  furia  anhelantes  ?  quemlibet  pnecedentem  ad- 
vcrsarii  sui  equum  frangentem?  Ista  est  omnis  dele- 
ctatio,  clamare.  Quia  vicit  in  theatris.  Labes  morum 
est  discere  turpia ,  audire  inhonesta.  Ghorus  ille  et 
cantio  pantomimi  illicit  auditum ,  sed  expugnat  sa- 
nura  afiectura.  >  Pompse  diaboli  sunt  quxque  illicita 
desideria  qux  turpant ,  non  qux  exoniant  animam ; 
ut  sunt  desideria  camis ,  desideria  oculomm ,  ambi- 
tiones  saeculi.  Ad  concupiscentiam  carnis  pertinent, 
illecebrse,  voluptates ;  ad  concupiscentiara  oculorum» 
nugacitas  spectaculorura ;  ad  ambilionera  sa^culi  in- 
sana  superbia  :  ubi  est  fumus  inflatus,  ut  homo  po- 


verit  personam  :  quam  non  geminavit  utriusqoe  sub- 
stanti»  intcgritate,  sicut  non  confundit  gcmiiiaiB 
substantiam  personae  unitate. 

Post  incarnationem  et  passionem  atque  resurre- 
ctionem  Ghristi ,  sequitur,  in  Symbolo  oomniendatio 
lanctus  Ecclesite  catholicw.  Quia  demonstratus  est 
Deus,  demonstretur  et  templum  ipsius,  quod  est  Ec- 
clesia ,  sancta ,  una ,  vera ,  catholica ,  contra  omnes 
hxreses  pugnans,  nunquam  expugnata.  fiereses  oui- 
ues  de  illa  exierunl,  tanquara  sarmenta  inutiliade 
vite  prxcisa  :  ipsa  autem  maiiet  in  radice  saa,  ia 
vite  sua,  in  cJiaritate  sua,  et  portae  inferi  non  vinic&t 
eam. 

Credimus  remissionem  peccatorum.  Sine  ista&k 


situs  in  aliqua  potestate,  horainem  se  esse  non  agno-  ^  si  quis  ad  baptismum  accedit,  ipse  eontra  se  januaui 


scat,  cum  de  horaine  judicat.  Qui  vult  ergo  vincere 
tria  ista,  vincat  quae  sunt  in  mundo  :  et  per  haec 
illum  vincit  etiam ,  qui  suadendo  per  superbiam  de- 
cepit  muiidum. 

GAPUT  IV. 
De  Symbolo. 
Symbolum  Grjece,  Latine  vero  interpretatur  indi- 
ciuin,  velcollatio;  hoc  est,  Quod  pluies  in  ununi 
conferunt.  Id  enim  fecerant  apostoli  in  his  sermoni- 
Lus,  in  unum  conferendo  unusquisque  quod  sedsit. 
Indicium  autem  vel  signum  idcirco  dicitur,  quia  in 
ilio  terapore  multi  simulabant  se  esse  apostolos  Chri- 
sti,  nominantes  quidem  Ghristum,  sed  uon  eum  vera 
fide  nunlianlcs.  Idcirco  posuemnt  syrabolura  ,  indi- 


indulgenlioc  claudit.  Oraniaprorsus  delictaddetsaft* 
ctum  baptisma  et  originalia  et  propna,  lacla,  cogi- 
tata,  cognita,  incoguita,  omnia  dimittODtiur.  LuKmt 
hominem  qui  fecit  omnia ;  donat  delicta «  qui  nos 
quxrit  merita;  pnevenit  gratia  etiam  i|isam  iniaii- 
tiara ,  ut  sint  liberi  per  Christuni ,  qui  in  Adam  a 
diabolo  tenebantur  ante  captivi.  Propter  omnia  pe^ 
cata  baptismus  inventus  est.  Propter  levia,  sine  qni- 
bus  esse  non  possumus,  Oratio  dominica  inventa  est^ 
Semel  abluimur  baptismate,  quotidie  abluimur  m- 
tione.  Propter  scelera  autem,  aut  aliqua  fiicta  imBi- 
nia,  id  est  peccata  criminalia,  agenda  ett  pceiiiieaiii 
ab  his  qui  ea  commiserant,  pro  quibus  neeesse  cst, 
ut  a  Christi  corpore  separentur.  Ergo  tribus  modb 


cium  per  quod  agnosceretur  is  qui  Christura  vere  ^  dimittuntur  peccata  in  ecclesia  :  in  baptismate,  i 


secundum  apostoiicas  regulas  pncdicarct.  Discessuri 
enim  apostoli  ad  evangelizandum  in  gentibus ,  hoc 
sibi  prxdicationis  signura  vel  indicium  posucmnt. 
Continet  autera  confessionem  Trinitatis  et  unilatcra 
Ecclesioe ,  et  omnera  Christiani  dograatis  confessio- 
nem.  Quod  symbolum  fidei  nostrae  non  reliqucrunt 
apostoli  scriptum  atramento  in  charta ,  sed  in  tabu- 
lis  cordis  carnalibus. 

CAPUT  V. 

De  crcduiitate, 

Post  aposlolicum  symbolum  cci  lissicia  fidcs,  quani 

magistri  Eccicsiamm  tradidcrunl,  hruc  cst  scilicet, 

«( /)rofitca(ur  Palrcm  et  Filium  ct  Spiritum  sancium 


oratione,  in  humilitate  majore  poenitentix.  TameD 
Deus  non  dimittit  peceata,  nisi  baptizatis. 

Credimus  etiam  resurrectionem  camis ;  qtut  pr»- 
cessit  in  Ghristo,  ut  hoc  etiaro  sperel  corpus,  qstA 
praecessit  in  capite.  Omnis  spes  fidei  nosirae  biKCst, 
quoniam  resuscitabimur.  Resurgent  boni,  resui^t 
mali :  sed  boni  ut  sempiteroa  beatitudine  fruaotir; 
roali ,  ut  perpetuo  igne  puniantur. 

Credimus  vitam  wtemam,  in  qua  incormpti  xnfth 
lcs  cmnt  angelis  Dci ,  ut  vivant  cum  ipsis  in  «tcna 
vita,  in  unam  immortalitatcm  ac  sempiteroani  |tt- 
triam,  in  qua  patria  vila  nostra  xterna  ipse  Gbrbtis 
erit.  Quid  sit  autcm  iliudbonum  quod  promisit  Dcus 


LISER  DE  SACRAMEMO  BAPTlSMi.  8(52 

buis,  quis  eipliccl  vcrbis?  Fuciliiis  tainen  A  su>,  |>eripsuin  rcnasciinur,  ul  piiriricati  \ivirKTinur. 


M  diccre,  in  illa  vita  ;£lerna  quid  ibi  noii  sil, 
uid  ibi  sil.  Noii  esl  ili  inors,  non  iucliis,  non 

0,  Dou  inriiniilus,  non  fanies;  nulla  sitis, 
ilus,  milla  corriiptio,  nulla  indigcnlia,  nulla 

1,  nulla  tristitia.  De  liis  igitur  quibus  calccbu- 
iiitcrrogamus  quando  baptizantur,  sic  credi- 
,  sic  eis  post  baptismum  prxdicanius. 

C  A  P  U  T    VI. 

De  baptismo. 

Bmus  Grxce ,  Latine  tinctio  intcrprctatur. 
drco  tinctio  dicitur,  quia  ibi  homo  spirilu 
in  mclius  immutatur,  et  longe  aliud  quam 
dtur.  Prius  cnim  AjeJi  eramus  deformilalc 
rum  :  in  ipsa  tinctionc  rcddimur  pulcbri  de- 


Fons  iste  origo  csl  omnium  gloriarum  :  fons  iste  si- 
niilitudocst  fontis  aeterni.  Aqua  illa  non  sobim  soi- 
des  iavat,  sed  et  animam  a  peccatis  liberat. 

Sanctificatur  haec  per  consecrationcm  verbi.  Tollc 
aulcm  verbum,  ct  quid  est  aqua,  nisi  aqua  ?  c  *  Accc- 
dit  verbum  ad  clcmentum ,  et  fit  sacramentuni.  > 
Virtus  vcrbi  pcr  aquam  mundat  nos.  Ait  cniin  Apo- 
slolus :  Accedamus  ad  Dcum  vero  corde  in  plenitudine 
pdei^  aspersi  corde  a  conscientia  mahy  et  ubluti  cor- 
pus  aqua  munda. 

Sciendam  autem  quod  ordo  ct  usus  baptizandi  di  ver- 
sis  lcmporil  usalitcratque  aliterfuit;  tamen  unasem- 
per  pdes,  unum  baptisma.  Alitcr  baptizavit  Joannes, 
aliter  ipse  Dominus ,    aliler  apostoli  antc  passioncm 


e  virtutum.  Per  baptismum  rcstauraliir  cor-  "  Salvaloris ,  cl  antequam  cx  lalere  ejus  sanguis  et 


rte  spiritus]  hominis  ad  priorem  statum  pri- 
\  bomiiiis  antc  pcccatum ;  sc:I  non  ita,  ut  sc- 
Mt  baptismum  vival.  Nam  ad  agones  produ- 
Dtn  diabolum  vitiorum  principem  dimicatu- 
ftrena  hujus  mundi;  ubi  spectaculum  facti 
mk  mundo  et  angelis  et  iiominibus  (/  Cor, 
[Jlramque  enim  parlein ,  Christi  scilicet  et 
infinita  populi  inultitudo  spcclat  luctantcm. 
int  namquc  pactiones  credenlium.  Priuia 
5t,  io  qua  roiiuiitiavit  diabolo  ct  pompis  cjus, 
inad  conversalioni  iliius ;  Si^cilnda  pactio  est, 
e  prontetur  credere  in  Dcuin  Patrcin  onmi- 


aqua  flucrcnt,  aliter  postquam  dictum  est  illis  :  Itr, 
docete  omnes  gentes,  baptizantes  eos  in  nomine  Pa- 
trisy  et  FtVtt ,  et  Spiritns  sanetu  Apostolus  quoque 
baptizatos  dicit  patres,  qiii  ab  i£gypto  profecti  sunt : 
JVo/o  enim  vos  ignorare,  fratres  ,  quoniam  patres  no- 
stri  omnes  sub  nube  fuerunt ,  et  omnes  mare  transie- 
runty  et  onmes  in  Moyse  baptizati  gunt  in  nube  et  in 
mari,  Et  re  vera  egrcssi  dc  iClgyplo  ducuniur  in 
manu  forti  et  bracliio  excelso ,  et  venientos  ad  marc 
Rubnim  antecedit  Moyses  famulus  Dci  portans  vir- 
gam  quam  a  Domiiio  accepcrat :  percutit  aquas ,  ct 
statim  cogitur  fluctus  in  cumulum  ,  ct  unda  in  se- 
metipsa  repressa  ciirvatiir :  soliditatem  recipit  li- 


Q  9  ct  iu  Jcsum  Cbristum  Filiiim  ejus,  et  in 

I  sai  ctum.   Scd  non  est  ibi  (Inis  victorise.  p  quor,  et  solom  maris  arescit  in  pulvere.   Ingrcssi 

'iam  profcrunt  an<^elicam      sunt  alii  salvandi,  alii  punienttj.  Unum  elemcntiim 


tiones  fidclcs  in  curiam  profci 
profitentium  :  in  lihro  excipiunt  vitx,  uon 
et  hominc,  sed  a  supcriorc  codVUus  potcsta- 
ddnde  tirones  Dci  el  inilitcs  Christi  arraa 
ntomm  suscipiunt,  ut  pugnam  gerant  adver- 
tokun.  Sed  fortissimum  munimentum  eorum 
Qiristus,  quem  in  baptismo  induerunt,  sicut 
itolus  :  Qui  in  Christo  baptizati  estis ,  Chri- 
Imsiis.  Qui  vult  vinccre  manu,  forlis  invenia- 
mo  operc  :  figat  pcdes,  non  nutent  vestigia, 
timplcre  victoriam. 

etduosunt  genera  baptismi.  Primum  ba- 
1,  quo  sordes  peccatoruin  pcr  rej^cncrationis 
n  abluuntur  :  sccundum  ,  quo  quis  sauguinc 


punien; 

aquarum,  auctore  totius  crcaturoi  julente,  judicavit 
iilrosque,  separavit  pios  ab  impiis.  Moyscs  figiirani 
babuil  DOroini  Christi  :  in  virga  agnoscimus  cruceni ; 
marc  Rubrum  accipimus  baplismum  Christi  san- 
guine  pur|mratum ;  regem  iEgyptiorum  populosque 
ejus ,  auctorem  peccatornm  diabolum  curo  omnibug 
n]inistris  cjus.  Sed  baptismus  imago  niortis  Chrisli 
est  et  sepuUunc,  sicut  Apostolus  testatur  :  An  igno- 
ratisj  fratres,  quoniam  quicunque  baptizati  sumus  in 
Christo  JesUy  in  morte  ipsiu*  baptizati  sumus  ?  Con- 
sepulti  enim  sumus  cum  itlo  per  baptinnum  in  morte^ 
ut  quomodo  resurrexit  a  mortuis  per  gloriam  Patris, 
ita  et  nos  in  novitaie  vita*  ambulemus.  Si  enim  coni' 


martyrium  baplizatur.  Quo  baplismo  Chri-  £>  plantati  factisumu$  similitudini  mortis  ejus,  simul  et 


itizatus  cst ;  ul  ct  in  hoc,  sicut  et  in  ca^te- 
iiam  credentibus  darct,  sicut  ait  Apostolus  . 
passns  est  pro  nobis  relinquens  vobis  excm- 
)e  hoc  igilur  baptisino  ipse  Dominus  ail  : 
0  habeo  baptizari.  Et  quomodo  coarclor, 
m  perficiatur  (Luc.  xii,  50) !  Filiis  Zcbedxi : 
bibere  calicem  ,  quem  ego  bibitnrus  9um^  et 
}  tfuo  ego  baptizor,  haptizari  (Murc.  x ,  38)  ? 
ns  autem  aqux  est ,  quse  teinpore  passionis 
BChristi  profluxit :  nullumque  aliud  elemen- 
,  quod  in  hoc  mundo  purget  cuncta,  quod 
nniyersa.  Ideoque  cum  baptizamur  iu  Cbri- 

tentia  S.  Augiislini  TrarL  i.xxx  in  J(  a:). 


resurrectionis  erimus  :  hoc  scientes^  quia  vetus  noslcr 
homo  simul  cruciftxus  est ,  ut  destruatur  corpus  pec- 
catiy  ut  uitra  non  serviamus  peccato.  Qui  etiim  mor- 
tuus  est ,  justificatus  est  a  peccato.  Si  autem  mortui 
sumus  cu$n  Christo  credimus  quia  simul  etiam  vive- 
mus  cum  Chrislo. 

Quidam  enim  senserunt ,  trinam  ficri  mcrsioneni 
propler  Trinitatis  venerationem  :  quidam  autem 
propter  triduanae  sepultunc  sacramenium.  Sed  l>eatus 
Gregorius  papa  >>  cuidam  se  intcrroganti  de  trina 
et  simpla  mersione ,  sic  respoudit :  c  De  triiia  ven) 
mcrsioiie  kKiptisniatis  nihil  rcspondcri  vcrius  potcst, 

^  Erat  is  i-candcr  Ilispalcngls ,  ad  quem  est  cpisl, 
4,  lib.  1. 


863 


LEIDRADI  LUGDLNEXSIS  KriSCOli 


m 


iiuam  ipsi  seiisistis;  quia  in  uua  lldc  nihil  oflicio  A  ticuni  niilialenus  potest  dici  scmpiteroum,  qui» 


sanctae  Ecclesiae  consuetudo  divcrsa.  Nos  autem 
quod  tertio  mcrgimus,  triduanx  sepultune  sacra- 
uienta  signamus  :  ut  dum  lertio  ab  aqAis  infans  edu- 
ciiur,  rcsurrectio  tridunni  lcmporis  cxprimatur.  Quod 
bi  qiiis  fortc  etiam  pro  suminx  Trinitatis  veneratio- 
uc  lestimct ;  neque  ad  hoc  aliquid  obsistit  baplizando 
scmel  in  aquis  mcrgere  :  quia  dum  in  tribus  subsi- 
stciiliis  una  substantia  est,  reprehensibile  esse  nul- 
lalcnus  polcst ,  inrantem  in  baptismate  vci  ter  vel 
scmel  mergere;  quando  ct  in  tribus  mersionibus 
pcrsonarum  Irinitas,  ct  in  una  potest  divinitatis  sin- 
giilaritas  designari.  >  Scd  quamvis  in  morte  Christi 
sccunduni  Apostoluni  baplizamur,  si  pnctermissaqua- 
libct  Trinitatis  pcrsona  baplismus  detur  in  regcnc- 


nicnte  vcritiitc  fignra  cessavit.  Dc  hoc  UHgueoi» 
qiiod  in  saccrdotiiim  proficit  sempilemuni ,  et  Psal- 
inista  ait :  Sicul  nnguentum  in  cajnle  tiuod  de$eendk 
in  barbam,  barbam  Aaron.  Hujus  crgo  unctionis  qm 
in  Christo  vcraciler  completa  cst ,  ct  in  mcrobra 
ejus  quolidie  implctur,  figura  cxstitit  unctio  illa,  de 
qua  in  Velcri  Tcstamento  legimus  ita  :  7ii/fl  autem 
Satnuel  lenticulam  olei ,  et  effudit  $upcr  capnt  eju^ 
id  cst  Saulis,  ct  deosculatus  ait  :  Ecce!  unxit  te  D^ 
minus  super  hwrediiatem  suam  in  principem,  Et  ile- 
nira  :  Tulit  igitur  Samuel  cornu  old^  ei  unxil  eum, 
id  csl,  David,  in  medio  fratrum  eju$^  ei  directus  eH 
spiritus  Domini  in  David  a  die  illa  et  in  retiqnm 
(/  Reg,  XVI,  i3).  In  quibus  quoqtie  verbis  noiaiidufli 


ralionis  soleninilatc ,  niliil  agitur;  nisi  tota  Trinitas  ^  est  quod  post  unctionem,  imo  pcr  unctionem,  dirig»- 

tur  spiritus  Domiui  in  David,  sicut  in  Ecclesia  credi- 
mus  per  chrismatis  unctionem  et  manus  impositioiiea 
dari  Spirilum  sanctum.  Nam  sicut  in  baplismo  pee- 
catorum  rcmissio  datur,  ita  per  uncUonem  sanctifr* 
catio  Spiritus  adhibetur.  Et  hoc  qiio<l  dictum  esl  de 
pristina  disciplina ,  quo  ungi  in  sacerdolium  el  ili 
rcgiium  solcbant,  quas  dum  canialiler  flt,  spirHaliier 
proficit :  quomodo  et  in  ipsa  baptismi  gratia,  visi- 
bilis  quidem  actus  quod  ui  aquam  rocrgimur,  led 
spiritalis  elTcclus  quod  delictis  mundamur.  Propter 
quod  et  sacramenla  dicuntur,  quia  sub  tegumeiiio 
corporalium  rerum  virtus  divina  secretius  salotea 
eorumdem  sacramcntorum  opcretur.    Quod  auteia 


invocetur.  Quia  iionnisi  in  uuo  nomine  Patris,  et 
Filii,  ct  Spiritus  sancti  baptismi  sanctificatur  oCD- 
ciiiin 

Uaplisinus  autcm  non  cst  honiiiiis ,  scd  Christi. 
Llcoque  niliii  inlcrest  Iixreliciis  an  lidclis  baptizet ; 
qiiia  sacramentuni  tam  sanctum  est,  ut  nec  homicida 
iniiiistrantc  polluatur.  Ilal)Ct  quidcm  baplismum 
Ciiristi  hxrelicus;  scd  qiiia  exlra  unitatem  fidci  cst, 
Diliil  illi  proJcsl.  At  ubi  ingressus  fuit,  statkn  ba- 
plisniiim  quod  liabcret  foris  ad  peniicicm ,  incipit 
illi  jnm  prodcssc  ad  salutcm.  Quia  sic  habent  ba- 
plisinum  haeretici ,  quomodo  dcscrtor  habct  chara- 
cicrem  :  et  tamen  si  desertor  ipse  correctus  incipiat 


miliiare,  non  ei  audet  quisquam  characterem  mu-^  presbyieris  licct  capita  baptizatonim  cbrismate  us- 


tare. 

CAPUT  YIL 
De  sacra  unctione. 
Post  lavacrum  ungimur,  ut  Christi  nomine  cen- 
scnmur.  Chrisma  enim  unctio  interprctatur,  sicut  et 
Chrislus  ,  unctus;  qua  unctione  eflicimur  genus  re- 
gium.  Iii  Veleri  namqtie  Teslamento  iion  solum  re- 
gcs  ct  saccrdotes  ungcbantur,  sed  cliam  tabernacu- 
liiin  testimonii,  quod  Domino  prxcipiente  iusUtutum 
cst,  sacra  unctione  sanctiAcatum  esl,  diccnte  Doini- 
no  ad  Moysem  :  Circumdabis  atrium  tentoms  el  m- 
gressum  ejus^  et  assumpto  unctionis  oleo  unges  taber- 
uaculum  eum  vasi$  sui$  ut  $anetificentur ;  altare  ho- 
locausti ,  et  omnia  va$a  eju$,  labrum  cum  ba$i  $ua, 


gcrc,  quodtamen  ab  episcopo  fucrit  consecratuin; 
non  tamen  frontem  signare ,  quod  solis  debetur  cpi- 
scopis  cum  traduot  Spiriium  paradiUuu,  haec  caesa 
est :  nam  licet  siiit  et  presbyteri  saccrdotes,  poiili- 
ficatus  tamen  apicem  non  babent.  Uoc  autem  solii 
pontificibus  deberi ,  non  solum  consueUido  ecdesia- 
stica  demonstrat,  verum  etlam  Actuum  apostolorai 
Icctio ,  quae  asserit ,  Pctrum  et  Joauncm  aposiolM 
Samariam  fuisse  direclos,  qul  jam  baplizalis  trad^ 
rcnt  Spiritum  sanctum.  De  quibus  etiam  didtor.: 
Oraverunt  pro  iUi$  ut  aceiperenl  Spiriium  $4i»a$m. 
Ex  quo  ostenditur  quia  Spiritum  sanclum  aocipciie 
possumus ,  dare  non  possumus ;  sed  ul  detur  Doai- 
nuin  invocamus.    Et  propterca  fit  manus  iinpositiOi 


omnia  unctioni$  oleo  con$ecrabi$ ,  ut  $int  $ancta  san-  ])  ut  pcr  orationem  et  benedictionem  advocatus  lovil^ 


ciorum,  Non  solum  altare ,  vcrum  etiain  oinnia  vasa 
olco  consecraniur,  quia  omnia  membra  ecclcsix  per 
chrisma  Christiani  crQciuntiir.  Sacerdotcs  quo(|ue, 
id  cst  Aaron  et  filil  ejus,  in  typo  baptisini  antea 
aqua  lavantur,  et  postea  unguntur,  sicut  Dominus 
ad  Moysem  ait :  AppUcabis  Aaron  el  filios  eju$  ad 
fore$  tabernaculi  testimonii,  el  lotos  aqua  indues  sath- 
ctis  vestibus,  ui  ministrent  mi/if ,  et  unctio  eorum  in 
sacerdotium  proficiai  $empiternum  (Exod,  xl,  13). 
In  quibus  verbis  notandum  valde  est  quod  unctio  illa 
typica  in  sacerdolium  proficiat  sempitcrnum  ,  quod 
est  Christi  cl  Ecclesijr.  Nani  s;iccrdolium  illiul  LcVi- 

«  Non  erant  cuin  pcccalo  orii^inali  aposloli  qiian- 
ao  b;ipnzaii  snni.   Scnsus  ergo  csl,  la\cm  tvussc  t\* 


tur  Spiritus  sanctus :  et  tunc  llle  ParacUtus,  poil 
inunda,  bcnedicta  ct  uucta  corpora «  Ubeiis  a  Piitre 
dcsccndit. 

Quxri  autein  a  quibusdam  solet,  cam  foosbi- 
piismatis  sine  Spiritu  sancto  nuUatenus  saiiciifioeiar« 
neque  sine  eo  peccatorum  remissio  donclur,  cur  Be> 
ccsse  est  poslea  fieri  manuum  impositionemTSed 
sciciidum  multis  modis  dari  Spiritum  sanctum*  M 
solum  in  baptismo,  sed  eUam  post  baptismnm.  Nmi. 
etiain  ipsis  apostolis  credimus  in  baptismo  dooatifli 
Spiriiiim  siinctuni,  ut  remitterentur  eonim  pecoUi 
sivc  pcr  origincin  tracla  >,  sivc  voluntate  perpctrati. 

datfim  Spiritum  ,  qiii  oinncs  gcnus  peccateram  ft' 


m  LIBEE  DE  SACRAMENTO  BAPTISMI  860 

lierum  pMl  rerarrectioDein  Domini,  adhuc  Ipso  Do*  A  iropleiur  in  nobis  quod  dicitur  *  Potdte  ddarim  mttn- 


mino  in  lerra  coo8Utente,  accepcnint  Spirilum  san- 
ctum,  ut  haberent  potestatcm  ^el  dimittere  vel  deti- 
Dcre  aliorum  peccata.  Sicut  scriptum  est :  Accijnte 
Spiritum  ianctum,  Quorum  dimi$eriti$  peccata,  di" 
mittentur ;  et  quorum  detinueritit^  detenta  erunt.  Ter- 
tio  acceperunt  Spiritum  sanctom  jam  Domino  in 
coelo  sedente ,  ut  haberent  dona  diversa  in  codero 
Spirilu ;  id  est,  gratiam  sanitatum ,  operationem  rir- 
tutum^  prophetiam  9  discretionem  spirituum,  genera 
imguarum^  interpretationem  $ermonum.  Non  solum 
autem  ad  haec  sublimia  dona  percipienda,  sed  ctiam 
ad  omne  opvts  bonum  credimus  dari  Spiriiuro  san- 
ctum.  Quicunque  emm^  ait  Apostolus ,  Spiritu  Dei 
aguruur,  At  /i/tt  iunt  Dei,  Ergo  in  baptismo  fit  re- 


dam  $uper  capul  eju$ ,  et  indueruni  eum  ve$tibu$.  tt 
audiamus :  Fuislis  atiquando  tenehrte ,  nunc  autem 
luxinDomino.  Qui  pcr  baptismura  tenebras  i£gy- 
ptiorum  evadit ,  et  corpus  Ghristi  eflBcitur,  merito 
vestimcntis  albis  indnitur ;  quiaetcaro  Cbristi  mundo 
linteo  involuta  sepulta  est.  Qui  cum  Chrislo  surgit  a 
morte  per  Iransitum  sacri  fontis,  merito  albis  indui- 
tur  :  quia  et  testes  resurrectionis  illius  sancti  angcli 
jn  albis  apparucnmt  vcstibus. 

AIb«  autem  vcstes  baptizatonim  tres  significatio- 
nes  gcstant.  Unam  de  pncterito ,  quae  facta  est  per 
innovationem  baptismatis.  Aliam  de  prxscnti,  qu» 
filper  candorem  virtutum,  sicut  scriptum  est :  Omni 
tempore  $int  ve$timenta  tua  candida,  De  quibus  ite- 


missio  peccatorum ,  in  iropositione  manuum  confo-  fi  rum  dicitur  :  Beatu$  qui  vigilat  et  cu$todit  vestimenta 


rontnr  dona  yirtutum  ,  sicut  Petrus  apostolus  ait : 
Baptitetur  qmeque  vestrum  in  nomine  Domini  nostri 
Je$u  Chrieii  in  remi$$ionem  peeeatorum  ut  acdpiatit 
ionum  Spiritu$  $ancti  (Act.  ii,  38).  Nam  qux  sit  difle- 
renlia  baptismi  et  chrismatis,  beatus  Augusiiuus  ez« 
pooil,  dlcens :  c  Quando  ezorcizanturinfantes,  velul 
fromenUimmoluntur;  qoando  baptizantur ,  consper- 
gnntor;  qoando  chrismantur,  coquuutur.  i  Pulchra 
oomparatio !  Dum  moluntur  per  exorcismum,  a  po- 
testate  dbboli  eniantur;  dum  consperguntur  per 
baptismom,  a  peccatorum  sordibus  emundentur; 
dom  per  chrisma  coquuntur,  sancti  Spiritus  gratia 
iUustrentur  el  confirmentur. 

CAPUT  vin. 

De  ve$timenti$  albi$. 
Baplizati  albis  induunlur  vestibus ,  ut  ipso  etiam 
babito  ezlerioris  hominis  demonstrent  innovationem 
et  emnndationem  interioris.  Qui  enim  de  potestate 
tenebramm  iransfertur  in  regnum  lucis  et  claritatis, 
conseqncnter  utitur  vestimentis  alli>3  ad  exemplum 
iesv  non  soluro  filii  Josedech ,  scu  et  Jesu  Filii  Dei. 
Nam  in  Jesa  filio  Josedech  praefiguraturo  est  quod  iu 
Jesn  Filio  Dei  ei-at  implendum.  Ait  ergo  propheta 
Zacbarlas  :  Et  Je$u$  erat  indutu$  ve$tibu$  $ordidi$f  et 
9tabat  ante  faciem  angeli,  Qui  respondit  et  ait  ad  eos 
qai  slabanl  coram  se,  dicens :  Auferte  ve$timenta  ^or^ 
ilda  ab  eo.  Et  dixit  ad  eum  :  Ecce  ab$tuU  a  te  iniqui» 
tatem  tuam ;  et  indui  te  muiatoriis ,  et  dixi :  Ponite 
cidarim  mundam  $uper  caput  ejus.  Et  induerunt  eum 


$ua ,  ne  nudu$  ambulet.  Tcrtiam  de  futuro,  quae  spe- 
ratur  in  xterna  vita  per  claritatem  immortalitntis. 
I3nde  Joannes  npostolus  vidissc  se  dicit  innnmera1»i- 
les  stantcs  ante  thronum  in  conspectu  Agni  amictos 
stolis  albis,  et  interrogari  ab  uno  de  scnioribus  :  Ili 
qui  amicti  sunt  $loli$  albis,  qut  sunt  et  unde  venerun!? 
et  ab  eo  audisse  :  Hi  sunt  qui  vencrunt  de  tribuiatione 
magna  et  laverunt  $tola$$ua$  in  $anguine  agni.  Propter 
has  igitur  dcalbationes  renatorum,  dicuntur  per  Pro- 
phetam  filii  Sion  candidiore$  laete,  rubicundiore$  ebo^ 
repretio$o  (Thren.y  iv,  7).  Et  Dominus  angeloLaodi- 
ciai  scribi  jubet  per  Joannem  :  Suadeo  tibi  emere  a 
me  aurum  ignitum,  probatum^  ut  locupte$  /ia«,  et  ve^ 
$timenti$  atbi$  induari$  (Apoc.  iti,  18).  Yiginli  qua- 
G  tuor  quoque  scniores  sedere  dicuntur  super  thronos 
viginti  quatuor  circumamicti  vestimentis  albis,  et  in 
capitibus  eorum  coronx  aurex.  Et  omnibus  in  com- 
mune  victoribus  promittitur :  Qui  vieeritf  $ic  ve$tietur 
ve$timenli$  aibi$. 

CAPUT  IX. 
De  corpore  Dominico  ac  $anguine. 
Oportet  renovatos  per  baplismum  mensae  Domiui- 
C2C  applicari,  ut  sumenles  panem  qui  cor  hominia^ 
confirmatfet  vinumquod  tatificat,  dicere  possint  com 
Psalmista  :  Super  aquam  refectioni$  eduxit  me ,  am- 
mam  meam  ibi  convertit.  Et  post  paululum  :  Parasti 
in  conepectu  meo  mensam  adversus  eos  qui  tribulant 
me.  Qui  enim  dizit :  Nisi  qui$  renatu^  fuerit  ex  aqua 
et  Spiritu  sanctOj  uon  intrabit  in  regnum  ccslorum; 


testibus  (Zach.  iii ,  4,  5).  Quae  licet  in  Domino  Jesu  D  dizit :  Ni$i  manducaveriti$  carnem  meam,  et  biberitie 


Christo  ez  parte  impleta  sunt,  magis  tamen  in  mem- 
bris  cjus  quotidie  implentur.  Erat  qui Jem  aliquo  mo^ 
do  et  Dommus  indutus  vestibus  sordidis ,  quia  cum 
non  feei$$et  peceatum^  pro  nobi$  peccatum  factu$  e$t , 
el  ipu  infirmitate$  nostras  portavit,  et  pro  nobis  doluit. 
Tamen  quia  in  illo  nulla  fuit  iniquitas  qii»  auferre- 
tnr,  sed  vutneratu$  e$t  propter  iniquitate$  nostras; 
sordida  vestimenta  auferuntur  a  nobis ,  coui  nostra 
peccata  delentur,  ut  rcsurgentes  in  eo,  audiamus  post 
baptisma  :  Ecce  indui  te  mutatoriis.  Et  illud  quod  in 
Cantico  dlcitur  canticorum.  Qiia?  e$t  ti/a,  qua  a^cen- 
dii  i<ea/6afa?  Elpostquam  in  capitc  ungimur,  quasi 

•  Ezpos.  inchoat.  Epist.  ad  Rom.,  num.  15. 


$anguinem  meum ,  non  habebitis  vitam  in  vobis.  On}- 
nis  ista  senlentia  tcnet,  ut  sine  corpore  et  sanguine 
filii  hominis  vitam  haberc  non  possint.  Dicit  iterum 
Dominus  :  Pam$  quem  ego  dedero,  caro  mea  e$t  pro 
$a!culi  rita.  Sofculi  vita  nomine  Iiomines  significantur, 
qui  nascendo  In  hoc  sxculum  vcniunt :  ac  per  hoc 
pro  hominuro  vita  caro  Christi  data  est ,  quam  nisi 
manducaverint,  non  habebunt  vitam  xlemam.  Bea- 
tus  namqiie  Augustinus  in  quodam  loco  •  ait :  c  Optime 
Punici  chrisliani  baptismum  ipsum  nihil  aliud  quam 
salutero ;  ct  sacramcntum  corporis  Chrisli  nihil  aliud 
q\iam  vitam  vocanl.  Unrie?  nisi  ex  nnliqna,  ul  ajsli» 


8C7  LEIDRADI  LI]GDUNF;s'S1S  EPISCOPI 

mo,  ct  aposlolic:k  Iradilionc,  qua  Ecclesix  Chrislum  A 


8GS 


CAPUT  X. 


insilum  tencnt ,  pcr  bnptismum  et  parlicipationcm 
nicussc  dominicx,  non  solum  ad  rcgnum  Dei,  scil 
upc  ad  salutem  et  vilam  ictcrnam  posse  pervenire. 
Iloc  cnmi  el  Scriptura  tcstatur.  Nam  quid  aliud  te- 
nent  qui  haptismum  nominc  salulis  ap|)ellant ,  nisi 
quod  dictum  est :  Salvos  nos  fecit  per  lavacrum  rc- 
gencrationis  ?  Quid  aliud  ctiam  qui  sacramenliim 
mensa*  DominicaB  viUm  vocant ,  nisi  quod  diclum 
csl :  Panis  quera  ego  dedcro.  caro  mea  esl  pro  sa^culi 
vita?  Idem  Dominus  in  Evangclio :  Caro  emm  mea^ 
inquit,  vcre  cst  cibuSy  et  sanguis  meus  vere  est  potus. 
a  Cum  enim  cil:o  ct  polu  id  ap|)Ctant  homincs,  ut 
non  esuriant  neque  siliant;  hoc  veraciter  non  pra^- 
slat,  nisi  lAc  ci!)us  et  polus  ,  qui  cos  a  quibus  sumi- 


De  infannbus  velhis  quipro  $e  respondere  nonpossnm, 
Consueluilo  Ecclesise  habel,  et  doctorcs  tradunt, 
ut  omnino  eisilcm  sacramenti  vcr]:is  iu  infantibas 
quibus  ct  in  majoribus  baptismi  mysteria  celcbre- 
mus.  Hinc  cst  enim  quoi  sacerdos  eadem  sacramenla 
agcns,  non  unum  pro  altero  interrogat,  id  est  majo- 
rem  pro  parvo,  utrum  abrenuntiet  diaholo,  aul  cre- 
dat  in  Dcum  :  scd  ipsum  quem  baplizatarus  est  in- 
tcrrogat,  diccndo :  Abrenuntias?  aul,  Credisfh  vero 
qui  cum  suscipit,  non  quasi  unus  pro  allero  respon- 
det  ac  dicit,  Abrenuntiat ,  aat  Credit :  sed  Abrenun- 
n'o,  aut,  Credo,  Ethaeccausa  est,  ut  parvuli  etpoeni- 
tcntes  possint  dici  et  fideles.  Unde  quibusdam  hxc 
negantibus,  ita  a  Patribus  invenitur  responsum  :  Si 


tur  iminoriales  et  incorruplibiles  facit ;  ita  tamcn,  si  B  propterea  pocnitentes  dicendi  non  sunt,  quia  sensoiB 

poenitendi  non  habent;  ncc  fideles  dicendi  sant, 
quia  similiter  sensum  credeudi  non  babenL  Si  au- 
tem  proptcrea  rccte  fideles  vocanlur  quoniaro  fideoi 
per  verba  gestantium  quodaronMMio  profiteDtur,  car 
non  priiis  ctiam  pocnitentes  babentur,  cum  per  ee- 
rumdem  vccba  gestantium ,  diabolo  et  huic  saecolo 
rcnuntiare  monstrantur?  Totum  lioc  in  spe  fit  vi 
sacramcnti  et  divinx  gratiae.  qoam  Dominas  dooavit 
Ecclcsix ,  cum  baptizantur,  propter  virtutem  cele* 
brationemque  tanli  sacramcnti ,  quamvis  suo  corde 
atque  ore  non  agant ,  quod  ad  credendum  coDfitea- 
dumque  periincat.  TamcD  in  numero  credeDlium 
computantur.  Plerisque  accidit,  ut  catholico  aniiiio 
ct  corde  ab  unitalc  pacis  non  alienato,  aliqaa  neces- 


antc  omnia  hi  qui  sumimt  iinplcant  illud  quod  sequi- 
tur  :  Qui  manducat  mcam  carncm  et  bibit  meum  san- 
yuinem,  in  me  manct  et  ego  in  illo,  Nam  hoc  est 
veraciter  manducare  illam  escam  ,  ct  illum  bibere 
polum,  in  Christo  scilicct  mauere ,  et  illum  manen- 
tein  in  se  habere.  Ac  per  hoc  qui  non  roanet  in 
(^hristo,  et  in  quo  non  manet  Christus,  procul  dubio 
nec  manducat  cjus  carncm ,  nec  bibit  ejus  sangui- 
iiem,  I  etiamsi  taiitx'  rei  sacramcnlum  ad  judicium 
sibi  manducet  et  bibat.  Aliud  est  enim  sncramcnlum, 
aliud  virtus  sacramenli.  Salus  autem  et  vita  aetcrna 
non  est  extcrius  in  sacramcnto;  nam  hoc  ctiam  infi- 
deles  sumere  possunt ;  scd  intcrius  sumi  non  po- 
tcst  in  virtute  sacramenti,  qux  non  sumitur  nisi  ab 


his  qui  vcraciter  suntpii  ctfidelcs,  et  imitatores  Dei  C  silale  mortis  urgente,  in  aliquem  haeredcum  irrae- 

rcnt,  et  ab  eo  Christi  baptismum  sine  illias  perversl- 
tatc  percipcrent ,  et  sive  defuncti  sive  liberali ,  ne» 
quaquam  apud  cos  manerent,  ad  qnos  nanqoaiii 
corde  transicranL  Unde  hoc  fieri  potest ,  at  qood 
unus  pcrniciose  iradil,  alter  salubriter  acciput?  nisi 
quia  secundum  fidem  accipientium  sacrameoM 
acceptum  judicatur,  non  secundum  fidem  dantis.  Et 
propter  hanc  causam  fit  ut  hi  qui  surdi  aut  muti  DSli 
sunt,  aut  calholicorum  aut  in  hxrcticoram  noniero 
rcpcriantur.  Et  cum  Apostolus  dicat  :  Quomodb  crt- 
dent  nisi  audierint  ?Ei  iterum  :  Krgo  fidesex  auditn; 
miro  lamen  modo,  sive  sint  surdi,  sive  muti,  sivein- 
fantcs,  per  corda  et  ora  ofTercntium  et  suscipiention 
numero  aggregantur  fidelium. 

CAPUT  XI. 

De  disciplina  vivendi  et  docendi. 

Dc  boc  aulcm  quod  quxritur  a  nobis,  ut  similitcr 
dicamiis,  si  in  hocquod  prxdicamus  nos  ipsos  custo- 
dianuis ;  nos  Iiactcnus  nescivimus  et  adhuc  nescimus, 
ulruni  possit  homo  suam  profiteri  custodiam,  quam 
liabcl  crga  divina  mandata.  Nam  cum  quotidie  vite 
roiilincnliam  conscqui  conemur,  et  quotidic  aut  oMi- 
vlone,  aut  subreptione,  aut  infirmitate,  aut  quoi 
pejus  cst,  voluntatc  pcccemus;  quomodo  possumos 
pnjlileri  ea,  qujc  volentcs,  quando  neque  e.i,  qux  no- 
Knles  agiinus ,  inlclligimus?  sicut  scriptum  esl : 
DcUctn  qvis  iuiclligit?  Nam  etsi  dictum  cst :  i)«*i.s, 


sicul  fHii  charissimiy  et  ambulant  in  dUectionCy  sicut 
et  Christus  dilexit  nos. 

Hunc  pancm  qui  vitam  tribuil  inundo,  significavit 
illud  manna  quo  a!tti  sunt  filii  Isracl  in  dcscrlo,et 
ie  quo  Dominus  ait  Jud;cis  :  Patrcs  vcstri  manduca" 
vcrunt  in  deserto  mnnna ,  et  mortui  sunt  (Joan.  vi, 
59).  Cum  ergo  perspicuum  sit  quod  Dominus  iion  de 
morte  corporis  loqucrctur,  qua  et  iios  morimur,  ((ui 
panem  dc  cuelo  descendeutcm  manducavimus ,  sed 
dc  morle  animx,  cur  dicilur  quod  qui  manducavc- 
runt  manna  morlui  sunl?  Nunquid  ct  Moyses  et 
co^tcri  sancti  qui  ibi  fucrunt,  mortui  sunt?  Scd 
illos  dicit  mortuos  qui  sacramentum  sinc  virlule 
sacramcnli  pcrcepcnint.  Quod  autcm  intcrius  sit 
virtus  sacramenti ,  qua;  invisibiliter  prxstat  ablu- 
tionem,  sanctincalioncin  ct  vitam ,  sicut  aqua  ba- 
ptismatis,  unctio  chrismatis,  ct  corpus  ac  sanguis 
Domini ,  nullus  uliquc  ignorat  fidclium.  Undc  in- 
teliigitur  quod  et  illis  antiquis  Patribus  qui  bapti- 
zati  dicunlur  in  nube  el  in  mari ,  sic  dalum  cst  sal- 
vari,  nmnilari  et  sanctificari  in  virlute  sacrameuto- 
rum.  Propier  quod  nullus  csse  securus  dcbet  de 
perceplione  sacramcnlorum ,  nisi  virliilem  invisibi- 
liter  teneat  et  custodiaL  llajc  igitur  omnia  ideo  tali 
modo  diciiiuis ,  quia  nisi  sumus  exponcrc,  quomoJo 
plcbcm  doceainus  nobis  commissam. 

a  August..  Iract.  xxvi  in  Jua:in. 


8(19  LIBEU  DE  SACRAMENTO  BAPTISMI.  870 

vitnn  meam  enwuittti  libi ,  iios  pnlamus  quotl  i!e  cri-  A  dicainus  :  Non  me  demergal  tempestat  aqucBy  neqve 

liiinibus  id  possumus  facerc,  iion  de  aliis  aclibus      absorbeat  me  profundum ,  ncque  urgeat  super  me  m;- 

noslris.siciil  scriplmii  cst:  Dixi,  confilehor  advers  m      teus  os  suum.  Exaudi  me,  Domine,  quoniam  benignn 

me  injusimam  meam  Domino ,   qualiler  nos  in  his      cst  misericordia  tua  :  secundum  multitudinem  misern' 

(inne  .prxdicamus  cuslodiamus,  qui  quolidie  pccca-      tionum  tuarum  respice  in  me.  Igilur  sicut  suprailicffs 

iniisret  sic   peccatnm   iniqnitis  csl ,  confirmanlfii^  Aposlolus  docet:OMi  non  diligit  fratres,  mnnct  in 

Apostolo  qui  ail :  Omnis  qui  facit  peccntum,  et  iniqui-  "'  morie.  Qurr  esl  aulem  dileclio ,  qua  fratres  de!>cnius 

tutem  facity  et  peccatum  est  iniquitas.  Ergo  iniquita-      diligere,  ipse  post  pauca  ostendil  dicens  :  In  hoc  co- 

lem  opcrainur;  et  si  iniquitatem  operamur,   in  viis      gnovimus  charitatem  Dei;  quoniam  ille  pro  nobis  am- 

Domini  non  ambulamus,  dicente  Psalmista :  ^on  enim 

qui  iniquitatem  operantury  in  viis  ejus  ambutaverunt. 

Cum  hxc  crgo  ita  sint,  quid  dc  custodia  mandato- 

runi ,  id  est  qualitcr  nos  in  his  qux  pi-xdicamus , 

custodiamus,  dicerc  melius  possumus,  nisi  illud  quod 

idem  Psalmista  ail :  Utinam  dirigantur  vice  mem  ad 

custodiendas  justificationes  tuas!  Quis  enim  implere 

potest  qnod  nobis  prxcipitur :  Diliges  proximum  tuum 

sicut  teipsum  :  el  iterum  ,  Diligite  inimicos  vestros  ? 

nisi  cujus  Dominus  dilatavcrit  per  infusionem  sancti 

Spirilus  cor  in  chaiitate,  ut  ei  possit  diccre :  Viam 

mandatorum  tuorum  cucurri,  cum  dilatares  cor  meum. 

Terrililiter  valde  Dominns  in  Evangelio  proponit 

modiun  humilitatis  et  simplicitatis ,  dicendo :  Nisi 

conversi  fueritis,  et  efficiamini  sicut  parvuli,  non  in- 

trabitis  in  regnum  ccelorum.  Juxta  quem  modum  et 

Apostolus  praecipit :  NoUte  pueri  effici  sensibus ,  sed 

matitia  parvuli  cstote.  Scd  quis  ad  tantam  innocentia^ 

perfcctionem  pcrvcnirc  polcst,  nisi  is  quem  tanta 

Dei  gratuita  benignitas  pia^venerit ,  ut  ex  intimis 


B 


mam  suam  posuit,  et  nos  debemus  pro  fratribus  ani- 
mas  ponere.  Et  iterum  :  Non  diligamus  vcrbo  ncc  lin- 
gua,  sed  opere  et  veritate.  Sed  quia  hanc  tam  summam 
dileclionem  implere  non  possumns,  et  i:on  ita  dili- 
gendo  fratres  manemus  in  morte;  limore  perlerriti 
clamamus  ad  omnipoientem :  Adhcpsit  pavimento  ani- 
ma  mea;  vivifica  me  secundum  verbum  tuum.  Et,  Do- 
mine  si  vis,  potes  me  salvare 

Sunt  elenim  in  divinis  praeccptis  adhuc  subbmio- 
ra  et  difficiliora  ad  implendum  roandala  :  sed  si  pro- 
pterea  quia  nos  ea  implere  non  possumus,  aliis  non 
priedicaverimus,  duplex  ut  pulamus  malum  crit. 
Neque  enim  nos  ambigere  oportel  esse  in  plebe  cni 
prxlati  sumus,  aliquos  vasa  divina;  misericordi;c  ef- 
fectos,  in  quibus  ostondat  Deus  diviiias  bonitatis 
surc ;  qiii  solet  etiam  de  sterquilinio  profcrre  pnc- 
claras  niargaritasornamonlo  superna»  civilatis  aplan- 
das,  pro  quibus  laccri  non  debcnt  Scripturae.  Sciunt 
enipi  doctorcs  nullam  esse  in  hominibus  conditio- 
nein,  niillum  ordincm,  nnllam  a»latem,  nullum  in- 
visceribus  dicere  possit  Dilexi  quoniam  exaudivil  ^  genium,  unde  non  poreant,  et  iinde  non  silvenlur 
Dominus  vocem  orationis  mew,  quia  inclinavil  aurem      \n  vitam.  Et  lioc  cx  judicio  jnstitia;,  et  gratuita  mi- 


iuam  mihi.  Et  post  pauca  :  Custodiens  parvutos  Do- 
minus;  humiliatus  sum  et  liberavil  me.  Ac  deiiide  sc- 
airus :  Convertere y  inqiiil,  anima  mea^  in  requiem 
tuam,  Diciml  ecclesiastici  doctores,  speculum  anima; 
esse  mandata  divina,  ut  unaqua^que  fidelissima  in  co 
se  intuens,  deprehendat  in  semetipsa  vel  foeditatcm 
vitiorum  ,  vel  pulchritudinem  virtutum.  Et  idcirco 
Psalmisla  ait :  Tunc  non  confundar,  cum  perspexero 
in  omnibus  mandatis  iuis.  Subauditur,  si  direxerfs 
vias  meas  ad  custodiendas  justificaliones  tnas,  Sed 
quis  nostnim  absque  hac  confusione  cantare  potest : 
Domine  Dominus  noster  si  feci  istud^  si  est  iniquitas  in 
manibus  meis,  si  rcddidi  retribuentibus  mihi  mala, 
decidam-merito  ab  inimicis  meis  inanis? 

De  hac  igitur  confusionc  nos  Dominus  ad  gaudium 
vult  levari  cum  dicit :  Beati  estis  cum  maledixerint 
vobis  homineSf  et  persecuti  vos  fuerinty  et  dixerint  om' 
ne  matum  adversum  vos  menlientes,  propter  me  :  gau- 
dete  et  exsultate.  Et  in  alio  loco :  Orate  pro  perse- 
quentibus  et  calumniantibus  t'OS,  ut  sitis  filii  Patris 
destri^  qui  in  ccelis  est.  Quicunque  hoc  cx  meduilis 
cordis  implere  poluerit,  illc  non  confundetur,  cum 
perspex^rit  in  omnibns  mandatis  Dei  tanquam  in  spc- 
culo.  Joannes  namque  apostolus  ait :  Qui  dicit  se 
nosse  Deum,  et  mandata  ejus  non  custodit,  mcndax 
est.  Et  iterura  :  Qui  dicit  se  in  ipso  mancre,  debet  sic- 
iu  ille  ambutavitf  sic  et  ipse  ambulare.  Sed  ad  hicc 
<;uid  aliud  nobis  agendum  cst ,  nisi  ut  ingemiscenles 


gratuita 

sericordia  Dei  hunc  humiliantis  el  hunc  exnltantis^ 
quia  calix  in  manu  ejus  vini  meri  plenus  misto,  ei 
inclinat  ex  hoc  in  illud.  Et  propterca  debent  pnedi- 
cari  Scripturaj,  dcbet  sonare  Evangelium,  debent 
annuntiari  ct  terrores  comminationum,  et  blandi- 
menla  consolationum.  Quia  in  plebe  ecclesiastica 
exsistunt  et  dnricordes,  quibus  utilia  sunt  tonitrua 
ct  grando  serinonum  Dei,  quu;  primum  pcrcutiant 
et  postea  irrigcnt.  Existunt  et  mites,  quibus  tantum- 
luodo  lenis  ct  placidus  sermo  verbi  divini  expediat. 
Sic  enim  in  hoc  mundo  vivimus,  ut  seinper  sollicili 
Deo  dicerc  non  cessemus  :  Sitivit  in  te  anima  mea ; 
quam  multipliciter  libi  caro  meal  in  terra  deseria,  et 
|v  invia  et  inaquosa,  Vascula  enim  sunt  animx  nostne. 
Ergo  lcvanda  sunt  ad  Deum  a  nobis  petenlibiis  ct 
qurcrentibus,  et  dicendum  :  Anima  mea  sicui  tcrra 
sine  aqua  tibi. 

Ecce  hxc  juxla  exiguitatem  scnsus  nostri  ad  \n- 
tcrrogata  respondimus  breviter,  signiricanle^.  qiio- 
modo  plebem  noslram  doccamus,  el  ca  quae  dorc- 
mus,  qualiter  nos  ipsi  custodiamus.  Nunc  aute.n 
inaximas  vobis  rcferimus  gratias,  constantissime  el 
gloriosissime  impcrator,  semper  felix,  optime,  au- 
guste,  qui  nos  pia  vestra  sollicitudine  tanquam  dor- 
mientes  cxcilatis,  et  lorporem  menlis  nostrae  excu- 
titis,  et  ad  sanctum  exercitium  provocatis,  quasi 
cum  prophela  sanctx  dicentes  Ecclesia;,  pro  ciijns 
defensione  vos  Dominus  Jesus  Chrislus  conseiTaie 


g7|  LEIDRADl  IXGDUNENSIS  EPISCOPI  CT 

digiiatur  :  Excntere  de  puhere,  consurge,  scde  Jeru-  A  pcrduccre  dignelur,  iransfercndo  dc  rcgno  ftd  it^ 
$alem,  ad  cujus  fastigium  iu  sempiterna  gloria  par-      giium,  Rex  regum  et  Dominm  dominantium. 
ticipandum,  vos,  ul  polccharissiuium  membrum  ejns. 


LEIDRADI  EPISTOL^. 


EPISTOLA  PKIMA. 

a   AD  CAROLUII   MAGNUIl   IHPERATOREM. 

Summo  Carolo  imperatori   Leidradus  episcopus 
Lugdunensis  salutem. 

Domine  nostcr,  conslans  et  sacer  iraperator,  supplico 
clemcntiae  celsiludinis  vestr»,  ut  hanc  brevem  sug- 
gestiunculam  meam  vultu  serenissimo  audiatis  :  qua- 
tenus  quse  hic  inserta  sunt,  piissimse  prudentix 
'vestne  nota  Oeri  queant ,  et  inlentio  mex  postulatio- 
Dis  ab  ingenua  clemcnlia  veslra  reminiscatur.  Olim 
me  exiguissimum  famulorum  vestrorum  ad  regimen 
Ecclesise  Lugdunensis  destinare  voluistis,  cum  ego 
huic  ofQcio  impar  existercm  ct  indignus.  Sed  vos, 
qui  non  attcnditis  hominum  mcrita,  sed  vestram  so- 
lilam  clemenliam,  egislis  dc  mc  sicut  ineffabili  pie- 
tati  vestrae  placuit,  nuUo  existente  merito  meo ;  mcque 
admonere  dignati  estis,  ut  ego  soUicitudinis  curam 
gererem,  et  ut  negiigentiae  qu;c  in  prsedicta  Ecclcsia 
perpetratae  noscebantur,  emendarenlur  et  perpetran- 
dx  vitarentur.  Erat  enim  dicta  Ecclesia  multis  in 
rebus  deslituta  inlerius  extcriusquc,  tam  in  officiis 
quam  in  aedificiis  et  cxleris  ecclcsia^icis  ministeriis. 
Ego  humilliinus  servulus  vester,  postquam  ibidemper- 
veni,  qua;  cum  Dei  adjutorio  et  vestro  percgi  audite. 
Quoniam,  ut  inspector  conscieniiarum  Dominusom- 
niputeus  mihi  testis  est,  non  tali  intcniione  ea  vo!  is 
patefacio  quae  dictunis  sum,  ut  propierea  in  rebus 
auj^eri  mcrear ;  neque  aliud  tale  in  cogitatione  mca 
r^mposui,  ut  acquisUionis  mihi  occasio  sit,  nec  siig- 
g':rr ,  qiioniam  qiiolidie  exitum  a  rebus  humanis 
fcuspicor,  propter  infirmitatem  meam,  et  incessanter 
de  morte  suspectus  sum.  Et  ideo  ha;c  suggero,  ut 
cum  benignissimis  auribus  vestris  pnesentata  fuerint, 
et  clemenier  inspecta,  si  qua  bene  et  secundum  vo- 
luntatem  vestram  gessi,  post  roeum  discessum  non 
deficiant,  aut  percant. 

Denique  postquam,  sccundam  jnssionem  vestram, 
sxpedictam  Ecclesiam  suscepi,  juxta  vires  parvitai»s 
mex  omni  industria  egi,  ut  clericos  officialcs  potuis- 
scm  sicut  jam  Dco  favente  ex  magna  parte  mihi  ha- 
bere  vidcor.  Et  ideo  officio  veslrx  pietatisplacuit  ut 
ad  petitionem  meain  mihi  concederetis  rcdditus  qui 
ab  anliquo  fuerant  de  Liigdunensi  Ecclesia  :  per 
qiiiim,  Dco  juvaiite,  et  mercede  vestra  annuente,  in 
Lug  luncnsi  Ecclesia  est  ordo  psallendi  instauratus, 
ut  juxta  vircs  nostras  secundum  rilum  sacri  Palalii 
omni  ex  parte  agi  videalur  quidqiiid  ad  divinum  per- 
solvendum  ofiicium  ordo  exposcit.  Nam  habco  scho- 
las  cantorum,  ex  quibus  plerique  ita  sunt  eruditi,  ut 
alios  eiiam  crudire  possint.  Pncter  haec  vero  habco 

a  Ex  Bal.izio  prima. 


scholas  lcctorum,  non  solum  qui  ofljcionim  lectioni- 
bus  exercentur,  sed  etiam  in  diviiiomm  librorum 
meditaiione  spiritalls  intelligeutiae  fructus  conseqnan- 
tur;  cx  quibus  nonnulli  de  libro  Evaogelionim  sen- 
sum  spiritalem  eliam  ex  parte  adiplsci  possunt. 
Plerique  vcro  librum  prophetamm  secandam  spiriia^ 

B  lem  intelligentiam  adepti  sant.  Similiter  libm  Salo- 
monis,  vcl  libros  Psalmorum,  atqae  etiam  Job.  la 
libris  quoque  conscribendis,  in  eadem  Eodesia,  ia 
quantum  potui,  elaboravi.  Similiteryestimenta  sacer- 
dolum  vel  minislcria  procuravi. 

De  restauratione  ctiam  ecclesiarum,  In  quantani 
valui,  non  cessavi;  ita  ut  ejusdem  civitatis  maximana 
ecclesiam,  quae  cst  in  honoreiu  sancti  JoaDnis  Bapti- 
stse,  a  novo  operuerim,  et  roacerias  ex  parte  erexe- 
rim.  Similiter  ecclesiae  sancti  Stephani  tegamentiiai 
de  novo  instanravi.  Ecclesiam  quoqae  saocU  Niceiii 
de  novo  etiam  aedificavi.  Siroiliter  ecdesiaro  sancbe 
Mariae.  Praeter  monasterioram  restaarationes,  dooios 
quoque  episcopales,  inter  quas  uoam  restauravi,  qns 
jam  pene  destructa  erat,  qnam  operai.  Aliam  qooqiM 

G  domum  cuni  solario  aedificavi,  et  duplicavi ;  et  liane 
proptcr  vos  paravi ;  ut  si  in  illis  partibtis  vester  esset 
adventus,  in  ea  suscipi  possetis.  Claustrum  qooqiia 
clericoram  coustraxi,  in  qno  omnes  ouiic  sob  obo 
conclavi  manere  noscuntur.  In  eadem  ciTllate  alias 
rcstauravi  ecclcsias  :  unam  quidem  in  honorem  sai- 
cLt!  Eulali.^e,  u1)i  fuit  moDasterium  puellaram,  in  ho- 
norcm  sancti  Georgii,  qaam  de  novo  operai»  et  ex 
parte  macerias  ejus  a  fundamentis  erexi.  Alia  qaoqM 
domus  in  honorem  sancti  Pauli  de  novo  operta  est. 
Monasierium  quoque  puellaram  ui  honorem  sandi 
Petri  dedicatum,  ubi  corpus  sancti  Annemandi 
martyris  humatum  est ,  quod  ipse  sanctos  martjr 
ct  cpiscopus  instituit,  ego  a  fandamentls  tara  ee 
ciesiam  quam  domum  restaurayi,  ubi  nanc  sancti- 

D  moniales  numero  triginta  doae,  secandum  institoliD- 
ncm  regularcm  viventes,  habitare  videntor.  Et  nio- 
naslerium  regale  insulae  Barbarae  (situm  in  roedio 
Ai*ai'is  fluvii,  quod  antiquitus  est  dedicatum  in  booo- 
rem  sancti  Andreae  apostoli  et  omnium  apostolonui, 
niinc  autem  in  honorem  sancti  Martini  reoens  vid^ 
tiir  esse  fundatiim  jussu  doroni  Caroli  iroperatoris, 
qiii  ibidcni  pracfecit  dominuro  Benedictum  abbatem. 
cum  quo  simul  direxit  ibi  snos  codices)  iu  restaii' 
n.vi,  iit  tccta  de  novo  fuerint,  et  aliqua  de  maceriis 
a  fundamcntis  erecta;  ubi  nunc  monachi  secnndofli 
rcgularcm  disciplinam  numero  nonaginla  habitars 
vidcntiir.  Cui  etiam  abbali  tradidimns  potestates 
ligandi  et  solvcndi  uti  habuerant  pnedecessores  loi, 


S73 


KPlSTOr.E. 


S7I 


scilicet  Ambrosms,  Maximinus,  Licinius,  clarissimi  A 
viri,  qiii  ipsum  locuni  rexcrunl  :  quos  Euchcrius, 
Lupus,  atque  Genesius,  caclcrique  episcopi  Lugilu- 
ncnsos,  ubi  ipsi  dcerani,  aut  non  polerant  adesse, 
mittehant  cognituros  ulrura  catholica  fides  recte  cre- 
deretur,  ne  fraus  hxretica  pullularct.  Quibus  illis  in 
lantuin  erat  commissa  cura,  ut  si  Ealesia  Lugclu- 
n«Misis  viduaretur  proprio  patrono,  ipsi  iii  cunctis 
adessent  rcctores,  et  coAsolatores,  quousquc  Ecclesia 
a  Domioo  dignissimo  illustraretur  pastorc.  Nos  simi- 
liter  posteris  illoruin  hanc  potestalem  iradidiinus. 
losuper  jussimus  fieri  decreta  priscorum  rcgum 
Franci:^,  ut  qucinadmodum  ipsi  statuenint  moni- 
menla  emendi  et  niigeudi  locum  in  omuibus  rebus, 
quas  ad  praesens  habere  videntur,  vel  in  fiituro,  Deo 


H.  Vcstram  itaque  sapitMilissimam  admonitionem 
omni  amore  amplexaii,  valJe  admirati  snmns  pro- 
fundititem  vestre  sanctnc  considerationis.  Inter  hsec 
igitur,  cum  ingenioli  nostri  prsepediente  tarditate 
non  satis  advertere  potuissemns,  utnim  ista  vestra 
lamkihins  admonitio  responsionem  a  nobis  vellet, 
an  tantummodo  nostram  nobis  imperitiam  cogno- 
scendam  commcndare  :  hac  amhlguitate  sospensi- 
uiilliim  prol)aliiliiis  consilium ,  ut  nobls  tamen  visum 
est,  roperirc  potuimns,  qnam  ut  ea  qiu^  per  voi^ 
co;?novimus  non  Icgitime  a  nobis  fulsse  responsa 
prius,  juxta  pusiililatem  sensus  nostri,  in  quantum 
videhatur  explicarcmus;  ac  ileiuceps  his  litteris  se- 
renissimsc  clementine  vestrae  indicaremus,  quse  du- 
bitatio,  vel  potius  qure  necessitas  nos  arctaverat  ad 


aaKiliaote,  acquirei-e  polcrunt,  sine  ulla  qiicrimonia  B  scribcndum  ea  qufE  ih  priorihus  responsionibus  no- 


per  sxcula  possideant. 

*  EPISTOLV  II. 

^  ITEM  AD  CAROLUM  IUPERATOREM. 

Domino  gloriosissimo  et  verc  piissiino  impcrateri, 
et  iu  Cbrislo  victori,  ac  triumphatori  invictissimo,  scm- 
pcr  augusto,  Leidradus,  licet  indiguus,  divina  tamen 
dlspensaiione  et  vestra  miseratione  Lugduoen&is  £c- 
clesix  episcopus. 

L  Gbristianissima  et  admirabilis  religio  veslra, 
atque  io  Deum  ardcnlissima  fides  divina  inspiratiooo 
atlacta,  ct  piissima  sollicitudinc  permota,  jussit  no- 
per  aiiquid  oos  de  sacramentis  nostrx  renovatioois 
ad  vestras  sagacissimas  inquisitiones  respondcre.  Ad 


slris  miniis  faisse  per  voscognovimas.Deindc  glorio» 
sissimo  conspertui  vestro  destinatis,  si  secondum 
jiissionem  vestram  feclmus  aut  non,  ecce  adsnnt 
in  conspectu  glorix  vestne,  et  ea  qiiae  in  prioribas 
roinos  fuenint,  et  quare  ouoc  ea  scribere  ct  tran»* 
mittere  ausi,  imo  coacti  sumus.  Quod  si  ea  aliqaaie- 
nus  vcstKC  voluntati  conTenientia  jiidicalis>  secon- 
dum  iodeficientem  thcsaunim  boniiatis  yestrae  id  £i* 
citis.  Sin  autem  vaoa  et  mious  otilia,  sicut  forsitan 
sunt,  oos  novimuset  confltemor  inullitudinem  id  pro- 
mereri  imperitiae  nostne,  qui  vestram  voluotalem  d 
teoorcm  servitntis  nostra:  minus  advcrtere  posso- 
inus.  Quanquam  eisi  adVertamus,  oequaquam  simul 


<|n:is  oos  nihil  condignum  intclleximus,  nisi  quod  ^  idooel  ad  respondeuihim  vestne  tam  sublimissinise  et 


nec  respondrrc  facilitatis,  ncc  dissimulare  facultatis 
nosCr»  csse  pcrspexiraus.  Tandcm  licct  ad  nculrum 
idon^fi,  juxla  exiguilatera  tamen  ingcnioli,  fidei  no- 
stnc  rationemconfiilcnter  vobis,  juxta  quod  sentimus, 
patefecimus ,  prudentissimo  utiquc,  justissimo  ac 
piissiino  dictorum  judici^  Vos  autom  consueta  boni- 
tat€,  auditis  responsionibus  nostris,  qnas  nos  absque 
reprchcnsione  utiquc  dici.TC  non  i)otuiraus,  juxia  be- 
iignitatem  vcstram,  qua  cunctos  niortalcs  anteitis, 
ianq'.)am  vobis  placitas  laudare  dignali  eslis.  Nec 
tamen  inter  hicc  iicgastis  nobis  alBucutissimam  cru- 
dltionem  vestram,  quouiinus  judicarctis,  quod  in  his, 
ad  qiiue  vos  avidius  audicnda  parabalis,  noslra  im- 
peritia  miniinc  salisfecerit.  Tiinc  dcmum  non  tam 


inimitabili  investigalioni,  tameo  oramtis,  ut  vos  oon 
lateat,  quae  nos  causa  compulerit  ad  scribendum  dA 
hfs  qnae,  vestra  nos  clementia  et  pateroa  sollicitudiue 
admonente,  cognovimus  minus  fuisse  io  prioribus 
iilis  respoosiouibus. 

III.  Dominus  noster  Jesos  Cbristus,  cujos  egrtiiio 
a  summo  caliy  postquam  proce$$it  tanquam  tpowuM 
de  ihalmno  tuo ,  insignitus  humilitate  et  iofirmitate 
sul>stanti»  nostrae,  bellum  gestunis  adyersum  prio- 
cipcm  hujiis  muodi,  ac  muodum  debeilaturus  /)o- 
viittus  fortis  et  potens,  Dominus  potens  in  prwlio  fu- 
turis  Diilitibus  suis,  fugicotibus  muodi  ac  principis 
cjns  dorainatum ,  iniiia  pactionis  et  expedilionis 
cxponcns,  iiiio  proponens  ait :  Qui  non  renunliaverit 


impcriali  qitam  patcrna  adraonilionc  innolcsccre  no-  -.  omnibus  qua;  possidet^  non  potesl  esse  meus  discipu- 


bls  dignali  cslis,  minus  nos  dixisse  de  abrcnunlia- 
tionc  diaboU,  ct  earuin  quae  ejus  sunt  rcrum,  quam 
vcslra  pictas  optalat.  Inlellcximus  ilaqne  posl  vc- 
stram  hcnignissimam  ailmonilionem,  quia  de  opcri- 
biis  et  porapis  diaholi  niullipncius  respondendum 
crat,  quam  de  c;elcris  rcljus  :  quoniain  per  eas  cu- 
piditates,  et  pcr  cupiditiUes  ^caudala  mundi  crebre- 
ficiinl  quotidie,  ci  qno;l  pfjiis  cst,  inter  Ecclcsirc 
rcctorcs,  et  reipnblicic  aduruiislratorcs  diRcoriii;e 
orinnlur  ;  ot  qnod  adhuc  liorum  cst  pcssiinum,  inlcr 
doctores  et  amlilorcs  odia  sc  inlcrscrunt,  inimicilias 
concitaniur,  deiradiones  agiiantur. 

•  Ifec  ccnseri  debct  quasi  altcra  pr.i  s  supprioris 
lilielli  dc  Baptismo. 

Patbol.  XCIX. 


/us.  Quod  quidam  audiens,  ait  iili  :  Sequar  tc,  Do- 
mine ;  sed  primum  permitie  mihi  renuiuiare  his  qui 
domi  sutU.  Sancta  vero  matcr  universalis  Ecclesij 
noii  alitcr  suscipit  ui  gremium  ad  sc  convertente*, 
nisi  prius  abrenunlient  diabolo  ct  omnibus  angclia 
ejus,  opcribus  quoque  atque  universis  pompis  ejus. 
IV.  Discernenda  sunt  igitur  hxc  duo;  quid  inter 
se  differant  renuntiare ,  et  abrenunttare,  Quorum 
diffcrentia  in  eo  vd  maxime  apparet,  quod  renuntia' 
mus  rebuslicitis,  abrcnuniiamHS  autcm  illicitis  ;  rc- 
nuniiaraus  affcctionihus,  abreountiamus  autcm  illece- 
bris  :  renunliamus  parentibus,  alirenuntiamus  autem 


^  Ex  Analectis  Mabil. 


28 


SVi  lElDUADl  LUGDUNENSlS  tPlSCOPl  8*« 

dialKilo.  Beuuuliatl  ergo  omuibus  quse  possldei,  qui  A  in  homine,  defeclus  potius  fuit  ({uidaiii  ab  opeMDei 


sic  tenei  ea  quae  mundi  sunt,  ut  tamen  per  ea  uon 
teneatur  a  mundo  :  bat)et  rem  temponlem  in  usum, 
aBtemam  in  desiderio;  et  excluia  cupiditate  mundi, 
divina  in  eo  cbaritas  angetnr  atque  perficitur.  Ergo 
qui  Deuro  vult  possidere,  renuntiat  mundo ;  non  au- 
tem  renuntiat  muado,  qui  terrenis  facultatibus  ex 
delectatione  succumbit.  Quicunque  ergo  volunt  esse 
discipuli  Cbristi»  prae  amore  iUins  omnia  quse  in 
roundo  sunt,  etiamsi  babeant,  fastidiunt,  ul  sint  hor 
bentes  tanquam  nen  habenles :  et  discunt  non  tu- 
perbe  sapere,  neque  tapere  in  incerto  divitiarum^  sed 
in  Deo  vivo  qui  praestat  nobis  omnia  :  sicque  facul- 
talcs  terrcnas  ad  sustentatiouem  possident,  ut  tamen 
ctiam  ex  eis  Deo  serviant ,  ciyus  acterna  bona  desi- 


ad  sua  opera,  quam  opus  iliius.  Et  ideo  mala  operai 
quia  secundum  se,  non  sectmdura  Deum  :  ul  eonim 
operum  tanquam  frucluum  malorum  volontas  ipsa 
esset  velut  arbor  mala. 

YU.  Apostolus  quoque  ait :  Radix  omnfviii  maith' 
mm  est  cupiditas  (I  Tim.  vi,  10).  SolliCite  ilaque 
considerare  debemus  qnare  initium  peuati  dicatnr 
snperbia  :  radix  omnium  matorum  est  cnpiditas.  An 
forte  sermonem  prophelicum  Panlns  apostolus ,  ut 
solet,  exposuit;  quandoquidem  sive  fftiftinn  ofiitiw 
peccati^  sive  radix  omnium  malorum  dicatur,  unum 
idemqne  signiflcat?  Porro  copiditas  atque  superbia  in 
tantum  unum  esl  malum,  ut  nec  superbia  sine  cn^ 
piditate,  nec  sine  superbia  possii  inveniri  ciiprditas. 


deratlt.  Et  quia  in  divmis  litteris  cupidius  rcpre-  B  Quandoquidem  et  diabolos  ih  quo  tenci  superbh 


henditur,  nonfacuius;  sollicila  mente  perpendunt, 
ut  ea  quae  hsd)ent  non  babeant  amore  possidendi , 
sed  necessitate  vivendi.  Ea  aotem  quibus  abrenun- 
tiandum  esl ,  nullo  nobis  pacto  haberi  concedun- 
tur,  quia  nullo  raodo  haberi  possunt  cum  Deo  : 
sed  ex  toto  corde  abreBuntiandum  diabolo,  operibos 
ac  pompis  cjns,  ut  nuUa  nobis  cura  iHis  commumo 
relinqoator,iie  eorum  actione  rarsus  cogamur  in^os 
regnnm  dikbi,  eujus  intidia  mors  intratit  in  muft^ 
dum^  qni  erai  hcmicida  ab  trnitOi  incentor  msdi,  col- 
lator  peceati. 

y.  Contnlit  namque  primo  bomini  fenus  peccati, 
quotidlanas  ab  illo  exactums  usuras.  Creditor  mahis 
fecit  sibi  usuris  obnoxium  genus  humaiMim,  cni  mi* 


principatum,  propriac  polcstatis  ac  pcrdilionis  hi^> 
manae  cupidusfuit  :  et  ipse  homo  per  appetiVim  ar- 
boris  interdictac ,  ac  divinx  similitudiuis  aircctaiionc 
morbosie  cupiditatls  oslendit  affectum.  Et  de  diabolo 
quldem,  (fuod  malo  superbix  ceclderit,  nnllus  qut 
atinbigat»  De  primis  tamcn  hominibus  diligeDti  consi- 
dcratione  Invenitur,  qnia  in  occulto  prius  mali  esse 
ooeperunt,  ut  in  apertam  inobedientiam  laberentur. 
Non  enim  ad  dialum  opus  perveniretur,  nisi  pneceo- 
tisset  voluntas  mala.  Porro  malx  voluntalis  initiiin» 
quod  potuit  esse,  nisi  superbiat  Quld  est  autem  su- 
perbia,  nisi  perversx  celsitudinis  appetitus?  Per- 
Tcrsa  enim  est  celsitudo,  deserto  eo  coi  debei  aul- 
nios  rabxrere  principio,  silii  quodaOimoio  fieri  atqiiO 


ser  debitor  solvit  peccando  non  aolum  ea  qo»  iflo  ^  esse  principiom.  Hoc  fit  cum  sibi  animus  placel : 


instigante  didlcit,  verum  etiam  adinventiones  pro- 
prias,  qou  ad  caraulum  scelerum  addidit.  Et  idcirco 
cam  per  gratiam  illins,  qui  ex  usuris  «f  iniquiiate  re- 
demit  animas  nostraSf  eruimur  de  potestate  mall 
credilorU,  ac  per  boc  improbi  exadoris;  abrennn- 
tiandum  est  iUi,  ac  denuntiandum  nihil  nos  ei  dein- 
cepsdebere. 

y\.  Quse  iit  antem  origo  et  Initium  operum  atqoe 
pomparam  diaboli,  Scriptura  manifeslissime  docet, 
qnae  ait :  Inilium  omnis  peceati  superbia  {Eccli.  z, 
15).  Quid  apertias ,  quid  probabilius  dicl  potest? 
/filrtttm,  inqait,  non  alicojns,  sed  omnis  peetati  m- 
perbia :  ut  evidenter  ostenderet  quod  ipsa  sit  omnium 


sibi  vero  placet,  cum  ab  illo  bono  immutabili  dcficit» 
qiiod  ei  magis  placere  debuit,  quam  ipse  sibL  Spon* 
taneus  antem  est  ille  defectus  :  quonlam  si  yolan-- 
tas  in  amore  superioris  immutabilis  boni»  a  quo  il- 
lustrabaiur  ut  videret ,  et  aecendebatur  ut  amaret, 
stabilis  permanerel;  non  inde  ad  sibi  placendum 
avcrteretur,  et  ex  hoc  tenebresceret,  aut  frigescerct» 
ut  vel  illa  credcret  verum  dixisse  serpentcm«  vel  illo 
Dei  mandato  uxoris  praeponent  voluntatem ,  pata- 
retque  se  venialiler  Iransgressorem  esse  prxcepli, 
si  vitae  suae  sociam  non  desereret  etiam  in  societatd 
peccati.  Non  ergo  malum  opus  factum  esl,  id  est  ill& 
transgressio,  ut  cibo  prohibito  vescerentur,  nisi  ab 


peccatorom  causa.  Quoniam  non  solum  peccatam  ^  eis  qui  jam  mali  crant.  Patel  ergo  maniiestisainw 


est  ipsa,  sed  etiam  nullum  peccatum  fleri  potuit,  po- 
tcst  aut  poterit  sine  ipsa  :  et  ideo  iirirfiifii  dicitur 
omnis  peccati,  quia  ipsa  praecessit  in  diabolo,  et  per 
ipsam  subversQs  est  homo.  Non  enim  ederet  de  ligno 
prohibito,  nisi  concupisceret;  nec  concupiss^  nisi 
teotatus;  nec  tentaretur,  nisi  desertns;  nec  desere- 
retur  a  Deo^  uisi  prius  ipse  desereret ;  nec  desereret 
Deum,  nisi  superbiret,  et  similitudinem  Dei  datnna- 
biliter  appetissct.  Feeit  itaque  Deus,  sicut  scriptum 
est,  hominem  rectum  {EecR.  vii ,  30) ,  ac  per  hoc 
Toluntatis  bome.  Non  enim  rectus  esset,  bonam  non 
habens  voluntaiem.  Bona  igitur  voluntas  opus  cst 
Dei,  cum  ea  quippe  ab  illo  factus  est  homo.  Mala 
vcro  voluntas,  quouiam  ouinia  opera  mala  pREccssil 


non  idum  in  diabolo,  verum  etiam  iu  primis  homi- 
nibus ,  malum  superbiae  praecessisse  in  abdilo,  ot 
sequeretur  hoc  malum  quod  perpetratum  esl  in  aper- 
lo.  Verum  est  cnim  quod  scriptuin  cst  :  Anie  ruinam 
exaltatur  cor  {Prov.  xvi,  18) ,  etanle  gloriam  hunu- 
liatur  (Lttc, xiv,  ii).Prorsus  ruina  quae  fil  in  occullo, 
praecedit  ruinara  quse  fit  iu  raanifesto,  dum  illa  niioa 
esse  non  putatur.  Quis  eiiim  exaltalioDem  ruioa* 
putat,  cum  jam  ibi  sit  defeclus,  quo  csl  relictm 
excelsus?  Quis  autem  ruinam  cssc  noa  videati 
quando  fil  mandali  evidens  atque  indubil^ta  trans- 
gressio? 

VUI.  Quam  primomm  hominura  transgressiooenif 
si  in  sua  quasi  membra  singula  dividamua ,  noa 


«t^  EPISTOLiC;.  ffg 

«ibfiuide  creJuiUur  eliaiii  cxtera  ibi  adniissa  peccau.  A  causa  iiiimico  iiiimicus,  Tel  adiplgoeodi  alici^nt  extra 


Primo  superbia  esl  illic,  quia  homo  in  sua  polius 
esse  quamin  Dei  poteslate  dilexit.  Deindc  avaritia, 
quia  piusquam  illi  sufficere  debuil,  appelivit;  et 
sacrilegium ,  quia  non  credidit ;  et  homicidiun  , 
quia  se  pnccipitavit  in  mortem;  etforiMcatio  spirila- 
lis,  quia  iniegritas  mentis  humanae  serpentiua  sua- 
sione  corriqpta  est;  et  furtum,  quia  cibus  prohibitus 
usurpatus  est ;  el  si  qnid  aliud  io  hoc  uno  admisso 
diligenti  oonsideratione  inveniri  potest.  Hoc  igitur 
primum  creaturae  raiionalis  makim  secuta  sunt , 
ignorantia  renim  agendamm  et  caBCupisceutta 
noxianiffl,  quibus  comites  subinferuntur  error  et 
dolor  :  quac  duo  maia  quando  immineniia  sentiun- 
lur,  fugitantis  ea  ammi  moius  vocatnr  meius.  Porro 


commodl,  sicul  latro  viatori ;  vel  eviiandi  mali,  sic* 
ui  ei  qni  iimetur;  vel  iayidendOy  sicui  feiidori 
miserior,  aui  in  aliquo  prosperatu  ^us  quem  sibt 
aBquari  timet,  aut  aequaiem  dolet ;  vel  sola  volootate 
alieni  mali,  sicut  spectatores  gladiatomm,  aut  irri- 
sores,  aut  iilusores  quorumlibet,  qui  imtanXur  emm 
male  fecerku,  et  exsoiiani  in  rebus  pessimis,  dis- 
mpiis  HmiiilHis  humanae  socieiatis.  Nihil  enim  est 
infelicius  ielicitaie  peccanUum,  qua  pcenalis  nutriiur 
impunitas  et  mala  voIuniasY  vel  ut  hostis  inierior  ro* 
t>oreiur. 

XI.  Omnia  qiioque  quae  demulcent  sensus  corpo- 
ris,  et  per  eos  irrampuni  ad  yastandam  menle», 
ui  ei  iieeai  per  biam  et  q[>aliosam  viam  qoae  du 


aaimus  cum  adipisciiur  coocupita^  quamvis  perni-  B  cit  ad  moriem>  iogredi»  corporales  quaerens  carpere 


eiosa  vei  inauia,  quoniam  id  errore  fion  sentii ;  vei 
delecisitione  morbida  vincitur,  vel  etiam  vana  lae- 
iiiia  ventilatur.  Ex  his  morborum  non  ubertatis  sed 
iftdigeniiae«  lanquam  fontibus  omnis  miseria  naturae 
raiioualis  eaianat  io  >  quilMis  jacett  vel  eiiam  yolvi- 
iuri  et  de  raalis  ia  mala  praecipiiatur 

Il.Ecoe  arbor  malae  yolontatis ,  qtue  superbiae 
ortior  semine,  ei  in  cupidilatis  coflvalescii  radicei 
quales  multiplicai  fraetus!  Ideoque  si  volumns  coo- 
summaM^  nosiri  oertaminis  corsum,  cayeamns  lo 
primis  capidiiaiem  atque  superbiam,  aao  doo  ouda, 
aed  oniuo,  a  quo  irahitur  omais  maii  aeius  ioiiium. 
Nam  sioe  superbia,  quae  possuot  sallim  iochoari  pac- 
caia,  cum  dicatur  tniiium  omm$  peccaii  Buperkimf 


yoiupiates»  Yelui  cum  tbeatrorum  moles  exsiraan- 
tur,  eieffodinntur  Aindamenta  yiriutum  :  eam  gio^ 
riosa  est  efl^iottis  iosania ,  et  opera  miserioordiae 
derideoiur;  cum  ex  his  quae  diviiibue  abuodaoi, 
laxarianiur  hisiriooet,  ei  oecessaria  yix  habem  pa»- 
perea.  Perquinqua  seoaus  oorparis  meiropoiif  ei 
arx  meaiis  capilur,  aspectu  scilicet,  attditu^  giista, 
odorata  ei  iacUL  Si  drceosibus  quispaam  deleoielar; 
ai  ashietanim  cerlamioe,  si  naobilitaie  histrioBaDi,  ai 
fonois  aniiierum,  si  splendore  gemmaram,  vesiium, 
BMiaUoraa,  ei  caeteris  hujusoiodi,  per  ocuioram  Ib- 
neaCras  aoimae  esi  capta  libertas. 

X0.  Rariom  aodita,  si  varia  organoram  caoln  ei 
Tooom  fleiiooibas  deUoHarv  et  caroiiae  poetaram  el 


kui  sine  cupidiiate  omoium  maiorum  radtce,  quae  ^  comflBdUraoH  mimoramqQearbanilaiibusatstrophis, 


possuni  fleri  mala,  cum  sine  radice  aui  ouUa  depu- 
leolur  aui  mortua?  Delnde  si  quodlibei  peccatum 
perpeirare  nuUus  poiesi,  nisi  propriae  delectaiiooi 
coosentiat,  quodcupidiiatis  esi  propriiu»)  ei  Dei  prae- 
cepta  conteomat,  quod  esi  superbiae  malum  :  qim- 
modo  000  ex  cupiditaie,  quae  radix  malcrum  onmium  ; 
et  ex  superbia,  quae  tatfiam  aauits  peeeaii  dicitor, 
procedii  omne  peccatum?  Omnia  igiioroMla,  quae 
per  semioarium  superbiae  de  radioe  oriuotor  capidi* 
latis,  in  his  doobus  eomplectuniur,  idest  operibus  el 
pompis.  Neque  ioveniri  poiesi  ullum  peccaium,  quod 
noo  io  aliqoo  horam  adnumeretur.  Et  idcirco  flde- 
libus  ad  emundatiooem  baptismi  accedeniibus  io  his 
proountiantur  abrenuntianda. 

X*  Et  quia  de  operibus  diaboll  facilis  intelligeniia 
est,  dicendum  prius  quae  mala  ad  pompas  diaboli 
periinere  noscantur  :  omnia  videlicet  quao  de  lasci- 
yia  atque  luxuria  oriuntur,  aliqua  vero  quae  de  libi- 
dine.  Nam  soot  multae  variaeque  libidioes,  quarum 
oonnullae  habeat  etiam  vocabula  propria,  qnaedam 
▼ero  Don  habent.  Quis  enim  facile  dixerit  quid  vo- 
cetor  iihido  dominandi?  Est  igitur  libido  uldscendi, 
quae  ira  diciinr;  est  liiiido  habendi  pecuniam,  quae 
ayariiia  est;  esi  libido  qoomodocunque  yincendi, 
qoae  penricacia ;  est  libido  gloriandi,  quae  jactantia 
fluncupatur.  Libido  est  nocendi,  sive  per  contume- 
liam,  sive  per  injuriam;  etulramque  vel  ulciscendi 

•  S.  August.  in  Enchlr. 


el  iiaidqoid  per  aures  intioiens  yiriBtalen  meoiia 
efcouoat  Odoris  aatem  aoayilate«  eldiyersa  thy- 
Baiamatam,  el  aoiomom,  el  peregrloi  omris  pallicala, 
quod  disaoltttis  el  amorlhos  cooyenil.  Taclosaotem 
alieooram  corporam,  el  fen^aram  ardeoiior  appe- 
litos  yitinus  io  faam  est  [Forte^  yitium  iofame  esi]. 

XIII.  Igilnr  com  per  has  portas  qoasi  qaidam  per- 
iurbationom  conei  ad  arcem  nosine  roeotis  lotrayo- 
riot,  obi  erit  libertast  abi  forlltttdo  «jos?  obi  de  Deo 
cogiiaiio?  Maxlme  cam  tactos  deplogat  ubi  etaam 
praiteriias  voiuptates,  et  reoordatione  yliiorom  cogal 
aaimam  patl,  et  qoodammodo  exercere  qood  noa 
agit.  Peccata  namqoC)  quae  ad  laschriam  perliners 
nnosountori  commemorat  Isaias  propheta  ex  yooa 
Domioi  comouoantis,  diceado :  Pro  eo  quod  ekteUm 
wtU  fUite  Sioo,  ei  amMmfenmi  esiento  aMo,  ef  a«- 
tibu90cuhrum  ibani  ei  plaudebani^  ambulabani  in  pe» 
dibue  laif,  comffoeito  gradu  incedebani;  deeahahii 
Domnue  vertieem  fiHarum  Sion^  ei  Domnut  erinem 
earum  nudabii.  /a  die  Uia  auferet  Dowumu  omamen^ 
ium  eaUeamentorum  el  lunulas,  ef  torque$t  ei  mo§diia^ 
ei  armiUaSf  et  «ifroi,  diecriminaRa,  ei  perieceHdei^ 
et  muramuUUf  et  otfaetoriola^  el  inaorci,  ei  oaaalot, 
ef  ^emmas  in  fronte  pendentee  {I$a,  iii,  i6).  Qoae 
omoia  propter  soperbom  sopercilium  ei  impndlcoa 
ac  luxnriosos  actus  homlnnm  dlconlor,  qoi  diflTosi 
per  omoia  desideria,  corpus  docant  impuram.  liem 


RTO  LEIDRADI  LUGDUNENSIS  EPISCOPI  ^ 

Istias  pompis  Uscivorum  comminalur  dicens :  Inge-  A  i£gyplo,  adsparso  ciibili  in>  rrha,  ct  aloe,  et  cinna- 

momo.   IIxc  et  alia  Inijusmodi  dc  pompis  scripta  re* 


nmerunt  amnesqui  lietabantur  corde,  cessavit  gaudium 
tjfmpanorum,  quievit  sonitut  lastantium,  conticuit  dul» 
eedo  citlmroi  cum  cantico^  non  bibent  vinum  :  amara 
erit  potio  bibentibus  Ulamy  attrita  est  liritas  vanitatis 
{Isa.  XXIV,  7-10).    ^ 

XIV.  Nomeii  aulcm  pompse  invenilur  eiiam  in  di- 
viols  littcrifi,  sicut  est  illud  in  psalino  xxxix,  juxta 
liebraicani  tamcn  translationem :  Beatus  vir  qui  posuit 
F}onnnum  confidentiam  suam^  et  non  est  averstis  ad 
xuperbias  pompasque  mendacii,  Quod  alia  translatio 
dc  Gncco  ita  exprcssit  :  Beatus  vir  cujus  est  nomen 
Domini  spes  ejus,  et  non  respexit  in  vanitates  et  iu- 
samas  fatsas,  Ubi  utique  et  ipsa  vana  oblectamenta 
corporalium  sensuum  significat.    In  Amos  quoque 


pcnuntur. 

XVn.  De  cxtcris  vero  viliis,  sive  sint  spiritalia, 
ut  hscreses,  schismata,  jactantia,  invi^Ua,  animosh- 
tas,  elatio,  odium  ;  sive  sint  corporalia,  id  cst  qua; 
non  solo  animo  sed  corpore  perpetrantnr;  ut  esl 
aviditas,  cbrietas,  intempcmnlia  foniicatio,  adulte- 
rium:  ecclcsiaslici  doctores  dicunt,  qnod  de  seplem 
principalibus  vitiis  procetlanl,  id  cst  de  mani  gloria, 
invidia,  ira,  trislitta,avariiia,  ventris  ingluvic,  afqne 
luxnria.  Qnae  vitia  habent  matrem  ei  rcginam  su- 
perbiam,  cniquasi  duces  cum  suisexercKibusiAsc- 
quuniur.  llacc  septem  vilia  significata  per  illas  geih^ 
tes,  quas  voluil    Dominus  deleri  per  fllios  Israef, 


propheta,  ubi  ait :    Yce  qui  opulenii  estis  in  Sion^  ei  ^  Ethxos  vidclicct  ct  Gcrgessxos,  et  Amorrhseos,  ct 

Chananxos,  et  Phere»eos,  ct  Evaeos,  et  Gebusaeos. 
Et  revera  multas  ct  varias  pcr  alios  aiqiie  alios  reges 
etpopulos  Dominus  aut  traustulit  aut  vastavit  atque 
deleviL  Uas  autem  gentes  idctrco  per  filios  Israd 
voluit  exstingiii,  ut  signiflcaret  in  sept^ntrio  numero 
haec  vitia  ab  electis  sois  vinoeuda  atqne  calcand«« 
Hioc  et  Samson  sepiem  /unes  <|uibn8  ligatus  putaba- 
tur  disrupit,  ut  in  septenario  numero  signiflcarentur 
bsH:  viiia,  et  per  hxc  vitia  omnia  peceata  generis  hu- 
inaiii,  qxtst  Domijuis  noster  Jesus  Chiistus  penulit  in 
corpore  suo  super  iignuro,  ut  illius  vuhiere  ganaren' 
tur  atque  disrumperentur  in  nobis,  et  conseqnenter 
illi  dicamus  :  IHrupisti  vincula  mea;  tibi  sacrifieabo 


confiditis  in  monte  Samariop  optimateSf  capita  popu' 
lorum,  ingredientes  pompatice  domum  Israel ;  qui  se^ 
IHirati  estis  in  diemalOfetappropinquatissotio  iniqKUa- 
iis;qui  dormitisinlectis  eburneis,  etlascivitisinstratis 
i'e$tris;  qui  comeditis  agnnm  de  grege^  et  vitulum 
d€  armentiSt  qni  cantatis  ad  toeem  psalterH  ncut 
btnid.  Putaverunt  se  habere  vu5a  cantici  bibentes 
in  pkittlis  vinum  ,  et  optimo  unguento  delibuti^  et 
nikil  patiebaniur  super  contritionem  loseph  (Anios 
VI,  1-6). 

XV.  Pompae  diaboli  Taciunt  hoinincin  lascivuiu  4il 
vanum,  per  quse  cfHcitor  a  bono  mutabilis,  mali  le- 
nax,  in  verbogravis,  in  animo  turpis,  ubique  faJias, 


Ixius  ad  prospera,  fragilis  ad  adversa,  inflatus  ad  ^  hosiiam  laudit.  Nam  quia  his  septcm  superbhe  vt- 


obsequia,  auxius  ad  opprobria,  immoderatus  ad  gau- 
dia,  facilis  ad  humana,  diflicilis  ad  boncsta.  Desi- 
derio  comparaoiko  opinionis  incensus,  eis  operibus 
quibusemiturfayorhumanus  inscrvit,et  morum  boua 
conletunit,  tantumque  eum  ardor  bumanx  lauths  in- 
flammat,  ut  laboriosa  opera  qu9c  populus  a.lmiraiur, 
ct  (luibus  fama  diiiUndilur,  siae  Liboit)  suscipiat,  ut 
foris  iil)i  poiest  magnus  sploiidcat,  cum  inlus  ulii  so- 
ius  Deus  vidct,  squalcat. 

XVI-  SuQt  cliam  quorum  vitam  lingua  turpis  in- 
tlammat,  qui  inverecumlos  scrmoucs  aut  proferunt 
Hbetiter,  aut  audiu^ivi.  IIoc  loquimlur  quod  diltgunt, 
ei  dolcctabiliter  andiunt  quod  assiduis  cogttatioiiibus 
v(|I^uat,  et  turpem  conscienliam  manifcstaiit.   Tales 


tiis  nos  captos  dolnit,  iddrco  Redemptor  noster  ad 
splritaleliberationis  prseliumSpirituseptiformis  gra- 
im  plenus  venit. 

XVIII.  Sed  babent  contra  nos  h»c  singula  exerci- 
tum  suum.  Dc  cenodoxia,  id  est  inani  gloria,  inohe^ 
dientia,  jaciantia,  hypocrisis,  contentioncs,  pertina- 
ci9B,  discordix,  etnovitalQmpnesamptionesoriiintur. 
Dc  iiividia,  od]um,susurratio,  detractio,  exsuUatio  in 
adversis  proximi,  afllictio  antem  in  prosperis  nasci- 
tur.  De  ira,  rixae,  tumormentls^contumeli.^e,  damor, 
indignatio,  blasphciniae  proleruntur.  De  tristitia, 
malitia,  rancor,  pusillanimitas,  despcratio,  torpor 
circa  praecepta,  vagatio  mentis  erga  illicita  nascitur. 
1)6  avaritia,  proditio,  fraus,  fallacia,  pcrjurium,  in- 


CBim  Scriptura  iniroducit,  qiiae  aii  :  Dixerunt  enim  q  quieludo,  violenlia,  cl  contra  misericordiam  obdura- 


(ipud  se  cogitatiies  non  recte.  Et  post  aliqua  :  Venite 
ergo  et  fruamur  boms  quff,  suntf  el  utamur  creatura 
tanquam  injuventutc  celeritcr,  vino  pretioso  et  unguen- 
tii  nos  impleamuSf  et  non  pratereat  nos  flos  tempo- 
ris»  Coroncmus  nos  rosis  antequam  marcescant :  nul' 
lum  prclum  sity  quod  non  pertranseal  luxuria  nostra. 
Nemo  vesirnm  sit  exsors  Inxuricj  nostrw :  ubique  r^ 
tinquamns  iigna  bvtitia,  quoniam  licrc  est  pars  nosira 
ct  ha:c  sors  (Sap.  ii,  1  scq.),  Ilorum  ilieccbram  sub 
spccic  iiiulieris  adullcra)  et  Salomun  o$teuuii,  de  qua 
dicit  quod  vccordi  juvem  occurrat  onintu  meri- 
tr^cio,  prxparata  ad  capienda^  animas„  garrula  ct 
vaga  ,  quicUs  impaticns  :  qua;  dicil  sc  bai)ei'e  in- 
tovlum  funibus  icctum,  strntum  (npctibus  pictis  ex 


tio  cordis  oriuntur.  De  ventrls  ingluvle,  inepta  las 
tilia,  scurrilitas,  immundilia,  muUiloquium,  bebe- 
ludo  sensus  circa  intclligentiam  propagatur.  De  In- 
xuria,  cxcilas  mentis,  inconsideratto,  inconstantia, 
pnecipitatio,  amor  sui,  odium  Dei,  afl^tus  pnesen^ 
lissxcuii,  horror  autem  vel  despcratiofntori  gene- 
ranlur.  Ex  qiiilms  viVliret  scpt^m,  duo  snnt  car- 
nalla,  iil  est  vontris  in;;[luvics  el  luxnria  :  qiriA<(ac 
nutcm  spiiitnlia.  Sc;i  uraimcpiotiqiie  eomro  tanla 
ribi  cognatione  jungilur,  ut  nonnisi  ttmim  de  ahero 
proferatur.  Prima  namque  inanis  gloria  gignit  in- 
vidiam:  qnia  dnm  vani  noininis  ])Otcntiam  appe- 
tit,  ne  quis  hanc  alius  adipisci  valeat,  tabescft. 
Sic  quoq«;c  ('c  invittia  gencratiir  ira,   tristitiaau- 


fSi 


EPlSTOLiE. 


Stii 


lem  ab  avariiia  dciivatiir.    De  duobus  vero  qux  A  verum  etiam  pra^ponunlur  nobis  a  Deo  potestates, 


carnalia  sunt,  cunctis  liquct,  dc  ventris  ingluvie 
luxuriam  nasci.  Quia  duui  unum  inordinate  rc- 
Gcitur,  altcrum  procul  dubio  ad  contumelias  cxci- 
tatur. 

XJX.  Alii  autem,  maxime  sancti  Patrcs  i£gyptii, 
«clo  dixerunt  esse  principalia  vilia,  et  prima  posue- 
runt  ea  quae  bic  carnalia  dicla  sunt,  idest  gastrimar- 
giara,  qnod  sonal  ventris  ingluvicm,  et  fomicationem, 
quod  bic  gcnerali  nomine  luxuria  nominatur.  Tertium 
philargyriam,  id  est  amorem  pecunix,  quod  nos 
avariliam  nomioamus.  Quarlum  iram,  quintum  Iri- 
stitiam,  sextum  accdiam,  id  est  anxictatem  seu  Uc- 
dium  cordis,  quod  nostri  iuconstantiam  vel  vagatita- 
tem  nominare  solcnt.   Septitimm  cenodoxiam,  quod 


quibus  subdiii  esse  debemus,  non  solum  propter  iram, 
sed  et  propter  conscientiam,  Qui  propter  ista  emen- 
danda  promulgant  leges,  decemunt  justa,  proponnnl 
supplicia,  vincula,  torturas,  flagclla,  exsilia,  amputa- 
liones  membrorum,  amissiones  rerum,  diversi  ge- 
neris  mortes;  et  auferri  non  possunt  de  mundo. 
Propter  isla  ecclesiasticus  vigor,  correptio,  cxcom- 
rounicatio,  de  Ecclesia  exclusio,  lcgcs  poenitentix, 
anatbematizatio ;  et  auferri  non  possuut  de  ecclesia. 
Constituunlur  judiccs,  insistunt  ofTicia  ,  mittuntur 
ullorcs,  ut  bxc  corrigantur  :  ct  ad  cumulum  mise- 
riarum,  quibus  mortalis  vita  exslat  plcnissima»  ubi 
statuta  justitia,  nequitia  condemnari  et  innocentia 
absolvi  putatur,  ignorantia  rallente  plerumqueecon- 


Bos  inanem  gioriam  diciams.    Octavum  supcrbiam.  ^  trario  agitur,  ut  malilia  victrix  redeat,  et  innocentia 
Prxtermiserunt  vero  invidiam,  maximum  superbia)     puniatur. 


prolem  ac  comitcm;  addidemnt  autcm  acediam, 
quod  doctores  Ecclesiae  intcr  principalia  vitia  nou 
posuemnt,  sed  magis  illud  de  tristitia,  sive  luxuria 
Basci  dixenmt :  quia  et  revera  quasi  proprium  vide- 
tur  esse  monacbonim.  Nam  generaliter  in  cunclis 
lldelibus  mul'o  minus  malum  vidctur  esse,  quam  in- 
▼idia :  quia  ct  in  divinis  litteris  ms^ori  dctcstaiione 
ROtatum  invenilur  invidia,  quam  iragatio  mcnlis. 
IHlimum  posucrunt  superbiam,  quod  alii  causam  et 
originem  omnium  vitiorum  esse  dixerunt.  Et  revera 
^rspicuum  est  non  de  inani  gloria  superbiam,  sed 
de  superi)ia  inanem  gloriam  generari.  Pari  autem 
contentu  ulrique  duplici  ea  divisione  distinxcrunf, 


, r,--^.  —       _ 

id  est  carnalia  et  spiritalia,  cum  tamcn  Aposlolus  si-      venimus? 


XXI.  Iltc  prohibitio  et  cruditio  coiitra  cas  cum 
qtiibus  nascimur  tenebras  vigilant ,  et  conlra  bos 
impetus  opponunlur  ;  plense  tamen  etiam  ipsse  la- 
borum  et  dolorum.  Nam  quid  sibi  volunt  multi- 
modx  fomndines,  quae  cobibendis  eliam  parvulo- 
nim  ^*anitalibus  adhibentur  ?  quid  paedago^i  ?  quid 
magislri  ?  quid  ferulae  ?  quid  liora  [  Forte^  lora  ]  ? 
quid  virgx?  quid  discipliua  illa,  qua  Scriptura  san- 
cta  dicit  dilecti  niii  latera  esse  tundenda,  ne  ere- 
scat  indomitus,  domarique  jam  dums  aut  yix  possit, 
aut  fortasse  nec  possit?  Quid  agitur  his  p;i>nis  om- 
nibus,  nisi  ul  debelletur  imperitia,  ct  prava  cupidi- 
tas  infi^netur,  cum  qiiibus  malis  in  hoc  saeculum 


mul  omnia  opera  carnis  manifesla  esse  dixerit.  Om- 
nium  quoqiie  viliorum  ciTicientiam  quadripartitam 
esse  dicunt.  Nam  quredam  nonnisi  actu  corporis 
consummari  possunt,  ut  ventris  ingluvies  et  fomi- 
catio :  qiia^dam  vero  sine  ulla  corporis  actione  com- 
pleiitur,  ut  superbia  et  cenodoxia :  qiixdam  autem 
eommotionis  suae  causas  extrinsccus  excipiunt,  ut 
^varitia  etira:  aHa  vero  inlcstinis  motibus  excitan- 
tur,  ut  acedia  atqoe  tristitia. 

XX.  Hxcetmullabiijusmodi  vtlia,  qucc  dhidun- 
tur  in  operibus  et  pompis  diaboli,  qui  cst  auctor  et 
princeps  peccaiorum  qnibus  inbaplismo  abrcnunlia- 
vtmus,  clquod  pejnsest,   ad  ca  Urrum  revcrlcnles. 


XXII.  Quot  et  quantis  pcenis  aliis  genus  agitetur 
humanum  ,  qux  non  ad  malitiam  et  nequitiam  ini- 
quorum,  sed  ad  conditionem  pertinent  mlseriamque 
communem,  quis  ullo  sermone'  dlgerit,  quis  ulla  co- 
gitatione  comprebendit?  Quantus  cst  melus  a  de- 
ceptionibus  et  mendaciis  hominum,  a  suspicionibus 
falsis?  Quanta  putamus  esse,  quam  misera,  quam 
dolenda?  Qo&ndoquidemhi  jodicant,  qui  conscientias 
eorum  deifuibus  judicant  cernere  nequeunt,  et  cum 
qois  qnKritur  ntrum  sit  nocens  crociator,  et  inno- 
cens  luit  pro  incerto  scelere  certissimas  pamas;  non 
quod  illiid  commisissedetegitur,  scd  quodnon  comml- 
sisse  nescilnr.   Ac  per  hoc  ignorantia  judicis  plerum- 


eamm  inqiiinamcnlissordidanuir  cl  oneribiis  dcpri-  |^  ^I^ic  esl  calamitas  innocentis;  ct  quod  est  intolera- 


miniur,  ut  merlto  dicamiis :  SictU  onus  grave  gra- 
ratce  snnt  super  me.  Putrnerunt  et  corrupta;  sunt- 
cicatrices  mea^  a  facie  insipienlio!  mea^,  3fiseriis  af- 
flictus  sum  usque  in  finem,  Quorum  cormplione  di- 
bniainur,  ct  sicut  sani  gaudcmus.  Proplcr  isla  com- 
minatur  no!!is  Deus  jndex  justus,  fortis  et  patiens^ 
nisi  convertamur,  poenas  aiternas,  iibi  vermis  noster 
non  moritur,  et  ignis  non  exslingnitur,  Propler  isla 
atterimur  et  aflligimur  flagcllis  tcmporalibus  in  rebiis 
humanis,  bcUis,  captivilatibns,  pestilcntiis  ,  fame, 
aegritndine.  Propter  sla  incommoditas  aemm,  sicci- 
las,  exnndantia  pluviaruin,  inclcmentia  frigoris,  ve- 
hemenlia  ardori^,  defectio  adjumcntomm.  Projitor 
qu;e  non  sobim  ciriitns  corripimur  ct  casliga.mur, 


bilius  magisqnc  piangcndmn,  riganduirique  sifleri 
potest  fontibus  lacrymamm ;  cum  propterea  judcx 
torqueat  accusatum,  ne  occidat  nesciens  innocen- 
lem,  flt  per  ignoranti?e  misoriam,  ut  et  tortiim  et  in- 
noccntcm  occidat,  qoem  nc  innocentem  occideret 
torscrat.  Quia  plemmque  hi  qiii  argimntur,  vi  do- 
loris  siiperali,  de  se  falsa  confessi  etiam  puniuntur 
innocenlcs,  cl  utmm  iniiocenlem  an  nocentem  judex 
occiderit,  ncscit.  Vemm  est  quod  ait  Scriptura: 
Tentalio  est  vita  hominis  super  terram,  Et :  Propter 
iniquittttem  corripuisli  homincm,  et  tabescere  feeitti 
iicut  araneam  animam  ejus.  Oriuntur  inter  Ecclesiae 
rectores  et  rcipublic;e  administratores  innumepai 
contenliones,  et  instigante  superbia,  cupiditalc  atr 


LEIDRADI  LVGD. 

f{iie  ioTiAa  et  ctaiisrs  oculls  zelarour  el  belligera- 

Biu8ftd  iDTiceni  proximi  quibus Nemini  quid- 

fMam  debeatiSf  nisi  utinvicem  ditigatls.Ei  tot  ac  tanta 
riala  nobis  immioentia  consentimiis ,  quibus  esse 
moikdeheh^ladtjersus  camemet  sanguinem  cottuctatio^ 
sed  adtersus  principes  et  potestates  ,  adversus  mundi 
rectores  tenebrarum  /larifm,  adversus  spiritalia  nequi- 
tia  in  ecelestibus.  TnJicla  sunt  iiobls  innumera  bella 
vrfncipis  et  pottitatis  aeris  hujus ,  ^t  operatur  in 
iUias  difidenticB ,  sscvit  adversum  nos  tolis  viribus. 
Xim.  Terrores  etiam  divin»  oomminationis  in- 
tonant  super  nos.  Severitas  leguro  et  districtio  re- 
gum  Tigiiant  ad  coercendos  nos,  et  nihil  horura  at- 
lendimas,  ni&i  ut  invicem  mordeamus  et  comedamus^ 
ui  ab  invicem  consumamur.  IIcu,  proh  doior!  Tam 
seemri  pergimus  ad"  tenebras  exteriores,  quasi  ibi 
nobis  cubicola  exstruantur,  cubilia  sternantur,  deli' 
cioe  praeparentur »  ministri  procurenCur,  thesauri 
coogerantur,  omameuta  multipncentur,  cum  Scrip- 
tura  dicat :  Quodcunque  potesi  manus  tua  facere,  in- 
stanteroperare :  quia  nec  opus^  nec  ratio,  nec  saptentia^ 
mc  seientia  erunt  apud  inferos^  quo  tu  properas,  Unde 
«obil  tam  impadens  superbia,  importuna  capidilas,  in- 
fhiDita  lascivia?  nisi  quia  ad  ea  quibus  in  baptismo 
abrenuntiavimos,  impnidenter  revertimur ;  et  contin- 
git  nobis  res  veri  proverbii :  Cains  reversus  ad  vomi- 
tum  iuum^  et  ius  lota  in  votutabro  tuti.  Unde  bella 
et  liies^  ait  Apostolus,  in  vobisf  Nonne  /nnc :  ex 
eoneupiscentiis  vestris,  qua  militant  in  membris 
vtitri^f 

XXIY.  Manifeatum  est  ergo,  omnem  contentio- 
nem  inter  nos  ex  cupiditate  oriri :  qooniam  non  est 
taie  bonum  quod  hic  amamus,  ut  nullas  angustias 
fadat  amatorilNis  suis.  Ideo  plerumque  dividimur 
litigando,  roortircras  aut  ccrtc  mortales  victorias 
reqnirendo,  et  cum  quis  vicerit  superbus  extoIUlur. 
Si  vero  conditionem  cogitans  casusque  communes» 
magis  quae  aecidere  possunl  adversis  angitur  ,  quara 
eis  quae  provenerint  secundis  rebus  inflatur.  Res 
eniffl  quaelil)et  terrena  simul  a  multis  possideri  non 
polest;  quia  si  unus  possidet,  ab  cjus  possessione 
alter  ezcluditur.  Res  autem  divinse,  quas  Deus  jubet 
ttl  amemus,  sic  a  multis  possidentur,  ut  nuiU  crc- 
scenle  miakero  possidentiuoi,  aUquid  minualur.  Nullo 
enin  moda  fit  mioor,^  aecedente  seu  permanente 
OQBSorte  possessio  bonitatis ;  imo  possessio  bonitas, 
ffoam  tanto  latius,  quaoto  concordius  individua  so- 
cionim  possidet  cliaritas.  Non  habelut  istam  posses- 
aionem ,  qui  eam  noluerit  liabcre  oommunem  :  et 
ttnlo  eam  reperiet  ampliorem,  quanto  ibi  ampUus 
potuerit  amare  consortem.  Quia  crgo  isla  quas  amarc 
debemus  inordinate  amamus,  idco  beUa  et  Uies  ex 
eoncupiscenliis  nosiris  oriunlur  in  nobis. 

XXY.  Sed  sciendum  nobis  est,  omnibus  modis 
aon  posse  nos  ad  regnum  pacis  xtemx  transire, 
nisi  tuc  eam  pacem  tenuerimus,  quam  belli  bujus, 
iiLquo  caro  coiicupiscit  adversus  spiritum,  et  spiri- 
ttti  adversus  camcm,.  multis  et  variis  certaminibus 

*  Ex  Dalnzlo  ^ecuoda» 


EPISG.   EP1ST0L£.  884 

A  quaeriL  Hoc  autem  beUum  nunquam  uITum  esset,  sl 
natura  humana  per  Uberam  arbitrium  in  rectitn- 
dinc,  in  qua  facta  est,  perstitisset.  Nunc  vero  qua» 
pacem  feUx  cum  Deo  habere  noluit,  secom  pugnat 

iijfelix,  et  cum  sit  hoc melius  est  tamen  quam 

priora  vitae  hujus.  Blclius  confligitur  quippe  cum 
vitiis,  quam  cum  sine  uUa  conflidione  domiiiantur. 
Meluis  est,  inquam,  i)etlum  cum  spe  pacis  aetems,. 
quam  sine  utla  liberationis  cogitatione  cnptivitas. 
Cupimus  quidem  etiam  beUo  carere,  et  ad  cape»- 
sendam  ordfnatissimara  pacem,  ubi  firmissima  sta- 
biUtate  potioribus  inferiora  subdantur,  igne  divini 
amoris  succcndimur :  scd  si,  quod  absit,  iUins  tanta 
boni  spes  nuUa  esset,  maHe  debuimus  in  hujus  con- 
flictionis  molestia  remanere,  quam  vitiis  in  nos  do- 

B  minationem,  non  eis  resistendo,  permittere. 

XXVI.  Suscipiendum  est  igitur  bellum  contra^ 
vitia,  et  gercndum  acriter,  ne  ad  damnabilia  pec- 
cata  perducant.  Et  siqiiidem  nondum  victoriarani 
consoetudine  roborata  sunt,  facilius  vincnntur  et 
cedunt  r  si  autem  vincere  atque  impcrare  consueve- 
runt,  laboriosa  difficuhate  superantur.  Hxc  est  an- 
tem  in  fide  Cbristi.  Nam  si  lcx  jiibens  adsil,  et  spl- 
ritus  juvans  desit ;  per  ipsam  prohibitionem  desid^ 
rio  crescente  peccaU  atque  vincente,  etiam  realnt 
praevaricationis  accedat  Nonnunquam  sane  aper- 
tissima  vitia  aUis  vitUs  vincuntur  occultis».  quae- 
putantur  csse  virtutes,  in  quibus  regnat  superbia  el 
quxdam  sibi  placendi  altitudo  minosa.  Sed  tunc 
victa  vitia  deputanda  sunt,  cnm  Dei  amore  vincun- 

G  tur;  qucm  nisi  Deus  ipse  non  donal,  nec  aUter 
d6nat,  nisi  per  mediatorem  Dei  et  hominum  htnmnen^ 
Christum  Jesum,  qui  factus  cst  particeps  mortaU- 
tatis  nostrae ,  ut  nos  participes  facerel  divinitatis 
suae. 

EPISTOLA  in. 

AD    SOROREV. 

CharissinLne  ac  suspicienlissinue  in  Christo  sanctas 
sorori  Lcidradus  licet  indlgnus  Lugdunensis  Ecclesis 
episcopus  in  Domino  lesu  Christo  sempiternam  sa- 
lutem. 

Cogiioscere  dignetur  prudentia  alwitatis  tux  nos 
juxta  donum  donantis  Dei  viribus  corporis  aliquan- 
tisper  prxvalerc ;  et  sccundum  quod,  si  inccrta  sa- 
lus  propler  suspectos  casus  vitae  bujus  habct,  de 
^  saJute  nostra  gratias  Deo  debcrc.  Dcinde  secundum 
vires  animi  nicmorcs  nos  esse  in  orationibus  nostris 
pro  salute  vestra  lcmporaU  et  aeterna.  Yos  quoque, 
si  bene  valelis,  et  in  orationUius  vestris,  juxta  quod 
de  vobis  cooQdimus,  mcmores  nostri  estis ,  imroen- 
sas  Deo  referimus  graUas,  eo  quod  secundum  quod 
dcsideramus  e^se  vos  constat.  Novi  autem  aniroum 
vestrum  nuper  vcbcmenli  dolore  percuisum,  po^ 
mortcm  Glii«  postea  fratris.  Et  utique  tanU  solatii 
privatio  nullo  modo  nos  potest  sine  gravi  dolore 
aflici ;  quoniam  dc  quorum  vita  gaudemits,  conse- 
quenter  dc  corum  inorte  dolcmus ;  et  tanto  nvgore 
trisUtia  cor  nostrum  premil  ct^uscunque  mors» 


»SS  AMALARIUS.  —  ^OTITIA  HISTOIUCA.  m 

quanto  n^tore  letitia  sublevabat  vita.  Neque  enim  A  alii  roox  in  hanc  lucem  effusl ;  et  deincept  non  inve- 


Jura  natune  penitus  exstinguere  possumus,  ne  do- 
leamus ;  sed  forsitan  consilio  meliore  lenire,  ut  tole- 
remus ;  ne  forte  contingat  ut  dum  amorls  sequax 
animus  pro  proximo  dolet  ut  blandus,  judiciis  divi- 
nis  efliciatur  inrcnsus.  Multa  enim  discretione  opus 
est,  ut  in  hujusmodi  damnis  inter  Deum  judicantem 
et  proiimum  morienlcm  axfuitatis  tenorem  non  re^ 
Ijnquamus;  quatenus  ct  justissimo  judid  ingrati  non 
existamus,  ct  mortuo  proximo  compassionis  dolorem 
}uxta  mensuram  exhibeamus.  Audiendum  omnino 
est  consilium  beati  Pauli  apostoli  dicentis :  Nolo  au- 
tem  vo$  fratres  contristari  de  dormientibus^  id  est, 
morientibus ,  sicut  et  cceteri  qui  spem  non  kabent 
resurrectionu.  Aliud  est  enim  infidelem  infldeliter 


nilur  qui  numeretur  dies  aut  annus,  in  quo  non 
mors  occurrens  interdpiat  yitam  ejus  qui  adbuc 
Tivere  vellet,  seque  vivere  pularet.  Cum  hxc  igitur 
ita  sint,  diligenti  consideratione  mutatur,  quoiidia- 
nas  Deo  debemus  grates  exsolvere,  quia  dedit  quod 
Tiximus,  quandiu  vixirous,  non  dolere  de  hoc  quod 
morimur,  ultra  quod  nunquam  accepimus  ut  vive- 
remus.  Quis,  rogo,  non  moritur?  Si  Salvator,  dator 
salutis  et  vit»,  morluus  est,  quis  tam  stuitus  est  ui 
semper  velit  vivere,  dum  novit  pro  nobis  mortem 
gustasse?  Yita  nasdmur  aequaies,  coaequalitcr  mo- 
rimur  omnes.  Diversa  est  merces  post  mortem, 
mors  tamen  onmibus  una.  Ploramus  et  gemimus, 
fod  prodesse  ad  invicem  non  valemus.  Luctus  adest 


flere  mortuum,  quasi  ex  toto  perditum,  quem  noo  ^  ^^^^f  ^^  nullus  fructus  operis  :  qpia  non  revelatur, 


sperel  esse  victurum;  aliud  est  fidelem  fldeliter 
moiluum  interim  condolere,  quem  non  dubitat  esse 
resurreclurum.  Et  quanqnam ,  ut  superius  dictum 
est,  fieri  non  possit  ut  ejus  nobis  non  sit  roors 
amara,  cujus  dulcis  est  viia,  et  hinc  sit  iuctus  hu- 
mani  et  affectuosi  cordis,  quasi  vulnus,  aut  ulcus ; 
recte  tamen  huic  sanando  adhibentur  ofliciosae  con- 
lolationes :  est  enim  quod  sanetur :  et  quanto  est 
animorum  melior,  tanto  in  eo  citius  fadliusque  sa- 
Betur.  Cum  igitur  de  charissimorum  mortibus,  ma- 
xime  quoruffl  sunt  humanse  societaii  otBda  neoessa- 
ria,  nunc  mitius,  nunc  asperius  afOigatur  vita  mor- 
talium ;  tamen  eis  quos  diligimus  justioa  congrata- 
lamur,  cum  moriuntur,  quam  toleramus,  cum  a  flde 


eum  plangimus.  Surda  eldurxest  mors :  nec  aodit, 
nec  condolet.  Nulla  potestas  auxiliari  sibi  potest. 
Figulus  ille  qui  omnes  dc  una  terra  plasmavit,  no- 
¥it  quale  et  quando  vas  frangat.  Nullum  tamen  ilii 
perit;  quia  qui  fecit  de  pulvere,  de  pulvere  reficiet. 
Ad  jussionem  Oronipotentis  nemo  polest  essc  rebcUis* 
Qui  adbuc  vivit,  consideret  unde  possit  proJesse 
mortuo.  Qula  et  qoi  mortnus-est,  nen  eget  infni- 
cluoso  luctu,  sed  fructuciso  sufliragio.  Jam  tufficiat 
prxterita  damna  plorasse.  Demoft  operam,  futuratt 
nobis  mortem  levigare.  Qnod  Titari  non  potest,  non 
valde  timendum  cst.  Ea  vero  timenda  sunt  mala 
quae  et  viventes  vitare  possumus  et  post  mortem 
8unt  mala.  Nanf^mors,  quae  in  se  mala  est,  malis 


tel  bonis  moribus  labuntur.  Quia  teniatio  est  vita  C  propterea  mala  est,  quia  per  eam  ad  pejora  trans- 


kmmana  wper  terram,  £t :  Yce  mundo  ab  scandalis. 
Et  cnm  mors  eorum  nos  contristat,  ipsa  iterum  con- 
loletur;  quia  caruerunt  maU&,  quibus  in  hac  vita 
boni  homines  vd  conleruntur,  vel  depravantur,  vel 
In  utroqne  periclitanlur.  Crede  quia,  ut  mihi  vide- 
tur,  ex  altera  parle  orani  morienti  congratulandum 
est;  ne  forte  si  vixisset,  pejor  obiisset.  Sed  qula  id 
hominibus  suaderi  non  potest,  illud  subtiliter  con- 
siderandnm  cst,  quod  cum  omnes  mortales  et  mori- 
turi  nascamur,  alii  moriuntur  in  uteris  roalrum. 


eunt :  bonis  vero  bona  est,  quia  per  eam  ad  meliora 
transeunt.  Nemo  sibi  vivit,  et  nemo  sibi  moritnr. 
Si  vivimus,  Domino  vivimus  :  si  morimur,  Domino 
morimur.  Christus  raortuus  est,  et  resurrexit,  ut  et 
mortuomm  et  vivorum  dominetur.  Ergo  cogita- 
tione,  locutione»  operatione  ea  studeamus,  per  qu» 
illi  placeamus,  cujus  potestas  est  male  viventes  dam- 
nare,  et  bene  morientes  glorificare;  quique  tribuit 
male  viventibus  per  emendationem  bene  mori,  non- 
quam  tribuit  bene  morienUbus  male  vivere. 

I     I    I  i  TssBSBssssat—ssBsssBssaBBssssaatBam, 


ANlfO  DOMIlfl  DCCGXT« 

AMALARIIIS 

TREYIRENSIS  ARCHIEPISCOPUS. 


NOTITIA  HISTORICA  IN  AMALARIUM. 

(£x  Fabricio,  Bibliolfa.  med.  et  Inr.  LaU) 


Amalarius  Fortunalus,  monachus  BcneJictinus ,  et 
ab  annoChrisii  810  archiepiscopus  Trcvirensis,  qui 
missus  a  Carolo  Magno  in  Snxoniam  nnno  8li  cc- 
closiam  Ilamburgensem  in  honorem  beatae  Virginis 
ronsecravii,  incnnio  posl  exslinctus.  Yilani  ejiis 
scripsit  Constanliniis  Caelaniis  editam  Romx  1G12, 
4*,  qui  libnim  dc  divinis  Orficiis  non  Melcnsi ,  se  i 
buic  Anialano  IribuenJum  coiitcntlit,  ficod    pnvlcr 


D  Anonymum  Mellicensem,  cap.  71  de  Scriptoribui 
ecclesiaslicis,  diserte  etiam  facit  Albericus  mona- 
chus  Trium  Fontium  in  Cbronico  ad  annum  810 , 
pagc  155 :  c  Wasco  abbas  Mediolaci  fuit  arcbiepl- 
scopus  Trcvercnsis,  et  post  eum  Amalarius  Fortuna- 
t!is  cardJnnlis  ,  qui  librum  Olliciorum  ecclesiastic^ 
niin  coniposiiit.  Scd  libri  de  Ofliciis  ad  Ludovicum 
Pium  gloriosissimum,  ut  cum  compcllat,  impcratorcm. 


SS7 


AMALAKU  TUEViUENSIS  AUCHIEPISC. 


m 


scripli  sunt  posi  anmim  819  (u) ,  cum  Amalario  A 
Trevireiisi  jam  defuncto  succcssissoi  Hcilius.  Confer 
flax  Sirniondns  ad  Ccietanum  ,  apwd  Lal)[)eum  de 
S.  E.  kom.  1,  pug.  G9i  seq.,  ct  tom.  IV  Opcrum 
Sirmondi,  p.  645  seq.  Epistolje  quoque  sex  ,  quas 
Tulgavil  Daclicrius  tom.  VII  Spicilegii ,  p.  I(U,  ot 
lom.  111  editionis  novm,  pag.  530,  quanimque  ullima 
est  deObser?atione  Quadragcsim;e,  non  Trevirensem, 
fted  eumdem,  qui  de  ofliciis  scripsit,  Amalarium  ha- 
benl  auctorem.  Et  priores  quidem ,  qu;e  dc  nomiue 
Jesu  tractant,  sunl  ullimum  caput  tibri  tertii  de  OlTi- 

(a)  Neque  Mel^nsem ,  neque  Trevirensem  cpiscopum, 
sed  teriium  quemdam  Amalarium  fuisse,  qui  circa 
annum  827  de  Officiis  ecclesiasticis  scripserit,  coit- 


ciis  ecclesiasticis,  quod  in  eJitionibus  desideratiir  y 
8cd  notatur  in  indice  capitum.  Tide  B.  Iltigium  de 
Bibiiothe<*is  Patrum,  p.  2f5.  Amalario  autem  Trr- 
verensi  Epistolam  de  Cxremoniis  liaptismi  ad  Caro- 
lum  Maguum  sub  Alcuini  nomiiie  a  Canisio  tom.  VI 
Antiquar.  Lect.,  png.  506,  el  lom.  11  eitilionis  nova;. 
pag.  5i5,  atque  inler  Alcuini  Opcra,  p.  H5I,  vulga- 
lam  vindicat  codex  Pclavianus,  teste  Sirmondo  nolis 
ad  Tlieodufii  Aurelianensis  li!»rum  de  Ordine  ba- 
ptismi^  tom.  II  Opcrum^pag.  945. 

jlendit  Bloudeltus ,  quem  Tidesis  libro  de  Episcopis^ 
pg.  80.  EcIog;v  Amalarii  abbatis  editx  sunl  a  Ma- 
hiltonio  tom.  II  Musei  Italici,  pag.  549,  550. 


AIHALARII 

EPISTOIA  AD  CAfiOIH  HA6MH  IHPEBATOBEI. 

DE  C/EREMONIIS  BAPTISMJ. 


(.\|'ud  Frol>eii.,Opp.  B  Alnjlni.) 


MONITUK  PRjEVIPx\r. 

Gdeberrimus  scriptor  llenricus  Canisius,  toro.  VI 
Antlq.  Lect.,  lypis  primo  vulgavitex  cod.  ms.  bi- 
j^olhecae  Weingarteosis  Epistolam  de  Cxreraoniis 
baplismi  ad  Carolum  imp.  Aug.  nomine  auctoris  de- 
stitulam,  quam  tamen  is  Alcuini  noslri  esse  suspica- 
batur,  tum  proptcr  dicendi  genus  Alcuini  non  absi- 
aiile;  tumpropter  ilium,  ad  quem  baecEpistoIa  inissa 
•st,  qui  sibi  videbatur  fuisse  Carolus  Magmis,  Alcui- 
nrnn  nujusmodi  quacstionilms  exerccrc  solilus.  Judi- 
cram  hoc  seu  conjecturam  Canisii  secutus  cl.  Quer- 
eetanus,  ab  eodem  banc  cpistolam  muluavit,  et  inter 
Opera  AJcuini  pag.  1151  el  seqq.  edi  curavit.  \erum 
ulriusque  Scriptoris  errorcm  dcloxLt  cclcbcrrimus 
rcrum  antiquarum  scrutator  Jac.  Sirmoudus,  post- 
<iuam  is  ex  cod.  Petaviano  didicit ,  auctorem  illius 
epistohe  nominari  Amalarium  episcopum,  qucm  non 
alium  esse  recte  judicabat  quam  Amjlarium  Trcvi- 
rensem  archiepiscopura,  qui  co  tempore  quo  quce- 
stifmcs  illae-  de  baptismi  co^remoniis  ,  quibus  in  hac 
epistola  respondetur,.  a  Carolo  imp.  ad  oinnes  regni 
sui  archiepiscopos  per  epislotam  encyclicam,  missie 
fuere,  hoc  cst,  atino  circitcr  812,  iUain  catbedram 
tenebat.  Quam  snam  senlentiam  Sirinondus  cx  ipso 
illius  respoiisorise  epi<>tolac  coiitexiu  roboravit,  in  cu- 
jus  fiue  scriptor  se  episcopum  profiletur  bis  verbis  : 
€  Dixisli ,  serenissime  imperator ,  vellc  vos  scire 
qualiler  nos  et  sufTraganei  nostri  docqrciTiu&  p(^tum 
de  sacrameuto  baptisii:i.  >  Cufla  igitujr  Ajcuinus  oou 
fuerit  episcopus  vel  archicpiscopus ;  haY)cns  subsc 
episcopos  sulTra^aneos ;  et  septem  sallcm  annis  ante 
scriptam  Caroli  imp.  encyclicam  in  vivis  csse  desic- 
rit,  nemo  non  eruditorum  calculo  Sirmondi  de  au- 
etorf  hujus  cpistoUc  subscripsil. 

\crum  liiscc  ratiociniisdciiiccps  rijn  indigebimus; 
postquam  hu;c  de  Ca^remoniis  1  aplismi  epistola,  una 
cum  encyctica  Caroli  Magni  ad  Amalarium  Treviren- 
sem  epircopum  riominalim  directa;  simul  el  allcra  , 
f jusdem  imj^ei^atoris  ad  ilinm  Amalarii  responsoria 
sc  iauiiatoria,detecla  fuit  in  cod.  ms.  Tigurinooctin- 
gentoram  annorum,  et  mecum  commiinicata  aS  eru- 
djtissimo  D.  Marlino  Gcrbert,  ceieberrimi  monnslorii 
S.  Blasii  in  Silva  llercinia  tunc  asceta  muliis  la!  o- 
ribus  litlerariis  claro,  nunc  cjusdem  ob  pneclaras 
suas  dotes  insignis  illius  al)balia!  prjesule  ct  S.  U.  I. 
jirij^cipc.  Id  illa  enim  Caroli  epistola  responsoria  di- 


B  serie  Amalarius  appellatur  Treforum  seu  Ti  evirorun» 
episcopus. 

^  Igitur  jam  hic  absque  ulla  de  vcro  auctore  hscsfia- 
tione  illam  de  Cxremoniis  baptismi  epistolam ,  qiu& 
apud  Quercctanu  -j  Alcuino  fuit  supposila,  sub  uo- 
mine  Amalarii  laudati  Trevirorum  archicpiscopi  \nU 
gainus.  Operx  vero  prclium  duximus,  ut  siuiul  iilk 
adjungantur,  qu%  in  pra^fato  codice  Tigurino  per  mo- 
dum  unius  fasciculi,  ab  Amalano  ad  Pelrum  Nonan- 
tula3  abbatem,  suum  quondam  in  legatione  Constan- 
tinopolitana  socium  directi ,  connexa  babenlur.  £x 
quitius  animndvertcnt  viri  eruditi ,  Amalarium  e}u- 
scopum  Trcvireusem  alia  qiucdam  scripsisse,  et  alie- 
gorice  exposuisse,  qucc  ad  divinum  oflicium  scu  litur- 
giam  ecclesiasticam  pcrtincnt,  niinirum  c  de  conseD- 
tientia  i  scu  convenieulia,  ut  interprelator,  c  in  toio 
noslro,  •  ut  scribil  in  cpislola  ad  Pelrum  abb.itcm, 
c  ofOcio,  quod  agilur  in  missa  sivc  in  psallendo,  sive 
in  situ,  sive  in  qualiiate,8ive  in  quantiiate,  cuiu  no- 

Q  stris  authenticis,  quos  omnis  Ecclesia  colit.  i  Et :  c  de 
nocturnatibus  ofliciis  et  de  aliis  qu;e  in  dic  aguu- 
lur;  •  et  «  de  Ccrna  Domini  ciParasceve  ciSabialo 
sancto.  •  Ou»  causaesse  poluii  confusioiiis  utriusque 
Amularii,  Trevircnsis  nimirum  episcopi,  ct  Melcu&ls 
diaconi ,  in  unum  ,  ob  utriusque  ideni  nomcn, 
idemquc  sludium.  Nolim  vcro  hic  iilam  de  uno  vel 
duobus  Amalariis  resuscitare  conlroversiam ,  quam 
optimc  confecisse  vidctur  Y.  C.  Jac.  Sirinondus  iii 
erudila  cpiSlola  opinioni  D.  Caclani  opposiia,  qu» 
exslat  lom.  lY  Opcrum  cjusdcra  Sirmondi,  edil. 
Vciiol.  17:28,  pag.  4Gi.  Suspicor  niliilominiis  Amala- 
rium  alierum  Melcnscm  plura  e  scriptis  prioribus  co- 
gnominissui  cpiscopi  muiuasse  ei  in  siia  translulisse: 
niulia  ctiam  ,  (iu;e  ad  Amalarium  Ticvirensem  per- 
trncnt  in  capitulis  lil^ri  de  divinis  Officiis,  pariter  AI- 
cuiiio  supposili,  contincri.  Siispicit)iiein  niovet  quod 
ulrobique  C;cremoni;e  divini  Onicii,  ut  plurinuim  pei 
raiioncsniyslicasexponanuir,  qiia  melbodo  se  usuin 

Ij  fuissc  Amaiurius  Trevirensis  pruntetur  iii  sua  ad  Pe- 
trum  abbalcjm  cpistola.  Ycrum  is  a  eous<iue  rclin- 
quere  opoiict ,  doncc  e\  aliis  codicibus  a  Ibucduin 
forlc  alicubi  delilcscenliius  major  his  tenebris  lux 
efiiiigeat. 

Ccterum  mulla  de  Amalario  hoc  nostro  ,  inquil 
Pa;^ius  ad  aniium  8U,  n  51,  commcnlitia  circum- 
foruntur;  sallem  mrtla  adbuciium  de  ejus  dignitate 


CPiST.  bL  C.£ilEMOMIS  HAPTiSMi. 


890 


Nilate  nieirupolUica ,  dc  anno  adcpti  epi-  A 

dc  die  ct  anuo  o!)itus  in  obscuro  laicut. 
Lctis  illius  tiMnporis  ccrtum  cst,  quod  aiiuo 
liente  verna  tompiTie  cum  Pctro  Nonanlu- 
ile  ia  OrienleDi  a  Carolo  Aug.  pro  pacc  cu:n 
imp.  conlirmaniia  dircclus  iuorit,  proul  csl 
narralionc    Annaiistaruin   conlcraporaner)- 

maximi'  ex  episiola  Caroli  ad  Mn(iaol»*m 
>er  dctcctii  conslal.  Certo  insup<»r  as>eri 
nuntiat  I^agius  loc.  cil.  ct  anno  811,  n.  10, 
a  Amalarius  Trevircnsis  Trans;il!)ianaiuS;i- 
rudicrit,  illuc  in  iuiucfiiuMn  anno  8t  1  niissus 
Magno. 

i  episcop\tus  Anialavii  nrowcrus  in  annu.!) 
lit;  illuslri-<siniiis  1).  ab  iIonthi'im,  tom.  1 
vir.,  pa:r.  iOr»,  no(.,  cxisiiiuat,  cx  pra^r-.  pto 

Pii  de  anno  HTA ,  apnd  Li;i.lcnl;Oigiuni 
eptcntrionai.  paj.  lij,  c.  il.  rccenl.,  appa- 
n  jam  aiin)  80!»  arrhicpi.stopum  luissc.  De 
41S  Amalarii  siinililer  niliil  ccrli  liabcmus.  g 
quidem  in  adnolat.  1G  ai  Ai:n:dcs  Ticvi 
rovcri  morU^m  cjus  consipjnal  aniioSli, 
iprobaiissinios  «  Annalcs  Tro\irornm,quos 
>slreccnlosUiIJuinus  arcliiipis:o|>:i5  <'x  ar- 
ncipali  maiifria  cura  olli^i  jiis;il.  *  Gi:i  s"!i- 
ccdit  Mabiilop.ius  liiiro  xmi  Annal.  I^\:el., 
,  nec  conlradicit  P.igius  ad  linnc  nnnuin 
pt  l;imcn  qiii  criduul ,    iliuin   Aai.dariuni  , 

823  cum  ilal.i;^ irio  cpiscupo  C.iMi.Maccusi 
lUi  Parisicnsis  in  caiisa  iinaji^iiiuin  a:I  Cuilo- 
p.  deti.iit,  fuissc  episcopum  i  rcvirens<'m ; 
!0  liunc  vitain  usciue  ad  illuni  annum  8*i.> 
iC.  (D.  Bou(ir.cl,lo»ii.  \T  Scripl.  Iler,  GalUc.j 
,   not.)  Ycrnm  hsiic  opinioni   o':slal  qno  1 

iiium  annum  ,  niniirum  au:  o  sallcm  816 
deiu  Trevircuscm  lcnucril  Anialarii  succcs- 
iprouL  p;itcl  c\ hujus cpisl;)la  a.ii' lolhiriuMi 
n  episcopuin,  quam  ip^c  D.  Douq-.ici  ibiwcm 
cxhibci,  scriplam(|uc  censci  aniio  817,  qwo  p 
srex  Itali;e  conlra  Ludovicum  Vnwn  turitas  ^ 
Hus  esl.  Vidc  eliam  aliam  cpisioiam  cjus- 
uni^Iem  ibidcm  pag.  oOT,  ad  annuin  8ID  ab 
[k)uquetio  consigualam.  Nos  Mascnii  cal- 
eremus,  doncc  mcliora  prodcant  in  lucem. 
inctropolilicam  aucloritalcm  Amalarii  Trc- 
lODcernil,  ipsc  in  linc  cp!st()I;e  dc  C;crcino- 
ismi  imp«M'alori  modc.>tc  insinuat ,  nullam 
iMfuc  dalain  fuisse  potcstalcm  in  suiriaga- 
copos;  ad  quod  iuipcralor  rcspondct,  ut  sic- 
lus  Ciesarcam  ordinatioiicm  ct  disposilio- 
are  exspcclavii,  ila  ullcrius  cannlcm  cxspc- 
ec  ad  illius  veniat  colloquium.  i'A  qiiibus 
letropoiiticam  auclorilaUMu  Trcvircnsis  cpi- 
tempore  e\  quibus  causis ,  ncsiio  ,  tuisse 
.  Ccrte  episcopi  ali^iuol  Mclcnscs,  Chrodo- 
Vngiiranms  cl  Dror^o  ,  archicpiscopali  hr)- 
;)si  gavisi  suni.  Fortassis  tunc  agebatur  do 
uda  melropolitica  dignitate  Trcvcris  Melas? 
3  hoc  alii  curcnl.  Nobis  sufllcit ,  nonnnlla  D 
se,  qu;e  erudilorum  Ticvircnsium  majore 
ine  digna  ccnsnimiis. 

|a:c  bic  cum  cru.iilis  comuiunicanms ,  se- 
rJine  exbibemus.  Prinio  loco  coilocamus 
1  Petri  abbalis  nionaslcrii  NoiiantuUe  ad 
iiD  bactenus  ineJilam  ,  qua  (lagilat  ad  se 
Oftitionis  codicem  in  ilinere  maris,  nimirum 
eptionisConsUuUinopoIitanic,  compositum ; 
tioncm  de  Fide  ct  Scrulinio  scu  li.:piismo. 
iiilur  epistola  Amabirii  ad  priorcm  rcspon- 
iignans  charlas  ad  Pctrum  miftendas.  £x 
ipua  est,  quam  subjun^imusi  interrogatlo 
ip.-  scire  volcnlis  qualilcr  ipse  Amalarius  ct 
itti  sui  doccant   ct  Instruant  saccrdolcs  et 

Ua  est  h.Tc  cpislola  po.st  re;iilum  Amalnrii 
e  Constantinopolilana  l;'.viti'>""'  i*'»'^^  ^i  ^» 
um  CaroU  imp.  Pcti  us  in  a!»b:».lia  sr.cccssil 


nlebeui  sibi  commissam  de  bap'isuii  sacranunlo. 
ilaiic  epistolam  excipiet  ri*sponsoria  Amalarii  ai 
singula  interrogata  de  variis  bapti  mi  Cxremoniis , 
({ua;  ilta  ipsa  epistola  est  qiiam  Canisius  Alcuino 
falsa,  ut  diximus,  coiijeclnra  altribnit.  Huic  adjun- 
gimus  itcspousoriam  Caroli  M;igni  posi  ieclaui  prii»- 
rein  ad  Ainalarimn  nii.ss;im  ,  paritcr  hucus<|ue  iiico- 
gnitam,  in  qua  impciator  prompiam  in  iustriam 
Kauainqnc  doclrinam  Amalarii  laudat,  ct  ilium  ait 
majora  horiatur. 

I. 
«  EPlSmA  VENERABILIS  ABRATIS  PETRl. 

Domino  et  venerabili  et  niihi  cum  summo  amore 
nomuiando  Amalario  pncsuli  almo,  Petrus  indignus 
abba,  in  Domino  salutcm. 

Notum  sit  venerabili  ahnilati  inx  quia  propiiiante 
Deo  sani  snmus;  et  scdulo  in  precibus  evistcnlibns 
[Forte,  cxislimus]  pro  tua  tuorumque  sospitate  :  ct 
huniili  prece  tuam  bcalitudinem  dcposcimus  ut  pro 
nobis  a])ud  Dcum  inlerccssor  exislas.  Et  obsccramus 
tuam  ainabilem  et  inviolabilcm  charitatem,  ut  illum 
Expositionis  codicem,  quem  dictante  Spirilu  sanclo 
cordc  tuo  in  itinere  maris  cxposuisli,  nobis  dirigcre 
digncris,  ad  auginenlum  el  statum  sancta^  Ecclcsi.o 
uostne;  ut  qui  icgcrinr,  et  aidificati  fuerint,  pro  Uu 
bcatissime  pastor,  Doraino  preces  fundant.  Ueruni 
obsccro  de  illa  Exposilione,  quam  ipse  de  Fide  ct 
Scrutinio  seu  Baptisma,  imperante  pix  mcmoria; 
donmo  Carolo,  exposuisli,  ul  paritcr  dirigas.  il;ec 
iiostra  poslul.Uio  [tortef  hac...  postulationej  impieta 
inagnam  te  apnd  Dcum  uicrccdem  invcniri  credas» 
et  pro  le  plurcs  oratores,  et  mc  indignos  fralrcsque 
noslrcs  in  omnibus  scrvientes,  quiJquid  nobis  tua 
vcncranda  almitas  jusserit;  et  nobis  de  sanitale  tua 
qui  [Forte,  quid]  nunUarc  digneris» 

II. 

RESPONSORIA  A&IALARII. 

Ab   PRiCCEDENTRlI   EPISTOLAU   PETRl    ABBATIS. 

Dcsiderantissimo  et  reverenlissimo  ac  sanclissimo, 
igitur  ct  mcrito  landando  Patri  et  fratri  Pctro  gran- 
diT?vo,  vcneral)ili  abbali  [in]  monasterio  Nonanluhc, 
Amalarius  cxiguus  in  Domino  pcrcnncm  salutem. 

Nupcrrimc  suscepi  a  vestra  sanctitale  dircctam 
cpistoiam,  plenam  charitate  et  humililate,  in  qna 
inu^r  alia  continebatur,  ut  ineum ,  non  tantum 
mcum ,  sed  el  veslrum ,  quamvis  parvuni  opuscu- 
lum,  quod  intcr  xquorcas  comminationes  cudimus, 
vestnc  ceisitudini  scriberem  :  in  qno  si  quid  «tignum^ 
si  (piid  honestum,  si  quid  rationale  repcrilur,  non 
meai  ncmpc  doctrina*,  scd  vestris  merito  sanctis 
piwibus  dcputantur.  Unde  oro,  sanctissime  Paier, 
quidquid  in  co,  temcritaie  mea  facientc  ac  stulta 
prxsumptione,  irrationabilitcr  scriptum  est,  per  ve- 
stram  prudentiam  correptionem  haberc  mereatur, 
et  nos  indulgentiam  apud  omncs  doctores.  Scripsi 
cnim  quidquid  mihi  videbatur  justum  ct  honcslum, 
non  co  animo  ceu  valuerim  omnem  rectituJincm 

Ansclmo,  qni  obiit  v  Non.  Martli  803.  (Mabili.,  ib. 
xxvn  AntMl.  Benedkt.,  num.  2^.)  Pctrus  vcro  dieni 
uliimum  ciausil  anno  82 i.  (.Mabil.,  lib.  29,  num  15.\ 


891 


AMALARU  TREVIRENSIS  ARGHIEPISC. 


prxsumpli  operis  iQdagare,  sed  ut  langerem  meo  in-  A  sequestrati  sumus,  aliqua  iiiqairere  de  Noeiurnalibug 


cepto  utros  [Forte,  viros]  industrios,  qui  facillime 
possent  rei  verilatem  diUicidare  ejus ,  quam  vehe- 
menter  desiderabam. 

Scripsi,  ut  nostis,  qnod  illos  arbitrabar  imitari 
qui  in  choro  stant  et  cantant  intrante  episcopo  in 
ecclesiam,  ut  postea  sequenii  opere  demonstrabitur, 
quce  eoMcientia  [Forte,  con$eniientia]  e$$et  [in]  toto 
no$tro  officiOf  quod  agitur  in  mis$af  $ive  in  p$aUendo^ 
$ive  in  stlti,  $ive  in  qualitatej  $ive  in  quanlitate  cum 
no$tri$  autheniiciSf  quo$  omm$  Ecclesia  colit ;  repu-* 
tans  apnd  me  nihil  statuium  esse  in  Ecclesia,  neque 
ante  anticos  [antiquos]  Patres,  neque  apud  recen- 
tiorcs,  quod  ratione  careat.  Si  enim  gentiles  argu- 
mentantur  [FortCf  argubintur]  ludos  aliquos  suos 


officiis  et  de  aliit  quce  i»  die  aquniur;  et  de  Cama 
Domitti  et  Paraueve  et  Sabbato  $ancto*  Ad  quod  li 
vestrae  orationes  meme  perduxerint,  credo  roeis  dm- 
tibus  ^desse  et  adfuturam  fore  misericordiaim  Do- 
mini.  Yalete  in  Christo  1 

«  INTERROGATIO  GAROLI  IMPERATORIS. 

In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancli.  €aio-> 
kis  screnissimus  Augustus  a  Deo  coronatus,  M^gMt^ 
paciflcus  imperator,  Romanura  gubenuins  imperiiui» 
qui  et  per  misericordiam  Dei  rex  Franconuii  d 
Longobardorum,  Amalario  venerabili  epiacopo, 
nam  in  Domino  salutem. 


allcgorice  promere  (sicut  aleatores,  qui  perhibent  B     Sxpius  tecum,  imo  et  cum  csleris  oollegis  [Pi 


tribus  tesseris  suis  tria  tempora  significari,  pncsens, 
prseterilum  et  futurum;  et  vias  eorum  senario  nu- 
mero  distinguunt  propter  sex  aetates  hominum, 
quanto  magis  Christianam  industriam  ac  rationem 
[Jfs.,  orationem]  sibi  a  Deo  concessam  nullo  modo 
excederet  frustra  aliquid  statuere?  Non  ideo  exem- 
plum  de  gentilibus  posui,  Ut  eos  imitemur;  sed  si 
illi  hoc  vcl  illud  argumentantur  [Forte^  argutantur] 
rationts,  quanto  magis  totum,  quod  raiionis  est, 
Christianus  sequi  debet,  qui  summ»  rationi  Deo  se 
sponsorem  facit.  Non  ideo  Dominus  villicum  iniqui- 
tatis  laudatum  esse  dicit,  ut  illum  imitaremur,  sed 
si  ille  ex  villicatu  iniquitatis  prudenter  sibi  in  futu- 
rum  providit,  quanto  magis  oportet  Christianum  ex 


addit  tuis]  familiare  colloqoium»  de  utililate  sancta 
Dei  Ecclcsiae  habere  voluissemus,  si  absque  roolestii 
corporali  id  elBci  potuisset.  Sed  quamvis  sanctilalea 
tuam  in  divinis  rebus  tota  intentione  vigilare  Mt 
ignoremus ,  omittere  tamen  non  possQmus ,  qiii 
tuam  devotionem,  sancto  incitante  Spirito»  noMfii 
apicibus  compellemus  atque  commoDeamus,  ul  m- 
gis  ac  magts  in  sancta  Dei  Ecdesia  stadiose  ae  ii- 
gilanti  eura  laborare  studeas  in  prsedicatione  saMtt 
et  doctrina  salutari;  quatenus  per  toam 
mam  solertiam  Yerbum  viue  aetenue  creseal  el 
rat,  et  multiplicetur  numems  populi  ClurisiiaBi  ii 
laudem  et  gloriam  Salvatoris  nostri  Dei. 
Nosse  namque  [A/.,  iuque]  per  taa  scripla,  ait 


justis  censibus  acquirere ,   qni  eum  recipient   in  C  per  te  ipsum  volumus,  qualiter  tu  et  suffragaiiei  ta 


xtema  taberaacula?  Rogo,  Pater,  ut  nou  ad  publicas 
aures  libcUus  noster  mittatur,  ne  intret  in  dentes 
obtrectaloram,  neque  cachinnis  superborum  per  au- 
ras  resultans  de  humillima  doctrina  paupertatis  no- 
strre.  Quoniam  non  me  prsefero  magistram  de  hae 
scriptione,  sed  discipulum  inquirentem  quod  diligo 
scire. 

Addit  etiam  sanclitas  vestra  in  epistola  cofdmemo- 
rata  sc^as,  quas  legisti  missas  ad  domnum  Caro- 
lum  impcratoreni  a  nostra  parvitate»  de  Scratinio 
ct  Baplisterio,  praedicto  operi  innectere,  quod  non 
distuli,  prxponens  illud,  quoniam  antea  quisquis  ca- 
tecbizatur  ct  baptizatur  quam  perveniet  ad  sacros 
ordines.  Addidi  etiam  et  ipsas  epistolas,  quas  glorio- 


doceatis  et  instraatis  sacerdotes  Dei  [et]  plebem  voUi 
commissam  de  baptismi  sacramento»  id  est,  cu 
primo  infans  catechuminus  efficitur;  vel  quid  Bt 
catechuminus?  Deinde  per  ordinem  omnia  qux  agvn- 
tur.  De  scratinio,  quid  sit  scratinium?  Etde  symbolOi 
quid  [A/.,  quae]  sit  ejus  interpretatio,  secundnm  Li- 
tinos?  De  credulitate,  quomodo  credendom  sU  ii 
Dcum  Patrem  omnipotentem,  et  in  Jesom  Christoi 
Filium  ejus  natum  et  passum ;  et  in  Spiritum  siih 
ctum,  sanctam  Ecclesiam  catholicam,  et  cstera  qns 
sequuntur  in  eodem  symbolo?  De  abrenanliaiioiie 
Satanae  et  de  omnibus  operibus  cjus  atque  poiD|MSi 
quid  sit  abrenuntiatio ,  vel  qu«  opera  diaboli  el 
pompx?  Cur  exsufllatur  [A/.,  insufllatur],  et  cnr  ei- 


sissimus  imperator  memoratus  misit  nobis;  in  orima  ^  orcizatur?  Cur  catechuminus  accipit  salem?  QBUt 


nos  excitans  ad  id  faciendum,  in  secunda  praebens 
auctoritatem  operi  facto.  Simiiiterque  vos  precor,  ut 
non  pigeat  dilectionem  vestram  perlegere  ea  quae 
roodo  addiinus,et  ille  non  legit,  ut  sicut  ea  quae  ipse 
legit,  sic  et  hacc  quae  vobis  ieguntur,  cx  vestra  sancta 
auctoritate  corrigantur,  quae  corrigenda  sunt,  et  flr- 
mentur,  quae  firmanda  sunt.  Hihique  iibuit  vestram 
epistolam  ojieri  vobis  specialitcr  directo  pneponere 
cum  versibus  quibusdam  marinis.  Vos  enim  rocum 
Dullum  latere  volo.  Pcrtractavi,  postquam  corpore 

•  Haec  est  epistola  sub  codem  tenorc  ad  alios  quo- 
qiie  regni  archicpiscopos  anno  circitcr  812  ini^sa; 
rcstant  quoquc  aViquorum  responsioncs  ap::d  Ualu- 


tangantur  nares,  pectus  ungatur  oleo?  Car  fidpohi 
[Jfs.,  spadulx]  signentur  [A/.,  scapoUe  lavaatn]! 
Quare  pectus  et  scapuke  liniantur?  Cur  albis  iadii- 
tur  vestimentis?  Cur  sacro  chrismate  capotpemii- 
tur,  et  mystico  tegitur  velamine,  vd  corpore  etni- 
guine  Dominico  conflrmatur? 

Haec  omnia  subtili  indagine  perscripta  nobis,  siesl 
diximus,  nuntiare  satage  :  vel  si  ita  teneas  et  pi*- 
dices,  aut  si  in  hoc  quod  pncdicas,  teipsumctit^ 
dias.  Bene  valcte  [A/.,  vale]  et  ora  pro  nobis. 


zium,  Mabillonium,  Martene,  Pezinm.  Ex  quibDi 
leciioncs  variantes  hausimus.  Vidc  vero  Pagiofli  ^ 
aiinuni  81i,  num.  i!2  ct  15. 


IV. 
BE^NSIO  AMALARH  EPISCOPI. 
Mittimo  et  excellentissimo  Auguslo,  a  Deo 
D,  Ctrok)  serenissimo,  vita  saiusque  peipe- 

ae  mi  Ghristianissime  imperator.  Misistis  ad 
n  testrum  inquisitiones,  secundum  Testram 
Brdiam,  de  sacro  baptismaie,  per  ordinem  in- 
ates  cur  unaquxque  res  agatur  in  baptislerio 
nrtloio :  sicut  in  omnibus  Cbristi  exempUim 
ni»  sic  et  in  islo;  qui  ad  hoc  interrogavit 
mi,  ut  docerct»  dicens  :  Unde  ememus  pamss^ 
iMceiU  ki  {Joan.  vi,  5)?  Tamen,  ut  Evangclista 
f$  tnim  sciebat  quid  e$$et  facturu$.  Quanquam 
,  non  sim  vestrx  interrogationi  respondcre,. 


EPIST.  DE  CiEREMONnS  BAPTISMI.  894 

A  fidcm  tenere  per  opera  charitatis.  Et  sicut  Augusti- 
nus  ait  in  libro  de  Fide  et  Operibus  (Cap.  27,  num. 
AO) :  (  Sic  catecliizandos  eos  qui  baptismum  petunt, 
ut  non  solum  audiant  atque  suscipiant  quid  credere, 
verum  eiiam  qualiter  debeant  vivere  :  sic  promitti 
fidelibus  vitam  setemam,  ut  non  eiiam  per  fldem 
mortuam,  quse  sine  operibus  salvare  non  poiest,  ad 
eam  sc  quisque  posse  pervenire  arbiiretur,  scd  per 
iliam  fldcm  grati»,  qu:c  pcr  dilcctioncm  operatur.  • 
De  qua  instructionc,  si  quis  vult,  satis  rcperiro 
potest  in  Augustino  de  catechizandis  rudibus.  Su- 
per  parvulos  oratioocm  faciant  [Ms.,  facimns],  ut 
caecitas  oordis  in  eis  depellatur,  dirumpantur  laquei 
Satansc,  quibus  fueraiit  colligati,  et  idonei  effician- 
tur  per  incrementa  et  ministrationcm  membrorum 


nobedientem  me  non  oportet  essc,  quin  om-  B  ea  cognoBcere  quse  dimittenda  sunt,  ct  qua:  tenenda. 


iosibuset  inteliectu  mco  vestris  sanctis  jussio- 
btempcrem.  Ideoque  quod  conjicere  possumus 
Uiimasl,  scripsimus  de  liis  rcbus  quae  veslra 
tio  interrogavit,  et  quod  in  promptu  inveni- 
dktis  sanctorum  Patrum,  iliuc  magis  aciem 
direximus  ex  his  quae  admonitioni  vestrae 
I  Yidebamns.  Nos  vero  quanquam  ignari  si- 
m  oessamus  pro  vobis  et  vestra  misericordia, 
iiercetis  in  omncs  Dei  cultores,  graiias  Deo 
et  stalHlitatcm  atque  sapientiam  imprecari 
regimini;  quarum  interrogationum  prima 
Diistit  :  Cur  infans  catechumenus  fiat  ante 

NunT 

De  cateckumem$ 
09  enim,  excellentissime  imperator,  omnes^ 
I  sob  peccati  jugo  teneri  ab  ipso  articuk)  na- 
i€J08,  usque  ad  secundam  nalivitatem;  ei 
esse  sententiam  Psalmist;e,  qui  inquit , 
in  iniquitatibtt$  conceptu$  $um^  et  in  pec- 
meqrit  me  mater  mea  {P$al.  l,  7).  Et  hoc  est 
inobedieiitiam  primi  hominis  et  ejui  trans- 
nem»  a  quo  ducimus  origincm  carnalem  :  et 
He  nos  relbrmari  ad  imaginem  ejus  qui  nos 
,  nisi  per  salutare  baptisma,.  quod  nondum 
uis;  neque  patct  aditus  regni  coclorum,  nisi 
isnir  ex  aqua  et  Spiritu  $ancto  {Joan,  iii,  5). 
eBim  ante  liaptisma  in  tenebris  ignorantix ; 
leriis  camis  amlHilantes,  facimus  ea  quae  non 


De  $crutinio. 

In  scrutinio  quippe  facimus  signum  crucis  soper 
putros,  slcot  invenimus  scriptum  in  Romano  Ordine, 
et  genuflexionem  et  adjurationem  [F.dit.f  admira- 
tionem] ;  et  doccmus  orationem  Domiuicam  patrinos 
et  matrinss,  ut  et  ipsi  similiter  faciant,  quos  susce- 
pturi  sunt  a  sacro  baptismate.  Similiter  docemus 
symbokuD,  quod  $ignum  in  nostra  lingua  vertitur, 
vel  cogMo.  Quando  dividebantur  apostoli  per  totnm 
orbem  prxdicationis  causa,  dedcrunt  illud  [signum] 
praedicationis,  ut  si  quis  talia  confitcretur  qualia  ibi 
dicontur,  cognitionem  daret  se  a  Christi  apostolis 
sive  a  soccessoribus  eomm  didicisse. 

Cur  in  fronie  faciamui  iignum. 

Scdes  Terccundiae  in  fronte  solet  esse.  Siquidcm 
Jodflei  in  fronte  erabescunt  credere  in  illum  quem 
nomnt  eruciflxum,  ut  Paulos  apostolus  ait:  Noi 
autem  priBdicamu$  Chri$tum  crucifixum  Juda:i$  91H- 
dem  $candalum^  gentibu$  autem  $tultHiam  {I  Cor.  i , 
23).  Sed  nos  credimus  per  Cruciflxum  salvari,  de 
cujus  nomine  Judaei  erabescunt,  cujus  nos  nomine 
credimos  muniri ;  atque  ideo  in  fronte  signum  crocis 
facimus,  obi  sedes  verecnndiae  est,  sicut  jam  dixi- 

mus. 

Quali  tigno  iignemn$  no$. 

Et  non  alio  signo  signamus  nos,  nisi  signo  cracis ; 
qnia  Dominus  in  came  natus  vexillum  cracis,  qoo 


iont :  vivimus  secundum  veterem  hominem,  «v  suoram  frontes  «  signarct,  aflercns,  ut  destraeret 


nimpitur  secundum  desidcria  erroris.  Ideoque 
iderat  secundum  novum  bominem  reformari, 
!  est  ut  instruatur  a  docloribus  Ecclesiae, 
inle  baptismum  sit ;  qualis  post  haptismum 
per  Dei  gratiam,  ut  de  tenebrispeccatoram  in 
reritatis  coovertatur ;  rclicto  nomine  falsoram 
I  colat  unum  Deum  vivum  et  verum.  Et  post- 
oee  perccpila  catholico  doctore,  catechumenus 
,  [id  est]  in$tructu$  sive  auditor. 
possumus  cognoscere  verilatem,  antcquam 
s  quid  sit  falsuni.  Igitur  oporlet  nos  doccre 
0  qiio  recesserit  peccando,  et  in  quo  crrore 
leat :  et  postea  in  quem  oporteat  credere,  et 


mortis  imperium ;  et  per  tale  signum  rccognoscat 
contraria  potestas,  principatum  se  pcrdere  in  istis, 
quos  Deos  voeavit  ad  gratiam  baptismi.  Illnd  signum 
faciunt  in  frontibos  eoram  presbyteri,  acolythi,  pa- 
trini  et  matrinse.  Scribitur  in  xdiflcatione  tempii, 
quam  vidit  Ezechicl  specialitcr  esse  fene$tra$  obli- 
qua$  in  thalami$  et  in  frontibu$  eorum^  qui  erant  in* 
tra  portam  undique  per  circuitum  {Ezeeh.  xl,  16). 
Quod  sicexponit  beatus  Gregorius  (Lib.  11  fn  Ezech.^ 
homil.  5,  num.  19)  :  i  Notandum  vero,  inquiens, 
quod  intra  portam  undique  pcr  circuitum  fenestnn 
obliqusc  esse  mcmorantur.  Non  enim  contcmplatio- 
nis  gratia  suromis  datur,  et  minimis  non  datur,  sed 


lit.>iacricm  frontCf  absquc  sonsu;  Cnois.,  sacrum  frontem. 


\ 


895 


AMALAKll  TUtVIUENSIS  AUClilLPlSC. 


89^ 


«rne  fhaml   sumnii,  sxpe  niininr..  sirpius  renioli,  A  nobis  omnia  nccessaria.  Et  dhnUte  nobh  dchitan^  ^ 


Rliiinando  cliani  conjngali  percipiiint. 

CuT  septicji  scrutimum  agatur. 
Scrutinium  fit  ante  Pasclia  scpiics;  sepienario 
enim  numcn)  saepe  universilas  dcsignatur ;  sicflt 
Joannes  scribil  septem  Ecclesiis  (Apoc.  i,  A)  quaj 
sunt  in  Asia.  Per  has  enim  sepiem  Ecclesias  omni 
Kcclesiir  scribit.  Scplies  perscnitanlur  [id  est,  per- 
fecte  perscmtanlur],  si  ea  fixa  mcnle  teneant,  qnaB 
audierunt  a  magistro ;  ct  quodammodo  quasi  lenc- 
brje  fugantnr  a  calecbumcno,  ut  in  profectu  scruii- 
nii  illumiucntur  ipsi  catcchumeni;  undc  cl  in  scru- 
tinio  acolylhis  pbirium  ministerium  impendilur,  qui 
accensorcs  sunt  luminum.  Et  idco  aulumavimus  nos 
in  priore  oratione  dicerc  :  Omnem  cacitatem  cordis 


stray  sicut  et  nos  dimiltimus  debitoribus  nostris.  Qm — 
tidie  peccamus,  et   idco  necesse  est   Dobis  dicc 
quolidie  :  Dimitte  nobis  debita  nostra,  $icut  et  no$ 
mittimus  debitoribus    nostris.    Te   donanle,   Deas, 
molli?  sit  cor  nostrum,  ut  cito  jgnoscamus,  cll^ 
ignoscas.  Et  ne  nos  inducas  in  teniationem.  Nc  pet- 
miltas  nos  a  diabolo  ita  tenUri,  ul  superemQr.  Sii 
tibera  nos  a  malo,  id  est,  a  peccalis  ({lue  gessimas. 

De  symbolo. 
Symbolum  autem  sic  :  Credo  in  Deum  Patrem  0m- 
nipotcntcm.  In  Dominum  vivum  et  verom,  Paireai 
aclcrnum  aeterni  geniti.  Omnipoteniem^  qui  el  pcca- 
loribus  rcddet  supplicia  secundiun  saa  mcrita,  tt 
juslis  pracmia.  Creatorem  cceli  et  terra:^  id  esl,  spiri 


re  orauone  uice..  -^'"{^^^^  B  lualis  creaturx  ct  corporalis.  Et  in  Jesum  Chri$l.m 

ab  eo  expelle;  el  in  is ta   quaj  posita  [Ms    qu«  po  Salvatorcm,  Unctum.   FHium  ejii 

slea]  dicitur  in  scrulinio,  wiernam  ac  justtsstmam      rutumejus.         oa  >uiu       ,  / 

pietatem  tuam,  dicimus :  Ut  digneris  cos  illuminare 


lumine  intelligenJa!  tua*. 

De   genuftexione. 

Gcnuflexionem  pro  his  facimus,  sicut  Slepbanus 
fecit,  qui  nondum  baplizali  erant,  inquicns  :  Domine 
mi,  ne  statuas  iUis  hoc  peccatum  (Act.  vii ,  50),  quia 
nesciunt  quid  faciunt.  Similiter  pro  istis  oramus,  ut 
Deus  illis  non  imputet  quod  tandiu  erravcnint  et 
jacuerunt  in  peccalis,  scd  sccundum  magnara  mise- 
ricordiam  suam  eos  ad  baptismi  gratiam  perducat. 
De  oratione  Dominica. 

Orationcm  Dominicam  sic   docemus  :  Dominus 


ejus.  in  ^aivaiorem,  uncuiiu.  ruMum  epu 
[Unicnm  Dominum  nostrxm\.  Quia  solus  nos  redemil 
pretioso  sanguine  suo,  qui  per  Isaiara  dlxil :  Torrt- 
lar  calcavi  solus  et  de  gentibui  non  est  w>  mecm 
(Isa.  LXiii,  3).  Natnm  in  tcmpore  novissimo,  wr  I«- 
ria  virgine.  Passnm  pro  nostra  sahile  sub  Pontio  Fl- 
lato;  id  est,  sub  prajside  Pihto,  qui  de  Ponli  iosnh 
fuit.  CrucifixuSf  in  cruce  suspensus.  Mortuus^  eo^ 
porali  mortc ;  et  sepultus  corpore  tridoo.  DeseemRt  ai 
infema,  anima  tantum.  Tertia  die  resurrexit  a  fm- 
tuis;  corpore  resurrexit  morte  destmcta.  AseeM 
ad  ccelosj  apostolis  videntibus,  in  forma  qna  Tentons 
est  ad  judicium.  Ascendit  ad  coelos,  qui  Dnnqaan 
defuit  CQclestibus  sedibus.  Sedet  ad  dextram  Dei  m* 


docuit  discipulos  hanc  orationcm,  ne  superflua  pe-  q  nipotentis,  id  cst,  regnat  in  rcgno  Patris  sui,  incpio 


lcrent,  el  ea  qu3C  ad  eorum  salutem  non  pcrlinent 
Septcm  petiliones  sunl  in  hac  oralione  Dominica. 
Tres  pertineiit  ad  ajteriiiutem ,  quatuor  ad  nccessa- 
ria  nostra  hujus  temporis,  quse  in  islo  mundo  [Al«., 
raodo]  continentur.  Pater  nostcr  qui  es  in  coslis^ 
sanclificetur  nomcn  tuum.  Te  Patrem  Deum  invoca- 
mus,  qul  voluisti  nos  facere  tibi  filios  adoptivos,  ct 
in  auimabus  jnstis  seJem  vis  haberc,  ut  sanctitas 
nominis  tui,  quae  apud  tc  est,  maneat  in  nostro  pc- 
ctore.  Adveniat  regnum  tuum.  Deficiat  quotidic  re- 
gnum  diaboli,  crescatque  tuum.  Vel  illo  modo,  sicuti 
clamant  in  Apocalypsi  :  Usquequo,  Domine,  sanctus 
et  verus  non  judicas  et  vindicas  sanguinem  uostrum 
de  h's  qtii  habitant  in  terra  (Apoc.  vi,  iO)?  Quod  ita 


nihit  sinistrum  manet  et  manebit.  Inde  ventuns  jar 
dicare  vivos  et  mortuos.  Eam  formam  qnam  hM 
crucifixcrunt,  impiis  ct  jnstis  dcmonstratunis;  jnslis 
vero  eam  formam  tantum  quam  Judaei  fncrednli  dob 
eognoverunt.  Jndicare  vivos  et  mcrtuos^  jostoo  d 
peccatorcs,  unumquemquc  sccundtmi  facta  ejoi 
Credo  in  Spiritum  sanctnm^  qni  aliqno  modo  [Jfit 
aliquando]  donum  Dei  dicitur,  et  amor  Patris  etri- 
lii,  sive  commnnicatio:  in  qnodono  Ot  reroissiooii- 
nium  peccatorum.  Idcoqac  qui  blaspkematferit  tv  Sp 
ritum  sanctum,  non  remittetur  ei;  neque  in  kocstecih 
lo,  neque  in  futuro  (Mattk.  xii,  52;  More.  m,  tt)< 
Sanctam  Ecclesiam  catholicam,  universalem  congft- 
gationcm  justorum,  et  uniiatcm  fidei  credimus 


expositum  vidcmus  in  iibro  domni  Bcdae  (Bcda  in  D  Sanctorum  commumonem,  in  vinculo  pacis  unitileB 


cap.  VI  Apoc.) ;  t  Non  hoc  odio  inimicorum,  pro 
quibns  iii  hoc  sxculo  rogaverunt,  orant;  scd  amore 
scquitatis,  quo  ipsi  Judici,  ut  prope  posili,  concor- 
d?nt,  dicm  judicii,  quo  peccati  regnum  destruatur, 
ct  resurrectionem  exstinctorum  corporum  advenirc 
prccantur.  Nam  et  nos  in  prxsenti,  cum  pro  inimi- 
cis  orare  jubemur,  dioimus  tamen  Domino  orantes  : 
Adveniat  regnum  tuum.  >  Fiat  voluntas  tua^  sicut  in 
coelo  et  in  terra.  Per  coslum  spiritiialem  creaturam 
iutelligimus;  per  terram,  corporalem.  Ita  fiat,  Deus 
Patcr,  voiuntas  tua,  ut  ea  qiiu!  animo  cogitamus  Ji)o- 
na,  perficerc  valeamus  opere  pcr  corpus.  Panem 
nostrum  quotidianum  da  nobis  hodie.  Sompcr  quan- 
Jiu  nos  sumus  in  hoc  sa^culo,   dignare  ministrare 


Spiritus  servare  credo.  Refnissionem  feecatmum^ 
qux,  sicut  diximus,  fit  in  dono  Spiritas  sancti.  C«<- 
nis  resurrectionem ;  septimam  sabbati  credo  jvsMi 
rcciperc  absolutos  a  corpore  terreno,  et  eruat  ii 
magno  gaudio  sccunduin  uniuscujasque  mansioiiea; 
atque  exspcciare  octavum  diem,  in  qno  corpora  sn 
recipiant  integra  atqne  perfecla  :  impii  ad  soppB- 
cium,  jusii  ad  vitam  aetcmam  [Yerc  et  absqpie  ^ 
bitatione  ita  credimus]. 

De  exorcizatione. 
Exorcizalur,  id  est ,  adjuratnr,  sive  iocrejptlff 
dia!K)lus,  sub  quo  sunt  omnes  qui  cam  peectlt 
nascuntur,  ut  recedat  a  Dei  crealnra  [EdH.,  t  M 
nat.ira]. 


EPIST.  DE  CEUKMCNIIS  HAPTISM!. 


m 


he  exsu;]lat'one, 
Utiir  itaqiie,  (luia  Uli  digims  Cbl  igiiominia 
anliquus. 

Dc  siile, 
>  scrutinio  l»onciticlum  salcm  ori  impouimus 
mam  oralioncm,  qua  dicilur  :  Ommffolens 
u  Deits^  respicere  dignare  supcr  liunc  fanui^ 
I,  quem  ad  rudimenta  fidei  vocare  dujnatus 
liqaa.  Ut  poslquam  insiructus  fucrit  a  nia- 
HJesiastico,  rccognoscat  vorba  sua  condiia 
»se  sale  sapientixs  sicut  Paulus  aposloius 
d  Colosscnses  :  Sermo  vester  in  gratia  sale  sit 
ui  sciatis,  quombdo  oporteat  vos  unicuique 
rt  (CoL  IV,  6). 
hstmodo  fial  novissimum  scrutinium. 


A  rv^ncnticnl ,  i:l  cbt,  conlraJicant  Salanae  con!rari«T 
|.olcslali,  et  omnilms  opcribus  ejus  et  omnibus  poni- 
pis  ojus.  Dicimus  illi  :  Contradic  Satanse ,  cum  pro- 
phcta  David  :  Obliviscerc  populum  tuum  el  domum 
patris  tui  (PsaL  xmv,  II).  Postea  ctomnibus  operi- 
bus  cjus,  qua;  sunt  fornicatio,  idolorum  scmtus « 
vcnclicia  ,  homicidia  ,  ebrictatcs ,  comessaliones  cl 
b  s  siniiiia.  Qua^  quamvis  ad  carnis  voiuptalcs  per- 
tincant,  tamcn  opera  sunt  Satanae,  quonim  suasor 
ct  invcsligaior  cst  occultus.  llaec  sunt  qua;  regnant 
in  diaholo  sine  carne  :  superbia,  inviJia,  inimiciliae, 
contcnliones,  xmulationcs,  inc,  rixac,  dissensiones , 
sccl;e  ct  rciiqua.  Quamvis  ca  Apostohis  {Calal.  ▼, 
19  seq,)  opera  carnis  dic^it,  tamcn  sinccarnc  rcguant 
in  dial)olo;  et  sunt  quoi'am  mouo  opiTacarnis,  quia 


id  scrulinium  finitur  sabbato  ante  Pasclia.  ^  sunt  opera  hominis  :  et  homo  vivcndo  ^ccunduin 


bcimus  scptimum  scrutinium,  sicut  in  flo- 
dine  invcnimus  scriptum,  et  legimus  super 
V  ie  latet  Satanas. 

De  tactu  narium  et  aurium, 
■nc  lectionem  tangimus  eorum  aurcs  et  na- 
iclmus  eis :  Ephcta^  in  odorem  suavitatis. 
Dgimus,  ut  adinoncantur,  quandiu  spiritum 
tt  trahunt,  sempcr  in  his  perscverent,  quce 
serunt  ct  adhuc  discunt  ab  orc  catholicorurn 
;  et  ideo  sputo  prcsbyteri  tanguntur.  Simi- 
mos  dc  auribus,  quasi  dical  preshytcr  :  (1- 
im  ab  isto  ore  didicisti,  et  qux  per  aures 
ad  animam,  quandiu  spiritum  vitac  hujus 
trahis,  sempcr  tcnerc  mcmcnto,  ut  dicere 
m  Paulo  apostolo  :  Christi  bonus  odor  su-  ^ 
Zor,  11 ,  15).  Et  itcrum  dicat  auribus  :  Aurcs 
I  inlserante,  scmpcr  apcrtac  sint  ad  intcUi- 
irtia  disciplin^c  Dei ;  ut  dicere  possit :  /n 
QMTXS  obedivi  tibi  (PsaL  xvii ,  45). 
De  unctione  scapulai  et  pectoris, 
tangiinus  de  olco  sancto  scapulas  ct  pc- 
Kcimus  cis  :  Abrenuntias  Satana?  ?  ct  cx'lcra 
nintur.  Pcr  uleum  namque  misericordiam 
mus  signari.  [Quos  autem  pcr  oleam,  nisi 
rdes  accipimus],  quia  Gnece  eleos  [iXcoc], 
ntericordia  intcrprctalur.  In  scapulis,  sivc 
18  fortitudinem  brachii  terreni  hominis  po- 
rachia  operantur  ct  mo.nus,  qux*  in  bracliiis 
int;  et  ideo  autumamus  per  scapulas  dcsi- 


semetipsum ,  lioc  est  sccundum  bomincm ,  faclus 
est  similis  dia!;olo ,  quia  ct  ille  secundum  seipsuin 
vivcre  voluit.  Ihcc  opera  Satansc  dicimus  ,  quoruni 
aliquorum  suasor  et  insligalor  est,  aliqiionim  caput 
ct  origo.  Novissimc  :  et  omnibus  pompis  ejus ,  quae 
sunt  iuanis  jactantla,  homiiics  terrcni^  canora  mu- 
sica,  iii  quibus  sxpe  solvitur  ct  mollitur  Qiiistianus 
vlgor;  spcctacAila  tuipia  vd  sv:perflua  ,  cl  rdiqua. 
Deindc  perscrulamur  patrinos  ct  matrinas,  si  possnnt 
cantare  Doniinicain  orationcm  et  symboluiu,  sicul 
pnBmonuimus  :  acpostca  pcr  ordincm,  siciit  in  Ro* 
mano  Ordinc  scriptuni  cst,  sacrum  ollicium  peragi- 
rous,  usque  ad  sacralissimum  opus  baptismatis. 

Recapitulatiq^ 

Is  qui  baptizandns  est  jam  catechumenus,  id  est , 
instnictus  [F.  deest  essc  debet] ,  ut  recogiioscat  er- 
rorem  piistinDm  ct  intelligat  liircm  veritatls.  Accc- 
pitsalem  sapientiae,  ut  turpikNtuia  declinarct.  A;Ju- 
r.  tus  est  diaholus,  qui  fuil  in  illo,  cuni  signo  crucis, 
ut  rcccdat  a  Dei  faniulo  :  et  inde  fit  genuflcxio  ad 
Deum,  ut  Dcus  iilum  expcliat  a  suo  vocato.  Orare 
pro  senictipso  jim  doctus  est  in  oratione  Dominica. 
Quomo<lo  credere  oporteat,  jam  audivit  in  symbolo. 
Admonilus  est  per  sputum  prcsbytcri «  ut  quandiu 
spiritum  viuc  hiijus  naribus  trahit ,  fidem  ,  quani 
audivit  (ler  aures,  tencat.  Post  auditaiu  fldcm  uiigi- 
tur  inter  scapulas  et  pectus ,  ut  Dei  misericordia 
cogitationes  bonse  ct  opera  corro!;orentur  in  eo,  et 


rtia   opera  liomiBum;  et  per  pectus,   ubl  ^  rcciHlat  ab  omni  inalo,  quod  ad  membra  Satanae 


lodo  consistit  cubiculum  cogitationum,  vo- 
!8ignari  bonas  cogitaliones.  Oleo  sancto^  id 
icordia  Dei ,  unguntur,  iit  sciant  scmper  dc- 
Disericordiam  Dei,  ut  dirigat  corda  et  opera 
I  charitatc  Dei  et  palienlia  Chrisli,  ul  reco- 
wt  non  alitcr  iionum  operari  posse,  iieque 
I  per  misericordiam  Dt^i. 

De  abrcnuntialionc, 

igamus  iiios  quos  anle  instruximus  iu  fldc, 
[MDStca  scrutati  sumus  ,  si  adhuc  pcrmansis- 
lis  quac  primilus  didiccrunt;  ct  si  sc  ca*cos 
sent,et  modo  prosperassc  ad  lumen,  co  quod 
id  est  scptics,  illos  scrulati  simius  :  si  a!)- 


pertinct;  et  faciatbomim;  ct  confiteatur  sc  credcre 
in  Df^um  Patrcin  omnipotentcm,  ct  in  Jesum  Chri- 
stum  Fiiiuni  cjus,  natum  cx  Patre  ante  omnia  sae- 
cula ;  factum  cx  inuliere  in  tcmpore  novissimo  :  ct 
in  Spiritum  sanclum,  ct  rcliqua.  Sicque  conjungitur 
[F.  deest  Ecclesiicj  sacro  fbnte  baptismalis. 

De  unctione  capitis, 

Post  hoc  s;ilutarc  lavacrum  linitur  capul  cjus 
sacro  chrismale ,  unde  saccrdotes  et  rcgcs  uncl03 
csse  novimus  in  Vetcri  Tcstamento.  LH  iiitcliigat 
baptizatus  rcgalc  ac  saccrdotale  ministerium  se  ac- 
ccpissc,  quia  illius  corpori  adunatus  cst ,  qui  Rex 
summus  ct  Sacerilos  cst  vcrus  :  ct  rcgnuni  sperare 


899  AMALARll  TREVlRENSiS  ARCHiEPlSC.  EWST,  DE  C.£REil.  BAPT. 

debel  pcrpeluum,  el  liosiias  immaculaiae  conversa-  A  Poiesl  fleri  ul  qui  alieno  peccato  sunl  ligali,  aiien 


tionis  Dco  semper  oficrre. 

De  tegumento  capitis. 
Tegitar  postea  linleo.  Et  lioc  de  Veteri  Testa- 
mento  assumptum  cst;  sic  enim  scriptum  est  in 
Exodo  :  Filios  quoque  t//itfs,scilicet  Aaron,  applicabis 
et  indues  tunicis  lineiSj  cingesque  balteo  ,  Aaron  scUi' 
cet  et  liberos  ejui  ,  et  imponei  eis  mitram  ( Exod. 
xxis,  8»  9).  Jam  percepta  gratia  sacri  baptismaiis 
non  reconfldat  viribus  suis,  sed  semper  deprecetur 
ut  protectus  sit  coelesti  auxilio.ProtectionemDomini 
praedaram  volumus  intelligere  per  linteuro  quo  caput 

tegitur. 

De  indumento, 

Albis  induitur  vestimeutis ,  ut  sciat  se  inviolatum 


professione  solvantur. 

Iloic,  piissime  imperator,  causa  obcdientiae  posi»> 
mus,  quia  dignum  est  Tcstrie  voluntati  omnibns  Tirt* 
bus  ol)edire.  Tamen  in  omnibus  bis  quae  diximns 
parati  sumus  auribus  inclinalis  a  doctoribus  [lfi.,a 
docioribus  inclylis]  corrigi  et  emendari.  De  niMtn 
credulitate  hxc  dicimus  et  recepimus  ,  quod  Isaias 
dixit  :  Verbum  abbreviatum  fadel  Domittu*  uftr 
terram  (Rom.  ix,  28).  Credimas  UDiim  Deum  ▼iTni 
et  verum  semper  esse  immutabilem ,  tamen  muubh 
lia  operaiiiem,  nunquam  essc  siiie  sua  sapieDiia,  \at 
est ,  sine  Filio  suo;  neque  sine  ejus  volontate,  itoe 
est,  sine  Spiritu  sancto.  Deus  Pater  in  bona  Tohmtate 
sua  omnia  creavit  per  sapientiam.  Credimus  \m 


coi-pus  possidere,  et  charilate  Spiritu  sancti  illustra-  *  personas  Patris  et  Filii  et  Spirilus  sancti,  cl  recepi- 
lum  cor  se  babere  :  sive  recognoscat  se  justitiam  el     ^us  versus  Sedulii : 


nuptialcm  vcslem  habere.  Pcr  vestimenta  enim 
opera  juslilix  intelliguntur,  unde  dicitur  cis  :  Sacer- 
doles  induantur  justitia  (P$aL  cxxxi,  0). 

De  confirmatione  corporis  et  sanguinis, 

Confirmatur  postea  corpore  et  sanguine  Domini , 
utsciat  per  talia  mysteria  diabolum  expulsum  ab 
ejus  corde ,  ac  Christum  inhabitare  ita  ut  confiden- 
ter  dicamus  :  OmneSy  qui  in  Christo  baptixati  estis  , 
Christum  induistis  (Gal,  iii,  27). 

De  parvulis  non  loquentibus  « . 

Quamvis  parvuli  per  aetatem  non  possint  intelli- 


Kon  qiiia,  qui  soinmus  Paler  est,  ei  Fflivsbie  es. 
Sed  quia,  quod  sommus  Pater  i:sl«  et  FtUot  Imk  etf. 

Filium  solum  assumpsisse  camem  humanam,  at  vi- 
sibilis  foret  bominibus ;  hunc  baptizatum»  quia  ope^ 
tebat  nos  baptizari ;  hunc  mortuum  corpore  muiidi, 
ut  nos  moreremur  peccatis;  hanc  resorreiittea 
roortuis,  ut  uos  speraremus  resurrectionem;  hnie 
venturum  in  novissimo  judicio »  qaando  segrefibit 
oves  ab  hsdis ,  et  postea  solos  malos  la  infeno,  boe 
est ,  in  poenis  victuros ;  justos  solos  in  regno  Dei 
beate  regnaturos.  Haec  est ,  justissime  imperaior , 
nostra  crcduiitas,  haec  est  spes  firma,  hanc  Deoa 


gere  ipsam  conversionem  ad  Deum  atque  credulita-  p  amamus,  quem  ardentios  amare  desideramus. 


tem  ,  credimus  tamen  eos  ad  Dominum  converti 
propter  conversionis  sacramentum  ,  et  fidem  hal>ere 
propter  fidei  sacramentum ,  sicut  legimus  in  Auga- 
stini  epistola  ad  Bonifacium  episcopum ,  de  panrulis 
requirentem,  ubi  dicit :  c  Ipsa  responsio  ad  celebra- 
tionem  pertinet  sacramenti,  sicut  de  ipso  [baptismo] 
Apostolus  :  ConsepuUiy  inquit,  sumus  cum  Chrislo 
per  baptismum  in  mortem  (Rom,  vi,  A).  Non  autem 
ait,  sepulturam  significavimus,  sed  prorsiis  ait :  con- 
sepulti  sumus,  Sacramentum  ergo  tantae  rei  non  nisi 
ejusdem  rei  vocalnilo  nuncupavit.  Itaque  parvulum 
etsi  nondum  fides  illa  ,  quae  in  credentium  voluntate 
consistit,  jam  tamen  ipsius  fidei  sacramcntum  fide- 
lem  facit.  Nam  sicut  credere  respondetur,  ita  etiam 


^  Dixistis,  serenissime  imperator ,  vefle  vos  iciri 
qualiter  nos  et  suffraganei  nostri  doceremaspopote 
Dei  de  baptismi  saeramento.  Basc  proiit  polaiMS» 
pnElibavimus.  Suffraganeos  est  nomen  medixsigii- 
ficationis ;  ideo  nescimus  quale  lixnm  ei  appooefe 
debeamus,  ut,  presbyterorum,  aut  abbatum,  ant  dia* 
conorum,  et  cxterorum  graduum  iaferionui.  Si 
forie  episcoporum  nomen,  qui  aliquando  veiua 
civitati  subjecti  erant ,  addere  debemus,  oroutlne 
non  imputet  dominus  servo  suo ,  quia  asque  in  pn* 
sens  tempns  non  sum  ausus  ca  attingere,  qast  noiui 
injuncta  non  sunt;  sed  paratus  sum  omnium  Cbriiti 
ser\'orum  vestigia  sequi.  Et  si  forte  presbyteronna; 
supradictum  ordinem  docuimus  iik>s  et  admonaiiNS, 


lidelis  vocatur  ;  non  rem  ipsam  mente  annuendo ,  j%  ut  saepe  doceant  populum  Dei ,  vana  hujus  maiii 


sed  ipsius  rei  sacramentum  percipiendo.  Cum  autem 
se  homo  sapere  coeperit ,  non  iilud  sacramentum 
repetet ,  sed  inteliiget ,  ejusque  voluntati  consona 
ejus  voluntate  coaptabitur.  Hoc  quandiu  non  potest, 
Talebit  sacramentum  ad  ejus  tutelam  adverstis  coo- 
trarias  potestates;  et  tantum  valebit,  ut  si  ante 
majoris  usum  [A/.,  ante  majoris  usum  xtatis,  vel 
a  rationis  usu]  ex  hac  vita  emigraverit,  per  ipsum 
sacramentum,  commendante  Ecclcsise  charitate,  ab 
illa  condemnatione  qux  per  unum  hominem  intravit 
in  mandum,  Christiano  adjjutorio  liberetur.  »  Huc- 
usque  Augustinus   de  parvulis  non    loquentibus. 

*  In  ood.  S.  Galli  Titulus  :  De  parvulis  non  inteUi- 
gcntibus  et  tunc  fidem  habentibus* 


relinquere  et  vera  coelestia  petere.  £x  hoc,  uode 
cogit  vestra  jussio  respondere  :  st  tii  Aoc,  quod  p^ 
dico,  me  ipsum  eustodiamt  ita  respondeo :  Oculimi 
semper  ad  Dommum^  quoniam  ipu  eveliet  ds  iafU$ 
pedes  meos  (Psal.  xxiv,  15).  Sciat,  domiiie  mi » oa* 
clissima  gul>ematio  vestra,  nuUi  me  praedicaitfil 
peccet.  Et  tamen  recolo  sententiam  beati  lacobi,  iM 
ait :  In  muUis  enim  offendimus  amnes  {lae,  ui,  Ij» 
Cum  summus  Christi  loqueretur  apostolas,  pnciuA 
tn  muUis  ,  et  subjunxit,  omnes;  at  tanto  caotiosH 
imperfecti  quoque  In  loquendo,  tcI  agcndo  drcB*' 
spiciant,  quanto  certius  cognoverint ,  quia  nec  pe^ 

^  Vide  qua*  diximus  in  Moiiito  prxvio. 


HEODOUUS  ARCHIEP.  CANTUAH.  —  POENITENTIALE.  —  EPIST.  DED1CAT0RL\.       90t 

im  boni,  et  qui  Spiritus  sancti  gratia  duce  A  referirous ,  maxime  qaia  cum  ipsa  periegere  In  prae^ 

hujus  vitiE  viam  sine  oflensione  peccati  sentia  nostra  fecissemus,  catholica  et  orani  laudc 

aosilire  ulialenus  possent,  alque  ideo  doce-  digna  invenimus.  El  hoc,  quod  nobis  obediens  fuisti, 

Si  confiteamur  peccata  nostra  ,  fidelis  et  et  nostris  jussionibus  accelerare  curasti ,  gratiam 

m  remittat  nobi$  peecala  nostra  (/  Joan,  i,  agimus.  Qnamvis  enim  tuani  sanctitatem  in  spiri- 

rfne  peccato  in  hac  viia  esse  non  possu-  tualibus  et  Christianis  doctrinis  soilicitam  essc  non 

la  salutis  spes  est  confessio,  nec  quiSi[uc  se  ignoramus,  adhuc  te  monemus  et  exhortamur ,  ut 

itet  et  ante  oculos  Dei  erigat  cerviccm  ;  magis  ac  magis  in  Christiana  doctrina  et  praedica- 

lectio,  quia  charitas  Dei  operit  multitudi'  tione  sancta  omnes  qui  sub  tuo  regimine  consistunt 

tQrnm  (/  Petr,  iv,  8).  ct  ad  tuam  dioecesim  pertinent ,  imbuere  non  gravc- 

V.  ris.  •  De  episcopis  suiTraganeis  ad  Ecclesiam  Trcfo- 

lESPONSORIA  CAROU  MAGNI .  rum  [Ita  ms.  toco  Trevirorum] ,  in  qua  Domino  an- 

AD  pRiECEDENTEM  EpisTOLin.  nucnte  tc  prsesulcm  esse  volumus ,   sicut  antcnus 

Ine  Palris ,  ct  Filii ,  ct  Spiritus  sancti.  Ga-  [F.,  hactenus]  nostram  ordinationem  et  dipositionem 

Bissimus  Augustos,  a  Deo  coronatus,  ma-  atque  jussioncm  ezspecUsti,  vohimus  ,  ut  Interim  , 

lcos  impcrator,  Romanum  gubernans  ira-  B  q^od  ad  nostrum  veniens  [veneris]  colloquium  ,  ita 

ilet  per  misericordiam  Dci  rex  Francorum  exspectes.  Caeteris  vero  gradibus,  id  est,  presbyteris, 

irdorum,  Amalario  venerabili  episcopo,  in  diaconibus,  et  omni  clero,  ve!  plebi  tuae  iM  commiss» 

ilntem.  inter  [intra]  tuam  parochiam  commorantibns  cum 

nobis  tua  sanctitale  directa,  grata  sus-  omni  devotione  praedicare  et  docere  viam  veritatis 

ieitera ;  pro  quo  tibi  laudcs  et  gratias  studeas.  Bene  vale  et  ora  pro  nobit. 

iun  palet  clausulam  illam  epislolae  superioris,  quae  incipit :  Dixistis,  urenissime  imperator,  vere 
leninere ,  de  quo  dubitabat  Canisius. 

mssssssssss .  tssssssssbssssjsssssssssssssssss^ 

THEODORUS 

ARCHIEPISC.  CANTUARIENSIS  «. 

THEODORI  PCENITENTIALE 

I  quffi  reperiri  potuerunt  ejusdem  capitulis  adauctum  ,  per  canones  selectos  ex 
issima  canonum  Collectione  ms.  nec  non  per  plura  cx  variis  Poenitentialibus 
lus  ineditis  excerpta  expositum  ;  prfficlaris  ecclesiasticffi  disciplinee  Monumentis, 
i  optimis  codicibus  mss.  selecta  sunt,  confirmatum. 

Pettt  primus  in  lucem  edidit ;  cum  pluribus  conciliorum  canonibus  contulit ;  du- 

sertationibus  et  notis  illustravit 

@|)ijG{toU  Ir^lricatorm. 

CLARISSIMO  DOCTISSIHOQUE  YIBO  , 

OMNIUM  BENEFICENTI8SIM0  f 

REBUM  GODICUM  MANC3CRIPT0RUM  INDA6AT0RI   GURfOSISSIMO  ET  FELIGISSIMO  f 
ECGLESIiB    GAIXICANA    JURIS   SEU   LIBERTATIS   STUDIOSISSIMO  » 

ANTONIO  VYON  DOMINO  D'HERODVAL. 

tibi  debeo,  vir  clarissime,  quantum  persolvere  nunquam  possim.  Sed  ea  sunt  beneficia  tiui ,  qua- 

radabat  Romanus  orator,  ut  ingenui  sit  animi,  cui  muitum  debetur,  eidem  plurimum  TeUe  ddbere. 

loqae  illud  est  quod  ait  pocta  : 

Neutiquam  ofTicium  liberi  csse  homiois  polo, 

Cum  is  iiiliil  promereat,  postulare  id  graii»  appon!  sibi. 

n  abhinc  aliquot  annis  aoimadverlerem ,  vir  clarissime ,  plerosque  libros  nostrorum  temimrum 
nmos  publica  tua  benefiGenlia  adomari,  cunique  sicut  lcctionis,  ita  etiiberalitatis  essem  partlceps, 
muiiodo  solvere  nomina  cupiebam.  Vcrum  quid  de  meo  referre  possem  !  sequine  debuissem  iluid 

liei  consilium  T 

Quoiiiam  id  fleri  qnod  vis  noo  potest,  velis  Id  quod  possis. 

lon»  sjBCulo  VII  ad  finem  vergente  floruit :  enim,  licet  a  nobis  undequaaue  jam  diu  reqiilsi- 
',  sccundum  ordincm  chronologicum ,  hic  tus,  in  manus  nostras  venit  liber  sancti  archiepi« 
aos.  Sed  ignoscat  induljens  lector ;  serius      scopi.  Edit. 


905 


TIIEODOJU  AHCHIEP.  CAMLAUIENSIS 


911 


Imo  anxio  debitori  simiii.s,  cui  hi  facuUas ,  volunlas  tamcn  non  doest,  undique  moniis  confiuisivi  non  in- 
digniim  quod  tibi  orfcrreliir.  Secunda  laiHlcm  aniori  meo  favcns  fortuna  Poenitentiale  Theodori  archie- 
piscopi  Cantuariciisis  a  Palribus  ct  conciliis  laittopere  iaudatum  in  manus  meas  adjduxit.  Quam  diligeotei 
<>onquisitum  sil  a  viris  doclissimis  lioc  insignc  ecclcsiaslicx  disciplin;c  monumentuni ,  ipsi  aperte  dedaranL 
Anloiiius  Augiistinus  iliuslrissimus  doctissiiinisque  iinhicpiscopus  Tarraconeusis  testatur  in  pncfationeac 
Po^nitciitialc  UomanuiA  se  nunqiiam  lcgissc  Theodori  Pauiilcnliale ,  scd  in  Burchardi  Wormaciensis  ei 
Ivonis  Carnolensis  collci^iionibus  fra^nnciila  qusedam  invcnissc.  Joannes  Morinus,  vir  sumniae  crudilionis, 
('cclarat  in  a]>pciidice  lihrorum  de  Pocnilcntia  ,  ncminem  legisse  qui  se  illud  vidisse  profiteretur  praetea 
Hciiiicum  Sprhnaniium  conciliorum  Anglicanoruin  collectorein  ,  qui  testatur  manuscriptum  coiiservari  i^ 
1  ii  liotheca  S.  Bcncdicli  Cantabrigicnsis,  e  (|uo  solos  cxsciipsit  tilulos  capitulorum.  Postrcino  Lucas  Acbe« 
riiis,  vir  maximai  (loctrin;c,  pielalis  et  :nictoritalis,  quciii  proplcr  suorum  ainicorum  diligentinm  \ix  quid, 
quain  laterc  potcst,  cliam  apuJ  Anglos  iion  amplins  rcpcriri,  cx  litlcris  ({uas  acccpit,  ainnnat.  Nunc  vcro 
({t:o:l  tandiu  cxpetitum  ost ,  in  duobus  codicibus  mss.  bibliotlicca;  Tbu:iii;c  fcIiciti.T  rcpertum  cui  oRenrem, 
^ir  clarissinte,  nisi  tibi  veterum  codiciiin  iiiss.  iiidagalori  curiosissiino,  felicissiino  atque  beiicllcentissiinof 
Pi*;cterea  tanta  est  apud  oiiincs  doclrin;i^  tu;c  fama,   ac   solcrtiai  in  dijudicandis  vcris  a  falsis  codiciLo; 
iiiss.  utvcl  tiiuiii  iiomcn  inagnuiiia:(jici;it  pondus  tol  pr.TcIaris  ecclesiaslica}  discipiina^  monunicntis  Tbcodori 
rfonitcnliali  adjunclis  ,  qu;v  cx   inmimcris  schcdis  tuis  ct  quaniplurimis  cclcberrimarum,  Galliic  ccch  sia. 
riiin  chariulis  inecum  a  Ut  large  niuniiiccqiie  communicatis  sclccta  sub  tuis  auspiciis  in  lucem  prodire 
dcbcnt.  Mihi  dcniqiie  condncit  disscrtalio::cs  meas,  noias  atquc  o!  scrvationes,  a  te  hcni^nc  su^tcipi.  CieQiia 
ni;ixiina  (jua  quoslibct  vci  itatis  anialorcs  coniplccteris  hcncvolentia  primis  conatibus  mcis  iiiullum  igiioscet 
^.i  i^Mtiir  in  omnit)iis  veritaicm  non  atiigcrim,  saltcm  verit^tis  amorcm,  qno  me  nosti  flagrare,  non  spemfs: 
si  forsan  ingrati  infaustiquc  tibi  vidcaiitur  ctmatus  mci,  spero  nihilominus  non  fore  tihi  injuciindumgrall 
animi  tcstimonium  ,  cum  scias  vciiin,  vir  clarissime,quandiu  in  nie  vivet  veterumecclcsiasliaediscipliiis 
monumentorum,  ct  Ecclesia!  GallicaiKC  juris  seu  lihertatis  memoria,  nulla  un(iu:iin  oblivione  posse  deieri 
tuorum  bcneficiorum  magnilicentiam. 


riLEFATIO. 


C\  tot  ac  tantis  ccclesiastice  disciplinrc  monu- 
menlis  (\ux  noslris  temporibus  in  lucem  prodeunt , 
vix  iillum  est  con(|uisitum  sludiosius  ,  nrr.igisqiie  a 
viris  doctissimis  cxpetitum,  quam  Poenitcntialc  Tbeo- 
dori  archicpiscopi  Cantuaricnsis.  Oniniuin  quippe 
qu;c  in  Occidente  exstilerunt  P(pnitentialium  anti- 
quissimum  cst  ct  ccleberrimum ;  ad  cujus  iustar  vc- 
iicrabilis  Bed;c  Pcenilcntiale,  Romanum  ,  Cgbcrti 
Eboraccnsis  ,  caucra  dcniqne  composita  snftl.  Ahslt 
i^^iiur  ut  intcr  vulgares  iilieUos  pccnitcnliitlcs  rcji- 
ciatiir,  qiios  synodi  cxaniinandos  esse  dtNTCVcrunt : 
iit  pot>',  sicut  hxpiuiitur  Patrcs  conc.  Cabilon.  ii  , 
cap.  58  :  Quorum  sunt  ccrti  crrores^  incerti  auctorcs, 
Elcniin  auctor  esi  noiis-in:us  Thcodorus  illc  naius 
Tbarso  Cilici;c,mor.:i('bus  si.nctissimus,  qiiiobcximi.T, 
virtiilis  (^t  crudiiioiiis  lainain  a  Vitaliano  papa  an- 
tistcs  Ecclcsia:  C.iiiliiariciisis  oiuinalus  csl «  ut  tcsla- 
tur  Beda,  li!».  iv  ccelcsiasi.  His:or.  gcntis  Anglorum, 
c.  1  ct  2.  llic  prinius  arcbici»iscopns  fuit,  cui  tota 
Anglorum  Ec(  lesia  iiKinus  dart^  coiiscnsit.  Ilic  plii- 
ribus  conciliis  ad  eccl*>siaruni  iiislili  lioncm  pnrfuit, 
rilum  celebrandi  P;iscbalis  caiionicum  staliilivit  , 
rccliimqne  vivcndi  ordincm  n(m  solum  in  Ecclcsia  , 
scd  ctiain  in  phiribus  aliis  constiluit ,  :q)ud  Bcdani 
lib.  IV,  cap.  2  ct  5.  Unde  apud  oinncs  habebatur , 
teste  codcm  lib.  v,  cap.  8  : 

Princeps  ponlificum,  felix  suinmusque  sacerdos. 

Nihil  vcro  ampliorcm  laudem  majoremque  Thco- 
doro  conciliavit  auctorilatcm,  quani  ipsiiis  PaMiitcn- 
tialc  oiiiiiibiis  Eccb^siis  propositum  vclut  cxcinplar 
toliiis  docirin:e  ac  disciplime  ecclesiastic:e  pr.vstan- 
lissimuin  ;  cuni  juxta  synodorum  decrcla  id  prac- 
scrtim  inandatum  csscl  cpiscopis,  iit  in(piircrcnt  a 
sacerdotibiis  suis,  an  Pcrtiiitntiale  Thcodori  stii(iiosc 
Ii'gcrciit  atque  int»'Higcrcnt,  sicut  rcfcrt  Regino  , 
li  ).  11  de  EccU^s.  Discipi.,  inquisit.  105.  Quaniobr(*m 
vix  ullum  cx  Patribus,  ulluinvc  conciliuin  rcpcrias  , 
ab  ipsis  Patribus  ct  conciilis  frcqncntins  comnicn- 
d;)tuiii.  Qiiod  planuin  fict  si  ipsuin  Poenitcntialecon- 
tub.:ris  cuin  auctorum  ccclesiaslicorum  tcslimoniis 
et  phnibus  conciliorum  canonibus;  quos  cx  PuMii- 
te:ilialidcpromptos,  poslea  sub  titulo  Patrum,  san- 
clorum^  ct  synodorum  ,  ncc  iion  veterum  jwntificum 
ll'minwrvm  ,  a  rccenlioribus  auctoribus  posl  Isido- 


A  rnm  Mercalorem  ,  scu  peccatorcin  laiidntos  ci^ 
ostcndimus.  Ex  quo  Ucet  coliigore  hunc  Isidoruni 
non  esse  llisp:)Ieiisein ,  qui  obiit  anno  636.  Eieuiii 
Tbeodorus  post  hunc  annum,  sciJicei  anno  680, 
floruit. 

Sed  cuih  Pocniicntiale  Theodori  quamplorimos 
sive  Grcccorum  sive  Romanorum  ritus  coiuplectalur: 
non  mirum  si  ronnuHi  quariimdam  Ecclesianim  usos 
iii  eo  insoliti  reperiantnr ,  ant  alii  ,  qiios  Patres  ob 
plnrinioruin  indrmitatem  ex  inaiima  indulgentia 
lolcrabiliores  eSsc  vofncrunt.  N(vqnis  autem  iis;iba- 
tiitur,  saltein  paucis  in  piU'fatione  animadvcrteiunS) 
quid  de  illis  scnlicndum  sil. 

Nunc  crgo  monitus  sit  lcctor,  morero  deitcnm 
baptizfindis  i;s,  quos  presbyter  fomkans,  $i  boccoa' 
pertum  fuerit ,  buptizavit ,  omniiio  insolitum  Tiden 
(icbcrc  posl  dainnatuni  Donatistarum  schisnia;  ad 
quod  dcfcndcndum  cuin  tali  constittndiiic  abnleren- 
tur,  sapientissiine  ccnsu;l  Ecclesia  eain  esse  abr> 
n  giiiidain. 

Dciinh*  obscrvcl  nubcn-.ii  liccntiam  posl  dlTortiai» 
fornicationis  cansa  ,  abscnli;c  diutumioris,  capii^i- 
tatis ,  aut  (aijiislibet  rci,  cx  magna  quoruii!d<iiu  £c- 
cb*si:c  rccloruin  indulgciitia  ortani  csse,  dc  (|Ua  iu 
loqiiitur  Orii^^ciics  toiii.  XIY  Conim.  i::  Mattli. ,  (Nii|- 
Iluct.  t.  1 ,  p.  503  :  "llSfl  Bi  nupa.  '/iyr.autiiyx  xal  wi; 
Twv  wyow^Jvajv  tH^  'Ey.x^.DO-iaff  i^riTtf^ov  Tr«i  «ff^ 
Cwvrof  ToO  «vo/io;,  '/«^EiaOKc  yuvatxfii,  ir«^  ti  yr/j»^* 
Ltivov  u£v  roiovvTi?  £v  fiS/i/sx;ac,  x.  t.  7.*  oO  ui>  ir^>^ 

•  •  •  • 

«/6ya»> ,  £/V.oc  '/«,0  rnv  o-ujxTTf^ca^^i/Jav  zwlzw  ov/iiftrtt 
ytiprjvrfiv  iniTpiirsTBat  7r«c«  t«  «rr*  ap^xr,:  vwoaoWTT 
fxiv«  xat  ytfpu/fMivTi^  iil  c^t,  jam  vero  conlra  Scri^ti- 
ra'  lcijem  mulitri  vivcntc  viro  nnherc  qnidam  Eccjnit 
rcciores  pcrmiseranty  ogewes  contra  id  quod  tcript^ 
est^  in  qro  sic  hnbetur^  clc;  non  omniHO  tamen  $i^ 
rnlionCy  lnvc  enim  contra  legem  initio  lalamelK^ 
pt(.w,  nd  vitanila  pcjora ,  uiicno  arbitho  more»  ^ 
1'enfcs  cos  pcrmisisse  veriihnileest. 
Porro  ncinincm  moveat  quod  TIicoi;t>nis  «lisc"* 
^  dc  mnliere  post  votnm  nnpta^  in  potestate  esutiri,^ 
voln  san  implcat,  an  non,  lloc  ouiiu  intelligi  ^^ 
sccundiini  antiquain  distiiiclioncin  puelhc  velawcj 
nondiim  \clata;  ab  innoccntio  I  inauciaio  in(T*^ 
Victricium  cap.  12  ct  15,  cl  in  cancmihns  Roiww*" 
runi  ad  C?.Ilos  cpiscopos  sic  rclatam  cap.  I :  ^ti"*' 


PUJlFAiU). 


1)00 


virgiiiilnis  vcliiiis,  cl  niiiUlo  propobilo,  tfiiUI 
udiCiituiii  sil.  Si  viigo  volalu  jam  Ciirislo  , 
Utgriiatoin  piiblico  leslimoiiio  prorcssa  a  sa- 
,  prftciictriisa,  iM^nt^idionis  vclamen  acccpil, 
cstnm  coniinisit ,  seu  volcns  criinen  proltv 
ultero  mariii  noineii  iinposuit,  tollcns  miMn- 
risti,  faciens  mcmlira  meretricis  ,  ut  qii;c 
Christi  Tucrat  conjnx  hominis  diccrctur.  > 
«  2  :  f  Puclla  (puT  nondum  vdata  est ,  sod 
erat  sic  manere,  licet  non  sit  in  Christo  ve- 
luen  qula  proposuit  et  in  conjugio  velata  non 
tivx  nnptia^  appellantur.  i 
emo  nsuin  de  non  cometlendis  avihiis  et  ani- 
,  gi  in  relibus  strangulenlHr^  rel  si  oppresscrit 
%  in  meiius  essc  commutalum  sanctus  Au- 
s  tcstatur  his  verhis,  l.h.  xxxn  roiitra  Faus- 
inich;euin  ,  cap.  15  :  t  At  uhi  Erclesia  gon- 
,is  efiecta  cst,  nt  in  ca  nullus  Israelila  car- 
)pareat ,  quis  jam  aut  turdos  vel  minuliores 
.  non  attiiigat  ,  nisi  qnarum  sangr.is  eirusus 
2uandoqui(!ein  i^^itur  Ecclcsia  xVngloruui  ad 
ihristi  niiper  conversa  nonduin  sic  inslituta 
In  ca  nurius  Israciita  carnalis  appareret :  in- 
s  ralio  hunc  ailhuc  exigebal  morcm,  quein 
ost  sanctum  Augustinum  Patres  conciiii  Aii- 
sis  n  nnathemaiis  pneiia  o^scnandum  prse- 
t  can.  20  :  f  Ali  Ecclosiai  coctibus  arceanlnr. 
r  et  qui  hestiarum  morsibns  cxstincta  vel 
;  morlu)  aiit  casu  siifTocata  vescnntur.  > 
»nsuctu<lines  (iispensallonis  gralia  olim  pcr- 

guas  non  nmpliiis  toleral  Ecclesia.  Si  (luis 
cclesirc  calholic;c  definilionihus  Thcodoii 
atem  velit  opponerc,  ad  tanti  archiepiscopi 
inem  auiliat  quod  oliin  sanctus  Augiisliiius 
m  bca(i  Cypriani  in  causa  non  ahsiniili  dice- 
1  dc  Baplismo  conlra  Oonatistas  cap.  50  : 
B  videar  devitandcc  probationis  causa  ista  in 
bcatissimi  inariyris  dicere,  etc.  Hujus  aucto- 
imperitis  ohjiciunt,  iit  sc  quasi  rcctc  racerc 
it,  nimirum  miseri,  et  nisi  sc  corrigant  a  se- 
i  omnino  damnali,  qui  hoc  in  tanto  viro 
imilari.  > 

quain  ad  capitula  Theodori  veniam ,  quorum 
rsan  ad  Pcenitenliale  perlinent,  fatendum  cst 
ex  (luobus  aniiquis  codicihus  mss.  hihlio- 
huansc  proforimus  (in  quoruni  nno  conjun- 
t  cim)  codioc  canonum  et  constitutorum  sedis 
csc,  ct  in  aliero  ciiin  aliis  canonum  cnllcctio- 
i  nohis  vocari  ipsummet  Poenitentiale,  non 
itegruni  rcfcral  lihrum  Pocnitentialcm  ,  sod 
lil  eorum  (\\tx  pr.Tcipua  sur.l,  oiuitlerc  vidc- 
;  P(£nileiiti:do  ab  Ilalit^ario  c  scrinio  Ecc^lc- 
(lanx  doscriptiim  potiiiir  lilulo  PaMiitentialis 
,  etsi  quamphirima  iii  co  desiderontiir  capi- 
'jn  ab  anliqiiis  aiictoribus  suh  titiilo  Pocniten- 
i^mani  laudata  sunt.  Siiiiili  qnoquc  rationc 
MT  Pa>niton:ia!e  Eglw^rti  FIboraa?nsis ,  liciH 
id  sit  (iiiani  compeudiuin  et  quidcm  brcvissi- 
igcntis  opcris  qiioJ  in  bibliotlu^ca  Oxoniensi 
r  in  quatuor  libros  distinctum ,  in  qiiihus  in- 
de  sinj^iilis  pcccalis  judicia  coiilinentur,  sicut 
iBum,  ncnricuin  Sp^^linannum  tesUtur  J.  Mo- 
1  appendice  lihr.  dc  Poeniteiitia. 
B  ut  meam  de  his  exeinplaribus  sententiam 
iperiam  ,  cuin  viris  doclissimis  existimo  ip- 
,  in  iis  exhiberi  Poenitentialc,  scd  quod  inul- 
s  vuigaribus  omissis  ad  dis<;ipliiiam  sive  Gnc- 
sivc  Uomanorum  proponcn  lain  pr;cclaro  or- 
positum  est :  adeo  ut  nulluin  exstol  aiitiquius 
entum,  in  quo  ritus  potissiinuin  GrtTcorum 
Hles  dilucidius  deolarentur,  cuius  moniiinenti 
»atem  tria  pncserlim  probant.  Primum  est , 
codicum  mss.  accuruta  lectio,  qu;c  licet 
01  varia  sit,  sicut  nolavimus,  cum  pluribiis 
testiraoniis  ab  antiquis  aucioribns  prohilis 
ferc  conscntieiis  ,  niiilla  a  posteriorihiis , 
a  canonum  colloctorihiis,  niinium  dopravata, 

PlTBOL.    XCIX. 


A  plano  eincndat.  Altirnm,  qiUMl  iiihil  exlernum  aliis 
nnriivc  iniinisccaUir.  Ncc  objiciendum  iii  his  cxein- 
piaribiis  Thi^oilornm  cilari,  cum  sc  ipso  citarc  solc.it 
Thoodorus.  Ita  iii  capitulis  a  rev.  ac  doctissimo  f>. 
Luca  Achcrio  cditis  tom.  IX  Spicileg.,  cap.  li, 
Theodorus^  didt :  nos  ver6  ver  miscricordium ,  etr. 
Siiniiilor  in  concilio  lieru(Jfordiensi  apiid  Ucdain 
lih.  llist.  IV,  cap.  5,  ct  apud  Uun-ihardum  hb.  xvi, 
cap.  59;  pncleroa  co  loii  rcs  postulabat ,  ut  qu»  a 
sc  decreta  crant,  ab  aliorum  dccretis  distingneret. 
Deniqiic  ulcrquc  codex  ms.  P(rnitentiaiis  Thcodori 
nitide  exaratiis  cst.  Quod  viri  in  codicibus  msi.  dijii- 
dicandisexcrciUitissimi  anliquitatisargumcntum  esse 
pnmuntiant. 

Ouoniam  capitula  Theodori  anl  ad  ipsius  Poeni- 
tontialc  pcrtinent,  aut  illud  inultum  illustrnnt ,  mn*, 
nisi  in  variis  libris  sparsa  inveniuntur;  studui  (m 
coiligere ,  quoad  fK^ri  poiuit ,  sive  qua;  jam  sunt 
cdita  ,  sive  qiia)!  nonduin  cdita  sunt.  Porro  iHmdum 

Q  in  luccm  prodiit  amplissima  capitulorum  Theodori 
collectio,  (]uam  a  sc  optiinc  doscriptam  hene\olc 
mecuni  commiinicavit  cx  Flandria  redicns  Nicolauj» 
Favier  utriusque  juris  el  ccclesiastici  ct  civilis  pcri- 
tissiinus  in  scnatu  Parisicnsi  advocatus,  reruni  potis- 
sinium  aDtiquamm  stndiosus,  qui  celohcrrimaruni 
Flandriae  ecclesianim  et  monasterioriim  bibliothecas 
dili^cnter  pcrscrutatus,  loclissinios  veliit  apis  uher- 
rinii  prati  llores  deceipsit. 

Uiiicunqnc  ohservaturns  est  qurcdam  cssc  capitula 
iiio<io  sul)  Theodori  noitiine,  modo  suh  aliorum  Pa- 
trum  aut  conciliorum  litulo,  nonspcciaii,scd  gcnerali 
lauilata,  his  adhihoat  censuram  quam  B.  Petrus 
Damiaiius  protulit  in  cap.  l!2opuscuIi  qnod  inscribi- 
tur  Gomorrhianus.  Alia  sunt  Theodori  capitula  verhi 
gratia,  de  numcro  testiuin  advcrsus  clericos,  qii;o. 
vulgo  sub  noniinc  Sylvestri  papac  ab  lsi(ioro  Mcrca- 
torc  conflcta  essc  dicuninr:  sed  ea  ab  auctoribus 
(^cclesiasticis  antc  Isidori  tompora  et  paiilo  post 

p  Theodorum  dcscripla  fuisse  animadvertimus.  In  iis- 

^  deni  eapitulis  plura  leguntur  de  rcdemptionibns  pa^- 
nitenliarum,  qux  clsi  a  Uoginonc  et  c;ctci  is  caiKuiuni 
collcctoribus  sub  nominc  Thcodori  muliuni  coni- 
mend.iUe  fucrint ,  siippositx.  tamcn  et  vitupcrabilos 
.1.  Morino  vi  lentiir.  Vorum,  ctsi  noii  negemus  qua'- 
dam  iuisse  addit-i,  viro  dortissiino  non  oninino  as- 
senliinur. 

Ilis  capitulis  alia  suhjicimus  collecta  ex  variis  lo- 
cis.  Prinium  locuin  toneiit  decem  capitiila  Palribns 
concilii  Ilenidrordia;  oblata  a  Theodoro  pncsi(Iento. 
riium  cx  his  po.ssime  est  corruptiim  adversus  epi- 
scoporiini  digmlatem,  cnjiis  gonuinuin  sensuni  ai:- 
ctoril:>.te  Egijerti  Ehoraccnsis ,  atqiie  r  ptimoruin 
codicum  mss.  restituimus ,  nna  ciim  iiotis  qiuo 
indicant  Tontes  cx  quibiis  ista  cnpitula  desumi  pu- 
tuerunt. 

Alia  edidit  rov.  ri  (*oclissiinus  D.  Lucas  Achcriiis 
toin.  IX  Spicileg.,  ul  i  codicibus  ms:».  procul  (hihio 
ohlittcratis  usus,  mi;l(a  nonni.si  inipiTfecla  ct  manca 

^  exhibere  poluit,  quantalihet  a  viro  excrcitatissiino 
adhihita  fucrit  diligcntia.  Pliira  in  Popnitcntiali  plenc 
perfectequc  rclala  sunt,  quihus  ideo  omissis,  frag- 
menla  quae  in  eo  d(  sunt  sola  exliibcmus. 

CiGlera  sunt  fragmenta  cx  canonihus,  cx  Pocni- 
toMtialibus,  ex  canonum  collectorihus ,  cl  cx  qui- 
husdam  codicihusinss.,quibus  omnibus,  nc  quidqnani 
Poeniicntiali  Theodori  dcesse  vidcatur,  addimus  titi:- 
los  capitum  libri  P(Y!nitentialis ,  qnos  solos  cx  cod. 
ms.biidiothccic  S  Denedicti  Cantal.rigiensisnenriciis 
Siielnian  exscripsit  tom.  I  Conc.  AiigTic. 

Porro  hscc  fragmenla  nullus  lcgat,  nisi  qiii  H. 
I^iili  fucrit  munitns  scntentia :  Omma  autem  probatc, 
quod  bonnm  est  tenctc.,  Etonim  plura  lefoninl  Theo 
('oro  f;iiso  ascripta,  ea  niniirum  qu;c  Petrus  Damiar.i 
ut  apocryphos  canonos,  ut  nxnias  sacris  c.  nonihus 
admistas,  scu  ut  spiiria  canonum  vitulaniinA  aLundc 
r^rel!it  in  capitihiis  10,  U,  1^2,  otc,  opusculi  quod 
iuscrihilur  Goinorrhianus.  riii  (iiscrlo  prohat  noqiic 


'3)1 


DE  THEOD.  POENIT.  REC.  ET  VET.  TESTtMONlA. 


908 


Tlieodori  esse,  neque  ad  canones  conciliorum  ullo 
iuodo  pertinere  his  scilicet  verbis  :  i  liaec  autem  de 
quibus  loquimur,  spuria  canonum  vilulamina  et  a  sa- 
cris  conciiiis  noscuntur  exdui;a,  et  a  decretis  Patrum 
omnino  proliantur  extranea.  Sequitur  ergo  ut  nequa- 
Quam  intcr  canones  habeantur,  qua;  nec  decretalibus 
Patrum  edictis,  nec  a  sacris  videntur  prodire  conci- 
Itis.  Quidquid  enim  inler  species  noii  annumeratur, 
a  genere  procul  dubio  alienum  esse  decernitur.  Quod 
si  nomen  auctoris  inquiritur,  certum  non  valet  dici, 
quia  Don  poterat  in  variis  codicibus  uniformiter  in- 
veniri.  Ahbi  enim  scribitur,  Theodorus  dicil ;  alibi , 
Piniientialii  Romanus  dicitf  alibi  Canones  apostola- 


4  rum ;  atiter,  hic ;  aliter  titalantnr  illlc.  El  dom  noura 
habere  non  merentur  auctorem,  omnem  perdunt  slne 
dubio  auctoritatem.  Quae  enim  sub  tot  mcertls  an- 
ctoribus  nutant ,  nullum  certa  auctoritate  conftiw 
mant. »  Quae  omnia,  ctalia  hujnsmodi  Patram  edicCls 
decretalibus  et  sacris  canonibus  opposita  ,    lonse' 
abesse  a  dnolms  nostris  exemplaribus  PceDitentiiifi^ 
Theodori ,   in  notis  nostris  satis  superqae  probft^ 
vimus. 

Ad  exponendam  ecclcsiasticam  disciplinam  qn«  li^ 
superioribus  monumentis  proposita  est ,  exhibemiim 
praeclara  alia  nionumenta  ex  multis  codicibus 
selecta,  de  quibus  suo  pnefamur  ioco. 


DE  PffiNITENTIALI  THEOUORI 

VETERUM  ET  RECENTIORUM  SCRIPTORUM  TESTIMONIA. 


Kx  venerabilis  Bedce  presbyteri  canonibus  de  Retne- 
diis  peccatorum^  cap,  1. 

Deinde  sancti  Patres  ct  sanctus  Paphnutius : 
deinde  canones  sanctorum  Patrum,  deinde  alii  at- 
que  alii,  ut  llieronymus,  et  Augustinus,  et  Gregorius, 
ei  Thcodorus.  Ex  quoruiu  omnium  isla  descripsimus 
diclii  et  scnteutiis  veraciter,  ut  salvi  sint  oui- 
nes,  etc. 

Excerptum  a  beato  Gregorio  papa  II J  editum  ex 
Patrum  dictis  canonumque  sententUs»  Inpra^fa- 
ihne, 

Quapropter  cx  mnltis  allegoriarum  floribus,  et  de 
magnorum  tractatibus  prolatisque  scrmonibus,  Pa- 
trum  dictis  canonumque  scntentiis,  id  est,  Isidori, 
Augustini,  Gregorii,  Bedae,  Gelnsii,  Innocentii, 
Theodori,  Cassiaiii,  Egberli,  vel  cxterorum,  adopus 
cunsacertloUim  nostroruin  cx  corpore,  atque  insi- 
inul  colligf.Tj  huiic  Itbelluin  Pccnitentialein  studui- 
inus.  Et  merilo  Poeniteuliaiis  dicitur,  eo  quod  sit 
p(Bnitenli(e  convenicns. 

Exepistola   Rabam  ad  Humbertum  episcopum,  tom, 
VI  Operum  Hubaui^  p.  165. 

Similiter  ct  in  Tbco  lori  archiepiscopi  gentis  Au- 
glorum  capitulis,  qu.c  de  necessariis  conscnpsit 
rebus,  invenimus  quoJ  in  tertia  propinqiiitale  car- 
iiis  secundum  Grxcos  liceat  nul)ere,  in  quinta  se- 
cundum  Romnnos.  Qiii  tainen  conjugia  in  tertia 
propinquilate  facta  noii  soiverent,  si  antea  ab  iuscieii- 
libus  ox)mpacia  fuisseut,  ocqualitcrque  conjunge- 
retur  vir  in  matrimonio  his  qui  sibi  consanguinci 
sunt,  et  uxoris  suus  consunguineis  post  niortem 
uxoris.  Hunc  auteni  Theodorum  Tharso  Cilici;e  na- 
tuni  Vitellianus  papa  Romae  episcopum  ordinaus,  ad 
Bntanniam  misit.  Unde  tam  Orientalium  quam 
ctiam  Occidenlalium  Ecclesiaruin  consuctudinibus 
plcniter  instructus  fuerat.  Nec  euin  ali(|ua  latere 
poluerunt,  quic  in  observationibus  legitimis  Graici 
vel  Roinaui  eo  tenipore  habuerunt,  maxime  cum  in 
iitraque  lingua  perfccte  iiistructus  esset,  etc.  Igi- 
lur  quia  a  inea  parvitate  voluisti,  qaid  sentirem  de 
hac  re,  tibi  rescribi,  propter  fragiliiatem  prcsentift 
lemporis  reor  hoc  quod  ThcoJorus  episcopus  inter 
Gregorium  et  Isidorum  roedius  iiiccdeus  in  suis 
capilulis  deflnivit  magis  sequeiiduin,  ut  quinta  ge- 
neratione  jain  licituni  connubium  fiat :  quia  non 
1"\  divina  huic  contradicit,  nec  ctiani  sauctonim 
1'atrum  dicta  hoc  prohibent. 

*  Hic  recensere  possem  qiiasn  plurima  ex  Tlieodori 
Pceniientiali  (eslimonia  deprompta;  et  a  plerisque 
coiiciliis ,  Poenitentialibus ,  atque  ab  oinnibos  cano- 
u'Jia  colfectoribus  laudata.  Seu  ea  cum  ipsomet  Pus- 


B  Ex  Reginonis  libro  i  de  ecclesiasticis   Disciplim^, 

Interrog.  95. 

Si  habeat  Poenitentiale  Romanum,  vel  a  Tbeo- 
doro  episcopo,  aut  a  venerabili  presbytero  Be«la 
editum. 

Noia  viri  doclissimi  Joan.  Morim^  iik.  iv  Peemt, 

cap.  18. 

Jubebantur  enim  ubique  prcshjteri  antiquas  p<r- 
nitentia^  formulas  diligenter  observare.  lileo  iotn 
collectionem  suam  ioseruit  Poenitentiale  ex  iW- 
dori  et  Bedae  PoBniteniialibos  compositum. 

Ex  Burchardo^  lib.  xix,  cap.  8. 

Nunc  crgo,  o  fratres,  qui  voluerit  sacerdotis  no- 
meii  habere  in  primis  propter  Deum  cogitet,il 
discat  ea  qux  ei  necessaria  sint,  anteqoam  iniiioi 
episcopi  caput  ejus  tangat :  idest,  Psalteriom,  dc. ; 
ad  haec  autem  suum  Poeuitentialem,  qai  et  wttm- 
dum  canonum  auctoritatem,  et  jnxta  senteBiis 
C  trium  Posniieniialium,  Theodori  episcopi,  el  Rmbi- 
nonim  pontificuin,  et  Beds,  ordinetur  •• 

Rhenanus  in  argumento  libri  de  Potnilentia,  apud  TtP- 

tuilianum, 

Poenitentiarium  Theodori  imitati  sunt  Betanospres- 
byter,  Rabanus,  et  alii  veteres,  quorum  lucubn- 
tiones  in  siinili  argumenlo  passim  exstant  ia  aoti- 
qiiis  bibliotbecis,  non  penitus  indi^nae  qiKe  legantor, 
ab  iis  praeserlim  qui  sunt  curiosi  Christiaox  velu- 
statis  indagatores. 

Antonius  Augustinus  iUustrtssmus  arcluepiscms 
Tarraconensis,  In  pra'{atibne  ad  PmnUentude  B»- 
manum, 

Poenitentiales  libri  tres  commemcrantar,  Tbeo- 
dori  Cantuariensis  archiepiscopi,  et  Bedx  preshy- 
teri,  et  quod  Poeiiitentiale  Romanum  vocatur.  Foit 
autem  Theodoriis  natione  Gnccus  a  Vilaliano  papa 
niissus  in  Britaiiniain  insulam,  in  qua  tum  aUainoi* 
^  la,  tum  has  poenilentise  regi*las  conslituit.  Hancnoe 
ioiigo  intervallo  BeJa  secutusesl,  qui  etiam  Roma- 
nuin  hbruiii  vidisse  dicitur,  et  ex  eo  Tfaeodori  fi- 
brum  auxisse,  aiiis  etiam  aliunde  aecepiis.  Hos  C- 
bros  faieor  me  nunquam  legisse,  secl  taDtumio 
B  rchardi  VVormaciensis,  et  Ivonis  Carnoteniis  ooi- 
Jectionibus  fragmeiita  quxdam  eorum  invenisse. 

Joannes   Morinus  in  Itb,  vii  de  Pomitent.^  eef,  1« 

inim.  15. 

Theodorus  Graecas  erat  mooachus  Tharsi  Qlicis 
natus,  quem  episcopum  ordinavit  Vitalianos  pipt 

iiitentiali  collata  infra  recensebo.  Veniam  igitor  a<i 
judicia  aliquot  scnptorum  r^centiorun^  sed  d^ctiitt' 
irioruni. 


D09 


INDEX  YET.  MONUM.  QI.E  LN  ED.  D.  PETIT  CONTLNENTtR. 


9t6 


anoo  Ctiristi  €68.  Ei  iii  BriUnniam  misit,  ad  quam 
pervenit  anno  ordinationis  sux  secundo.  Cantuarix 
sedil  annos  21 ,  menscs  5,  dies  26,  ut  scribit  Beda 
Histori»  Anglorum  Ub.  iv,  c.  1  et  il.  Obiit  autem 
anno  690.  itaque  intra  illud  tempus,  Theodorus  suum 
Poenitentiale  composuit,  in  quo  sigiUatim  unicuique 
lieccato  pocnilentias  iir.posuit,  (^onfcssionisque  et 
absolutionis  rilus  descripsit.  Omnium  librorum  poe- 
Bitentialium  apud  Latinos  primus  ille  laudatnr,  cu- 
jus  postea  imitatione  multi  compositi  sunt,  quos 
iuter  laiidatissimi  fuenuit  Romanus  et  qui  Bedae  no- 
uen  tnlit,  etc. 

/6id.,  num.  16. 

Itaque  innovationis  quas  )n  Ecclesia  Latina  facta 
est,  quamque  describere  boc  loco  propositum  est, 
origo  el  occasio  prima  fuit  Theodori  Pcrnitentialis 
ille  liber  Graccorum  imitatione  compositus,  el  annis 
viginti  quinque  aut  paulo  minus  ante  seplingentesi- 
mum  in  Anglia  editus,  et  paulo  post  per  universam 
Ecclcsiam  Latinam  divulgacus  et  celeuratus.  Divui- 
gationem  lam  promptam  el  festinam  nemo,  opiiior, 
mirahitur,  qui  dinerenliam  Poenilentialis  a  cano- 
num  Colleclione,  ct  quasdam  alias  tum  Pocnitcntia- 
libns,  tum  datai  hypothcsi  connexas  circumstantias 
diligenler  consideranit,  etc. 

Jbid,,  num,  17. 

Uinc  (acile  judicabit  lector  quam  opportuna  et 

commoda  fuerit  singulis  saccrdotibus  nova  iila  p€&- 

Dilentialium  libellorum   conscriplio.  Sic  enim  uni- 

cuiqiie  presbytero  eral  in  promptu  indiciilus  veiut 

in  tabella  effigiatus,  secundum  quem  singulis  pecca^ 

tis  erant  poenitcnti^   assignandso ;  quomodo  juxla 

varias    personarum    condiliones,     x^tates,    incom- 

modi4ates,  morbos,  crant  temperandus  commutan- 

d.'e»   redimenda).    Quapropler    nihil   mirum  est  si 

Tbeodori  archiepiscopi,  viri  buo  sxculo  doctissimii 

alque  propter  auctoritatem  sumini  pontilicis,  a  quo 

consecratus,  et  in  Angliam  missus  liierat  omniijus 

acccptissimi  llber  Pomitentialis  brevi  tempore  uoi- 

\ersum  fere  Occidentcm  pcrvasit,  iilumque  imiiaii 

siRt  fiiuki  alii  episcopi,  non  tantuiu  ipsius  Poeni- 


A  tentialem  proVantM,  aed  eliaibd  aliOt  Instar  Ulius 
commodiores  et  ampliores  componentet :  nihil  quo- 
que  mirum,  si  concilia  synodalesque  conventus  sin- 
gulis  annis  post  sxculum  septimum  celebrati,  severc 
semper  conslituerunt  ut  singuli  prcsbyleri  Theodori 
PoBnilentialem  prae  manibus  naoercnt,  utex  illius 
prjDScripto  peccantibus  poonitentias  imponerenL 

/n  appendice  lib.  de  PamUenlia. 

Istorum  Ubellomm  Poenitentialium  in  Occidente 
tres  fuerunt  celcberrimi.  Omnium  primus  est  Tbeo- 
dori  Cantuariensis  archiepiscopi.  llunc  proxime  se- 
(luitur  Bedx  PoQuitentialis  qui  inscribitur  dc  Reroe- 
diis  peccatorum.  Citari  tamen  solet  ab  antiquis  sub 
titulo  Poenitentialis.  Revera  enim  est  liber  poeni- 
tentialis  :  nam  libri  piBnitcntiales  remedia  peccalo** 
rum  potissimum  complcctuntur.  Terlius  est  Posni- 
tentialis  Romanus.  Ili  sunt  Poenitentiales  antiquis- 
simi  ab  omnibus  canonum  coUectoribus  et  plerisque 
Q  conciliis  celebrati  et  laudati ;  ab  iisque  sa^us  jus- 
''  sum  est  ut  poenilentix  pcccatis  secunduro  istorum 
Poenitentlalium  dednitioncs  imponcreniur.  Poeni- 
tentialis  ille  Theodori  tantopcre  celcbra!us  nondum 
est  editus,  plurima  ex  eo  referuntur  a  Burchardo, 
Ivone,  Graliano  et  Reginonis  coUectione  manuscri- 
pta.  Ncminem  mihi  lcgere  conligit  hactenus  qui 
Theodori  Poenitentialem  se  vtdisse  proflteretnr,  pne^ 
ter  Henricum  Spelman,  Conciliorum  Anglicanorum 
collectorcm,  oui  testatnr  manuscriptum  couservari 
in  celebri  bibliolheca  S.  Benedicti  Cantabrigiensis, 
e  quo  tantum  exscripBil  tittilos  capitulorum.  Plurimi 
sane  sunt  tituli  qui  pr»  se  ferunt  materiam  propo- 
sito  nosiro  convementissimam  et  utilissimam,  et 
dignissiml,  lam  propter  inateriam  quam  proptcr  an- 
tiquiiatem  qui  ab  aliqno  publicl  juiis  iianl.  Opcra; 
|)rptium  tamen  esset  scripture  characterem  consi- 
derare,  an  antiquus,  an  reccnlior,  deinde  qua?  ex  eo  , 
ftb  anliquis  referuntur,  comparare.  Nam,  ut  s.Tpe 
p  monuiinus,  addi  plenimque  solent  ejusmodi  libris 
C  nonniilla  usui  lemporis  quo  describujrtur  accommo- 
data. 


INDEX 

^ETERCXI  ECCLESIASTICjE  DISCIPLINiE 

MONUMENTORUM 

Qu(P  <n  dmhus  voluminibxu  •  editionis  D.  Petit  conlinenlur. 


IN  PRIMO  VOLUMINE. 

Pmi(8ntiale  Theodori  sanctissimi  ei  doctissimi  ar-  0 
ehienitc<^  Cantuariensis  ,  quod  ex  dunbus  vetiistis- 
simis  codicibtis  mss.  bibHothecifi  Thuana;  dcscribi 
pcrmisit    Josephus   0«esncl  ,     hujus    bibliothec;!^ 
celeberrinwe  custos  vlgilantissimus  atque  eruditis- 

simus.  .  .       j       . 

Capitfila  Theodori,  Ex  antiquo  ms.  o^time  descn- 
»ta  mecum  commimicavit  Nicolaus  Favier  ulriusque 
juris  ecclesiastici  el  civiiis  peritissiimis  iri  senalu  Pa- 
risiensi  advocatus. 

Capitula  Patrihus  eoneitii  Herudfordiw  obtata  a 
Thecdoro  prtpsidente.  Collata  cum  tribns  codlcibu» 
mss.,  quorum  diio  ssint  bibliolhecce  Thuannt,  tertiura 
mihi  soppeditavit  virdoclissimusChiffletius,  socicta- 
tis  Jesu  presbyter. 

«  Non  iategram  nunc  D.  Petit  editioncm  recude- 
mus ;  malta  enim  in  ea  ordini  chronologico  dero- 
ganl  qus  inlcr  ccclcsiastica  dccimi  vel  cliam  unde- 


Alia  capHula  collecla  ex  Fragmentis. 

Fragmcnla  ex  Capilulis  a  rev.  ac  doclissimo  D. 
Luca  Acherio  editis  in  tom.  IX  Spicileg* 

FragmeMa  ex  canonibns. 

1 .  Fragmenta  e%  canonibiis  a  Garsia  Loaisa  col- 
lcclis  sub  titiilo  ConcUiorum  Tolctanonim. 

!2.  E\  Excerptionibus  Egbcrti  Eboracensis  arcbi- 
episcopi. 

5.  £x  venerc|b.  Bedoe  canonibus  ad  remedia  pee- 
calorum. 

•i.  Ex  capitulis  selectis  canonum  IIil)erneiisram, 
qu;r  vir  doctissimus  R.  Lucas  Achcrius  edidit  in 
Spicileg.  tom.  iX* 

Fragmenta  ex  libris  Pcenitemialibus. 
I.  Ex  Pocniteniiali  Romano. 

cimi  sseculi  monumenta  mclius  locum  habebunU 
Satis  est,  si  cuique  retati  quod  proprium  est  exhi- 
bemus.  Edit. 


^Jl 


INDEX  VETER13M  MONUMENTORUM 


912 


2.  Ex  Pociiitenliaii  Rabani  Maun   archiepiscopi  A  Excerpta  ex  SummJB^  anlj^uioribus  mM.  Codd.  mss 
Moguntinensis. 

FragmetUa  ex  coUectoribus  canonum. 

1.  Ex  duobus  iibris  Reginonis  de  ecclesiaslicis  Di- 
«cipUnis,  ques  vir  erudilissimus  Stephanus  B^iuzius 
ad  fidem  vctusiissimi  codicis  accurale  emendavit. 

2.  Ex  Biirchardo. 

3.  Ex  Ivone. 

4.  Ex  Gratiano. 

5.  Ex  aliquot  codicibus  mss. 
Tituli  capitum  libri  PoDnilcntialis,  quos  solosex 

codice  ms.  bibliothec»  S.  Benedicti  Cantabrigiensis 
-Ilenricus  Spelman  dcscripsit  in  Gonc.  Angl. 

£xcerpia  ex  plnribus  codicibus  mss.  in  quibus  disci- 
ptina  in  superioribus  monumentis  proposila  expo- 
nitur. 


bibt.  Victorince. 

\.  Ex  traciatu  de  Pocnitentia  quem  continet  som- 
ma  Petri  Gantoris  Parisiensis. 

2.  Ex  summa  magislri  Pracpositivi ,  cancellaril 
Parisiensis  ,  viri  suo  tempore  inter  scholasticos 
summi. 

3.  Ex  summa  magistri  Roberti  de  Ghorcon  iQus- 
trissimi  cardinalis  et  lcgati  apostolici. 

APPENDIX. 

Excerpta  e\  Poenilcntiaii  magisiri  Joannls  d«  Deo. 

IN  SECUNDO  VOLUMINE. 

PRiEGLARA 
.     ECCLESIASTlCif!:  DISCIPLIN^ 


,      .        ,.      I   .    r     r   •  r  MONUMENTA , 

Excerpta  deuniversaliecciesiaslicadiscipuna,quaB  •      j.    -  i.  n 

lu  Poeuitcntiali  Theodori  ipsiusque  capitulis  proi>o-  B    Quibus  supertor  disctphna  confirmatur  et 
iiitur.  Ex  vetustissima  canonum  Gollcciione  ms.  co- 
dicis  Herovaltiani. 

Excerpta  de  rebus  prmcipuis    qwe  in  Poenitentiali 
Theodori  ipsiusque  capitulis  traetantur, 

•  i.DeJfenedictionibus  et  consecrationibus  ad  usum 
Ecclesio!  Anglicancc.  Ex  anliquissimo  codice  ms.  bi- 
Miotheoe  metropolitanx  Rotnomagensis  a  viro  eru- 
diio  Pliilastrio  mecum  communicato. 

2.  De  sacris  vestibus.  Ex  duobus  codicibus  mss.  Poo- 
niienliaiis  magislri  Roberti  de  Fiamcsbure  canonici 
S.  Vicloris  et  Poeniteniiarii  ,  quos  mihi  suppedita- 
runt  biblioibccsc  S.  Vicioris  et  Gholelaeorum. 

3.  Piura  exccrpta  de  pcccatis  et  poenitentia. 
Excerpt.  1.  Ex  oplimo  ms.  congregalionis  oratorii 

Parisiensis  ,  quod  mecum  communicavii  vir  doclis- 
simus  Pascliasuis  Qiiesnel  ejusdem  congregaiionis 


illustratur. 

Sclccia  ex  innumeris  schedis  viri  clanssiml  An- 
ionii  Vyon  domini  d'Herouvai,  ei  ex  quamplurimis 
Gallix  ecclesianim  ac  monasieriorum  cliartulariis  ; 
quae,  duobus  aut  tribus  excepiis ,  omnia  Ipse  libera- 
Iissime  mecum  communicavit.  De  quo  sumciat  semel 
iectorem  monuisse,  ne  hujus  viri  i)eneficenti8slmi 
nomen  ssepius  repetatur. 

GAPUT  PRIMUM  *. 

DE  CONSTRUCTIONE  ET  CONSECRATIONE  ECCLESURVII. — 
DE  INSTITUTIONE  CAPELLARUM ,  ET  DONATIOTIS  PRiB- 
REMDARUM. 

i.  Gharta  concessionis  oratorii  construendi  cai- 

dam  fideli  nomine  Frodar  factae  ab  Alexandro  ecde- 

sise  Viennensis  episcopo  ,  in  ({ua  exponilnr  prima 

instiiutio  consecrationis  ecciesiarum  :  et  quibas  ra- 

prcsbyter.  ,.,,..        n  tionibus  moti  sunt  cpiscopi  ut  conccderent  bonis 

Excerpt.  2.   Ex  anlK^uo  codice  ms.  bilUioihec»  Kj  lai^is  ecclcsias  construere.  (Ex  charluhrio  ecclesi» 

monacliorum  S.  Augustini  magni  convenius  Pari-      Viennensis.) 


siensis. 

Excerpt.  3.  Ex  veleri  breviario  ms.  ad  usum 
ehori  monasierii  monlis  Gassini  accuraiissime  de- 
scriptum,  et  liberalissimc  mecum  communicatum  a 
viro  dociissimo  Paschasio  Qucsnel  congrcgaiionis 
Oratorii  D.  N.  J.  G.  presbyiero  ,  cujus  erudilissimae 
ad  hoc  insigne  ecclesiasticxdiscipiinae  monumenium 
observationes  subjiciuntur. 

Excerpta   ex  Pcenitentialibus  mss.  de   peccatorum 
confessione  et  pcenitentia. 

i.  Ex  Poeniicntiali  magistri  Bartholomaei  Oxo- 
niensis  episcopi,  quod  mecum  communicavit  vir  di- 
ligentissinius,  humanissiinus,  ciarissimusaue  biblio- 
thecse  Viciorinae  prjefeclus,  Garolus  Tonelerius. 

2.  Ex  Popniteiitiaii  Petri  Pictaviensis  canoiiici 
saiKti  Victoris. 

5.  Ex  traciatu  anonymo  desacramento  poeniteniise,  D 
qui  csi  qiioque  l>ibIioUiec2e  Viciorinx. 

4.  Ex  Poeniientiali  magisiri  Roberii  de  Flamesbure, 
canonici  sancti  Victoris,  et  Poenitentiarii ,  quod  inihi 
suppeditarunt  codices  inss.  bibiiothecanim  S.  Vicio- 
ris  ct  Gholetaeorum. 

5.  Ex  codice  ins.  bibliothecae  regiae  Navarrx  sub 
iitulo  formularii  Poeiiitentialis,  quem  mecum  eoni- 
uiunicavit  eruditissimus  Ludovicus  de  Vyon  d*H^- 
rouvai  Anionii  IHius,  vhr  emditissimus,  ei  liceniiaius 
tkeologus. 

6.  Ex  libro  ms.  bibl.  Victoriuse  cujus  iiiulus  sic 
inscribiiur  :  Incipit  lib.  qui  Corrector  vocatur^  et 
medicus,  qui  correctiones  corporum  et  animarum  me^ 
dicinas  continet. 

7.  Ex  hbro  Poenitentiaii  bibl.  Victorinx  a  diversis 
lihris  poenitentialibus  desumpto. 


2.  Gharia  sancti  Stephani  Lu^dunensis  Eocleshe, 
qux  fuit  scripia  tempore  saucli  Bernardi  arcbiepi- 
scopi  Viennensis,  qui  fuit  ante  sanctum  Adonem ,  et 
fuit  conlemporaneus  Agobardi  archiepiscopiEcclesiar 
Lugdunensis.  Quod  non  liceat  ecclesiam  aedificarc 
sine  permissu  archicpiscopi.  (Ex  chariulario  ecdesic 
Lugdunensis.) 

3.  Gharta  de  monasierio  sancti  Peiri  de  Glara- 
Valie,  in  qua  dedaraiur,  ad  donationes  rite  faciendas 
pro  aediflcandis  et  consecrandis  ecciesiis,  coosensara 
cpiscopi  atque  auctoritatem  necessario  requiri.  (E& 
chariuiario  monasterii  Gonchensis.) 

i,  Judicium  Jaium  de  ecclesia  inconsollo  locl  epV 
scopo  a  monachis  sancti  Pnejecii  constnicia  ,  qus^'^ 
idcirco  episcopus  ut  propriam  vindicavit ,  et  ecc:T^~ 
siae  Giuniacensi  ad  usus  monachorum  contradicf 
(Ex  chartulario  monasterii  sancii  PraEJecii.) 

5.  Gharta  concessionis  basilicae  consiraeiidae^ 
viila  quae  vocatur  Blaneda,  et  cjusdem  ecclesix 
dicandae ;  ex  qua  licet  colligere  quaecunque  ad 
siructioncm  et  dedicationem  ecclesianim  pertii 
permissio  episcopi ,  dos  coHaia  ,  soleniiiis  dedica 
ei  jus  episcopi  in  ecclesiam  consecraiam.  (Elx  ct 
tulario  de  honoribus  S.  Juliano  colialis  in  oomil^iAV 
Brivatensi.) 

6.  Authenticum  abbaiis  ei  coiiventus  S.  DionTSiff 
de  ecdesia  Novae  Viilae,  in  quo  declarant  episcopua 
Parisiensem  ipsis   l>enigne  concessisse    ut    ecdr* 
siam  xdiflcarent :  ei  de  jure  episcopi  in  ecclesiui 
aediflcatam.  (Ex  chariulario  ecclesiae  Parisiensisre- 
ferunt  schedx  V.  cl.  Antonii  Vyoa  domini  d*H^ 
roiival.) 

7.  Exposiiio  moralls  dedicationis  ecdesiap,  ex  an- 
tiquo  codice  de  Benedictionibus  et  consecratimubu 


*  IToc  caput  rcfertur  ad  cap.  1  Popnitentialis  Theodori. 


913 


QVM  liN  ED.  D.  PETiT  CONTINENTDR. 


m 


ad  usum  Ecdcsise  AiigHcanae  a  viro  enidito  Phi- 
laslrio  bibliothccae  ccclesix  metropolitanae  Rotho- 
magensis  bibliothecario. 

8.  Charta  donalionis  cpiscopi  Lemovicensis  facta 
in  synodo  plena ;  in  qua  declaratur  quae  sint  neces- 
saria  ad  capellamjuxta  canones  consecrandam  et 
coiistituendam.  (Ex  Chartulario  mou&sterii  Beililo- 
censis.) 

9.  Patronatus  capellaniae  de  Lemigniato  ad  episco- 
pum  pertinet  :  et  de  juramenlo  quod  capellanus  per 
c^piscopum  institulus  pnestare  tenctur  ad  jus  paro- 
chialis  ui  omnibus  conservandum.  (Ex  chartuiario 
ecclesi;e  Meldensis.) 

10.  De  capeHa  comitisapud  Trctiacum,  quam  epi- 
scopus  construi  concedit,  salvo  jure  matris  ecclesix. 
(Ex  eodem  chartulario.) 

i1.  Donatio  capcdaniae  de  Troiaco ,  ex  assensu 
episcopi  fundatse  ad  ipsum  pertinet.  (Ex  eodcm  char- 
tulario.) 

4i.  I>onatio  duarum  praebendanim  in  ecclesia  de 
Oisseriaco  de  voinnlato  Meldensis  episcopi  fundata- 
nim  ad  ipsum  i>crlinet.  (Ex  eodem  chartulario.) 

13.  De  quodam  oratorio  cum  licenlia  episcopi 
erecto  in  domo  dominae  de  Plesseto  Placiti,  satvo  m 
oinnibus  jure  parochiali.  (Ex  eodem  chartulario.) 

\A.  Quoii  palronatus  capeUania!  fundatx  ad  altare 
heatue  Mariu:  Magdalencc  in  pcrpctuum  cst  cpiscopi. 
(Ex  eodem  chartulario.) 

13.  Tenor  litterae  per  quam  fuit  instituius  domi- 
nus  Simon  magislcr  donius  sancti  Lazari :  ubi  de- 
daratur  provisionera  et  ordinationem  pleno  jure  ad 
episcopum  pertinere.  (Ex  chartulario  ecclesise  Pa- 
nsiensis.) 

16.  Litterae  episcopi  Parisiensis,  per  quas  Sanson 
de  Crislolio  presbyter  institutus  fuit  magister  iopro- 
sonim  S.  Lazari.  (Ex  eodem  charlulario.) 

17.  Institutio  capellx  beatx  Bachin»  in  ecclesia 
de  Chora  et  capellani  pcrlinet  ad  dominum  cpisco- 
pum.  (Ex  chartulario  ecclesiyc  Lingonensis.) 

18.  lustitutro  duarum  capellarum  ab  episcopo 
facla,  salvis  in  omnibus  juribus  ecclesiae  parochialis. 
(£x  chartulario  ccclesia;  Lingonensis.) 

19.  Capella  de  petra  sicca  cst  de  institutione  do- 
mini  episcopi  :  el  pro  praesentatione  debetur  homa- 
gium  domino  episcopo.  (Ex  eodem  chariulario.) 

20.  Littera  de  altaribus  fundaiis  ,  in  ecclesia  S. 
Pctri  Tornodorensis  per  capilulum  conferendis ,  ex 
coliationeet  concessione  domini  episcopi.  (Ex  eodem 
chartulario.) 

21.  Littera  Innocentii  II  snpcr  prxsentatione  re- 
cloris  ecclesiae  Grandis  Castri.  (Ex  charlulario  ec- 
clesix  Tolosanx.) 

22.  Indulgentia  Clementis  lil  super  libera  dona- 
tjone  pnebendarunyecclesiae  Parisiensis,  qu»  ab  an- 
tiquo  ad  episcopum  pertinet,  nullo  obstante  privilegio 
impetrato.  (Ex  chariulis  ecclesia;  Parisiensis.) 

CAPUT  SECUNDUM  «. 

DE  STATUTIS  ECCLESIARUM. 
ABTICULU8  PRimUB. 

Statuta   ecclesiarum   pra^slantissima  exJji- 

benlur. 

I 

1.. 

StatHta  telecta  ex  statutis  ecdesuv  Maurinensis,  quce 
mecum  communicata  sunt  a  Nicolao  Favier  in  se- 
natu  Parisiensi  advocato. 

II. 

Statuta  summorum  pontificum  et  alivrum,   elc. 

1.  Statutiim  P.ischalis  II  de  non  alienanJis  Eccle- 
sinc  possessionibus  :  et  no  quis(iuani  bona  decedenlis 
episcopi  subtrahat.  (Ex  ojjisticm  cpistola  ad  Ifugonem 
Gmtianopolitanum,  qu:c  logiMir  in  chaMiil.iiio  eccle- 
5iap  Gratiana|)oiilaii3!.y 

•  Iloc  capul  refcrlur  ad  singirfa  feic  capila  Pccnito 


A  2.  Statutum  Paschalis  II  pro  exstirpandis  pravis 
consuetudinibus  et  observandi^  canonibus  (  Ex  eo- 
dem  ms.  privilegiorum  ecclesiae  Canmotensis.) 

3.  Statutum  Gaufridi  episcopi  Carnotensis,  contra 
simoniacam  praviutem,  a  Calixto  II  confirmatnnit 
qui  addit  alterum  statutum  de  obedientia  et  reveren- 
tia  canonicornm  erga  cpiscopum  Camotcnsero.  (Ex 
codice  ms.  privileg.  ecclesix  Camotensis.) 
.  i.  Statutum  Honorii  II  de  fructibns  prsebendanim 
a  canonicis  percipiendis  qui  absenles  dici  non  de- 
bent,  sed  pnesentes;  quandiu  cum  opiscopo  pro 
ecclesiae  servitio  commorantur.  (Ex  chartulario  eo- 
clesiae  Meldensis.) 

5.  Statutum  Innocentii  H,  ut  decedenti1)us  episco- 
pisnulli  liceat  episcopalem  domum  invadere  :  et 
ut  servi  ecclesix  tanquam  lilicri  ad  testimonia  ad^ 
mittantur.  (Ex  codice  ms.  privilegiorum  ecclesiic 
Camotensis.) 

6.  Statutum  e|>iscopi  Meldensis  et  capituli  pro 
g  residcntia,  a  Lucio  II  conGrmatum.  (Ex  chaiiulario 
"  ecclesiae  Meldensis.) 

7.  Statutum  Alexandri  HI.  Quod   nullus  teneM 

Sarochiam  nisi  resideat.  (Ex   chartulario  ecclesia^ 
leldensis.) 

8.  Statutum  Alexandri  HI  de  reddiiibus  matuti- 
narum ;  qnod  nulli  duo  concedanlur  honores,  ncc 
personis  alibi  commorantibus.  (Ex  codice  ms.  pri- 
vile&iomm  ecclesi»  Carnotensis.  De  eodem  statuto, 
ex  Nccrologio  ecclesia;  Camotensis.) 

9.  Statutum  Alexandri  lU.  Ne  qnis  absque  auclo- 
rilate  et  assensu  episcopi  et  capiluli,  ecclesiam,  ca- 
pcllam,  oratorium  velcoemeterium  constmere  audcat, 
nec  alicui  liceat  parochianos  excommunicalos  vel 
interdictos  quolibet  modo  rccipere.  (Ex  eodem  ms. 
privilegiorum  ecclesiae  Carnotensis.) 

10.  Statutum  Alexandri  III  de  bencQciis  :  nt  qm 
altario  non  deservit,  cjus  non  debet  beneflciis  parti- 
cipare,  (Ex  cod.  ms.  privilcff.  ecclesiae  Carnotensis.) 

11.  Statutum  Alexandri  III  de  bona  dispensalioue 
C  prasbendaliura  provenluum :  de  forinsecis  et  deimniu- 

niiate  thelonei.  (Ex  cod.  ms.  privileg.  ccclesiae  Car- 
notensis.) 

12.  Guillclmi  Senonensis  archiepiscopi  constitu- 
lio,  cujus  menlio  fit  in  sUatuto  praecedenti.  (Ex  eo- 
dem  codice.) 

13.  Statutum  Alexandri  IH  et  Lucii  HI,  nt  nulli 
concedantur  honores,  nisi  bis  qui  rcsi Jcnliam  pro- 
miserint  :  et  ne  quis  de  aliena  dioeeesi  in  canoni- 
cum  ecclesioj  aut  plfe'janum  presbytcrum  admittatur, 
nisi  a  proprio  fuerit  episcopo  absolutus.  (Ex  eodem 
codice.) 

ii.  Slatutum  Lucii  UI  pro  juramento  personarum 
super  residentia.  (Ex  eodem  cod.) 

15.  Slatutum   iJrbani  UI  pro  confirmalione  anti- 

3uamm  et  ralionabilium   consuetudinum.  (Ex  eo- 
em  cod.) 

16.  StatutuiH  Urbani  IH,  ne  domus  de  claustro 
laicis  locentur.  (Ex  eodem  codice.) 

D  17.  Statuium  de  praebendis,  qiiod  oonlinetiir  in 
privilegio  abbatis,  et  conveutus  S.  Victoris.  (Ex 
chartuiis  eccles.  Parisiensis.) 

18.  Suuitum  guod  continctur,  ut  dicitur,  in  pri- 
yilegio  S.  Genovete :  privilegium  est  Clementis  pap» 
IH.  ^Ex  chartulis  Eccles.  Parisiensis.) 

19.  Slaiutum  Calestini  IH,  ut  nulhis  canonicus 
trahatur  ad  judicium  saeculare,  nisi  rationc    feodi 
(Ex  cod.  ms.  privileg.  ccclesiaj  Carnotensis.) 

20.  Statutum  ex  privilegiis  Lucii  H,  Eugenii  IH. 
Clcmeniis  III,  et  Coelcstini  HI  clesumpium,  de  liber- 
tate  snpellectilium  decedentis  episcopi  a  Christia- 
nissimo  rej2:e  Ludovico  conccssa.  (Ex  charlulis  ec- 
cles.   Parisiensis.) 

21.  Statutum  IiTuocenlii  IH  de  prailicnda  Iiospitali 
S.  Marije  in  Saxia  ad  opusiiiflrniorum  et  pauperum 
ab  episcopo  Carnolensi  pia  libci-alitatc  conccssa.  (Ex 
cod.  ms.  privileg.  ecclcsiai  Carnolcnsis.) 

nlialis  cl  ad  \;»lui3i  \v^\\Xi><i^\\\Ni\at« 


m 


INDEX  VfcTEROM  MONUMENTORUM 


OIG 


22.  Siatuluin  RcgiiiaUli  Carnoteiisis  cpiscopi,  de 
rcdDieiidis  fnictiDus  prxbeiidariim  iacUi  legiiinia 
resideniia  :  el  ut  qiioJ  qua>situin  pro  meritis  el  h^ 
bore fataHtas  non  aiifcrat.  (Ex  cod.m  cod.) 

23.  Statuta  de  jure  presbvteri  curati  in  sua  paro- 
cliia,  sine  cujus  conscnsu  elmandatoabbasct  prior 
Goaventus  de  Nongento  nihii  pr^stare  possunt.  {Ex 
charta  pacis  inter  Galterum  el  conventum  abbatem 
de  Nongento,  et  Gobertum  curatum  parochix  de 
Non^entoet  de  Castro  Cociaci,  quam  mecumcom* 
municavit  vir  antiquitatis  et  juris  publici  studio- 
sissimus  D.  de  Trcchi  procuratoris  generalis  sub- 
slitutus. 

24.  Statnla  de  rcsi  lentia  canonicorum  ecclesioe 
sanctl  Marcelii  Parisiensis.  (Ex  cbartulario  ecclesiae 
Parisiensis.) 

25.  Statuta  Petri  Melilensis  episcopi  de  residcntia, 
ab  Innocentio  IV  cotifirmata,  non  obstantibus  qui- 
buslibet  priviicffiis  et  consueludinibus.  (Ex  chartu- 
iario  ecclesise  Meidensis.) 

26.  Statulnm  archiepiscopl  Viennensis,  nt  corpus 
defuncti,  qui  extra  suam  parochiam  eligit  sepul- 
ti.iram,  ad  suam  parochialem  ecclesiam  primilus 
portetur,  cxccpta  calhedraii  ecclesia.  (Ex  chartula- 
lio  ccclcsix  Vienncnsis.j 

27.  Statuta  ecclesiastica  dc  Judaiis.  (Ex  scheais 
viri  clarissimi  Antonii  Vyon  domini  dTIerouval.) 

28.  Statuta  de  casi!ius  episcopo  rcservatis.  (Ex 
charlulis  ecclcsix  Parisiensis.) 

lll. 

Statuta  principum  et  regum  pro  bono  ecclestarum, 

4.  Stalntum  comitum  Henrici  cognomento  Stc- 

fdiani,  Villelmi,  Theo!)alili,  Odonis,  et  Stephani  de 
ihcrtate  doinorum  et  renmi  episcopalium  in  morte 
Episcopi.  (E\  codice  ms.  privilegioruin  Ecclesiae 
Gamotensis.) 

2.  Statutum  Philippi  1,  qno  prxccdenS  confirma- 
tur.  (Excodem  codice.) 

5.  Statutum  Ludovici  VI,  cognomeuto  Crassi,  ut 
ejus  diplomata  testantnr,  seu  iit  vulgo  dicitur,  Gros- 
si,  de  servis  ecclesiu!  Carnoteiisis  coiitra  omnes  ud 
te&limoniuni  admiltendis.  (Ex  coJem  codic€.) 

4.  Statutum  LuJovici  VII,  cognomine  Junioris,  de 
immuoitate  doiuonim  cpiscopalium  post  decessum 
episcoporum  Catataunensium.  (Ex  cod.  ms.  viri  cta- 
rissimi  Antonii  Vyon  domini  d*Ilerouval,  qui  com- 
plectitur  varias  cl  egregias  chartas  cpiscoporum 
atque  abbatnm.) 

D.  Staluta  Philippi  rcgis  Francorum  ({ui  Audax 
dictus  cst,  pro  bono  rCt^iiiiine  ecclesio:  Carnotcnsis, 
selccta  ex  compositione  facta  inter  dominos  comi- 
tero  Carnotensem,  et  decanum  et  capitulum  ecclesi»} 
Carnotensis,  (Ex  codice  ms.  De  Juramentis  Eccle- 
sim  Carnotensis.) 

6.  Statuta  Philippi  Pulchri  regis  Franconim,  pro 
l)ono  ccclesiarum  provincije  Narbonensis.  (£x  rege- 
ttto  Camer,£  CompuioriuD  ab  anno  1302  ad  aunum 
1305. 

7.  Joannis  regis  statuta  et  ordinationes  de  Juda<iis. 
(Ex  regesto  Camene  Computorum  sic  inscripto  :  De 
tempore  regUJoannis  in  Viagio  Avenionensi  anno 
1362  et  anno  1563.) 

8.  Statutum  Caroli  V,  cognomento  Sapientis,  in 
gratiam  ct  favoreni  capituli  Rhemensis,  quolibet 
statuto  contrario  non  obbtante.  (E\  regesto  Camene 
Computonim  ab  anno  1362  usque  ad  annuui  1363.) 

9.  Supplicalioncs  factx,  seu  Henrici  regis,  etc, 
statuta,  sunimo  pontifici  pcr  ambassiatores  domini 
regis  proposila  pro  bono  ecclesiarum,  ut  a  sede  apo- 
stoiica  probentur  et  confirmcntur,  uiia  cum  resiH)n- 
sionibus  sumnjl  pontificis.  (Ex  mcmoriali  Camerae 
Computorum  signato  i.  folio  15.) 


A  AAT1CULU8  ftflCVMDaS. 

I>e  statutis  Ecclesics  servandis  juraineuta 
episcoponim,  clericoruni,  abbatum  et  mo- 
nachorum. 

a  1.  Forma  juramenti  episcopi  Lingoncnsls  in  pri* 
mo  adventu.  (Ex  chartulario  ecdesix  Linffonensls.) 

2.  JuramentumepiscopiParisiensis.  (Ex  chartulario 
ecclesia;  Parisiensis.) 

3.  Forma  juramenti  prxlatorum.  (Ex  cod.  ms. 
magistri  Caroli  de  ia  Roque  De  ea^remonii$  Romanis.) 

4.  Juramentum  quod  epi&copus  Camotensis  in 
suo  jucundo  adventu  facit  apud  snnctum  Martinum 
in  Vulle  Carnotensi,  in  capitulo  monastcrii  dicti  loci, 
antequam  ad  matricem  ecciesiam  deferatur,  ad  peti- 
tionem  decani  et  capituli  Camotensis  seu  certonim 
canouicorum  Carnotensium  dictum  juramentum  no- 
mine  dictorum  decani  et  capituli  (ieri  pctenrium. 
(Ex  cod.  ms.   ecclcsise  Caraotcnsis  De  jurametttis.) 

P     5.  Copia  duorum  inslrumcnlorum  supcr  dicto]u- 
^  ramento  confectoram. 

6.  Sequitur  copia  alterius  instrumenti  praecedenti 
similis. 

7.  ConGrmatio  dicti  juramenti  per  sedem  aposto- 
licam  facta  et  etiam  approbata.  (Ex  cod.  ms.  heju- 
ramentisy  etaltero  De  privilegiis  Ecclesi(P  Camotensis.) 

8.  Litterx  episcopi  Andegavensis,  de  juraniento 
seu  sacramento  fidelitatis,  quod  rcgi  pnestare  tene- 
tur  :  et  de  privilegiis  qu:e  propler  ipsum  juramentom 
conferuntur.  (Ex  regesto  de  coniitatu  Andegavensi.) 

9.  ConOrmatio  privilegiorum,  quae  episcopis  a  re- 
eibus  propter  ipsorum  jnramentum  coUata  suDt. 
(Ex  eodem  cod.  ms.) 

10.  Juramentum  quod  decanus  Carnotensis  debet 
facere  raiione  decanatns  Camotensis.  (Excod.  ms. 
De  juramentis.) 

11.  Juramentum  quod  cantor,  subdecanus,  sncceo- 
tor,  ct  camerarius  ccclesia;  Carnofensis,  teoelur 
facere  ratione  canloriae,  subdecanatus,  suceentoriae, 

G  et  camerarice  suoe.  (Ex  codeni  codice.) 

12.  De  juramento  cantoris  proresidentia.  (Ex  cha^ 
tulario  ecclesix  Meldcnsis.) 

13.  De  juramento  succentoris  pro  residentia.  (Ex 
charta  institutionis  succentorix  in  eodem  chartu- 
lario.) 

14.  JuramcDtum  archidiaconi  in  ecclesia  Camo- 
tensi  ratione  archidiaconatus.  (Ex  codice  ms.  De  ju- 
ramentis.) 

15.  Juramentum   archidiaconi  dc  non   exigenda 

fiecuniapro  procuratione.   (Ex  chartulario  erciesi» 
Icidensis.) 

16.  Jiiramentum  archidiaconi  de  demanda  doq 
amplius  facienda,(Ex  eodem  chartulario.) 

17.  De  Juramento  ofTicialis,  qn<»d  statuta  et  jora 
episcopi  fideliter  observabit.  (Ex  eodem  chartu- 
lario.) 

18.  Juramentnm  pnppositomm  in  ecclesia  Camo- 
tensi  ratione  pr^eposilurae.  (Ex  eod.  ms.  De  Jura- 

^  mentis.) 

^     19.  De  juramenlo  quod    rectores  ccclesiaram  ca- 

pituli  pra-stant,  quando  admiUuutur  ad  curam.  (Ei 

cod.  ms.  De  Juramentis,) 

20.  Juramcntum  canonicomm,  de  jnramentoprH 
ino.  (Ex  codice  ms.  De  pyaebendis  et  dignitatibus  ec^ 
clesiiv  Carnotensis,) 

21.  Forma  juramcnti  primi,  quod  faciunt  cano> 
nici  Carnotenscs  in  prinia  creationc  sua  ad  capot 
beat^e  Annic.  (Ex  cod.  ms.  ecclesix  Carnolensis  De 
Juramcntis.) 

2:2.  Fornia  juramonii  secundi  facti  in  capitulo. 
(E\  eodein  cod.  ci  ex  nccrologio  ccclesisc  CanMH 
tensis>  ct  e\  nlteio  codice  ms.  De  dignUatibus  excie- 
sioj  Carnotcnsis. ) 

25.  Juramciitum  quod  facit  canonicus  CQBiitis 
Carnolcnsis.  (Ex  codeiii  codice  De  dignatibus,  etc.) 


Cnpit.7l  fn  (itiil.  cap.  Poenit.  Thcod.  Cod.  Bibl.  S.  Bencdicti  Cantabrig.,  ctc. 


917 


QUifi  IN  ED.  D.  PETIT  GONTINENTLR. 


m 


24.  Juramenluin  quod  prae&ure  tenetur  quilibel  A  cum  regem  Francorum,  in  qua  dedarat  quol  maU 


canonicos  Boloniensis  in  sua  ^rima  recepUoiie.  (E\ 
charlulario  eccles.  Boioniensis  a  D.  Favier  mecum 
oommuiiicato.) 

25.  Forma  juramenti  quod  pnestare  tenetur  ca- 
iHNiicas  qui  de  novo  redpitur  per  procuralionem. 

ii.  Juramentum  quod  capellanus  in  propria  per- 
sona  coniparens  in  sua  prima  reccplioiie  pr.isuire 
ieuelur. 

27.  Juramentum  quod  praestare  tenetur  cnpeUa- 
nus  per  procuratorem.  (Ex  eodem  chartuiario.) 

28.  De  juramentu  quod  dcbent  facere  manumit- 
tendi  ad  tonSurain  clericaleni.  (Ex  codice  ms.  eccle- 
siae  Carnotensis  De  Jurumetith.) 

29.  Juramentnm  quod  debet  reddere  quilil^et  ab- 
bas  dioecesis  Morinensis  matrici  ecclcsiae.  (Ex  cbar- 
tulario  ecclesise  Morinensis  a  D.  Favier  mecum 
cummunicato.) 

50.  Juramentura  abbalis  ordinis  Gisterciensis,  de 
obedientia  et  revcrentia  a  sanctis   patribus  consti-  B 
tuta,  quam  episcopo  reddere  tcnelur.   (Ex  chartulis 
eccles.  Parisiensis.) 

51.  Juramenium  abbalis  etconventus  bcatx  Ma- 
riae  de  Gagia  Meld.  de  obedicntia  et  reverentia  quam 
episcopo  oromiserunt  sujper  correctione  seu  refor- 
niatione  dlcti  monasterii.  (Ex  chartulario  Ecdes. 
Meldensis.) 

52.  Gharta  de  juramento,*quod  vicarius  abbatis 
Dellilocensis  ipsi  ubbati  debet  prsestare  de  statutis 
servandis.  (Ex  chartulario  monasterii  Beililocensis.) 

55.  Jnraraentum  quod  facere  leneniur  in  capitulo 
fratres  condonati  domus  Dci  ct  eleemosynx  Camo- 
tensis  in  eorum  receptione.  (Ex  codice  ms.  eccle- 
•i»  Gariiotensis  Be  Juramentu,) 

54.  Excerptum  de  juramenio  ad  sancta  Evange- 
lia  pRCStito  a  procuratore  Ercmitarum  S.  Augustini 
conventns  Parisiensis  :  quod  donatio  domus  dicta 
lu  Molte  sita  prope  pontem  de  Luligiiiaco  ipsis  facta, 


onantur,  ex  eo  quod  canones  non  servcntur,  for- 
mamque  pnescribit,  oua  rex  uti  potest  juxta  statiita 
et  jura  Ecdesiae  Gallicana;  ad  scribcndum  Paulo  il. 
(Ex  schedis  viri  cl.  Antonii  Vyon  domini  d^HeroU'- 
val.) 

6.  Henrici  11  diplomatn,  in  quihus  ostenditur 
litteras  •  apostolicas,  bullas,  seu  pro\isiones  non 
probari  ncque  recipi,  nisi  quae  cum  canonibus  et  dc- 
cretis  sanct;£  sedis  conveniant,  nec  non  cum  privi- 
legiis,  juribus  et  Hbertatibus  Ecclesiae  Gallicanae. 
(Ex  apo^raphovariorunidiplomatum  Henrici  U,  etc, 
ciijus  mihi  copiam  fecit  vir  rerura  pulchranim  cl 
antiquarum  inquisitor  curiosissimu.s  Garolus  Gaesar 
Baudelot  in  senatu  Parisiensi  advocatus.) 

ILmTIGOL08  QUARTUft. 

Epislolae  summorura  pontificum,  in  quibus 
declarant  sua  statuta,  suas  auctoritatis  lit- 
teras,  privilegiaque  ab  ipsis  concessa  , 
contra  canonum  aecreta  et  jura  ecclesia- 
rum  nunquam  opponi  posse;  coiicilia  in 
quibus  hffl  C(»nstilutiones,  haecque  privilo- 
gia  abrogantur. 

1.  Epistolae  UrbaniO,  una  ciim  conciliis  in  qtii- 
nus  ipsius  privilegia  per  subreptimiem  contra  jura 
ecclcsiaslica  extorta  rescinduniur,  ipso  quidem  ju- 
bente,  hoc  ordine  disposit»  ab  Hugone  Gratiano- 
politano  episcopo.  (Ex  chartulario  ecciesiae  Gratia- 
nopolitanse.) 

i.  Paschalis  U  mandatum,  quo  qusestio  de  pago 
Salmoraceiisi  intcr  Guidonem  ^iennensem  et  Hugo- 
ncm  Granuopolitanum  episcopos  per  multos  aunos 
et  in  multis  conciliis  ventilata  dirimitnr,  non  <^ 
slantibus  supradictis  privilegiis.  (Ex  chartulario 
ecdesiae  Vienncnsis.) 

3.  Epistola  Gallisti  papse  HI  ad  arcbiepiscopum 


fiet  nulla,  irrita,  el  cassa,  si  ab  otlicio  pietatis,  pro-  ^  Turoncnsem,  iii  qiia  ei  signiflcat  statuta  sua  de  cit» 
pter  quod  instituta  est,  defecerint.  (Ex  ipsa  cliarta  ^  ^  ?"c  procuratoris  gcneralis  Caroli  Francorum  re- 
donattenis  ejusdem  domus,  quam  mecum  commu-  K»8,  ul  pote  juribus  et  privilegiis  Ecclesiae  Gallicanas 
nicavit  D.  de  Trechi  procuratoris  generalis  substi-  conlraria,  uullius  inomenti  et  rolioris  esse  debere. 
tutus  integerrimus.)  (Exauthentico  viri  cl.  Antonii  Vyon  domlni  d'H^- 

55.  GbarUe  antiqu»  de  oblatione  Gliorum  a  pa- 
rentilws  facta  monasteriis  :  ubi  mentio  fit  de  jura- 
menta  quod  olim  prncstabant  parentes,  ut  filii  sui 
In  monasteriis  Deo  consecrati  sancta  instituta  ser- 
varent.  (Ex  chartulario  monasterii  Bellildcensis.) 

AmTICULUB  f  BBTt0S. 

Quod  non  licet  episcopis  neque  aliis  con- 
stitutiones  rectas  et  privilegia  ccclesiis 
riie  concessa  contemnere.  —  Qxioi  mala 
oriantur  ,  ex  eo  quod  statuta  non  serven- 
tur,  juxta  quae  tantum  obedientia  exigi 
potest. 

1.  Epistola  Paschaiis  H  ad  L.  Vivariensem  epi- 


rouval.) 

i.  Epistola  Joannis  archiepiscopi  Turonensis  ad 
Guiliermum  episcopum  Nannetensem,  de  exsecu- 
tione  supradictae  sententise,  qua  summus  pontifex 
suas  constitutiones  et  ordinationes,  ut  pote  priviie- 
giis  Ecdesise  Gallicanae  contrarias,  revoiavit.  (Ex 
scheois  viri  d.  Antonii  Vyon  domini  dll^rouval.) 

ABTIGOLOB  ^UIMTOS. 

Sententifie  a  summis  pontificibus,  episcopis 
et  regibus,  et  a  curia  pariamenti  Parisien- 
sis,  latfiB  adversus  quoslibet  statutonim 
ecclesiasticorum  violatores. 

1. 


scopum,  Mt  conslilutiones  rectas  dc  donatione  eccle-  n  «  .      ,      .       .         '      .  .^  ,^ 

si;e  beati  Aiideoli  fratribus  S.  Ruf/i  ab  ipso  factas      SentenlttB  ab  eptscopis  et  sutnmis  ponttficibus  pr^lata. 

Don  infringal.  (Ex  chartulario  ecdes.  S.  Ruffi.) 

2.  Mandatura  R.  Albanensis  episcopi,  apostolicse 
sedis  legati  ad  L.  Vivariensem  episcopum  directum, 


ut  ipsius  constitutio  de  donatione  inconvulsa  per- 
maneat.  (Ex  eodcm  chartulario.) 

3.  Epistola  Goelestini  III  ad  decanum  et  capitu- 
liim  Garooteose,  in  qua  signtficat  nulli  licerc  privi- 
legia  ecclesiis  rationubiliter  conce?sa,  id  est,  rite  et 
juxta  canones,  statuta  ac  libertatcs  Ecdesiie  Galli- 
canx,  infringere.  (Ex  cod.  ms.  de  privilegiis  eccle- 
%m  Garnotcnsis.) 

4.  Gharta  de  ecclesia  de  Rignhago  ;  in  qua  de- 
claratur  mnndato  Petri  Ruthcnensis  episcopi,  rectam 
«oustitutioiiem  de  donalione  ecdesiae  de  Rignhago 
monacbis  Gonchensibus  facta  infringi  non  posse. 
(£x  chartulario  moiiastcrii  Gonchacensis.) 

5.  Epistola doinini  Lcxovicnsis  ad  Ludovi- 


i.  Sententia  ab  episeopis  iu  synodo  Parisiensi 
lata,  de  ecdesia  de  Orengi,  quae  monachis  de  Longo 
Ponte  a^iudicatur,  contra  usurpationem  monacho- 
rum  de  Gyvisi.  (Ex  chartulilrio  monasterfi  S.  Ma- 
riae  de  Longo  Ponte  dicecesis  Parisiensis.) 

3.  PaschalisU  sententia,  in  rerum  episcopt  de- 
funct*,  seu  juris  ecclesiastici  sacrilegos  pervasores. 
(Ex  cod.  ms.  privileg.  ecclesiae  Garnotensis.) 

3.  Ivonis  Garnotensis  sententia,  in  pnepositos 
exactores.  (Ex  eodcm  codice.) 

4.  Sententia  Ivonis  Gamotensis.episcopi,  de  ec- 
clesia  Hienvilla  de  parochia  Puteacensi,  et  cjus  eo- 
clesise  juribus,  contra  mnnaclios  majoris  monasle- 
rii,  pro  monachis  sancli  Maitini  de  Gampis.  (Ex 
chartulario  sancti  Marlini  de  Ganipis.) 

5.  Excommunicatio,  in  qiia  fuit  sanclus  Theud- 
baidus  Vienncnsis  archiepiscopus,  ct  isarnus  GraiUae- 


919 


LNDEK  VETLUUM  liOi\UM£iSTORUM 


920 


iiO(>olil;)nus  cpiscopus,  faela  ob  injuslam  possessio- 
ncm  bonorum  ecclesix.  (Ex  cbartulario  ecclesio; 
Gmtianopolitanae.) 

6.  Excommunicatio  a  Mainardo  archiepiscopo  Se- 
noncnsi  et  Imbcrto  Parisiorum  episcopo  propter 
contemptum  auctoritatis  ecclesiasticsc  racta,  qux 
uon  minus  terribilis  videri  debet,  quam  abs(rfulio  in- 
solita.  (Ex  chartnbrio  eccles.  Parisiensis.) . 

7.  De  causa  inter  Rcsbacenses  et  sanctx  Fidis 
Conchensis  ecclesiae  monachos,  pro  ecclesia  Colum- 
Iiaricnsi,  in  pluribus  conciliis  ct  apud  Lugdunen- 
sem  archiepiscopum  Romanoe  sedis  legatum  diu  vcn- 
tilata ;  tandemque  in  synodo  dcfinita  adversus  mo- 
nachos  Resbacenscs,  qui  ecclesiam  Columbariensem 
contra  canones  et  slatula  erclesiastica  invaserant. 
(Ex  chartulario  ecclcs.  Conchensis.) 

8.  Indulgentia  Lucii  III  conlra  presbytcros  con- 
cubinas  haJbentes,  qui  remedio  appellalionis  abute- 
bantur  contra  canonum  dccreta  et  staluta  ecdesia- 
stica.  (Ex  chartulis  cccles.  Par  siensis.) 

9.  Lucii  III  senlcnlin,  in  sacrilcgos  juris  ecclc- 
siastici  pervasorcs,  quibus  omiie  aufcrtur  appella- 
tionis  remcdium.  (Ex  cod.  ms.  privileg.  ccclesia! 
Camotensis.) 

10.  Lucii  III  et  Urbani  III  judicia  in  raplores,  qui 
remedio  appelialiouis  abutcbantur  contra  statula  ec- 
clesiastica.  (Ex  codicc  ms.  privileg.  ecclesiae  Canio- 
tensis.) 

i  1 .  Indi)lgentia  Clcmeniis  111  contra  Senonenscm 
archicpiscopum,  <iui  statuta  ecclesiaslica  violaverat. 
(E\  chartulis  ecclesix  Parisiensis.) 

12.  Sententia  excommunicationis  a  Coelcstino  III 
lata  adyersus  privilcgionim  et  litertatum  ccclesioe 
Carnotensis  vioiatores  :  cujus  exseculionem  mandat 

archiepiscopo et  archidiacono  Seuonensi.  (Ex 

coJ.  ms  privileg.  eccles.  Carnolensis.) 

I3<  Sentcntia  archiepiscopi  Senoncnsis  contra  co- 
niitissam  Biesensemy  a  Coelcstino  III  coiifirmata,  pro 
tuendis  juribus  et  liberlatibus  ccclesiae  Carnotcnsis. 
(£x  cod.  ms.  privileg.  ecclesix  Carnolensis.) 

II. 

Regum  diplomata^  pra^ccpta,  $eu  senteniiiv  pro  opiima 
ccctesiarum  disctplina^  adversns  quoslibet  statuto- 
rum  eccle^asticorum  violatores. 

1.  Pncceptum  Ludovici  Pii,  de  reformatione  mo- 
nachorum  ecclesi»  S.  Dionysii  in  synodo  facta.  (Ex 
chartulario  S.  Diony^ii  emendatum  proferunt  schedae 
viri  cl.  Antonii  Yyon  domini  d*Herouval,  tom.  VII, 
conc.  ult.  edit.  p.  1074.) 

2.  De  prxccpto  seu  stnitentia  Ludovici  Bosonis  G- 
lii,  pro  couflrmalionc  le^itimx  et  in  synodo  facta;  S. 
Apollinari  rcstitulionis  Mlta^-Nova;,  quae  coniemutis 
oinnibus  ecclcsiarura  statutis  ac  iuribus,  ablata  lue- 
rat.  Il;ec  est  chartula,  in  qua  fuit  laudator  Alcxandcr 
Viennensis  archicpiscopus,  ct  Isaac  Cratianopolita- 
nus  cpiscopus.  (Lx  chartulario  ecclesisc  Cratiano- 
polilana\) 

3.  Praeccptum  Ludovici  VI,  cognoroento  Crassi,'  dc 
auctoritate  sentcntiae  excommunicationis  profcrenda; 
iu  oos  qui  servorum  ecclesiasticorum  teslimonium 
advcrsus  homines  liberos  auctoritate  rcgia  conces- 
suiu  nolunl  admilterc.  (Ex  Pastorali  ininore  eccles. 
B.  Mar.  Parisiens.) 

4.  Pneceptum  Ludovici  VI,  cognomento  Crassi,  ut 
iransgrcssor  rcgalis  decreli  de  Ustimonio  servoniin 
ccclesiasticorum  recipiendo  cxcommunicalioni  subja- 
rcat.  (Ex  chartulario  S.  Marlini  de  Campis.) 

5.  Praiceptum  Ludovici  VII,  cognomine  Junioris, 
qiio  confnmatur  scntenlia  ab  cpiscopo  Parisiciisi  pro- 
lata,  contra  cos  qui  liberlatciii  doinus  cpiscopi  dctun- 
cti  infringunt.  (Ex  Pastorali  B.  Mar.  Paris.) 

6.  Constituliones  Curoli  VI,  cx  jussu  Caroli  VII  pu- 
blicatu!  adversus  ciuosdam  clericos,  qui  lilteris  apo- 
stolicis  abutentes  jura  Ecclesiae  Callicanae  violabant. 
(Lx  Aulhentico  viii  cl.  A  »onii  Vvon  doini»!i  'yiK- 
rcuviH,) 


A  T'  Plura  judicia  iusignia  euriae  parlameoti  iu  epi- 
seopum  ConsiantieDsem  cardinalem,  qui  Cemere  quo^  • 
daro  excommunicando»  lataque  judicia  contemneiido, 
statuta,  jura  et  libertates  Ecclesiae  Gallicaiiae  viola- 
verat,  a  Ludovico  XI  confirmata  contra  quaslibel  ap- 
peUatioues.  (Ex  autographd  quod  pertinel  ad  Yirum 
claribsim.  Antonium  Vyon  dominum  dllerouvaL) 

CAPUT  TERTIUM. 
DE    AUCTORITATE   EPISCOPORVM    ET   DK 
OBEDIENTIA    SIVE    CLERICORVM     SIVE 
MONACnORVM. 

ARTIGULnS  PBIIIint. 

Publica  monumenta  de  obedienlia  et  reve- 

rentia,  quam  sive  cleiici  et  regulares,  sivc 

monachi  et  abbates  debent  reddere   epi- 

scopis,  et  quam  solemnem  in  synodis  ipsi 

B     promiserunt. 

1 .  Charta  S.  Blartini  de  obedientia  quam  canonici 
rcgularcs  suo  episcopo  proiniscrunt.  (Ex  chartulario 
ecclesiae  Cratianopolitanx.) 

2.  Charta  de  obedieittia  et  subjectione,  qaam  Ito- 
ni  cpiscopo  Carnolensi ,  et  ejus  succes6oril>us  debent 
reddcre  inonachi  de  Bello-Loco,  quibus  subhac  tao- 
tum  conditione  Ivo  pecmisit  monasterium  coDStruere 
et  consecrare.  (Ex  cod.  ms.  privileg.  ecclcsiae  Car- 
iiotensis.) 

5.  Charla ,  qua  Radbodus  Noviomensis  episcopus, 
altare  de  Capi  ecclesix  S.  Petri  Cluniacensis  couce- 
dit,  in  qua  declaratur  episcopi  auctoritas  io  moua- 
chos  ccclesianim  pncpobitos  et  in  abbates.  (Ex  char- 
tuJario  S.  Martini  de  Campis.) 

4.  Charta  sancti  Donati  dc  obedientia  quam  cano- 
nici  rcgulares  S.  Donaii  tcnentur  proniitlere  Naniel- 
mo  Utcensis  ecclcsii%  pnrposito,  s&lvo  privilegio  apo- 
stolicae  scJis ,  et  salva  seinpcr  obedieutia  et  Teveren- 

C  tia,  sidjectionc  ct  polestalc  Cratianopolitauiepiscopi 
tam  in  spiritunlibus  quam  in  teniporalibus.  (Bxcbar- 
liilario  ecclcsi;e  Cratianopoiitan;».) 

5.  Charta  de  Chignino  dc  obedientia  quaro  qui  sx- 
culo  abrenuutiaiiint ,  dcbeiit  rcddere  episcopis,  lao- 
quam  canonici  propi  io  eniscopo.  (Ex  chartulano  ec- 
clesiae  Cratianopolilanx.) 

6.  Charla  de  obetiientia  ct  fidelitate  quam  TfaeobaJ- 
<lus  canonicus  S.  Cenovefa^  proTsentibus  sacrosandis 
Evaiigeliis,  ct  in  verbo  sacerdotis  promisit  episcopo 
Parisiensi,  cui  prxscntatus  est  ad  curam  aninianiiu 
parochice  de  Monte  suscipieudam.  (Ex  cbartulis  ec- 
clesix  Parisiensis.) 

7.  Dc  obedicntia  canonica  et  debita  quam  abbalissa 
Farcnsis  monasterii  promittit  episcopo  MelJeosi,  a 
qiio  beiiedicilur  juxta  slatuiiim  conventus  Suessit)- 
nensis.  (Ei  veieri  charta  Farensis  monasterii,  quam 
a  virocruditodcscribi  fecit,  et  ad  mc  misit  Joanua 
de  Plashujus  florentissimi  monasterii  aMiatissa  iiiii- 

D  strissima,  cujus  singularis  esi  pielas,  miraque  cba- 
ritas  crga  onincs  circuinjaceiilis  regionis  pauperes, 
'idco  ut  pauperum  maler  appcllari  soleat.) 

S.  De  obcdientia  canoiiica  et  subjectione  qnain 
fralrcs  SancLnc  Trinitatis,  qui  sunt  in  Domo  Dci. 
Meld.  episcopo  et  siiccessoribus  teiientur  reprornil- 
tere.  (Ex  cliarlulario  ecclcsias  Meldcnsis.) 

9.  Charla  maxiine  notanda  de  auctorilate  et  dili- 
gontia  archiepiscopi  Vienneiisis  ecclesiae  ad  rwiao- 
randam  ecclesiaruin  ct  monasterioriira  disciplinan; 
de  privilogio  a  Patrihus  concilii  Vieniiensis  (bio;  de 
clcctioiic  canonica  pncpositi;  dc  qiiibusdam  moDilis 
advcrsus  simoiiiain ;  ct  de  statut'S  Patrum  scrvanilis. 
(Ex  cbartulario  de  honoribus  S.  Jullauo  collaiis  in 
comitatu  Brivatcnsi.) 

iO.  Cbarta  qua  Dalmalius  abbas  commendat  mo- 
nasleria  Stephaiio  episco|)o,  ul  }>ote  provisori  etdo- 
mino  ipsoruin,  ut  rcguli»  lirmitas  inlcgra  permaacat 
(Ex  c«)d':m  charlulario.) 


n\ 


QUiE  IN  ED.  D.  PETIT  CONTINENTUR. 


i\.  Mandatom  Aleiandri  papse  III,  quod  si  con- 
renlus  non  concordat  in  electionc  abbatis,  ad  episco- 
pum  pertineat  in  abbatem  conflrmare  illum,  iii  quem 
niajor  et  saiiiorpars  consenserit.  (Ex  chartulario 
ecclesix  Meldensis.) 

I^.  Quod  si  capilulum  inler  se  discordat,  episcopus 
potest  cognoscere  de  causa.  (Ex  eodcm  chartuiario.) 

.  ARTIGVLnt  SBCnMDUt. 

Privilegia  monasteriis  a  summis  pontificibus 
concessa,  salva  semper,  qua3  episcopo  de- 
betur,  canonica  reverentia. 

1.  Privilegitim  ab  Urbano  U  monasterio  S.  Nicolai 
concessum,  salva  episcopi  Andcgavensis  canonica 
reverentia.  (Ex  regcslo  de  comitatu  Andegavcnsi.) 

2.  Privilegium  ab  Urbano  II  ecclesiae  S.  Ruffl  con- 
cessum,  salva  in  omnibiis  Avenionensis  episcopi  ca- 
uonica  reverenlia.  (Ex  chartulario  ecclesisc  S.  Kufli.) 

3.  Privilegium  Calixti  papce  II  de  obedienlia  el 
reverentia  quam  omnes  clerici  ct  abbatcs  episcopo 
tanqnam  mcmbra  capiti  adhaercntia  exhibere  tenen- 
t*jr.  (Ex  charlulis  ectlcs.  Paris.  ct  cx  Pastorali  mi- 
uore.) 

4.  Privilegium  ab  Innocenlio  III  abtrnti  S.  RurPi 
concessiim,  salva  sedis  apostolicuc  aucloritate,  el 
dioecesanoruro  episcoporum  sorvata  canonica  ratiotie. 
(Ex  chartulario  ecclcs.  S.  Rufn.) 

ARTICULUS  TBRTIUS. 

Donationes  ecclesiis  et  monasleriis  faclro  , 
cum  consilio  et  assensu  episcopi,  el  salva 
semper  reverentia,  quae  epistopali  sedi 
debetur. 

i.  Altare  villa?,  qunedicilur  Orccacus,  ecclesi;e  B. 
llari;e  Longi-Pontisdonatum  a  Gaufrido  Parisiorum 
episcopo,  salva  in  omnibus  ecclesiasticx  subjectionis 
ipsi  debiia  reverentia,  et  salvis  in  omnibus  ejus  juri- 
bus.  (Ez  chartulano  B.  5Iaria3Longi-Ponlis.) 

2.  Alfare  siium  in  villa,  qua;  dicitur  Bondufluin, 
eccies.  B.  Mariae  de  Longo-Ponte  donatum,  salvis  in 
omnibus  juribus  episcopi,  et  obedientia  qux  ipsi  de- 
betur.  (Ex  eodem  chariulario.) 

3.  Ecclesia  de  Bains  cuin  consilio  ct  auctorilate 
Pontii  episcopi  donata  Saiicto  Salvatori.  (Ex  chartu- 
lario  monasterii  Conchensis.) 

4.  Ecclesiae  sancto;  Fidei  de  Castellcto  et  sancti 
Victoris  ab  llugone  Lugdunensi  archiepiscopo  donaUe 
ecclesix  sanctse  Fidis  de  Conchis,  salva  semper  obe- 
dierjUa  qux  episcopo  el  archiprcsbylcris  exhibenda 
est.  (Ex  eodem  chartulario.) 

5.  Ecclesia  beata;  Mari;e  Virginis  intra  muros  Bi- 
sulluni  fundata  ecx^lcsi»  S.  Rulfl  donatur  cuin  con- 
silio  ct  assensu  domini  Bcrcngarii  pr;]esulis  Geronden- 
sls.  (Ex  chartulario  ecclesi;e  S.  Ruffl.) 

6.  Eadem  ecclesia  redditur  et  donatur  pra.*fat;e 
ccciesise  S.  Rufli  cuin  favoro  poiitiflcali  et  canonicali 
Gerundensis  sedis.  (E\  eodem  chartulario.) 

7.  Eadein  donalio  a  Rayniundo  episcopo  Genin- 
dcnsi  conflrmatur,  salva  reverentia  ct  obedientia,  mi» 
episcopali  sedi  debetnr.  (Ex  charlulario  S.  Runi.) 

8.  Ecclesia  S.  Andcoli  ccclesise  S.  Ruffl  in  plena- 
ria  synodo  donata,  hac  scilicet  conditionc,  ut  prior 
noii  niutctur,  nisi  cum  coiisilio  episcopi  Vivaricnsis  : 
ct  si  qu^ne  orta  fueril  controversia,  ipsius  cpi^copi 
coromunisque  capituli  canoitica  terminetur  scntentia. 
(Ex  eodein  charlulario.) 

9.  Confirmatio  doiialionis  ecclosianini  S.  Marliiii 
Vtennensis,  S.  Nicetii,  etc,  ccclcsi<e  S.  Ruffl  cuni 
quolit)et  jure  ab  archicpiscopo  Yienncnsifacta,  salva 
ot)edientia  et  revereutia,  qua)  debelur  sacrosancta^ 
matri  ecclesise  episcopali.  (Ex  chartulario  eccies. 
Vieiinensis.) 

10.  Conflrinatio  ecdosi.iR  de  Tauliniaco  ccclcsi;c 
S.  \\i\(ti  doinl?',  salva  icvtrenli;i  cl  obedicnli;i,  qthc 


9ii 

A  ecclesia;  episcopali  debetur.  (Ex  chartutario  ecclesi:e 
S.  Ruffl.) 

i  1 .  Omflrmatio  ejusdem  donationis  ,  salvo  jure 
episcopali  et  censii.  (Ex  eodcm  chartuiario.) 

12.  Ecciesia  Ordinatensis  cuni  permissu  ef  conccs- 
sioiie  episcopi  Bellicensis  donata  ecclesite  S.  Rufli ; 
ita  tamen  ut  prior  episropo  canonicam  spondeat  re- 
vercntiam  et  obedientiam.  ( Ex  eodein  cbarlulario.) 

43.  Authenticum  super  transaclione  fac:ta  cuni 
priore  S.  Marlini  de  Terra,  qua;  dicitur  Alnetum,  in 
quo  declaratur  donum  nulla  stare  ratione  nisi  Pari- 
siensis  episcopi  auctoritatc  flrmelur.  ( Ex  cbartulis 
ecclcsia;  Paris.) 

14.  Indulgcnlia  Lucii  HI  ne  feoda  Parisiensis  epi- 
scopi  sine  consensu  ipsius  obligari  possint,  vel  vendi. 
(E\  iisdem  charlulis.] 

15.  Authenticum  \VilIclmi  Senonensis  arcliiepi- 
scopi  supcr  reddilibus  decanatus  Parisiensis  dura 
vacat.  Ex  (|iio  patet  episcopum  pra*cipuuin  csse  bo  • 

B  norum  ecclesise  dispensatorem.  ( Ex  iisdem  char- 
tulis.) 

16.  Conflrmatio  Clcmentis  III  super  jure  episcopi 
in  redditibus  decanalus.  (Ex  iisdem  chartulis.) 

17.  Littera,  qu;e  sigiiiflcat  magistrum  et  fratros 
Mormenti  non  posse  de  manu  sua  amovere  aliquani 
domum,  niside  voluntate  episcopi,  qui  est  secundum 
cnnonfts  primns  bonorum  ecclesiarum  dispensator. 
(Ex  chartulario  ccclesi;B  Liiigonensis.) 

ARTIGULUS  QUAnTUS. 

Liltcrae  de  non  eligendo  abbate  absaue  li- 
centia  episcopi,  cujus  est  quogue  eleetum 
confirmare  et  benedicere. 

I .  Lillera  abbali;e  resignatx  ab  abbate  Molismensi 
in  manu  domini  episcopi,  bicut  moris  est  :  et  qiiod 
ab  eodeiu  cpiscopo  posiulanila  sit  licentia  eligrndi 
altenira  abbatcm.  (Ex  chartulario  ecclesix  Lingo- 
nensis.) 

Q  2.  Supplicatio  episcopo  facta  de  cligendo  abbate  in 
monasteno  S.  Pctri  Mclugduneusis.  (Ex  eodcm  char- 
tulario.) 

5.  Siipplicatio  episcopo  facta,  ut  electus  in  abba- 
tem  S.  Michaelis  Tornodorcnsis  ab  ipso  conflrmetur. 
(Ex  eodem  chartulario.) 

4.  Supplicatio  episcopo  factade  abbate  monasterii 
Molisniensis.  (Ex  codem  chartiilario.) 

5.  Supplicatioepiscopo  facta  de  abbatc  S.  Slephani 
Divionensis.  (Ex  eodcm  chartulario.) 

G.  Supplicatio  Cagiensium,  pro  conflrmando  et 
benedicendo  elccto.  (Ex  chartulario  ccclesise  Mei- 
densis.) 

7.  Qualiter  commiserint  se  Cagienscs  voluntati 
cpiscopi,  super  provisione  abbatis  in  eorura  mona- 
sterio  facienda.  (Ex  eodera  charlulario.) 

8.  Supplicatio  monachorum  de  benedictione  abba- 
tis  de  Cagia  per  episcopuiii  Meldensem,  cui  debitam 
obedieniiam  et  sultjcclioncra  declarant  (Ex  eodeni 

l>  chartulario.) 

9.  De  benedictione  abbatis  S.  Faronis  per  cpisco- 
pum  Mcldensem.  (Ex  eodem  chartulario.) 

10.  De  abbate  S.  Faroiiis  post  aiterius  resignatio- 
uem.  (Ex  eodem  charlulario.) 

II.  Supplicatio  episcopo  facta  de  eligendo  abbatc 
monasterii  Reomcnsis.  (Ex  chartulario  eccles.  Lin- 
gonensis.) 

12.  Supplicatio  episcopo  facla,  ut  electio  prioris 
Vallis  Caulura  ab  ipso  conflrmetur.  (Ex  eodem  char- 
tulario.) 

15.  Supplicatio  episcopo  facta  de  abbatc  monaste- 
rii  S.  Pe:n  Melugduticnsis.  (Ex  cojlem  chartulario.) 

14.  Supplicalio  capiluli  S.  Machuti  de  Barro  epi- 
scopo  facta,  ut  ipsi  parcat,  quod  decanum  elegerit 
absque  illius  liccniia.  (Ex  eodcin  chartulario.) 

15.  Qualilcr  convcntus  de  Nealpha  veteri  nuntia- 
verit  capilulo  iiiorlcni  sui  abbatis,  et  licentiam  petiit 
cligcndi  aliuni.  (Ex  i  hartulario  cccles.  Carnotensis.) 


m 


INDEX  YETERUM  MOrOJMENTORUM 


9±\ 


16.  Procuralio  ile  Nealplia  veteri  ad  praescnlaiKluiii 
capitulo  elcctum  dicti  loci,  ui  coiifirmetur  el  acci- 
pial  ifiunus  iienedictionis  ab  episcopo.  ( Ex  eodein 
chartulario.) 

17.  Eleclio  abbatis  dc  Nealpha  vetcri,  prius  petita 
cligendt  licenlia,  ut  rooris  est  :  et  quod  conlirnietur 
per  capiluium  Carnotonse,  et  accipiat  muiius  bciie- 
diclionis  ab  episcopo.  (Ex  codem  charlulario.) 

18.  Coucessio  a  Guillolmo  cpiscopo  Lingonensi 
facta  magno  priori  clanstrali  ct  omnibus  ac  singulis 
prioribus  et  cxlcris  nionachis  monaslcrii  Molisuien- 
sis,  cligendi  abbatcm  secundum  canonicas  sanctio- 
nes.  (Ex  cbartulario  ecci^sioe  Lin;,'oncnsis.) 

ARTlGULUa  QUIMTUt. 

De  jure  institutionis,deslilutionis,  correctio- 
nls,  reformalionis ,  visitationis  et  procu- 
rntionis,  quod  episcopi  habent  in  luona- 
st^Tia,  non  obst^nte  quolibet  privilegio, 
sive  im;jetrato  sive  impetrando. 

1.  Unio  bospilalis  de  Brocbone  facta  ecclesix  sive 
monaslerio  S.  Stephani  Divioncnsis  :  et  jus  instilu- 
tionis,  deslitutiouis,(^ori'eclionis,  reforinationis,  visi- 
tationis,  et  procurationis,  quod  episcopus  liabet  su- 
per  eadem  domo,  quic  rcnuntiare  debel  sub  voto 
religionis  cuilibet  privilegio  sivc  impelrato,  sive  im- 
petrando.  (Ex  cbartulario  ecdcsix  Lin^oneiisis.) 

2.  Ch:irta  de  jiire  inslitutionis,  deslitulionis,  pro- 
curalionis,  correclionis,  etc,  quod  episcopus  Abrin- 
caruin  piene  retinult  in  monasteriiim  S.  Michaelis, 
abbatem  et  i^  Canonicos.  (Ex  libro  Pontificali  eccle- 
8i%  Abrittcarum,qui  servalur  in  bibliotheca  S.  Victo- 
ris.) 

3.  Charta  compositionis  inter  episcopum  Educn- 
sein  sivc  Aiiguslodunenscm,  et  monachos  Cluniaceii- 
scs,  in  qua  doclaratur  jurisdictio  episcopi  Augiisto- 
dunensis  in  presbvlcros  ecclesiarum  Cluniacensium. 
(Ex  tabulario  prioratus  S.  Pelri  de  Paredo.) 

i.  Charla  qua  Calo  Parisiorum  episcopus  monaste- 
rium  S.  Eligii,  mouachis  proptcr  vit:e  infainis  turpi- 
tuJinem  cjectis,  ecclcsia^  beati  Petri  Fossalensis 
concedit.  Unde  patct  jus  destitutionis,  correctionis, 
reformationis,elc.,quod  episcopus  habet  inmonaste- 
ria.  ( Ex  Pastorali  minore  ccclcsise  B.  Marix  Pari- 
siensis.) 

5.  Stephanus  episcopus  Parisiensis  idem  roonaste- 
rium,  ex  petitione  Innoccnlii  papx,  etc,  ecclesiu'. 
S.  Petri  Fossatensls  concedit,  salvo  iu  omnibus  jurc 
suo,  etc  (Ex  eodcm  Pastorali.) 

6.  Comppsilio  ab  Ilugonc  AatissiodOrcnsi  episcopo 
et  Caufrido  Cat;ilaunensi  facla  ex  pncccpto  Innocen- 
tii  n  inter  ecclcsiam  Meldcnsem  et  Farense  monaste- 
rium;  in  qua  obscrvanlur  jura  episcopi  in  sncerdo- 
tem  Farensis  monasterii,  et  aliquot  abbatissa;  privi- 
legia.  (Ex  chartis  authenticis  Farensis  monasterii 
describi  fccitJoanna  de  Plas  ilhistrissima  abbatissa.) 

7.  Composilio  supradicla  a  Manasse  Meldcnsi  cpi* 
scopo  comprobutur.  (Ex  iisdein  charlis  authenticis.) 

8.  Eadeiii  compositio  ab  Innocentio  II  et  Ijicio  II 
confirmalur.  (Ex  iisdem  chartis  authenticis.) 

9.  Priina  iuslituiio  siicccntoris,  in  qua  fit  mciitio 
de  jure  inslitutioois  et  destitutionis,  quod  cpiscopus 
babet  in  succentorein  pcrinde  ac  in  cantorem.  (Ex 
cbartulario  ccclesia:  Mcldensis.) 

iO.  Authenlicum  supcr  transaclione  facta  inter 
episcopum  Mauritiuiii  ct  abbatein  Columbcnsem  super 
ecclesia  S.  Gcrmaiii  in  Lcia  :  in  quo  plura  notantiir 
de  jure  episcopi  in  ablKiicm  ei  monasterium.  (Ex 
chartulis  ecclcsiie  Parisicnsis.) 

11.  De  jure  procuratiouis  qiiod  episcopus  babet  in 
domum  sanctx  Celinix,  juxta  tamen  illiid  Evaiigcli- 
ciim  :  Qui  non  laborat  non  manducel»  (Ex  chartiilario 
ecclcsia!  Meldensis.) 

12.  De  procuratione  episcopi  in  ccclesia  S.  Exii- 
jicrii  dc  Gorboilo.  (Ex  cbartulis  ccclcsix*  Parisiensi::.) 


A     13.  Authenticum  capituli  Parisiensift  super  eadcm 
procuraiione. 

14.  Privilegium  de  procoratione  archidiaeoRi  et 
Jurisdictione  episcopi  in  Scalcnsem'  ecclcftiam.  (Ex 
iisdein  charlulis.) 

15.  EpiBtota  InnoccRtii  111  de  jure  procnniUonis 
episcopi,  quoJ  pi^aescribi  bou  potest.  (Ex  iisdero  char- 
tulis.) 

16.  Litiera  cftpttnVi  Tornodoreusis,  quod  teneinr 
jurare  episcopis  Lingon.  canonice  inlraniibas  sub- 
jcctioncm  et  obedicntiam ;  ct  nulla  posse  privilegia 
iinpelrare,  nec  uti  impetratis.  (Ex  coarlulario  eccle- 
sii£  Lingonensis.) 

17.  Ooofirmatio  statuti  lottus  capiiuli,  quod  p:ior 
Fratrum  Pnpdicatomm  tenetur  facere  juraroentum 
capitulo  Carnotensi,  quod  ncc  per  se  nec  per  alium 
possii  privilegium  vcl  indulgentias  coDtra  jura  ct  fi- 
bertates  ecclesi%  impetrare,  neque  impetratis  vel  im- 
petrandis  uti.  (Ex  cnartulario  ecclesiiC  Canioleosis.) 

»  18.  ()uod  quicuntiuc  est  prior  Frairum  Praedica- 
torum  dcbet  jurare  in  capitulo,  se  servaiuruffl  intcr- 
dicta  ccclesi;c,  ocque  uti  posse  conlra  diciam  eccle- 
siam  privilejciis. 

19.  Littera  prioris  Fratrum  Pncdicaloniro  in  Fran- 
cia,  quod  prior  el  frutrcs  conventus  Prscdicatorom 
Caruot.  tcncnlur  scnare  inierdictum  :  ei  qood 
factum  eral  pcr  cos ,  confirmatur  per  eumdem.  (Ex 
eodem  charlulario.) 

20.  Litlera  jurisiliclionis  qnam  babcl  dominin 
episcopus  Lin^oncnsis  in  hospiuli  de  Mormento,  in 
capiie,  membris  et  in  [>ersonis  ibidein  commoraoti- 
bus;  et  quod  non  possit  hospitalis  domas  aliqn» 
imlulgentias  vcl  privilegia  iinpctrare,  vel  uti  ali- 
quatenus  impetratis.  ( Ex  chariulario  ecclesix  Lio- 
goneiisiii.) 

21.  Litlcra  jurisdiclionis  ct  corrcclionis  quamba- 
bet  dominus  episcopus  in  monasterium  de  Peluncero. 
(Ex  eodem  chartulario.) 

22.  Littera  subjectionis  et  reverentige  hospitalii 
C  de  Norges  erga  cpiscopum  Lingonensem;  et  quod 

uon  liccat  ullam  impelrare  excniplioneni,  BCqueim- 
pciraia  uli.  (Ex  eodcm  cbartulario.) 

25.  Quod  prior  domus  sancti  Lazari  Mcldensis  ipi 
cpiscopo  cl  succcssoribus  tenetur  canonicam  ODe> 
dientiam  rcpromitlere ;  et  de  jure  correciionis,  visi- 
tationis,  cic.,  quodepiscopiisbal>et  iii  eanidem  donoDL 
(Ex  chartulano  ccclcsite  Meldcnsis.) 

2i.  Unio  hospitalis  Cbilicasti  facta  ecclesiae  SM 
monasterio  S.  Stcphani  Divionensis;  et  lus  iiisiiuitio- 
nis,  destitntionis  ci  correclionis,  quod  iiabei  io  eo- 
dem  cpiscopus,  propier  curam  animarum,  proipibis 
rcdditurus  est  Deo  rationem.  Unde  domos  Dospitalis, 
sicut  monasterium,  teneiur  renuntiare  sub  votojeli- 
-gionis  cuilibet  privile^io  sive  iinpetraio  sive  impc- 
irando.  (Ex  charlulario  eccles.  Lingonensis.) 

25.  Litlera  jurisdictionis  episcopi  Lingfincnsis,  ad 
quem  pcrtinet  tnslilntio,  desiiluiio  ei  correctio  prio- 
ris  monasterii  de  Mormenio;  ila  ut  monasteriDBi 
D  supradictum  rcniiniiarc  debeai  quibuslibei  privilefiis 
sive  indullis,  sive  iudulgendis.  (Ex  eodem  cbarM' 
lario.) 

MTtCULUt  ftCZTirt. 

LitterflB  quibus  deciaratur ,  pro  negotiiscor- 
reclionis  expensas  ab  episcopis  de  bonis 
monaslerii  fiori  debere ;  et  nemini  licere 
nionachos  contra  auctoritatein  episcopo- 
rum  defendere. 

1.Liticra,quod  episcopus  prone^titf»  correciio- 
nis  monasterii  Besuensis  promovendis ,  expensas  ^- 
bonis  ipsius  monasteiii  faciat  ei  adminisinii  iGi 
cbartulario  ecclesiaj  Liiigonensis.) 

2.  Liliera  regia  ,  qua  mandaiur  duci  Diirgnodix, 
iic  abbatcni  ct  convenlum  Bcsuenscm  maiiu  ieneai, 
vcl  dcfondat  conlra  qiiscopum.  (Ex  codcm  chartu- 
lario.) 


025 


OUi€  IN  ED.  D.  PETIT  CONTINfiNTUR. 


m 


5.  Charu    de    Nojareio  ,  qua  monarhi  lenenlur  A  orclinalioncs  ecclesianim  impedicntes.  el  pro  auclu. 


cpiscopo  reddere  decimam,  quae  eis  iujuste  fuerai 
data  :  el  in  qua  Guilisius  de  Veracen  pollicelar  se 
nunquam  foreadjulorem  monachisconlra  episcopum. 
(Ex  cfaartulario  ecclesiie  GratianopoHlan»-) 
ABTIGULUt  SBPTIflSUl. 

Litterfle  ,  quae  docent,  quomodo  irrita  fit  ab- 
batis  appellatio  ad  sedem  apostoliCam  con- 
tra  auciorilatera  episcopi. 

i.  Lillera  regia  directa  snmroo  pontifici  de  justi- 
tia  el  jurisdiciione  temporali  monaslerii  el  Yiliae 
Besuensis ,  quaj  peninot  immediale  ad  episcopum 
Lingonensem  :  unde  prorsus  irrita  flt  al>haiis  appel- 
latio  ad  sedcm  apostolicam.  (Ex  chartulario  ecclesis 
Lingonensis.) 

2.  Liltera  ahhalis  et  conventus,  in  qua  inter  cre- 
tera  declarant  se  ad  aliam  non  iwsse  apnelhre 
quaiB  ad  episcopi  curiam.  ( E\  eodem  chartiilario.) 


ritate  ejpiscopi.  (Ex  iisdem  chartulis.) 

15.  Exseculio  senteniiae  Innocenlii  111  pro  auctori* 
tate  cpiscopi  Mellensis  lata;  conlra  dccanum  ei ar^ 
cbidiaconos ,  et  compositio  juxla  hanc  senientiam 
facta.  (Ev  chartulario  ecclesiaj  Mellensis.) 

U.  Dilfiiiitiva  scnlonlia  data  contra  erclcsiam  de 
Calaab  Arabiancnsi  el  Tornaccnsi  episcopis  el  aliis 
judicibus,  pro  auctoriiale  episcopj.  (Ex  iisaem  char- 
tulis.) 

15.  Sententia  a  Coelestino  111  lafa  pro  auctorilale 
episcopi  in  ecclcsiam  C  lenseni  ,  el  quideni  contra 
privilegiom  ah  ipso  anlea  concossiim.  (Ex  charlulis 
eccIesiiB  Parisiensis.) 

16.  Sententia  a  Willelmo  canonico  Meldensi  et  Pc- 
tro  canonico  Jotreiisi  iata  pro  auclorilalc  episcopi 
contra  abbalissam  et  coiivenlum  de  Jotro.  (Ex  ehar- 
tulario  ecclesiw  Meldensis.) 

17.  Scmtenlia  a  Pciro    Morincnsi    episcopo    S. 


5.  Littera  regia  super  praidictis.  (Ex  eodem  char-  B  Audomari   decano  lata    de  observandis   sententiis 


tulario.) 

MTIGULVt  OGTAVUt. 

Judicia  lata  pro  auctorilate  episcopi  :  et  epi- 
stolae,  quffi  exsecutionem  deelarant. 

1.  8enten;ia  ab  Innocentio  II  lala  pro  episcopo 
Meldeitsi  in  clericos  et  laicos  vilLe  Reshacensis,  sub- 
laio  appellatiottis  diffugio.  (Ex  chartulario  ecclesiae 
Meldensis.) 

!2.  Epistola  Hugouis  Senonensis  archiepiscopi  dc 
0):edteniia  ct  subjeciione ,  quam  abbas  inonasterii 
Reshacensis  episcopo  Meldensi  promisit ,  post  sen- 
leutiam  ab  Alexandro  ill  iatam.  (Ex  eodem  char- 
lulario.) 

5.  Epistola  Baldovini  Noviomensis  cpiscopi.  (De 
eodem.) 

4.  Epistola  Petri   episcopi ,   ct   Hugonis  decani 


episcopi  a  capiiulo.  (Ex  eodein  charlulario.) 

18.  Epistola  HaiiiaudisancliFaronis,AI!  erliBeaUc 
Mariae  in  Cagia,  et  Joaunis  Camerx  Fontis  abbatuin. 
(De  eodem.) 

19.  Epistola  Guillelmi  Senonensis  archiepiscopi. 
(De  codem.) 

20.  Seiiteiitia  a  Pelro  Meldensi  episcopo  lata 
adversus  caj>itulum  de  sua  jurisdiclione  in  presl.y- 
tenim  de  Gievres.  (Ex  chartulario  ecclcsiae  Mel- 
densis.} 

21.  Sententia  a  Gregorio  IX  laia  advcrsns  ma- 
eistratum  et  fratrcs  domiis  Leprosorum  S.  Lazari 
Meldens.,  qui  obedieiiliam  et  revercntiam  suo 
episcopo  exhibere  denegabant.  (Ex  eodem  chartu- 
lario.) 

22.  De  eodem. 

23.  Sententia  projuribusepiscopalibus  lata  adver- 
sus  abbatissam  et  convenlum  monasterii  Fare-Mona- 


Parisiensis,  de  exsccutione  senlenliae  Innocentii  HI      — -- ...«^v.... .  „.^  „.^..«- 

Kro  auctoritate  epis::opi  in  abbatem  et  monasterium  (J  sterii  ordinis  sancli  Benedicti,  ac  clerorn  ei  popaluro 
lesbaoense.  loci  ejusdem  Meldcnsis  dioecesis.  (Ex  chartulario  ec- 

5.  Sententia  ab  Innocentio  II  lata   contra  pres-      c^esiai  Meldensis.) 

'  '     '  24.  Epistolu;  Innocentii  IV  pro  eadem  sententia 

confirmanda.  (Ex  eodcm  charlnlario.) 

25.  Seiitentia  lata  de  electione  magistri  domns 
S.  Lazari  prope  Parisius,  quae  ad  cpiscopura  perti- 
net  sicut  el  conOrmalio.  (Ex  chartuiis  ccclesio:  Pa- 
risicnsis.) 

26.  Sententia  excommunicationis  ah  episcopo 
Meldensi  lata  in  ministrum  magme  Domus-Dei  Mel- 
densis  ,  et  sorores  qu%  visitationem  episcopi  recu- 
sabant,  quam  demum  juramento  prius  pra^stituto 
recepcnint.  (Ex  (hartulario  ecclesia;  Meldensis.) 

27.  Jiirisdiclio  episcopi  Meldensis  in  archidiaco- 
nos  Philippi  Scnonensis  archiepisco|)i  aucloritate 
metropolitana  coinpro*jata ,  lilterisque  Philippi  et 
Joaiinis  rcgum  Fraiicorum  conlirmata.  (Ex  rcgesto 


byterum  de  Jotro ,  qui  audito  episcopi  mandato  in 
vocera  appellationis  prorupcral.  (Ex  charlulis  eccle- 
sise  Mel  Jeiisis.) 

6.  Sentcntia  ab  Innocentio  II  lata  pro  auctoritate 
cpiscopi  adversus  abbatissam ,  clerum  et  populum 
Jotreum,  siiblalo  appellationis  diffugio.  (Ex  eodem 
cbarlulario.) 

7.  Epistola  Willelmi  Rhemorum  archiepiscopi  de 
bonoreet  revcrenlia,  ct  de  omni  jure,  quod  Eusta- 
chia  a*)balissa  ecclesite  Jolreiisis  proniisit  semper  se 
cxhibituram  episcopo  Meldensi.  (Ei  eodem  charlu- 
Lirio.) 

8.  Privilegium  Eugonii  III  contra  archidiaconos 
Parisiens<»s,  pro  aiiciorilate  episcopi.  (Ex  chartulis 
ecelesioe  Pahsiensis.) 


9.  Privilegiuni  Alriani  IV contra archidiaconos ni-  Camene  Compulorum,  in  quo  contmeotur  Ultera 
bil  aliud  continens,  quam  quod  in  prfficedenli  privile-  n  ^^^""*s  regis  Francorum  per  annos  1351 ,  1552  , 
gio  Eugenii  conlinetiir.  l^'^-'^- 


10.  Privilc^ium  Alexandri  III  in  eumoem  modum 
contra^  archidiaconos;  etne  archidiafom  prcsbyleros 
sibi  sAbditos  nimia  rrequentia  hospilionim  gravcnt. 
(Ex  iisdem  chartulis.) 

i  t .  Privilegium  ClementislII  contra  archidiaconos, 
Idem  continens  quod  privilegium  Alexandri.  (Ex  iisr 
dem  chartulis.) 

i%,  PrWilegium  ClementisIII  contra  archidiaeonos 

•  Sic  legitur  in  chartulario. 


1355. 

28.  Sentence  de  Requeste  contre  rabbc  de  S.  Mi- 
chel  de  Tonnerre  el  les  prieurs  dependans  d'icelle 
touchant  la  Visitation  «.  (Ex  chartulai-io  ecclcs.  Liu- 
gonensis.) 

ARTIGVLUt  VOMUS. 

Conclusio  adversus  privilegia,  quse  monachos  non 
tantum  ab  episcoporom  vigilantia,  scd  ctiatn  a  rcgia 
potestate  eximunt. 


927 


TilEODORI  ARCHIEP.  CAiNTl]AIU£N^S 


1«^ 


THEODORI 

SANCTISSIMI  AC  DOCTISSIMI  ARCIlIEnSCOPI  CANTUARIENSIS 


POENITENTIALE  \ 


CAPUT  PRIMUM. 

De  ecchsia,  vel  deiis  quce  intus  gcruntur, 
^  In  ecclesia  ubi  morluorum  cadavcra  iiifidelinm 
tcpcHuntur,  sacrificarc  [Al, ,  sanctificare]  non  licet : 
scd  si  apta  videtur  ad  consccranduro,  inde  evulsa,  ct 
rasis  vcl  lotis  lignis  •ejus  resBdificctur.  Si  hxc  consc- 
crala  prius  fuit,  missas  in  ca  celebrarelicet,  si  reii- 
giosi  ibi  sepulti  sunt.  ^  Sivcropaganus,  sic  mundare, 
et  jactare  foras  mclius  cst.  Gradus  non  debemus  fa- 
ccrc  anle  allare  ,  ubi  ^  reliquije  sanclorum  veneran- 
dx  simU  Si  polest  [.1/.  add.  fieri] ,  cantlela  ardeat 
ibi  pcr  singulns  nocles;  si  autem  paupcrtas  loci  non 
sinit,  non  nocet  eis.  « Inccnsum  Domini  incendatur 
iu  natali  sanctorum  pro  revercntia  dici,  quia  ipsi  sic- 
ut  lilia  dederunt  odorcm  suavitatis,  et  asperscrimt 


A  vult.  k  Presbytero  soli  liceat  mlssas  facere»  et  pdpo- 
lum  benedicere  in  parasceve,  et  crucero  sancUficare. 
*  Presbyter  decimas  dare  non  cogitur.  »  Presbrtcro 
non  UceX  pcccatum  episcopi  prodere,  quia  ^per  eum 
est.  B  Sacrificium  non  cst  accipicnduro  de  mann  sa* 
cerdotis,  qui  oblationes  vel  lectiones  secunduro  ritum 
implere  non  potest.  Presbytcr  si  responsoria  cantat 
in  missa,  vel  quxcunque  ®  cappam  suam  non  toQat, 
sed  evangeliiim  legens  supcr  humeros  ponat.  Presby- 
ter  foriiicans,  si  postquam  comperUim  fuerit»  bapti- 
zaverit,  iterum  baptizentur  illi  quos  baptizavit.  p  Si 
quis  presbyler  ordinatus  deprehendit  se  non  esse 
baptizatum,  baptizeturct  ordinciur  iienim,  et  omnes 
quos  prius  baplizavit.  <i  Diacones  cum  Graeds  non 
frangant  pancm  sanctum,  ncc  collcctionem  dicanl. 


Ecclcsiam  Domini,  sicut  inccnso  aspcrgilur  primi-  B  vcl  Domimis  vo»  iscum,  vel  completam.  '  Non  Tcct 

•  «^      _i. r«i  •       -_     •« 1 • 1  /1i»/>/\ni>        Ini  A#x      >vMvnt«  A«i  Sy>..w.     .l.^_—  .    «^_  .1 • . 


tus  juxta  altarc  [Al. ,  inccnsum  aspcrgit  ecclesiaai] 

'  Laicus  non  debet  iii  ecclcsiis  Icctionem  rccitare, 

ncc  Allcluia  dicere  :   sed  psalmos  tantum,  aut  rc- 

sponsoria  sine  Alleluia.  Aquam  bencJictam  asper- 

gant ,  quotics  voliierint ,  qui  habilaut  in  eis.  ^  Et 

quando  quis  consccral  aquam,  primum   orationem 

faciat. 

CAPUT  II. 

De  tribus  gradibus  Ecclesia  principalibus, 

Episcopo  b  licet  in  campo  confirmare,  si  necesse 

sil;  similiter  et  prcsbylcro  agere,  si  diaconus  vcl 

presbyter  ipsc  [/1/.  add,  vel]  caliccm  et  oblationem 

nianibus  tenuerit.  ^  Episcopus  non  debcl  abbatcm 

cogere  ad  synoduro  ire,  nisi  etiam  aliqua  rationa- 


diacono,  laico  poDnitcniiam  dare;  sed  episcopi  aol 
prcsbytcri  dare  debenl.  Diaconi  possunt  baptiztre, 
ct  cibum  et  poluni  benediccre,  non  panem  dan». 
Similiter  monacbi  et  clerici  possunt  benecicore 
cilnim. 

CAPUT  m. 

De  ordinatione  diversorum. 
•  In  ordinatione  episcopi  debet  roissa  cantari  ab 
ipso  episcopo  ordinante.  In  ordinatione  presbyuri 
sive  diaconi  oporlet  episcopuro  missas  celebrare, 
sicut  Grapci  solenl  in  etectione  abbatis  agerc  ve! 
abbatissa;.  lu  monachi  vero  ordinatione  abbas  debei 
missas  agere,  eltres  orationcssuper  capul  ejus  cwn- 
plere  :  cl  scptem  dics  vclel  caput  suum  cuculla  sua, 


bdis  causa  sit.  Episcopus  dispenset  causas  paupe-  q  et  septima  dic  abbas  tollat  velamen  suum.  Sicut  io 


niin  usque  ad  quinquaginta  solidos  :   rex  vcro,  si 
plus  esl. 

i  Episcopus  et  abbas  homincm  scclcrati  [Al.  sce- 
leratum]  servum  possunt  habere  ,  si  prc^ium  redi- 
roendi  non  babet.  Episcopo  licet  votum  solvere,  si 

«  Vide  observationes  ct  nolas  fusiores  ad  calccm 
voluminis. 

»»  Thcod.  cap.  68,  ex  tom.  IX  Spicileg.  R.  et  cl.  D. 
Lucas  Acherii ;  Caroli  Magni  Capit.  lib.  v,  c.  i9 ; 
Burch.  I.  ni,  c.  38;  Ivo  p.  iii,  c.  43;  Grat.  de  Con- 
socrationc ,  dist.  f ,  c.  Eccksiam,  ex  concilio  Agrip- 
pineiisi. 

«  Burch.  lib.  iii,  cap.  13;  Ivo  p.  iii,  c.  15,  de 
Consecrat.,  dist.  I,  c.  27,  cx  coucilio  Aurclia- 
ncnsi ,  c.  3. 

.JJ^}^  incipitcapit.25  in  capp.  Thcodori  editis  tom. 
i\  Spicilcg. 

•  Al.  in  c^p.  Thcod.  27. 

'  C.  M.  Capil.  l.  V,  c.  i9 ;  cap.  136  IIoraMi  Turo- 
nensis;  Burch.  lib.  viii,  c.  87 ;  Ivo  p.  vii,  c.  109,  ex 
rondho  Moguntino.  c.  9et  18. 

«  Conc.  Nannct.  c.  \ ;  Rogin.  lib.  i  doEocl.  Discip., 
^Tn      '  ^">'^'*>-  >i'>-  xviii  ni  aiijumonlo. 

*  Burch.  l  IV,  c.  68,  cx  coiic.Rhcmonsi,  c.  10. 


baptismo  presbyter  solet  infantibus  auferre,  itaet 
abbas  debet  monacho,  quia  secundum  baptisma  esi 
juxta  judicium  Patrum,  in  quo  omnia  peccaU  diroil- 
lunlur.  Prcsbyler  potest  abbatissam  consccrare  com 
missai   celebratione.  *  In  abbafis  vero  ordinalioBC 

\  Burch.  1.  VIII,  c.  73,  ex  conc.  Turonensi,  c  1 

J  Conc.  Aurel.  iii,  c.  13;  Aurel.  iv ,  c.  30. 

^  Theodor.  cap.  49,  t.  IX  Spicil. 

1  Cap.  24.  ^ 

«n  C:ip.  120.  C.  M.  Capitiil.  I.  v,  c.  51. 

°  Ivo  p.  II,  cap.  44,   ex  decretis   Fabiani »- 
pa»,  c.  10. 

«  AI.  cap.  Thcod.  ilO. 

P  C.  M.  Capitul.  I.  VI,  c.  93:  Burch.  I.  vi,  c.  100, 
ex  diclis  S.  Isidori  cpiscopi ;  Ivo  p.  i,  c.  268,  eiconc 
apud  Compcndium,  cap.  5. 
D     *»  Theod.  cap.  5,  t.  IX  Spicilcg. 

'  Thcod.  cap.  43;  Regiiio  1. 1  de  Eccles.  DisdpU 
c.  295,  ex  Poenit.  Romano;  Burch.  !ib.  xix,  c.  110. 

•  Theod.  cap.  1,  lom.  IX  Spicileg.;  Bnrchard. 
1. 1,  c.  223;  Ivop.  v.  c.  338,  cx  dictis  Theo  !ori 
arch. 

i  Thco;I  cap.  3.  t.  IX  Spiciloif. ;  Ord.i  Rooiau.  cx 
ThcoJor»,  til.  Ordinalio  abbatis. 


959  rCENlTENTIALE.  -  050 

episcopus  dcl>ei  missam  agere,  el  eum  bencdicere  A  ttiras  :  ei  cam  posili  fticrint  in  sepulcris,  rtinditar 

pro  eis  oralio.  Denique  humo  vei  petra  operiunlur. 

Prima  et  tertia  et  nona,  ncc  non  trigesima  die  pro 


inclinaio  cnpiie,  cum  duobus  vel  irilHis  testibus  de 
fratribus  sujs,  et  donet  ei  iiaculum  et  pedules.  San- 
ctae  mouiales  vero  basilicas  sibi  commissas  scmper 
debeot  consecrare.  Gra^ci  simul  lienedicunt  viduam, 
et  virginem,  et  utramque  semper  habent  consccrare. 
Al>batem  eljgunt.  Romani  non  velant  viduam.  •  Se- 
cundura  Gnecos  presbytero  licet  virginem  sacro 
velauiine  consecrare,  el  rcconciliare  poenitentem,  et 
facere  oieum  exorclzatum  ,  et  infirmis  chrisma,  si 
necessc  est.  Secundum  Romanos  uon  licct,  nisi  epi- 
scopo  soli. 

CAPUT  IV. 
De  baptismatis  confirmatione, 
h\  baptismate  dimiltunttir  non  conjnnctiones  mu- 


eis  missa  agatur.  Exinde  post  annum,  si  ^  oluerfnt, 
servetur.  i  Missse  vcro  snccularium  mortuomm  tres 
in  anno,  tertia  die,  et  nona,  et  irigesima ;  quia  sur- 
rexit  Dominus  tcrtia  die,  et  nona  hora  spiritum 
emisit,  et  triginta  diebus  Moysem  planxenmt  fllii 
Israel.  In  missa  quoque  monachorum  per  singiilas 
septimanas  nomina  recitare  mos  est.  Pro  defuncto 
monacho  missa  agatur  die  sepuUunc  ejus,  et  tertia 
die  :  postea,  quantum  volucrit  abhas  :  pro  laico 
l>ono  tertia  die  velseplima;  [AL  add.,  post  jejunium : 
pro  poenitente  trigesima  die]  et  pmpinquos  cjus  opor- 
tet  jejuuare  septeni  diebus,  et  oblalionem  offerre  ad 


lierum,  quia  Glii  qui  anle  baptismum,  sic  et  pohle-  B  altare,  sicut  in  Jcsu  filii  Sirach  legitur  :  et  pro  Saul 


nonim  fiunt.  Si  vero  non  pulaturesse  uior  [Al, 
add.  ergo],  nec  filii  ante  generati  pro  filiis  habentur, 
ncc  inter  se  fratres  vocare,  vel  haereditaiis  consortes 
fteri  possunt.  Si  quis  genlilis  eleemosynam  fccerit, 
[Al,  add.  et  abslinenliam  hnberet,  elc.]  et  alia  bona, 
qux  enumerare  non  possumus,  nunquid  ea  in  ba- 
ptismo  perdldil?  Non  bonum  aliquod  perdit,  sed 
maluin  ahluit.  Hoc  ^  Innocentius  papa  de  catechu- 
incno  gcsla  pro  eiemplo  ponens  affirmavit.  «  Gre- 
gorius  Nazianzenus  dicit  secuudum  baptismum  esse 
lacrymarum.  Nullura  perfcctum  credimus  in  bapti- 
smo.  Gonfirmationem  episcopi  non  dispiUamus; 
d  tamen  in  Nic^na  svnodo  fuit  chrisma  constitutum* 
•  Pannos  chrismalos  iterum  super  alium  baptizatam 
iinponi  non  es*  absurdum.  '  In  catechumenae  et  ba- 
plismate  et  confirmatione  unus  potest  esse  pater,  si 
neCesse  sit :  non  esl  taraen  consuetudo.  Per  singula 
singuii  suscipinnt.  ^  Non  licel  alium  susciperc,  qui 
non  es'  baptizatus.  Viro  autem  licet  feminam  susci- 
pere  in  baptisrao,  simililer  et  ferainx  virum  susci- 
pere.  ^  Non  licet  baptizatis  ciim  catechumenis  man«- 
ducare  [A/.  add,,  neque  osculum  eis  dare],  quanto 
magis  gentilibus. 

CAPUT  y. 

Pe  missa  defunctorum  et  mortuorum. 

i  Secundum  Roinanam  Ecclesiam  mos  est  mona- 

dios  vel  religiosos  defunctos  in  ecclesiam  portare,  et 

cum  chrisroate  uiigere  pectora,  ibique  pro  eis  missas 


fUii  Israel  jejunaverunt^  postea,  quandiu  voluerint 
presbyteri.  ^  Multi  dicunt  non  licere  pro  infantibus 
missas  faccre  ante  septem  annos.  Sed  licct  ^  Diony- 
sius  Areopagita  dicat  blasphemiam  Deo  facere,  qui 
missas  offert  pro  malo  homine  :  ^  Augustinus  tamen 
dicil  pro  omnibus  Christianis  hoc  essc  facienduin, 
quia  hoc  vel  eis  proficit  aut  offerentibus,  aut  petcn- 
tibus.  Et  non  est  licitum  missas  celebrare  presbyte- 
ro,  vel  diacono,  cui  non  licet,  vel  qui  non  vult  com- 
munioncm  accipere. 

GAPUT  YI. 

De  abbatibus ,  et  monachis,  vel  monasteriis, 

i^Abbaspotest  pro  humilitate  cnra  pcrmissione  epi- 
scopi  locum  snum  derclinquere ;  tamen  fratres 
eligant  sibi  abbatem  de  ipsis,  si  habent ;  sin  autem, 
de  extraneis.  ^  Nec  episcopus  debet  violenter  retiue- 
re  abbatem  in  loco  suo.  Congregatio  debet  sibi  eli- 
gere  abbatem  post  ejus  mortem,  aut  eo  vivcute,  si 
discesserit  vel  pcccavcril.  Ipse  non  potest  aliquem 
ordinare  de  suis  propiuquis,  neque  alienis,  nec  alium 
abbatcm  dare  sine  voluntate  fratrum.  f  Si  vero  pec- 
caverit  abbas,  episcopo  non  licet  lollere  possessio- 
nem  monasterii,  quamvis  peccaverit  abbas  :  sed 
miltat  eum  in  aliud  monasteriura  in  potestate  alle- 
rius  abbatis.  Non  licet  abbati,  neque  episcopo  ter- 
ram  ecclcsiae  converlere  ad  aliam,  quamvis  ambae 
in  potestale  ejus  sinl.  <i  Si  mutare  vull  terram  eccle- 


celebrare;  deinde  cum  canlatione  portare  ad  sepul-  wk  sise,  facialcum  consiiio  cpiscopi,  ct  fralrum  suorum 


a  Theod.  capit.  20,  t.  IX  Spicileg. 
>>  Innocput.  papa  I  in  epist.  2,  cap.  6 ;  epist.  4, 
cap.  2;  cpist.  i^,  cap.  2;  ep.  ^,  cap.  6. 
^  Greg.  Naz.  in  orat.  59. 

*  Theod.  cap.  4. 

•  Burch.  I.  IV,  cap.  94,  ex  concil.  Reluac.,  c.  8. 

f  Burch.  l.  IV,  c.  26,  ex  concil.  Mogunt.,  c.  2; 
Ivo  p.  I,  c.  218,  ex  decretis  Hygini  papae,  cap.  tO, 
de  coRsecrat.,  dist.  4,  in  catechismo. 

8  Burcb.  I.  IV,  c.  26,  ex  conc.  Mopnt.,  c.  2 ; 
Ivo  p.  I,  c.  220,  de  Consecrat.,  disl.  4,  c.  in  ba- 
vthmo. 

^  Tbeod.  cap.  86,  t.  IX  Spicileg.;  C.  M.  Capitul. 
I.  VI,  c.  92;  Burch.  I.  iv,  c.  95. 

»  Tbeod.  cap.  90,  t.  IX  Spicileg. 

J  Cap.  19  Theod.,  t.  IX  Spicileg. 

k  Theod.  cap.  69,  t.  IX  Spicileg. 


1  Hierarch.  Eccles.  cap.  7;  Theod.  cap.  56,  t.  fX 
Spicileg.;  resp.  5Greg.  III,  ep.  1,  ad  Bonifacium; 
Burch.  I.  III,  c.  65 ;  Ivo  p.  iii,  c.  67,  ex  dictis  Dio- 
nysii  Areopagitie. 

B  S.  Aug.  Enchirid.  cap.  10,  et  lib.  de  cura  pro 
mortuis  gerenda,  cap.  4;  Amalarius  lib.  iv,  c.  42; 
de  consecratione  dist.  1,  vfSttm,  ex  conc.  Cabi- 
lon.  II,  c.  59. 

n  Burch.  l.  VIII,  c.  86,  ex  conc.  Mogunt.,  cap.  18. 

^  Theod.  cap.  46,  t.  IX  Spicilej?.  V.  Pcenil.  cum 
cap.  rollalum. 

p  V.  epist.  Agathonis  pp.  ad  Elhelredum  regcm 
Mercionim  cl  Theodorum  arch.  Cap.  Theod.  47, 
t.  IX  Spicileg;  Burch.  I.  viii,  c,  87,  ex  cono.  Mo- 
gunt.,  c.  10. 

q  Theod.  cap.  48.  V.  Pcenit.  ciim  capp.  Theod.  ia 
Spicil.  e.I.  collnluin.  Bnrch.  I.  iii,  c.  28. 


951 


THEOJOORI  ARGHIEP.  C^NTUARIENSIS 


95i 


[Al.,  cum  coDseDsu  amboram],  [AL  add.,  si  quis  vult  A  cunt,  ipaos  iafinim  vitiUiri  debere  [AL  mdi.  et 


monasterium  suum  in  aliura  locum  ponerc]  et  di- 

Diiltat  in  priorem  locum  presbytonim  ad  ministerla 

ecclesiaB.  Non  licet  viris  fcminas  habere  monachas, 

neque  feminis  viros,  tamen  non  deslruamus  illud, 

¥|iiod  consueludo  est  in  bac  tcrra.  •  Monaclio  non 

licct  volum  vovere  sine  conscnsu  abbatis  :  Sin  mi- 

nus,  frangendnm  est.  Abbas  si  habuerit  monacbum» 

quem  elcgit  [.4/.  add, ,  dignum  debct  dare,  si  nccesse 

esl.  Pucro  non  licct  etiaro  nubere,  prolato  ante  mo 

nachi  voto.  Si  qnis  monachus,  quem  degerlt,  eic.] 

cougregatio,   ut  ordinet  euin  in  gradu  prcsbyterii, 

non  del)Ct  dimiitcre  priorcm  conversationem  suam. 

Si  autcm  postca  invcntus  fuerit  ut  superbus,  vel 

otiosus  [/4/.,  vitiosusl,  et  in  meliori  gradu  priorem  «    .      .  .    ^      ,        ,  ....  . 

^        .     j  .  .  •       I.-  I  B  pi  qui  inPascba  vel  tonsura  catboli&^enoasuntadii- 

vitam   quacrat :  deponatur :  et  m  ultimuni  locum  ......  ... 


teros  inhrmos],  sicut  Dominua  praecipit  (MuUk.  iiv^ 

45).  Grxci  carnes  morticinorum  dod  dani  pords; 

pelles  tamcn  ad  calceamenta,  et  lanan»  et  oomoi 

accipere  licet  non  ad  aliquod  sanctnm  [A/.,  vel  coria 

et  calceamenta  licent,  et  lana  et  corniui  accipi,  dod 

in  aliquo  sancto].  Lavacrumcapitis  [AL  add.  Foteit 

csse]  iii  Dominica,  et  iu  ^  liiivia  pedes  lavare  Ucct: 

sed  consuctudo  Romanorum  non  est   bacc  lavatio 

pedum. 

CAPLT  IX. 

De  communicatione  Scotorum  el  Britonum^  fM  ni 
Pasclia  et  tomura  caihoiica!  non  $unt  [Al.,  catholiri 
nonsuttl]  adunatiEcclesia, 

i  Quiordinati  sunt  Scotoruin  vcl  BritoDum  epiioo- 


constitutns  s.ntisraclione  einendet.  In  potestate  et 
liherlatc  luonasterii  est  susceptio  inflrmorum  in  ino- 
nasterio.  In  libertate  qiioquc  monasterii  est  ^  lavandi 
pedes  laicorum ;  nisi  in  ccena  Domini  non  cogunlur. 
<  Nec  liberlas  monastcrii  cst  poRnitentiam  saeculari- 
bus  ^  judicare,  quia  propric  clcricorum  esu 

cAPrT  m 

De  ri  u  muHeruiH  tn  ecclesia,  vel  monasteno, 
•  Miiiieres  noii  velcnt  allare  de  eorporali :  nec  obkh 
lioncs  su|>cr  altare,  ncquc  caliccni  iwnaiit :  nequo 
stcnt  iiitcr  ordiiiutos  in  ecclesia  :  nequc  in  coiivivio 
sedeant  inter  sarcrdolcs.  Mulicri  non  cst  licituiti  ali- 
cui  pofiiiitcntiam  dare,  quia  in  canonc  nulli  licituin 


nati  Ecclesiic,  itcrum  a  catbolico  cpiscopo  manus 
iinpusitione  conrirmenlur.  [ALadd.  Siiniliter  et  ec- 
ciesix  qux  ab  ipsis  episcopis  ordinauUir,  aquaeior- 
cizata  asperganlur,  et  aliqua  collectione  coDfincei- 
tur.j  Liccntiam  quoque  non  habemus  eis  poscentibDs 
dirisma  vel  eucharistiam  dare,  nisi  ante  coafesK 
fuerint  velie  nobiscum  esse  in  unitate  Ecclesic  Et 
qui  ei  eorum  similiter  gente,  vol  quicuDque  de  bapti»* 
mo  suo  dubitaverit,  baptizetur. 

CAPUT  X. 

De  vexatis  a  diaboh^  et  de  iis  qui  te  oedduni, 
Si  homo  vcxatQS  esl  a  di;ibolo,  et  neseit  aliqoid 
nisi  ubique  discurrere,  et  occidit  semetipsnm  qoa- 


cst,  nisi  solis  sacerdotibus.  Miillcres  possunt  sub  ni-  q  cunque  causa,  k  prodest  ut  orelur  pro  eo,  si  aote 

rcligiosus  erat :  si  pro  desperatione,  aut  pro  timore 
aliquo,  aut  procausisignotis,  Deo  relinquamQS  hoc  jf- 
dicium,  et  non  ansi  sumus  omre  pro  illo.  Qdl  se  oed- 
derit  propria  voluntale,  ^  missas  pro  eo  facere  dobU- 
cot,  sed  tantum  orareet  eleeinosynas  lai^ri."  Si  qvis 
subita  tentationc  mcnte  sua  eiciderit,  vel  per  ioia- 
niaui  seipsum  occiderit,  quidaui  pro  eo  missas  facioBt. 

CAPUT  XL 

De  quwstionibus  conjugiorum. 

°  Qui  in  matrimonio  sunt,  tres  noctes  abstineaBt 

sc  a  communionc,  anlcquam  communicent.  Yirab»- 

tincat  se  ab  uxore  sua  quadraginta  dics  antepascba, 

et  usqiie  in  octavas  Paschac  :  iiide  ait  Apostolus,  si 


gro  velaminc  [Al,  add,   ut  Basilius  judicavit]  sacri- 
licinm  accipcro. 

t  Muller  potcst  oblationes  facere  scciindum  Gne- 
006,  non  sccnndum  Romanos. 

CAPLT  vm. 

De  moribus  Gra^eornm  et  Romanorum, 
In  Domiiiica  Gra>ci  ct  Romani  non  navigant,  nec 
cq.ntant  :  non  pnnem  faciunt,  nequc  in  curm  per- 
gunt,  nisi  ail  ecclcsiam  tantum  :  nec  balneant  se. 
Gneci  iion  scribunt  ptililice  ;  tamen  pro  neccssitatc 
scorsum  in  domo  scribunt.  Gneci  ct  Romani  dant 
scrvis  siiis  vcstimenta,  *  et  l.ibonint  si^-e  Dominlco 
dic.  Gncconini  monachi  scr\'os  non  habent :  Monacbi 
Roinanorum  habent.  In  illa  die  antc  natile  Domini 


vacetis  orationi  (I  Cor,  vii,  5). 
hora  nona  expleu  mlssa,  id  est  vigilia  Domini  man-  0     o  Mulier  iribus  mensibus  abstincat  se  a  viro  soo 
ducaiit  Romani  :  Grxci  vero  dicta  vcsperc  missa      ^^jc  concepit,  ante  parlum  el  post  tempus  purgali.H 
i^  c«jnant.  De  peste  morlalitatis  Grjcci  et  Romani  di-      „ig^  ij^c  est  quadraginta  diehus  et  noctibtts,  f  wt 


H  Burch.  1.  VIII,  c.  -ii;  Ivo  p.vii,  c.  Z%  causa  20, 
I].  4,  o\  dictis  Hnsilii,  MonacJio. 

^  Tlieml.  cii|).  58.  t.  IX  Spicileg. 

'  Cono.  Toli-l.  XVII,  c.  5;  ConvenlusAqutsgraneo- 
sissub  Ludovico  IV,  c.  915. 

d  V.  Thcoil.  cnp.  45,  t.  IX  Spiciloj?. 

«  Burch.  I.  VIII,  c.84,  ex  couc.  RiieracAsi,  prsRsen- 
tol.udovico  iinpcr.,  cap.  o. 

'  Theod.  cap.  28,  t.  IX  Spicilcg. 

«Cap.  8,  t.  IX  Spicilrg.;  lib.  i  Capilul.,  c.  81 ; 
Re^iiK  I.  I  dc  Eccl.  Discipliii.,  c.  572^  ei  Capp.  Ca- 
roliMagni;  Burch.  lib.  ii,  cap.  8i. 

k  Tbeod.  cap.  25,  t.  IX  Spicilcg. 

i  AI.  in  ca|K  Theod.  ^. 

i  V.  Bcd.  in  notis  et  capitula   selecta  canonuin 


Ilibcrncnsium  ex  lib.  i  collect.,  cap.  6,  a  R.  ct  H. 
D.  Liica  Achcrio  cdit.  in  Spicileg.  tom.  IX. 

k  Ilalitgar.  I.  iv,  c.  6;  Raban.Poenitent.  L  iii,cap. 
6 ;  Rcgino  I.  ii  de  Eccl.  Discipl.,  c.  9i,  ex  codc. 
Brach.,  c.  15;  v.  c.  Brach.  t,  c.  16;  Burch.  lib.  xiSi 
c.  L50;  I.  VII,  c.  584. 

i  Rab.  Poenit.  I.  iii,  cap.  6. 

«  Theod.  cap.  04,  t.  IX  Spicilcg. 

^  Bcda  dc  Remediis  peccatomm  cap.  iO ;  Rosino  I. 
I.  c.  528,  529;  Burch.  I.  v,  c.  22,  ei  conc.  Eliber., 
c.  5. 

o  Poenitcnt.  Egbcrti  Eborac.  arcb. 

pBurch.  I.  XIX   c.  141,  ei  Tbeodoroilvo  p*  xv, 
c.  150, 151.  "^ 


935  FQCNlTENTIALe.  954 

roascalum  et  femlnam  gemierit.  Mulieri  quoque  ii-  A  16).  ^  Si  quis  dimiseril  i^ntilem  niorem  post  bap»- 


cet  per  omnia  ante  conimunicare,  qnando  debet  pa- 
i€re.  •  Si  cujus  uxor  fomicata  f^erit,  licet  dimillcre 
eamet  aliam  accipere;  boc  est,  si  virdimisent  uxo- 
rem  suam  propterromicationem,siprimafuerituxor, 
licitum  est  ut  aliam  accipiat  uxorem  :  illa  Ycro  si  to- 
luerit  poenitere  sua  peccata  post  duos  annos,  alium 
accipiat  vimm.  ^  Mulieri  non  licet  vimm  dimittere, 
licet  sit  fornicator  [Al,  add,  nisi  fortc  pro  monaste- 
rio]  .  Basilius  hoc  judicavit.  Legitimum  conjugium 
non  licet  separare  sine  consensu  amborum, «  potest 
tamen  alter  alteri  licentiam  dare  accedere  ad  ser\i- 
tutem  Dei  In  monaslcrio,  ^  et  sibinubore,  si  in  primo 
conjuglo  crat  secundum  Grxcos;  et  tamen  non  est 
canonicum  :  siu  tamcn  in  secundo  erat,  non  licct 


tismnm,  in  potestate  cjus  erit  eam  babere  vel  noa 
babere  :  simili  modo  si  quis  eomm  baptizatus  erit , 
alter  gentilis,  sicut  Apostolus  dicit » :  Infideli$  antem 
si  di$e€dU,  discedat  (1  Cor.  vii,  15).  Ergo  cujus  uxor 
infidelis  et  gentilis,  et  non  potest  converti,  deraule- 
tur  [A/.,  dinuttatur].  Si  mulier  discesserit  a  vim  suo 
despicienseum,et  nolens  reverti,et  reconciliari  viro, 
post  quinquc  annos  ^  cum  consensu  episcopi  aliam 
accipere  liceat  uxorem  :  si  in  captiviiate  per  vim  du- 
cta  rcdimi  non  potest,  post  annum  alteram  accipere. 
Item  si  in  captivitate  duclus  fuerit  vir  ejus ,  quinque 
annos  cxspcclet :  similiter  autcm  et  muUer,  si  talia 
contigerint.  Si  igitur  altcram  duxcrit  uxorero,  °  prio- 
rcm  dc  capliviiute  rcversam  accipiat ,  posteriorem 


tertio  «  viventeviro  veluxore.  Maritus  si  ipse  seip-  B  dimittat :  similitcr  autem  illa,  sicut  superius  dixirous. 


sum  in  furto  aul  fornicatione  senrum  facit,  tcI  quo- 
cuoque  peccato»  mnliersiprius  nonbabuitconjugium, 
liabet  potestatem  post  annum  altemm  accipere  vi- 
mm.  Diaconi  autem  reliclae  non  licet  [A/.,  Uigamo 
aufem  non  licet].  Muliere  mortua,  licet  Tiro  '  post 
mensem  alleram  accipere  :  mortuo  viro  post  annum 
licet  muKeri  alterum  toliere  virum.  Miilier  si  adulte- 
ra  est,  et  vir  ejus  non  vult  babitare  cum  ca,  si 
vult  illa  monasterium  intrarc,  quartam  partem  suae 
hxredilatis  obtineat  :  si  non  vult,  nibil  habcat. 
Quaecunque  mulier  adulterium  pcrpetraverit ,  in 
potestate  viri  est,  si  velit  reconciliari  mulieri  adul- 
terae.  Si  reconciiiata  in  clero,  non  proficit  vindi- 
cta  illius ,  ad  proprium  vimm  pertinet.  Yir  et  mu- 
lier  in  matrimonio  si  ille  voluerit  et  illa  nohierit, 
Tcl  ille  infirmatus  ^  seu  illa  infirmata  ;  tamen  om- 
niiio  cum  conseosu  ambomm  separentur.  Mulier  ^ 
qoaeTOvit  post  mortcm  viri  ejus,  non  accipiat  alte- 
nnu:  et  mortuo  iHo,  pnevaricatrix  si  accipiat  alium, 
i  itemmque  nupta  cum  eo  poeniteniia  mota  si  implere 
Tult  TOta  suat  in  potestate  viri  ejus  ulrum  impJeat , 
an  noo.  Ergo  unain  licentiam  dedit  i  Theodoms,  quae 
oonfessa  est  voUim  post  undecim  annos  nubere  cum 
illo  viro.  Et  si  quis  in  sxculari  habitu  votum  voverit 
ftine  consensu  episcopi ,  ^  ipse  episcopus  habel  pote- 
Mlem  muiare  sententiam  ejus  si  vult.  Legitimum 
conjugium  xqnaliter  licet  in  die  et  nocte ,  sicut  scri- 
ptum  cst :  Tuu$  est  dies,  et  tua  e$t  nox  ( P$al.  lxxiiu 


si  talla  contigerint ,  facial.  Si  cujus  uxorem  bostis 
abstulerit,  et  ipsc  eam  adipisci  non  poiest,Iicet  aliam 
tollere;  mclius  est  sic  facere,  quaro  fornicari.  Si 
itemm  post  hxc  uxor  illa  venerit  ad  eum,  non  debet 
recipi  [A/.,  add.  ab  eo],  si  aliam  babet :  sed  illa  tol- 
lat  alium  vimm,  si  unum  ante  babucrit.  Eadem  scn- 
tentia  [AL  add.,  slat]  de  servis  transmarinis.  p  In 
tertia  propinquitale  carnis  licct  nubere  secundum 
Gnecos,  sicut  in  lege  scriptum  est :  in  quinta  sccnn- 
dum  Romanos,  tamcn  in  tcrtia  non  solvunt,  si  post 
[A/.,  postquam]  factum  fuerit.  Ergo  in  qulnla  gene* 
ratione  conjungantur.  In  quarta  si  invcnti  fueriut, 
non  separantur.  In  tertia  lamen  propinquitate  non 
licet  uxorcm  aitcrius  accipere  pust  oljtum  ejus. 
<i  iEqualiler  vir  conjungitur  in  matrimonio  bis  qui 
sibi  consanguinei  sunt,  et  uxoris  sux  consanguiiieis 
post  morlcm  uxoris.  Duoquoque  fratres  duas  aoro- 
res  possuntbabere  :  '  et  pater  filiusque,  matrem  et 
filiam.  Maritus  qui  cum  uxorc  sua  dormierit,  lavet 
se  antequam  intret  in  ecclesiam. "  Maritus  non  debet 
uxorem  suam  nudam  videre.  Si  quis  nuptias  habet 
vel  matriuionia  non  licita,  tamen  licitum  est  escam, 
quam  babent ,  inanducare  ,  quia  Propheta  dixit : 
Domini  i$l  ierra  et  plenitudo  ejus,  *  Si  vir  el  mulier 
conjunxerint  se  in  malrimonio,  et  poslea  dixerit  mu^ 
lier  dc  viro  suo  non  possc  [A/.  cdd.,  nuLcre  cum  eo} ; 
si  quis  poterit  probarc  quod  verum  sit,  accipiat 
alium  viram.  u  Puellam  desponsalam  non  iicet  pa- 


•  Theod.  cap.  116,  t.  IX   Spicileg. ;  concil.  Com-  D     "Theod.  cap.  45,  t.  IX  Spicileg. ;  Burchard.  L 
pend.  c.  8  ;  C.  M.  Capitul.  I.  v,  c.  19;  concil.   Tri-      ix,  c.  60. 


huriense  tempore  Forroosi  papse,  c.  41. 

b  Basilius  in  cpist.  ad  Amphilochium,  c.9;  conciL 
Comp.,  c.  16. 

«  Capitul.  C.  M.  I.  VI,  c.  206. 

d  TbeoJ.  cap.  13,  t.  IX  SpiciL ;  Excerpt,  Ergberti 
Eborac.c.  Ii8,excan.  Africim.;couc.  Comp.  c.  13; 
Regino  I.  ii  de  Eccl.  Discipl.,c.  107,  cx  dictis  flieron. 

*CapiUil.  C.  M.  I.  vi,c.  316. 

'  £xcen>t.  Egb.  Ehor.,  c.  116,  Synodu$  dixu. 

«  Theod.  cap.  76,  t.  IX  Spicileg. ;  Capilul.  1.  vr, 
c.  206. 

k  PoDnit.  Rom.,  til.  8. 

i  Distinct.  24,  c.  Si  vir. 

i  Theod.  cap.  \%  t.  IX  Spicileg.  Yide  nolas. 

^  C.  M.  Capitul.  I.  v,  c.  50. 

1  Theod.  cap.lS,  t.  IX  Spicileg. ;  Burch.  1.  ix, 
c.  59|  ex  decreio  Eutycli.  pp. 


n  Excerpt.  Egb.  Ebor.  c.  124,  canon  Dicit ;  Re- 
gino  I.  11  de  Eccl.  Discipl.,  c.  124;  Burch.  I.  ix,  c.  54. 

»  Excerpt.  Egb,  Ehor.,  c.  125,  canon  Dicit. 

p  Theod.  cap.  84,  t.  IX  Spicileg. ;  Rabaiius  in 
e()isl.  ad  Uumherlum  episc. ;  Regino  i.  ii  de  EccL 
Discipl.,  cap.  200,  ex  epistola  Rabaiii. 

<i  Kahanus  in  epist.  ad  HumbertMm  episcopum ; 
Regino  I.  ii  de  Eccles.  Discipl.,  cap.  200,  ex  ep.  Ra- 
bani,  causa  35,  q.  3,  ex  Fabiano. 

'  Tbeod.  cap.  75.  V.  Poenit.  cura  cap.  et  canon. 
collatum. 

•  Theod.  cap.  t.  IX  Spicilcff, 

<  Conc.  Vermer.  c.  47  ;  Raban.  ep.  ad  HeribaliLy 
c.  29 ;  Regino  1.  ii,  c.  32,  242,  ex  rp.  Rabani  lib.  vi, 
cap.  55;  Burch.  I.  ix,  c.  40, 41  ;  Ivo  p.  viii,  c.  70. 

«  Theod.  cap.  102;  1.  vi.  cap.  91,  C.  M. ;  Burcli* 
I.  IX,  c.  40  ;  Ivo  p.  vii,  c.  40. 


935  TIIEODORI  AUGinEP.  CANTIIARIENSIS  9:6 

renlibus  dare  alii  viro,  nisi  ilb  omoino  rcsistat ;  la-  A  pulo] ;  prsRterea  quadraginu  anle  Nalale  Domini,  i*i 


ujeu  ad  monasterium  licct  ire,  si  volucrit.  lila  autcm 
(lesponsata  si  non  vult  lial)itarc  cum  co  viro  cui  cst 
desponsata,  •  reddatur  ci  pecunia  quam  deJit,  et 
tcrtia  pars  addatur ;  sin  autcm  illa  noluerit ,  perdai 
pccuniam  quam  pro  illa  dcdit.  Puclla  aulem  tredecim 
annorum  sui  corporis  potcstatem  habct.  ^  Puer  u&- 
que  ad  quindccim  annos  sit  in  potestate  patris  sui. 
Tunc  seipsum  polest  nionachum  facere.  Pucila  vero 
seidecim  vcl  septcmdccim  annorum  ,  in  potestaie 
parenlum.  Post  aulem  lianc  aHatcm  palri  non  licet 
filiam  siiam  conlra  ojus  voluntatem  iu  matrimonium 
dare. 

CAPLT  XH. 
De  sertis  ei  anciUis. 


post  Pentccostcn  quadraginta  dics  [Add,^  nociefi]. 
De  promissionc  sua  laici  non  debcnt  faccre  moram, 
quia  mors  non  tardat.  ^  Scrvo  Dci  nullatcnus  licei 
pugnare,  mullorum  Hcet  sit  consilio  servoruni  Dei. 
b  lufans  pro  infantc  potcst  dari  ad  monastcrium  DeOs 
quamvis  alium  vovisscl:  tamcn  melius  esi  viiium 
implerc;  similiter  pecora  ^  aequali  pretio  possoni 
mutari ,  si  nccesse  sil.  Rcx  si  aiterius  regis  lerran 
babel,  potcst  donare  pro  anima  sua.  Invcnlio  in  via 
toilenda  est,  i  si  iuvcntus  fucrit  posscssor,  re^li-atur 
ci.  Tribuium  ecclcsix  sit  sicut  est  consuetudo  pro- 
vinciac,  id  est,  ne  tantum  paupercs  in  decimis  aot  in 
aliquibus  rcbus  vim  patiantur.  Dcciraas  non  cst  legi- 
limum  dare  nisi  paupcribus  et  percgrinis.  Pro  revc- 


Patcr  (ilium  necessitaic  coactus  potestatem  babet  B  rcutia  regcnerationis  in  albis  Pcntccostes  orandum 


tradcre  in  scrvilium  scptcm  annos ;  dcinde  sine  vo- 
luniate  filii  iicenliam  tradcndi  non  habcl.  Ilomo  trc- 
dccim  annorum  scipsum  polesl  faccre  servum.  Non 
llcel  homini  servo  tollere  pccuniam,  quam  ipse  acqui- 
sivit.  c  Si  servum  et  ancillam  dominus  amlmrum  in 
matrimonium  coujunxit,  poslea  libcrato  scr\'0  vcl 
ancilla,  si  non  poiesl  rcdimi  qusR  in  servitio  est,  li- 
Lcro  licel  ingcuuam  conjungere.  ^  Si  quis  libcr  an- 
cillam  in  matrimonio  acceperit,  non  liabeat  liccntiam 
dimitterc,  si  ante  cum  consensu  amborum  conjuncti 
sunt.  Si  pncgnantcm  quis  libcram  comparat,  « liher 
est  ex  ea  generatus.  Qui  ancillam  pneguaniem  mu- 
lierem  liberal,  quem  gcncrat  e^t  servus. 

CAPUT  XIII. 
De  dlversis  quirstiombus. 
'  Jcjunia  lcgitima  tria  sunt  in  anno  [A/.,  pro  po- 

»  Capitul.  C.  M.  I.  VI,  c.  25. 

i>Tlicod.  capit.  80,  110,  118,  t.  IX  Spicileg. ; 
conc.  Tolcl.  X,  c.  C ;  Excerpi.  Egb.  Eborac,  c.  yO, 
91  ;  1.  I  Capit.,  c.  40  et  c.  1 15 ;  Regin.  1.  ii,  c.  177 ; 
Burch.  I.  8,  c.  18. 

^  Thcod.  cap.  71 ,  t.  IX  Spicileg. ;  Exccrpt.  Egb. 
Ebor.  c.  l!2t4,  canon  Dicit.    Burch.  1.  ix,  c.  19. 

d  Ex  conc.  xMatisccnsi,  Capitul.  1.  vi,  c.  94. 

•  Al.  cap.  Theod.  74,  t.  IX   Spicil. 

'  Theod.  cap.  1  9,  l.  IX  Spicileg. ;  I.  vi  Capitnl., 
1.  184. 


est,  in  quiuquagcsima  oratur.  Oratio  potcst  sub  ve- 
lamine  esse,  cum  necessitas  cogit.  Qui  pro  houine 
mortuo  jcjunat,  scipsum  adjuvat.  De  moriuo  aotcm 
Dci  solius  cst  notitia.  ^  luGrmis  licct  omni  hora  ci- 
bum  ct  potum  sumcrc ,  quando  desideraoi  vel  po»- 
sunt,  si  opportunc  possunt. 

CAPUT  XIV. 

De  reconcHiatione. 

Romani  reconciliant  homincm  inira  absidem*. 
Grxci  nolunt.  Rcconciliatio  poenitentium  in  coeoa 
Domini  tantum  cst  ab  episcopo,  et  consummata  poe- 
nitcntia.  ^  Si  vero  episcopn  didicile  sit,  presbytero 
potcst  nccessitalis  causa  prxbere  potestaiem»  ut  im- 
C  pleat.  Reconciliatio  in  hac  provincia  doc  esi»  quia  et 
publica  pocnitcntia  non  est. 

8  Theod.  cap.  39  ;  t.  IX    Spicileg. 

b  Cap.  42.  \ide  notas. 

i  Thcod.  cap.  22,  i.  IX  Spicileg. ;  Burch.  I.  viUy 
c.  0. 

i  V.  Aug.  serra.  de  vcrbis  Apost.  c.  6. 

k  Burch.  I.  xviii ,  G.  20 ;  Ivo  p.  15 ,  c.  42 ;  ei 
cong.  Mog.  c.  20. 

1  llalitg.  in  pr^efat.  Poenit.  Rom. ;  Regino  1. 1  de 
Eccl.  Discipl. ,  cap.  290,  constitutiones  Edmuodi 
arch.  Cantuariensis,  c.  12. 


CAPITULA  THEODORI 


CAPITULUM  PRIMUM. 

Pcpnitentia  illius  anni  unius,  qui  in  pane  et  aqua  je- 
junandus  est^  isto  ordine  observari  debet, 

*  Poenitontia  iliius  anni  unius,  qui  in  pane  et  aqua 
jcjunandus  est,  talis  cssc  debet  in  unaquaque  hebdo- 
niada.  Trcs  dics ,  id  est  ft- riam  quintam  et  sabba- 
tum,  a  vino,  medone,  meUita  et  cervisia,  a  camc  ct 
saginiine,  a  casco  et  ovis,  ct  ab  omni  pingui  piscc 
se  abstineat.  Manducct  autem  roinutos  pisciculos, 
si  habere  potest.  Si  habere  non  potest,  tantum  unius 

*  Antiquus  liber  PoeUitent.  Andcgavcnsis,  cap.  De 
remidio  p.enitentis. 


D  generis  piscera  ,  et  lcgumina  ,  et  olera,  et  poma,  si 
vult,  comedat,  ct  cer^isiam  bibat;  et  in  diehusDo- 
minicis,  et  in  Natali  Domini  illos  quatuor  dies;  et  io 
Epiphania  unum  dicm;  el  in  pascha,  osque  ad  ocla'* 
vum  diem ;  et  in  Asc^nsionc  Domini,  et  Pentecostes. 
quatuor  dics;  ^el  in  fcsto  sancU  Joannis  Baptists, 
ct  sancue  Marix ,  ct  sanctorum  duodecim  Apostolo- 
rum,  ct  sancli  Michaelis,  ct  sancti  Remigii,  ct  Om- 
nium  Sanclorum,  ct  sancti  Martini,  ct  in  illius sancli 
festivitate,  qui  in  illo  cpiscopatu  celebris  habctor. 

^  Coiicilium  Tnburiensc  sub  Formoso  papa ,  cap. 
50-58. 


»57  POENITENTIALE.  —  CAPITULA.  938 

Id  bis  supradictU  diebus  faciat  cbaritatem  cum  A  ptuaginla  psalmos  per  ordinera  decantet,  et  paup«- 


caelcris  Cbnstianis,  id  est,  ulatur  eodem  cibo  et  potu 
quo  ilH,  sed  tamen  ebrietatem  ct  veutris  ingluviem 
semper  in  omnibus  caveat. 

l&ie  annus  secundus  est  ab  illo  anno^  qui  pane  et 
aqua  jejunandus  est.  Et  post  ilium  jejunandus  est, 
qoi  etiam  dandus  esl  illis  qui  viros  ecdesiasticos 
occidunt »  et  in  consueludiue  babent  sodomilicum 
scelus  ,  et  qui  in  consueludine  habent  contra  natu- 
ram  peccare ,  et  in  ecclesiis  bomicidia  sponte  com- 
miiiunt,  et  ecclesias  incendunt,  et  in  ecclesiis  adul- 
leria  committunt ,  et  qui  alia  bujusmodi  perpetra- 
niDt. 

Poenitentia  istius  anni  talis  esse  debel :  ul  duos 
^es,  id  est,  secundam  feriam  et  quartam  in  unaqua- 
que  bebdomada  jejunet  ad  vesperam ;  et  lunc  refi-  B 
ciatur  sicco  cil)0,  id  est ,  de  pane  et  leguminibus  sic- 
ds  sed  cocGs,  aut  pomis,  aut  oleribus  crudis ;  onum 
eligat  ex  bis  tribus,  et  ulatur,  et  cervisiam  bibat  sed 
sobrie.  Et  tertium  diem,  id  est,  sextam  feriam  in 
pane  et  aqua  observet,  ct  tres  quadragesimas  jeju- 
net  anle  Natale  Domini  uiiam,  secundam  anle  Pascha, 
lertiam  ante  missam  sancli  Joannis.  Et  in  his  tribus 
quadragesimis  jejunet  duos  dies  ad  nonam  in  bebdo- 
inada ,  et  de  sicco  cibo  comedat,  ut  supra  notatum 
est;  et  sextam  feriam  jejunet  et  in  pane  et  aqua,  et 
in  Dominicis  diebus,  et  in  Natali  Domini ,  et  in  Pen- 
lecoste  quatuor  ilios  dies;  et  in  Epipbania  unum 
diem,  et  in  Pascba  usque  ad  seplimum  diem  ,  ct  in 
Aseensione  Domini,  et  in  mlssa  sancti  Joannis  Bapti 
fl£,  et  sanctae  Mariae ,  et  duodecim  apostolorum ,  el  C 
sancti  Micbaelis,  et  sancli  Remigii,  et  Omnium  San- 
^tomm ,  et  sancU  Martini,  el  in  illius  sancti  festivi- 
late ,  qui  in  ilio  episcopatu  celebris  babetur.  Et  in 
his  supradictis  diebus  faciat  cbaritatem  cum  caeteris 
Cbristianis,  sed  tamen  ebrietatem  et  ventris  dislcn- 
tionem  semper  in  omnibus  caveat 

CAPITULUM  IL 

De  illit  qui  jejunare  non  possunl ,  et  adimplere  quod 

in  Poenitentiali  scriptum  est, 

•  Qui  jejunare  potest,  el  implere  quod  In  Posnilen- 
liali  scriptum  esi,  bonnm  est,  el  Deo  gratias  refernt. 
Qoi  autem  non  potest,  ei  per  misericordiam  Dei  con- 
siTium  damus  iale,  ut  nec  sibi ,  nec  abcui  necesse  sit 
desperare  vel  perire. 

CAPITULUM  IH.  D 

De  redemptione  illius  anni ,  quem  in  pane  et  aqua 

ejunare  debet. 

Primo  die  queni  in  pane  et  aqua  jcjunare  debet, 

qninquaginta  psalmos  in  ecclesia  ,  si  ncri  potest,  de- 

cantet  flexis  genibus;  sin  autem,  in  loco  convenienli 

eadem  faciat ,  et  unum  pauperem  pascat ,  et  eo  die 

excepto  Yino,  came  et  sagimtne ,  sumat  quidquid 

TeHt.    Si  autem  taiis  est,  qui  tandiu  in  genibus 

iacere  non  possit ,  faciat  antem  sic  in  ecclesia ,  si 

fleri  possit.  Sic  autem  in  uno  loco  stando  intenle  sc- 

•  Bedse  canones  ad  remedia  peccatomm,  cap.  14, 
Dediversiscausis;  Regino,  I.  ii,  c.  444. 

*>  Regino,  I.  ii,  c.  440;  Burcb.,  l.  ix,  c.  18. 
c  Regino,  h  ii,  c.  439;  Burch.,  1.  xix,  c.  19. 

Patrol.  XCIX. 


rem  pascat,  et  eo  die  excepto  vino  carne  et  sagimi- 
ne,  sumat  quidquid  velit.  Qui  in  ecclesia  genua 
ccnties  flexerit^  id  esi ,  si  ceniies  veniam  petierit,  si 
fieri  potestf  in  ecclesLa  Hai :  boc  jusiissimum  est.  Si 
autem  iieri  non  potest ,  secrele  in  loco  convenienit 
boc  faciaL  Si  sic  fecerit ,  eo  die  excepto  vino  et 
carne  ct  sagimine,  sumat  quod  placeL  Qui  psaimos 
non  novit,  unum  diem,  quem  in  pane  et  aqua  poeni- 
tcre  debet,  dives  denariis  iribus,  pauper  uno  denario 
redimaL  Et  eo  die  excepto  vino,  came  et  sagimine 
sumat  quod  placeat.  Alio  moi!o,  quidam  dicunt  Ti« 
ginli  palmalas  valere  pro  uno  die. 

CAPITULUM  ly. 
De  redemptione  unius  hebdomado! ,  quam  in  pane  ei 

aqua  jejunare  debeu 

^  Pro  una  bel)doraada ,  quam  in  pane  et  aqua  je» 
junare  debet ,  trecentos  psalmos  geuibus  flexis  in 
ecclesia  decantet.  Si  aulem  boc  facere  non  poiest, 
tria  psalleria  in  ecclesia  vel  in  loco  convenienii  in- 
tente  decantei ;  et  poslquam  psallerit ,  excepto  vino, 
carne  et  sagiroine,  sumat  quidquid  veiit. 

<^  Pro  uno  mense ,  quem  in  pane  ei  aqua  poenitere 
debet,  psalmos  mille  ducentos  flexis  gcnibus  decan- 
tct;  el  onmi  die  si  vclii^  et  si  absiinerenon  vult, 
reficiat  se  ad  sexiam  boram,  nisi  {feria]  quarta, 
sexia  jejunet  ad  nonam;  ei  a  carne  et  sagimine  ei 
vino  iotum  mensem  se  abstineau  Alium  autem  ci- 
bum ,  posiquam  psalmos  supradictos  decantaverit, 
sumat.  Isio  ordine  totus  ille  annus  redimendus  est. 

CAPITULUM  V. 

De  illis  quijejunare  non  possunt,  et  nesciuntf  quomo- 
do  poenitentiam  unius  anni,  qnem  jejunare  debent^ 
in  pane  et  aqua  redimere  possint. 

^  Qui  vero  psalmos  non  novit ,  et  jejunare  non 

poiest,  pro  uno  anno  quem  inpane  et  aqua  jejunare 

debet ,  dei  pauperibus  in  eleemosynam  viginti  duos 

[viginii  sex]soiidos,  et  omnes  sextas  ferias  jeju- 

nci  in  pane  et  aqua ,  et  tres  quadragesimas,  id  est, 

quadraginta  dies  anle  Pascha,  quadraginla  dies  ante 

fesiiviiatem  sancti  Joannis  Baptistse  :  et  si  ante  fesli- 

vitatem  aliqirid  remanserit,  postea  adimpleat.  Etqua«- 

draginta  dies  anie  NaialeDomini.  In  istis  iribus  qua- 

dragesiinfe  quidquid  ori  suo  praeparatur  in  cil>o,  vel 

in  potu  ,  vel  cujuscunque  generis  sit ,  iilud  aestimet 

quanli  pretii  sit,  vel  esse  possit;  et  medietatem  illius 

pretii  disiribuat  in  eleemosynam  pauperibiis,  ei  assi- 

due  oret  et  rogei  Dominum ,  ut  oratio  ejus  et  elee- 

mosynae  cjus  apud  Deum  acceptabiles  sint. 

CAPITULUM  YL 

De  redemp'.ione  unius  anniy  quem  pmnitere  debel  in 

pane  et  aqua» 

•  Item  qul  jejunare  non  potest,  et  observare  quod 
in  Poenitcntiaii  scriptum  est,  faciat  hoc  quod  sanctus 
Bonifacius  papa  consliluit  pro  uno  die,  quem  in  pano 
et  aqua  poenitere  debet.  Roget  presbyteraro  ul  mis- 

d  Regino,  1.  ii,  c.  441 ;  Burch.,  1.  xix,  c.  20 
«  Poenilent.  Rom.,  li!.  9,  cap.  28;  Burcbard.  lib. 
XIX,  c.  21 ;  Ivo,  p.  XV,  c.  201 ;  cx  Theoioro. 


^'^ 


m  TiiEODom  aiu:ii;ep.  cantuariensis 

sam  canlcl  pro  co  ,  nisi  sint  crimina  capilalia ,  qua  A  CAPITULUM  X. 

confcssa  prius  lavari  cum  lacryrais  debenl.  Et  lunc  De  redemptione  septem  annorum. 


UO 


ipse  ndsit,  et  audial.  Et  devolc  ipse  oflferal  propriis 

manibus  panem  el  vinum  manibus  sacerdotis ;   et 

intcnte  respondeat,  quantum  sppit,  ad  sahitationes 

et  exhorUitioncs  sacerdotis  :  et  humiiiter  Dominum 

deprccelur,  ul  oblatio  quam  ipse  el  presbyter  pro 

se  et  pro  peccatis  suis  Deo  olitulerat,  Deus  omnipo- 

tens  misericorditer  per  angelum    suum   suscipcre 

dignetur ;  et  eo  dic  excepto  vino,  carne  ct  sagimine, 

comedat  quidquid  vult ,  ct  sic  rcdimal  reliquos  dies 

anni. 

CAPITULUM  VU. 

De  iis  qui  jejunare  non  possunt ,  et  habent  unde  redi' 

mere  possint. 

•  Si  quis  forte  non  potcst  jejunare,  et  habueril  g 

linde  redimere  possil,  si  dives  fuerit ,  pro  septem 

hebdomadibus  det  solidos  viginti.    Si  non  habuerit 

unde  tantum  dare  possil ,  det  dccem  solidos.   Si  au- 

tem  mullum  pauper  fuerit ,  det  solidos  tres.  Nemi- 

ncm  conlarbet,  quod  jussimus  dare  solidos  viginli, 

aut  minus,  quia  facilius  est  illi,  si  dives  fuerlt,  dare 

solidos  Yiginti ,   quam  pauperi  tres.    Scd  attendat 

unusquisque  cui  dare  debeat,  sive  pro  redemptione 

captivorum ,  sive  super  sanctum  altare,  seu  Dei  ser- 

Yis,  aut  pauperibus  in  eleemosyuam. 

CAPITULUM  Vm. 

De  iis  qui  non  possunt  adimplere  quod  in  Pwnitcntiati 

scriptum  est. 

kQui  non  possunt  sic  agere  poDnilcnliam,  utsu- 


Item  alio  modo  duodecim  tridnanae  singulae 
cum  psallcriis  iribus  impletis ,  et  cum  palmatis  tre- 
centis  pcr  singula  psalteria  cxcusant  unius  anoi 
poenitenttam.  Et  viginti  quatuor  biduanae  similiter 
cum  psalteriis  impletis ,  et  cum  palmatis  treccntis 
per  singula  psaltcria  excusant  duos  annos.  ^  Septoa- 
ginta  quinque  psalmi  cum  palmatis  trecentis  exco- 
santbiduanam.  Centum  psalmi  cum  palmatistrecentis 
excusant  triduanam.  Ccntum  viginti  missae  specta- 
lessingula)  cum  tribus  psalleriis,  et  cum  trecenlis 
palmatis  excusant  annum.  Ccntum  soliji  dati  in 
eieemosynam  annum  excusant. 

CAPITULUM   XL 

De  pccmtentibus. 
^  Ut  in  capite  jejunii  omncs  publice  poc:iitcntes  !n 
ciYilalc  veniant  anle  fores  ecclcsiai  nudis  pedibus,  ei 
cilicio  induli  episcopo  suo  se  repraesenlcnt.  In  ca- 
pite  Quadragcsimas  omnes  poenitcntes,  qui  public^im 
suscipiunl  aut  suscepcrunt  poDnitcniiam,  ante  fores 
ecclesinc  se  repnrsentenl  episcopo  sacco  induti,  vul- 
tibus  in  terrara  proslratis,  rcos  se  esse  ipso  habilu 
ei  vultu  proclamanles.  Ibi  adesse  debent  archipre- 
sbyteri  parochiarum,  id  est,  presbyteri  poenitentium 
qut  eorum  conversalionem  diligenter  inspicere  dc- 
benl,  et  sccunJum  modiim  culpx  poenitentiam  pcr 
priefixos  gradus  injungant.  Posl  hxc  io  ecclesiam 
cos  iiilroducal,  et  cum  omni  clcro  scplcm  poeni- 
tenlialcs  psalnios  in  tcrram  prostralus  cum  lacry- 


periusdiximus,  faciat  sic.  Si  tres  annos  continuos  G  mis  pro  corum  absolulione  decantet.  Tunc  resur- 


jejunare  debet,  ctjejunare  non  potcst,  sic  rcdimcre 
potest.  Priino  anno  erogcl  solidos  viginii  [se\]  iuclce- 
mosynam.  Secundoauno  erogol  soIitlosviginli,el  ter- 
tio  anno  octodecim  soIiJos,  hoc  cst ,  solidos  sexa- 
ginta  quatuor.  Poientes  autem  homines  plus  dare 
debent,  quia  ciii  plus  commillilur,  plus  ab  co  exige- 
tur ;  qui  iilicita  comniitlunt ,  eliam  a  licilis  absli- 
nere  debent,  el  corpus  debent  aniigerc  jejuniis,  vigi- 
liis ,  et  crebris  orationibus.  Caro  enim  Ixta  trahit 
ad  culpauit  afHicta  aulem  rcducit  ad  vcniam. 

CAPITULUM  IX. 

De  iis  qui  jejunare  non  possunt^  nec  habent  unde  re- 

dimere  possint. 

Qui  jejunare  non  polest,  et  non  habet  unde  redi- 

mat,  et  psalmos  novit,  pro  uno  die,  quem  in  pane  el  D 

aqua  jejunare  debet,  tribus  vicibus  Beati  immaculati 

usque  ad  Dominum  contribularer  decantct;   ct  scx- 

ties  Miserere  mei  Dens^  et  sepluagies  proslcrnat  sc  in 

terram  ,  et  per  singuhis  genunexiones  Pater  noster 

decantcl.   Qui  autem  psalmos  nescit ,  pro  uno  die 

queminpaneel  aqua  jejunare  debet,  ccnties  pro- 

sternat  se  in  tcrram  ,  ct  per  singulas  genuflexiones 

Pater  noster  dccantct. 

•  Poenit.  Rom.,  tit.  9,  c.  29;  Halilgar.;  Rcgino, 
I.  II,  c.  ^38 ;  Burch.,  I.  xix,  c.  22 ;  Ivo,  p.  xv,  c.  202. 

*>  Pcenit.  Rom.,  tit.  9,  cap.  50;  Rcgino,  1.  ii,  cap. 
445;  Burch.,  I.  xix,  c.  23;  Ivo,  p.  xv,  c.  203. 

c  ista  a  nullo  aniiqiio  auclore  ecclcsiastico  citan- 
lur  ex  Theodoro. 


gens  ab  oratione,  juxta  quod  cauones  jubent,  manus 
cis  iniponal,  aqnam  bencdictam  super  cos  spargat, 
cincrcm  prius  mittat.  Dcindc  cillcio  capita  eoruni 
coopcriat,  et  cum  gemitu  et  crebris  suspiriis  eis  de- 
nuntiet,  qiiod  sicul  Adam  projectus  esl  de  paradiso, 
ita  ct  ipsi  pro  peccatis  ab  ccclcsia  aljiciuntur.  Posl 
haec  jubeat  ministris,  ut  eos  exira  januam  ecclesiaj 
expellant.  Clerus  vcro  prosequilur  eos  cum  respon- 
sorio   :   In  sudore  tulius  tui,   elc.  Ut  viitenles  sa/i- 
ctam  Ecclesiam   pro  facinoribus  suis  trcmefaclam 
atque  comtnotam,  uon  parvipcndaul  poDnitCDtiaiu. 
In  sacra  autem  Domiiii  cocna  rursus  ab  eoruui  pre- 
sbyieris  ecclesix  luminibus  reprxsentcotur. 

CAPITULUM  XIL 

De  admonitione  principatium  viliorum ,  et  eonM 

speciebus, 

^  Nunc  tibi  oclo  principalia  peccata  expIicabo.Si 

in  illis  te  pcrcussum  ,  tactum,  vulneratum  seotis, 

vide  ne  mihi  celes,  id  cst,  SDperbiam,  vanam  glonaVi 

invidiam,  iram,  Irislltiam,  avariliam,  vcntris  iogiU' 

viem,  luxuriam.  Ex  quibus  si  le  culpabilem  reco- 

gnoscis,  pocnilentiam  suscipe.  Nam  ex  his  omnia  vitia 

oriuntur.  '  De  superbia ,  quxe  iuitium  omois  peccall 

^  Regino,!.  i,  c.  291 ;  cx  conc.  Agalhensi;  Borch. 
hb.  xtx,  c.  56. 

e  Regino,  lib.  i  de  Ectles.  Discip.,  cap.  30Q;c3h 
pilulaie  TbcoJulfi  c.  31;  Burch.   hb.  xix,  c  C. 

'  Vidc  S.  Greg.,  I.  xxxi  .Moral.,  cap.  17. 


941 


POENITEiNTIALE.  —  CAPITLLA. 


m 


eslet regina  omiiium  malonmi,  nascilur  inobedieniia,  A 
pncsuniptio,  et  pertinacia,  contentiones,  haereses, 
arrogaDlia«  De  ioTidia  Dascitar  odium ,  susnrratio  , 
detraciio,  eisultatio  in  adversis  proximi,  afilictio  in 
prosperis.  l>e  rana  gloria ,  jactanlia  ,  arrogantia , 
indignatio,  discordia ,  inanis  glonsc  cupido  et  bypo- 
crisis.  De  ira  oriuntur  rixx,  tumor  mentis,  contu- 
melis,  clamor,  indignatio,  praesumptio,  blasphcmiDO, 
sanguinis  effusio,  homlcidia,  ulciscendi  cupiditas, 
iiyuHanHn  memoria.  De  tristitia  nascitur  maliiia, 
fiBeor  animi,  pusillanimitas,  amaritudo,  desperatio, 
terpor^  yagatio  mentis,  sxpe  etiam  et  prxscntis 
Tit£  maxima  delectatio.  De  avaritia  oriuntor  invi- 
diae,  furla,  latrocinia ,  homicidia ,  mendacia  ,  per- 
juria,  rapinaB,  inquietndo,  Tiolentix,  injusta  ju- 
dicia ,  coolempCiis  Teritatis  ,  futune  beatitudinis  B^ 
oblivio,  obduratio  cordis.  De  ventris  ingluvie  propa- 
gatur  incpta  laetilia,  scurrilitas,  levitas,  vanilo- 
quium ,  immundilia  corporis ,  inslabililas  mcntis, 
ebrietas,  libido,  kcbetudo  aeosus.  De  luxuria  genera- 
tur  csecitas  mentis,  inconsideratio,  ineonstanlia,  ocu- 
torum  vel  totius  corporis  pnecipitatio ,  amor  tm- 
inoderatus  sui ,  odium  mandatorum  Dei ,  aflcctos 
praesentis  saeculi,  horror  et  desperatio  futuri. 

CAPITULUM  Xni. 

De  tirtmtibut^  quibu$  eadem  vitia  superarl  po$»unt ; 

el  de  conclutione  pmnitentia. 

Ergo  si  superbus  fuisti  usque  modo,  humilia  te- 
ipsom  in  couspectu  Dei.  Si  vauam  gloriam  dilexisti, 
cogita  oe  propler  transitoriam  laudem  aetemam  per- 
das  mercedem.  Si  iuvidix  rubigo  te  huc  usque  con-  C 
suffipsit ,  quod  est  peccatum  loaximum  et  super 
omoia  detestabile,  quia  diabob  comparatur  invidus, 
qui  primo  liomini  iuvidit  datum  quod  ipse  per  suam 
culpam  perdiderat,  age  pGeuitentiam ,  et  profectum 
alioFiUD,  tuum  deputa.  Si  tristiiia  te  superat,  pa^ 
lientiam  et  longanimitatem  meditare.  Si  avariti;e 
morbus  te  gravat,  cogita  quod  radix  est  omnium 
nudoram,  et  idololatriae  comparalur :  et  ideo  lar* 
guni  te  esse  oportet.  Siira  te  vexat,  qux  instultorum 
sinu  requiescit  dominari  dcbes  aiiimo  tuo,  et  hanc  a 
te  menUs  tranquillitatc  fuga.  Si  vcntris  ingluvies  te 
ad  devorandum  protrahit,  sobrietalem  sectare.  Si 
luxuria,  castitatem  vove. 

Postquam  de  his  factis  confessus  fuit,  tunc  dlcat 
sacerdos  :  Recognoscis  te  esse  culpabiiem  de  omni- 
bus  peccatis  tuis,  qu»  post  baptisinum  scicndo  vei 
nesciendo  recordaris,  in  verbo  aut  in  opere ,  aut 
cogitalioDe  contra  mandatum  Dei  egisse?  —  Resp. 
Fado. 

/nierr .  Promittis  te  de  praeteritis  culpisemendare, 
et  omnes  adinventiones  diaboli  abrenuntiare?  — 
Resp.  Promilto. 

Inierr.  Uabes  fldem  confessam  et  peccata  confessa 
Deo  et  saeerdoti  suo ,  ut  remittantur  tibi  peccata 
tua?  Credis  boc? —  Resp,  Credo. 

Interr,  Habes  in  volunlale  tua,  quod  egisti  con- 
tra  mandata  Dei  hoc  emendare? — Resp.  Habeo. 

•  Vide  Regin.  ibidem;  Burch.,  I.  xix,  c.  7. 


Interr,  Unde  '  confessus  fuisli ,  vis  pQeniteuliam 
suscipcre,  et  illam  hcne  custodire,  et  omncs  adin- 
ventiones  diaboli  abrenuntiare,et  sanctam  Trinitatem 
credere.  —  Resp,  Volo. 

Tunc  prosternat  se  poenitens  in  terram,  et  cnm  la* 
crymis  dicat :  Etin  his  et  in  aliis  vitiis  quibuscunquc 
humana  fragilitas  conlra  Dominum  elcrcalorem  suum 
aot  cogitando,  ant  loquendo,  aut  operando ,  aut  de- 
Icctando,  aut  concnpisccndo  peccare  potest ,  in 
omnibus  me  peccasse  ct  reom  in  conspectu  Dei  su- 
per  omnes  liomiBes  esse  cognosco  ct  coufitcor.  Hu- 
mililer  etiam  te,  saccrdos  Dei,  exposco  ut  inler- 
cedas  pro  me  et  peccatis  meis  ad  Dominum  et 
creatorem  nostriim ,  qoatenus  de  his  et  de  omni- 
bus  sceleribus  meis  veniam  et  indulgcntiam  conseqni 
merear. 

ORATIO. 

Tunc  sacerdos  dicat :  Mlsereatur  tibi  Christus  Fi- 
lius  Dei ;  donet  tibi  Deus  veram  poenitentiam  facere, 
fldem  rectam,  spem  certam,  charitatem  perfectam, 
veram  humilitatem  et  sapientiam,  sobrietatem  et 
toIeranliam,bonum  finem  et  perseverantiam  bonam. 
Indulgeat  libi  Deus  omnia  peccala  tua  praeterita, 
pncseniia,  et  futura  ^.  lliuminet  te  Spiritus  sanctus, 
sensum  tuum  dirigat,  auimam  tuam  salvet,  cogita- 
tiones  sanctas  tibi  inspiret,  ad  vitam  aetemam  te 
perducat. 

Deinde  sacerdos  cum  poenitente  se  prostemat  in 
terra,  et  decanlet  hos  psalmos  :  Miserere  mei  Deus^ 
usque  ad  omnet  iniquitatee  mea$  dete.  Benedie  anima 
mea  Dominum  usque  ad  renovabitur.  Salvum  fae 
servum  tuum^  Domine,  Mittat  auxilium  tibi  de  $ancto. 
Custodiat  Dominus  te  ab  omni  matoy  etc. 

ORATIO. 

Christus  Filius  Dei  vivi  perseverare  te  in  bonis 
operibus  faciat  cunclis  diebus  vitx  liue,  et  perducat 
in  vitam  aelcmam.  Amen. 

ORATIO. 

Deus  cojus  indulgenlia  nemo  non  indiget,  me- 
mcnto  famuli  tui,  qui  lubrica  tcrreni  corporis  fragi- 
litate  nudatus  cst,  quaesomus,  da  veniam  confitenli, 
parce  supplici,  ut  qui  suis  peccalis  accusatur,  tua 
miseratione  salvetur. 

ORATIO. 

Domine  sancte  Pater  omnipotens,  aeterae  Deus, 
qui  per  Jesum  Christom  Filiom  tuuin  Dominum  no- 
slrum  vulnera  nostra  curare  dignatus  es,  te  suppH- 
ces  rogamus  ct  petimus,  ut  precibus  nostris  aurem 
tuse  pictalis  inclinare  digneris,  qui  eliam  remittis 
omnia  crimina,  et  peccata  universa  condonas  ;  des- 
quc  huic  fainulo  luo,  Domine,  pro  peccatis  veniam, 
pro  mcerore  laetitiam,  pro  morte  vitam,  et  de  tua 
misericordia  confidens  pervenire  mereatur  ad  Titam 
aetemam. 

ORATIO. 

Omnipotens  et  misericors  Deus,  qui  peccatorum 
indulgenliam  in  confessione  sceleris  posuisli,  suc* 
curre  lapso,  roiserere  confessi,  ut  quem  deli.clonua 


9V3 


TUEODORI  ARCllIEP.  CANTUARIENSIS 


9U 


catena  conslringii,  ma^iluJo  Uue  pielalis  absolvat.  A  dunt,  inox  occidantur  el  projicianliir,  et  cactera  ca- 


OUATIO. 

Oinnipotens  scmpiterne  Deus,  confilenti  buic  fa- 
mulo  tuo  N.  pro  tua  pietate  peccata  reiaxa,  ut  non 
plus  ei  noceal  conscientiae  reatus  ad  pcenam,  quam 
indulgcntia  tusc  pietatis  ad  Teniam. 

0BA.TI0. 

Precor,  Domine,  clementia^  et  miscricordise  tuae 
majestatem,  ut  famulo  tuo  N.  peccata  et  faciuora 
sua  confitenii  dcbilam  rclaxationem  et  vcniam  prae- 
starc  digneris,  et  prxterilorum  criroinum  culpas  in- 
dulgeas.  Qui  humeris  tuis  ovem  perditam  reduxisti, 
qui  puLIicani  precibus  et  confessione  placatus  es,  tu 
eliam,  Domine,  huic  famulo  tuo  piacatus  esse  di- 
gneris.  Tu  bigus  precibus  benignus  aspira,  ut  in 
confessione  placabilis  pcrmaneat.  Fletus  ejus  et  pe-  B     '  Qui  sanguine,  vel  quocunque  immuiido  poUuitnr, 


ro  manducetur.  Si  autem  tardatnr  oceisio,  non  eo- 

medantur.  Si  autem  cadavera  laceraverint  morUio- 

ruro,  macerentur,  et  post  anni  circulnm  comedantitr. 

Si  autem  porci  occiderint  hominem,  sutim  inter6- 

ciantur  et  sepeliantur. 

CAPITULUM  XVm. 

De  illis  qui  carnem  morticinamf  vel  mmMndam  cmne- 

derint, 

•  Qui  manducat  camem  immundam,  aut  mortici- 

naro,  aut  dilaceratam  a  besliis,  quadragiota  dies 

pceniteat.  Si  autem  necessitate  famis  contiogat,  molto 

levius  esL 

CAPITULUM  XIX. 

De  iUi$  qai  tanguine,  vel  alio  immundo  poUmuiiar, 


titio  perpetuam  clemenliam  tuam  celeriter  exorent, 
sanctisque  altaribus  resiitutus  spei  rursus  setemae  ac 
coelesti  giorix  mancipetur.  Qui  vivis  et  regnas,  etc 

ORATIO. 

Deus  omnipotens  sit  a(j|iutor  et  protector  tuus,  et 

prxstet  indulgentiam  de  peccatis  tuis  praeteritis,  pne- 

sentibus,  et  •  futuris. 

CAPITULUM  XIV. 

Ut  nuUu9  epiuopui,  vel  presbyter  atterius  poenilentem 
$ine  litteris  sui  episcopi  susdpiat, 

Curandum  est  vero  maxime,  et  omni  cautela  pro- 

videndum,  ne  quis  fratmm,  coepiscoporumque  no- 

sirorum,  aut  etiam  presbyterorum  in  allerius  civi- 

tate  vel  dioecesi  pocnitentem,  vel  sub  manu  positum 


8i  nescit  qui  manducat,  leve  est.  Si  autem  sctt,  po^ 
niteat  juxta  modum  pollutionis. 

CAPITULUM  XX. 

De  Uiis  qui  comedunt,  aut  hibunt  immnndis  anhnalibui 

tactum  vel  intinctum. 

'  .Qui  comedit,  vel  bibit  intinctum  a  familiari  be- 

stia,  id  est,  cane,  eic,  et  scit,  cenlum  psalmos  ean- 

tet.  Si  nescit,  duos  dies  jejunet,  vel  si  redimero  vo 

luerit,  quinquaginta  psalmos  cantet.  Qui  dederit  li- 

quorcm  in  quo  mus  vel  mustela  mortoi  inventi  snnt, 

si  laicus  est,  septem  dies  poeniteat.  Si  in  coenobiii 

contigit,  trecentos  psalmos  cantet.  Qui  pottea  no- 

verit,  quod  talem  potum  biberit,  centam  qniufn- 

ginta  cantet.  Si  quis  comederit  semicoetom  iosdos. 


sacerdotis,  aut  eura  qui  reconciliatum  se  dixerit  esse,  C  ^^^  ^jjg^  poeniteat,  vel  psalterium  cantet ;  sdens  ai- 


sine  episcopi  vel  presbyteri  testimonio  et  litteris,  ad 
cujus  pertinet  parochia,  suscipiat. 

CAPITULUM  XY. 

De  iUis  qui  animaUa  a  bestHs  dilueerata,  et  taqueis 

stranyulata  comedunt, 

i>  Animalia,  quse  a  lupis  seu  a  canibus  lacerantur, 

non  sunt  comcdenda  :  nec  corvus,  nec  capreus,  si 

inortui  invcnii  fuerint ;  nisi  forle  ab  homine  adhuc 

viva  occidantur  prius,  sed  porcis  et  canibus  dentur. 

Aves  vero  et  animalia  caelera,  si  in  retibus  stran- 

gulentur,  non  sunt  comedenda ;  nec  si  oppresserit 

nccipiter,  ct  si  sic  mortua  inveniuntur  :  quia  in  Ac- 

tibus  aposloloram  prsecipitur  abstinere  a  fornlca- 

tione,  a  sanguinc,  et  suffocato,  et  idolola'ria. 

CAPITULUM  XVI. 

De  apibusj  si  homines  occiderint, 

«  Apes,  si  hominem  occidunt,  ipssc  quoqiic  fesli- 
nenlur  <iccidi,  mel  tamcn  manducetur. 

CAPITULUM  XVII. 

De  porciset  gaUiniSt  si  sanguinem  liominum  comedunt, 

d  Si  porci  vel  gallinae  sanguinem  hominis  conic- 

•  Regino,  l.  i  de  Eccl.  Disc,  cap.  300  ;'Burch.,  I. 
XIX,  c.  17. 

i>  Greg.  in  Judicia  c.  29;  Bcdne  can.  De  diversis 
eausis,  cap.  14.  Anliquum  Poenitent.  Rom.  ab  Ilalit- 
gario  exscriptum,  c.  10;  Burch.,  l.  xix,  c.  85;  Ivo, 
p.  XV,  c  97,  ex  Pocnitcnt.  Theod. 

«  Burch.,  I.  XIX,  c.  86;  Ivo,  p.  xiv,  c  98,  cxPor:ii- 
tenl.  Tht'0(1. 

d  Burch.,  I.  XIX,  c  88;  Ivo,  p.  xv,  c  99. 


D 


tem,  septem  dies  poeniteat.  Pro  furto  modioo  vigiBti 
dies  poeniteat.  Puer  qui  est  annonim  decom  aliqnod 
furtum  faciens,  septem  dies  pceniteat.  Si  qnis  linxe» 
rit  manum  in  aliquo  cibo  liquido  et  non  idonea  nuh 
uu,  centum  palmatis  emundetur.  Si  in  farina,  ant  fak. 
aliquo  sicco  cibo,  aut  in  pulte,  aiit  in  lacte  ooaguhu^ 
raus  vel  mustela  invenii:n'ur  mortui,  quod  in  cir— 
cuilu  ejus  est,  totum  projicietur  foras;  qnod  relictnn 
est,  maoducetur. 

CAPITULUM  XXI 

De  Ulis  qui  diu  reticent  peccata  iua, 

b  Scicndum  vero  esl,  qiiantum  quis  opere  moraUir 
in  pcccalis,  tanto  magis  agcnda  est  poenitentia. 

CAPITULUM  XXIL 

De  iUis  qui  aUquem  in  ira  percu$tcmni. 
i  Si  quis  aliquem  per  iraro  pcrciisserit,  et  saagvi* 
nem  effuderit,  si  laicus  est,  viginti  dies  p<eniteat, 
clericus,  triginta.  Illi  autem,  qui  gradum  baleptt 
ainplius  pali  debent :  diaconus  sex  menses,  preslji^ 
iinum  annum,  cpiscopus  duos  annos  et  scx  meoses. 

«  Thcod.,  cap.  83 ;  Bedx  can.  De  divertis  cauui, 
cap.  14;  Beg.  I.  ii,  c.  399;  Burch.,  I  xix,c.  8S; 
Ivo,  p.  XV,  c  100,  ex  Poenitent.  Tlicod. 

'  Burch.,  I.  XIX,  c.  90 ;  Ivo,  p.  xv,  c  102. 

*  Bedoi  canones  ad  remedia  pcccaL,  c  U,  De£' 
versi$  causis, 

^  Rcglno,  I.  II,  c  156;  Burch.,  I.  ix,  c.  68, 

i  Bcgino,  1.  II,  c  435. 


B 


«45  PdlNlTENTIALE. 

CAPITULUM  XXIII.  A 

D€  illit  qui  truneationes  membrorum  fecerunt. 

•  Qui  per  rixam  ictu  debilem  vel  deformero  bomi- 
•nem  fecerit,  reddat  impensas  medico,  ^  et  medium 
dnnum  poeniteat.  Si  non  habuerit  unde  reddat,  an- 
num  unum  p<£niteat.  Si  laicus  per  dolum  sanguinem 
«ffuderit,  reddat  illi  tantum  quantum  nociiit.  El  si 
non  babet  unde  reddat,  soWat  in  opere  proximi  sui, 
«luandiu  ille  inOrmus.  Et  postea  quadraginta  dies  in 
paoe  el  aqua  poeniteat. 

CAPITULUM  XXIV. 
De  eodem, 

Qui  ictum  proiimo  dederit,  et  non  nocuerit,  tres 

dies  in  pane  e(  aqua  poeniteat.  Si  clericus,  annum,  yei 

<llinidium.  Si  quis  alicui  quodlibet  membrum  volun- 

mate  sua  tnracaverit,  tres  annos  pocnileat  in  pane  et 

-aqua.  Panruli  se  invicem  percutienies,  tres  dies.  Si 

^ero  adolescentes,  viginti  dies  poeuitcant. 

CAPITULUM  XXV. 

De  illis  qui  ad  feriendum  hominem  surrexerint^  vo- 
lentes  eum  oecidere,  et  non  potuerunt. 

Qui  ad  feriendum  bominem  surrexerit,  volens 

eum  occidere,  tres  septimanas  poenileat.  Si  clericus 

fuerit,  sex  menses.  Quod  si  vulneraverit,  quadra- 

ginta  dies.  Si  clericus  clericum,  annum  totum  :  sed 

ct  pecaniam  pro  modo  vulneris,  cui  inflixit,  tribuai. 

CAPITULUM  XXVL 

De  illis  qui  sibi  ipsis  mortem  inferunl, 

Placait,  at  qui  sibi  ipsis  voluntariam  per  femim, 
aat  venenum,  aut  per  praecipitium,  aut  per  suspen- 
dium,  vel  quolibet  modo  inferunt  mortem,  nuUa  in  C 
eblatione  pro  illis  commemoralio  flat,  neque  cum 
psalmis  ad  sepalturam  deducantur  eorum  cadavera. 
liuUi  enim  hoc  sibi  jus  usurpant  per  ignorantiam  ; 
BiDiililer  et  de  bis  placuit  fieri,  qui  pro  suis  scele- 
ribus  puniunlur.  Quicunqne  se  propria  voluntate, 
nut  iu  aqua  jactaverit,  aut  coUum  Ugaverit,  aut  de 
arbore  prxcipitaverit,  aut  ferro  percusserit,  aut 
cuilibet  voluntarise  se  morti  tradiderit,  istius  oblatio 
non  recipiatur. 

CAPITULUM  XXVU. 
Ut  femin(B  menstruatw  non  offerant, 
<*  MuUeres  menstruo  tempore  non  oflerant,  nec 
sanctxmoniales,  nec  laicx ;  si  prxsumpserint,  tres 
hebdomadas  pocuiteant. 

CAPITULUM  XXVIil. 

De  illis  feminis,  quce  ante  mundum  sanguinem  eccle- 
sam  intrantf  et quos nupserint  his  diebus. 

•  Muiier  quae  intrat  ecclesiam  ante  mundiun  san- 
(^uinem  post  partum  :  si  niasculum  gcnuerit,  triginta 
tres  dies ;  si  feminam,  quinquagiuta  sex.  Si  quae 

•  Regino,!.  ii,  c.  54,  ex  PoenitentiaU. 
^  Impensas  in  medicos  trilmat,  et  maculae  pre- 

tiam  et  opus  ejus,  donec  sanetur,  restituat,  et  dimi- 
dium  annum,  elc. 

«  Conc.  Bracharense  ii,  c.  16  ;  Halitgarius,  I.  iv, 
c.  6  ;  Regino,  ex  concilio  Brachar.,  cap.  15 ;  Burch., 
I.  »ix,  c.  150. 

^  VXde  Poenitent.  Th.,  cap.  De  quast.  conjugiorum. 

•  Vide  ad  hoc  caput  notas. 
'  Rcgino,  1,  II,  c.  2P>I ;  Burrh.,  1.  xvii,  c.  42. 


O 


—  CAPITULA  911 

autem  prxsumpsertl  ante  leropus  prxfiuhuin  ecclc- 

siam  intrare,  tot  di^  in  pane  ct  aqua  poeniteat, 

quot  ecclesia  carere  debuerat.  Qui  autem  concu« 

buerit  cum  ea  ex  his  diebus,  decem  dies  in  pane  et 

aqua  pccniteat. 

CAPITULUM  XXIX. 

De  illis  qui  libidinose  obtrectaverint  puellam,  aut  mti- 

lierem. 

^  Si  quis  obtrectaverit  puellsc,  aut  mulieris  pectus, 
vel  turpitudinem  earum,  si  clericus  est,  quinquo 
dies ;  si  laicus,  tres  dies  pocniteat.  Monachus,  vcl  sa- 
cerdos  a  ministerio  divino  suspensi ,  si  quid  tale  fe- 
cerint,  viginti  dies  poeniteant.  Scriptum  est  enim, 
neque  tetigeris,  neque  obtrectaceris  turpitudinem  femi- 
narum. 

CAPITULUM  XXX. 

De  illis  qui  cum  mulieribus  in  balneo  se  laverin$. 

'  Si  quis  in  balneo  se  lavare  prxsumpserit  cum 

mulieribus ,  tres  dies  pceniteat ,  et  ulterius  non  prac- 

sumat. 

CAPITULUM  XXXL 

Vt  nullus  alius  pra?sumat  poenitenliam  dare,  vel  con- 
fessionem  audircj  quam  episcopus  vel  presbyter, 

^  Siciit  enim  sacriftcium  oflerre  non  debent,  nisi 

episcopi,  vel  presbyteri,  quibus  claves  regoi  coelcstis 

traditae  sunt ,  sic  nec  poenitentium  judicia  alii  usur- 

pare  debent.  Si  autem  necessitas  evenerit ,  ut  pre- 

sbyter  non  fuerit  pnesens,  diaconus  suscipiat  pceni- 

tentem  ad  communionem  sanctam. 

CAPITULUM  XXXII. 
De  temporibus  quibus  se  continere  debent  conjugati. 

i  In  tribus  quadragesimis  anni ,  et  in  die  Domi- 

nico,  et  quarta  feria  et  sexta  conjugati  se  coiitinerA 

debent;  nec  illis  diebus  copulari,  quaildiu  gravata 

fuerit  uxor,  id  est,  a  quo  die  filius  in  utero  motum 

fecerit  usque  ad  partum ,  a  parlu  post  triginta  tre^ 

dies,  si  filius ;  si  autem  filia ,  post  quinquaginta  sex^ 

CAPITULUM  XXXllI. 

De  femina  quce  sponte  filium  suum  occiderit. 

J  Si  mater  fiUum  sponte  occiderit»  quindecim 
[d  cem]  annos  pconiteat,  et  nunquam  mutet,  nisi  Do- 
minica  die.  Mulier  autem  paupercula»  si  fecerit,  pre 
diflicaltate  nutriendi,  sex  annos  poeniteat. 

CAPITULUM  XXXIV. 

De  illis  qui  parentum  honorem  non  servant. 

^  Si  quis  inhonoraverit  palrem  aut  matrem,  tre; 
annos  poeniteat.  Quod  si  maniun  levaverit,  aut  ci 
percussionem  intuierit ,  septem  annos  poeniteaL 

CAPITULUM  XXXV. 

De  iUis  qui  die  Dominico  nupserint, 

*  Si  quis  dic  Doroinico  nupserit ,  petat  a  Domino 

«  Poenit.  Rom.,  lit.  5,  c.  %;  Burch.,  lib.  xvi,  c. 
138;  Ivo,  p.  XV,  c.  148. 

b  Halitgarius  in  prxfat.Poenit;  Regino,  1. 1,  c.  296; 
Burch.  I.  XIX,  c.  155,  154. 

i  Regino,  I.  i,  c.  528,  ex  concilio  nelibcmensi ; 
Burch.,  c.  19,  c.  155.Videcap.  Poenit.  Tb.  De  quiV" 
stionibus  conjugiorum,  ct  notas. 

i  Regino,  1. 1,  c  500;  lib.  ii,  c.  66,  67. 

k  Poenit.  Rom.  tit.  i,  c.  11,12. 

1  Conciliuint  apud  Theodonis  villam  can.  i. 


r;7  THEODORI  AnGni£P.  CANTUARIENSIS  *    fig 

iodulgentiam ,  et  qnatnor  dies  posDiteat.  Si  prindpi-  A  bitur.  Subdiaconas,  acolytis,  exorcista,  lector»  ostia- 


bus  placuerit,  aliisque  suis  fidelibus,  rogerous  ut 
collaudelur  et  subscribatur.  Et  coliaudatum  est,  ei 
subscriptum  est  tam  a  priocipe,  quam  a  caeteris  om 

nibus. 

CAPITCLUM  XXXVI. 

De  iUo  qui  presbyterum  occiderit. 
»  Qui  presbylenim  occiderit ,  duodecim  annorum 
ei  poenilentia  secundum  canones  iroponatur,  etiamsi 
negaTcril.  Si  liber  est,  septuaginta  dies  jejunct.  Si 
autem  servus,  super  duodecim  vomeres  fervcBles  se 
expurgct.  Convictus  noxa  ad  uUimum  vit(e  tempus 
ctreai  cingiilo  miiitix,  et  absque  spe  conjugii. 

CAPITULUM  XXXVII. 

De  eodem. 


rius,  nisi  sicut  scriptum  est ,  in  septem  testibiis  non 
oonderonabitur.  Testes  autem  sine  aiiqua  siiU  inTa- 
mia,  uxores  et  filios  babentes,  et  omnino  GhrisUun 
praedicantes. 

CAPITULUM    XL. 

Jh  fugitim  clerids. 

•  Ut  unusquisque  cpiscopus  io  sua  parocUia  diii- 

genter  presbyleros,  vcl  clerices  inquiral  quinaia  siot. 

Et  si  aliqucm  fugitivum  invenerit,  ad  suom  episco^ 

pum  redire  faciat. 

CAPITULUM  XLI. 
De  his  qui  suspenduntur  in  paUbuto 
'  QusDsilum  est  ab  aliquibus  fratribus,  de  his  qm 
in  patibulo  suspenduntur  pro  suis  sceleribus,  po8t 


b  Oui  sacerdotem  voluntarie  occiderit,  carnem  non  "  confessionem  Deo  peractam,  utrum  cadavera  iUorum 


comedat,  et  vinum  non  bibat,  cunctis  diebus  vitae  su» 
jejunet  usque  ad  vesperan^  exceptis  diebus  festis; 
atque  arma  non  sumat,  equum  non  asceodat ;  ecde' 
siam  per  quinque  annos  ingrediatur,  noudum  vero 
communicet ,  sed  inter  audientes.  Cum  autem  duo- 
dedmi  anni  cursus  finitus  erit,  communicandi  ei 
licentia  conccdalur,  et  equitandi  tribuatur  remissio. 
Maneat  autem  in  rcliquis  observationibus  tres  dies 
per  bebdomadam,  ut  peifcctius  purgari  mereatur. 

CAPITULUM  XXXVIII. 

Ne  presbyteri  sine  consensu  episcoporum^  per  ecclesiat 
eonstituaniurj  vel  ab  eis  recipiantur, 

«  Quicunquc  presbyter  ecclcsiaro  per  pretium  ade 
ptus  fuerit,  omnino  deponatur  :  cum  cam  contra  ec-  q 
clesiasticae  regulae  disciplinam  habere  dignoscitur. 
Qoi  alium  prcsbyterum  legitime  ad  ecclesiam  ordina- 
tom  per  pecuoiam  expolerit ,  eamque  sibi  tolaliter 
vendicaverit ;  qood  vitium  latc  difiusum  sommo  stu- 
dio  emendandum  est.  Itemque  interdicendum  est  cle- 
ricis  sive  laicis,  ne  quis  quamlibet  ccdesiam  presby- 
tero  dare  prsesumat  sine  licentia  ei  consensu  sui 
episcopi. 

CAPITULUM  XXXIX. 
Quat  testibu$  cterici  devinci  debeant. 

4  Presby ter  oon  adversus  episcopum,  non  diaconus 
adversos  presbytenim ,  ooo  subdiaconus  adversus 
diaconum,  non  acolytus  adversus  subdiaconom,  non 
cxorcisla  adversus  acolytumt  non  lcctor  adversus 


ad  ccclesiam  deferenda  sint ,  et  oblatiooes  pro  eii 
ofierendx,  et  missae  celebrandx,  annon?  Quibos  re- 
spondemus  :  Si  omnibus  de  peccatis  suis  puram  ccid- 
fessionem  agcntibus ,  et  digne  poeniteotibus  coamW' 
nio  in  flne  secuiidum  canooicum  jussom  danda  est, 
cor  non  cis  qui  pro peccais  suis  poenam  extremaoi 
persolvunt,  et  confitentur,  vd  conflieri  desideraott 
Scriptum  est  eniro  :  Non  judicabit  Dmninui  bis  in 
idipsum.  Nam  ipse  Dominus  ait  :  In  quacunque  dii 
convertus  fuerii  peccator^  peccaia  ^um  non  TepuUt- 
buntur  ei.  El  itenun  :  Nolo  moriem  peccaiorist  sed  ut 
^onvertaiur  et  vivai.  '  Salutem  ergo  homioi  adimit, 
quisquis  morlis  tempore  ci  poenitentiam  denegaviL 

CAPITULUM  XLH. 
De  furibus  et  rapioribus. 

^  De  furibus  ei  raptoribus  placet  ut ,  ai  io  ipsa 

praeda  occiduntur,  pro  eis  mioime  orandom  sit  Si 

vukierati  in  desperalionem  prolapai  liierini»eCds 

praviiatibus  suis  se  pcenituerini,  et  si  sopenrixeriii, 

Deo  et  sacerdoti   se  eroendatoros  repromiseriot , 

coroiiiuniouero  eis  impendere  non  negamas. 

CAPITULUM  XLfll. 

De  homicidiis  non  sponle  eommissis» 
>  De  bomicidiis  non  s|)onte  comroissis,  qoali  pOMti- 
teiiliae  submittanlur  ii  qui  iecerunt,  in  episcopi  sod- 
tentia  inaneat.  Postquaro  videril  iliororo  (fignam  (mk- 
nitenliam,  dementius  erga  illos  agai.  Si  quis  fiiiora 
suum  non  sponte  occtdit,  juxta  homicidia  non  spoote 


cxorcistam ,  non  ostiarius  adversus  lectorcm  det  ac-  D  commissa  pa?niteat. 


casationem  aliqnam.  Et  non  conderonabitur  prxsul, 
nisi  in  triginta  duo;  neque  surorons  judicabitur  a 
riuoquaro ,  quoniam  scriptum  est ,  non  est  disciputus 
super  magistrum.  Presbyter  autem  in  cardinc  consti- 
iutus,  nisi  in  quadraginta  ci  qoatoor  testibus  damna- 

•  Conc.  Mogunt.  sub  Rab.  c.  24;  Regino,  lib.  xx, 
c  45;  Burch.  I.  vi,  c.  7. 

^  Conc.Wormac.c.  26;  Condl.  Triburiense,  c.  5; 
Regino,  1.  ii,  c.  42;  Burcb.,  I.  vi,c.  8. 

^  Conc.  Turon.  iit,  c.  15;  Conc.  Mogunt.  sub 
Rab.,  c.  12;  Rab.  ep.  ad  Herib.,  c.  19;  Regino, 
1. 1,  c.  558. 

^  Yide  concil.  Roro.  vulgodicturoii,  sub  Silvestro, 
cap.  111.  Supposita  videniur  Hincmaro,  etc.,  istius 
concilii  capita  quae  bidorus  suai  coUectioni  inseruit 


CAPITULUM  XUV. 
De  continentia  sacerdotis. 
Episcopus ,  aut  presby ter ,  aut  diaconus  qui  is 
fornicaiione ,  aut  pcijurio,  aul  furto  lapsus  esl,  de- 
ponatur,  non  tamen  comrouuione  privetur.  Dicit 

Cilant  Egb.  Eb.  cap.  142, 1.  v,  Capitul.  c  159  C  M. 

«  Ex  decreti  Leonis  I  c.  59 ;  R^ino,  I.  i,  c.  421. 

t  Conc.  Mogunt.  sub  Rab.,  c*  27;  Regtiio,  I.  n,  c 
93;  Burcb.  I.  xi,  c.  76. 

s  Codeslinus,  in  epist.  2  ad  epticopos  proTind» 
Yiennensis  et  Narbonensis,  cap.  2. 

>>  Concil.  Triburicns.,  c.  51  ;  Regino,  L  i,  c.94; 
Burch.,  lib.  xi,  c.  59. 

i  Tb.,  c.  111 ;  Poenit.  Rom.  iit.  l,c.  I,  ezPmit 
Th. ;  Conc.  Triburiensey  cap.  55. 


POBNiTENTlALE. 

^iplura  :  «  Noh  viHdicabH  Dommis  bii  in  id'  A 
• 

CAPITILUM  XLV 
De  episcopis  vel  clericis. 
sx  continenliac  caJem  esl  allaris  minisliis,  qu£ 
pis,  aut  presbylcris,  qui  cum  essent  laici,  sive 
ss,  licite  et  uxorcs  duccre,  et  filios  procreare 
nnt.  Sed  cum  ad  prxdiclos  pcrvencrint  gradus, 
ds  non  liccre  quod  licuit.  Unde  eX  dc  carnali 
ritale  connubiuro.  Oporlct  ces  ncc  dimittero 
s,  et  quasi  non  habcant,  sic  hal)ere,  qno  salva 
arilas  connubiorum,  ct  cesset  operatio  nu- 
m. 

CAPITULUM  XLVf. 
de  criinine  perpelrato  in  airio  euAesim, 
a  atrio  ecclesi»  qnislibet  injariaverit  aliqiiem  B 
^mm ,  vel  i^idem  aliquod  sacrilegium  perpe- 
ti,  altari  el  Domino  ^  componatur. 

CAPITULUM  XLVIL 
De  ingenuo  fidcli  accusato. 

lere  si  quis  ingenuus  fldelis  notatufi  llceal  ei 

jramento  se  cxpnrgarc.  Quod  si  quilibct  ingc- 

pRiTi  infanna  puhlicctnr,  ut  eum  popnhis  su- 

ftvH  criminosum  haberi,  si  sc  cxcusare  voIuC' 

feiTO  se  exnminct. 

CAPITULUM  XL>1IL 

De  conjngctis  qui  nubcre  non  possunt. 

uod  autem  intcrrogasti  de  his  qui  niairimonio 

smt,  et  nubere  non  possuiit,  si  iile  aUam,  vcl 

.om  ducire  possit,  quibus  scriptum  est :  Viret 

m  H  conjuHxerint ,  et  postea  mulier  de  vtro  di-  C 

'  ^od  non  possit  coire  cum  eo^  si  potest  probare 

iHun  jtfdicium,  quod  verum  est^  accipiat  alium. 

Si  quis  acceperit  uxoremj  et  habeat  ipsam  aliquo 

10,  et  ipsa  femina  dicit  quod  non  coisset  cum  eo, 

nrdicit  quod  fecit  invita;  de  wro  eonstatf  quia 

caput  mulieriit, 

CAPITULUM  XLIX. 

Hnatis,  si  ante ,  vel  posl  ordinalionem  in  crimi- 
nalibus  pcccatis  deprehensi  fuerint, 

3  his  ergo  visum  csl  nobis  conscribi  qni  sacros 

s  baiient,  et  anto,  vel  post  ordinalioncm  con- 

itos  capitalibiis  criminibus  se  proGtcntur.  In 

>  ut  mihi  videlur,  h:cc  distantia  csse  debet,  ut 

rebensi  vcl  cnpli  fuerint  publice  in  pcrjurio, 

aat  fornicatiofie ,  ct  ca^teris  htjusmodi  trimi-  D 

secundum  canonum  sacrorum  iostituta  a  gradu 

0  deponantur,  quod  scandalum  sit  populo  Dei 

as  talcs  super  se  pbsitas  habcre ,  quas  ultra 

in.  subnomincapost.,  c.  3i;BasiI.,  c.3,  cpist. 
id  Amphilochiam;  Burch.,  I.  xvn,  c.  59. 
K  decrelis  Leonis  I,  cnp.  17;  Uabanns.  in  episl. 
ibaidiini,  cap.  11 ;  Kegino,  I.  i,  c.  96. 
jncil.  Triburiense,  c.  4  ct  6;  Uegino,  1.  ii,  c. 
irch.,  L  III,  c.  195. 

ab.  Pcenit.,  I.  ni,  cap.  6,  ex  Poemt.  Theod.  De 
Y>batioiie  vide  cgregium  exemplum  apud  Ai- 
m,  1.  V  Dc  gestis  Francorum,  cap.  Si;  Kegino, 
,  c.  43;  e\  concilio  Mogunciaccnsi  cap.  24; 
.,  lib.vi,  c.  7. 

ide  epist.  Uabaiii  ad  Herib.,  c.  29;  Ucg.,  lib. 
8i2,  cit,it  cx  ep.  Uabani. 


—  GAPITULA. 

modum  vitiosas  constat  csse.  Ncmpc  inde  detrabun- 
tur  homincs  a  sacrificio ,  sicut  quondam  (ilius  ilcli 
pcccantibus  rcbcllcs  binc  inde  contrarii  existentes 
excinplis  pravis  quotidie  pcjorcs  facti  sunt.  Qui  au- 
tcm  de  pr^ediciis  viris  pcr  occuham  confessionem 
pcccata  a  se  absconse  commissa  coram  oculis  Dei, 
prxscntc  ctiam  sacerdoie  qui  cis  indiclurus  cst  pocui- 
tenliam,  confilentur  et  semctipsos  graviter  deliquisse 
accusanl,  si  veraciter  poeniluerint,  et  se  pcr  jcjunia 
ct  clcemosynas ,  vigiliasquc ,  atque  sacras  orationes 
cum  lacrymis  purgarc  ccrtaverint,  his  etiam  ^  gradu 
servato,  spes  venise  dc  misericordia  Dci  promittcnda 
cst,  qui  omncs  homines  vult  salvos  fieri,  ct  ad  agni- 
lionem  vcritatis  pcrveuire,  nequc  vult  mortcm  pee- 
caioris,  sed  ul  convcrtaiur  ct  vivat. 

CAIHTULUM  L. 

De  illo  qui  per  ebrietatem  vel  voracitatem  Euchan' 

stiam  evomucrit. 

t  Si  quis  per  ebrietatem  vcl  voracitatem  Euchari- 

stiam  evomuerit ,  quadraginta  dics  poeniteat ,  si  sit 

clericus ,  vcl  nionachus  scu  diaconus ;  prcsbytcr,  se- 

ptuaginta  dics ;  cpiscopns  nonaginla.  Si  pro  infirmi- 

taiis  causa  cvomucrit ,  scplem  dies  po^nileat. 

CAIITULUM  U. 

Si  atiquid  de  caltce  sacri  sanguinis  stitlavenl. 

Si  vero  per  negligcntiam  de  calice  aliquid  stilla- 

vcrit  in  terram,  tabula  radctur.  Si  non  fuerit  tabula 

ut  non  conculcetur,  locus  conradetur,  et  In  igne  con- 

sumetur,  ct  cinis  intra  allare  recondetur,  et  sacerdos 

quadraginta  dics  pceniteat.  Sl  siiper  altare  i  stilla- 

vcrit  calix,  sorbeat  minister  stillam,  et  tres  dies  poe- 

niteat;  8i  usqae  ad  tertiam,  noTem  dies;  si  nsqne  ad 

qnartam ,  quindecim  dies.  £t  iinleamiua  qu»  letige- 

nint  itillam  tribus  minisler  ablaat  vicibus  calice 

subtus  posito,  et  aqiia  ablutionis  sumatar,  d  jaxta 

altare  recondalur. 

CAPITULUM  LU. 

De  ilto  qui  evomit  sacrificium^  et  a  canibus  consu- 

mitur, 

^  Qui  evomuerit  sacriflcium,  et  a  canibus  conau- 

Kitur,  annum  unum  poeniteat.  Sin  aulem ,  qiiadra- 

ginta  dies  poeniteat.  Si  Ib  die  qnando  oommunitjave 

rit,  sacrificium  cvomucrit,  si  anie  roediam  noclem, 

trcs  superpositiones  faciat;  si  post  mediam  noctein, 

duas ;  sl  post  matutinas,  unam. 

CAPiTULUM  UIL 

De  eodem, 
^  Si  Tcro  sacrificium  evomucrit,  quadraglnta  dies 
pcenitcat.  Si  infirmitatis  causa ,  septem  dies.  Si  in 

'  Videsupra  cap.  11  veteris  cod.  Poenit.  De  qiuB' 
slionibus  conjugiorum.  Conc.  Compctid.  c.  17. 

8  PoMiiL  Uabanl  c.  1 ;  Burcb.,  lib.  iix,  c.  150  ;ex 
concilio  Ilerdensi,  in  quo  lamen  non  legitur  bic  ca- 
non.  Ivo,  p.  VI,  c.  400. 

b  Yide  cp.  Isidori  Ilispalcnsis  ad  Massoncm  episco- 
pum. 

i  Uegino,  lib.  i  de  Eccl.  Disc.,  cap.  149;  Uurch., 
lib.  V,  c.  46. 

i  Yide  Judicia  Grcgorii  lU,  c.  28. 

k  Ivo,  p.  II,  c.  67. 

1  PoeniL  Rom.,  tit.  5,  c.  8;  Dardi.,  lib.  t»  e.49; 
Ivo,  p.  II,  c.  58. 


991  THBODORI ARCHIEP.  CANTUARlElfSIS  9Si 

igBem  projecit,  eentam  psaknos  cantet.  Si  vero  canes  A  buratar :  et  ciDis,  at  supra,  recondatur,  el  sacenios 

lambueriiit  talem  Tomitom,  centam  dies  qui  CTomit     viginti  dies  poenileat. 

poenileat* 

CAPUULUM  LIT. 
De  Euekaristia  invelerata  per  quinquaginta  dies. 

«Orone  sacriGcium  sordida  vetaslate  perditum, 
igne  combarendam  est,  et  cinis  juxta  altare  sepe- 
liendas. 

CAPITULUM  LV 


De  iUii  qui  non  benecustodierint  eorpus  et  eanguinem 

Domini. 

^  Qui  non  bene  castodierit  sacrifidam,  et  mus  vel 
aliqood  animal  aKud  comederit  illud,  qaadraginta 
dies  poeniteat.  Qui  aatem  perdiderit  illdd  in  ecclesfa, 


CAWTULUM  LYU. 

De  eadem  re. 
Si  quis  Eucbaristiam  negligentiae  causa  perdideiit, 
omim  annam  pceniteat,  vel  tres  qaadragesimas,  seir 
qaadraginta  dies.  Si  sacrificinm  in  lerra  perdiderit, 
negligentiae  causa,  quadraginla  psalroos  cantet.  Qni 
neglexerit  sacrificiam,  at  vermes  in  eo  sint,  et  •  co- 
torem  non  habeat  saporemqoe,  vigint^  vel  triglnta  vel 
qaadraginta  dies  poeniteaf. 

CAPITULUM  LYffl. 
Ut  nullus  injuitas  mensuraSj  et  pondera  injutta^  tucri 

cama  dare  prmsumat* 


,^    ,     ,                    ^     ..     .  .- ..         '  Ut  mensune  et  pondera  josta  fiant,  sicot  m  di- 
aut  pars  ejus  ceciderit,  et  non  inventa  fuerit,  viginti  «    .  .  k.  -k  •*       ^    '        .  .  •  u 

j.  / /^_^    i^_A_ j 1.-..S j iL-!?  A^  B  viBis  legibns  sancitam  est;  ergo  statinmus  ab  omi- 

bus  hoc  observandam.  Et  si  qais  jastas  mensans  H 


dies  poeniteat.  Profundens  aliquid  saper  altare  de 
calice,  quando  offertur,  sex  dies  poenitetit;  aut  si 
abundaniius,  septero  dies  pxniteat.  Qui  autem  per- 
fundit  calicem,  dum  solemniias  missae  celebratur, 
quadraginta  dies  poeniieat.  Et  qui  acceperit  sacrifi- 
cium  poUutus  noctumo  tempore,  septem  poeniteat.. 
IHaconas  obliviscens  oblationem  offerre,  donec  offera- 
tnr  linteamen,  quandorecitantur  nomina  pausantium, 
slmililer  poenileat.  Qui  negligentiam  erga  sacrificium 
fecerit,  ot  vermibus  consamptum  ad  nihilum  deve- 
nerit,  ®  tres^  qaadragesimas  in  pane  et  aqua  poeni- 
teaU  Si  integram  inventum  fuerlt,  in  eo  vermis  com- 
burator,  et  cinis  sub  allari  condatur. 

GAPITULUM  LVL 

De  eadem  re. 

^  Sl  ceeiderit  s^flcium  de  manibus  offerentis 
lemtenus,  etnon  inveniatur,  omne  quodcunque  in* 
veBtnm  ftierit  in  loco  in  quo  ceciderit,  comburaturr 
et  cinis,  ut  sopra,  abscondatur;  et  cui  acciderat,  ille 
medium  annum  poeniteat.  Si  vero  sacrificium  inven- 
tam  fuerit,  locus  scopis  mundetur,  ut  supra,  com- 

«  Ivo,  p.  11,  c.  59;  ex.  concilio  Arelatensi  iii, 
c.  5. 

^  Ivo  p.  ir,  c.  60;  de  Consecrat.  dist.  2,  c.  Qui 
hene  non. 

«  Gregorii  m  Judicia,  c.  28. 

^  Ivo,  p.  II,  c.  60. 

•  Gregorii  Iff  JadTcia,  c.  28. 


justa  pondera  lucri^  causa  mutare  pr^^sampserit,  i» 
pane  et  aqua  viginti  dies  poeniteat» 

CAPITULUM  LIX. 

De  matre  quce  infantem  suum  juxta  ignem  pa$uerU,  et 

sua  negligentia  mortuus  est. 

>  Mater,  si  juxta  focum  infantem  saum  posaerit. 

homo  aquam  in  caldarium  miserit,  et  ebuUita  aqua 
infans  superfusus  mortuus  fuerit,  pro  negltgentiak 
mater  poeniteat :  et  ille  homo  seeurus^  sit. 

CAPITULUM  LX. 
De  viris  ordinatis^  quorum  peccata  oceulta  sunt. 
^  De  viris  ordinatis,  quomm  peceata  occulta  n^ 
manifeste  ab  aliquo  argui  possunt,  u  salubriier 
C  compuncti  pro  peccatis  confessionem  episoopo  site 
presbytero  occulte  faciunl,  bonum  roibi  videtur  ot 
secundum  id  quod  decretum  fuerit  ab  qHSoopo  fd 
presby  tero,  poenilentiam  agant  non  tepide,  nee  tarde, 
sed  ferventeret  soliicite;  acsicse  veniam  peecaloran 
a  Domino  percepturos,  et  gradum  se  retentnros  con- 
fidant. 

'  Capitulare  Aquisgranense,  c.  74;  conc  ArelaL 
VI,  c.  14;  conc.  Turon.  iii,  c.  45. 

s  Conc.  Triburiense  tempore  Formosi  papae, 
c*  57. 

^  Poenit.  Rab.,  c.  i.  \id.  Isidor.  Ilispal.,  ep.  ad 
Massonem  episc 


CAPITULA  PATftlBUS  CONCILII  HERUDFORDIiE  OBLATA 

A  THEODORO  PRiESIDENTE, 

Collata  cum  tribus  codicibus  mss,  Historice  Anglorum  Ven.  Bedce. 


Quibus,  inquit  Theodorus,  statim  protuli  eumdem  ])  servemus  Dominica  post  decimam  quartam  \uttsm 
iibrum  canonum,  et  ex  eodem  libro  decero  capitula,      pnmi  mensis. 


quae  per  loca  notaveram  :  quia  maxime  nobis  ne- 
eessaria  sdebam,  illis  coram  ostendi,  et  ut  haec  di- 
ligentius  ab  omnibus  susciperentur,  rogavi. 

I.  De  Paseha^ 
«  Ut  sanctum  diem  Paschae  in  commune  omncs 

*  Conc.  Arel.  t,  c.  1 ;  decretum  conc  Nicsenl.  Apud 
Euseb.,  lib.  iii  deVita  Constantini,  cap.  18 ;  Aihanas.» 


H.  De  episcopiS" 

i>  Ut  nullus  episcoporum  parochiam  alterius  inva- 
dat,  sed  contentus  sit  gubematione  creditae  ati 

plebis. 

deSynodis;  Theodoret.,1.  i  Hisl.,o.  8;  ViJ.  can.  snb 
noiuine  apost.  7. 
i>  Conc.  Anlloch.,  c  3 


S6S  POENlTfiNTlALE.  —  CAPITULA.  954 

IIL  Dc^  mofuMeriit,  A  hitionem  ?  omnes  agnoscanl  tempas  et  onlinem  con- 

•  Vi  qoxqae  mouasteria  Deo  cousecnta  mHi  epi-     secrationis  suae. 


scoponim  liceat  ea  in  aliquo  inquietare,  nec  qnid- 
quam  de  eorum  rcbus  violenter  abstrahere. 

lY.  De  monachis, 

1»  Ut  monachi  ^  non  migrent  de  loco  ad  locum,  boc 

est,  de  monasterio  ad  monaslerlum,  nisi  per  dimis- 

sionem  proprii  abbatis,  sed  in  ea  permaneant  obe- 

dientia,  quam  tempore  suae  conversionis  promise- 

nint. 

V.  De  eiericis. 

*  Ut  nullus  clericorum  relinquens  proprium  cpi- 
ficopum ,  passim  quolibet  discurrat :  neque  alicubi 
Teniens  absque  commendatitiis  litleris  sui  prsesulis 


IX.  De  epiicoporum  numero. 
^  in  commune  traclatum  est  ut  plures  episcopi 
creseente  numero  fideUum  atrgerentur;  sed  de  hac  re 
ad  praesens  silemus. 

X.  De  conjugio, 
>  Pro  coqjugiis,  ut  nulli  liceat  nisi  legitimuro  lia- 
bere  connubium.  Nulhis  incestum  faciat.  NuIIus  con- 
jugem  propriam,  nisi,  ut  sancium  Elvangelium  docer, 
fomicationis  causa  rclinquat.  Quod  si  quisquam  pro- 
priam  cxpulerit  conjugem  legitimo  sibi  matrimonio 
conjunctam,  si  Chrislianus  esse  recle  voiuerit,  nuUi 
alteri  copuletur ;  sed  ita  permaneat,  aut  propriae  re- 


Sdscipiatur.  Quod  si  semel  susceptus  est,  et  nokiit     concilietur  uxori. 


ioviutus  redire,  et  sosceptor,  et  is  qui  susceptus 
ctt  excommunicationi  subjacebit. 

VI.  De  epiHOjns  et  elericis  peregrinis. 

•  Ut  episcopi  atque  clerici  percgrini  contenti  sint 
boapiuliutis  munere  oUato,  nulUque  eorum  liceat 
ollum  oiBciam  sacerdoule  absque  permissu  episcopi 
la  cvyns  parochia  esse  cognoscitur,  agere. 

YIL  Desynodis. 
'  Ut  bis  in  anno  synodus  congregetur :  sed  quia 
^ersae  causae  impediunt,  placuit  omnibus  in  com- 
mniie,  ut  ialendis  Augusti  in  loco  qui  appellatur  Clo- 
MiQOtb  semd  in  anno  congregetur. 

TIII.  De  episcoporum  primcUn^ 


His  iuque  capitulis,  ut  persequitur  Theodorus,  m 
commnne  tracUtis  ac  difllnitis,  ut  nullum  deinceps 
ab  aliquo  nostrum  oriatur  contentionls  scandalum, 
aut  alia  prae  aUis  divulgsireotur,  placuit  ut  quaeque 
difllniu  tnnt,  mnasqaisque  nostrum  manus  propriae 
fvbscriptione  coofirmaret.  Quam  sententiam  diflhii- 
tionis  TitiUo  noUrio  scribendam  dicUvi.  Actum  in 
mense  et  indictlone  suprascriptis.  Quisquis  igilur 
contra  banc  sententiam  juxta  decreU  canonum, 
Dostra  etiam  consensione  ac  subscriptione  manns 
noslne  confirmaum  quoqno  modo  venire  eamque 
iofringere  tenUverit,  noverit  se  ab  omni  <^cio  s*- 
cerdotaU  et  nostra  socieUte  separandum.  Divina  vos 
gratia  in  nnitate  sanctae  Ecciestae  soae  viventes  custo- 


*  Ut  nnUiis  ^iscoporum  se  praeferat  alteri  per  am-  -  diat  incoliimes. 


•  Conc.  nerd.,  c.  3. 

^  ConcU.  Chalced.,  c.  4;  conc.  Andegavense,  c.  8 ; 
COBC  Yenetlcum,  c.  6;  conc.  Agathense,  c.  27,  38; 
eonc  Aarel.  i,  c.  49;  conc.  Turon.  ii,  c.  15. 

•  Hic  vulgo  legitur  in  edilis  Vt  episcopi  monachi. 
Qood  recthis  a£&8t  a  duobus  codicibns  optimis  bi- 
biiothecae  Thuanae,  et  ab  altero  antiquissimo  quem 
vir  doctissimus  Chifllclius  S.  J.  mecum  communica- 
vit,  atque  etiam  ab  exccrptis  Egberli  Ebor.  arcb.  cap. 
66,  ubi  sic  :  Theodorus  dicit :  Monachi  non  migrent 
de  loeo,  etc.  Etenim  alioquin ,  hoc  capitulam  cum 
Dollo  canone  cujusquam  synoJi  praecedenUs  consen- 
tirei. 

^  Conc.  Arelat.  i,  c.  21 ;  conc.  Nicsenum,  c.  15, 
16;  conc.  Antiochenum,  c.  3;  conc.  Laodic.,  c.  41, 
ii;  can.  sub  nomine  apost.  U;  conc.   Carth.  iv,  f) 


c.  5 ;  cod.  Eccles.  Afric»,  c.  71 ;  conc.  ToleUnum  i,  c. 
12 ;  conc.  Andegavense,  c.  1 ;  conc.  Epaonense,  c. 
6;  conc.  Yalent.,  c.  5;  conc  Tolet.  ii,  c.  2. 

•  Synodus  S.  Patricii,  c.  30.  Ciut.  Capitul.  I.  vi, 
c.86. 

f  CoDC.  Nicaenum,  c.  5,  et  plures  aUi  canones  ex 
conc.  Nicaeno. 

V  ConciL  Milevit.  ii ,  c.  13, 14;  in  integro  codice 
Ecclesiae  Africauae,  c.  86;  ex  conc.  Afiic,  c  55; 
conc  Carth.,  n.  19,  sub  AureUo  episcopo ;  conc  Aga- 
thense,  c.  23. 

^  Conc  Carth.  n,  c  5. 

i  Conc  Milevit.,  c  17;  innocent.  I  ep.  ad  Exu- 
perium  episcopum,  c  6.  —  CiUL  Ub.  vi  Capitul., 
c87. 


ALL4  CAPITULA  COLLECTA  EX  FRAGHENTIS. 

Fragroenta  ei  capitulis  a  rev.  D.  Luca  Acherio  editis  in  Spicilegii  tomo  IX. 

Hic  pratermittuntur  qua  supra  notata  sunt  ad  Pcmitentiale  Tkeodori. 


CAP.  VI. 

«  Qui  bis  baptizati  suat  ignorantes^  non  indigent 
pcenitentia,  nisi  qnod  secandum  canones  non  pos- 
sant  ordinari,  nisi  pro  magna  necessiute.  Qui  vero 
DO»  ignorant,  quasi  iterum  Cbristum  crucifixerunt, 
poeniteant  septem  annis,  quarU  feria,  et  sexta  feria, 
et  tribus  quadragesimis. 

■  Burch.,  I.  IV,  c  51 ;  Ivo,  p.  i,  c  145;  Gr.  de 
Cons.,  dist.  4,  c.  Qmbus> 


BX  CAP.  Vll. 

^  Qui  operantur  in  die  Dominico,  Graeci  prima 
vice  arguunt,  secunda  toUunt  aliquid,  tertia  vice 
terUam  partem  de  rebus ,  et  vapulant ,  vel  septem 
diebus  poeniteant. 

EX  CAP.  IX. 

Ecclesiam  Ucet  ponere  in  alio  loco  si  necesse  sit, 

^  Yid.  notas  ad  Pcenit.  Th.,  deopere  quod  intet* 
dicltur. 


955  THEODORI  ARCHIEP.  CANTUAIUENSIS 

et  iunc  debet  ileram  sacriflcari,  nec  tantum  taiicta  h 
aqua  aspergi. 

C4P.  xir. 

Grxci  omni  Domiuica  die  communicanl,  sive  de- 
I  ici  sive  laici ,  ei  qui  tribus  9omiuicis  aon  oommn- 
nicaverint,  excominunicenlur.  Romani  similitor  com- 
municant  qui  volunt,  qui  autem  nolucrint ,  non  ex- 
communiceiUur.  «  Poenitentes  vero  sccundum  cano- 
nes  non  debent  communicare  anie  consummatioMem 
popnitenticif.  Theodorus  dicit :  Nos  vcro  per  miseri- 
cordiam  post  annnm  vel  sex  menscs  licenliam  da- 
mus.  Una  po&nilcnlia  est  viduae  et  puellae ;  m^joi*cm 
meruit,  quae  virum  baliet,  si  fornioationis  crimen 
commiserit. 

CAP.  xrv 

^  Bigamus  poeniteat  primo  anno,  quarta  ferii  et  ' 
sexla  feria;  et  iu  quadragesimis  tribusabstineatsea 
carnibus,  ct  scparetur. 

CAP.  XVI. 

In  primo  conjiigio  debet  prcsbyter  mis&am  agere, 
et  benedicere  ambos :  et  postea  abstineant  se  ab  ec- 
desia  triginta  diebus ;  quibus  peracUs  pceniteant  15 
diebus,  et  vacent  oralioni,  ei  postea  communiccnt 
cum  oblalione. 

CAP.  XVIL 

Ingenuus  cum  ingenua  conjungi  debet. 

CAP.  XVIII 

^  Si  quis  mariius  votum  Domino  babet  virginiCaUs 
a^iungitur  uxori ,  postea  non  dimiltai  uxoreni ,  sed 


986 


CA».  XU. 

k  Sacerdos  tangendo  muliereffl  eoinquLtttiis,  40 
didius  pceniteat. 

EX  GAP»  XLIY. 

Maritus  non  debet  uxorem  suam  nudam  videre. 

GAP.   L. 

i  Qui  acceperit  sacriiicium  post  cibum»  sepiem 
diebus  in  judicio  cpiscoporum. 

CAP.   LI. 

i  Qui  occiderit  monacbum  vel  clehcum  arma  re- 
linquat,  et  Domino  scrviat,  vel  septem  auinis  poe- 
niteat. 

CAP.  iiu 

k  Qui  episcopum  Tel  presbyteruBl  oecideril ,  regi 
difflittendus  est  ad  judicium. 

GAP.   L111. 

i  Si  laicus  alterura  odii  meditatione  occideril,  tk 
non  vult  arma  relinquere  ,  ^niteat  septem  aiwis 
sine  carne;  si  pcr  iram  subitam ,  tribus  annis  :  si 
autem  casu  vel  eventu,  uno  anno. 

CAP.  uv. 

»  Pecunia  ecclesioe  furata,  sive  rapta ,  reddatar 
quadruplum;  populari,  dupliciter 

CAP.    LV. 

« 
Si  quis  fornicavent  cum  virgine,  uno  anno  poe- 

niteat :  Si  cum  maritata ,  tribus  annis;  cmum  iute- 

grum,  duos  allos  40  dies  poeniteat. 

Cap.  lvii. 

^  Mulier  quae  se  fomicationis  amore  ad  alteram 

conjunxerit,  septem  annis  poenitcat.  Sfc  et  alia  qux 


poeniteat  tribus  annis.  Yoia  slulla  frangenda  suni  et  j,  o  gcmen  viri  sui  miscens  dbo,  at  inde  lilus  ejus 
importabilia.  Blulier  non  debct  vovere  sine  licentia      amorem  suscipiat. 
viri  sui;  sed  si  voverit,  dimitti  potesL 

GAP.  XXXI. 

^  Animsdia  coitu  hominibus  commixta  occidantur, 
el  earnes  canibns  pnoiiiciantnr ;  el  ubi  dubiam  est, 
non  comedenda. 

GAP.  XXXII. 

•  In  fino  altari  doas  facere  missas  concediiur  : 
et  ille  qui  prius  manducare  probatur ,  ad  osculum 
1100  permitlitir. 

CAP.  XXXIV. 

Infantes  monasterii  qualuordecim  annis  camem 
manducant. 

CAP.  XXXV. 

f  Gonfessio  Deo  soli,  si  necesse  est,  agi  lieet. 

GAP«   XL. 

'  Qui  cum  sororc  fornicatur,  quatuordecim  annis 
poeniteat. 

•  Vid.  Exccrpt.  Egberti  Ebor.,  c.  59. 
h  Vid.  conc.  Neoc^sar.,  c.  7 ;  conc.  Laod.,  c.  1 ; 

6.  Basil.  fy,  ad  Amphib.,  c.  4. 

•  PowiU.  Rom.,  lit.  8,  cap.  11 ;  Gral.  dist.  f7,  c, 
Si  vir. 

^  Oapitul.  lib.  vi,  c.  206. 

•  Prior  pars  ex  Poenit.  Theod.,  cod.  S.  Gcrm. 
^  Ivo,  p.  XIII,  c.  155;  Burch.,  lib.  xix,  c.  146. 
<  Poemt  Rom.,  tit.  5,  c.  50. 
^  Cap.  22  el  27. 

•  Ivo,  p.  II,  c.  45,  ex  Eulychiano. 


GAP.   LTIH. 

Sacrata  virgo  fomlcans ,  septem  amiis  pcBoilettt. 

CAP.  LIX. 

p  Qui  homicidium  vel  furtum  eommiseril ,  el  wm 
eomposuit  iilis  quibus  nocuit,  qnando  ooafessos 
fberit  episcopis  vel  presbytero  pcccata  sua  ,  debet 
iliis  aut  propria  reddere  ,  vel  oomponere ;  si  vero 
non  babuerit  substontiam  nnde  componere  polest , 
rel  nescierit  quibus  nocuit,  poenitentia  plos  aagetur. 

CAP.  LX. 

4  Qui  dbum  immolatum  comederit ,  deinde  oon- 
fessus  fuerit ,  sacerdos  considerel  personam,  in  qoa 
Ktate  contigit;  et  ila  auctoritas  sacerdotalis  circa 
D  itWirmum  moderetur. 

CAP.  LXI. 

'  Mulier  qu.x  sobolem  necaverit ,  seplem  annis 
poeniteat. 

CAP.    LXII. 

Laicus  si  de  monasterio  monadionnii  furtim  dis- 

i  Beda,  de  Remcd.  peccat.,  c  i5;  C.  M.  Capitul. 
lib.  VI,  c.  9;  Grat.  17,  q.  4,  c.  Qui. 

^  Yid.  Greg.  111  Judicia,  c.  1. 

1  Bcd.,  de  nemed.  pcccat.,  c.  15. 

»  Beda,  de  Rem.  pecc,  c.  2. 

B  Poenit.  Rom.  tit.  5,  c  15;  Bed.  de  Renwd. 
pecc;  Burch.  lib.  xvii,  c  27;  Ivo,  p.  9,  c.  9^. 

®  Burch.  lib.  xix,  c.  91. 

p  C.  M.  Capitul.  lib.  iii,  c  20. 

"i  Capitul.  68,  lib.  v. 

r  Poenit.  Rom.,tit.  l,c  26. 


957  PCENITENTIALE.  —  GAPITULA  COLLECTA  EX  FRA6M. 

cesserit ,  tul  iuirei  moDasterittm  Domino  •enrire  »  A  cap-  xci^- 


aut  bnmanum  subeat «. 

CAP.   LXV. 

i>  Qui  per  jjussioncm  domini  sui  occiderit  bomi- 
ne»y  dies  40  jejunet. 

CAI».  LXVI. 

Aote  natalem  Domini  nostri  Jesu  Gbristi,  Grmd 
sera  et  Latini  noaa  hora  missas  celebmt. 

CAP.  LXX. 

Qui  pecuniam  in  prxdam  duxerit,  tertiam  partem 
croget ,  et  40  dies  jejunet. 

CAP.   LXXIII. 

e  Qui  dimiserit  uxorem  suam  alteri  conjungens, 
septem  annis  poEniteat. 

CAP.  LXXY 


s  Si  quis  episcq>us  vel  presbyter  fracta  oblatioao 
BOD  communicaverit  y  dicat  raijonabilem  causam» 
sin  aliud,  deponatur. 

CAP.  xcv. 

^  Omnes  fidelcs  qui  ingrediiintur  ecdesiam  ac 
sanctam  oblationem  non  prxsumunt,  nec  percipliii(t 
sacrificium  ,  cum  convenil  privari  communione. 

CAP.  xcvi. 

Episcopus  non  excat  ad  aliam  parocbiam,  et  suam 
reliaquat;  nisi  episcopus  mullonim  judicio  ct  maxima 
supplicatione  perficiat  ^. 

CAP.    XCV1I. 

i  Eunucbus  si  per  insidias  bominum  factns  est , 
vel  si  in  pcrsecutione  ejus  ainputata  sunt  virilia,  vel 


Patri  et  niio  miitrem  el  fiUam  licet  in  matrimoBio  *  « '^»  '»<='"»  «*"'»"«'• «' «»'  dignus.  efflciatur  cpiM». 


babere. 

CAP.  LXXVII. 

^  Mulicr  spoote  perdens  partum  suum ,  si  anle  40 
dies  cooceptionis,annamuDum  poeniteat,si  veropos^ 
tres  aanos  poeoileat. 

BX  eAP.  LXXX. 

Similiter  qu»  sd)  ipsis  supradictis  consecratir  , 
aqua  exorciiata  aspergaatur ,  et  aliqua  colieetione 
GoniinDeBtur. 

CAP.  LXXXVUI. 


Presbyter  si  viam  ambulaverit,  et  occurroDS 
lier  rogans  eom  filiiim  saimi  infirmum  baplisari,  ipie 
pro  itineris  sui  iestinatioDe  negloxerit;  quieaiMptt 


pus.  6i  quis  amputaverit  sibiinetipsis  viriiia,  omniao 
non  potest  csse  clericus.  Si  quis  post  gradum  ampq- 
taverit  viriiia,  omnino  damnetur.  Si  quis  semetipsum 
absciderity  tribus  annis  commuiuone  privetur. 

CAP.  xcix. 
^  Nullus  per  pccnuiam  obtiiieat  gradum :  sin  verottf 
et  ipse,  et  ordinator  ejus  omnibus  modis  a  comffiH* 
nione  projicientur. 

CAP.  ci. 

Qui  cames  immundas  manducavennt ,  et  oksM 
qiiae  cnm  carne  coquuntur ,  cessare  oportet  a  mf« 
nisterio. 

CAP.  cvi. 
i  Episcopus ,  presbyter ,  diaconos  eonfiteri  ddMl 


eiiam  pr»Hunpaerit  in  provincia  sna  pfopria ,  «H  q  peocatum  snara.  Confessio  I^  soU  ,  si  Decesae  eM 
aiiena,  vel  ubicuDqne  inventa  fuerit  qoi  commendft-     agi  licet. 


tum  sibi  infirmum  non  vult  baptizare ,  et  sic  sine 

baptismo  morietur ,  deponatur.  Simiiiter  autem  si 

bominem  ocdderit,  ant  Ihmicationem  fecerit,  dq^ 

natur. 

CAP.  xci. 

•  Qui  duxerit  viduam  in  uxorero  sibi  vel  post  ba- 

ptismom ,  sive  ante  baptisraum ,  non  potest  esse 

presbyter. 

CAP.  xcii.  * 

'  Non  communicet  vir  cum  uxore  sua  adultehi , 

siniiliter  et  uxor  cum  adullero  viro  non  ineat  pacem 

communicationis. 


CAP.  CVII. 

m  Dsemonium  snsUnaiti  licetpetras  etolera  babere 
sine  incantatione. 

GAP.  GVIII. 

^  Peijures  tribos  annis  poeniteant.  Sodomitae  se« 
ptem  annis;  molles  ono  aiino. 

CAP.  cxiv. 
o  Stando  orandum  pro  reverentia  Dei. 

EX  CAP.  ULTIMO. 

p  Basilios  judicavit  pueris  licentiam  nubere  ante 
sexdecim  annos ,  si  abstinere  non  potoerlnt,  qnam- 
vis  monacbi  fuissent. 


*  beest  bic  aliquid;  sappleri  polest  ei  Capi4uL6l,         t  Propciat.  Yid.  concil.  Antiocb.,  c.  3. 
lib.  IV.  I^     j  Canon.  sub  nomine  ap.,  c.  21,  Stt^  23, 24 ;  cone. 

J>  Panil.  Rom.,  til.  I,  c.  17.  '^  Nic,  c.  i. 

«  Poenilent.  Rom.,  tit.  3,  c.  20.  .  ^  .         . 

<  Beda,  de  Reiped.  pecc.,  c.  3. 

«  Egb.  Excerp.  31. 

'  Sumina  e$tOy  si  quis  32,  q.  i,  ex  Tbeod.  Pocnit. 

K  Can.  sub  nomine  ap.  9. 

^  Gan.  sob  nom.  apost.,  c.  14;  condl.  Antioeli., 
e.  2 ;  eoucil.  Bradiarense  ii,  c.  83. 


k  Can.  sub  nomine  ap.  30. 
^  Gregorii  III  Judicia,  c.  36. 
«  Ivo,  p.  XI,  c.  75,  ex  dictis  HieroDymL 
aPoenit.  Rom.,  tit.  2,c.  4. 
o  Vid.  Tert.,  de  Corona  mil.,  c.  9,  et  lib.  de  OraL 
p  Yid.  Reg.,  interrog.  7,  et  adinter.  13,  in  p^gvlis 
fusius  disputatis. 


FRAGMENTA  EX  CANONIBUS. 


I. 


Ex  canombiu  a  Gatua  Loaisa  eoUgctU  iuh  litnh 
Conciliorum  Totetanorum. 

Cap.  xvii.  —  «  De  bis  etiam  soper  qaibas  interro- 

•  Ro{,ino,  I.  II ,  c.  362 ;  Burcb.,  lib.  xix,  c.  152. 


gasti,  boc  est,  de  iUa  femina ,  qoae  menstroum  aan- 
guinem  suum  immiscuit  cibo  vel  potoi ,  et  dadil 
viro  suo  at  comederet,  et  de  illa  quae  semen  viri  sui 
in  potu  bibit^  et  dc  ea  quaB  testam  bominls 


959  THEODOUl  ARCHICP. 

ftil  igni,  et  viro  suo  dedit  pro  iufirniitatc  vitanda  ,  A 
qmli  pcenitentia  sint  plcctendte  :  ut  nobis  \idetur  , 
ttU  sententia  sunt  fcriendx,  sicut  magi  et  arioli,quia 
magicam  artcm  excrcuissc  noscuntur.  Nam  de  bis 
qai  magicam  artcm  exercuisse  noscuntur,  et  augu- 
ria  attendunt ,  et  divinationes  observant ,  Thcodori 
archiepiscopi  gentis  Anglorura  constitutiones  habe- 
mus,  in  quibus  scriptnm  est.  *  Qui  immolat  daemo- 
iiiis  in  minimis,  unum  annum  poeniteat.  Qui  vero  in 
magnis,  dcccm  annis  poeniteat.  Rabanus  eadem  cUat 
ex  constUuthnibut  Theodori,  $ed  quw  integra  $ic  re- 
prteientat  in  epiitola  ad  Beribaldum» 

Tlieodori  arcbiepiscopi  gentis  Anglorum  consti- 
taiiones  babemus,  in  quibus  scriptum  est  :  Qui  im- 
molat  dxmoniis  in  minimis  unum  annum  poeniteat. 
Qai  vero  in  magnis,  decem  annos  pocniteat.  ^  Mulier  ^ 
d  qua  ponit  flliam  suam  supra  tectum  vel  in  foma- 
cem  pro  sanitate  fcbris ,  scptero  annos  poeniteat. 
«  Qui  ardere  fecit  grana  ubi  mortuus  est  Iiomo  pro 
sanitate  viveniium  et  domos ,  quinqae  annos  pceni- 
teat.  Si  mulier  incantationes  vel  divinationes  fecerit, 
oonm  annum  vel  tres  quadragesimas  vel  quadraginta 
dles  juxta  qualitatem  culpae  poeniteaL  Yide  quoque 
Rab.  lib.  ui  de  posnitentium  latisfactionef  cap,  48. 

n. 

Ex  excerptionibu$  Egberti  Eboracensis  archiepiscopi. 

Cap.  lvi.  —  Theodorus  dicit:  Statutum  ut  sine 
aactoritate  vel  consensu  episcoporum  presbyteri  in 
quibas]il)et  ecclesiis  non  coDSlituaQtur,  nec  inde  ex- 
peUantur,  et  si  quis  hoc  facere  tentaverit,  synodali  q 
•enteniia  feriator. 

Cip.  Lxvi.   Theodorut   dicit.    Monachi  non  mi- 

>  Resino,  lib.  ii,  c.  560,  361 ;  Burcb.,  lib.  x,  c.  15. 

^  Beaae  can.  ad  remediapeccatorum,  c.  II. 

«  Regino,  lib.  ii,  cap.  557;  Burch.,  lib.  x,  cap.  24. 


CANTUARIENSIS  960 

grent  de  loco  ad  locum  ;  sed  m  ea  permaneant  obe- 
dientia,  quam  tempore  su»  conTersionis  promise- 
runi. 

m. 

Ex  Ven.  Bedce  canonibus  ad  remedia  peceaiorum. 
Ex  CAp.    VIII.    Theodorus    dixit.    Monachus   fa- 
ciens  ^  fomicationem ,   et  non  inreniens,  annum 
unum  poeniteat  et  dimidinm.  Item  monachus  facieiis 
cum  puella,  sex  annos  poeniteat. 

IV. 

Ex  capitulis  selectis  canonum  Hibemen$ium^   atuc 
R.  D.  Lucas  Acherius  edidit  in  SpicUeg.  tom.  IX. 

LiB.  Lii,  CAP.  14.  —  De  mortidnit  suibut^  et  de 
animalibus  sanguinem  humanum  sumeniibus^  et  de 
camibus  comestis  a  lupis ;  de  piscibus  et  stramgulatis 
unimalibus ;  de  comestis  ab  accipitrOf  et  de  equo.  — 
Theodorus  episcopus  dicit :  Gneci  camem  morticiDaai 
non  dant  porcis  suis.  •  Pelles  vero  morticinoram  ad 
calceamenta  et  lanam  et  coroua  licent  accipi ;  sed 
Bon  in  sanctum  aliquid.  Tamen  si  casu  porci  come- 
dant  carnem  morticinoram,  aul  saDguinem  homiais, 
non  abjiciendos  credimus;  nec  gallinas  aequaii 
modo.  Animalia  quae  a  lopis,  sive  caiiibas  consu- 
mantur,  non  comedenda,  nisi  porcis  prQjiciantar  ei 
canibus ;  nec  cenrus,  nec  aper,  si  mortai  inventi 
fuerint;  pisces  autem  iicent,  qui  alterias  natarc 
tont  Aves  et  animalia  csetera,  si  in  relibas  stran- 
golentor,  non  sunt  comedenda.  Paaias  enini  ait: 
Akttinete  vo$  u  suffocato  sanguime^  et  ab  idoiaiatria 
{Act.  xxi,  25).  Siniiliter  ab  accipitre  mortoa.  Eqaon 
Bon  prohibenl :  tamen  consuetudo  non  est  come- 
dere. 

d  Quierens,  in  Poenit.  antiquo  Andeg.,  el  in  ood. 
ms.  viri  cl.  Ant.  domini  d^Herouval. 
•  Ivo,  p.  XIV,  c.  97,  ex  Poenit.  Th. 


FRAGMENTA  £X   LIBRIS   POENIT£NTIAUBDS. 


1. 
EK  POEMTENTIALI  ROMANO. 

TiT.  I,  CAP.  X.  De  itlis  qui  pro  vindicta  parentum  ho^ 

micidium  committunt. 

(Ex  Poenitenl.  Tbeodori.) 

>  Qui  pro  vindicta  fratris ,  aut  aliorum  parentum 
hominem  occiderit,  ila  poeniteat  ut  homicidia  sponte 
commissa :  cum  ipsa  Veritas  dical :  Mihi  vindictam, 
et  ego  retribuam. 

TiT.  n,  CAP.  IV.  De  illis  qui  se  scienter  perjuraverint. 

(Ex  Poenitcntiali  Theodori.) 

^  Si  quis  suspicatur  quod  ad  peijurium  dacatur, 
et  tamen  ex  consensu  jurat,  quadraginta  dies  poeni- 
teat,  ct  scptem  sequentes  annos,  et  nunquam  sit 
sine  gravi  poenitentia. 


TiT.  111    CAP.  XXIV.  De  his  qui  formcati  suni  sicut 

Sodomito!. 

(Ex  Poenitentiali  Theodori.) 

«  Si  quis  fornicatus  fucrit ,  sicul  Sodomitas  fece- 

ranti  si  episcopus,  viginti  quinque  annos  poeniteat : 

D  quinque  ex  his  in  pane  et  aqua,  ex  omni  offldo  do- 

ponatur,  peregrinando  finiat  dics  vitae  suae.  Presby- 

ter  quindccim  annos  poeniteat,  quinque  ex  bis  in 

pane  et  aqua,  supcriori  sententia  deponatur.  Diaco- 

tius  et  monacbus  duodccim  annos,  tres  in  pane  et 

9iqua,  et  deponatur.  Addit.  Ansei. :  Si  autem  seiiex, 

aut  acger  fuerit ,  carceribus  tenebrosis  recliisiis  poe- 

niteat  omnibus  dielMis  vit»  suae. 

TiT.  ui ,  CAP.  XXV.   De  eo  qui  formcari  mi/f,  ct 

non  potest. 

d  Si  quis  concupiscens  fornicari,  et  nou  potuerit, 

aut  muiier  non  susceperit  eum,  si  episcopus,  aeptem 


•  Rogino,  I.  II,  c.  23;  Burch.,  lib.  vi,  c.  5i,  Ivo,      c.  526  ;  Burch.,  I.  xii,  c.  11 ;  Ivo,  p.  rxii,  c.  W. 
I».  X,  c.  16.  *  *^  Ansel.,  lib.  xi,  c.  97. 

^  Rab.,  in  ep.  ad  IleribaM.,  c.  18  ;  Regino,  liJ».  ii,         ^  Ansel.,  1.  xi,  c.  129. 


9r,l  P(EN1TEN1L\LE.  —  C4P1TIIU  COLLECTA  El  FRAGM.  961 

nnitoft  pffiDileat ;  pres})yier»  quinque ;  diaconus  vei  A  nistri  juxU  ordinem  Jndicio  sacerdotis  poeniteam. 


nionachQS,  tres  :  ex  liis  unuro  in  pame  et  ftqua  ;  de- 
lici  re\  iaici,  duos  annos  p<Bniteant. 

Cap.  1X11.  Qualiter  pctnitere  debeat  qnm  lenwinium 

operatur, 

TIUODORUS. 

>  Eiercuisii  lenocinium,  aut  in  teipsa,  aut  io  aliis, 
iia  dico,  ut  tno  merelricio  roore  tuis  amatoribus 
corpus  tuum  ad  tractandum,  et  ad  sordidandum, 
pro  pretio  tradidi&ti :  scu,  quod  crudelins  aut  peri« 
culosius,  alienum  corpns»  Aliae  dico  vel  neptis,  et 
alicqjus  ChnsUans  amatoribus  vendidisU,  vel  con- 
cessisii ,  vcl  intemunUa  fuisti  vel  consiliala  es ,  ol 
ttnpram  aliquod  tati  modo  perpetraretur,  duos  annos 
poeniteas  per  legiUmas  ferias.  Tamen  in  conciiio  Eli- 


bertano  >>  praecipilur,  ul  illa  qux  hajc  pcrpetraverit,  °  *caL 


L;iici  vclut  voia  non  habcntes,  si  inebriantur,  aiv 
guantur  a  sacerdote,  quod  ebriosi  ro gnum  Dei  noii 
possidebnnt,  et  interitus  sit  ebrietas,  et  compelltt 
cos  poBnitere.  Qui  cogil  hominem  ul  inebrietur,  hu- 
manitatis  gratia  acerrime  corripiatur ,  et  septem 
dics  poenitcat.  Si  per  contcmptum  ,  triginUi  dies. 
Nullus  ChrisUanus  alium  phis  biberc  cogat,  quam 
naturac  suflTiciat.  Qiiod  si  fecerit,  juxta  id  quod  In 
Poenitenliali  habelur,  pocniteat. 
TiT.  Tii.  CAP.  XXX.  De  iUi$  qui  Christiana  mancyiHM 

captivarerint. 
(Ex  JPoenitenUaii  Theodori.) 
^  Si  quis  quemcunque  hominem  quolibet  ingeoio 
capUvaverit,  aut  transmiscrit ,  tres  annos  poeni* 


nisi  in  fine.  accipiat  communionero. 

TiT.  IV,  CJLP.  IV.  De  fnrto  per  neceuilalem  perpe- 

trato, 

THEODORUS. 

«  Si  quis  per  necessitatcm  furatos  fuerit  cibaria» 
Tel  vestem,  autpecus  per  famem,  aut  per  nuditatem, 
poeniteat  liebdomadas  tres.  Si  reddiderit,  non  cogt- 
lar  jcjunare. 

CiP.  V.  De  furto  capitali, 

*  Si  quis  furtnm  capitaUs  commiserit ,  id  esi, 
quadrapedia  tolerit  vd  casas  effregerit,  sepiem  an- 
nos  poeniteat,  et  qood  furatum  est,  reddaU  Si  qnls 
autem  de  minoribus  seniel,  aut  bis  furtum  fecerit» 
red Jat  qood  tuiit,  et  anno  uno  pceniteat.  Addunt  Re^ 
gino  et  Burch. :  vcl  si  quis  sepnlcrum  violaverit,  P^Knitcal, 
sqptem  annos  poeniteat,  tres  ex  his  in  pane  et 
.iqua. 

Cap.  xi.  Qued  ui  taeriletiuM  judicandue  eU  qui  patrem 

td  matrem  expulerit. 

THEODORUS. 

«  Si  quis  patrem  vel  matrem  expolerit,  impius  et 
sacrilegus  judicandus  est.  Poeniteat  autem  aequall 
tenipore,  qnandiu  in  impietate  illa  exsUlerit. 

Cap.  XII.  De  eadem  re, 

TBEOOORUS. 

t  MaledixisU  patri  vel  matri  tuae,  vd  flagellasti  eot, 
vel  in  aliquo  dehonestasU,  quadraginta  dies  in  pane 
et  aqua  cum  septem  sequentibus  annis  poeniteat, 
qiiia  Domiuus  dixLt :  Qui  maledixerit  patri  <no,  vel 
matri,  morte  moriatur, 

TiT.  V,  CAP.  III.  De  crapula  et  ebrietate. 

THEODORUS. 

^Sacerdos  quislibel,  si  inebriatur  per  ignorantiam, 
septem  dies  poeniteat  in  pane  et  aqua.  Si  per  negli- 
genUam,  quindeciin  dies  ;  si  per  contemptum,  qut» 
dragiiita  dics.  Diaconus,  vel  monachus  sccunduro  or- 
diiiem,  ut  scriptum  est,  seu  et  relqui  derici  ut  mi- 


Cap.  x\x:.  De  administratione  xenodochii. 

(Ex  Poenilentiali  Tbeodori.) 

^  Si  quls  xcnodochia  pauperum  administrat ,  vd 

declmas  populi  susceperit,  et  exinde  vel  suis  ssecu- 

laribus  lucris  sectandum  aliqnid  subtraxerit,  quati 

rerum  invasor  reus  damoum  resUtuat,  et  sub  cano- 

nico  judicio  reformetur,  et  agat  poenitcntiam  trei 

aniios.  Scripium  est  cnim :  Talem  Dominus  dispoi- 

satorem  quxrit,  qui  sibi  de  suis  nibil  usurpet. 

TiT.  viii,  CAP.  XI.  Nubentet  po$t  votum  non  $unt  ak 

inmeem  $eparandi, 

THEODOROt. 

Si   vir  votum  i   virginitttit  habeiit  aclinngitw 
nxori,  poslea  non  dimittat  nxorem«  sed  tribus  annit 


n. 

EX  POEMTENTIAU  RABANI  MAURl. 

AtCHIEriSCOPI  MOGUNTIXENSIt. 

LiR.  III,  CAP.  VI.  De  pa:uitentii$  laicorum. 
Ilcm  in  poeniienUa ,  quam  Theodorus  archiepiteo» 
pus  Britannix  cura  caeteris  cpiscopis  consUtuit,  itt 
conUnelur :  Si  bomo  vexalus  est  a  diabolo,  et  netcit 
aliquid  nisi  ubique  discurrere,  et  occidii  semetipsnm 
quacuiique  causa,  prodest  ut  oretur  pro  co,  si  antn 
religiosus  erat ;  si  pro  desperaUone,  aut  pro  Uinora 
tliquo,  aut  pro  causis  Incognitis,  Deo  relinqnimnt 
hoc  judicium,  et  non  ausi  sumus  pro  eoorare,  qnl 
semetipsum  occiderit  propria  sua  voluntate.  Missat 
pro  eo  facere  uou  licet,  sed  lantum  orare,  et  eke- 
A  mosynas  largiri,  si  quis  Christianus  suhita  tentt- 


•  Burch.,  I.  XII,  c.  278. 

^  Conc.  Eliberit.,  c.  12. 

«  Burch.,  1.  XI,  c.  58 ;  Ivo,  p.  xiii,  c.  4 ;  AnseL, 
lib.  XI,  c.  109. 

^  Pu>iiit.  Uoin.  ab  Halitg.  cxscriptum  escrinio  ec- 
eicsix  Uom.;  Begino,  I.  ii,  cip.  2G8;  Borch.,  lib.  xi, 
c.  5S> 

Antd.,Ub.  XI,  c.  113. 


lione  mente  sua  exciderit,  v«I  per  iiisaniam  semet- 
ipsum  occiderit,  quidam  pro  eo  raissas  faciunl. 
Item  in  eodem  libro  :  Si  quis  pro  ulUone  propinqni 
hominem  occiderit,  poeniteat  sicut  homicida  septem 
vel  decem  annos ;  si  tamen  reddere  vult  propinqofs 
pecuniam  aesUmationis  levior  erit  poeniienUa  <»jat» 
id  est,  dimidio  spaUo.  Qni  occiderit  bominem  ppt 

'  Burch.,  I.  XIX,, c.  270. 

8  Burch.,1.  XIV,  cap.  8  ;  Ivo,  p.  xm,  c.  76 

*^  Burch.,  I.  V,  c.  -49  ;  Ivo,  p.  xv,  c.  U9. 

i  Burch.,  I.  V,  c.  139 ;  Ivo,  p.  xv,  c.  149. 

i  Apud  Grat.  {Decr.  p.  i,  disl.  27,  c.  5)  tdditttr, 
etmplex,  sed  nbcst  vox  ista  ab  oinnibus  cod.  mss., 
el  iufra  27 ,  q.  1,  c.  Si  qui$  votum^  etitm  tb  impret» 
tiS|  ut  ;inimadvertunt  correet.  Grtl, 


M5 


THEODORI  ARGUIEP.  CANTUAHIENSIS 


96i 


Vliidicta  frairis,  •Iriiras  aniiis  peeniteaL  lo  alio  locn  A  b«8  se  abstineat  ab  Ecdesia,  et  qui  occiderit  homi- 


deceni  aniios  diciiar  pceniteat ;  homicida  auieni  de^ 
€601  vel  septem  annos.  Si  laicus  alterum  occiderit 
odii  medilaiione,  si  non  vult  arraa  relinqnere,  poe- 
nitentiam  septem  annonim,  sine  carne  et  vino  tres 
annos.  Si  quis  occideril  monachum  vcl  clericum, 
arlem  relioquat,  et  Deo  scrviat,  et  septem  annos 
poeoiteat,  quod  in  judicio  cpiscopi  est.  Qui  presby- 
terum  occiderit,  duodecim  annorum  ei  pOBnitcntia 
secundum  canones  imponatur  ;  aut  si  ncgaverit,  si 
liber  est,  cum  duodecim  juret.  Si  antem  servus  per 
duodecim  vomeres  ferventes  se  purget ,  convictus 
Doxa  usque  ad  ultimum  vitae  tempus  militiae  cingu- 
lom  deponat,  et  uxorem  amittat.  Qui  per  jussionem 
Domini  sui  occiderithominem,  quadraginta  dies  pce- 
niteat,  et  qui  occiderit  hominem,  quadraginta  die-  B 


nan  iii  |wbieo  bdlo^  qnadraginta  diebas  poenileat ; 
si  per  iram ,  tres  mum»  ;  si  causa,  uno  aimo ;  si 
per  populum  vel  per  artem  aliqvsiBi,  se^tem  aiiQOS, 
aut  plus  ;  si  per  rixam,  decem  aniios  pocMleat.  Si 
quis  maleOcio  suo  aliqnem  perdiderit,  quinque  an- 
Bos  poeniieaty  duos  ex  bis  in  pane  ei  iqiia.  Si  q«is 
per  amorem  veneficns  sit,  ei  neminem  perdiderit,  si 
dericus  est,  unum  annum  poeniteat  in  pane  et  aqna ; 
si  sacerdos  quinque,  duo  ex  his  in  pane  ei  aqua.  Si 
diaooims  tres  annos,  unum  ex  his  to  pane  ei  aqua, 
et  iaicus  dimidium  amiiam  poBnileat :  inaxime  ai  per 
boc  muiieris  partum  qmsque  deceperit ,  tresaiiooa 
nnusquisqne  soperaogeat  in  pone  et  aqoa,  ne  bonii- 
cidii  reus  siL 


FRAGMENTA 

EX  COLLECTORIBUS  CANONUM. 


I. 

EX  LIBRIS  II  REGINONIS 
DE  ECCLESIASTICIS  DISCIPLINIS  •. 

DE  SUSCIPIENDA  CONFESSIONE. 

(Kx  Theodori    arcbiepiscopi  vel  Bedae  presbjrteri 

PoeDiientiali.) 

LiB.  I,  CAP.  ccxcvi.  ^  Episcopi  vei  presbyteri, 
quando  fidelium  recipiuot  confessioncs,  humiliare 
se  debent,  et  cum  tristiliae  geroitu  lacrymisque  orare, 
uon  solum  pro  suis  delictis,  sed  etiara  pro  fratris 
casu.  Ait  enim  Apostolus  :  Qui$  xnfirmatHr^  et  ego 
NOii  infirmor  {II  Cor,  x)  ? 

Unde  mpra. 

Cap.  ccxcviii.  c  Curo  ergo  veiierit  idiquis  ad  sa- 
cerdotem  confiieri  peccata  sua,  mandet  ei  sacerdos 
otexspectet  inodicum,  denec  intret  ecclesiam,  aot 
Cttbicolum  suum  ad  orationem.  Si  autem  non  est  lo^ 
aptus  ad  hoc.  dicai  hanc  orationem  in  corde 


oaATia 
Cap.  ccxcix.  ^  Domine  I>eus  oronipotens,  propi- 
liiu  esto  mihi  peccatori ,  ut  coiidigne  tibi  possim 
gratias  agere,  qui  me  indignum  propter  toam  nHse- 
rieordiam  miiiistrum  fecisii  ofBcii  sacerdolalis,  et 
016  exigiium  humileinque  inediatorem  constiliiisti  ad 
orauduni  ei  inlercedendum  ad  Dominum  nostrum 
lesuffl  Cbrisium  Filium  iuum  pro  peccantibus  et  ad 
p<Biiiteniiam  reverleniibus.  Ideoque  dominator  Do- 
nine,  qui  omnes  homines  vis  salvos  fieri  ei  ad  agni- 

•  Hos  vir  eruditissimus  Balozius  ad  (idem  vetastis- 
ikan  codicis  accurate  emendavit. 

*»  Ilaligi.,  in  praef.  i.  vi.;  Burch. ,  I.  xix,  c.  2. 

«  Halitg.,  ibid. ;  Burch.,  1.  xix,  c.  2. 

*^  Halilgar. ,    ibid. ;   Burch.  ,   ibid.    c.  5. 

*  Hic  locus  sic  se  habet  in  veteri  codice  ms.  mo- 
aasterii  Riviptiliensis  :  c  Videns  autem  ille  frater, 
qui  ad  poenitentiam  venit,  banc  sacerdotis  humilita- 


iionem  veriiatis  venire,  qui  non  vis  mortem  pecea* 
torum,  sed  ut  convertantur  ei  vivani,  susdpe  oratio- 
iMffi  meam,  quam  fundo  anie  conspeelum  clemeutije 
iine  pro  famulis  et  faraulabus  tuis  qoi  ad  pQeaiteB- 
tiam  veneruni,  ui  des  iilis  spiritom  corapimciioBis> 
ul  resipiscant  a  diaboli  laqueis,  a  quo  astricti  te- 
G  neBtur,  et  ad  te  per  condignam  saiis£iciioaem  re> 
verianiur  per  eumdem  Dominum. 

Yidens  aulem  iUe  qui  ad  poeniieBiiam  veniisaeer- 
dotem  tristem  et  lacrymantem  pro  suis  facinoriiNis, 
magis  ipse  iimore  Dei  percuisus  amplius  tristetur  et 
exhorrescat  pcccata  sua  «. 

OllDO  AD  DAJNDAM  PCENITENTIAM. 
Unde  $uprQ. 

Cap.  cce.  '  Posi  h»c  interroga  eum  Mande  leni- 
terque.  Credis  in  Deum  Patrera  et  Filium  et  Spiri- 
tum  sanctum?  Resp.  Credo.  —  Credis  quod  istae  tres 
personae  unus  Deus  sit?  Resp,  Credo.  —  Credis 
quod  in  ipsa  isu  came,  in  qua  bubc  e<i,  in  ipsa  m 
aurgere  habes  in  die  judicii  et  recipere  sive  bonw 
D  sive  malam  quod  gessisti?  Credo.  ^  Vis  dimiltere 
illis  peccata  qui  in  te  peccaveruni,  Domino  dicenle: 
Si  non  rentiseriiis  hominibus  peccala  eorum^  nec 
pater  vester  dimittet  volfii  psccata  vestra  (Mattk,  ti). 
Besp.  Volo.  —  Et  require  ab  eo  diligenter  ai  es: 
incestuosus,  aut  suo  scniori  infidelis.  Et  si  noo  voit 
inceslum  dimiltere,  non  potes  ei  dare  poeuileniiam. 
Si  autem  vuU,  potes.  His  pnBmissis,  p«eni(entem  ai- 
loqui  affectuose  debei  sacerdos  his  verbis  : 

tem,  magis  peccata  sua  exhorrescit,  magis  scclera 
sua  pcrlimescil.  Post  hxc  diaritative  sacerdos  eum 
suscipiat,  humililereum  sedere  faciai  seeuis,  blande 
eum  hujusmodi  sermonii)us  atlrahat  :  Fraier,  noB 
erubescas  confiteri  peccata  tua.  » 

'  Burch.,  ibid.Yide  librum  aniiqoum  Pceniioiiialera 
Andegavensem  editum  a  J*  Morino,  in  ap|)endice  Uik 
de  Pocnit. 


065  rOEMTENTLVLE.  —  CAPITLLA  COLLECTA  EX  FRAGM.  96C 

Frater,  noli  erubescere  peccata  tua  confiteri.  Nam  A  fecisti,  annos  septem.  Pro  modico  furto  vij|;inti  dlest, 
et  ego  peccator  suni,  et  forlassis  pejora  quam  tu     pueri  decem  dies. 


foceris  habeo  facta.  Uxc  idcirco  aJmoneo,  quia  usi- 
taUHn  generis  humani  vitium  est,  ut  bealus  Grego- 
rins  dicil  (Lib.  txii  Jfora/.,  c.  9),  et  laVendo  pecca- 
tum  oemmittere,  et  commissum  confilendo  uon 
prodcre,  scd  negamlodefonderc,  atque  convictum  de- 
fendendo  multiplicare.  £t  qui  diabolo  insligante  ne- 
fanda  crimina  perpetrare  non  metuimus,  hacc  eac!em 
qu£  opere  absque  iila  verccundia  pcrfecimus,  eodem 
suadente  saltem  verbis  confiteri  enibescimus,  el 
coram  horoiDe,  qui  similis  nostn  est,  eisdem  fortasse 
passionibus  subjacct,  confuntiitur  diccre,  quod  co- 
ram  l>omino  qui  omnia  inspicit,  absque  ullo  mentis 
ruborc  committere  foimidavimus  detestanda  aclione. 


Fecisti  adulterlum  cum  uxore  aliena  vel  despcn- 
sata,  vel  virginem  corrupisti,  sive  cum  sanclimoniali 
vcl  Dco  dicala,  vcl  cum  absoluta  feniina,  id  est,  sinc 
marilo,  vel  cum  ancilla  propria.  Si  moechatus  cs 
cum  alierius  uxore  aut  cum  sanctimoniali,  septem 
nnnos  pocniteas.  Si  cum  virgine,  duosannos.  Si  cntn 
vidua,  annum  unum.  Si  tuam  uxorcm  dimisisti, 
et  allerius  junxisli,  septcni  annos  pcBniteas.  Si 
cum  vjcanle  femina,  tres  quadragesimaset  legitiuias 
ferias.  Si  cum  propria  ancilla,  quadraginta  dies 
poenitere  debes. 

Nupsisli  cum  uxore  tu>vcl  ancilla  retro.  Si  fecis- 
ti,  quadraginta  dies  debes  pocniterc. 


Sponte  ergo  fateamur  quod  nullo  cogente  comnxsi-  B     Nupsisti  cum  uxorc  tua  quadraginta  dies   ante 


mus.  Si  vero  nos  nostia  scelera  celaverimus,  ab  illo 
manifestabunlur  qui  et  accusator  &  cst  peccali  et 
incentor.  Ipse  enim  hic  nos  utpcccemus  instigat: 
ipsc  cum  peccaverimus,  accusat.  Si  ergo  in  hac  vita 
pneveniamus  eum  et  ipsi  sceleris  nostri  accusatores 
simas,  nequitias  diaboli  inimici  nostri  et  accusatoris 
cffugiemus,  Paulo  tesie,  qui  ait :  Si  no$metipsos  ju- 
dicMremuSf  non  utique  dijudicaremur  {l  Cor.  ii). 

VideDsautem.eum  sacerdos  verecundantem,  ror- 
sos  prosequatur  :  Forlasse,  charissime,  non  omnia 
quae  gessisti  ad  memoriam  modo  veniuut.  Ego  te  in- 
terrogabo.  Tu  cave  ne  diabolo  suaJente  aliquid  ceiare 
pnesumas.  —  £l  tunc  eum  per  ordinem  inlerroget. 

Fecisti  hoiakidiuai  autcasu,  autvoleiis,  aul  pro  C 
viiMlicta  pareplym,  aut  jubenle  Domine  tuo,  aulr  ia 
publico  bello.  Si  volunlarie  fecisli,  septeni  annts 
pcBniterc  debes,  si  aoIcbs  aut  casu,  qiiinque  annos. 
Si  pro  vindicta  pareniis,  unum  annum,  et  sequenti- 
bus  diMlKia  attuu&  tces  quadragesimas  ct  legiliinas 
ferias.  Si  in  beUo,  quadraghita  dies.  Si  liber  es,  et 
jul)entc  domino  servum  occidi^ti,  annum  unum,  in 
duobus  aliis  annis  tres  quadragesimas  et  legitimas 
ferias.  Si  ser\'us  dignus  est  morte,  quadraginta.dies 
pottiileat. 

Fecistf  tniAcatiofles  manuiHii  aut  pedam,  airt 
ocidos  bominis  enristi,  aut  vulnerasli  bominera. 
Pro  UrsAcalione  annum  unQra  pcenitere  debes;  pro 
vulnere,  quadraginta  dies  poeniteas. 

Fecisti  perjoriinn  aut  pro  cnpiiKtate  sseculi,  aut 
coactusetpro  necessitate,  antpervicacix),  autparen- 
UuB,  aot  iMSoicns,  ant  alios  in  perjurium  in(hixisti 
scieftter.  Si  scieRS  pejerasti,  el  alios  in  perjurium 
induxisti,  septem  annos  poenitere  debes.  Si  nesciens, 
annum  et  tres  quadragesimas. 

Fecisli  furtum,  autsacrilegium,  aut  infracturas, 
vel  rapinam,  tollens  quod  tuum  non  erat.  Si  domos 
per  Dociem  infregisti  et  quadrapcdia  tulisti  vel  for- 
tiorMn  causam  Talentem  soiidis  quadraginla,  annam 
iiDiUB  poenitere  debes  et  pretium  reddere .  Si  non 
reddis,  annos  duos  poeniteas.  Si  m^orem  [majus] 
fecisti  furlum,  tres  annos  poenitere  debcs.  Et  si  sxpe 

•CodcxRivipuli.,iZMc/or/Vidc  Ruric,  lib.  ii,  ep.  12. 


piirtum,  quadraginla  dics  dcbes  pocnilere. 

Nupsisii  in  die  Dominico,  tres  dies  poenitcre 
dcl  es. 

Fecisti  raptum  de  virgine  vel  vidua,  tres  annos 
poenitcre  debes. 

Fecisti  fornicationem,  sicut  Sodomilx  fccerunt, 
cum  pecoribus,  aut  cum  matre,  vel  sorore,  quindecim 
aniios  vcl  duodccim  pocnilere  debcs. 

Coinquinatus  es  cum  uxorc  tua  in  quadragcsima. 
Si  hoc  fccisti,  annum  unum  pocnitcre  debes,  aut 
viginti  scx  solidos  in  elecmosynain  dare.  Si  pcr 
ebrictatem  evcnit,  quadraginta  dics  pocnilcas. 

IIoc  ctiam  cavcri  debel,  ut  viginti  dics  ante  Na- 
talc  Domini,  et  Penlecoslem  et  omiii  die  Dominica 
et  post  conceptionciA  manifestalam  vir  contineat  se 
ab  w;ore. 

Dixisri  falsum  teslimonium  pro  cupiditatc  aut 
ncsciens,  annnin  unuin  poenileas. 

Tnincasti  ulhim  incmbrum,  tres  annos  poeniteas. 

Oilisli  fr;jtrcm  luum.  Quandiu  in  ipso  odio  fuisti, 
tandiu  poeniteas  in  pane  et  aqua. 

Dctraxisti  ullum  hominem  ad  seniorem  vel  ad 
pares  propter  invidium,  quadraginta  dics  poeniteas. 

Violasti  in  furto  sepulcrum,  annos  duos  poenileas. 

Conligit  tibi  ulla  negligentia  de  sacrificio  Donaiui» 
cer:tum  qna  Iraginla  dies  poenilcas. 

Consuluisli  magos,  aul  aruspiccs,  aut  incantores, 
aul  sortilcgos,  vcl  vota  quae  ab  arbores  vel  ad  fon- 
r^  tcs  fiunt  vovisli,  annos  tres  poenileas 

Tnlisti  aliquid  pecuni;e  de  ecclcsia.  Aut  in  qua- 
druplum  rcslitue,  aut  trcs  annos  poenileas. 

Perdidisii  aliquem  per  injustam  delaturam,  tres 
anuos  poeniteas. 

Duxisli  aut  transmisisti  aliquem  in  captivitatem, 
tres  annos  pocniteas* 

Edilio  Ilelmccstadiensis  ita  liabct  :  Duxisti  airt 
transmisisti  ullum  hominero  Christianum  in  caplivi- 
latcm,  tres  annos.  Burchardus  in  libro  xix  paulo  fur 
siust  et  cum  aliquo  discrimine.  Duxisri,  aut  transmi- 
sisli,  vcl  vendidisli  aliqucm  homincm  in  capUvila- 
tem,  msi  pro  pace  conununi.  Si  fecisii,  re<tec  eiim, 


067  THEODORI  ARCIUEP.  CANTUARIENSIS  9C8 

si  poteris.  Sin  auiem,  doos  Annos  per  legitimas  fe-  A  l^  temporibH$  quibus  $e  eonUnere  debent  conjugaii 
rias  poBiuteas. 


Crcmasti  domum  aut  aream  alterius,  tres  annos 
pccniieas. 

Fccisti  Tomitum  per  ebrietatcm,  quindecim  dies 
poDniU^as.  Si  per  contentionem ,  quadraginla.  Si 
ne sciens,  scx  dies  pccniteas. 

EdUio  Helnuv$tttdienm  :  Fecisti  vomitum  per 
ebrietatem,  15  dies  pceniteas.  Si  per  oontentionem, 
iO.  Si  nesciens,  7  dics  pouiiteas.  Similiter  si  san- 
guinem  coinederis. 

Manducasti  morticina  aut  dilacerata  a  bestiis, 
quadraginta  dies  poenitcas.  Similiter  si  sanguinem 
Gomederis. 

Bibistl  de  liqnore  In  qno  mus  tcI  mustela  mortna 
iaTcnta  fuerit,  quadraginta  dies  poeniteas. 

Contempsisti  indictum  lejunium  in  Ecclesia  tcI 
decrcta  seniorum,  quadraginta  dies  poeniteas.  Si  in 
quadragesima  unum  annum. 

Oppressisti  infantcm  tuum,  quinque  annos  aut 
tres  poenitcre  debes. 

Bibisli  ullum  maleficium,  id  est  herbas,  Td  alias 
caosas,  utnon  potuisses  inrantes  habere,  aut  alio  do- 
nasli,  aut  hominem  per  mortiferam  polionem  occi- 
dere  Toluisti,  aut  alium  boc  facere  docuisti,  aut  de 
semine  Tiri  gnstasti  ut  in  amorem  tuum  exardesce- 
ret,  aut  cbrisma  bibisti  aut  ad  subTcrtendum  Bei 
judicium  alteri  dedisti«  etc.  Si  quid  hiQusmodi  ope- 


ab  Hxoribus, 
(Ex  Poenitentiali  eodem.) 

Cak  cccxxii.  Uxonitus  tontineat  se  quadragiuta 
dies  ante  Pascha  et  Pentecosten,  seu  ante  Natale 
Domini,  et  omncm  Dominicam  noctem,  et  quartaa 
et  scxtam  feriam ,  et  a  conceptione  manifeslata 
nsque  post  natam  sobolem.  Uxor  post  natam  sobo- 
lem  abstincat  se  ab  Elcclesia,  si  filius  est,  dies  tri- 
ginta ;  si  filia,  dies  quadraginta.  Mulier  se  abstineat 
a  Tiro  tres  menses  ante  partum,  et  post  partm 
quadraginta  dics.  Qui  autem  nupserit  his  diebQS, 
Tiginti  dies  poeniteaL 

De  eadem  re* 

Cap.  cccxxx.  >  Qui  in  quadrageaima  ante  Pascha 
B  cognoverit  uxorem  suam  et  noluerit  abstinere  ab 
ea,  unoanno  poeniteat  [Edit.  Ilelmteit.  anaos  15  po^- 
niteat],  aut  pretium  suum,  Tidelicet  Tiginii  sei  soH- 
dos  ad  ecdesiam  iribuat,  aut  pauperibus  diviJaL  Si 
per  ebrietatem  et  sine  consuetudine  accideril,  qua- 
draginta  dies  pnpniteat 
Qttod  ante  communionem  abitinere  debet  a  camjugc» 

Ckp,  cccxxxi.  i>  Onmis  homo  ante  sacram  coa- 
munionem  a  propria  uxore  abstinere  debet  7,  aut  5, 
aut  3  dies. 

cx  LiB.  II  aEciiiONis  BE  BccLESiiSTicis  nisa»iJ!as. 

Qui  per  faidam  kominem  occiderit. 

,(Ex  Poenitentiali  qno  supra.) 

Cap.  xxiii.  «  Qui  pro  Tindicta  fratris  aut  alionuD 


ratus  es,  septem  annos  poeniteas. 

Nccasti  Toluntarie  partus  tuos,  decem  annos  poe-  p  pwcntum  occiderit  horainem,  annum  unum  p«i- 
iMleas.  Et  si  filium  tcI  flliam  occidisti,  duodecim.  ^  I«at*  «t  seqnenUbes  doobiis  tres  quadraieaimaa  ob- 
Et  si  utero  ante  conceptum,  unum  annum.  Si  post 
conceptum,  tres  annos.  Si  tuus  infans  per  tnam  ne- 
gligentiam  sine  baptismo  mortuus  est,  annum  unum 
poeniteas,  et  nusquam  sis  sine  aliqua  poenitentia. 

FecisU  aliquid  tcI  dixisti  in  quocunque  opere 
quod  iiiclioas  per  sortilegam  Tel  magicam  artem,  an- 
num  unum  poeniteas. 

MisisU  filium  tunm  super  tectum  aut  super  foma- 
cem  pro  aliqua  sanitate,  tcI  incendisti  grana  ubl 
mortiius  homo  fuerat,  quinque  annos  poeniteas. 

CantasU  carmina  diabolica  super  mortuos,  TiginU 
dies  poeniteas. 

JunxisU  te  mulicri  tempore  menstruo,  qiiadra- 
ginta  dies  pocniteas. 

NupsisU  cuin  uxore  tiia,  postquam  peperit,  ante- 
quam  qnadraginta  dics  adimplerentur,  trigtnta  dies 
poeniteas. 

Communicasii  de  sacrindo  Domini,  et  non  prius 
absUnuisU  ab  uxoris  amplexu,  quinque  ant  septem 
diebus,  dies  viginU  poeniteas. 

Operatus  es  aliquid  in  Dominica  die,  septem  dies 
poeniteas. 

DetraxisU  tcI  maledixisU  aliquem  causa  iuTidiae, 
septem  dies  poeniteas.  Vide  iupra  quce  iequuntur. 

*  Burcb.,  1.  XIX,  c.  76. 
»»  Burch.,  1. 1,  c.  22. 

•  Burch.,  I.  Ti,  c.  3i. 
^  <lta  poeniteat,  ut  bomicidia  sponte  commissa, 

cum  ipsa  Veritas  dicat :  Mihi  TindicUm,  et  ego  retri- 


senret  et  legiUmas  ferias,  id  est,  secaadan,  qaartam 
et  sextam  feriam. 

De  eadem  re. 
(Ex  eodem.) 
Cap.  xxit.  Qoi  per  iram  et  rixaai  et  cbrietalea 
aubiU)  homiDem   occiderit ,   quatoor   aoiios  pos- 
■iteat. 

De  eadem  re. 
(Ex  eodem.) 
Cap.  xxt.  Si  quis  liber,  jubente  domino  soo,  lef- 
Tum  OGciderit,  quadraginta  dies  pomileat.  Et  sl  quii 
Uber,  jubente  domino  suo,  hominem  imiDceDtem  o^ 
ciderit,  annum  unum  paeniteat^  et  im  duobos  aliif 
p  annis  tres  quadrageaimas  obsenret  et  legitimas  lerias. 
Si  aliquit  ordinatut  homicidium  feeerk. 
(Ex  PoenitenUali  quo  supra.) 
Caf.  xlti.  •  Si  quis  episcopus  aut  aliqois  ardi' 
nalus  homicidium  fecerit,  decem  annot  peenileal, 
tres  ex  his  in  pane  et  aqua. 

Si  quit  consenserit  vel  comUiatui  fuerit  mt  homo  inteh 

ficiatur. 

(Ex  eodem.) 
Cap.  xltii.  t  Si  quis  ad  horoicidium  fadendon 
censenserit  et  consilium  dederit,  et  factum  foerit, 

buam.  I  Idem  habet  Poenitentiale  Romanom  ex  Ttew 
doro.  Vide  supra. 

•  Halitgar.,  lib.  ti»c.  i. 

'  UaUtg.,  ibid. 


m  PflEMTENTIALE.  -  CAPITULA  COLLECTA  EX  FRAGM. 

ftepieoi  annos  poeuiteal.  Si  vero  non  fucrit  faclum,  A  Si  uxoratus  ancillam  propriam  temeriL 


070 


triis  annospoenilcat 

Si  qms  conMtiguineum  suum  occiderit  aut  senioreuL, 

(Ex  eodem.) 
Cap.  xlviii.  Si  quis  proximum  ct  consanguineum 
8uum  occiderit,  decem  annos  pocniteat.   Similiter 
si  quis  seniorem  et  dominum  suum  dolo  tnicida- 
veril. 

De  kti  qut  pro  tuhilo  ducunt  homicidiutn  in  hello 

perpetratum. 

(Ex  Poenitentiali  quo  supra.) 

€af.  li.   Si  quis  honiinem  ia  bello  publico  occi- 

derit,  quadraginta  dies  poenitcat. 

Se  cterico  iftti  proximum  suum  occiditm 

(Ex  eodem.) 

Cap.  lii.  Si  clericus  homicidium  fecerilet  proxi-  B 

muDi  suum  occiderit  odii  meditatione,  exsul  septem 

anuis  poeniteat. 

De  parricidis. 

(Ex  eodem.) 

Cap.  Liii.   Si  quis  hoc  crimen  perpetraverit,  qui- 

dam  judicaverunt  ut  septem  annis  pocniteat,  vel 

quatuordecim  pcenitentiam  egisset;  quidam  usque 

ad  iiDem  vilae ,  sicut  Cain  ,  qui  simHia  perpetra- 

verit 

Dt  femitta  <uju$  filius  per  negligentiam  ohierit  non 

baptizatus. 

(Ex  Poenitentiali  quo  supra,  cap.  17.) 

Cap.  lxii.   Pariens  femina,  ciqus  iilius  per  ncgli- 


Cap.  cww.  Si  uxoratus  ancillam  propriam  te- 
nuerit,  annum  umim  poeniteat,  vel  in  alio  anno  tres 
quadragesimas  et  legilimas  ferias,  et  tribus  mensi- 
bus  prius  se  a  sua  contineat  conjuge.  Ancilla  verOy 
si  vim  passa  est,  quadraginta  dies;  si  consentiens 
fuerit,  Ires  in  anno  quadrageslmas  et  legitimas  Tcrias 
poeniteal. 

Si  taicus  cum  laica  femina  fornicatus  fuerit, 

(Ex  eodem.) 

Cap.  cxxxvi.  *  Si  laicus  cum  iaica  femina,  id  est, 
uterque  absolutus  a  lege  conjugii,  trcs  annos  poeni- 
teat ;  et  quanto  sxpius  ct  negligcntius  ea  peccata 
commiserunt,  tanto  magis  et  tempus  addatur  ct  mo- 
dus  pa^nitentia;. 

De  fornicatione  diversarum  personarum, 
(Ex  Poeoitentiali  Romano^,  Theodori  episcopi,  et 

Bedae  presbyleri.) 

Cap.  ccxlvi.  Adolescens  si  cum  virgine  peccave* 
rit,  annum  pocniteat.  Si  semel  et  fortuito  casu,  le- 
vigetur  ei  poenitentia,  et  tantum  usque  ad  annum 
plenum  poeniteat.  Si  infra  triginta  annos  adolescens 
fomicationem  faciat,  tres  quadragcsimas  et  lcgiti- 
mas  ferias.  Si  propter  hoc  peccatum  servitio  hu- 
nano  addicti  sunt,  quadraginta  dies  poeniteant.  Si 
uxoratus  cum  virgine  foruicatus^uerit,  duos  annos 
poeniteat,  ita  primum  omnium,  ut  a  sua  se  conli- 
iieat.  Si  ei  consenserit,  uxori  ciiam  addatur  modus 
poenitentix.  Si  laicus  cum  laica  fornicatus  fueril,  tres 


gentianj  non  baplizatus  obierit,  annom  unum  poeni-      annos  pocniteat;  et  quanto  sxpius,  tanto  magis  teoi- 


teat,  et  nunquam  sit  sine  aliqua  poenitentia.  Si  ai- 
lem  per  iiegligentiam  sacerdotis,  require  in  primo 
lU)cilo  cap.  129. 

Si  qua  mulier  partum  suum  excussent, 
(Ex  Poenitentiali  eodcin.) 

Cap.  lxvi.  Si  qua  mulier  partum  suum  ante  qua- 
draginta  dies  in  utero  sponte  perdidcrit,  annum 
unum  pceniteaL  Si  vcro  post  quadraginta  dies  euni 
occidcrit,  tres  annos  poeniteat.  Si  vero  postquam 
auimatus  fuerit,  eum  perdiderit ,  quasi  homicida 
poeniieat.  Sed  dislat  mullum  ulrum  paupercula  pro 
diflicultale  nulriendi,  aut  fernicaria  causa  sit,  et  pro 
sui  sceleris  celandi  faciat  causa. 

De  femina  qum  virum  per  maleficium  interficiU 
(Ex  eodem  Poenitenliali,  cap.  15.) 

Cap.  lxxxii.  Mulier,  si  aliquos  inlerimit  arte  ma- 
lefica,  id  est  per  poculum  aut  per  aliquam  arlem, 
scptem  annis  poeniteat.  Si  paupcrcula  fuerit,  quatuor 
annis  poenileat. 

Quid  si  unus  absoiutus  et  alter  copulatus  adullerali 

fuerint, 

(Ex  Poenitenliali  unde  supra.) 

Cap.  cxxxiv.  Si  quis,  vacans  uxore,  polluit  se  cum 

alterins  uxore,  annis  duobus  pa^niteat.  Similitcr  de 

feminis  observandum. 

•  Burch.,1.  IX,  c.  68. 

^  Idem  est  quod  supra  babet  Inquisitlo  65,  his 
verbis :  c  Poenitentiale  Romanum  vel  a  Tbeodoro 
ipiscopo,  aut  a  iicn.  presbytero  Beda  editum.  i 

Patrol.  XCIX. 


pus  addatur.  Laicus  maculans  sc  cum  ancilla  Dci, 
duos  annos  poeniteat.  Si  genuerit  ex  ea  filium,  an- 
nos  tres  poenileat.  Si  sine  conjugio  est,  trcs  qua- 
dragesimas  ct  legUimas  ferias.  Si  canonici  sunt  cl 
foriiicanlur,  animm  unum ;  si  frequentcr  duos.  Qui 
in  gradu  est,  annos  trcs  pa^niteat.  Monachus  sine 
gradu,  vel  canonicus  gradum  halens,  si  cum  puera 
laica  fornicati  sunt,  annos  tres  pocniteant.  Si  cum 
sanctimoniali ,  annos  seplem  poeniieant.  Monachi 
cum  gradu  fornicritioncm  facicntcs,  scptcm  annos 
poeniteant.  Si  monachus  laicam  duxerit,  tres  annos 
poeniteat,  illa  duos  et  legitimas  ferias.  Si  usque  ad 
generationem  (ilii,  quatuorannos  poenileat.  Si  occi-: 
dcrit,  septem  annos  poeniieat.  Si  episcopus  fornica- 
|.  lus  fuerit,  oclo  annos  poenitcat.  Alii  judicaverunt 
duodecim  annorum  poenitcntiam.  Postannum  ter- 
tium  levius  poeniteat.  Presbyter  cum  puella  forni- 
cans,  aniios  quatuor  et  tres  quadragesimas  in  anno, 
et  ferias  quartam  et  scxtam  in  pane  et  aqua.  ^  Si 
cum  ancilla  Dci  fomicatus  fuerit,  septcm  annos  poB- 
niXeat.  Episcopns,  presbyter,  et  diaconus,  si  in  for- 
nicatione,  perjurio,  ctc.  ^. 

Itetn  de  incestis. 
Cap.  ccxlvii.  Si  adolescens  sororero  suam  duxe- 
rit,  quinque  annos  poeniteat.  Si  matrem,  sepiesi 

«  Burch.,  1.  XVII,  c.  39. 

^  Ut  supra  in  prima  collectione  capitulonim  Tlieo- 
dorL 


81 


m 


THEODORl  ARCHIEP.  €ANTUAR!£ISS1S 


9T2 


annos.  El  quandiu  Ylxerlt,  nunquam  sit  sine  conli-  A  11*^8  menses  p(rnitcat.  Qui  per  turpiloquiam  poUoi- 


neutia  [poeuilentia] 

liem  aiii, 

Qui  cum  matre  fornicatus  fuerit,  quiudecim  annos 
posniteat.  Qui  cum  filia  vel  sorore  fornicatus  fuerit, 
ab  omni  cairne  se  abstineat,  et  quindecim  annos  poe- 
niteat.  Si  mater  cum  (ilio  suo  parvulo  fornicata  fue- 
rit,  tres  annos  abstineat  se  a  carne,  et  diem  unum 
in  unaquaque  bebdomada  jejunct  usque  ad  ve- 
sperani. 

hem, 

Qui  babet  matrem  et  (lliam,  duas  sorores,  uxorem 
patris  et  fratris,  patruelis  aut  avunculi,  neptem  aut 
consobrinam,  aut  qui  in  prima,  secunda,  vel  tertia 
generatione  juncti  sunt,  istis  volumus  indicare  ut 


lur,  septem  dies  poenilcat.  Presbyter  si  oscalatos 
fuerit  feminam  pcr  immundum  desiderium  ,  yiginti 
dies  pGenitcat.  Si  inquinatus  fuerit,  quadraginta 
dies  pocniteat.  Qui  in  ecclesia  per  somnum  poUuitor, 
tres  dies  poeniteat.  Qui  in  somnis  roluntate  pol* 
lutus  est,  surgat,  et  cantet  septem  psalmos  poeniteii- 
tiaies,  et  dies  triginta.  Qui  pecx^re  voluerit  in  sooh 
nis,  et  non  fuerit  pollutus,  triginta  quatoor  psaUnof 
canlel. 

De  fundendo  temen, 

Gap.  cclii.  d  Qericus  si  semen  fuderit  uoii  tan« 
gendo,  septem  dies  poeniteat.  Si  tangit  cum  mauo, 
viginti  dies.  Si  diaconus,  triginta  dies.  Si  presbyter, 
hebdomadas  qualuor.  Presbyter,  si  seroen  fuderit 


scparcntur.  Et  propler  novellam  planlationem  Ec-  B  per  cogitalionem,  septero  dies  poeniteat.    Monachos 


clesi'jc,  ut  septem  annos  agant  poenilentiam,  tres 
primos  annos,  trcs  dies  in  hebdomada,  id  est,  feria 
sccunda,  et  quarta,  ct  sexta,  quadraginta  dies  ante 
Puscha,  viginti  antc  missam  sancti  Joinnis,  viginli 
aute  Natale  Domini.  Quatuor  vero  reliquos  annos,  fe- 
ria  quarta  et  sexta,  et  quatuordecim  noctes  ante 
missam  sancli  Joannis  et  alias  ante  Nalale  Do- 
mini.  Si  se  redimere  vult,  donet  unum  denarium  aut 
pretium  unius  denarii  pro  uno  die.  Si  pauper  est, 
dooet  dimidium  denarium. 

De  $ordidatione  puerorum, 
Cap.  ccxlviii.  Pucri  se  manibus  invicem  cotn- 
qoinantes,  quadraginta  dies  poeniteant,  majores  vero 
centum  dies.   Pueri  se  inter  fcmora  sordidantes, 


similiter.  Qui  voluntarie  semen  fudit  in  ecclesia,  si 
clericusest,  quatuordecim ;  simonachus  aut  diaconos« 
triginta  dies ;  si  presbyter,  quadraginta;  si  cpisco- 
pus,  quinquaginla  dies  poeniteat. 

Dequadrupedum  fornieatione* 

Cap.  ccliii.  •  Qui  cum  pecude  peccat,  annuoi  onom. 
Quidam  judicant  annos  decem,  quidam  septem,  qui- 
dam  quatuor,  quidam  centum  dies.  Si  qois  de- 
ricus  cuni  quadrupede  fornicatus  fueril ,  annos 
duos ,  subdiaconus  tres  ,  diaconos  et  monacbos 
quiiujue,  presbyier  sepiem,  episcopus  decem  pce* 
niteat. 

De  Sodomitis, 

Cap.ccliv.  f  Quifomicaverit,  sicut  Sodomit«,  qii- 


centom  dies  poeniteant,  majores  tres  quadragesimas  ^  ^^®  judicaverunt  decemannos,  quidam  septm,  alo 

-  nnum.     Pueri  centum  dies.    Alii  judicavemnt»  si 

in  consuetudinc  est,  laicus  annos  quinque,  clericos 
septem,  bubdiaconus  et  monachus  octo,  diaconai 
decem,  prcsbyter  duodecim,  episcopos  tredecim  p(B- 
niieat. 


et  legitimas  ferias.  Parvulus  a  majore  oppressus, 
septem  dies  poeniteat.  Si  consenserit,  viginti  dies. 
Puer  voluutarie  se  poUuens,  triginta  dies,  juvenis 
vero  quadraginta  dies  poeniteat. 

De  menstruis  absiinendis^  etc. 

Cap.  ccxlix.  Qui  cum  muliere  menstruata  nupse- 
rit,  qoadraginta  dies  poeniteat.  Si  qui$  cum  uxore 
sua  rctro  nupsent,  quadraginta  dies  poeniteat.  Si  in 
terga  nupserit,  tres  annos  ,  quia  sodomiticum  scelus 
est.  Yin  inter  femora  fornicantes,  anoum  unum  poe- 
niteant.  Si  in  terga,  tres  annos.  Si  pueri  sunt,  duos 
anuos  poeniteant. 

De  mulierum  fortricalione. 

Cap.  ccl.  «  Mulier  quocunque  moHmine  aut  in  |v 
soipsa  aut  cum  aUera  fomicans,  tres  annos  poeni- 
tcat. 

Unde  supra, 

^  Si  sanctimonialis  cum  aUa  sanctimoniali  per  ali- 
quod  machinamenium  fornicatur,  septem  annos  pce- 
niteat. 

De  iltecebroso  amplexu, 
Cap.  ccli.  c  Qui  per  iUecebrosos  amplexus  feininae 
vel  per  osculum  polluitur,  triginU  dies  poeniteat. 
Qui  tetigerit  inverecunde  camem   ejusdem  feminse, 

•  Burch.,  I.  XVII,  c.  27,  ex  PoenitentiaU  Theodori 
tantum.  ^ 

^  Burch.,  Ub.  xvii,  c.  28,  ex  Poenit.  Theod. 

•  Burch.,  I.  VII,  c.  42. 


ABHIiNC  m  FURTO  ET  RAPINA. 
(ExPosnitentiali  unde  sopra.) 
Cap.  cclxv.   Qoi  copiditate  captos  fbrtom  feos- 
rit,  quod  absluleril  reddat,  et  annos  qoinqne  po»- 
niteat. 

De  eadem  re, 

(£x  eodein.) 
Cap.  cclxvii.  Qoi  saope  forliim  fecerit,  sq>tea  azh 
nospoeniteat. 

Unde  supra. 
Cap.  ccLXviii.  Si  qois  sepulcrom  riohverit,  m- 
ptem  aonos  poeniteat,  tres  ex  his  in  pane  et  aqua. 

De  eadem  re. 
(Ex  eodein  PoenitentiaU.) 
Cap.  cclxxv.  Si  aliquis  de  ministerio  ecclcsiae  qw^ 
libet  roodo  aliquid  furatus  fuerit»  septem  annos  pcs- 
uiteat. 

De  perjurto.' 
(Ex  eodem  PoenitentiaU.) 
Cap.  cccxxiv.   s  Quiconque  sciens  peijurawlt 

^  Burch.,  1.  XVII,  c.  i3. 

*  Burch.,  I.  XVII,  c.  32. 
'  Burch.,  I.  XVII,  c.  31. 

*  Borch.,  I.  XII,  c.  8. 


975  PCENITENTIALE.  —  CAPITULA  COLLECTA  EX  FRAGM.  ^4 

gepteoi  aimos  poeniteat,  et  post  h»c  commcmioDcm  A  tum  a  bestia  domestica,  id  est,  a  cane  vel  cato,  duos 

accipiat.  ^«8  poenitcat. 

Ex  Pcsniienliali  ut  $upra, 

Cip.  cccxxv.  Si  quis  perjuravcrit,  ultra  ad  sacra- 


mentum  non  admittatur. 

/)e  eadem  re. 
(Ex  codem.) 
Cap.  cccxxvi.  *  Si  quis  suspicatur  quod  ad  perju- 
rium  inducitur,  et  tamen  ex  consensu  jurat,    diios 

innospomiteat  ^. 

Unde  tupra. 
Cap.  cccxxvii.  «  Si  quis  perjuraverit  per  cupidi- 
tatem,  omnes  res  suas  vendat,  et  pauperibus  dis- 
triboat,  et  monasterium  ingressus  jugi  poenitentiae 

se  sobdat. 

Vnde  iupra, 

Cap.  cccxzviii.  Si  quis  perjurium  fecerit,  laici 
tiinos  tres,  derici  quinque,  sulMiiaconi  se\,  diaconi 
•cto,  prcsbyteri  decem,  episcopi  duodecim  annos 
poeniteant. 

De  incttntatoribuSy  malelicis,  et  iortilegtM, 

(Ex  Poenitentiali  quo  supra.) 

Cap.  ccclv.  ^  Qui  nociurna  sacrificia  daemonum 

celebraverint,  vel  incanlationibus  daemones  invoca-. 

Terinl,  capite  puniantur. 
Cap.  cccLVi.  Qui  auguriis  vel  divinationibus  in- 

serviont»   quinque  annos  poeniteant.    Immissores 

lempestatum  seplem  annos  poeniteant. 
Cap.  ccclvii.  Mulier  si  divinationes  vel  incanU- 


De  fiqnore^ 
(Ex  eodcm.) 
Cap.  CGCLXxii.  i»Si  4iuis  dederit  aricuifiquoremiril- 
quem  in  quo  mus  vcl  mustela  roortui  sunt,  si  laicus 
est,  septem  dies  poeniteat.  Si  autem  in  coenobio 
sunt,  ducentos  psalmos  cantent.  Qui  postea  no- 
verit  quod  taiem  potum  bibit^  unum  psaltcriuro 
cantet 

De  9anguinA, 

(Ex  eodem.) 

Cap.  cccLXxni.  Si  quissanguinem  alicujus  anima- 

Iss  manducaverit,  quadraginta  dies  poeniieat. 

Item  vt  nuUus  sanguinem  comedai, 

B     Cap.  ccclxxiv.  Admonendi  sunt  fidcles,  iit  nuHul 

praesumat  saiigiiinem  mandocare.  Nam  in  principio. 

quando  bomini  licentia  data  est  a  l)eo  camem  man- 

ducandi,  sanguincm  interdictum  lcgimus.  Ait  enim 

I>ominus  ad  Noe  et  filios  ejus :  Omne  quod  moveiur 

et  vivit,  erit  vobis  in  cibum,  excepto  quod  camem  cum 

ganguine  non  comedetis.   Sanguinem  enim  animarum 

testrarum  requiram  de  manu  cunetarum  bestiarum  ei 

de  manu  hominis,  {Gen.  ix,  3-5)«   Quod  i:on  solura 

in  lege  veieri  sxpissime  inbibetur,  verum  eliam  in 

novo  testamento  apostoli  primitivae  Ecclesiae  ex  gen- 

tibus  sub  mngna  deliberatione  scribunt  ut  abstineant 

se  a  contaminationibussimulacrorum  et  fornicatione, 

et  suffocatis,  et  sanguine.  Quod  expoaens  llierony« 


VAP.  ccGLvii.  «uiici  Di  U...M-.  .^musdicit:  c  Juxialitteram  i,  inquil,  baBcpraeccpUl 

iinnes  diabolicas  fecenl,  annum  unum  poeniteat,  vel  C  .    .        '  r^u  -  »-  .      J.  . 

uont»  iuiiuuut;aa  icw;ii.,        ^      .       ^"  .       ^  convcniunt  omni  Cbnstiaiio,  ut  morticinom  non  oo- 

tres  qoadragesimas,  vel  quadraginta  dies  secundum 


qoalitatem  delicti. 

Cap.  cccLViii.  •  Auguria,  vcl  sortes  qu«  dicun- 
tur  lalse  sanctorum,  vel  divinationes,  qui  eas  obser- 
vaverii,  vel  quarumcunque  Scripturarum,  vel  voU 
voverit  vel  persolverit  ad  arborem  ,  vel  ad  lapi- 
dem,  vel  ad  quamlibet  rem  excepto  ad  ecclesiam 
omnes  excommunicentur.  Si  ad  poenilentiam  vene- 
riut,  derici  annos  tres  laici  unum  et  dimidium  poe- 

uiteant. 

De  morticinis, 

(Ex  Pcenitentiali  quo  supra.) 

Cap.  ooclx».  '  Qui  manductt  camem  immundam, 


medat,  tam  de  avibus  quam  de  pecoribus,  quorura 
nequaquam  sanguis  effusus  est.  Quae  necessario  ob- 
servanda  aposloloruro  de  Jerusalem  missa  epistola 
monet.  Et  captum  a  bestia,  qula  etipsum  simililer 
suffocatum  est.  i  El  sanguine,  id  est,  non  maodu- 
cando  cum  sanguine.  Si  ergo  de  gentili  vita  venien- 
tibus  pro  ipsis  fidei  rodiroentis  et  inveterata  cou- 
suetudine  gentilitatis  baec,  quasi  sibi  ad  salutem 
suflicerent,  scripta  sunt,  quis  iransgressor  bspc  par- 
vipeodat?  Simul  et  boc  considerandum,  quod  idolo* 
latrix  et  fomicationi  suffbcalum  et  sangnis  aequifia- 
rantur.  Unde  omnibus  annuntietur  quantum  piacu- 
lum  sit  sanguinem  comedere,  quod  idolis  et  fomica- 


aut  morticmum,  aut  dilaceratum  a  bestia,  quadra-  ])  tioni  comparatur.  Si  quis  haec  Dominica  etapostolica 


ginta  dies  poeniteat.  Si  quis  neoessitate  famis  co- 
gente  manducavit,  mullo  levius  poeniteat. 

Cap.  ccclxx.  (^i  fraudatum,  raptum,  vel  fura- 
ti?m  sciens  manducat,  si  pauper  est,  septem  dies ;  si 
pot:ns,  qnadraginta  dies  poeniteat.  Infirmi  vero,  si 
sciont,  quindecim  dies  poeniteant. 

Cap.  cccLXxi.  s  Qui  comedlt  et  bibit  contamiua- 

«'  Burcb.,1.  xii,c.  1. 

t»  60  diespoeniteat,  et  sequentes  annos,  et  nunquam 
sit  sine  gravi  poenitentia. 

•  Burcb.,  1.  XII,  c.  3. 
A  Burch.,  i.  X,  c.  51. 

•  Burcb.,  1.  X,  c.  9. 

f  Burcb.,  I.  XIX, c.  88. 

•  Burch.,  1.  XIX,  c.  106;» 


pnecepta  violaverit,  a  communione  ecclesiastica  sn»- 
peodatur,  usque  digne  poeniteat. 

De  liquore  in  quo  mus  ceeiderii, 

(Ex  Poenitentiali  quo  supra.) 

Cap.  ccecxxxiv.  Mus  si  ceciderit  in  liquorem,  tol- 

latur  inde,  et  aspergatur  aqua  benedicta,  et  suma- 

tur.    Si  vero  mortua  fuerit  invenla,  abjiciatur  totoa 

>»  Burch.,  1.  XIX,  c.  106. 

i  c  Et  iuxta  liUeram,  omni  generi  electo»  regali  et 
sacerdotali ,  quod  proprie  ad  Chrisiianos  refertor* 

2ui  uucti  sunt  oieo  spiritali,  de  quo  scriptum  est : 
^nxii  U  Deus  tuus  oleo  essultationis  prm  participibui 


im$ :  baec  praecepla,  etc 
i  &  HieroDymos  in  * 


,ctp.  iS. 


U75 


TIIEODORI  ARCniEP.  CANTUARIENSIS 


976 


ilLe  liiI»or.   QiioJ  si  miiltum  esl  de  Utjuorc,  ^ur^o-  \  De  ephcopoqtti  sccundum  naturam  fefnicatus  fueni 

et  de  aliis. 


tur  illc  liqnor,  et  aspergatur  aqua  sancla,  el  suina- 
tur,  si  ncccssc  cst.  Si  in  farina,  aut  in  laclc  coa- 
gulato,  aut  in  melle  mus  mortua  invenitur,  quod 
iii  circuitu  ejus  est  foras  projiciatur,  rcUquuro  su- 
uiatur. 

Si  qui$  sejmlcrum  violaverit,  et  ccetera. 
■(Unde  supra.) 
Cap.  ccccixxv.  Si  qtlis  sepulcruni  violaverit,  ee- 
pteiuannos  poeniteat,  trcs  in  panc  et  aqua.  Si  quis 
ligaturas  fecerit,  qu^  detestabile  est,  tres  annos 
poenileat,  unum  ex  his  in  pane  et  aqua.  Si  quis  man- 
ducavcrit  morticinum  aut  idolis  iramolaturo,  jejunct 
liebdoinadas  duodecim.  Si  quis  quodlibet  membrum 
sibi  Yoluntarie  troifcaverit ,   tres  annos  poeniteat, 


(Ex  Pcenitenliali  Theodori.) 

LiB.  XVII,  CAP.  XXXIX.  Si  quis  pontifex  foniicatio- 
iicm  fccerit  naturalem,  synodus  judicavU  ot  deoem 
aniios  pccniteat,  et  muUis  lacrymis  et  eleemosynis 
veniam  a  Domino  petat.  Presbyter  non  pndato  mo- 
uachi  voto  cum  puella  vel  meretrice  peccaDS,  annof 
tres  et  in  iribus  quadragesimis  secundam,  et  qnartam 
et  sextam  feriam,  et  sabbato  semper  de  sicoo  cibo 
poeniteat.  Si  cum  anciUa  Dei  aut  masculo,  plus  adda- 
tur  jejunium,  id  est  septem  annos,  si  in  consueludine 
est.  Similiter  diaconi,  si  monachi  non  sont,  duos 
annos,  sicut  etiam  moDachi  qui  sine  gradu  sudL  Si 
diaconi  monachi  suut,  sepiem  annos;  monachi  cum 


unum  ex  his  in  pane  et  aqua.    Si  quis  usuras  unde-  B  gradu,  septcm  annos  pceniteant.  Item  episcopus,  si 


cuiique  exegerit,  similiter  poeniteat.  Si  quis  pervio- 
lcntiam  aut  quolibct  ingenio  malo  ordine  res  alienas 
invaserit  aut  tulerit,  similiter  pceniteat.  Si  quis  ali- 
qucm  hominem  inalo  ordincvendidcrit,  similiter  poe* 
niteat.  Si  quis  aream  aut  domum  alterius  volunta- 
rie  igne  cremaverit,  similiter  poeniteat.  Si  quis  per 
iram  aliquem  percusserit,  et  sanguinem  fuderit,  aul 
debi!em  fecerit,  quadraginta  dies  poeuiteat  in  paneei 

aqua. 

Si  aliqnis  ei-communicatus  mortuus  fuerit. 

(Unde  supra.) 

Cap.  ccccxxxvi.  Si  aUiuis  excommunicatus  fuerU 

mortuus,  qui  jam  sit  confessus,  et  non  occurrit  venire 

ad   saccrdotem  ,   scd    praeoccnpavit  eum  mors  in 


sine  voto  monachi  cum  puella  vel  meretrice  pecca- 
verit  decem  annos  poeniteat.  Clericus  com  tali  pmlla 
sine  volo  monacbi,  si  fomicatus  fuerit,  onum  anuum 
pceniteat;  si  (Vequenter,  duos  annos.  Si  cum  cano- 
nica,  duos  annos;  si  frequenter,  tres  annos.  Si  ge- 
nuerit  ex  ea  filium,  quatuor  annos  :  alii  dicunt, 
septem.  Theodorus  dixit  :  Monachus  fornicationem 
faciens,  septem  annos  poeniteat. 

Vt  quotiescunque  atiquis  ad  pcenitentiam  acceuerit, 
jejuniis^  et  orationibus  cum  eo  communicare  de- 

beut. 

(Ex  PoenitentiaU  TheoJori.) 
LiB.  XIX,  CAP.  XXXIII.  ^  Quoticscunque  Christiaiii 


domo  aut  in  via,  faciant  pro  eo  parcntes  ejus  obla- C  ad  poenitentiam  accedunt,  jejunia  injungimus;  et 

nos  communicare  cuin  eis  debemus  in  jejunio,  unam 
aut  duas  scptimanas,  autquanlum  possnmus;  utnoo 
dicalur  nobis,  quod  sacerdolibus  JuduK)nim  dictam 
est  a  Domino  :  Yce  vobis  legisperitis,  qni  aggraratis 
homincs,  et  imponitis  super  humeros  eorum  onera  gra* 
via  et  importabilia ;  ipsi  autem  uno  digito  vestro  non 
tangitis  sarcinas  ipsas,  Nemo  enim  potest  snllevare 
cadentem  sub  pondere,  nisi  inclinavcrit  ul  porrignt 
ei  manum ;  ncqiie  ullus  mediconim  vulnera  innrmar- 
tium  potest  curarc,  nisi  foetoribus  particeps  fuerit; 
ila  quoqiic  nullus  sacerdotum  vel  pontifex  pecca'.o- 
rum  vulncra  curare  potest,  aut  animabus  peccau 
auferre,  nisi  prxslante  soUicitudine,  et  oratione  h- 
crymarum.  Necesse  est  ergo,  fi-atres  charissimi,  vos 
^  sollicilos  esse  pro  peccanti'.)us,  qui  sumus  altemtrun 


tionem  ad  altare,  et  denl  redemptioncm   pro  ca- 

ptivis  «. 

II.- 

EX  BUIICHARDO, 

Capilulisouiissis  qufle  supra  relala  sunt. 

De  illis  qui  in  codicibus  futura  requirunt. 

(Ex  Poenitenliali  Theodori.) 

LiB.  X,  CAP.  xxvi.^InlabuUs  vel  codicibus sortc  fu- 

tura  non  sunt  requirenda ;  et  ut  nullus  in  Psalte- 

rio  ,  vel  in   EvangeUo ,  vel  in  aliis  rebus  sortiri 

pKBSumat,  nec  divinationes  aliquas  in  aliquibus  re- 

bus  observare.  Quod  si  fecerit,  quadraginta  dies  poe- 

niteat. 

De  itlis  qui  in  lingua  lascivi  fiierint. 
(Ex  Poenitcntiali  Thcodori.) 
Cap.  iai.  Si  quis  lascivus  in  Ungua  fuerit,  tridua- 
na  poenitentia  cxpietur. 

De  ilUs  qui  pejerant  fe  in  mann  episcopi,  aut  in  cruce 
consecrata^  aut  non  consecrata. 

(Ex  Pfleuitentiali  Theodori.) 
LiB.  xn,  c\p.  V.  Qiii  pejerat  se  in  inanu  episcopi, 
aut  in  cruce  consccrala,  trcs  annospoenitcat.  Si  vcro 
in  cruce  non  consecrata,  annum  unum  poenitcat. 
Qul  autem  seductus  fuerit  et  ignorans  se  p<yeraveril, 
cl  postea  cognoscit,  ires  quadragesiinas  poeniteat. 

■  Ctetera  quce  sequuntur  de  eo  qui  luratus  fuerit  per 
necessitatetn,  et  de  redemptioms  pretio  (}inrch.\.  i.i, 
c.  51),  supra  relata  sunt  in  prima  collectione  capitulo- 


membra.  Peoque  et  nos  si  viderimu<)  aliquem  ia 
peccatis  jacentem,  festinemus  eum  ad  poenitenUam 
per  nostram  doctrinaiu  vocar.\  Et  quoties  dederis 
consiUum  pecamti,  simul  quoque  da  illi  poeniien- 
tiam  stalim,  quantum  del>eat  jr-junare  aut  eleemosj- 
nis  rediincre  pcccala  :  nc  forte  obliviscaris  qux  libi 
jam  dixit,  et  ileruni  neccsse  sit  tibi  interrogare;  et 
forsitan  erubescet  ileruin  peccata  sua  oonfiteri,  et 
invenieturjain  amplius  judicari. 


rum  Theodori. 
*>  Ivo,  p.  XI,  c.  52. 
c  Ivo,  p.  XV,  c.  30, 


9"  7 


POENITENTIALE.  —  GAPITULA  COLLECTA  EX  FRAGM. 


•TS 


De  illis  qut  cibum  immunda  manu  tactum  comede-  A 
rinty  vel  si  canis  aul  aliquod  animal  immundum 
cibum  teligerit, 

(Ex  Poenitenti  li  Theodori.) 

Cap.  Lxxxix.  QmoJ  si  casu  quis  immunda  manii 

cibum  tangit,  vel  si  canis,  musve,  aut  animal  imniun- 

dum  sanguinem  hominis  cdit,  non  nocet;  et  qui  pro 

neccssitale  famis  manducat  animal  qnod  inimundum 

videtur,  vel  avem  vel  bcsliam,  misericordlterpoenileat. 

De  Ulis  qui  nticuerint  peccalum  fratris  quod  est  ad 

mortem, 

(Ex  Poenilcmiali  Theodori.) 

Qoi  reticuerit  delictum  fralris  quod  est  usque  ad 

mortem,  neque  eum  corripuerit  juxta  regulam  evan- 

gelicam,  primo  inter  se  el  ipsum  solum,  deinde  inter 


IV. 
EX  GRATIANO. 


Qua  poena  sit  feriendus  qui  neccssitalc  coactus  pcr- 

jurat. 

(Ex  Poenitenliali  Theodori.) 

Causa  XXII,  q.  5,  r.  5.  Si  quis  coactus  pro  vita  r»- 
dimenda,  vcl  pro  qualibct  causa,  vcl  necessitate  per* 
jurat :  quia  plus  corpus  quam  animam  dilexit,  tres. 
quadragesimas  poeniteat.   Alii  vero  judicant  tres 
annos,  unum  ex  his  in  pane  et  aqua. 

Qui  adulterce  debltum  reddit,  tribus  annis  poemteat. 

(Ex  Poenitentiali  Theodori.) 

Causa  XXXII,  q.  i,  c.  7.  Si  quis  uxorcm  suam  scii 


ailos,  deinde  ad  ecclesiam  culpam  rcferens,  si  ne-  ..  adulteram,  et  non  vult  dimiltere  eam,  sed  in  matri- 


cesse  fuerit,  et  quanto  tempore  fuit  tanto  poeniteat. 

De  Ulis  qui  ad  confessionem  veniunt^  necesse  est  ut 
primum  de  livore  ittvidiw  et  avaritiir  interrogentur. 

Cap.  cxliv.  Sanc  quia  de  livore  invidiae,  et  de  ira, 
nec  non  et  de  avaritia  ul  superius  digestum  est, 
oriuniur  homicidia,  recte  ut  arbitror  censuimus  de 
ipso  vitio  primum  qualiter  sacerdotali  judicio  cano- 
nice  pcnitus  sit  corrigendum  ostendere  :  ac  deinde 
secundum  onlinem  vitiorum  ita  remcdium  subsequa- 
tur,  quo  facilius  undccun(|ue  poenitens  purgari  vo- 
luerit,  sine  dilatiouc  in  singulid  capitulis  inveniatur. 

III. 
EX  IVONE. 

De  illis  qui  per  amorem  venefici  fiunt, 
(Ex  Pa>nileutiali  Tbeodori.) 
P.  XV,  cap.  cxvi.  Si  quis  per  amorem  veneflcus  Gt, 
et  neminem  perdidcrit  :  si  clcricus  est,  unum  annum 
fKcniteat  in  pane  et  aqua;  si  subdiaconos,  duo ;  si 
diaconus  ircs,  uimm  ex  his  in  pune  et  aqua ;  si  laicus 
ct  dimidium  annum  poeniteat,  maxime  si  per  hoc 
mulieris  partum  deceperit  qulsque  tres  annos  unus- 
quisque  superaugeat  in  pane  et  aqua,  ne  homicidii 
reus  sit  *. 

«  Ceelera  supra  notata  sunt. 

^  In  plerisque  vetustis  est,  et  quandiu  illa  pmnitetf 
ut  notant  corr.  Grat. 

<  Burch.  eliam,  et  Ivo  caput  hoc  citant  ex  Theo- 
doro.  Ut  Gra^ciy  haec  verba  ilemque  illa  :  Ut  tola  fere 
sancta  Ecclesia;  et  illa  :  Et  hoc  perfectorum  est^  et 
illa  :  Quoa  est  justorumy  absunt,  quemadmodum  a 
capitularibus  adjecils  can.  58  ita  etiam  a  concilio  D     ^  Cxtera  supra  relata  sunt. 


monio  habere,  tribus  annis  poenileat,  et  quandlu 
poenitet  ^,  abstlneat  se  ab  illa. 

Sufficit  illa  confessio  qum  primum  Deo,  deinde  sacet- 

doti  o/ferlur, 

Unde  Theodorus  Cantuariensis  ait  in  Poenltcntiall 
suo  :  Quidam  Deo  solummodo  confitcri  debere  peo- 
cata  dicunt,  ut  Grxci.  Quidam  vero  sacerdotibus 
confitenda  esse  percensent,  ut  tota  fere  sancta  Ec- 
clesia.  Quod  utrunique  non  slne  magno  fructu  fit 
intra  sanctam  Ecclesiam  :  ita  duntaxat,  ut  Deo  qui 
remlssorestpeccatorum,  peccata  nostra  confiteamur, 
et  hoc  perfectorum  est,  ut  cum  Davld  dicamus  :  De^ 
lictum  meum  cognitum  tibi  feci^et  injustitiam  meom 
non  abscondi,  Dixi :  Confiteor  adversum  me  injusti" 
Q  tiam  meam,  et  tu  remisisti  impietatem  peecali  mei. 
Sed  tamen  Apostoli  institutio  nobis  scquenda  est, 
ut  confiteamur  alterutrum  peccata  nostra,  et  oremus 
pro  invicem,  ut  salvemur.  Confesslo  itaque  qux  soli 
Deo  fit,  quod  est  justorum  purgat  peccata  <^.  Ea  vero 
quae  sacerdoti  (it,  docet  qualiter  ipsa  purgantur  pec- 
cata.  Deus  namque  salutis  et  sanctitatis  auctor  et 
largitor  plerumque  hanc  praebet  suae  poenitenti»  me- 
dicinam  invisibili  administratione ,  plenimque  medi- 
corum  operatione  ^, 

Cabilonensi  ii,  can.  35.  Quaenam  vero  fuerlt  dlsci- 

{^lina  in  ecclesia  Theodori  satis  superque  declarant 
ixc  ultima  verba  veteris  codicis  de  Poeultentlali  : 
Reconciliatio  ideo  in  hac  provincia  non  est,  quia  el 
publica  peenitentia  non  est,  IJnde  llcet  judicare  quid 
sentiendum  sit  de  pluribus  capitulis  quac  Theouoro 
tribuuntur.  Correct.  Grat. 


FRAGMENTA  EX  QUIBUSDAM  CODICIBUS  MANUSCRIPTIS. 


1. 

Ex  Poenitentiali  magistri  Bartholomei  Oxoniensis 
cpiscopi,  ciijus  aposraphum  mecum  communica- 
vit  D.  Tonelerius  bibliothecae  S.  Yictoris  modera- 
lor  vigilantisslmus. 

De  infirmis  in  periculo  mortis  constitutis. 
(Ex  Pffinrientiali  Thcodori.) 

Cai».  xlviii.  Ab  infirmis  in  i»cricuIo  mortis  posilis 

per  presliytcros  pura  inqiiironda  est  poccatorum  con- 


fessio.  non  tamen  imponenda  est  iilis  poenitentiu; 
quaniitas,  sed  innotescenda,  et  cum  amicorum  ora- 
tionibus  ct  eleemosynarum  studiis  pondus  sublevan- 
dum,  sl  forte  migraverint,  ne  obligati  a  communio- 
ne  alieni  vel  consortio  venix  fiant.  A  quo  pcriculo  si 
divinitus  erepti  convahierint,  poenitenthe  modum  a 
sud  coiifessore  imposituin  diligciiter  observeni.  Et 
idco  sccuiidum  canouicam  auctoritatcm,  r.c  illis  ja  • 


flf  THEODORl  ARCHICP.  CANTUARIENSIS  9S0 

nita  pieUtff  chutt  Tidealur,  orationibuB  et  cousola-  A  cam  paella,  tribus  annis  iKBDi:eat   Si  cam  sancti- 

uioniaii,  septem  annis  pooniteat.  Laicus  maculans  se 


lionibos  ecdesiasticis  sacra  cum  unclione  olei  ani- 
mati,  secundum  slaluta  sanctorum  Palrum  commu- 
aione  viatici  reGcianlur.  •  Si  autem  peccatum  mortale 
fuerit  sed  occulturo,  innotescenda  eis  poenilentia 
qux  imponeretur,.  si  peccatum  publicum  esset ;  sed 
iMiUa  sunt  imponenda  quae  observari  absque  peccati 
publicaiione  non  possunl ,  quale  est  extra  eoclesiam 
poenitere,  et  siroilia  qux  nonnisi  laicis  et  publice 
peccantibus  sunt  injungenda.  Ex  lioc  yero  intelligant 
ad  quid  teneantur  ex  merito,  vel  quantum  eis  parca- 
iur,  eo  quod  per  secretam  confessionem  facti  sunt 
ipsorum  primi  accusatores ;  et  ut  pro  erubescentia 
quam  sustinerent  in  publica  poenitentia,  abundantio- 
rtm  cordis  contritionem  et  devotionero,  cum  cbari- 
latis  operibus  recompensent. 

n. 

Ex  interrogationibus  ad  confessionem  dandam,  gu» 
subjiciuBiur  antiquissimae  canonum  GoUectioni 
codicis  viri  clarissimi  Antouii  Yionis  domini  Hero- 
vaUii. 

Theodorui  dixit :  Monacbus  ^  fomicationem  faciens 

•  Hueusque  Burcb.  Kb.  xviii,  c.  14. 

^  Yide  cauones  Bedx  ad  remedia  peccatonun.  Lib. 


cum  ancilh  Dei,  duobus.  Si  gcnuerit  ex  ea  filium, 
tribus  annis.  Si  sine  concabitu,  tribus  quadrageai- 
mis.  Quidam  quadraginta  dies  judicant. 

m. 

EX  COLLECTIONE  CANONUM,  QUiE  SERYAIDR 
IN  BIBUOTHECA  S.  YICTORIS. 

CAP.  CONTRA  SmOlflAlf. 

(Ex  Theodoro.) 

Vt  nntlui  ordinatMS  de  mmi$terii$  Ecclemm  oH^mid 

vendere  pr(B$utMt. 

Si  quis  presbyter,  aut  diaconus  inventus  ftierit  de 
B  ministeriis  Ecclesiae  aUquid  venundasse,  quia  sacri- 
legium  commisit,  placuit  eum  in  ordinatione  Ecde- 
siae  non  haberi.  Judicio  tamen  episcopi  dimitle&dum 
est,  sive  sit  dignus,  sive  indignus,  in  suo  recipi 
gradu. 


poenit.  I,  Andeg.  edit  J.  Morino  in  a]^tidice  1.  de 
roenit. 


TITULI    CAPITDM 

LIBRI  1  OENITENTIALIS  TIIEODORI 

Quo9  Hmrxcus  Spelman  edidit  in  ConciL  Anglican.  lom.  I. 


Rabetnr,  inquit,  in  celebri  bibliotheca  sancti  Be- 
aedicti  Canlabrigensis,libcr  iste  Poeniteniialis  Theo- 
dori  archiepiscopi  Dorobemia^;  sed  cum  prolixior 
•it  quara  ut  commode  hic  inseratur,  nec  faciie 
concedatur  venia  transcribendi  totum  codicem  » 
nos  capitala  solummo Jo  vel  potius  capitulorum  fasti-' 
gia  adi;ectemus. 

I.  De  initio  creaturse. 

II.  Prsecepta  legalia. 

III.  Dogmata  evangelica  secundum  Matthseum. 

IV.  Secundum  Marcum. 
Tk  Secundum  Lucam. 
Ti.  Secundum  Joannem. 

VH.  Qualiier  apud  orieniales  provincias  Germani» 
atque  Saxoniae  pro  diversis  criminibus  poenitenti» 
observatur  modus. 

viu.  De  temperantia  poeoitentium. 

IX.  De  diversis  homicidiis. 

X.  Item  de  poenitcntia. 

XI.  De  pocniteniibus  ut  a  presbyteris  non  reconci- 
lientur  ,  nisi  prxcipiente  episcopo  ex  concilio  Afri- 
cano. 

zii.  Item  ex  concilio  Carthaginensi  de  eadem  re. 

XIII.  De  capitaiibus  criminibus. 

XIV.  Incipiunt  canitula  de  vitiis. 

XV.  De  iuani  glona. 

XVI.  De  invidia. 

XVII.  De  ira. 

XVIII.  De  tristitia  saeculi. 

XIX.  De  avariiia. 

XX.  De  ventris  ingluvie. 

XXI.  De  luxuria. 

zxii.  De  fornicatione  laicorum. 
xxiii.  De  observatione  coiyugatorum. 
XXIV.  De  fomicalione  denoorum  sive  sanctimo- 
walium. 


XXV.  De  adulterio. 

XXVI.  De  incestuosis. 

XXVII.  De  homicidiis. 

xxviii.  De  falso  testimonio  et  mendacio. 

XXIX.  De  furto  et  inceudio  et  sepulcrorum  viola- 
toribus. 

XXX.  De  perjurio. 

XXXI.  De  rapina  et  de  usura ;  et  qui  hospites  noo 
recipit  et  mandata  evangelica  non  implet. 

XXXI I.  De  ebrietate  et  vomitu. 

xxxiii.  De  idololatria  et  sacrilegio ;  et  qui  angelof 
coluut,  et  maleflcos,  ariolos,  veneficos,  sorlilegos , 
divinos  et  vota  reddentes,  nist  ad  ecdesiaro  Dei ;  ei 
in  Kalendas  Januarias,  in  cervulo  et  m  velula  vadit, 
et  mathematicos  et  emissores  tempestatum. 

xxxiv.  De  sodomitis,  et  mollibus,  et  immundis 
poUutionibus. 

XXXV.  De  maledictione  et  delractione. 

XXXVI.  De  communione  hxreticonim. 

XXXVII.  De  discretione  cil>orttm  mundis  et  InmBh . 
dis. 

XXXVIII.  De  his  qui  ecclesiastica  jejunia  ahsqoa 
necessiiate  dissolvunt:  etde  liis  qui  venationes  exer- 
cent. 

XXXIX.  De  otiositate ,  et  verbositate  ,  et  somno- 
lentia. 

XL.  De  inobedientia  et  blasphemia. 

XLi.  De  cogitationibus  malis. 

XLii.  De  verlK)  otioso. 

XLiii.  De  curiositate. 

xLiv.  De  baptismo  reiterato,  et  de  opei%  die  ^ 
minico,  et  qui  die  Domintco  jcjunant. 

XLV.  De  negii^entia  Eucharisiiae. 

XLvi.  De  negbgentia  novi  ac  sanctificati  panis,  s^t 
de  aliis  creaturis. 

XLVii.  De  recoiiciliatione  poenitentiQin. 


m 


P€ENITENTIALE  COLLATUM  GUM  ALnS  GAP.  ET  GAN. 


9&r 


XLTiii.  De  comnranione  Judaeonim  vel  gentilium. 

XLix.  De  presb^^leris  qui  morientibus  poenitentiam 
denegant,  et  qui  infirmos  non  baptizant. 

L.  Quod  Graeci  singuiis  Dominicis  coramunicent. 

Li.  De  commemoratione  defunctorum,velde  missa 
pro  eis.  Et  cur  tertius,  sepiimus,  vel  trigesimus  an^ 
niversarius  dies  celebrelur. 

Lii.  De  ritu  mulienim  in  ecclesia. 

Mii.  De  ecclesia  in  qua  mortuorum  cadavera  fl- 
delium  sive  infidelium  sepeliunlur. 

Liv.  De  reliquiis  sanctonim,  vei  ritu  sacerdoturo, 
et  diaconorum,  laicorumqiie  in  ecclesia. 

LV.  Quod  nnlti  sit  ultima  pocnilentia  deneganda. 

LTi.  De  bis  qui  morientibus  pcenitentiam  dene- 
gant. 

Lvii.  De  pQcnitentiarum  diversitate. 

LTiii.  De  reconciliatione.  Item  de  eadem  re. 

Lix.  De  clericis  sive  de  ecdesiasticis  ordinibos. 

LX.  De  diversitate  ordinum. 

LXi.  De  electione  sacerdotaiium  ordinum. 

Lxii.  Item  de  electione.  Gregorius  dicit. 

Lxin.  Item  canones  sanctorum  de  electione  epi- 
•copomm. 


A  LXiY.  Si  episcopus  a  metropolitano  admonitus  pro 
svnodo,  vel  ordinatione  episcopali  venire  distuleriL 
£x  concilio  Agatbensi. 

Lxv.  De  ordinatione  archiepiscopi. 

Lxvi.  De  eleciione  indignorum  canon  sanctorum. 

Lxvii.  Item  ex  concilio  Gbalcedouensi  litolo  le» 
condo,  quod  non  debeant  oflicia  ecclesiasUca  per 
pecunias  ordinari. 

Lxviii.  Item  de  elapsis  graduum. 

Lxix.  De  accusationibus  et  excusationibus. 

Lxx.  Gregorios  Joanni  defensori  q[ualiter  de  epi* 
scopo  Januario  observandum  sit ,  sive  de  aliis  epi- 
scopis  imuste  condemnatis. 

Lxxi.  De  joramentis  episcoporum. 

Lxxii.  De  vexatione  episcoporum. 

Lxxiii.  De  pastore  et  praedicatore. 

Lxxiv.  Yerba  Ezechielis  prophetae. 

Lxxv.  Item  de  pastore. 

Lxxvi.  De  episcopis  et  presbvteris. 
2     Lxxvii.  De  quotidianis  operibus  e{)iscoporum. 

Lxxviii.  Augustinus  Aurelianensis  episcopnsdi- 
cit. 


CAPITULA  QUiEDAM 

A.  1).  ae  docti9simo  D.  Luca  Dacherio  edila  Spicil.   tomo  IX ,  cum  PtBnitentiali  Theodori 

eollaia  et  emendata. 


In  capitulis  Theodori  legitur  cap.  viii.  Laborant 
excepto  Dominico  die.  1n  PcBnilentiali :  Et  laborant 
stve  Dominico  die.  Vide  notas. 

In  cap.  XIII.  In  tertia  provicinitate  provinciae  car- 
iiis  ,  secundum  Graecos  licet  nubere.  /n  Posnit.  In 
tertia  propinquitate  carnis. . 

Jn  eodetn  capitulo  :  In  tertia  provmda  non  licet 
nxorem  alterius  post  obitum  ejas  habere.  In  Poenit, 
In  tertia  tamen  propinquitate  non  licet. 

In  cap.  XIX.  £t  propinquis  cjus  oportet  jejunare 
quinta  die.  In  Posnxt.  Et  propinquos  ejus  oportet  j^ 
ianare  septem  diebus. 

In  cap.  XXIII.  Similiter  et  pecora,  si  necesse  est  , 
pru  eo  aequali.  In  Posnit.  Similiter  pecora  aequalt 
pretio  possunt  mutari ,  si  necesse  sit. 

/n  eap.  XXV.  In  Coena  vero  Domini  inceaditur  in 
Natale  sanctorum  pro  reverentia  diei.  /n  Poenit. 
Incensum  Domini  incendalur  in  Natali  sanctorum 
pro  reverentia  diei. 

/n  cap.  XXIX.  In  illa  die  ante  Natale  Domiui,  etc.,  p 
manducant  Romani ;  Graeci  dicto  vespere  missam 
cantant.  In  Poenit.  Manducant  Romani ;  Graeci  vero 
dicla  vespere  missa  coenant. 

/n  cap.  xLii.  Clericis  nullatenus  pugnare  iicet , 
Disi  in  multitudine  aut  consilio  servoruni  Dei.  In 
Poenit.  Multorum  licet  sit  consilio  servorum  Dei. 
Vide  notas. 

In  cap.  xLVi.  Ncc  episcopus  debet  violenter  in 
looo.  In  Posnit.  Nec  episcopus  debet  violenter  reti« 
"Mre  abbaten  io  loco  suo. 


In  cap.  XLviii.  Et  dimittat  in  priore  loco  presby te« 
ruin.  /n  Poenit.  Et  dimiltat  in  priorem  locum. 

/n  cap.  Lxxiv.  Si  pracgnantem  muKerem  compa- 
rat  aliquis  prius  liberam ,  liber  est ;  qui  generatui 
est,  servus.  /n  Posnit.  Si  praegnantem  mulierem  quii 
cx)mparat,  liber  est  cx  ea  generatus.  Yide  notas. 

In  cap.  Lxxvi.  Ille  inflrmalus,  si  illa  iufirmata  , 
omnino  consensu  amborum  separeiitur.  /n  Poenit. 
Yel  ille  infirmatus ,  seu  illa  inflrmata ,  tamen  nisi 
cum  consensu  amborum  non  separeulur. 

/n  cap.  Lxxxix.  Episcopus  et  abbas  homiucm 
sceleratum  servum  possunt  habere.  /n  Pomit.  Homi- 
nem  scelerati  servum  possunt  habere. 

/n  cap.  xc.  Ibique  missas  pro  eis  celebrare ;  deinde 
cum  caotatione  ad  sepulturas.  /n  Pocnit.  Deinde  cum 
cantatione  portare  ad  sepuiiuras. 

/n  cap.  cii.  t>esponsatam  puelhm  non  licet  paren- 
tibus  tradere  alicui,  nisi  illa  omniiio  resistat ;  tamen 
ad  monasterium  licet.  /n  Pamit.  Puellam  desponsa* 
tam  non  licct  parcntibus  dare  alii  viro ,  nisi  illa  om- 
nino  resistat :  tamen  ad  monasterium  licet  ire ,  si 
volueril. 

/»  cap.  cx.  Qui  Evangelium  tantum  legit,  culpam 
super  humerum  poiiit,  non  sic  in  caeteris  lectionibus. 
/n  Posnit.  Presbyter  si  responsoria  cantat  in  missa  , 
CAPPAii  suam  noii  tollat ,  sed  evangeliom  legens  su- 
per  humeros  ponat. 

Sic  capitula  quce  vix  intelliyi  poterant,  ope  veterum 
codicum  Poenit.  ita  emendantur  r  ut  ex  eis  verus  ac 
certus  4ensus  nunc  facile  deprehendatur. 


W5 


THEODORI  ARCHIEP.  CANTUARIENSIS 


98  i 


PffiNITENTIALE  NOSTRUM 

Cum  quibusdam  capitulis  et  canonibus  ex  ipso  PoDnitentiali  Theodori  excerptis  collalum, 
unde  colliguntur  non  solum  variae  lectiones  ,  sed  etiam  auctoritates  maximi  mom^oti, 
quibus  ipsius  PcDnitentialis  veritas  et  auctoritas  comprobantur. 


CAPUT  I  POENITENTIALIS. 

In  ecclesia  ubi  mortuorum  cadavera  iufiJelium 
sepeliuntur,  sacriAeare  noii  licet.  AlUer  ex  capitulis 
a  R.  D.  Luca  Acherio  editis  ,  habet  cap.  Lxviii  :  In 
ecclesia  sanctificata  nulli  mortui  sepeliuntur.  Si  au- 
tem  ibi  mortui,  antequam  fuerit  sanctificata,  sepulti 
sunt ,  non  sanclificetur. 

Sed  si  apta  vidctur  ad  consecrandum,  inde  evulsa  el 
rasis  vel  lotis  lignis  ejusrexdificetur.  Sihxcconsecra- 
ta  prius  fuit,  missas  in  ca  celebrare  licet,  si  religiosi 
ibi  sepulti  sunt.  Alias  ex  eodem  capitulo  supra  ti9- 
tato  :  Si  inde  mulata  fuerit  in  altero  loco,  vel  laven- 
tur  tabulae,  quaecunque  etiam  ecclesia  mutata  fuerit 
in  alia  loco,  iterum  sanctificetur ;  si  vero  in  ipso 
loco,  et  ei  mutata  fuerit,  aqua  aspergetur  sancta. 
Sed  ex  conciliD  Agrippinensi  BurcharduSj  Ivo  et  Gra- 
tianus^  ut  legitur  in  Pcenitentiali ,  referunt  his  paucis 
mutatis  :  Burch.jlib.  iiiyC,  ZS.ex  concilio  Agrippi' 
nefut,  c.  23  :  inde  evulsis  corporibus  et  rasis  parie- 
tibus ,  etc.  Grat.  Decret.  iii  p.,  dist.  50,  c.  28  :  et 
rasis  parietibus  vei  tignis  ejus  loci. 

Si  vero  paganus,  sic  mundare  et  jactare  foras 
melius  est.  Al.  cap.  xxsvi :  Gentiles  mortui  de  locis 
sanctorum  ejiciendi  sunt.  Burch.^  lib.  iii ,  c.  13 ; 
/»o,  p.  in,c.  15;  Grol.,  Decret.  iii  p.,  d.  1,  c.  27,  ex 
concilio  Aurelianensi  c.  3  :  Ecclesiam,  in  qua  paga- 
nus  sepuitus  eat,  non  liceat  consecrare,  neque  missas 
in  ea  celebrare  ,  sed  j^ctari  foras  ,  et  mundari 
oportet. 

Laicus  non  debet  in  ecciesiis  lectionem,  nec  alle- 
'uia  dicere,  sed  psalmos  tantum  aut  responsoria  sine 
alleluia.  In  cap.  xxvii  transponuntur  verba.  Apud 
Burch.  vero  /.  viii,  c.  87  ;  Ivo,  p.  iii ,  e.  105,  eodem 
ordine  quo  jacent  in  PanU.  leguntur,  ac  citantur  ex 
concU.  Mogunt.  c.  18. 

CAP.  U  POENIT. 

Episcopo  licet  in  carapoconfirmare,  si  necesse  sit. 
Burch.f  lib.  iv,  c.  68,  ex  concUio  Rhemensi^  c.  10  : 
Episcopo  liceat  incampo,  si  necesse  sit,  confimiare. 

Episcopus  iion  debet  abbatem  cogere  ad  synodum 
ire,  nisi  etiam  aliqua  rationabilis  causa  sit.  Burch., 
I.  VIII,  c.  73,  ex  concilio  Turonensi,  c.  2  :  Episcopus 
non  debet  abbatemcogere  ad  synodum  ire  nisi  aliqua 
rationabilis  causa  consistat. 

Si  quis  presbyter  ordinatus  depreJiendit  se  non 
esse  baptizatum,  baptizetur  et  ordinetur  itenim,  et 
omnes  quos  prius  baptizavit.  Cap.  lxvii  :  Qnicunque 
dubitat  de  baptismo,  iterum  baptizetur.  Burch.Jib. 
IV,  c.  7-i ;  ho^  p.  I,  c.  268 ;  Gr.  decret.  ii  p.,  c.  1 , 7. 1 , 
c.  9  :  Si  presbyter  ordinatus  deprehenderit  se  non 
ftsse  baptizatum,  baptizetur  et  ordinetur  itcrunt  Ivo 


tk  tx  concit.  apnd  Compend.  c.  5,  addit  quod  habei  V€t. 
cod.  Pcenit. :  Et  omnes  quos  prius  baptizavit. 

Non  licet  diacono  ,  laico  poenitentiam  dare.  Sed 
episcopi  aut  presbyteri  dare  debent.  Cap.  xliii.  Non 
licetdiacono  alicuijudicare  poenitentiam,  sed  episoo- 
pisaut  presbyteris.  ii</  marg.ponituremendandi  caw 
sa :  indicere.  Uoc  tamen  vocabulo.  Judicare  poenilen- 
tiam,  alibi  utUurTheodorus  in  cap.  de  Abbat.  Nec  Hber- 
tas  monasterii  est  poenilentiam  sxcularibus  judicare. 
Et  post  Theod.  conc.  Germanicum  i,  c.  2  :  £t  unu9- 
quisque  praefectus  unum  presbyterum  qui  hominibos 
peccata  confitentibus  judicare  et  iudicare  poenitcn- 
tiam  possit.  Concil.  Vermeriense^  c.  1  :  Sed  poeni- 
tentiam  ejus  judicamus.  Regino,  1. 1,  de  Eccl.  disdp.t 
c.  95.  Sic  nec  poenitentium  judicia  alii  usurpare  de> 

^  bent.  Quod  repelitur  a  Burch.  lib.  xix,  c.  153.  Atque 
hoc  idem  habet  antiquissimus  codex  ordinis  Romam 
in  bibliotheca  abbatis  Constantini  Gataniy  ex  quo  V. 
C.  I.  Morinus  hosc  verba  citata  retvdit  lib.  iv  Pcenit., 
cap.  18. 

CAP.  m  POENIT. 

In  ordinatione  episcopi  debet  missa  cantari  ab 
ipso  episcopo  ordinante.  Cap.  Theod.  i :  In  ordina- 
tione  episcopi,  vel  presbyteri,  sive  diaconi  vel  tnb- 
daconi  oportet  episcopura  missam  agere.  Burch.J. 
1,  c.  225;  Ivo,  p.  iv,  c.  338,  ex  dictis  Theod.  Arch. : 
In  ordinatione  episcopi ,  ipse  qui  ordinat  missam  ce- 
lebrare  debet,  et  qui  ordinatur  similiter. 

CAP.  IV  POENIT. 


•ri 


C  Nullnm  perfectum  credimus  in  baptiamo,  eonftr- 
mationem  episcopi  non  disputamns;  tamen  ki  Ni- 
ceena  synodo  fuit  chrisma  constitutum.  Cap.  iv : 
Nullum  perfectum  credimus  in  bapti&roo  sine  confir- 
mattone  episcopi :  tamen  Don  desperamus. 

Pannos  chrismatos  iterum  super  alinm  baptizi- 
tum  imponi  non  est  absurdum.  Burch.,  /.  iv,  e.  9i, 
ex  concH.  apud  BeUovacum,  c.  8  :  Si  qnis  voluerit 
chrismatis  pannum  iterum  linire,  et  snper  alium 
baptizatum  mittere,  non  est  absurdnm.  Gr.  decrdf 
11  p.,  (/.4,  c.  121  :  Chrismate  pannura. 

In  catechumenae  et  baptismate  et  confimatioae 
unus  potest  esse  pater,  si  necesse  sit.  Non  est  ti- 
men  consuetudo.  Per  singula  singuii  suscipinot. 
Burch.,  l.  IV,  c.  24,  ex  conc.  Mogunt.  :  In  catecho- 
D  menae  et  in  baptismo  et  in  confirmatione  unus  pater 
potest  fieri ,  si  necessitas-  cogit.  Non  est  tamen  eon- 
suetudo  Romana.  Sed  per  aingula  sinfculi  sosci- 
piunt. 

Non  licet  alium  suscipere  qui  noii  est  baptizatus. 
Burch.,  l.  IV,  c.  26,  ex  concU.  Mogunt.,  c.  2  :  lu  ba- 
ptismo  vel  in  chrismate  non  potesl  aliuro  suscipere 


9S5 


PdlNiTENTULC  GOLLATDM  CUM  ALIIS  CAP.  ET  CAN. 


0S3 


ia  GUam,  qtii  non  est  baplizatus  vcl  conftrmatus.  A  accipere  noYum  conjuginm,  sed  puerum   vcl  pueU 


Idem  apud  IvOy  p.  i,  c.  220. 

Non  licet  baptizatiscum  catcchumenismanJncare : 
quanto  magis  gentilibus.  Burch.^  /.  iv,  r.  95  :  Cate- 
cbumeni  manducare  non  dcbent  cum  baptizatis, 
neque  osculum  eis  dare,  quanlo  minus  gcniilis. 

CAP.  V  POENIT. 

Sed  licet  Dionysius  Areopagila  dicat  blaspbe- 
iniam  Deo  facere ,  qui  missas  ofTert  pro  malo  bo- 
niine,  Augustinus.  tamen  dicit  pro  omnibus  Chrislia- 
nis  hocesse  faciendum,  quia  boc  vel  eis  proflcit  aut 
oflerentibus  aut  petentibus.  Cap,  lvi  :  Blaspbemias 
Domino  agit,  qui  missas  Domino  oflert  pro  malo 
homine.  Augustinus  dicit  omnibus  Cbrislianis  csse 
faciendum  quod  vel  ei  proficit,  aut  oflcrenli,  aut  vi- 


bm.  Vide  excerp,  Egberti  Eborac,  arch,,  e,  118. 
hem  canon  Africanentii,  Legitimum  igilur  conju-- 
gium  non  licet  separari  sine  consensu  amborum  : 
potest  tamen  aller  alleri  cum  consilio  episcopi  Ii« 
cenliam  dare  ad  scrvitulem  Dei  accedcre.  Quidam 
etiam  dicunt :  Sive  vir  sive  mulier  ex  conseiisu  re- 
ligionem  ccperit,  licet  alterum  accipere  novuin  con- 
jugium,  sed  puellam  vel  puerum,  si  continens  esse 
non  potcrit  quod  non  laudo.  Idem  addit  Theodorus 
aliis  verbis  :  Et  tanien  non  est  canonicura.  Quicun- 
que  attente  perlegerit  Uieronymum^  et  canones  conc, 
Afric,  non  diffitebitur  ha^c  citata  ex  Hieronymo  et  ca^ 
none  conc,  Afric,  ad  Theodorum  potius  pertinere, 
Huliere  mortua  licet  viro  post  mensem  alterum 


ventes  consoletur.  Burch,  et  Ivo  legerunt  quod  est  in  B  accipere.  Mortuo  viro  post  annum  licet  mulieri  al- 


vet,  cod,  Poen,,  his  tantum  mutatis:  quia  vcl  eis  pro- 
ficii  aut  oflerentibus,  aut  petentibus  proderit.  Apud 
Burch,  l,  iii,  r.  65,  et  apud  Ivo.,  l,  iii,  c.  67  :  quia 
vel  eis  proficit,  aut  oflercntibus  proderit. 

CAP.  \I  PCEMT. 
Monacho  non  licet  votum  vovere  sine  consensu 
ab(;a:is,  sin  minus,  frangcndum  est.  Burch,,  l,  viii, 
r.  9;  /vo,  p,  vii,  c,  52;  et  Crat,  Decret,,  ii  p.,  caus, 
20,  q,  4,  c.  2,  ex  dictis  Basilii :  Monacho,  etc.  Si 
auiem  voverit,  frangendum  erit. 

CAP.  VII  PCEXIT. 
Mulieres  non  velent  altare  de  corporali ,  nec  obla- 
tioDes  super  altare,  neque  calicem  ponant;  neque 


terumtoUere  vinim.  Excerpt,  Egb.  Ebor,,  c,  W^. 
Synodus  dixit :  Muliere  mortua  licet  viro  post  mcn- 
sein  accipere  alteram  ;  post  annum  vero  licet  ma- 
lieri  accipere  alterum  viruin. 

Si  mulier  discesserit  a  viro  suo  despiciens  eum,  et 
nolens  reverti  et  reconciliari  viro,  post  quinque  aii- 
nos  cum  consensu  episcopialiam  accipere  liceal  uxo- 
rem.  Excerpt,  Eborac,  archiep.,c,  122.  Canon  dicit  : 
Si  mulicr  disccsserit  a  viro  suo,  etc.,  postquinque 
vel  septem  annos,  cum  consensu  episcopi  ipse  aliam 
accipiat  uxorem,  sicontinenscsse  non  poterit,  etpc»* 
niteat  tres  annos,  vel  etiam  quandiu  vixerit ;  quia 
juxta  sententiam  Domini,nu£chuscomprobatur. 


stent  inter  ordinatos  in  ecclesia ;  neque  in  convivio  p      ^» »»  captiviiate  per  vim  ducla  rcdirai  non  potest, 

^  .    .  m..         .       .  ^  m  w  Tw\cl  annnm  altAnim  aontTUira     Itom  ci   in   /»onf  SviltttA 


sedeanl intersacerdotes.  Burch,^L  viii,c.  84,excon- 
eilio  Rhemenst  prTsenie  Ludovico  tmpfr.,  c.5:  Femina 
non  det  pcenitentiam,  nec  corporale  cum  oblatione,  nec 
ealicem  super  altare  ponat,  nec  inter  ordinatos  stel 
in  ecclesia,  oec  sedeat  inter  sacerdotes  in  convivio. 

CAP.  Vni  POENIT. 

Graeci  caroes  morticinorum  non  dant  porcis.  Pel- 

les  tamen  ad  calceamenta  et  lanam  et  coroua  acci- 

pere  llcet,  oon  ad  aliquid  sanctum.  Capit,  x  :  Graeci 

autem  morticinam  non  dant  porcis  suis.  Pelles  yero 

morticinoromadcalceamenta,  etc.,  licent  accipi :  sed 

iion.  etc. 

CAP.  XI  POENIT. 


post  annum  alterum  accipere.  Item  si  in  captivitate 
ductus  fuerit  vir  ejus,  quinque  annos  exspectet.  Si- 
militer  autem  et  mulier,  si  talia  contigerint.  Excerpi. 
Egb,  Eborac,  arch,,  c,  122.  Canon  dicit :  Si  cujus 
uxor  in  captivilatem  ducla  fuerit ,  et  ea  redimi  noo 
poterit,  post  annum  septimum  alteram  accipiai.  Et 
si  postea  propria,  id  est  prior  mulier  de  captivitate 
reversa  fuerit,  accipiat  eam,  posterioremque  dimit- 
tat  Similiter  autem  et  illa,  sicui  superitis  diximus» 
si  viro  talia  contigerint,  faciat. 

Duo  quoque  fratres  duas  sorores  in  conjugio  pos- 
snnt  habere;  et  paler  filiusque,  matrem  et  filiam. 
Cap.  Lxxv  :  Patri  et  filio  matrem  et  fiiiam  licet  in 
matrimonio  habere. 


Mulier  tribus  mensibus  abstineat  sea  viro  suo  quae 
concepit  aute  partum,  et  post  tempus  purgationis,  p     Si  vir  et  mulier  coijunxerint  se  in  matrimonio,  et 
lioc  est,  qnadraginta  diebus  et  noctibus  sive  mas-     postea  dixerit  mulier  de  viro  suo  non  posse;  si  quis 


culum  et  feminam  genuerit.  Cap,  xxi :  Mulieres  men- 
struo  lempore  non  iutrent  ecclesiam,  neque  commo- 
nicent  nec  sanetaemoniales  neclaicae.  Si  praesumant, 
tribus  bebdomadibus  pceniteant  quae  intrant  eccle- 
siam  ante  mundum  sanguinem  post  partum ,  id  est , 
40  diebus. 

Legitimum  conjugium  non  licet  separare  sine  con- 
tfBsu  amborum  :  potest  tamen  alter  alteri  licentiam 
dare  accedere  ad  servitutem  Dei  in  monasterio,  et 
Sibi  nobere,  si  inprimo  conjugio  eratsecundum  Gne- 
cos.  Reginoy  lib.  ii  de  Eccl,  disc,  c  107,  ex  dictis 
Hieronymi,  Additur  quintum,  quando  sive  vir,  sive 
mulier  ex  conscnsu  religionem  ccperit,  licct  altcri 


poterit  probare  quod  vernm  sit,  accipiat  alium  virum. 
Rhaban,j  in  ep.  ad  Heribaldum,  cap,  29 :  iVofi  cum  an- 
ctoritate,  sed  de  quorumdam  statutis  respondemus,  iu 
quibus  scriptum  est :  Vir  et  mulier  si  se  oonjuiixerint 
matrimonio,  et  postea  dixerit  mulier  de  viro  quod 
non  possii  ei  nubere,  si  potest  probare  per  justum 
judicium  quod  verum  sit,  accipiat  alium.  Regino^ 
iib.  XI,  c  242 :  quod  non  possit  coire  cum  ea.  Addii 
Burch,,  /.  IX,  c.  40  :  Si  autem  ille  aliam  acceperit 
separcntur.  /ro,  p.  viii,  c  79  :  Accipiat  alium  :  ee 
quod  juxta  Apostolum  non  potuit  iili  reddere  vir  suus 
debitum. 
Puellam  dcsponsatam  non  iicet  parentibus  dum 


SS7  THEODORI  ARCHIEP.  CANTUARIENSiS  FQENITENTIALE  COLLATUM,  ETG.  983 

alil  vlro,  nisi  illa  omnino  resistat;  Umen  ad  mona-  A  ctione  veU  cod.  Pcenit.  quatn  rectam  eue  cofi/Ernuml 


sterium  licet  ire  si  voluerit.  llla  autem  desponsala, 
sl  non  vult  babitare  cum  eo  viro  cui  est  desponsata, 
ei  pecunia  quam  dedit ,  et  tertia  pars  addatur. 
Cap.  Lxxxi  :  Desponsata  mulier  viro;  deinde  non 
vult  babitare  cum  ea,  reddat  pecuniam  quae  ipsi  da- 
tar;  et  tertiam  partem  substantiae  addat.  Priora 
verba  ut  in  vet,  cod.  Posnit,  leguntur  apud  Burch., 
Ub,  VIII,  exceptis  his  verbis  quce  desunt :  nisi  illa  om- 
Diuo  resistat. 

CAP.  XII  POENIT. 
Si  servum  et  ancillam  dominus  amborum  in  ma- 
tnmonium  conjunxit,  postea  iiberato  servo  vei  an- 
cilia,  si  non  potest  redimi  qux  in  servitio  est,  Ubero 


excerptionet  Egberti  Eborac,  cap.  iil,  Canon  didt : 
Si  servum  et  anciliam  dominus  amborum  in  matri- 
monio  conjunxerit,  postea  iiI>erato  servo  vel  aDciila, 
8i  non  potest  redimi  qui  in  servitio  est,  libero  Uoet, 
sicut  quibusdam  placet,  ingenuam  ooi^ungere;  sed 
tamen  juxta  sententiam  Domini  moecbus  prolya- 
tur. 

CAP.  XIU  DE  POENIT. 

Jejunio  legitima  tria  sunt  In  anno :  quadraginta 
ante  Natale  Domtni,  et  post  Pentecosten  qaadraginta 
dies.  Cap.  109 :  Jejunia  legitima  saai  tria  in  qoadra- 
gesimis. 

Infirmis  licet  omni  bora  cibum  et  potom  sumere, 


licel  ingenuam  conjungere.  Cap,  lxxi  :  Si  senus  sil,      ^^^^^^  desiderant  vel  possunt,  si  opporlone possuut. 
et  anciUa   domini  servum  illum  liberum  non  vult  »  ^^^^^^  ^  ^^^,,,^  ^^  20,  ex  conciL  Mogunt,  c.  20:lii- 
cum  illa  nubere,  dimiitc  accipere.  si  illa  non  potue-      ^,„,53  ,j^^j  ^^„j  ^^^^  ^jbum  potumque  sameie, 
fit  ad  eum.  Qua:  verba  nimium  depravata  ad  genui^      quoliescunque  desiderant. 
fittm  et  apertum  sensum  restituuntur  preecedenti  le- 


POENITENTIALE  THEODORl 

CoIIalum  cum   quibusdam  toslimoniis,  quae  cx  eo  deprompta  laudantur  sub   nominibus  suppositis  Hy- 
gini  papae,  Fabiani,  cic.  Alque  hxc  testimonia  cerlo  ac  vcro  auctori  Tbeodoro  restituuntur. 


Cam  apud  omnes  viros  doctos  constet  qu?e  vulgo  et  aller  genl^Iis,  et  sequi  non  vult,  sicut  dicit  Apo- 

laudantur  ab  auctoribus  recenlioribus  sub  nomini-  stolus  :  Infidelis  si  discedit,  discedat.  Istud  qmoqu 

biis  Ilygini  papoc,  Fabiani,  Eulychiaui,elc.,esse  sup-  est  Theodori  qui  hcec  subjungit :  Simili  modo,  si  qail 

posita,  et  variis  binc  inde  excerptis  testiraoniis  con-  eorum  baplizatus  est,  aiter  genlilis,  elc. 
texu ;  sufflcit  ea  quaj  pertinent  ad  Theodorum ,  ipsi         ^,,,,^,^  „  ^^  ,^^,  ^  ^  2^  ^  3  .  ^^^^  .^  ^^ 

gencratione  copulari  possunt :  in  quarta  si  faeriol 


ut  vero  ac  certo  auctori  restituere,  sicut  jam  plura 
ailis  patribus  a  viris  doctissimis  restituta  sunt. 

Grat,Decret.y  11  p.,  caus,  27,  q.  %  c,  27.  Despon- 
satse  pueilx  non  prohibentur  monasterium  eligere. 
Probatur  itidem  auctoritatc  Eusebii  papx  dicenlis  : 
Desponsatam  pucllam  non  licet  parentibus  alii  viro 
tradere :  licet  tamcn  illi  monaslerium  eligere.  lUud 
esl  desumptum  ex  Pcenit,  Theod,,  in  qua^stionibus  con- 
jugiorum ,  ubi  sic :  Puciiam  desponsatam  non  licet 
parentibus,  etc. 

Decret,^  11  p.,  caus,  28,  17. 1,  c.  2  :  &  In  fidelis  po- 
testate  sit,  post  baptismum  uxorem  rccipere,  quam 
ante  dimiserat.  Ex  decrelo  Eulychiani  pap;p  :  Si  quis 
gentilis  genlilem  uxorem  dimiserit  anle  baptismum. 


inventi ,  non  separentur.  Item  Fabianus  papa :  De 
propinquis  qui  ad  afiinitatem  per  vinim  et  uxoreni 
veniunt,  defuncta  uxore  vel  viro,  et  quinta  genen- 
tione  conjunganlur  -  iu  quarta,  si  inventi  fucrint,  uoo 
separentur.  Iii  tertia  vcro  propinquitate  non  fiort 
uxorem  alterius  accipere  post  obitum  ejus.  i£qaaliter 
vir  conjungatur  in  matrimonio  eis  qux  sibi  consan- 
guincx  sunt,  et  uxoris  sux  consanguineis  post  mo^ 
tem  sux  uxoris.  Eadem  paulo  post  citat  sub  nonttM 
Julii  papae  in  eadem  caus,  et  qucest,^  c,  13.  Sed  ts(a 
pertinent  ad  Theodoruni  qui  sic  in  quctst,  conjug,:h 
tertia  propinquitate  carnis  licet  nubere  secondmii 
Grxcos,  sicut  in  lege  scriptum  est ;  in  quinla  secua- 


post  baplismum  in  potestate  ejus  erit  cam  habere,  D  dum  Romanos,  tamen  in  tertia  non  soivunt,  si  posi 


vei  non  babere.  Hoc  pertinet  ad  Theodorum  qni  ita 
in  qua:stionibus  conjug, :  Si  quis  dimiserit  genlilem 
uxorem,  etc. 

Apud  Grat.  sequitur  c,  o  :  Fidelis  infidelcm  disce- 
deutem  sequi  non  cogitur.  Idem  Eutychianus  papa  : 
Simiii  modo,  si  unus  ex  conjugatis  baptizatus  est, 

•  Burch.,  I.  IX,  c.  59,  60. 


factum  fuerit.  Ergo  in  quinla  generatione  coi^iaii- 
gantur.  Et  sic  de  ca^teris. 

Ex  quibus  omnibus  palet  maxioKC  auct4>rititii 
esse  Pocnilentiaie  Tbeodori,  atque  optimum  codiM 
ms.  quo  usi  sumus. 


m  GAMONES  SELECTl  EX  YET.  CAN.  COLLECT.  —  PILEFATIO.  ^H> 

CANONES    SELECTI 

EX  ANTIQUISSIMA  CODICiS  HEROVALUANl  CANONUM  COLLECTIONE. 

DE 

Wmm  ET  DISUPLUU  ECCIESIASTUA , 

QVM  IN   SDPEBIOUBtlS   MONCIIEnTIS  rKOPOSITA   EST. 


PRiEFATIO. 


Ad  e^Eponendam  eoclesiaslicam  dtsciplinam  ^uae  in  soperioribns  monamentis  proponitur,  aptissima  esi 
canonum  collectio,  quam  una  cum  plunbus  antiquis  codicibus  mss.  de  thesauro  suo  liberaliter  mihi  suppe- 
^itavit  Tir  clarissimus  Antonius  Yion  dominus  dH^rouTal.  Quxcunquc  enim  ex  ea  selegimus  aperte  deda* 
rant  varios  ritus  qui  in  PoBnitentiali  Theodori  ac  ipsius  capitulis  leguntur,  etiam  qui  videntur  maxime  sin- 
gvlaresycum  Patrum  testimoniis  et  antiquis  utriusque  Ecdesis,  tom  Orientalis  tum  Occidentalis,  canonibus 
omnino  consentire. 

Hajus  vero  coliectionis,  quae  divisa  est  in  92  titulos  et  miam  subsequitur  liber  Poenitentialis,  apographum 
tantum  se  vidisse  testalur  Joannes  Morinus  in  appendice  lib.  de  Poenitentia  his  verliis  :  c  Tres  codices  An- 
degavenses  citamus,  qui  Poenitentiales  iibelii  non  abs  re  dici  possunt,  ete.  Primus  Pcemlentialis  ex  illis  tri- 
Imu  quos  exhibemus  reperitur  in  iine  antiqux  CoUectionts  canonum,  ciijus  apographum  tantum  vidimus  et 
lubemus :  divisa  est  in  92  titulos.  Conciliorum  canones,  pontificum  decreta  et  Patrum  sententiae  ex  quibus 
eoropilata  est,  omnia  sunt  antiqua.  >  Cum  vir  doctissimus  illud  solummodo  generalim  ac  obiter  dixeril,  nos 
qnaecanque  in  hac  collectione  pnecipua  sunt  colligentes ,  ipsius  antiquitatem  atque  excellentiam  quibusdam 

Tmentis  vaiidissimis  demonstrabimus. 
Colieciio  canonum  codicis  Herovaliiani  nullis  foedata  est  Pseudo-Isidori  epistolis.  Unde  cuiqne  erndito 
facile  est  intelligere  non  solum  Gratiani,  Ivonis  ,  Burchardi  collectionibus,  sed  etiam  Reginonis,  imo  et  Isi- 
doriana  collectione  antiquiorem  esse ;  cum  falsis  istius  collectionis  mercibus  caeterae  collectiones  subsequen- 
tes  eo  turpius  deformatae  sint,  quo  ad  posteriora  tempora  deveniunt.  Sed  quod  ad  Poeniicntiale  Theodori 
DOlavimus,  nempe  Isidorianae  collectionis  auctorem  non  esse  Isidorum  Hispalensem,  lllud  idcm  confirmat 
aotiqua  collectio  canonum  codicis  Herovalliani ;  quod  licet  epislolas  quasdam  Isidori  Hispalensis  integras 
referat,  nus<{uam  tamen  Isidorianae  colleclionis  epistolarum  meminerit.  Perperam  igitur  Htncmarus,  et  qui 
'hnjas  auctoritatem  sequuntur,  hanc  collectionem  Isidoro  Hispalensi  episcopo  tribuunt;  quae  tribuenda  est 
Paeado-Isidoro,  quam  ab  Hispania  in  Galiias  allatam  Riculfus  Moguniinus  episcopus  primum  evulgavit,  ut 
ipsias  Hincmari  auctoritate  in  epistola  adversus  Hincmarum  Laudunensem  episcopum  diserte  probat  Chri- 
Btophorus  Justelius  in  pracfatione  de  veteri  codice  canonom  Ecclesiae  universae,  ejusque  auctorilate. 

11.  Non  solum  nullis  foedata  cst  epistolis  a  Pseudo-Isidoro  confictis  coUectio  canouum  codicis  HerovaUiani, 
Teram  eliam  genuinas,  quac  postmodum  innumeris  mendis  et  interpoUationibus  corrupt»  sunt,  intearas 
stqae  illaesas  exhibet.  Cujus  rei  haec  una  ratio  esse  potest  summa  antiquitas.  Ne  autem  noc  gratis  pro^rrl 
Tidealur,  observandum  est  ad  emeniJandas  D.  Gregorii  epistolas  elsi  Pelrus  GussanviII;eus  quam  plurimis 
codicibus  mss.  usus  fuerit,  quia  lamen  ailmodum  rari  sunt  vetustissiini,  multa  superfuisse  quae  absque  uilius 
codicis  ms.  auctoritate,  sed  sola  ingenii  perspicaciiate  Gregorii  non  esse  rccie  pronuntiavil :  atque  haec 
eadem,  duobus  tantum  exceptis  quorum  rationem  reddimus,  abesse  ab  epistolis  Gregorii  in  coUectioi^e  co- 
dicis  UerovaUiani  relalis,  a  qua  absunt  quaecunque  et  a  Gregorio  I  et  a  caeieris  pontificibus  Romanis  sunt 
alk^na.  Unde  quasilam  loquendi  formulas  postenoribus  temporibus  usitatas  ista  collectio  vetustissima  non 
admittit.  Yerbi  gratia^  cum  sic  Ecclesia  describitur  :  Ecclesia  catholica,  apostolica  et  Romana;  ubicun- 
qoe  hoc  vocabulum,  Romana,  legitur  in  eplslolis  pontificum  Roroanorum  quarti  et  quinti  saeculi,  iliud  abest 
lub  iisdem  epistolis  in  coOectione  codicis  Herovaltiani  citatis  :  veriim  non  quacdam  verba  aut  quasdam  lineas, 
•ed  mulia  absona  per  paginas  intep^rus  epistolis  poiitificum  Roroanorum  addita  fuisse  ex  eadem  collectione 
dare  ostendimus.  Praeterea  collectio  codicis  Herovalliani  quosdam  libros  sub  nominibus  suppusitis  ab  aucto- 
ribas  po«>teriorum  temporam  licet  antiquorum  laudatos,  certls  ac  genuinis  auctoribus  vindicat.  Yerbi  gratia, 
Kbri  oe  Yita  contemplativa  ab  auctoribus  noni  saeculi  vulgo  Prospero  tributi,  in  hac  coUectione  Juliano 
Pomerio  certo  ac  vero  juxta  Isidonim  Hispalcnsem  auclori  recle  ascribuntur.  Quae  omnia  manifestissime 
probant  collectionem  codicis  Herovaliiani  antiquissimam  esse  atque  praestantissimam. 

in.  Collectio  codicis  HerovaUiani  utitur  canonum  Graecorum  interpretatione  antiquissima,  videUcet  cano- 
mnn  Nicaenorum  interpretatione  Rufiniana ,  qux  potius  sensum  quam  ipsa  verba  breviter  sententioseque 
Brofert,  eodem  fere  mcnlo  quo  ciiantur  in  aniiquis  canonibus  synodorum  Ecclesi.ne  QaUicanae.  Sic  canon  i 
riicaenus  summatim  refertur  a  Patribus  synodi  Arelatensis  ii ,  can.  7.  Ita  canon  2  Nicaenus  in  ealftem  synodo 
Arelatensi,  can.  i.  Canon  3  Nicaenus  ineadem  synodoArel.,  can.  S.Canon  A  Nicaenus  in  eadem  synodo  Arel. 
can.  5.  Catnon  Nicaenus  9  in  eadem  synodo  Arelat.,  can.  iO,  ubi  cum  interpretatione  Rufini  adeo  convenit, 
vt  iicet  Graecum,  Isidorus  et  Dionysius  dicant  tres  annost  synodus  Arelatensis  legat,  quinque  annos,  ex  iisdem 
prorsus  verbis  interprelationis  Rufinianae.  Quocirca  mirari  subit  quod  vir  doctus  Cnristephorus  Justellus  ut 
probet,  in  praefatione  de  veteri  eodice  Ecclesiae  universae,  canones  Nicaenos  et  atios  in  synodis  antiquis  Ec* 
desiae  Gallicanae  citari  solere  ex  interpretatione  quae  reperitnr  apud  Isidorum  Mercatorem,lectoremremittaiad 
syiiodQm  Arelatensem  ii,quae  interpretatiouem  Rufinianam ubique  adeo  amplectitur,  utnec  ipsiuserrata  omit- 
tat.  Quod  vir  eruditissimus  Jacobus  Sirmondus  animadvertit  In  notis  ad  canonem  15  ejusdem  sf  nodi  his  verbis : 
c  Ric  vero  canon  toius  est  ex  canone  18  Nicaeno  :  nou  ut  synodus  insa  legitur,  sed  ul  a  Rufino  tnterpretatus  est 
canon  20,elc.  At  synodus  Nicaena,ut  Graeca  santexemp1aria,non  prohibet  diaconis  ne  pnesentibus  preshyte- 
rift  eacharistiam  dividant^sed  nepresbyteris  ipsis  porrigant.  >  Et  in  notisad  can.  16 :  i  Et  hoc  rursum  editii^ 


901 


CANONES  SELECTI  EX  VET  CAN.  COLLECT- 


Ulti 


nis  est  Riifinianae  can.  21  :  Et  PaulianistWf  qui  sunt  Photimam,  rebaplizentur,  Niciiena  enim  synodus  dePba- 
tinianis,  qui  exorti  nonduin  crant,  statuerc  non  potuit :  solos  vero  Pauiianistas  commemorat  canone  19,unde 
bicexcerpluscst.  i  Canonum  aliorum  conciiiorum  eamdem  sxpius  adbil>et  interprelationem  canonum  coDcilii 
Nicoeni  interpretationi  Rufmianae  similem,  quse  passim  legitur  in  conciliis  Valeutino,Rhemensi,Andesavensi^ 
Turonico  1,  Agathensi,  Epaonensi  et  aliis,  atque  apud  Gregorium  Turonensem,  scilicel  de  canonibus  qui 
iunc  temporis  quasi  apostolici  baberentur.  Non  dimtendum  est  veterem  interprctationem ,  quae  habeturin 
coliectionc  Isidori  ab  antiquis  synodis  Ecclesiie  Gallicanse  adbibitam  fuisse,  necnon  Dionysianam  :  quibus  in 
locis  observamus  ab  hujusmodi  inlcrpretalione  vetustissimam  collectionem  codicis  Herovalliani  cuin  antiquis 
Kcciosiic  Gallicana;  canoni!)US  conscnticntem  parum  diffcrre.  Ex  quibus  duo  colligere  licet ,  primum  hanc 
\etustissiniam  collectionom  ad  usum  Ecclesioe  Gallicanae  compositam  fuisse  :  deinde  quoquomodo  acx^ipiator 
promiscuus  illc  variarum  inlerpretalionum  usus  quem  usurpat  colicctio  canonum  codicis  Herovalliani ,  eam 
saltem  teniporibus  Caroli  Magni  anleriorem  esse,  cui  cum  exemplar  Dionysianum  delatum  essct  ab  Adriaoo 
papa  I,  deinceps  Diouysiana  illa  Grxcorum  canonum  perpetuo  usa  est  Ecclcsia  Gallicana  *  sicque  factum  ut 
in  Ecclesia  Lalina  caiionum  ecclesiasticorum  non  modo  sensus  iilem,  sed  eadem  etiain  pene  ubique  vox  fue- 
ril;  quemadmodum  id  perspicue  dcmonslrarunt  viri  clarissimi  Cbristopborus  Justellus  in  praefatione  de  ve- 
teri  codice  canonum  Flcclesix  universno,  Jacobus  Sirmondus  in  prsefatione  ad  Conciiia  antiqua  Gallia»,  et 
nuper  vir  doclissimus  Paschasius  Quesnel  in  egregia  hac  de  re  dissertatione,qux  exstat  lom.  II  Operum  sancti 

Leoiiis- 

IV.  De  tilulo  canonum  Africanorum  et  de  numero  sive  sera  saepius  consenlit  collectio  codicis  Heroval- 
liani  cum  canonum  codice  ms.  Barberino,  qui  in  Conciliis  ullimoe  editionis  et  a  pluribus  viris  doctia- 
siiuis  ut  anliquissimus  laudatur. 

V.  Poslremo  omnia  esse  anliqua  in  hac  collectione  declarat  index  canonum  et  aiter  episcoponini  qvL 
canones  siibterlirmavcruiU :  qui  omnes  temporibus  Caroli  Magni  superiorcs  sunl. 

Ne  vcro  qiiippiam  extraueuiu  aut  iiiutile  proferre  viileamiir,  pluribus  omissis,  ut  declaral  index  capi— 
tuin  collectionis  codicis  Ilerovalliani,  ea  tantum  ex  hac  colleciioiie  selegimus  quae  et  ad  disciplinam  PoD-> 
uitentialis  Theodori  cxponendam  pertinent ,  et  quae  quidem  maxime  observanda  sunt,  lum  propter  vft — 
rios  numeros,  qnoruin  quidam  indicant,  multos  canones  in  edilis  desiderari/ lum  quidem  ob  ipsos  CJi — 
uones  qui  iu  editis  desiderantur,  tum  denique  propter  varias  lectiones  quilius  nova  Concilionim  editiv 
iliuslratur.  In  quibus  coiligendis  sicut  et  in  coileris  rebus  notandis,  tibi  cerium  sit,  lector  ,  si  non  po» 
tuerim  primas  babere  sauiei>tia},  secundas  saltem  me  hahiturun)  modestiai  paries;  ut  cum  viro  sapienti*— 
himo  modeslissimoqiie  Augustino  loqiiar,  qui  ita  de  suis  operilius  in  prologo  Retractationum  ;  c  Ne^iiK 
enim  quisquain ,  nisi  impriidens ,  ideo  quia  mea  errala  reprehendo  me  reprebendere  audebit.  Sed  si  dicL^i 
iion  ea  debuisse  a  mc  dici  qwx  poslea  mibi  etiam  displicerent,  verum  dicit  et  mecum  facit :  eonim  quipfM 
reprehcnsor  est  quorum  et  ego.  Neque  cnim  ea  reprehendere  debercm,  si  dicere  debuissem.  Sed  qui  primft^ 
non  poluit  haberc  sapientix,  secuudas  habeai  partes  modestise.  • 


CAPUT  P1\IMUM. 

»E   FBE  CATHOLICA   ET   SYMBOLO. 

Canon  Augustodunensis,  cera  1. 
Si  •  quis   presbyler,  diaconus,  [Vm///.  a(id.,sub- 
diaconus]  vel  clcricus  Symbolum  *>  apostolonin  et 
lidem  sancli  Athanasii  non  recensuerit,  ab  episcopo 
rondemnelur. 

Canon  Toletanus,  «  (Pra  2, 

Pro  reverenlia  sanclissimne  fidei,  et  ad  corroboran- 
das  hominum  invalidas  mcntes  ^  ,  sancta  constituit 
synodus,  ut  per  omnes  ecclesias  Hispania;,  Gallise  , 
«  vel  Gallitiae,  secundum  formam  Orientalium  eccle- 
siarum,  Symbolum  ^  editum  inConstantinopoii  a  150 
episcopis  sanctis  omnibus  diebus  Dominicis  recite- 
tur  [pnedicetur]»  priusquam  oratio  Dominica  dica- 


A  tur,  ab  omni  populo  voce  ciara  decantelur;  qno  «« 
fides  verum  testimonium  [manifestum]  habeat,  et  9d 
Christi  corpus  et  sanguinem  praelibandum  pectori 
populorum  fide  purificata  assun.antur  [accedant]. 

CAPUT  m. 

Sentenlia  papa*  Leonis  ^  de  apocrypha  scripiura, 

Curandum  ergo  est,  et  saccrdotali  diligentia  ott- 
xime  providendum,  ut  falsi  [Vu/^.,  fabati]  codioes 
et  a  sincera  veritate  discordes  in  nullo  nsu  lectiooii 
habeantur,  quia  habent  semina  falsitatuin.  Nou  so- 
lum  autem  hsec  ^  interdicenda  sunt,  sed  etiaiu  peni- 
tus  auferenda  alque  ignibus  concremanda ;  quii 
quamvis  sint  in  illis  qusedam  quae  ▼ideanlur  habere 
speciem  pietatis,  nunquam  tamen  vacua  sunt  ▼eueob : 
et  per  fabularum  illecebrasboc  latenter  operantar,ot 


«  Hic  canon  in  ultima  Conciliorum  editione  aliis  B     ^  Vulg.  add. :  Consultu  piiuimi  et  gloriiituimi^ 
caiionilius  concilii  Augostoduucnsis  velut  append[ce      mini  nostri  Reccaredi*  regis. 


subjicitur.  Vctustissima  tamen  collectio  codicis  He- 
rovalliani  confirmat  id  quod  refertur  ex  altera  colle- 
ctione  canonum  e  biblioiheca  S.  Benigni  Divioneusis, 
atque  ex  aliis  iu  quibus  citatur,  appellaturque  pri- 
mus  canoc^Augustodunensis. 

>>  in  ult.  Conc.  ed.  al.  sic  legitur :  Symbolumy 
auod  inspirante  sancto  Spiritu  apostoli  tradiderunt. 
Quod  additum  esse  videtur  expositionis  causa  juxta 
Rufini  opinionem,  quae  majorum  auctoritate  probari 
non  pi/test ;  maxime  si  illi  majores,  de  quibus  loqui- 
tur  in  [)n£fatione  ad  hoc  symbolum,  intclligantur  pa- 
tres  qiii  concilium  Nicscnum  pnccosserunt.  Nullus 
cnim  hac  eadem  formula  usus  esl,  licet  saepius  pa- 
tres  Justinus,  Irenneus,  Terlullianus,  Origenes,  etc, 
cumdem  sensum  prolulcrint,  sed  ubique  aliis  verbis, 
in     Conc.  Tolctan.  iii,  rap.  2. 


«  Gallia*,  vocabulum  hoc  deest  in  ed.  At  utroo- 
nue  requiriiur  vocabulum  et  Galliae  et  GalhRciae : 
uallise  quidem  scilicet  Narbonensis  ex  nater  dunU' 
xat;  Gallxcice  vero  propter  Suevos  ad  ndem  conrer- 
sos  V.  N.  ad  m.  Conc.  ult.  ed. 

t  Al.  :  Concilii  Constantinopolitani ,  hoc  est ,  coh 
tum  quinquaginta  episcoporum  symbolum  fidei^  ndti' 
f ur,  ubi  isla  verba  ,  omnibus  diebus  Dominieis ,  d^ 
sunt  in  ed. 

K  Epistola  Lconis  papse  ad  Turibium  Astariccfi- 
sem  episcopum,  cap.  15. 

*>  In  ed.  ha^c  ita  explicantur  :  i  Apocrjpbs  aown 
scriptunp,  qux  sub  nominibus  aposlolorum  uioI|^ 
rum  habent  seminarium  falsitalnm  ,  non  solom  i** 
terdicendse,  ctc.  i 


l>i;5 


CANONES  SELECTl  EX  VET.  CAN.  COLLECT. 


994 


niinbiHani  «  narrationiim  seducti  quique  adniira-  JH 
lione,  laqueis  eujuscunque  erroris  impliccntur.  Uiide 
si  quis  episcoporum  apocrypha  haberi  [per  domos] 
Bon  prohibuerit,  vel  eos  libros  qui  ab  hxreticis  ^  vi- 
tiati  sunt  in  ecdesia  permiserit  legi ,  hxreticum  se 
noyerit  judicaiidum ;  quouiam  qui  alios  ab  errore  non 
reTocat,  seipsum  errare  demonstrat.  c  Tractatus  au- 
tem  sancti  Hieronymi,Ambrosii,et  Augustini,  et  coe- 
leroroip  sanctorum  Patrum,  exposilionesque  Novi  ac 
Yeteris  Testaroenti  quae  a  nominatissimis  doctorum 
orthodoxonim  Patribiis  factx  sunt>  prout  ordo  po- 
scit,  in  ecdesia  legantur. 

CAPUT  IV. 

d   DECRETALIS  DE  RECIPIF.^DIS  ET  NON  RECIPIENDIS 

L1BRIS. 

Hctc  icripta  sunl  a  «  Gelasio  papa  cum  lxx  episcopis  B 

erudiiis. 

Post  propheticas,  et  evangelicas,  atque  apostolicns 

Scripturas,  quibus  Ecclesia  caiholica  per  gratiaro  Dei 

funJata  est,  '  has  suscipi  eadcm  ecclesia  non  prohi- 

bel.  I  sanctam  synodum  Nicaenam,  ^  et  Constanti- 

nopolitanam,  et  Ephesinam  primaro  ,   et  Chalcedo- 

nensem  quae  est  qiiarta  synodus. 

•  Edit. ,  Mirabilium  narratione  seductos ,  etc. ,  invol- 

MHI. 

^  Edit. ,  <  Vel  siib  canonicorum  nomine  eos  codi- 
ces  in  ecclcsia  permiscrit  legi,  qui  Priscilliani  adul- 
teriiiasunleinendationecorrupli.  >  Recliushabelcoll. 
cod.  Her.  cum  S.  Leo  generalilcr  loquatur  de  libris 
ab  haerelicis  quibusiibel  depravalis. 

«  Qux  sequntur  in  edil.  desiint.  n 

^  \n  altcra  collectione  cod.  Iler.  hic  est  titulus : 
i  In  Chrisli  nomine  incipiuntdecrela  de  recipiendiset 
non  recipiendislibris,qux  scripta  sunt  aGclasiopapa 
cum  septuaginta  erudiiissimis  viris  episcopis.  > 

«  Quidam  codices  mss.  tribuunt  IIorsmid;c.  Ve- 
rura  cum  vetustis^imis  et  opiimis  codicibiis  inss. 
utraque  collcclio  cod.  llerovall.  ascribit  Geiasio,  sub 
cojus  quoque  nomine  eadem  dccreta  laudat  Nico- 
laus  I  in  epistola  42  ad  omnes  Gallixepiscopos. 

f  llic  in  ed.  plura  fere  per  paginaro  inlcgram  in- 
terjccta  sunt ,  quae  ad  rcm  nullomodo  pertinent. 
Quorsum  enim  tol  ac  tanta  de  primalu  Ecclesia*. ,  et 
quidem  contra  hxrcticos,  cum  agatur  qua^stio  de  re- 
dpiendiset  non  rccipiendis  li!)ris?  Pruilcrca  nonne 
ilue  sunt  a  re  prorsus  aliena,  qu.-c  interponuiilur  his 
Terbis:<  llliid  eliam  intimanJum  pulainus,  quod 
quanivis  univers;e  pcr  orbem  catholicx  Ecclesioe 
nnus  thalamus  Chrisli  sit ,  sar.cta  tainen  Romana  , 
Catholica  et  Apostolica  Ecclesia  nullis  synodicis  ^ 
constitutis  cieteris  ccclesiis  pr;elata  est,  sed  Evan-  ^ 
gelica  voce  Domini  et  Saivatoris  nostri  priinatum 
oblinuit.  i  Eladem  verba  Silvesiro  papae  in  |ira;fa- 
lione  Nicxni  concilii  falso  ouoque  ascribuntur  a  qui- 
busdam  auctoribus,  ut  ab  ^Enca  Parisiensi  episcopo 
libr.adversusGnecos,  quajsl.G.Vid.  tom.VIl  Spicileg. 
L.  Ach.  El  sic  de  ca:ieris  usque  ad  ista  verba  :  ius 
$u$cipi,  Quod  quidero  indicat  in  suis  notis  Binius : 
c  Hoc  decretum,inquit,  exstat  distinct.  15,  can.  13. 
Lectio  ejus  ab  originali  tantopere  discrepat,  ut  satis 
cerio  statui  non  possit  qux  sit  vera  et  pura  Gelasii , 
nec  magnopere  mirandum  sit,  si  nonnulla  sint  quae 
difficultatem  faciunt. 

«  lu  ed.  Notatur  quopnam  fuerit  harumce  synodo- 
rum  convocandarum  causa ;  quo  tempore,  et  adver- 
6U8  quos  hxreticos  habitae  sint,  et  quis  fuerit  episco- 
lH)ruin  numerus.  Qux  omnia  cum  absint  a  vetustis- 
liima  canonum  colleciionc  cod.  Her.  vcrisimile  eslex 
{tlicationisgratiaposihac  adjuncta  fuissc. 


CONTt^UATIO   DECRETALIS. 

Item  opuscula  ^  sancti  Cypriani  martyris  Cartha- 
ginensis.  Opuscula  beati  Gregorii  Nazianzeni.  Opus- 
cula  sancii  Basilii  Cappadoceni.  Opuscula  sancti 
Jonnnis  Constantinopolitani.  Opuscula  beati  Theo- 
phili  Alexandrini.  Opuscula  sancti  Athanasii  Alcxan- 
drini.  Opuscula  sancti  Hilarii  Pictaviensis.  Opuscula 
sancti  Augiistini  Hipponensis.  Opuscula  Prospeii. 
Opuscula  beati  Leonis  papae.  »  Opuscula  atque  Iracta- 
tus  omnium Patrum  orthodoxorum,  qui  in  nullo a san- 
cta  Ecclesia  Roiiiana  deviarunt  i .  Item  decretales  epi- 
stolas,  quas  bealissimi  papx  diversis  teinporibus  de 
urbe  Roma  pro  diversorum  consultatione  ^  dederunt, 
venerabiliter  suscipiendas  decernimus.  Gesta  sancto- 
rum  marlyrum,  quic  *  mirahilibus  cruciatibus et  irium- 
phis  irradiant,  et  a  catholicis  viris  conscriptae  sunt, 
omnimodisveneramur.m  Ea  vero  qu?eabha;relicis  vel 
idiotis  corop^silJB  vel  adulteratassunl.  nullatenus  reci- 
piantur,qux  in  ipsis  eorum  diclis  ab  ccclesiasticis  vi- 
ris  sine  mora  depn  hendi  possunl.  »  Vitas  Patrum, 
Pauli,  Aiitonii ,  Hilarionis,  et  omnium  eremilarum 
quas  vir  beatissimus  Hieronymus  descripsit,  vel  alii 
orthodoxi  Patres,  cum  oiniii  honore  suscipimus. 

*>  In  altera  coll.  cod.  Her.  a!io  ordine  recensenlur 
hocmodo:  <  Opusciila  B.  Afhanasif.S.  Basilii,  etc. 
Joannis  Const.,  eic.  Ceoilii  Cypriani ,  elc.  Gregorii 
Nazanensis,  ete.  Tbeophili  Alex.,  elc.  Hilarii  Picta- 
viensis,  elc.  Ambrosii  Mediolan.,  etc.  Augustini  Hip- 
pone  Rigiensis,  etc.  Jcronyini  pres'  vleri.  Prosperi 
viri  religiosissiini,  etc.  Itein  episl.  B.*  Leonis  paDoc. 
ctc.  > 

i  Add.  allera  collectio  cod.  Hcr.  ea:lem  fere  quse 
legiinlur  ined.  •  i  liem  epistolam  beaii  Leonis  p;  n;B 
ad  Flavianum  Constantiiio|)olitanum  rpiscopum  de- 
stinatam:  cujus  lexuim  quispiam  si  usquead  uuum 
iota  disputaveiit,  et  non  cauiiu  omnibus  veneralilitcr 
receperit,  anathema  sit.  i 

j  In  Ed.,  ^Mi*  in  nullo  a  sancta*  Romance  Ecclesi(e 
consortio  dcviarunt,  Post  ha^c  verba  ista  rcdundant : 
€  Nec  ab ejiis  filc  vel  pryedit atione  sejuncti  suiit,  sed 
ipsius  conimunionis  per  gratiam  Dei  usque  in  ulli- 
mum  diem  vit;c  suae  fuere  participes.  » 

^  Altera  coll.  cod.  Iler.  leg.,  consolatione. 

1  Aliera  coll.  coJ.  Her. :  multiplicibus  tormento^ 
rum  cruciittibus  et  mirabilibus  confessionum  triumphis 
irradiant.  Post  hsec  in  ed.  semiuntur  verba  qux  nutlo 
modo  inter  se  cohxrent :  c  Quis  ita  esse  catholico- 
rurn  dubitel,  et  maiora  eos  iii  agonibiis  fuisse  pcf- 
pessos,  necsuis  viiibus,  scd  gralia  Dei  el  adjutorio 
universa  lolerassc?  Scd  idto  secundum  antiquam 
consuctudinem  singulall  caiitela  in  sancta  Romana 
Ecclesia  non  legiintur.  *  Miruin  quanta  inhisvcrbis 
appareat  contradictio.  Gelasius  censet  primum  le- 
^enda  esse  gcsta  sanctoruin  martyrum  :  deinde  illud 
idero  confirmat  ipsorum  elogiis.  Lx  qiiibus  cimcludi- 
tur,  ideo  secundum  antiquam  consucudinem  sinffu- 
laricautela  in  sancta  Roinaiia  Ecclesia  non  legi.IUec 
igitur  inepta  vcrborum  coiistriietio  prorsus  repugnat 
genuino  s<'nsui,  quem  plane  perfecteque,  ac  paucifr- 
simis  verbis  exhibet  optima  collectio  cod.  Her. 

^  Ab  his  alia  seqiiuntur  in  ed.  quae  cum  ad  ea- 
dem  quae  supra  dicta  sunt  exponenda ,  adjecta  fue- 
rint,  idcirco  absunt  a  coll.  accuratissiraa. 

B  Ined.,£.'f  omntum  eremiiarum,  quas  tamen  vir 
beatissimus  scripsit  Hieronymus^  cum  omni  honore  sus^ 
cipimus;  roale  omiltuntur  ista  verba  prorsus  nece&- 
saria  :  vel  aHi  orihodoxi  Patres.  Paucorura  enim 
ercmitarum  Vitas  descripsit  Hicronymns. 


995  CANONES  SELECTI  EX 

C0NT1NUAT10  DECRETAL1S.  A 

Actas  l»cati  Silvestri  papx  «  pro  antiquo  usu  mul- 
tae  imitantur  et  venerantur  Ecctesiae.  Scripluras  ^  de 
inventione  sanclse  crucis,  et  de  inventione  capitis 
Joannis  Baptisiae  <:  Nonnulli  eas  catholici  iegunt.  Sed 
cum  haec  ad  catholicorum  manus  advenerint,  beati 
Pauli  prxcedatscnlentia,  Omma  autem  probalejquod 
bonum  est  ienete,  De  Hufino  qui  plurima  (In  cd.  9dd. 
cxposilio)  edidit,  S.  Dieronymus  eum  in  aliquibus 
de  arbitrii  libertate  notavil;  ilia  scntimus,  qux  prae- 
dictum  Hieronymum  senlire  cognovimus  :  et  non  so- 
lum  de  Rufino,  sed  etiam  de  oranibus  quos  ipse  (Hic 
quoque  ut  supra)  zelo  Dei  et  fidei  reiigione  repre- 
bendit. 

Canon  Carthaginensis,  ^  cera  2i. 

c  Liceat  etiam  iegere  passiones  martynim,  cum  B 
anniversarii  dies  eorum  celebrantur. 

CAPUT  V. 

OT  PER   SlXr.ULOS  ANNOS  SYNOPUS  BIS  FIAT   :   ET  QUA- 

LITER  DEMJM1ETUR. 

t  Canon  Nicwni  concilii, 
s  Per  singulos  annos,  in  singulis  provinciis,  [Add, 
secundo]  ab  omnibus  episcopis  bis  conciiia  agi  de- 
bere  :  el  a  comprovincialibus  de  hujuscemodi  nego- 
tiis  judicari ;  ut  si  forte  ab  uno  inique  gestum  est,  a 
caeteris  emendetur  :  si  recte,  ab  omnibus  conflr- 

metur. 

Canon  ChalcedonensiSf  ^  cera  20. 

i  Utper  singulas  provincias,  episcoporum  concilia 


VET.  CAN.  COLLECT.  996 

Bemel  per  tertiam  hebdomadam  festi  pascbalis  :  M- 
cundo  XV  die  mensis  Octobris  per  singulos  annos  ce- 
lebrentur. 

Canon  Aurelianensis^^  «ta  f.         ^ 

Quod  si  intra  biennium,  divinitus  [Ad.^  teinpo- 
nimj  tranquillitate  concessa,  admonilis  comproTia- 
cialibus  a  metropolitano  synodus  indicta  dod  fnerit, 
melropolilanus  ipse  pro  evocationis  tarditate  anoo 
integro  missas  facere  non  praesumat.  Quod  si  cto- 
cati  nulla  corporali  infirmitate  detenti  adesse  neglexe- 
rint  [sua  abusione  despeierint],  simili  sententissob- 
jacebunt.  ^  In  synodali  conventu  primam  definiriqnc 
Dei  sunt,  postmodum  humana. 

Canon  Auraticorum^  ^  ara  28. 

Ut  nullus  conventus'  synodalis  [Dee$t  synodaiis 
in  editis]  sine  alterius  conventus  denaniiatioiie  uA- 
vatur. 

Canon  ^Arvemensis  I. 

Quoties  sancta  synodus  congregatur,  nullus  episoo- 
porum  alia  °  gerere  audeat,  quam  ea  quae  ad  emeih 
dationem  viise,  et  sevcritatem  reguke  vel  animae  i«- 
medium  pcrtinent,  finiantur  **. 

EX  CAPITE  YI. 

QUALES   AD   SACROS  ORDLNES  VEMRE   NON   POSSCntT. 

Canon  Niccenut^  cera  i. 

p  Ne  quis  ex  his,  qui  semetipsos  impatientia  lifai- 
dinis  absciderunt,  veniat  ad  clerum. 


•  In  ed.  add.  expositio  qua^  forsan  in  marg.  tan* 
tum  erat  scripta. 

^  In  ed.  istas  scriptune  vocantur  notellce  relationes, 
\\\  altera  collect.  cod.  Her.,  religiones  novella  de  in- 
ventione  crtictsDomimc^F,  quarum  scilicet  nuUo  modo 
meminit  Eusebius  :  licetex  relationibus  dubiis  paulo 
post  cmersis  auctores  rem  diversimode  retulerint. 

c  Porro  de  inventione  capilis  Joannis  Baptislne 
legitur  in  operibus  S.  Cypriani  tractalus,  quem  qui- 
cunque  le^eril  non  esse  Cypriani  statim  uliro  fatebi- 
tur.  Vide  \n  banc  rem  Prosperum  in  Chronico,  au- 
ctofem  Chronici  Aleiandrini,  Marcellinum  comitem 
in  Chronico.  Sed  inter  cxtcros  Sozomcnuin  lib.  vii, 
tstp,  21,  una  cum  notis  viri  cl.  H.  Valesii,  et  mira- 
beris,  ut  ipse  admonet,  tantam  scriptorum  discre- 
pantiam.  De  cseteris  quse  supersunt  m  decretali  tria 
tantum  animadvertam  :  1«  ubicunque  in  editis  dici- 
tur  Ecclesia  Catholica,  Apostoiica  et  Romana,  boc 
▼ocabulum  Romana  abesse  ab  antiquissima  canonum 
eollectione.  2«  Librum  qui  in  ed.  vocatur  apocryph. 
6ub  titulo  Canonum  apostolorum  in  utraque  coi- 
lectione  inter  apocrrphas  scripluras  non  recenseri, 
sicut  in  cod.  viri  cl.  Justelli.  Nec  suo  tempore  recen- 
situm  fuisse  ita  tcstatur  Ilincmarus  Opusc.  c.  24  : 
4  Sed  et  beatus  Gelasius  in  catalogo,  qui  iiLri  ab 
Ecclesia  recipiantur,  de  his  apostolorum  Canonibus 
tacuit,  sed  nec  intcr  apocrypha  eos  misit.  >  3*  Neque 
opuscula  Tertulliani  inier  apocrypha  rejici  :  rectius 
sane  auam  in  ediiis,  cum  Hierouymus,  cujus  judicia 
mire  laudantur  a  Gclasio,  de  ipsis  ita  scripserit  in 
cataioffo  scriptorum  eccrcsiasticonim.  c  Vidi  ego 
quemoam  Paulum  Concordi?e,  quod  oppidum  Italiae 
est,  senem  qui  se  beati  Cypriani  jam  erandis  aetatis 
notarium,  cum  ipse  admodumessetadolescensRomae 
vidisse  diceret,  referreque  sibi  solitum,  nunquam 
Cyprianum  absque  Tertuiliani  lectione  unani  diem 
prsterisse :  ac  sibi  crebro  dicere :  Da  magistrum ,  Ter- 
tullianum  viddicet  significans.  i 

*  Cooc.  Carth.  iii,  c.  47. 


e  Hic  canon  vulgo  subjungitur  in  ed.  Tclut  appesdii 

G  ad  can.  44,  conc.  Carthag.  iii ;  sed  coUectio  antiqoa 

cod.  Her.  confirmat  id  quod  jam  a  viris  doctis  nota- 

tum  est,  in  cenis  conciliorum  libris  dici  Carthaf. 

concilii  capitulum  vigcsimum  qnartura. 

'  Canon  5  conc.  Nic.  ex  interpretalione  Rnfini. 

K  Isle  canon  interpretalionisestRufini  lib.  ii  eccles. 
Historis  cap.  6;  cujus  canonis  earadero  interpreta- 
tionem  adhibet  concilium  Regense  can.  8.  Unoe  ool- 
ligi  debet  collectionis  cod.  Efer.  antiquitas,  sicat  ia 
prxfatione  ostendimus. 

h  Can.  19  in  alirs  interp.  cone.  Cbalcedco.  nee 
Dionys.  nec  Isid. 

1  Singularis  est  illa  interpretatio,  si  sperteBlar 
vulg.  et  DionysiiExi^i  et  Isidori  interpret.  a  qoibos 
rouUutn  differt.  Similis  vero  est  interpretatioiii  ca* 
nonum  conc.  Nic.  quam  Rufinus  dedit,  id  est,  qoa 
sensum  potiusquara  ipsa  verba  repraraentat.  Porro 
his  et  similibus  interpretationibus  utebantur  coodBi 
Gallicana,  ante  tempora  Caroli  Magni,  quibos  inle^ 
D  pretatio  Dionysiana  apud  Gallos  recepta  est. 

j  Conc.  Aurel.  iii,  c.  7. 

^  In  synodali,  Et  caetera  desiderantnr  in  edifis. 
Verum  pro  his  substituuntur  aKa  qu»  tta  babentor: 
<  Qui  tamcn  et  banc  excusaiionem  sitn  noverit  ess. 
sublatam,  si  absentiam  suam  divisione  oortis  eredi- 
dcrint  excusandam.  »  Sed  cum  vir  cl.  J.  Sinnoodii 
(fui  in  alios  canones  roinimam  verlK)mro  discrq»a»> 
tiam  diligentissime  notavit,  nibii  ad  hnnc  anioiad- 
verterit,  lit^uet  istam  coUectionem  antiquissimain  al 
ipso  non  fuisse  examinatam. 

1  Conc.  Arausicani  i  can.  29. 

n*  Concil.  celeb.  anno  Christi  805  titulus  dooet 

^  In  ed.,  aliquam  prius  causam  tuggerere  oudHtt 

^  Fiard,  Leg.  ivo,p.  vin,  cap.  168. 

p  Ea  est  Rufini  interpretatio,  gnae  a  caeieris  soa 
breviute  discrepat :  qua  eadem  nti  solebant  syoodi 
Gallicanae.  (Jnde  synodus  Arelalensis  ii,  can.  7,  hooc 
canonem  simtliter  refert  ez  mafna  synoio  IGcaeBi* 


097  CANONES  SELECTI  EX 

JEra  2.  A 

Ut  nequc  nuper  assumptus  ex  gentilitate  «,  ac- 
cepto  baptisiuo,  anlequam  cautius  examinetur,  clcri- 
cus  fiat  ^. 

Canon  Ca^sanensis,  ^  cera  8. 

Si  cujns  uxor  adulterium  coromisit,  iste  ad  mi- 

nisterium  ecclesiasticum  peuitus  admitti  non  de- 

bet. 

Canon  Epaunensis^^  ccra  26  *. 

Ne  laicus,  nisi  religione  prxmissa,  clericus  ordi- 
netur. 

Canon  Aurelianensis  ',  ceraG. 

* 

>  Omnimodis  observetur,  ne  ullus  ex  laicis  ante 

annualem  conversionero,  vel  setatero  legitimaro,  id 
est,  25  annonim  diaconus,  et  50  presbyter  ordine-  3 
lur  :  ita  ut  ^  ipsi  qui  ordinandi  sunt  clerici,  regulare 
cuslodiant  studium,  ne  aut  duarum  uxoruro  vir,  aut 
renuplx  maritus,  aut  poenitentiam  professus,  aut 
8emi  [semus  in  ed. ;  alias^  senius]  corpore,  vel  qui 
publice  aliquando  arreplus  est,  ad  supradiclos  gra- 
dus  promoveaiur.  Quod  si  sciens  episcopus  coiUra 
h;ec  statula  agendum  csse  crcdidcrit,  is  qni  ordina- 
lus  est  i  privelur  oflicio  :  et  ille  episcopus  pro  orJi- 
nationis  temerilate  sex  mensibus  a  ceiebrandis  offi- 
ciis  sequeslretur.  Quod  si  missas  intra  stututum  tem- 
pus  facere  prxsuropserit,  per  annuro  integrum  ab 
omnium  fratrum  charitate  privetur.  De  quorum  pro- 
iQOtionibus  si  quis  clericus  aut  civis  testis  exstite- 
rit  i  anno  uno  [Ed,f  anno  iniegro]  communione  pel- 

•  De  yita  vel  conversalione  gentili.  G 
^  Eadem  cum  breviiate  exhibet  hunc  canonem 

synodus  11  Arelat.  can.  i.  Quare  licet  roinus  accu- 
ratasvideanturhujusmodi  inlerpretaiiones  non  tamen 
sunt  contemnendae,  imo  magna  cum  veneratione 
snscipiendae  sunt :  quippe  curo  propler  suam  ve- 
tustatem  ab  antiquis  conciliis  Gaihcauis  auctoritatem 
accipiant. 

c  Neoc(B$ariensi$,  Prisca  interp.  nec  Dionys.  nec 
Isidori. 

A  Epaentfsnsis  concilii  c.  37. 

•  Hic  numenis  ab  ed.  tam  diversus  indicat  diver- 
{Lum  quoque  esse  aliorum  canonum  ordinem.  Quod 
vir  cl.  J.  Slrmondus  in  aliis  conciliis  saepius  ol»er- 
▼ai,  et  maxime  observandum  esse  docet,  ut  alia  ma- 
joris  momenti  detegantur. 

f  Goncil.  Aurel.  111,  c.  7. 
s  In  ed.  expositionis  causa  quaedam  adduntur. 
1a  In  ed.  :  De  ipsis  quoque  qui  ordinandi  sunt  cle-  w^ 
ricif  regulari  custodiatur  studio. 

>  Su$eeplo  juxta  anteriores  canones  prxvetur^  etc. 

i  Hic  in  ed.  aliqua  inserta  sunt. 

k  y.  cl.  J.  Sirmondus  :  Qui  tamen  si  pericutosam, 
Ita  Lugdunensis  et  coilectiones  antiqux;  at  Pithoea- 
nus  et  Rhemensis  ut  vulgali :  Qui  st  in  infirmitatem 
dedderint. 

t  Ex  epistola  Innocentii  I  ad  Victriciumepiscopum 
Rothomag.,  cap.  5  et  6. 

■>Quae  citantur  ex  epistola  Zosimi,  non  amplius  le- 
ffuntur.  Quocirca  licet  conjicere  hanc  epistolam,  cujus 
fragmentum  refert  collectio  cod.  H.,  desiderari  :  nisi 


YET.  CAN.  CULLECT.  Ds)» 

latur.  Qui  taroen  si  periculosam  inrirmitatem  k  iu* 
currerint,  viaticum  [Ed.,  viatica  communio]  illis 
non  negetur. 

Scriptum  in  epistola  Zozimi  papcey  (pra  7. 

Qui  aliam  qnam  virgincro,  sive  post  baptismuui 
sive  antc  laptismum,  duiit  uxorem,  non  adroitUttur 
ad  derum.  la  baptisrao  i  eniro  crimina  diroitluntur, 
non  accepto:  uxoris  consortiuro  relaxatur. 

Mra  8. 

Saliscnim  absurduro  est  uxorcm  ante  baptisraum 
accepiam,  posl  baplismum  non  iroputari :  curo  nec 
tamcn  in  sccundis  nupliis  eliam  post  baptismum 
factis  a  sacerdoie  ben^diclio  iribualur»". 

Canon  »  Arelatensis  S  «. 

Dehis  quos  clcricalu  alligarc  [A/.,  clericatui  alli- 
gari]  ipsa  viia^  gralia  suggeril,  si  forle  inlernupU  et 
duplicata  matriroonia  incilerint,  non  ultra  subdia- 
conaluro  ecclesiaslicas  capiant  dignitates.  Quod  si 
facli  foisilan  sunl,  ab  ecclcsiastico  removeantur  of- 
ficio. 

P  Canon  apostolorum, 

Si  quis  ancilloe  se  roiscuerit,  non  potest  accedere 
ad  eos  ordines  qui  cognoininantur  in  clero. 

Neoca^sarienss,  cap.  12. 

q  Si  quis  in  aegriludine  fuerit  baptizatus ,  presby- 
ter  ordinari  non  debet.  Nou  eniro  fides  illius  est  vo- 
luntaria,  sod  ex  necessilale  :  nisi  forte  rarilas  homi- 
nura  cogal,  aut  pro  cjus  bono  studio  et  fide. 

rera,  licet  laicus,  duxil  uxorem,  sive  anle  baplismum, 
sive  post  baptisraum,  non  aJroitlatur  ad  clerum, 
quia  eodem  vilio  vii!etur  exclusus.  In  baplismo 
enim,  >  ca^tera  ut  supra.  Et  ex  cap.  6,  post  alia  : 
€  Salis  enim  absurdum  est,  aliqueni  credere  uxorem 
ante  Laptis:num  acceptam ,  post  baptismum  non 
computari  :  cum  bcneuictio  qu%  per  sacerdotem  su- 
per  nubenies  iroponitur,  non  materiaro  delinquendi 
dedisse,  sed  forroam  tenuisse  legis  a  Deo^ntiquitua 
institutae  doceatur.  > 

"  Hic  canon  desumptus  est  ex  concilio  Arausicano^ 
can.  25,  sicut  piures  alii. 

^  V.  cl.  J.  Sirmondus  in  hunc  locum  observat ,  in 
vetusta  coliectione  cod.  Piihoeani  dici  canonem  i5 
conciiii  Arelatensis  11. 

p  Huic  canoni  non  inscribitur  numerus ,  et  deest 
in  ed.,  uisi  quis  maluerit  eum  referre  ad  can.  i8,  qui 
ila  ex  interpretatione  Dionysii :  <  Si  quis  viduam 
aul  ejectam  acceperit ,  aut  meretricem ,  aut  ancil- 
lam  ,  vel  aliquam  de  iis  quae  publicis  spectaculis 
mancipantur,  noo  potest  esse  episcopus,  aut  presby- 
ter,  autdiaconus,  aut  e\  eorum  numero  qui  miuisteno 
sacro  deserviunt.  >  Sed  si  is  ipse  est  canon,  manifo- 
stum  est  sicut  ex  caeterisaliis,  Dionysianam  mterpre- 
tationem  collectori  vix  fuisse  notam ;  ac  proinde  Caroli 
Magni  temporaprxcedere,  cui  cumejusexemplarobla- 
tum  fuissel  ab  Adriano  papa  I,  deinceps  Dionysiana  illa 
Graecorum  interpretatione  perpetuo  usi  sunt  Galii : 
sicut  de  conciliis  Gallicanis ,  sub  Ludovico  Pio  impe- 
ratore,  caeterisque  subseqjientibus  observat  vir  do- 
ctissimus  Chrlstophorus  iustellus  in  pracfatione  de 
vetere  codice  Canonum  Ecclesiae  univers»,  ejusque 
auctoritate. 

4  Prisca  interp.  nec  Dionys.  nec  Isidori. 


m  CANONES  SELECTI  EX 

Canon  »  Romanorum,  cera  5  ^.  4 

c  Hos  praetcrea  qui  saccularem  adepti  potestatem  , 
hujus  [Ed,j  jus]  sajculi  exercuerunt  negotia,  immu- 
iies  a  peccato  esse  non  posse  perspicuum  est.  Dum 
enim  gladius  exerllur,  aut  judicium  [Ed,  add,,  con- 
fertur]  injuslum,  aul  (ormenta  cxercentur  [Ed,  add,, 
pro  necessiutc  causaium],  aut  saecularibus  se  [Edd,, 
curam]  exhibent  voluplalibus.  [£dd,  add.,  Proptcr 
hxc  omnia]  Ili  tales  raultum  sibi  praestant,  si  epi- 
scopatum  non  affectent ,  sed  ^  agentes  poenitentiam 
mereantur  certo  tempore  [Edd,  add,,  impleto]  alta- 
ribus  sociari. 

Canon  Aurasicorum^  tera  24  «, 
De  idoneis  el  probalioribus  viris  ^  si  forte  incide- 
rint  duplicala  malrimonia,  non  ullra  subdiaconatum 
ccclesi.islicas  capiant  dignitates.  B 

s  Canon  Taurinensis, 

Nequc  qui  post  baptismum  causas  egerunt  aut  ad- 
inlnistraverunt,  neque  ex  curialibus ,  neque  qui  post 
baplismum  coronali  fuerunt ,  vcl  sacerdotium  quod 
dicitur  substinuenml,  nec  qui  ediliones  pnblicas  ce- 
lebrarunt,  moilis  omnibus  caveatur  ne  ex  his  ad  or- 
dinem  ecclesiaslicum  aliquis  provebatur. 

In  ^  epistola  Leonis  papa?, 

Nec  eos  passim  ad  ordinem  sacrum  quis  admiltat 
[Edd,,  admittuntur  passim],  quibus  nulia  nataiiuiB , 
nuUa  morum  dignitas  suffragatur  :  et  qui  a  dominis 


VET.  CAN.  COLLECT.  1000 

suis  libertatem  consequi  minime  potuerunt,  ad  (asti- 
gium  sacerdolii  ^  provehi  non  audeant  [Edd,^  prove- 
huntur].  Et  quomodo  se  probare  posse  Deo  credun- 
tur,  qul  dominis  suis  necdum  probari  [Edd.^  se  pro- 
bare]  potuerunt  ?  Dupiex  itaque  in  hac  parte  reatat 
est ,  quod  et  sacrum  ministerium  consortii  Tiiilaie 
poliuilur,  et  dominorum  i  jura  solvuntiir.  Ab  his  it»- 
que,  fratres ,  omnes  vestrse  provinciae  abslineant  sa- 
cerdotes ;  ^  sed  et  ab  aliis ,  qui  originali  aat  aliqai 
conditione  obligati  sunt  i ,  nisi  forte  eoram  petitio 
[AL  add,  aut  voluntas]  accessertt ,  qui  aliqaid  a!  i 
in  eos  vindicant  potestatis.  Debet  enim  esse  ab  ^s 
immunis,  qui  divinae  milituB  fuerit  aggregandas. 
°>  Et  I*  cum  unicuique  constiterit  natalis  hooestas  et 
morum  ,  esse  debet  sacri  altaris  ministerio  so- 
clandus. 

In  ^  lepistola  Innocentii  papcp^  cap,  2. 
Catechumcnus  qni  ante  baptismum  uxorem  duxil, 
et  post  bap:ismum  aliam,  ad  graduin  venire  noii  po- 
test.  Quod  si  quis  objiciat  quod  in  baplismo  cum 
criminibus  omnibus  et  hoc  sit  absolutum  :  interro- 
getur  si  hoc  in  baptismo  abluitur  quod  peccatum  noo 
est ,  dum  ducere  uxorem  Dominus  permisit »  etian 
Salomone  testanle  qui  ait :  A  Deo  paratur  viro  lucor, 
et  maritus  uxori,  Et  si  tres  habuerit  in  veteri  homi- 
ne,  erit  ei  qux  in  baptismo  est  quarta.  Quis ,  oro, 
istud  non  dicat  contra  Apostoli  seutenliam  ,  qui  ait: 
Unius  uxoris  virum  r  ? 


•  Vir  cl.  J.  Sirraondus  :  i  In  codice  Fossatensi  di- 
cilur :  Synodus  Romanomm  ad  GuUos  ep  scop  s  et 
epistola  Synodi,  quia  cpisioloe  in  raorem  scripla  est.  C 
In  aatiquissima  vcro  collectione  codicis    Pilhoeani 
Canones  Romanorum  simpliciter  appfllantur.  Sic  in 

ajibus;iam  codex  Pilhccanus  consentit  cum  codice 
crovalliano ,  iu  quibiis  iam  vero  aliis  dissentire , 
ex  iis  qux  jani  supra  cilata  siint,  dignosci  polest.  i 
^  Qui  vulgo  inscrihitur  canon  10  vocatur  5  in  coll. 
cod.  H.  ac  simiiiter  in  codicc  Fossatensi,  ut  testatur 
vir  cl.  J.  Sirmondus.  In  ed.  c.  iO  Can.  Rom.  qui 
subjiciuntur  epistolis  Innoccniii  in  ult.  Conc.  ed. 

<:  Constat  aniiquissimos  csse  hos  canones.  Sed  quo 
tempore  et  a  quo  conditi  sint ,  non  exploratum  esse 
indicat  caput  70  coU.  coJ.  II.,  ubi  catalogus  episco- 
porum  qui  supradictos  canones  confecerunt  aut  con- 
lirmarunl,  nulium  istorum  auctorera  recenset.Vir  cl. 
J.  Sirraondus  putat  non  inanera  fortasse  opinionem 
esse  ,  si  quis  Innocentium  I  horum  auctorem  fuisse 
conjiciat.  Verum  si  non  Innocentii,  sallem  cujusdam 
"est  s;f  nodi  Homanse,  quce  decreta  Innocentii  attende- 
rit.  Etcnim  canon  supracitatus  convenit  cum  cap.  40  D 
ep.  Innocentii  ad  Victricium.  Canon  I.  C.  R.  cum 
cap.  12;  ejusilem  epislolje  canon  2  cum  cap.  13. 
Quod  idem  de  quibusdam  aliis  dici  polest. 
^  Quaedaji  alia  inscrla  sunt  in  ed. 

*  Conc.  Arausicani,  c.  13. 

'  Edi|.  add.  :  c  Qiios  clericatui  alligari  ipsa  vilsc 
ffralia  suggeril.  >  Vide  supra  canoncm  45  conc.  Are- 
iat.  II. 

>  Hic  canon  in  edd.  desideratur. 

b  Epist.  Leonis  I  ad  episcopos  per  Campaniam  et 
Picenum.  ^ 

i  Add.  in  ed.  :  tanquam  servilis  vilitas  hunc  hono^ 
rem  jure  capiat,  IUud  superfluum  est  quod  antiquis- 
siraa  colieclio  cod.  Her.  admittere  nequit.  Prdeterea, 
jure^  deest  in  epistolis  S.  Leonis  novx  edit.,  in  se- 
cundacoll.  can.  cod.  Her.  et  aliiscod.  mss.,  quo  ta- 
nieii  subiaio  Tocabulo,  ex  his  verbis  vix  uilus  sensus 
elici  poicsi. 


i  Add.  in  ed.  quantum  ad  ilticitce  usurpaiioms  M> 
meritatem  pertinet. 

k  Edd.  :  Et  non  lantnm  ab  his ,  scd  ab  iUis  etim, 
Apud  Grat.,  dist.  54,  c.  51  :  Sed  eliam  ab  aiiis  oru^ 
nariis  vel  qui  alicui  conditioni. 

1  Add.  in  ed.  :  Volumus  temperari. 

n)  Add.  m  ei.  :  Vt  a  cnstris  aominicis^  quibus  f/ni 
nomcn  ascribitur^  nuUis  necessitatis  vinculis  abstnh- 
hatur, 

^  Et  cum  unicuique  et  cxtera  id  ed.  desiderantor, 
quamvis  omnino  requirantur  ad  sensuro  compleiidiiiii, 
cura  initio  dixerit  ad  ordinera  sacruin  eos  non  esse 
admittentlos,  quibus  nulla  natalium,  nulla  morun 
dignilas  suffragatur.  Sic  optima  collect.  Cod.  H. 
qu£  superfliia  sunt  non  admittit,  necqus  necessa- 
ria  sunt  omittit. 

^  Episl.  Innocent.  l  ad  episcopos  Macedonix , 
cap.  11. 

p  Tot  add.  in  editis,  tamque  diversus  ordo  verbo- 
nim  ,  ut  nisi  omnia  exhibeantur,  quanta  sit  discr&> 
pantia,  perspici  non  possit.  Sic  igitur  ista  iii  ed.  le- 
guntur  :  <  Deinde  ponitur,  non  dici  oportere  biga- 
inura,  eum  qui  catechumenus  habuerit  atque  amise- 
rit  uxorem,  si  post  haptismum  fuerit  aliam  sortitns, 
earaque  priniam  videri,  qua;  novo  honiini  copobti 
sit :  quia  illud  conjugium ,  per  baptismi  sacrameo- 
tum,  cum  cxteris  criminibus  sit  ablutum.  Quod  coiB 
de  una  utique  dicitur,  ccrle  si  tres  habuerit ,  in  ve- 
tcre  positus  homine,  uxores,  erit  ei,  quse  post  baplb- 
inura  quarta  est ,  sic  interpretantibus  priroa  :  ti^ 
giins  seque  iiomen  accipiet ,  quae  quarto  docta  est 
loco.  Quis  (oro)  istud  non  videat  contra  Apostoli  esse 
pripceptum,  qui  ait :  unius  uxoris  virum  oportereftn 
sacerdotem?  Sed  objicitur  quod  in  l)aptismo  totuiHi 
qnidquiii  in  vetere  homine  gestum  est,  sit  solutam. 
Dicite  mihi,  cum  pace  vestra  loquor,  crimina  tantom 
dimiltuntur  in  baptismo ,  an  et  illa  qunc  secuiiduffl 
iegis  prxcepla  ac  Bei  instituta  complentur?  Uxorein 
ducere,  criracn  est,  an  non  est  criroen  ?  Si  criinco  est 


fOOl 


CANONES  SELECTI  EX  YET.  CAN.  COLLECT. 
C\PUT  IV  a.  A  CAPUT  VIH  K 


1001 


Inlerrogo.  Qui  tilios,  cum  essct  catechumenus , 
guscepil,  noB  essent  iliiiis  tilii,  sicut  et  iWi  quos  post 
Impiismum  generavit  ^?  Aut  i)>si  priores  filii  et  le- 
qnentes  eruut  fratres?  An  ci  baec  baptisums  delet,  et 
regeiieraiio  spiritalis  riliorum  et  patrum  nomina  al)S- 
lulisse  credatiir « ?  Qtiod  cum  ita  sentire  absurdum 
sit ;  qnae»  malum ,  haec  ratio  est  absque  ulla  auctori- 
Ute  iQter  peccata  matrimouia  deputari,  qux  lex  prae- 
cipit,  etDeosjungit  <i 

CAPUT  V  •. 

Qnod  81  qois  catcchumenus  virUitibus  studuerit ; 
'  auferetur  ei  per  baptismum,  quod  ante  baptismum 
Adeliter  gessil?  Comelii  orationes  et  eleemos/nae  per 
baptismum  ablatae  sonr?  Nam  quia  quod  peccatum 


Nostra  vero  lex  est,  qui  (Edd,  var.)  ab  hxreiicis 
bapiizati  sunt ,  per  manus  impositionem  licentiam 
tantum  tribuere  communicandi,  nec  {Edd.  var.)  ta- 
men  in  clericatus  honorem  vel  exiguum  ^ubrogari : 
^  atvero  qui  a  catholica  ad  hxrcsim  transierunt, 
{Edd.  alia  add.)  nonnisi  per  pubiicam  poenitcntiam 
suscipi. 

CAPUT  XI  i. 

Qui  {Edd.  a!ia  add.)  de  cathdlica  ad  hxresim 
transierunt,  nunquam  ^  polcrunt  ad  clerum  admitti, 
quorum  commissnro  nonnisi  longa  poeiiitenlia  poierit 
aboleri. 

Canon  Africanorum  ',  (rra  42  m. 

Clericus  invidens  fratrum  profcctibus,  donec  in 


non  est,  solvi  inter  peccaia  non  debet,  erit  integrum  B  ^*^*^  ^*^»  "^"  promoveatur. 


x*stiroare  aboleri  non  posse  prioris  oomen  vxorit, 
cuffl  non  dimissum  sit  pro  peccato. 

CAPUT  VI  [edd.  ui]. 

DE  EO  QCI  AJ  HiCaETlCIS  FUERIT  OEDIIfATITS. 

Ab  haereiicis  ordinatum,  vulneratum  per  illam 
manus  impositionem  dicimus  habere  caput :  et  posi 
medicinae  sanitatem,  {Edd,  var.)  sine  ekatrioe  esse 
non  posse :  et  ubi  p<£niteotia  neoessaria,  illic  ordi^ 
oationis  \ocum  habere  non  posse ;  quia  quod  non  ha- 
buit  haereticus,  habere  noo  potuit ;  {Edd.  alia  add,) 
sed  damnationem  quam  habuit,  per  pravae  manus 
impositionem  dedit.  Et  cum  particeps  factus  sit  {Edd. 
var.)  damnationiSi  quomodo  honorem  debeat  eccle- 
siasticum  acdpere,  invenire  non  possom.  Sed  *  dici- 
tnr  vera  ac  ju^U  legitimi  sacerdotisbenedictio,  qnod  C  nimius  declarare.  Hortamur  ilaque,  ut  pro  caiholicas 


JEra  45  ». 
Seditionarios,  {Edd.  var.)  nsnrarios ,  injoriamm 
suarum  ultores,  nunquam  ordinandos  clericos. 

jEra  84  o. 
Ex  poeniientibus,  quamvis  bonus ,  nunquam  or£- 
netnr  clericus.  Si  per  ignorantiam  episcopi  factum 
Aierit,  depenatnr  p. 

CAPUT  m\. 

QUALES  VFL  QDALITER  AD  SACROS  ORDL^ES   ACCEDANT  , 

ET  URt    ORDINENTCR. 

Jn  epiitola^ Sifmmachi  papce  adCtetarium  episcopum, 

'  In  electione  cplscopl,  decretum  sive  {Edd.  var. 

hic  et  injra)  visitatoris  pncsentiam  nemo  confiteatur, 

cujus  testimonium  clericomm  et  civium  poiest  una- 


{Edd.  var.)  auferat  omne  vitium  quod  a  vitioso  Aie- 
rat  inostum. 

CAPUT  VII  [edd.  iv), 
Ergo  si  ita  est,  applicentur  ad  {Edd.  Mr.)  ordi» 
ncm  sacrilegi,  adulla'i,  atquc  omnium  criminum  rei. 
{Edd.  alia  add.)  Et  nuHus  sit  pusnitentiae  loeus,  quia 
potest  praestare  ordinatio  quod  looga  satislactio  pne* 
stare  consoevit. 

ergo  prrefata  venia  dixerim,  erit  auctor  in  culpa,  qui 
ut  criroina  committerent,  in  paradi^o,  cura  ipse  eos 
jungeret,  bene<lixit«  Si  vero  uou  est  criinen,  quia 
qiiod  Deus  junxit,  nefas  sit  crimon  iippellari,  et  Salo- 
nion  addidit '.  Elenim  a  Deo  prarparatur  viro  nxor : 
quomodo  creJitur  inter  crimiua  csse  dimissum,  quod 
aiictore  Deo  legilur  consummatum  ?  >  Quoquomodo 
accipiaturistuddiscrimen,  hoctaraenexpedil  notasse, 
tit  compertum  sit  qtia  ratione  ante  collectionem  Isi- 
dorianaui  receptam  epistolae  pontif.  Roman.  iege* 
riMitur  in  vetutissimis  Gallicanx  Ecclesiae  coilectio- 
ni!>iis. 

•  In  ed.  non  d«sttnguitar  a  pnecedenti. 

i»  Al.  in  ed. :  i  Qii;ero  et  sollicilus  qurero,  si  una  ea- 
dcinque  sit  uxor  ejus,  qui  anie  caiechumcniis,  postea 
8!t  fldelis,  filiosque  ex  ea,  cum  esset  catechnmenus, 
siisceperit,  ac  postea  alios,  ciim  fideli^.  > 

«  A/. :  •  Utmm  sint  appellandi  fratres,  an  non 
halicant  postea,  (lefuncti>  patre,  exciscundae  haeredi- 
taiis  consortiuin,  quihus  uiionim  nomen  regeneralio 
spiril.ilis  crediiur  absluiisse?  i 

^  Al.  :  (  Qiio !  c<:m  ita  bcniire  atqiie  judicare  a!> 
suniuin  est ,  quie ,  malum ,  ratio  est,  hoo  defendi,  et 
vacun  ma^^is  opinione jaclnri,  quam  aKqua  auctorKate 
n>bo'ari;  cum  nonpossit  iiiter  peccala  depulari,  quod 

Patrol.  XCIX. 


religionis  intuilu,  et  Ecdesiarum  pace,  hxc  uuiversi 
fideliter  ac  devota  mente  custodiant :  quia  non  cst 
dubium  praevaricatores  interdictorum  talium  juxta 
venerandos  canones  proprix  communionis  subire  ja- 
cturam.  Ilaec  tamen  ad  omnium  episcoporum  volu- 
mus  veuire  notitiam. 

•  Canon  Nicanus,  ttra  11. 
*Sancsi  communi  omnium  consensu  rationabiliter 

lex  pneoepit,  et  Deus  junxit.  i  Hucnsqne  verba  col- 
lectionis  suffieiat  cum  editis  t»inparasse.  Etenim 
tanta  apparet  varietas  ut  de  caeteris  quae  seqiiunlur» 
singula  fere  veri»a  necesse  essct  describere.  Si  igitur 
loca  in  quibus  exstat  varietas  indicentur,  ea  cum  ed 
studiosus  lector  ipsemet  fadle  comparabit. 

•  In  ed.  non  distinguiiur  a  prjecedenii. 
f  Hic  et  infra  plura  add. 

*  Hic  iiicipit  cap.  A  in  edd. 

^  In  edd.  iion  d^stin^itur  a  praecedenti. 

i  Hic  incipit  cap.  5  in  edd. 

i  In  edd.  non  distingnitor  a  pnecedenti. 

^  In  edd.  varia  per  modum  interrogationis  di< 
cuntur. 

1  Concil.  IV  Carih.  in  vulg. ;  sed  in  Gemblac.  cne> 
nob.  codice,et  S.  Bavonis  in  Gandavo,  Statuta  Eccle- 
siie  antiqua.  Cod.  Barb.  add.  Orientis. 

<»  In  vulg.  c.  54,  ut  in  cod.  Barb.  et  Palat.  43. 

>^  In  vulg.  67,  in  cod.  Barb.  et  Pal.  55. 

®  In  vulg.  67,  in  cod.  Barb.  et  Pal.  84. 

p  Ratio  subjicitur  in  edd. 

<i  Epist.  5,  cap.  6. 

'  lii  edd.  desiderantur  ha?c  priora  verba. 

•  Ex  inlcrpr.  Ruf.  c.  7  ;  Dionys.  ot  Isid.  c.  6. 

*  Prisca  intcrp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

32 


«^^5                                   CANOJ^ES  SELECTI  EX  VET.  CAN.  COLLECT. 

habilo,  el  secundim  Ecclesiaslicara  rcculam  faclum  A  r.«^«  j   4f  • 

.       .        t       1.^     .                                               "     «  Lanon  »  Afncanus,  ara  \  K, 

dccrelum  duo  aliqui  aul  tres  contradixerint :  illa  ob  i            ,            .. 


4004 


tineatsenientia,  in  qua  plurcs  numero  fucrint  sa- 
cerJotcs. 

Canon  Carthaginemh^  mra  4  ^. 
Et  illud  sCatuendum  cst,  ut  quando  ad  eligendum 
episcopum  convcnerimus ,  si  qua  conlradictio  fueril 
oborla,  (NonnuUa  add,  in  edd.)  non  prscsumant  ad 
purgandum  cum  qui  ordinandus  est  trcs  :  sed  postn- 
lentur  snpcr  [FAd.  add,  super]  tres,  unus  vel  duo  : 
et  iii  cadcm  Ecclcsia  [Edd,,  plebe]  cui  ordinandus  est, 
disculianlur  primo  pcrsonse  contradiccnlium  :  po- 
slremo  eliani  illa  quic  objiciunlur,  pcrlraclonlur;  el 
cum  purgalus  fucrit  sub  conspcctu  plcbis,  ordinetur. 

Canon  Arelatenm^  wra  21  *>. 


Qui  epibcopus  oifJinandus  esl,  ante  examinetar,  fl 
nalura  prudens  est,  si  docibilis,  si  moribns  tempenh 
tus,  si  vita  caslus,  si  sobrius,  si  scmper  sui  negotii 
▼acans  [sois  negotiis  cavens] ,  si  hominibas  affahiHi 
[sl  hnmilis,  si  affabilis] ,  si  Jitteratos,  si  in  legc  D». 
mini  instructus,  si  in  Scripturanim  sensibus  cauluf, 
si  in  dogmatibus  ecclesiastlcis  exercitalus.  Ei  ante 
omnia,  si  fidei  documenta  verbis  simplicibos  asserat, 
id  est  Patrcm,  Filium  et  Spiriium  sanctum  unuo 
Deum  esse  confirmans,  totamque  in  Trinitate  [Tri- 
oiutis]  deitatem  coessentialem,  et  consiibstantialem, 
ct  coailemalem ,  et  coomnipoteniem  praedicans :  si 
gingulas  unamquamquc  fsingularem  quaraque]  pe^ 


In  ordinalioac  { Var.   edd,)  episcopi  bic  ordo  ser-  ■  ^^*""  *"  Trinitate  plenunlk  Deum,  et  totas  tres  pcr- 
vetur ,  ut  primo  loco  venalitat*  vel  ambitione  snb-      f^"^  ^*"™  ^"™  ^  '  "  incarnationem  divinam  noB 

m  Patre  neque  in  Spiritu  sanclo  factam,  sed  in  FiFw 
tantum  [In  edd,  add.  credat] ;  nt  qui  erat  in  divini- 
tate  DeiPatris  Fifius,  ipsc  neret  in  hnmanitate  [Edd,, 
liomine,  reetiui  CotL]  hominis  matris  Glins,  Dcus 
vcrus  cx  Patre,  et  homo  vcms  cx  matrc,  camca 
cx  matris  visccribns  habens  ct  animnm  ratloni- 
biicm ;  simul  in  co  ambae  naturae,  id  cst  homo  et 
Deus,  unus  Filins,  unu$  Christus,  unns  Dominus, 
omnium  qu«  sunt  ct  auctor  ct  Dominus  et  creatw 
cum  Patrc  ct  Spiritu  sanclo :  qui  passns  sit  ven 
passione  camis  ct  mortuus  [vera  corporls  sni  mortej, 
rcsurrexitquc  vera  caniis  su«  resurrcctione,  et  vera 


moia,  trcs  episcopi  [ab  episcopis]  nominentur,  de 
quihus  clcrici  vel  civcs  crga  unum  eligcndi  babeant 
potestatem. 

Canon  AurelianeMis  2  ^ ,  tera  5. 

Episcopus  in  civitate ,  in  qua  per  dccrelum  digi- 
lur,  ordinelur  :  (Var,  edd,)  ct  in  ecclesia  cui  prae- 
futurus  est  consccretur.  Si  vero  necessilas  hoc  im- 
plere  non  patitur,  (NonnuUa  add.  in  edd,)  aut  in  pra&- 
sentia  melropoiitani,  aut  cum  ejus  auctoritatc  intra 
provinciam  omnino  a  comprovincialibus  ordinctur. 
Canon  apostolorum,  cera  21. 

d  Eunuchus  pcr  invidiam  ,  vel  in  pcrsecutione  fa- 


ctus,  vel  si  sic  natus  est,  si  dignus  cst,  cOiciatur  epi-  ^  *"'™®  resumplione ,  in  qua  vcniet  judicare  vivos  et 
6C0DUS.  ^  morinos.  Qutiirendum  est  etiam  ab  eo,  si  No>i  el  Ye- 

tcris  Testamenti,  id  est  logis  et  prophetanrm  etapo- 


scopus 

Canon  Nicccnm^  oira  4. 
«  Ut  episcopus,  si  ficri  potest,  a  totius  provincix 
episcopis  ordinetur.  Si  vero  hoc  diilicile  est,  non  mi- 
nus  [quam]  a  tribus :  ita  tamen  ut  mctropolitani  cpi- 
scopi  vel  pncsentia,  aucloritas  [vel  pncsentia  vel  au- 
ctoritas]  habeatur.  Absquc  eo  ordiuationem  irritam 
Yolumus  [esse  voluerunl]. 

jEra  7. 
'  Si  forte  in  ordinando  epLscopo  duo  vd  tres  dis- 
sentiant  [pro  aliqua  contcntiouc],  rdiquoram  aucto- 
ritas,  et  prxctpue  metropolilani  cum  caetcris  firmior 
habeatur. 

Canon  ^  Laodicenm^  cera  iS, 


stolorum,  unum  eumdemqne  cretlaf  anttorem  H 
Deum.  Si  diabolus  non  per  conditioiicin,  sed  per  ar- 
bilriura  factus  sit  malus.  QuaBrcndum  etiain  ab  eosi 
credat  hiijus  quam  gestamus,  et  non  allenus  cirnis 
rcsurrcctionem  :  si  crcdat  judiciiim  futuram,  ctrfr 
ceptnros  singolos  pro  his  qn»  in  camc  gesscmBt, 
vel  poenam  vel  gloriam :  si  nuptias  non  probibel 
[improbet].  Et  CieUra,  cum  quibu*  omnino  roiiw- 
niunted.  ^. 

Canon  Anrelianensisy  <tra  4  «. 

»  Metropolitanus  omnibus,  si  ileri  potcst,  prssen- 
tibns  comprovincialibus  episcopis  ordinetur ;  iu  ut 


k  Ul  episcopi  metropolitanorum  judido ,  ct  eoram  0  «Psi  mctropolitano  <>  privilegium  ordinandi  'maDCat 
cpiscoporam  qui  circa  sunt,  provehanlur  ad  ccdcsia-  de  ipso,  quem  ordinalionis  consiietudo  requirit  Ipsc 
•ticam  potestatcm ;  hi  viddicet  qui  plurimo  tempore,  tamen  melropolitanus  a  comprovincialibus  episcopis, 
lam  in  verbo  fidei  quam  rect»  conversaiionis  exenn  sicut  decreta  sedis  aposiolicie  continent,  cum  coa- 
pio,  probali  fuerint,  sensu  clericoram  et  civium  digatur  :  qnia  apqaum 


•  CoDC.  Carthag.,  c.  40. 
k  Conc.  Arelat.  ii,  c.  54. 

«  Conc.  Aurcl.  iv ;  in  edd.  c.  5. 
^  Non  est  Dionjs.  intcrpret. 

•  Inlerp.  Rurini.  \iJ.  syuodum  Arebt.  ii,  c.  5. 
'  Iiilerp.  Huf. 

•  Laodiceni,  c.  12. 

k  Non  inullum  diifcrlab  interpr.  Dionys. 
i  Statul.  Eccl.  antiq.  Yide  supra. 
J  In  cod.  Barb.  priinura  hoc  capiit  fungitur  vice 
proifalionis  sequcnlium  cap. 


^  In  cdd.  dcsiderantur  vertia  totas  . .  .  Dewm, 
^  Ex  his  sicut  ex  aliis  perspiciinni  fit,  PatrWi 
Airicanorum  decreta,  scn  slatiita  Ecclcsiie  anttqn), 
noii  fuisse  interpolau ;  scd  cxccptis  tantnm  qoibo»- 
dam  variis  lectionibus,  qii»  qnidcra  scnsnro  nato 
modo  mntant,  intcgra  pf^rmansissc. 
«»  Concilii  iii  Aurelian.,  c.  5. 
^  QudBd.  in  ed.  pnccedunt  cxpositionis  cansa  M 
«  Melropolitani  a  meropolitanis,  Piih.  ct  Lngd. nl 
vnlgati.  a  metropolitano,  Vid,  notas  v.  cl.  i.  Sir- 
mondi« 


1005  CANONES  SELECH  EX 

est,  sicut  ipsa  sedes  apostolica  dixit,  ut  qui  omuibuft  A 
pnepODendus  est,  ab  omnibus  eligatur. 

Canon  •  Aurelianenmi  4»  wra  9. 

Vt  mvente  episcopo  alier  non  ordinetur  epitcopus* — 
Nulhis  vivente  episcopo  alius  supponatur  [Nulli  vi- 
TefiU  ep.  superponatur] ,  aut  superordioerur  episco- 
iras,  msi  forte  in  ejos  loco  quem  capitalis  culpa  de- 
jecerit. 

In  ejrtstola  ^  Zoximi  papa^m 

Hac  in  singulis  gradibus  observanda  sont  tem- 
pora.  Si  ab  infantia  ecclesiasticis  (Deest)  mysteriis 
vei  ministeriis  nomen  dedcrit,  inier  lectores  usq«a 
in  XX  aetatis  suse  ammm  coatinuata  obEenratione  per- 
duret.  Si  majore  etate  jam  [major  jam  ct  grandae^ns] 
accesserit ,  iia  ut  post  baptismum  statim  sc  divime 
militiae  desideret  mancipari,  sic  [sive]  inter  lectores  ^ 
vel  exorcistas  quinquennio  tencatur  :  et  exinde  aco- 
lythus  vei  subdiaconus  quatuor  annoi  slet  [Ed.  om. 
»tet] :  et  sic  ad  diaconatus  benedictionem,  si  mere- 
tur,  accedat.  in  quo  ordine  quinqne  aonos  si  ineul- 
pate  se  gesserit ;  {Quwdam  add*  in  edd.)  suffnigai^ 
tibus  merilis  [stipendiis]  per  tot  gradus  propriie  fidei 
documentis ,  presby  terii  sacerdotiom  poterit  [Edd, 
om,  poterit]  promereri.  De  quo  loco,  si  iiliim  exa- 
ctior  vita  ad  bonos  mores  perdnxerii,  summum  pon- 
tiflcatmn  ^rare  debet :  bac  tamen  iege  servata,  nt 
xieque  bigamuft,  neque  poenitens  [AL  add.^  neqoe 
Tidme  maritus]  ad  bos  gradus  possit  admitti.  Sane, 
ul  etiam  defensores  Ecclesiae,  qui  ex  laids  Aierini, 
•upradicta  observatione  teneantur,  si  merueriot  esse  ^ 
in  ordine  dericatos. 


«    CAPCT     OHDINATIONIS    MI^ISTERI^UX    OFFICIALIUM 

ECCLESIiE. 

De  ordinatione  episcopi ,  presbyteri  et  retiquomm 

graduum. 

<  Episcopus  com  ordinatur,  duo  episcopi  tencaot 

SvaDgeiionim  iibrum  super  cervicem  ejus,  et  onus 

fundat  Bopet  eum  [ono  super  eum  fundentc]  bene- 

dictionem  :  rcliqoi  orones  qui  adsunt,  manibus  suis 

capot  <9Qs  tangant.  •  Presbyter  eum  ordinator,  epi- 

soopo  eum  benedicente^  et  manum  soper  capoi  «jut 

tcnente,  [etiam]  omnes  prcsbyteri  qui  praesentes 

sunt,  manus  suas  juxta  manum  episcopi  super  caput 

•  Conc.  Aurel.  v,  c.  li. 

^  Ep.  Zozimi  papae  ad  Hesycbium  Salonitanum 
episcopum,  oap.  3. 

«  In  cod.  Barh.  ante  Statula  Eccl.  antiq.  c.  90, 
tanqoam  sequenlium  canonum  tilulus  priefigitQr  : 
Recapitulatio  ordinationis  oficialium  Ecdesias, 

'  Est  can.  90  in  cod.  Barb.,  ct  conc.  iv  Cartb., 
c.  i. 

«  Can.  91  in  c.  Barb.  et  conc.  iv  Carlbag.,  c.  3, 
ei  sic  cxteri  can.  distingutintur. 

'  Staiut.  Eccl«  anliq.,  sivecoiic.  ivCarth.,c.  23. 
Sed  iD  cod.  Barb.  c.  10. 

*  Add.  in  nova  ed.  Conc.  hoc  loco  quae  desunt  in 
codice  Teleriano  sicut  in  coll.  cod.  H. 

^  Hic  canon  in  Stat.  Ecd  antiq.  sive  in  conc.  nr 
Cartb.  desideratur.  Vide  conc.  iii  Cartb.,  c.  4. 

^  Desideratur  in  conc.  Anrel.  Sed  vide  conc.  Arel. 
n,  c.  54,  et  supra  citatum.  aera  51. 

j  Sic  olim  Galiic.  Ecclesia  canones  Gnecorum 
summatim  iiilerprclabatur.  Quod  licet  observarein 


VET.  CAN.  COLLECT.  lOOS 

ejus  tcneant.  Castcra  pratermittimus^  a  quibus  tion 
di&crepant  edita  praner  distinctionem  numerorum^ 
quam  nuHam  hic  habet  coll,  cod.  Her, 

'  Canon  Africanorum  ocra,  10. 

Ut  episcopus  absque  consilio  presbyteronim  [ch- 
riconim]  suorum,  clericos  iion  ordinet,  iu  ut  dviom ' 
conniventiam  et  tcstimonia  acquirat  [quaerat]  «. 

jEra.  13. 

^  Ut  in  sacerdotibus  ordinandis  etiam  aetas  reqni- 
ratur. 

Canon  Anrelianensis,  cera  33. 
1  naciiit  in  ordinatione  episcopi  bunc  ordinem 
cuslodiri ,  ut  in  primo  loco  venaliUle  vel  ambitio- 
ne  submou,  tresab  episcopis  nominentur«  de  quibus 
derici  vd  cives  erga  unum  digendi  liabeant  pote- 
slatem. 

Canoit  Chalcedonensis ,  a:ra  12. 
i  Utnequaquamin  duos  metropolitanos  proviucia 
dividatur. 

CAPUT  YUI. 

KE   IN  UNA  CIVITATE    DUO  SINT  EPISCOPl  ,     ET  DB  VI- 

CARiis  EpiscepoaeM. 

Canon  NiccsnuM^  asra  10, 

^  Ne  in  una  civitate  duo  sint  episcopi. 

Canon  Aurelianensis,  anra  18. 

^  Yicarii  episcoporum,  quos  Gneci  cborepiscopof 

dicunt,  constituti  sunt  ad  exemplum  lix  seniorum. 

Sed  Unquam  sacerdotes  propter  sollidtudinem  et 

studium  in  pa^peres  ofierant,  et  honorabilet  fiant ». 

CAPUT  IX 

DE  OBmifAimO  CHSGOPO  INTBA  KEIISEB  TRCa. 

Canon  Chalcedonensis ,  asra  25. 
»  Placuit  sanctse  synodo,  intra  tres  menses  onti- 
naiiones  cpiscoporum  celebrari. 

CAPUT  X. 

DE  ORDINATIS  CPISCOPIS,   NCC  RECEPTIS. 

^  Si  quis  episcopus  non  susceperit  of&cium,  et 
curam  populi  sibi  commissi,  communione  privetur, 
usquequo  couscntiat  obedire.  Simililerpresbytcr,  vel 
diaconus.  Si  vero  pro  malitia  populi  receptus  noo 
fuerit,  ipse  quidem  maneat  episcopus.  Cierici  vero 
civitatis  communione  priventur,  eo  quod  eruditores 
tnol)edienlis  populi  non  fuerunt. 


synod.  Gall.  et  Hufini  interp. 
D     ^  Ex  interp.  Rufiui,  qua  aimili  de  allis  emidL  Et* 
desia  Gaii.  utebatur. 

1  Desitieratur  in  edd. 

^  Isie  canon  in  concilifs  Aurelian.  dfftideratar, 
desufnpiusque  esse  videtur  ex  concilio  Neccx^sarie»*' 
si,  can.  13,  cujus  inierpreutio ,  qux  legilur  apud 
Isidorum  Mercatorem ,  vcrbis  prxcedentiuus  multo 
similior  est  quam  Dionysiana.  Sic  igitur  ex  iuter- 
preutione  Isidori  :  f  Yicarii  aotem  episcoporuni, 
quos  GnBci  chorcniscopos  vocant ,  constitut!  su'6t 
quidem  ad  exempium  septuaginta  seniorum ;  sed 
tanquaro  consacerdoules  propter  sollicitudineiA  et 
studium  ouod  in  pauperes  agunt ,  offerant  et  1ioik>- 
rabiles  baneantur.  i 

°  Interpr.  Dipnys. 

o  Nec  auctor  nec  nQmerus  inscribitnr.  Vldfi  eor- 
cilium  Antiocb.,  c.  17,  18;  Can.  sub  nomioe  apo- 
siol.,  c.  33.  Prisca  interpret 


100? 


CANONES  SFXECTI  EX  VET.  CAN   COLLECT. 
CAPIT  XI.  A  EX  CAPITE  XIV. 


1CD8 


DE  EPISCOPO  INVITO  ORDLNATO. 

Canon  Aurasicorvtn ,   vra  20  *. 

{Qucsdam  add,  in  edd,)  Sicubi  contigcrit,  ut  duo 
episcopi  unum  episcopuin  invitum  fadant,  actorilms 
damnatis  :  ^  unus  eoniro  ecclesiae  ipsius  qui  vim 
passus  esty  substituatur;  si  tamen  \ita  respondet, 
ct  alter  in  allerius  dejccli  loco  \Edd.  add,  niliilomi- 
nus]  ordinetur. 

CAPUT  XII. 

QUOD  NOIf  OPORTEAT   ABSOLUTE    ORDIXARE    QUEXQUAM. 

Canon  CkalcedonensiSf  asra  6. 
^  Ne  quis  ordinetur  in  gradn  ecclesiastico,  nisl 


DE  rRESBTTERIS  QUI  DIVERSIS  ECCLESIIS  IIIXISTRA!IT  : 
ET  QUOD  NON  OPORTET  CLERICUM  QUEMQUAM  III 
DUA8  CIVITATES  Hl?ilSTRARE  !  !fEC  ABBATEM,  PLUlA 
MOMASTERIA  UABERE. 

Canon  Chalcedonensis,  ara  iO. 
*  Non  liceat  clericum  conscribi  &imul  duabns  ee- 
clesiis,  et  iu  qua  in  initio  ordinatus  est,  et  ad  quam 
profugit  quasi  ad  potiorem  ,  inanis  glorias  cupiditM- 
tc  :  boc  autem  lacieotes  revocari  debere  ad  EccJe- 
siam,  in  qua  prius  ordiikati  sunt,  et  ibi  taotummodo 
ministrare.  Si  vern  tanquam  traoslatus  est  ex  alia 
10  aliam  ecdesiam ,  prioris  ecdeske ,  \el  martyram 
quisubea  sunt,  aut  ptochiorum,  aut  syoodocbio- 
rum  rebus  in  nulio  commuoicet.  Eos  vero  qui  aosi 


specialiter  titulus  ccclesix ,  ubi  serviturus  est,  pro-  n  fueriiit ,  ex  bis  qu»  prohibita  sunt ,  perpetrare,  a 
nimlietur.  Qui  vero  absolute  ordinatus  fuerit,  decre-     proprio  gradu  proddendos. 


vit  sancta  synodus  irritam  habere  bujuscemodi  ma- 
nus  impositionem ,  et  non  posse  ministrare  ad  ordi- 
oantis  injuriam. 

CAPUTXffl. 

DE  8ERV0  AUT  LIBERTO  ORDI.^ATO. 

Canon  Aurelianensis  I,  eera  5  <*. 

Si  episcopus  {Var.  in  edd.)  servum  [Edd,  add. 
ahsente  aut]  nesciente  domino  et  episcopo  sciente 
qnod  servus  esset,  diaconum  {Var,  edd.)  aut  presby- 
terum  ordinaverit ,  ipso  in  clericatos  officio  perma- 
nente',  episcopus  eum  daplici  satisfactione  •  com- 
penset.   Si  vero  episcopus  eum  servum  nescierit. 


Canon  Agethensts,  a^ra  56  [can.  38] 
Abbatibus  quoque  divisas  [singulis  diversas]  cet- 
las,   aut  plura  monasteria  Iiabere  noo  iicet,    nisi 
tameo  [  Untum  ]  propter  iocursum  hostilem  [hostiii- 
Utis]  iotn  muros  rcceptacuia  coUocare. 

CAPUT  XV. 

UT  DE   UlfO  LOCO  AD  ALIUM   KaN  TRAM8EAT  EPlSGOmW 
VEL  CLERICUS  SJNE  iUSSlO.XE  EPISCOPU 

^  Canon  Africanus,  tera  11, 

Ut  oequaquam  episccpus  de  loco  igoobili  ad  no- 

bilem  per  ambitionem  transcat,  et  oe  qoisquam  io- 

ferioris  ordiois  dericus.  Saoe  si  id  utilitas  Ecdfsic 

fiendum  poposdl,  (Quwdam  add,  in  edd.)  per  se&- 


illi  qui  testimonium  perhibent,  et  eum  supplicave-  ^  tentiam  synodi  fiat  [Edd.  in  praesintia  syoodi  trans- 

,-,-^MM  „jL.Ki.         -  ....  r.K       feraiur]^  ^^  in  loco  ejas  alius  episcopus  (Fflr.  «W.) 

subrogctur.  Inferiores  {Add.  aliqua  im  edd.)  gradus, 
concessione  sui  episcopi  possunt  ad  has  [alias]  ecd^ 
sias  traosinigrare. 

Canon  ArelaUnsis,  «pra  »  35  i . 
Si  quis  saecularium,  amore  religionis,  se  ad  queB- 
cuoque  sacerdotum  crediderit  confercodum,  ipse  siU 
cum,  quem  erudiendi  gratia  susccperit ,  vioiiicabit. 
Canon  MceBnus^  ma  16. 
^  Ut  oe  de  dviute  ioleriore  ad  majorem  eedeaiia 
quis  ambiat,  sive  episcopus,  sive  aiios  [Edd.^  etiMB] 
dericus. 

£ra  17. 

Ut  oe  quis  clericus,  qui  dcrelicU  ecclcsia  sua,  nal- 


rint  ordinari ,  [simili]  rcdhibitione  teoeaotur  [ob- 

noxji]. 

Canon  Aurelianensis^  ^  4,  ara  5. 

Si  vero  {Add,  aliqua  in  edd.)  libertum  ordinave- 
rit  absque  ejus  volunUte,  cujus  libertus  factus  cst, 
iiie  qui  ordinatus  est  a  domiuo  revocelnr :  ordinator 
vero  ejus  [et  illc  qui  coUator  est  ordinis] ,  si  sdens 
fecisse  probatur,  sex  mensibus  missam  [Edd,,  Untom] 
fncere  ooo  praesumat.  Si  vero  saecularium  servus 
{Add,  in  edd.)  est,  benedictione  ei  conservaU,  ho- 
nesto  ordine  ( Var,  edd.)  domino  suo  impendat  obse- 
(fuium.  Qnod  si  dominus  [saecularis]  ejus  ita  voloe- 
rit  eum  inclinare>  ut  sacro  ordini  inferat  [inferre 
videatur]  iiijoriam ,   duosservos,  secundum  {Var. 


edd,)  aotiqoo8.canones,  episcopus  qui  eum  ordioa-  Q  l^  existcnte  causa  probabili  vagator  {et  obemt]per 


vit,  [domino  saeculari  restituat]  pro  eo  exeolvat  et 
eum  ad  ecdesiam  suam  revocandi  habeat  potesU- 
tem. 


•  Gooc  Arausicaoi  i,  c.  21. 

*  Cootrarium  legitor  io  edd.  his  verbls  :  i  Uoius 
eorum  Ecdesiae  ipse  qui  vim  passus  est  substitua- 
lor.  •  At  lectiooi  coU.  cod.  Her.  favet  Ivo,  p.  v,  c. 
181,  qui  hunccaMooem  slc  iegit.  f  De abjeciiooc  ejus, 
quem  duo  prsesuoipserin^  orilinare  episcopi,  in  no- 
stris  provinciis  placuit  de  pnesumptoribus,  ot  sicubi 
cooUferit  doos  episcopoa,etc.  >  Idem  apud  Gratiao., 
dist.  o4.  c  De  ab^ectione,  >  etc. 

«  Prisca  interp.  oec  Dionys.  oec  Isid. 
«  Conc.  Aurcl.  i,  c.  8. 


alias  ecclesias,  suscipiatur  in  commoniooem. 

jEra  18. 
*  Ut  nenw  eum,  qui  ad  aliom  peranel,  subripiefif» 
in  sua  ccdesia  ordinet  dericum  absque  consenn  11- 
lius  ad  quem  perlinet. 

«  Dupli  satisfactioM  Corbeiensis,  Tiliaoos  et  e«I- 
Icctio  S.  Beoigni.  Vide  notas  v.  d.  J.  SiroKMidi. 

'  Conc.  Aurel.  v,  c.  6. 

«  Prisca  interpr.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

J»  Concil.  IV  Carth.,  c.  27,  scu  potius  SutotaEo- 
desiae  anUqua.  Incod.  Barb.  c.  Ii. 

>  Conc.  Ard.  ii,  c.  54. 

1  De  hpc  coDcilio  isteoiimcrus  maximc  obsenio* 
dus  est.  ViJe  nolas  v.  cl.  J.  Sirmondi. 

^  Ex  intf  rp.  Uuf. 

^  K\  ead.  mterp. 


1009  CANONGS  SELEGTl  EX 

Canon  Epavnensitf  ara  55  ••  A 

Ut  episcopiis  ille  qn!  plures  babet  derioos,  alieri 
episoopo  uiram,  si  riecesse  esl,  largiatur  ordlDandum. 
Canen  Antiochenu$,  ata  Sl. 

^  Episcopus  ab  alia  parochia  nequaquam  migret 
ad  aliam,  nec  sponte  sna  prorsus  insiiiens,  nec  vi 
eoactus  a  populis,  ncc  ab  cpiscopis  nccessitate  com- 
pulsus.  Maneat  in  Ecclesia,  quam  primitus  a  Deosor- 
titus  est. 

Canon  Chaleedonensi$,  tera  8. 

c  Clerici  qai  praeftduiitur  ptocbiis,  Tel  qui  ordi- 
nantur  monasteriis  et  basilids ,  snb  episoopi  secnn- 
duffl  tr^ditiones  Patram  potestate  permaneant :  nec 
per  contumadam  ab  episcopo  sno  diniliant.  Qui 
Tcro  audire  remierinl  hujuscemodi  formam,  si  deri- 
ci  sunt ,  canonum  correptionibus  subjacelHint ;  si  ^ 
autem  laid  tcI  monacbi  fuerint,  communione  pri- 
Tentnr. 

jEra  20. 

d  Clericos  in  ecclesia  ministrantes,  si  in  alterins 
dvitatis  ecdesia  statuti  fberint ,  oportet  contentos 
esse,  in  quibus  ab  initio  ministrare  debuerunt ;  ex- 
eepUs  illis  qui,  proprias  amittentes  proTincias ,  ex 
necessitaie  ad  aliam  ecclesiam  transiemnt.  Si  quis 
autemepiscopusposttiancdeAnitionem  susceperit  de- 
rioum  ad  alinm  episeopam  periinentem ,  piaenit,  el 
susceptum  el  suscipientem  comrattnione  privari,'  do- 
nec  is  qui  migraTerat,  revertatur. 

Canon  Auretianeniis ;  wra  2. 

•  Ministri  in  quibascunquc  lods  ordinati  fuerint,  p 
In  ipsis  perscTerent  ^ 

jEra  SO. 
'  Qood  si  ad  alium  looum  se  transferre  Toloerint, 
deponantur. 

Camm  Nietenu$t  mra  2i  ^. 
Si  episcopus  de  ciTitate  sua  arolMtionis  causa  ad 
aliam  migraverit,  nec  laica  ci  communio  coneedatnr. 

jEra  «2. 

•  Ut  episcopus  ad  aliam  provinciam,  in  qna  snnl 
episoopi,  non  transeat,  nisi  forte  a  fratribus  invitetur. 

«  In  ed.  numerus  non  pratergreditur  can.  iO ; 
vnde  iste  canon  et  alii  desidcranlur. 
^  Panim  dificrt  ab  interp.  Dionys. 
<*  liilerp.  ncc  Dionys.  i^  Isid. 
^  Parum  diflert  ab  intcrp.  Dionys. 

•  Isic  canon  in  conc.  Aorel.  ed.  desideratur.         ID 
'  Eadem  verba  citantur  ex  Ardatensi  oonciiio,  ia 

libris  decretorum  ei  Gandavo  babitis,  et  vetustis 
ood.  monaslerii  S.  Davonis. 

'  Ex  conc.  Arelat.  i,  c.  2i. 

^  Canon  est  i  conc.  Sardicensis;  cur  ita  citetur 
Tide  prxfationcm  v.  cl.  Juslelli  de  veieri  oodioe  cano- 
nnmEcclesiae  universx. 

i  Canon  est  iii  conc.  Sardicensis.  Prisca  interpret. 
neo  Dionys.,  nec  Isidori. 

)  Tribus  locis  hic  canon  legitur :  in  Gono«  Cartb. 
T,  0.  8;  cunc.  vulgo  diclo  Africauo,  c.ii,et  in  codice 
Ecd.  Afric.  c.  74. 

^  Vir  cl.  J.  Sirmondus  in  suis  noiis  ad  hoo  conci- 
lium  :  c  Hegense,  inquit,  in  veteribus  libris,  non  Re- 
§ien$e,  In  quibusdam,  syiiodus  habita  in  dvilate.  Sic 
et  Faustus,  qui  cpiscopus  Regiensis  did  vulgo  sdet, 
ab  antiquis  scriploribus  Re^ensis  nuncupalur,  et  tcr- 
riiorium  Regense  a  Gregorio  Turoncubi  lib.  iv,  cap. 


VET.  C.\N.  COLLECT.  1010 

Canon  Hipponiemis^  a:ra  71  i . 

Nc  iiitcrventor  [Edd.,  interccssor]  episcopus  iii 
cathedra,  (Var.  edd.)  ubi  intcrventor  est,  sedeat : 
(Add,  atiq.  in  edd.)  sed  dare  operain  oportct,  ut  intra 
annum  episcopus.  populo  detur.  Qnod  si  negleotimi 
fnerit,  anno  cxempto  intcncntor  iile  discedat,  (mul* 
tum  var.  edd.)  et  alius  inlerventor  populo  tribuatufy 
^ai  ei  episcopum  provideat. 

Canon  Regensis,  ^  «ra  ....>. 

(In  edd.  can.  7.)  »  Si  episcopus  alium  episcopum 
Tenerit  sepelire,  usque  ad  seplimanam  defuncti  li- 
ecal  ejus  exseqnias  cdebrarc  ;  aliier,  nisi  per  man- 
datum  metropolitani.  Ne  quis  episcoporum  aS  ecde- 
siam,  quae  suum  amiserit  sacerdotem,  accedat,  ne  a 
plebe  dedpiatur. 

Canon  Arelatensis  ■,  cera  20. 

Presbyteri  tcI  diaconi  fde  presbyteris  tcI  diaconis], 
qni  loca  soa,  in  quibus  ordinati  sunt,  [solent  dimll- 
lere  el  ad  alia  loca  se  transferunt]  absqne  jussione 
(DesMt.  in  edd.)  episcopi  sui  dimiscrint,  deponantur. 

CAPUT  XVI. 

DE  PEtEGRIIflS  EPISCOPIS,  VEL  CLEKiaS,  SEU  AD 
COMITATCJM    PEBGENTIBUS. 

®  Canon  AurelianensiSy  wra  19. 
Peregrinis  episoopis,  cnm  in  nrbc  teniunt,  plucuii 
loooBi  dare,  al  offerani. 

V  Caiioii  iVic(Pftttf,  a*ra  10. 
4  Episcopus  qui  in  canali  constitutos  est,  cum 
progredientem  episeopum  viderit,  inquirat  Iransilum 
qns,  oaasasqne  videat,  quo  teudat  agnoscal.  Et  si 
per  ambilionem  pergit,  neque  in  litteris  ejus  submi- 
bat,  neque  in  communione  eum  recipiat. 

jEra  i9  '. 

•  Liceat  episcopum  aceedere  ad  possessiones  suas, 
ut  disponat  fnictum  laboris  sni.  Et  si  per  tres  hebdo- 
madas  morari  necesse  est,  In  snis  potius  ecdesiis 
moretur :  aut  si  qua  proxima  est  ciritas ,  tamen  ne 
sine  ecdesia  Tldeator  dlem  facere  Dominicam  [Supp. 
illuc  acoedat].  Ita  tamen  ad  imssessionem  episcopus 
accedal,  ul  neque  res  domesticae  per  abseniiam  ^us 

34. 1  Itaque  Teterem  lectionem  confirmat  antiqoissi- 
ma  canonum  collectio  cod.  Her.,  qux  ubique  oum 
TclerilMis  cod.  consentit, 

1  iEra  sive  numerus  legi  non  poluit. 

»  Varie  idem  caoon  legiturin  ed.»  bis  scilioel  ver- 
bis :  c  baec  autem  omnia  exsequiarum  lempore,  usque 
ad  septimam  defuncti  diem  agel.  Exin  se  ecolesix 
referens,  mandatum  metropolitani  simul  cum  omni- 
bus  sanctis  episcopis  opperietur.  Neo  quisqnam  ad 
ecdesiam,  quae  suinmum  amiseral  sacerdotem,  nisi 
metropolilani  litteris  iiivitatus,  accedat ;  ne  a  plebe 
decipiatur  et  vim  pati  voluisse  videatur.  i  Si  nostra 
collectio  a  J.  Sirmondo  fuisset  examinata,  tantam  in 
eodem  oanone  discrepantiam  profecto  non  omisissel 
vir  diligeniissimus,  qui  iu  alios  canooes  miiiimM 
Tarieiates  obserTaTit. 

°  Conc.  Artl.  i,  o.  21. 

^  £x  concilio  Arelal.  i,  e.  19. 

p  Conc.  Sard.,  c.  11 ,  in  interp.  DionTS.  el  Isid. ;  80d 
in  Gr.  o.  20. 

4  Prisca  inlerp.  nec  Dionys.  nec  bid. 

'  Cono.  Sardic,  c.  12  in  Grau^. ;  c  15  in  inlcr|k. 
DiouYs  ct  hid. 

•  Prisca  iuicrprct.  ncc  Dionys.  iiec  isid. 


1011  CAMONES  SELEGTI  E\  VET.  CAN.  COLLECT.  lOi? 

detrimentnm  sustineant ;  et  ne  frequenter  vcniendo  A  poslmodum  vel  ipsi  de  se  aliqtiid  cri minosum  con-  . 


ad  civitatem  alterius»  suspieionem  |actanii;£  vel  am- 
bitionis  incurrat. 

c\puT  xm 

Al  rORMATH  PfiRfiGRINORUM,  ET  CLERICIS  81NE  LITTBRIS 

AM6ULANTIBUS. 

Canon  AntiochenuSj  tera  8. 

•  NuUum  peregrinonim  alisque  formata  sasdpi 

oporlet. 

JEra  9  [can,  8]. 

Meque  presbyteros  ad  regiones  longinquas  (^notti- 

cas  epistolas  dare»  nisi  ad  episcopos  iinitimos  simplir 

ces  epistolas  mittere. 

i>  jEra  10* 

Ticariis  vero  episcoporum  formatas  facere  Uce^t. 

Canon  Chatcedoneruis^  <sra  ii.  B 

«  Omnes  inopes  vei  indigentes  subsidium  cuiq  pro- 

batione  petant  aposlolicum,  vel  cum  pacificis  eccla- 

siaslicis  lantummodo  proficiscanlur,  et  noa  commeo* 

daiitiis,  quia  commendatitise  boueslioribus  personis. 

Canon  LaodicensiSp  wra  28  [can.  41]. 

^  Non  oportet  minislros  allaris,  vel  etiarn  iaicum 

sine  canonicis  litteris ,  id  esl  formata,  aliquo  pro- 

ficisci. 

Cunon  Ckalcedonensisp  tera  i3. 

•  Peregrinos  clericos  iu  aliam  dvUatem  pinBter 
commendatitias  litteras  sui  ^iscopi »  misquam  peni- 
tos  miuistrare  debere. 

Canon  AgathenstSt  mra  i6  \ean.  38]* 


ibssi  sunt^  vel  ab  aliis  revicti  [id]  abjiciantur. 
Canon  Epaunensis^  mra  19. 
Abbas  si  in  culpa  reperiatur  [aut  fraude],  et  inno- 
centem  se  asserens  ab  episcopo  suo  accipere  nolue- 
rit  succ^ssorem,  ad  metropolitani  judicium  dedu- 
catur. 

JSra,  22. 
^Sidlaconus  aut  (Var,  edd,)  presbyler  crimen 
capilale  commiserit,  dcpositus  [ab  officii   honore], 
in  monasterio  retrudatur,  ibi  tanlummodo,  quandiu 
Tizerit  communione  sumenda. 

Canon  Aurelianensis,  mra  6  ^. 
Si  diaconus  aut  presbyter  crimen  capitale  commi- 
jierit,  simul  et  ofiieio  ei  commuDioiie  privetar. 

^ra  8  ». 
(Add.  in  edd.)   Si  quis  clericus  adulterasse  ant 
confessus  vel  revictus  fuerit,   depositos  ab  officio  et 
communione  cpncessa,  [io  monaslerio]  toto  tempore 
vttae  suse  retrudatur. 

jErad^ 
Si  quis  clericus  furtum  aut  ialsitatem  commiserit^ 
quia  capitaiia  6unl[ipsacrimina],  communione  con- 
cessa,  ab  ordine  degradetur. 

jEra%\ 
Nulkis  clericorum  a  subdiacoaOi  ei  sopra»  (/«  edd. 
add.  quwdam)  cum  uxore  quara  ante  ( Yar.  tdd.) 
babuit  misceatur.  Quod  si  fecerit,  laica  commiinione 
concessa  [contentus],   (Add.  guadam  in  edd.)  ab 
Cierici  vel  etiam  mcmachj,  [Edd.  om*  monachi]  ^  officio  deponatur.  Quod  si  sciens  (Vor.  edd.)  episco- 
pine  commendatitiis  Jitieris  soi  episcopi  lioeniia»     pus  suus  laliter  egisse,  et  eum  postea  ad  officiom 


( Var.  edd.)  non  patiautur  evagandi.   '  QiM  ai  eos 
verborum  correclio  non  emendaverit,  eiiam  verberi- 
bus  coerceantur   [statuimus  coerceri]. 
Canon  Epaunensis^  wra  5  ^. 

Presbytero  vel  diacono,  sine  antistilis  sui  ^  litteris 
Wbttlanti,    communionem  nuUus  iropendat. 
Canon  Aurelufnensis,  a:ra  i8. 

Dericos  in  aliorum  civitatibus  vel  territoriis  com-« 
morantes,  ad  nullum  clericatus  honorem  absque  sui 
consensu  episcopi  debent  promoveri  ^. 

CAPCJT  xvra. 

QUALITER  VCL  PRO  QUIBUSLIBET   CULPIS  QtlSQUE  DEGRA- 

BETUR. 

Canon  NycipnuSt  csra  i  i .  d 

i  Et  ai  fbrte  mdiscrete  ad  sacerdotium  provecli, 

f  Prisca  interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
^  Non  distinguitur  a  proRced.  inedd. 

*  Prisca  inierp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
'  Prisca  interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

*  Prisca  interb.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
'  Vide  conc.  veneticum  i,  c.  5,  6. 

*  Conc  Epaon,  c.  6. 
b  Var.  edd.  Sed  videconcil.  Aurel.  iii,  c.  i5,  ubi 

Iste  canon  perinde  citatur  ut  legiiur  in  coll. 

<  Iste  canon  pertinet  ad  concilium  Aurelianense 
1O9  c.  i5,  aut  ad  v  cooc,  c.  5,  ubi  idem  sensus  re- 
lcrtur  puucis  verbis  mutalis.  Sic  vero  in  concilio 
Aurel.,  c.  io,  habetur  :  c  Dehis  vero  cl^^ricis  qui 
6ub  (|ualibet  occasiooe  aut  conditicme  in  aliorum  ci- 
vilaiihus  vel  territoriis  crediderint  immorandom, 
m  ad  uUum  clericaUis  honorem  absqne  sui  episcop: 


admiserit,  tribus  mcnsibus  cum  poBuitenlia  [ad  agen- 
d^m  pcmtentiam]  sit  a  suo  officlo  sequeslntiis. 

Jalra  7  p. 

Clcrici  [Edd.  add.  qui  cum  uxores  non  habe- 
rent]  benedictione  suscepta  si  conjugia  credide- 
riut  eligenda,  qui  volentes  absque  ulia  reclama« 
tione  in  selale  legilima  fucrunt  ordinati ,  cuid 
4)sis  mulieribus  [quas  aceeperint]  communione  pcl- 
lantur.  Quod  si  invilus  aut  reciamans  fuerit  ordi- 
natus,  deponatur  ab  officio,  sed  non  communione 
pcllalur.  Episcopus  qui  inviium  aut  reciamantefB 
ordinaverit  [prxsumpserit  ordinare],  annuali  poeoi- 
tenliae  subditus  missas  facere  non  prxsumat. 

JEra  n  4. 

De  his  qui  in  aliena  dicecesi  clericos  ordinam.  — 

scripto  atque  consensu  debeant  promoveri.  >  Ita  quo- 
que  in  conc.  Aurei.  v,  c.  5  :  t  Ut  nullus  clericum 
seu  lectorem  alienum,  sine  sui  cessione  pontificis 
vel  promovere,  vel  sibi  quibuslibet  conditionibus  ao- 
deat  vindicare.  i 

i    Interp.  Rufini.  Vid.  epist.  6  Joannis  papae  II. 

^  Vid.  tilulos  canonum  Gallicanorum  po6l  qpist. 
Joannis  papae  II. 

t  Conc.  Aurel.  1,  c.  9.  Vid.  titulos  canonom  Gatth 
canorum,  dist.  8i,cx  conc.  Areiat. i,  c  ii. 

m  Conc  Aurel.  iii,  c  8.  Vid.  cosd.  titulos* 

^  Ejosdem  conc  iii,  c  8. 

^  Ejnsd.  conc,  c  2. 

p  ^usd.  conc.  III,  c  7. 

<i  Ejasd.  conc  Aurel.  iix,  c  i5» 


1013  CArtQNES  SELEGTl  EX 

■ 

Episcopus  <^  si  in  alterius  dioecesi  alicoos  clcr&cos  A 
ordinavcrU,  vel  aluiria   consccravcrit,   remoiis  his 
quos  ordinavit,  altaris  lainen  conscrratione  manente, 
transgressor  canoiium  annum  a  missarum  celebra- 
tioue  ccssabit. 

Canon  Ca!saricnsis,  ccra  i  • 

De  presbyleris  fornkantibus,  —  *»  Presbytcr  qui 
uxoreni  duxerit,  dcponatur.  Si  fornicatus  fuerit,  aut 
aduUerium  commiserit,  ab  ecclesiii  abjidatur  iuter 
laicos  ad  pccnilcntiam  agendam. 

Canon  Ancyritanus,  csra  20. 

«  Si  quis  adulterium  commiserit,  vii  annis  poeni- 
tentia  completis,  presbyteri  vel  diaconi  in  laicoruni 
Gommunione  reddantur. 

Canon  Valentinensis,  trra  5  ^. 

{Quadam  add,  in  edd,  Diaconus  ( Yar.  edd,)  pres-  B 
byter,  vcl  episcopus  si  mortali  crimlne  dixerint 
se  esse  pollutos,  deponantur  [a  supradictis  ordina- 
tionibus  submoveautur],  (Yar.  edd,)  sive  verx  con- 
fessiouis,  vcl  mendacii.  Neque  enim  absolvi  in  hi^ 
polcst,  {Deesi  in  edd.)  si  in  seipsos  dixcrint,  quod 
dictum  in  alios  puniretur,  cum  omnis  qui  sibi  fuerit 
mortis  causa,  major  bomicida  sit. 

Canon  Africanus,  wra  4i  «. 

Clericus  maledicus,  masimequc  in  sacerdolibus, 
eogatur  ad  postulandam  veniam.  Si  noluerit,  degra- 
detur,  nec  unquam  ad  oflicium  absque  satisfactione 
revocetur. 

JEra  43  ^ 

Gericos  qui  adulationibus  et  proditionibus  vagari  q 
deprehenditor»  ab  officio  depouatur  [degradelur]* 

Si  poenitentcm  sciens  episcopus  ordinaverit,  ambp 

degradcntur  ct  ordinator  et  ordinatns  [A/.,   etiani 

ab  episcopatus  sui  ordinandi  duniaxat  potestate  pri- 

vcturl. 

JSra^^^. 

Similitcr  [Simili  sententix  subjaccbit]  si  episcp- 
pus  sciens  ordinavcrit  [clcricum]  eum  qui  viduam, 
aut  repudiatam,  aut  secundam  babuit  uxorem. 

Canon  Arelatensis^  cera  7  ^ . 

Si  episcopus  aiterius  clcricum  sine  consensu  [ep&s- 
tola]  sui  episcopi  (Qtto^i/.  add,  in  edd.)  ordinaverit, 
ordinatus  dcponatur ,  et  ordinator  tribus  men&ibus  D 
communione  privetur. 

*  Edd.  :  c  in  dioeceses  alienas  ad  alienos  clericos 
ordinandos,  vel  consecranda  altaria  irruere  non  de- 
bet :  quod  si  feeerit.  i  Gaetera  ut  in  coll. 

i>  Prisca  intcrp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

«  Prisca  interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

d  €onc.  Yalentini  c.  i.  Vid.  titulos  Ganonnm  Galli- 
canorum  ep.  Joannis  ii  subjectos. 

«  Gonc  Carth.  nomine  iv,  c.  57,  seu  potius  Slatut. 
Ecd.  antiq. ;  in  cod.  Barb.  c.  41. 

'  Idem  estnum.  in  cod.  Barb. ;  conc.  Garth. 
IV,  c.  56. 

*  Id.  num.  in  cod.  Barb. ;  conc.  Garth.  iv,  c.  G8. 
^  Id.  n.  in  cod.  6. ;  conc.  iv  Garth.  c.  G9. 

*  Gonc.  Arcl.  v,  c.  7. 
)  G.  i9in  Gr.,  c.  31  apud  Dionys. 
^  interp.  non  Dionys. 


YET.  CAN.  COLLECr.  iOU 

Canon  Apostolorum,  ara  50  J . 
^  Si  quis  episcopus  soiculi  polesl;>te  usus,  et  p^ 
banc,  ccclesiam  oblineat,  doponatur  :  et  segregen- 
tur  omnes  illi  qui  conimunicaat. 

jEra  45. 
Glericus  ebrictatc  scrvicns,   aut  dcsinat,  aut  ^ 
ponatur. 

Canon  Matiamts  ^. 
Si  [Itcm  docerniums  ut  nuUus,  ctc.]  presbyier 
confertus  cibo,  aut  crapulatus  viuo,  sacrilicia  con- 
trectarc,  aut  missas  faccre  [privalis  fcsLisquc  dio 
bus  concelcbrarc]  pra^sumpserit,  {Var,  ei  alia  add. 
in  ed.)  juxta  canoues  Africanos  dignilatcm  amittat 
houoris. 

Canon  apostolqrumf  itra  40  ^, 
Episcopus,  presby  ter ,  diaconus,  aleo;,  boc  cst  tabulis» 
aut  ebrietati  servicns,  aut  desinat,  aut  cerlc  dainnetur 
Canon  Niccenus,  (cfa  18  **• 
^  Glerici  fenerantcs,  ct  qui  ccntesimas  exigunt 
vel  usuras  ex  quolibet  negotio,  dejiciantur  de  clero. 
Canon  Apostolornm^  cera.,.  P. 
Episcopus,  prcsliylcr,  diaconus  nc  unquara  sae- 
culares  curas  assumant.  Sin  aliler,  deponanlur. 
Canon  Cwsariensis,  a:ra  8  \can.  9]. 
<i  Si  quis  presbyter  confessus  fucril,  quod  ante  pr« 
dinatipuem  suam  corporali  peccato  lapsus  est,  non 
quidem  offerat,  naaneat  tamen  in  aliis  oiDciis  pio- 
pter  utilitatcm  ejus. 

Epist0ia  Bormisdm  papce  per  universa»  prodii- 

cias  ', 

Si  •  quit  diaconus ,  vel  presbyter,  post  accepuiai 

benedictionein  leviticam  cum  uxore  sua  incontineai 

inveniiur,  ab  oQicio  at)jiciatur.  Ccce  manifestissime 

constat  quod  socuqdum  ^  tiiulos  antiquonun  Patnun 

[sancio  Spiritu  suggerente  conscriptos]  a  sancto 

Jloanne  papa  transmissos,  el  cccxnii  episcoponim 

senteutias    canones  Gailicani  contincre  videntur, 

quod  clcrlci  in  adulterium  deprcbcnsi,  ct  aut  ipsi 

confes6i>  aut  ab  aliis  revicti  ad  honorem  redire  noo 

possunl.  Etquia  fortasse  non  dcsunt,  quibuspro  uimia 

pietate  supra  scripla,  sanctorum  Patrum  severitas  mk 

nime  piaceat,  sciant  se  et  cccxviii  episcoporum  «,el 

qui  reliquos  canones  constftueruut,  vel  slatuerunt^ 

sententias  reprebendere  vel  danmare.  Sed  fortasse 

major  est  in  iilis  pietasquam  in  supradictis  cccxviu 

episcopis,  mi^or  in  iiiis  misericordia  quam  in  sancto 

1  Goncil.  Matisconensisii,  c.  5. 

■  41  iM  Gr.,  c.  4i  apud  Pionys.  Panhilum  difMrt 
ab  inlerp.  Dionys. 

n  G.  49  interp.  Rufini. 

o  Sing.  interp. 

p  Gan.  6  in  Gneco,  can.  7  interpr.  Dionys. 

4  Inierp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

r  Uic  tiluius  posterius  videtur  scriptus  in  cod.  ma. 
Quidquid  sit,  ut  ipsainet  demoustrat  epistola,  perpo- 
ram  tribuiiur  Hormisdx. 

•  Gonc.  Araus.  i,  c.  25;  conc.  Aureliancnse  Vt 
c.  4. 

t  Var.  in  cdd.  et  ap.  Grat.  di$t.  50. 

tt  Add.  in  ed.  :  «  Priccepta  et  sancli  papie  a^icto^ 
riutem»  et  illorum  ponliiicmu  qni.  elc.  » 


10!  5  CANONES  SELECTf  EX  VET.  CAN.  COLLECT.  1016 

[apostolico]  Joanne  pap^,  majbr  cfiariUs  quam  in  A  in  hoc  pericolb  mfttereomnrno  non  audeo :  qnia  nec 


reiiquis  lanctis  saccrdotibus  qui  hxc  exempla  vel 
remedla  [hoc  pro  excmplo  Tel  remedio]  eccTesiarum 
tuis  deAnitionibus  dellberaverunt?  Et  ideo  ant  prona 
[plena]  ^oluntate  prjcceptis  illorum  consentiant,- 
(Var,  edd.)  aut  omnibus  ilits  contrarios  se  et  inimi- 
cos  esse  cognoscant.  Quae  est  justitiae  inimica  beni- 
gniias,  palpare  criminosos,  et  vulnera  eorum  usque 
in  diem  judicii  incurata  servare?  Quod  si  eos  duris- 
simam  pcenilentiam  per  plures  annos  agere  videre- 
mus,  sic  *  et  idipsum  et  saluti  eorum  consulere, 
nt  et  canonum  deberemus  statuta  servare.  Cum  vero 
fn  aliquibusnec  compunctio  humilitatis,  nec  instantia 
orandi  vel  plangendi  appareat,  nec  beatum  David 
imitentur,   qui  dixit :  Lavabo  per  $ingula$  noctes 


talia  sont  merita  mea,  ut  aliorum  peccata  in  me 
f  xcipere  praesumam  :  nec  tantam  eloquentiam  ha- 
beo,  ut  ante  tribunal  Cbristi  contra  tantos  ac  tales 
sanctos  sacerdotes,  qui  canones  staluemnt ,  cansas 
dicere  possim.  Yideat  unusquisque,  qui  aliter  sentire' 
vel  observare  disponit,  qualiter  possit  in  die  jodi- 
cii  reddere  rationem.  Ego  in  quantom  vires  digna- 
tor  dare  Deos,  volo  eorum  prxceptionibos  obedire 
[studere] ;  quia  cum  illis  non  rixas,  sed  pacem ,  et 
qualemcunque  partem  habere  desidero.  Et  hoc  diii- 
genter  attendendum  est,  ut  illi  [Quod  si  secondom 
qood  scriptum  est,  illi,  etc.]  derici  qoi  ad  uxorei 
proprias  redeonl,  ad  integrom  ab  ofDcio  sospendaih 
tor.  Et  sic  etiam  digami  et  intemoptarom  mariti. 


tfctum  meumt  lacrymii  meii  iiraium  meum  rigabo,  ^  qui  otiqoe  rem  licitam*f^ciont,  clerici  tamen  ordi- 


Fl  iilod  :  Cinerem  neut  panem  manducabam ,  et 
potum  meum  cum  ftetu  mtcebam^  nec  eos  jcjoniis  vel 
leciionibus  vacare  videamos;  possomus  agnosce- 
re ,  si  ad  honorem  prislinum  redirent,  cum  quanta 
negligentia,  et  cum  qoanto  lepore  f torpore  ] ,  et  ini- 
mica  animae  securllate  permanerent,  credentes  quod 
sic  eis  non  acta  digne  pcenitentia  dimiserit  Deus, 
quomodo  et  sacerdotes  indulsisse  videntur.  Yere  di- 
co ,  quia  illi  ipsi  quibus  cum  perieulosa  et  ialsa  mi- 
sericordi^  indulgere  videmur,  cum  ante  tribunal 
Christi  pro  tantis  peccatis  damnandi  advenerint, 
conira  nos  ipsos  causas  dicluri  sunt,  dicentes  :  quod 
dum  asperitalem  lingu(e  eorum  expavimus,  aol  falsa 


nari  non  possout,  et  si  ordtnati  foerint,  dcjiciantor, 
de  quibus  etiam  sanctus  Faustus  in  epistola  sua 
dixit :  c  Perdit  gratiam  cojisecrati,  qni  adhoc  offi- 
cium  vult  «  excitare  [exercere]  mariii.  »  Com  haM 
a  tantis  ac  talibus  viris  statuta  sint,  qoa  coosdentia 
quisquam  dicere  poterit,  quod  ille  qui  adulteriom 
commiserit,  iterum  ad  bonorem  redire  possit?  Qood 
si  aliquis  dicat  :  Ergo  negas  misericordiam  Dei,  qoi 
dixit :  Nolo  mortem  peccatorii^  ied  ut  convertatur  et 
vivat.  EH  illud  :  Nunquid  qui  cadity  non  adjiciet  «I 
reiurgat  T  Et  peccator  in  quacumfus  die  comemu 
fuerity  omnei  iniquitatei  ejui  oblivioni  tradentur. 
(Var,)  Ad  hanc  objectiouem  libera  ^'oce  respondere 


blandimenta  et  periculosas  adulationes  libeuter  acce-     et  possumus  et  debemus.  Absit  a  nobis,  ol  de  istis 
plmos,iios  eiiis^(Virr.  ap.Grat.)  dom  illis  inotiliter     sententiis  yideamor  v^  leviter  dubiUre.  Deiiniis» 


indolgeremos  in  peecatlspermanere,  aot  ipsa  peccata 
etlam  aogere  permiserimos  ,  non  recordantes  illod 
qood  in  Yeleri  Testamento  scriptom  est ,  qoia  uno 
peccante  contra  omnei  ira  Dei  desaeriet  ^.  0  pietas  ! 
o  miserioordia!  uni  parcere,  et  omnes  (Var.)  exem- 
plo  malo  in  discrimen  adducere.  Non  ita  suadet 
S.  (Var.)  Cyprianus  (Ub.  de  Lapiii)  dicens  :  c  Qui 
peccantem  verbis  adulantibus  palpat,  pcccandi  fomi- 
tem  subministrat,  nec  premit  [reprimil]  delicla,  sed 
fovet.  >  Et  iterum?  c  Imperitus  est  medicos  qui  ante 
dejectam  putredinem  superducit  vulneri  cicatricem 
(Multum  var.  in  edd.).  >  Et  ideo  diligenter  perpen- 
dite ,  si  aut  potest,  aut  debet  fteri,  ut  tantorom  ac 


sime  enim  credimus  qood  is  qoi  osqne  ad  finen 
yfUst  sox  poeniteniiam  digne  egerit ,  non  solom  in* 
dolgentiam  accipiet ,'  sed  etiam  ad  vitam  aetenum 
[prsemia  xteriia]  perveniet.  Propter  regubro  tamea 
ecclesiasticam,  et  propter  aniiquorum  Patrum  statu- 
ta,  quse  absit  a  nobis  ut  aut  reprebendere  aut  disca- 
terc  audeamus,cum  credamus[eum  quem  credimus] 
ad  vilam  aetemam  postperactampcenitentiam  vcnire, 
ad  honorem  dericatus  secundum  tantorum  Patruni 
pnecepta  novimus  non  debere  reverti ;  in  tantum  ut 
in  canonibus  scriptum  sit :  ^  c  Ne  ullus  unquam  cleri- 
cos  poenitens  ordfnetor.  >  Et  si  ille  qoi  ultro  peilt 
popnitentiam,  quamvis  eam  perHecte  agat,  non  potesl 


talium,  quo;}  supra  memoravimus,  sacerdotum  cano*  0  episcopus  aut  presbyter  ordinari,  ita  ot  eliamsi  per 


nes  contemnentes,  aliterquam  illi  statoeront,  ob- 
servare  vel  agere  pnesumamus;  praecipue  cum  si 
iliorum  cccxvin  episcoporam,  qui  per  omnes  Ec- 
desias  concilia  (ieri  (Var.)  statuerunt,  tam  sancta 
decreta  neglexerimus,  non  solum  illos  despiciemus 
(Add.qwed.  in  edd.)  sed  et  Africanos  [pontiHces],  et 
omnes  reliquos,  qui  ipsisordinantibusper  totum  mun- 
dum  pro  ecdesiastica  disciplina  aliquid  statuerunt, 
cum  peccato  animae  nostrae  contenmemus.  Ego  me 

1 

•  Hic  locos  varie  et  in  ed.  apod.  Grat.  legitur. 
^  Huc  usque  Grat. 

*  Hieronymus  lib.  i  adversus  Jovinianum  :  c  Quan- 
rliu  impleo  mariti  officium,  non  impleo  Christiani.  »^ 
Cl  in  apoiogia  pro  libris  adversus  Joviu.  :  i  Quando 


ignorantiam  ordinatus  fuerit ,  dejiciatur  :  ille  qai 
invitus  ad  peenitentiam  agenJam  in  monasteriam 
mittitur  (•  et  utique  quid  aliud,  quam  poenitens,  di* 
cendusest?),  qua  cooscientia  ad  saeerdoUom  re> 
dire  permittitur?  Nemo  mihi  alia  qua^Iihet  contra 
auctorltatcm  sedis  apostolicae,  vel  contra  cccxvin 
episcoporum  prascepta,  vd  reliquororo  caDonam  sta- 
tuta  olijiciat  uiuia  quidquid  contra  illoram  definitio- 
nem^in  quibus  Spiritum  sanctum  esse  locotom  crefi- 

impleo  mariti  ofBcium,non  in^Ieocontinaiiift.»  Vid. 
iiot.  ad  Poen.  Theod. 

d  Conc.  Rom.  sub  Hilaro  pp. ,  can.   3; 
Agathens.,  can.  45. 

«  Locus  in  ed.  corruptus. 


1917 


CANONES  SELECTI  EX  VET.  CAN.  COLLECT. 


1618 


muf,  dictiiin  fuerit,  recipere  non  solum  temcrarium,  A  cerlae  necessiutis  exoritur,  [poscentem  bapiismuml 
aed  eiiam  periculosum  esse  mm  dubito.  Yalde  enim      liceat  baplizare. 


metoo  et  contrcmisco  illam  damnationeni ,  quam 
Heli  saoerdos  propler  slultam  indulgenliam  acci- 
pere  roeruit,  qui  pro  eo  quod  (ilios  suos  negligenler 
castigavit,  et  eos  nec  c«dere  ncc  excommunicare 
Yoluit,  ipsi  filii  uno  die  occisi  sunl,  et  xxx  millia  de 
populo  interfecta  sunt.  Et  arca  testamenli  capta 
est,  et  ipse  relro  cadens  fraclis  cervicibus  morluus 
est,  et  nomen  ipsius  de  libro  vitx  deletum  est  et 
e  contra  Phinees,  qui  pro  eo  quod  zefo  Dei  commo- 
Co8  duos  adulteros  [pariter]  interfecit,  tolum  popu- 
loin  de  Dei  ( Var.)  ira  liberavit.  Nec  hoc  ideo  dico, 
ut  sicut  ille  fecit,  etiam  nunc  per  mortem  corporis 
sacerdoles  Domini  dcbcant  vindicare;  sed  quia  me- 


jEra  «2  ». 

Si  clericus  [Quis  dericomm  circa  se]  districtio- 
Bem  [aut  tractationem]  sui  episcopi  pulat  injustani, 
{Add,  qucedam.  in  edd.)  recurrat  ad  synodum. 
Canon  Epaunemig^  oira  28. 
Si  episcopus  ante  damnati  absolulionem  obierit 
[obitu  rapialurj,  correctum  aut  poeuiteutem  succes- 
sori  licebit  absolvere. 

Canon  Arelatenm^  a*ra  4^. 

Ut  presbyter,  presbyterura  [Edd.  om,  presbyte- 

runi] ,  diaconum ,  aut  subdiaconum  de  ordine  depo- 

nere  uescio  suo  episcopo  non  pracsumai.  Quod  si 

fecerit,  ille  in  oflicio  vel  communione  rccipiaiur,  et 


fius  est,  ut  unosquisque  parvo  lempore  in  hoc  mundo  B  ille  anno  integro  coromunione  {Var.  et  qucsd.  add.) 
[donec  vivit  verecundiam  et]  confusionem  susti-      et  officio  privelur. 


neat,  quam  poslea  ad  supplicia  xlerna  perveniat  : 
et  multum  ei  utilius  est  proptcr  aliorum  exemplum, 
qoaadiu  vivit,  remotus  ab  honore  poenitentiam  agat, 
H  remedium  sibi  in  die  uecessilalis  acquirat.  Qui- 
conque  panritati  meae  in  hac  causa  voluerit  esse 
imerosos,  aliud  responsum  ei  non  dare  delibero, 
ttisi  ^uod  supradicti  canones  continere  videntur  •. 

lu  epiUola  ^  Siricii  papce  ad  Genesium  episcopumj 

wra  13. 

«  Presbyter  qui  dicit  se  nescire,  si  episcopus  fuit 
qiii  eom  ordinavii,  et  aliquanto  tempore  missas  fe- 
caty  etpostea  dimisso  olHcio  uxorem  duxit,  honc 


{Qutedam  var.  et  add.  in  edd.)  A  communione 
suspensos,  non  solum  a  clericorum,  sed  etiam  a  to- 
tius  populi  colloquio  et  convictu  placuit  excludi. 
Canon  apostoiorum ,  a^ra  9  i . 
Episcopus,  presbyter,  aut  diaconus  si  pro  crimi- 
nfbos  damnati  foerinti  miuime  commooione  pri- 
Tentur. 

CanoH  Nieanus,  atra  26  ^. 

1  Degradatos  episcopos  si  appellare  voloerit ,  et 
eonfogerit  ad  episcopnm  Roroanae  Ecdesiae,  et  ipse 
pro  eo  rescripserit  episcopis  qoi  in  flnitima  provindi 
«mt,  ipsi  diligenter  omnia  inqoirant,  et  joxia  fldem 


pMndopresbyterom  quis  ambigat  esse  detesUbilem  ?  q  TeriUlit  definiant.  Qood  si  episcopos  ftomanos  pro 

aeciisato  presbytemm  de  lacere  soo  miserit,  habeat 
cjos  aoctoritatem  a  qno  missas  est. 

BB   IIITBRDICT1S. 

CanoH  Aposiolorum,  ttra  98  ■>. 

Si  quis  depositns  pro  cerlis  criminibus  ausos  fne- 
ril  attrectare  ministerium  sibi  interdictum,  ab  cccle- 
iit  abjidatur 

CanoH  Antiockensis,  tera. . . . 

>  Si  qois  depositos  de  clero  praesompserit  gradum 

tibi  interdictum,  tam  ipsum,  quam  ei  communican- 

tes ,  qoi  cjos  cognoverunt  sententiam ,  ab  Ecdesia 

abjid  oportet» 

«^  CanoH  AreiatensiSy  a^ra  16. 

Qoi  pro  ddicto  soo  a  comrounione  separantor, 
li»ne  a  communione  [  Ecdesia ]  non  lieeat  submo-  ^  ^^^^^  ^^j  >^  ^^ij^^  ^^^^  f„^ri„t  ^^^^l^j^  j„  ^l^^^^ 

[eodem  locoj  commonionem  conseqoantur. 


Pio  qoo  OBinino  alyiciendos  est»  ei  in  monasterio 

h4  pQeniientiam  omni  lempore  vitae  soae  retru- 

dendus.  ^ 

CAPUT  XIX. 

M  BIPULSO  AB  ECCLESIA,  ET  DE  EXC0MMimiGAT6  VEL 

DAHNATO  AB  OFFICIO. 

Canon  Antiochensis ,  asra  2. 

^  Qtticunque  ex  clero  deprehensus  fuerit  exoom- 
BNmicatis  communicare,  iste  privetor  commonione. 

Canon  AurelianensiSy  cera  3  «. 

Si  quis  [ab]  episcopo,  vel  de  Ecclesise  vel  de  proprio 
jore  crediderit  aliquid  repeteudum,  si  nihil  convicii 
aot  criminalionis  objecerit,  eom  pro  sola  conven- 


veri. 

JEra  9  '. 

Si  diaconus  aot  presbyter,  pro  reato  soo  se  ab 
akaris  communione  sub  poenitentis  professione  sob- 
BM>verit;  81  [sic  quoque]  alii  defuerinl,  et  causa 

A  Nihil  amplius  habere  cod.  Gorbeiensem  et  Pitb., 
caetera  vero  ex  unico  Rhemensi  descripta  esse  anim- 
advertitv.  cl.  J.  Sirmondus. 

^  Hsec  epistola  desideratur. 

*^  Yide  epistolam  ad  Uimeriunt,  n  qua  sensns, 
non  ipsa  verba  deprehenduntur.  Sed  Stepbanus  pap. 
n,  in  resp.  ad  varia  consulta  Brit.  monacborum, 
cap.  10  ex  epist.  Siricii  refert,  ut  legitur  in  hac 
coif. 

^  Interpret  nec  Dionys.  nec  Isid. 

•  Conc.  Aarel.  i,  c.  6. 


CAPUT  XX. 
M  omnm  ecclesiastico  et  opncio  MissiE. 
CanoH  kpaunensis,  asra  27. 
Ad  celebranda  divina  ofBda  ordinem  quem  metro- 

^  Ejusdem  conc,  c.  i^. 
s  Gonc.  Aurel.  iii,  c.  20. 
•^    \  Conc.  Arel.  v,  c.  4. 
t  Conc.  Arelat.  ii,  c.  49. 

)  C.  25  interp.  Dionys. ,  a  qoa  discrqnt  hxc 
interp. 
^  Concil.  Sardicensis  c.  5  joxta  Gr. 
1  Interp.  nec  Dionys.  nec  isid. 
»  C.  29  interp.  Dionys.,  a  qua  diflert  ista  int6f|u 
B  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 


101» 


CANONES  SELECTI  EX  VET.  CAN.  COLLECT. 


mo 


politani  lcncnl ,  •  provinciales  conim  obserrare  dc-  A  non  debco,  pax  sil  ncccssaria  jodirtnda  [indiceiida], 


hent. 

Epistola  Innocentii  papce  aa  Decentium  episcopum 

Capuanum  i». 

Sl  institnta  ecclcsiaslica,  m  siinl  a  bcalis  aposlolis 

Iradita,  inlcgra  vellenl  servarc  sacenlotes  Domini , 

niiUa  diversitas,  nnlla  varietas  in  ipsis  ordinibus 

ac  consecralionibiis  baberetiir.    Scd  qnoil  [dum] 

iinnsquisqiie ,  non  qiiod  tradilum  est ,  sed  quod  sibi 

▼isum  fucrit,  hoc  «stimat  csse  tenendum;  inde  di- 

versa  in  diversis  locis  [vel  ccclesiis]  teneri  [aut  cele- 

brari]  videantur  :  ( Var.  edd,)  hinc  fil  scandaluni 

populis,  qui  diim  nesciont  traditiones  antiqnas  hu- 

mana  pnesumptionc  eorruptas,  putant  sibi  aut  ecclo- 

sias  non  convenirc,  aut  apostolos  vd  apostolicos 


pcr  quam  constet  populiim  ad  omnia  quae  in  myste- 
riis  aguntur  atque  in  Ecclesia  celebrantur,  prxbuisse 
consensuin ,  ac  finita  esse  pacis  concludentis  signa- 
culo  dcmonslrcntur.  (Cap.  2.)  De  nominibus  vero 
rccitandis,  antequam  paccm  [preces]  sacerdos  atquc 
eorum  oblationes,  quoruin  noinina  rccitanda  sunt, 
sua  oralione  comincn.Iel,  quam  supcrfluum  sit,  ipse 
per  tiiam  pmdentiam  recognoscis  :  ut,  ciijus  hosUam 
necdum  Deo  offcras ,  ejus  nomen  anle  insinues, 
(Var.)  cum  illi  incognitum  nihii  sit.  Prius  (Var.) 
cnim  ol  lationes  sunl  commendandae ,  ac  luoc  eoruoi 
nomina  quorum  suiit,  cdicenda»  ut  inter  sacra  mysie- 
ria  nominentur,  non  inter  alia  quae  ante  praemjtliinas, 
ut  ipsis  mysteriis  viam  fnturis  precibu»  aperiamus. 


▼iros  contraria  sensisse  [aut  ab  apostolis  vel  aposlo-  B  [Cap.  5.)  De  consignandis  vero  infanlibus  manifestani 


licis  viris  contrarielatem  inductim].  Quis  ergo  [enim] 
nesciat  [ant  non  advcrtat]  id  qiiod  a  principe  aposto- 
lorum  Petro  tradilum  est,  et  boc  nunc  usque  custo- 
ditur,  ab  oranibus  debere  scrvari,  nec  siiperduci  aut 
inlroduci  aH(}uid  quod  (Var.)  ejus  auctorilatem  non 
habeat,  ^  prxseriim  cum  sit  manifestum,  per  oinnem 
Italiam,  Gallias,  Ilispanias,  Africam,  atque  Siciliam 
et  insulas  interjacentes,  nullupi  instituisse  ccclesias, 
nisi  cos  quos  venerabilis  apostolus  Petrus  aut  (jus 
successores  constilueruni  sacerdotes  ?  Aut  legant,  si 
in  his  provinciis  alius  ^  epi&copus  invenilur  docuisse? 
Et  (Yar.)  cum  Dunqiiam  invenient,  oporteteos  hoc 
sequi  quod  Ecclesia  Uomana  custodit »  ck  qua  eos 
principium  acccpisse  non  dubium  est :  ne  dum  pere- 


est,  non  ab  alio  qnam  ab  episcopo  ficri  liccre.  Nam 
presbyleri ,  licet  sint  secundi  [Deesl  secundi]  sacer- 
dotes ,  pontincatus  tainen  apicem  non  habent.  Hoc 
aulem  pontificium  solis  debetur  episcopis  [ftec  au- 
tem  pontificibus  solis  deleri] ,  ut  consignent,  td 
paracletum  Spirilum  tradant.  (Var.)  Non  solum  con- 
suctudo  ecclesiastica  hoc  demonstral,  vcrum  etiam 
illa  lectio  aposlolorum  quae  asseril  Petrum  et  Joan- 
nem  esse  direclos,  qui  lanlum  [jara]  baptizatis  tra- 
dant  Spiritum  sanctum.  Nara  prcsbyteris,  scu  e\tn 
episcopum ,  scu  prasentc  episcopo,  ciim  baptizanl 
[Edd.  om.  com  baplizant],  chrismatc  ungere  (Var.) 
Hcct  baptizatos,  Bcd  quod  ab  episcopo  fuerit  conse- 
cratum  :  non  tamen  frontem  ex  eodem  oleo  sifDtre, 


grinis  asscrlionibus  studenl ,  caput  inatiUitMHium  ^  qnod  solis  debetur  episcopis,  cum  tradunt  Spiritni 


videaniur  amittere  [omittere].  Saepe  dilecUoneai 
tuam  ad  urbem  venisse,  ac  nobisciun  (Vw.)  ad  ec- 
clesiam  convenisse  non  dubium  est,  el  quem  morem 
Tel  in  consecrandis  mysteriis,  vel  in  ca^teris  agendis 
[arcanis]  teneat ,  cognovisse.  «  Quod  sufiieere  arbi- 
trarer  ad  inforroalionem  ecclesiae  Uue  vel  reforma- 
tionein  ,  nisi  pnedecessorcs  tui  minu^  aliquid  aut 
aliter  tenuerint  sacerdotes.  Vel  cerle  suiit  aliqui,  qui 
aliter  quam  Romana  Ecclesia  observat,  hsec  obser- 
vanda  dicant.  Quorum  nos  notitiam  non  haberemus, 
uisi  de  aliquibus  nos  consuleudos  esse  dixisses. 
Quibus  idcirco  respondemus,  non  quod  te  aliquid 
ignorare  credamus ;  sed  ul  magori  auctoritate  vd 


paracletum.  Yerba  vero  dicere  non  possum,  ii6nia|ls 
prodere  providear,  quam  coBSoIationl  [ad  consulia- 
lionem]  responderc. 

Canon  Nicctnus,  a:ra  19  ^. 
^  Hi  qui  ofTerendi  sacrificium  potestatem  babeDl, 
corpus  Christi  porriganl.  Maneant  diaconi  in  soa 
mensura,  et  accipiant  eiicharistiam  secunduro  ordi- 
nem  posl  presbyteros.  Quod  si  qnis  dor  vuU  esse 
subjectus,  cesset  esse  diaconus.  Quoil  si  non  fueiii 
pneseiis  episcopus  aut  presbyter,  tunc  diaconi  denl 
eucbaristiam  in  populum. 

Canon  CarlhaginensiSf  asra  59  i 


tuos  instiUias,  vel  si  qui  a  Romanis  [Roniana  Ecclc  ^     ^^  ^'^<^""*'  P"^"^*  episcopo  [prcsbylero] ,  » 

Si»l  infitifiitinnihna  -.rrani     ^nl  rnmmnnA*»    .„t  5n-  ^  Cbaristiam  [COrpOfiS  Christi]  populo,    (Vof.)    li  M- 


sise]  institutionibus  errant,  aut  commoneas,  aut  in- 
dicare  non  diifcras;  ut  scire  Taleamus  qui  sint  qui 
aut  noviiates  inducunt,  autallcrius  Ecclesiae  quam 
Romanae  eiistimant  consuetudines  (Var,)  esse  scr- 
vandas. '  Pacem  igitur  asseris  ante  confecta  mysleria 
quosdam  populis  imperare,  vel  sibi  inler  sc  [Deest 
se]  sacerdotes  tradere :  cum  post  omnia,  qu9e  aperire 

Fere  omnes  cod.  sic  Icffunt :  quidam  vcro  cof?»- 
provinciales.  Vid.  nol.  v.  cl.  J.  Sirmondi. 

^  AI.,  lunocentjus  Decenlio  episcopo...  Eugubino. 

^  QuaHlara  in  edd.  add.  siipernua. 

^  Male  in  ed.,  aiiut  aposlciorum,  cum  non  loqua- 
tur  de  apostolis,  sed  de  iis  quos  successores  aposto- 
lomm  conslituerunl  sacerdotes. 

•  Ab  his  usqiie  ad  illa  verba :  Quibus  idcireo,  locus 


ccsse  sit,  jussus  croget. 

jEra^y, 

Chrismatis  consecratio  [confedfo]  et  Teconciliatia 
poenitentium  absque  periculo  morlis  [Edd.  om.  abs. 
peir.  m.],  (Var.)  vel  consecratio  Tirgiiium  a  presby* 
tcris  non  fiat. 

iste  ita  depravalus  legitur  in  ed.  ut  nullo  modo  im^ 
ligi  nossit. 

'  llic  incipit  in  ed.  cap.  i . 

B  In  G.  iSet  interprel.  Diqnys.;  Rnf.  20;  bid.  li 

t>  Singularis  Intcrpret. 

i  Statuta  Eccl.  anliqua  in  cod.  Barb.  iS ;  cone. 
Carth.  IV,  c.  58. 

i  Conc.  Carlh.  ii,  c.  5 ;  in  cod.  Ecclcs.  Afncan.  c 6. 


1021  CANOMIS  SELECTI  EX  VET.  CAN.  COLLECT.  «021 

•  De  reconciliatione  pceniteniium  non^enda  a  pres-  A  ponantur,  nisiclericos  cujasconque  paroecbix  vicinos 


bifterit.  —  Presbyteri  et  diaconi  practer  episcopMm 
Dihil  praetentent.  Nara  Doroini  populus  ipsi  commis- 
sas  est,  et  pfo  animabus  eorum  ipse  redditurus  est 
rationem. 

Canon  Carthaginensis ,  cera  2  ^. 

Nemo  in  precibus  vel  Palrem  pro  Filio,  vel  Filium 
pro  Patre  nominet.  Et  cum  altari  assistuut  [assisti- 
tar],  semper  ad  Patrem  dirig.Uur  oratio. 

j€ra  3  c. 

Qnicunque  preces  sibi  aliunde  (Var.)  scribit,  non 

ds  utatmr,  nisi  prius  eas  cum  structioribus  [inslru- 

ctioribus]  fratribus  contulerit. 

'  Canon  Maticensis  de  oblatione  populi  offerenda , 

ma  6 


esse  contingat,  qui  sacris  pignoribus  [cineribus] 
psallendi  frequentia  famuleutur.  ^  Quod  si  illi  defue- 
rint ,  non  ante  proprie  [proprii]  cierici  [  /n  edd. 
deest  clerici]  ordinentur,  quam  eis  compctens  vietus 
et  veslitus  substantia  deputetur. 

CAPLT  XXII. 

ALTABU  NON  SACftAMDA   IflSl   LAPIDEA. 

Canon  Epaunensis,  ccra  25  \can,  26]. 
Altaria  nisi  iapidea  cbrismatis  i  unctVine  non  8a« 
Grentur. 

CAvm  xxni. 

DE   BAPTISMO. 

Canon  Maticensis^  cera  5  ^. 
RelaUone  quorumdam  comperimus  quosdam  [Edd. 


(Quardam  add.  in  edd.)  IXecerniroin,  ut  omnibos^  om.  quosdam]  Chrislianos  non  observare  legitimum 


dMos  Dominids,  [altaris]  sacra  oblatio  ab  omnibus 

viris  et  mulieribus  offeraiur  tam  panis  quam  vini : 

at  per  has  oblationes[inimolatioiies],  (Qu(cdam  add. 

in  edd.)  peccatorum  fascibus  careant ,  et  cum  Abel 

vel  caeieris  jastis  [onerenlihus]  mereantur  esse  con- 

sortes.  Omnes  autem  qui  (Var.)  deGnitionem  nostram 

per  inobedientiam  evacuare  contendunt,  anathcmate 

perceUantur. 

jEra  8  «. 

(/n  edd.  qumdam  prmceduni.)  Reliquiae  sacrificiQ- 

raiB,  qus  pest  missas  [posi  peraclam  missam]  ip 

sacrark)  sopersederint ;  quaria  et  sexta  feria  inno- 

centibus  [innocentes  ab  illo  cijgus  inieretA  ad  eccle- 

«am  adducantnr]  indicatiur  j^uuium  [et  indicto  eis 


baptisma,  qui  pe^e  per  Singulos  dies  ac  (Var.)  nata- 
litia  martyrum  filios  suos  baptizanl,  ita  ut  vix  duo 
vel  tres  reperiantur  in  sancto  Pascha,  qui  per  aquam 
et  Spirilum  sanctum  regenerenlur.  Idcirco  censui- 
mus  ut  ex  hoc  tempore  nullus  permiltatur  talia  per- 
petrare,  praeter  illos  quos  infirmitas  nimia,  aut  dics 
extremus  compellit  [Add.,  iiliis  suis  baptismum  pcr- 
cipere].  Ideoque  praesentibus  admonilionibus  a  suis 
erroribus  vel  ignorantia  revocati,  omnes  omnino  a 
die  quadragesima  cum  infantibus  suis  ad  ecclesiam 
observare  praecipimus,  ut  impositionem  manuutn 
ceriis  diebus  adepti,  et  sacri  olei  liquore  peruncti, 
legitimi  diei  festivitate  fruantur,  et  sacro  baptismate 
regenerentur;  quo  possint,  si  vita  comes  fuerit,  et 


jqunio]»  ei  conspersas  vino  easdem  reliquiti  omnes  j;  honoribus  sacerdotalibus  fungi,  et  uogularis  celebra- 
accipiaut. 

Cum>u  AunHaneMm  %  mra  H  t . 

( In  edd.  qua^dam  prceced. )  Mi^sarure  cdebritaB 
[celcbratio]  (MuUum  var.  edd.)  in  prsecipuis  feslivi- 
iaiibus,  bora  tertia  tnchoelur  :  quo  fadlius  ipso  of- 
fieio  espedito,  >  horis  competeniibus  alia  officia  per- 
solvantur. 

Canon  apoatolorumyOira  51  ^. 
Qui  nen  perseverant  in  oratione,  nec  sanctam 
communionem  percipiunt,  velut  inquietudines  Ec- 
desiae  commoTentes  communione  priventur. 
Canon  AgaUiensis,  wra  H. 
Benediciionem  super  plebem  in  ecclesia  dare, 
[fundere],  autpoenitentem  inecclesiabenedicerepres- 
bytero  nen  licei  [penitus  non  licebit]. 

CAPUT  XXI. 

BC:  BELIQUIIS  SAIfCTOBUM   ET  OBATOBIIS. 

Canon  Epaunen$is ,  cera  26  [can.  25]. 


tione  festivitatis  [celebrationis  solemnitate  frui]. 
Canon  LaodicensiSf  cera  45. 
1  Q\iod  non  oportet  qnemquam  ad  baptisma  post 
duas  quadragesimae  hebdomadas  admitti. 

jEraiQ. 
»  Qiiod  oporteat  eos  qui  ad  baptisma  veniunt,  fidem 
discere,  et  quinta  feria  hebdomadae  majoris  episco- 
po  aut  presbylero  memoriter  reddere. 

jEra  47. 
p  Oportet  eos  qui  in  xgritudine  percipiunt  bapti* 
smum,  fidem  perdiscere,  et  scire  cujas  muneriB  par- 
iicipet  faai  soiii. 

CanoH  Afrieanus,  cera  25  ®. 
BaptiBandi  nomen  suum  deiii,  et  diu  sub  [Ed.  tm. 
•P  sub]  absiinentia  vini  et  camium ,  ac  manos  imposi-r 
iiooe  crebro  examinati  percipiant  baptismum. 

^ra  24  P. 
Neophyti  aliqoandia  et  [Edd.  om.  ei]  a  laatioribos 


Sanctorum  reliquix  in  orateriis  nllaribaa  noii     ^^s  ei  speciaculis  et  conjugibus  abstineant. 


•  Superioris  canonis  raiio,  quae  in  ed.  desideralnr. 
t»  Gonc.  Carthaginensis  iii,  c.  25. 

c  In  ed.  distinguitur  a  praccedenti. 
'  Conc.  Matisconensis  n,  c.  4. 

•  Ejusd.  conc.  c.  6. 
f  Aurel.  m,  c.  14. 

s  Fusius  expon.  in  edd. 

i'  Can.  9  in  Graeco,  c.  10  interp.  Dionys. ,  a  qua 
paululum  differi  ista  interp. 

^  De  appendice  ista,  ouac  non  exstat  apud  Burch. 
el  Ivonem,  Vid.  not.  v.  ci.  J.  Sirra. 


)  Lagdanensis,  tcn^tn^,  qaomodo  et  apud  Ivonim» 
p.  iH,  cap.  30.  Vidie  p.oi.  v.  cl.4.  Sinn. 

^  Conc.  Matiscon.  ii,  c.  5. 

i  Paululum  difiert  ab  interp.  OiQoys. 

n  Inlerprel.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

^  Interp.  nec  Dionys.  nec  I^d. 

0  Sututa  Eccl.  autiqua;  iu  cod.  B^u  c*  23; 
conc.  Carihag.  iv,  c.  8^. 

p  Stat.  Eccl.  aoi. ;  in  ood.  Barb.  c.  ^ ;  c.  CafUi» 
iv,  c.  86. 


im  CANONES  SELECTI  EX 

j£ra  41  ».  A 

Mulier  baptizare  non  prxsumat. 

Canon  Aurasicorum,  iBra%^. 
Nullum  roinislroruoi,  qui  baptizandi  recepit  offi- 
cium,  sine  chrisniate  usquam  debcrc  progredi,  quia 
inter  nos  placuit  ^  semcl  chrismari.  De  eo  autem  qui 
in  baplismate  neccssitatc  faciente  (Var.)  sine  cbri- 
smate  fuerit,  in  confirmatione  sacerdos  eum  com- 
moneat  ^. 

Canon   Neoca?sarien$i$ ,  cera  6. 
«  Prxgnantes,  si  necesse  sit,  oporlet  baptizari.  Ni- 
hil  autem  in  hoc  sacramento  commune  est  iili ,  qui 
editur  :  quia  voluntas  et  libenim  arbitrium  in  con- 

fessione  dcclaratur. 

Canon  apostolorum,  xra  iS  '. 
K  Si  quis  juxta  prxceptum  Domini  non  baptizaTerit  B 
in  nomine  Palris,  et  Filii ,  et  Spiritus  sancti,  sed  in 
tribus  sine  inilio  principiis,  aut  in  tribus  ifiliis,  aot 
in  tribus  paracletis,  deponalur. 

AHra  49  1». 
i  Si  quis  non  trinam  mersionem  unius  mysterii 
celebrat,  deponatur. 

Canon  Aurasicorum,  csra  li  ). 
Subito  obtumescens  [proutstatuscjusest]  bapti- 
zari  aut  pceriitcntiam  accipere  potest ;  si  voluntatis 
praeteritae  testimonia  ( Yar.  el  add.  in  edd. )  justa 
fuerint. 

jEra  12  [can.  13]. 
A.mentibus  quxcunque  pietatis  sunt,  conferantur 
[conferenda].       . 

Im  epistola  sancti  Siricii  papa,  (Bra  1|.  ^ 

^  Presbyier  qui  in  viiio  baptiiat  proxima  neces- 
sitate,  ut  aeger  non  periciitetur,  pro  taii  re  nulla  ei 
culpa  ascribatur.  Si  yero  aqua  aderat,  et  necessitas 
talis  non  urgebat,  hic  communione  privetur,  et  px- 
nitenlix  submittatur.  Infans  vero  ille,  si  in  sancta 
Trinitate  baptizatus  est,  iu  eo  baptismopermaneat  ^ 

JEra  15. 
»  Si  infantem  in  periculo  constitutum  proxima 


VET.  CAN.  COLLECT.  im 

necessitate  cum  vase  aut  cum  manibus  aqua  io  no- 
mine  sanctae  Trinitatis  baptizaverit,  firmiter  per- 
manebit,  pKCsertim  cum  necessitas  hoc  eiposcai  >. 

JEra  16. 

De  presbytero  qui  iQnorat  orationem  Dominieam. 
—  »  Presbylcr  qui  oralionem  Dominicam  non  teoel, 
ncc  symbolum,  ncque  psalmos,  si  episcopus  fuit  qui 
eum  benedixit,  hic  primum  onuiiumdignitatem,quaoi 
illicite  praesumpsit,  amiltat :  et  sub  districta  pcnii- 
tentia  omni  lempore  vitae  suae  in  monasterio  dagai. 
Infantes  vero,  quos  in  sancta  Trinitate  baptizavit, 
baplizati  permaneant. 

J?rfl  17. 

P  Qui  vero  ita  baptizant,  ut  dicant :  In  nooiiiie 
Patris  mergo,  in  nomioe  Fiiii  mergo,  et  Spiritiis 
sanai  mergo.  Hi  qui  ila  sunt  baptizali,  etsi  ruslice, 
tamen  in  nomine  sancUe  Trinitaiis  l>aptizali  sunt. 

OE  ITERATO  BAPTISMO. 

jEra  24. 

{Desideratur  in  edd.)  Qui  ad  iteratum  baptisaraoi 
suscipiendum,  vel  metu  coacti,  vel  errore  decepii 
sunt,  et  non  se  extra  calholicae  fidei  sacrameouia 
egisse  cognoscunt,  non  societatis  nostrae^  nisi  per 
manus  impositionem  episcq>i,  communionem  reci- 
piant,  tempora  vero  episcopi  conslitaente  Judicio, 
prout  conversomm  aniroos  viderit  vei  perspexefk 
esse  devotos,  babentes  etiam  seniles  aetates,  intvitoi 
et  periculorum  aegritudiues.  In  qnikms  si  qois  ita  gra- 
viter  urgetor,  ot  de  salute  ejus  desperetur,  oomfflo- 
nioAis  gratia  subvefiiatur. 

Canon  apostolorum,  <rra46. 

'  Si  quis  ram  qui  recte  bapiizatus  efit,  sckiis  re- 
baptizaverit,  d^[>onatur. 

CAP13T  XXV. 

OB    COIfFIKMATIOIfB   :     ET    PBANDIA    I?l    ECCLBSU   MMI 
FUNT  :  ET  QVOD  DIE  DOlll.NICO  GEMC  !fO?C  FLECTATCB. 

In  epistola  I  InnocentH  papoe. 
^  Liber  [Yerum  et  illa  lectio]  Actuum  aposioloroin 
asserit  Petrum  et  Joanoera  esse  directos,  qui  lao- 


•  Slat.  Eccl.  ant. ;  in  cod.  Barb.  c.  41 ;  conc. 
Carih.  IV,  c.  1(M). 

>>  Y.  cl.  Fronto  Ducd6ns  :  c  In  codice  Tiliano  liic 
canon  secundus  est :  primus  autem  qui  sequitur.  > 

c  Y.  cl.  J.  Sinn.  :  i  semet  chrismari ;  vulgaticodi- 
ces,  et  Graliamis,  aliiqoe  collectores,  semel  in  bapti- 
smate  ckrismari*  Et  vero  certum  est  de  baptismate 
agi.  Sed  cum  haec  verba  in  aniic^uis  exemplaribus 
non  sint,  ei  glossema  sapiant,  relij^io  fuit  ea  retine- 
re.  i  Ex  quo  patet  ubiqne  cum  anliquis  exemplaribus 
consentire  coileciionem  cod.  Herovall. 

^  Apud  Burch.  et  ivon.  :  in  canfirmatUnu  S9€w^ 
dotis  perlicielur. 

•  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
f  In  Gr.  48. 

I  Can.  49  in  inteip.  Dionys. ,  a  qua  discrepat. 

b  In  Gr.  49. 

i  Interpret  Dionys.,  a  ^uo  discrepat. 

i  C.  12  conc.  Arausicani. 

^  Desideratur  in  ed.  ep.  Siricii. 

1  Eadem  pauds  verfois  mutatis  citantur  ex  epistola 
Siricii  ad  episcopuro  Himerium  Tarracooensem  a  Ste- 
phano  papa  U  in  suis  ad  varia  consulla  Brit.  monacho- 
rum  respoosis  cap.  11,  hoc  modo  :  c  Si  in  vino  quis, 
propterea  quod  aquam  iion  inveniebal,omnino  pcri- 


clitaiitem  infantem  baptizavit,  nulla  ei  exinde  aseri- 
bitur  culpa.  Infantes  sic  permaneant  in  ipso  lapti- 
smo.  Nam  si  aqua  adfnit  praesens,  ille  presbyter  t\i 
communicetur ,  et  poemtentias  suboiitiator ,  qoia 
conlra  canonum  senteiitian^  agere  praesumpsit.  i 
Recte  ad  marginem  Conc.  nova;  edit.  notatur  isia 
i>  verba  :  Infantes  sic  permaneant  in  ipso  baptismf 
esse  glossema  aul  e  margine  io  textuni  a  librario  le- 
mere  intrusum ,  aut  ex  proximis  canonilHis  per  io- 
curiam  translatum.  Quare  hic  locus  enicndari  debet 
lectione  accuratissima  cod.  HeroTaUiani. 

n  Desid.  in  ed.  ep.  Siric. 

^  Eadem  sic  leguntur  in  eisdem  responsis  Sle- 
phani  U,  cap.  i!2  :  i  Si  iicet  per  necessitaton  cvo 
concha,  aut  cum  manibus,  inianti  in  iofirroitate  po- 
sito  aquam  super  caput  fundere,  et  sic  baptiiare.Hoe 
baptisma,  si  lo  nomine  sanctae  Trinitatis  pcractom 
fuerit ,  (Irmiter  permanebit :  pnesertini  cum  neces- 
silas  hocexposcat.  > 

0  Desid.  in  ed.  ep.  Sir.  Yid.  He^»  Steph.  papo;  0* 
cap.  13. 

p  Desider.  In  ed.  ep.  Siric.  Resp.  Sleph.  papae  0> 
cap.  14. 

1  Interp.  non  Dionys. 
^  Cap.  5.  Yidc  supra. 


i(>i5  GANONES  SELECTl  El  VET.  CAN.  COLLECT. 

iiun  Oam]  bapUialis  Spiriluni  darenl.  Nam  presby-  A  ^f^non  MatieenM,  mra  a 


im 


tcris,  seu  exira  episcopum,  uve  praeseate  episcopo 
cuin  \Edd.  om.  cum]  baplizant,  cbrismate  uogere 
Ucel,  sed  quod  ab  episcopo  luerit  coiisecratum,  non 
tamen  frontem  ex  codem  [oleo]  signare,  quod  solis 
debetur  episcopis,  cum  iradunt  Spiritum  parade- 

tum. 

Canon  Aurasicorum^  csra  2  '. 

Cuu)  chrismatis  ipsius  nonnisi  una  benediclio  est, 
non  praejudicaus  quidquam,  sed  ut  ^  non  necessaria 
babeatur  repetila  cbrismalio. 

Canon  Arelalen$i$ ,  a^ra  26  ^. 

llxreticuii)  [Hxrelicos]  in  mortis  discrimine  con- 
sliluium,  si  calholicus  esse  desiderat,  ei  [si]  episco- 
pus  desit,  a  presbylero  cum  cbrismalis  benedictione 
consignari  placuit. 

Canon  Epaunensis,  wra  16. 

\Add.  in  edd, :  preslyyteros  propier  salutem  ani- 
Dianim  quam  in  cunctis  opiamus.]  Desperatis  el 
decumbenlibus  hjereticis,  si  conversionem  sobi* 
lara  petant,  a  presbytero  [Var,  edd,]  chrismate 
permittimus  subveniri.  Quod  omnes  couTersi,  si  sani 
sunt,  ab  episcopo  noverint  expeiendum. 

^  Poenitcniibus  autem  chrismalis  unclio  infuudi 
fHHt  poiest,  qula  genus  est  sacramenti.  Nam  quibns 
reliq!ia  sacraraenta  negnntur,  quomodo  hoc  genus 
[unuin]  putaiur  posse  ei  credi  [conccdi]? 
Canon  LaodiceMts,  cera  28. 

Ih  prandHs  ecclesiarum,  —  «  In  ccclesia  prandia 
leri  Don  debere. 

'  Canon  Nica^nus,  ara  20. 

s  In  die  Dorainico,  et  in  diebus  Peniecostes,  ui 
omnia  in  univcrsis  iocis  consonanter  observenhir, 
placuii  sancio  conciiio  stantes  Domino  vota  persol- 
vere. 

CAPUT  XXYI. 

I>B  FASCHAfET  PIC  DOSI^ICO ,  BT  RELIQUIS  FESTIVITA' 

TIBtS. 

Canon  AreUUensis,  «Bra  i. 
(Var.  edd,)  Censuimns   igiinr  Pascha  Dominl» 
per  ioium  orbem  uno  die  observari. 

Canon  Aurelianensis  j  eera  22  ^. 
Vt  milli  eivium  (Var.)  Pascba,  Natale  Domini, 
Tel  Quinquagesim»  solemniiaies  in  viUa  liceai  cel^ 
brare,  nisi  tfotm  inlirmitas  probabiiur  ienuisse. 

•  In  vulgalis  1,  sed  in  codice  Tiliano  ei  omnibas 
aniiauis,  2. 

^  Ista  lectlo  hujus  camHiis,  de  qua  acris  admo- 
dom  agiiaia  foii  inier  erudiios  viros  conientio,  con- 
lirmai  veriorem  esse  senieniiam  v.  d.  ac  «loctis- 
simi  J.  Sirmondi,  ci^us  vide  notas  posthumas. 

«  Conc.  Arausic.  i  ,  c.  1 ;  conc.  Arcbt.  ii,  c.  26. 


^  Innoceniii  I  ep.  ad  Recentium,  cap.  8. 

« Interpr.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

f  Hic  canon  omiltitur  a  Raflno,  et  desideraiur 
in  cod.  Eccl.  Rom.  Vide  not.  v.  cl.  Sirm.  ad  bunc 
coiUcem. 

s  Interp.  nec  Dionys.  nec  kid. 

^  Cone.  Anrel.  i ,  c.  25. 

*  Conc.  Matisconensis  ii ,  c.  2. 

i  (>)iicil.  Maiisconensis.  ii,  e.  i. 

k  Miiila  pnrcedunt  in  can. 


Pascha  itaque  nostrum,  in  quo  suramus  Sacerdos 
ac  Pontifex  pro  noslris  dcliciis  immolaius  esi  [AL 
add,  nullam  habens  obnoxielatcm  pecali],  debe- 
mus  omnes  feslive  [festivissimc]  colere,  ei  sednl» 
observationis  sinccritale  in  omnibus  vcnerari  :  ut  in 
illis  sanctissimis  septem  dielus,  nuUus  servile  opus 
audcat  facere;  sed  omnes  [simul]  coadunati,  bym- 
nis  pascbalilius  indulgentes  (Var,)  pcrscvcranlcr 
nostnc  pnesentiae  devolioucm  quotidianis  sacrificiis 
oslenleinus,  laudantes  crcalorem  ac  rcgcneratorcm 
noslrum  ve3pere,  mane  ct  meriJie. 

Cauon  Malicensis,  asra  i  i. 
^  Custodile  diem  Dominicum,  qui  nos  denuo  pe- 
perit,  ei  a  peccatis  omnibus  liberavit.  NuUus  no* 

^  strum  [vestrum]  litium  fomitibus  vacet,  nuilus  cau- 
sarum  actioncs  exerceai,  nemo  sibi  talem  nccessita- 
tem  exhibeat,  quae  jugum  cervicibus  juvencomm 
imponere  cogat.  Estote  omnes  in  hymnis  et  laudir 
bus  Dei,  animo,  corporeque  intenti 

Canon  Aurelianensis ,  cera  21  ^ 
Quia  persnasum  esi  [populis]  die  Dominico  com 
caballis,  et  bubus,  aui  vehiculis  itinera  agi  non  de- 
bere :  neque  ullam  rcm  ad  victum  praeparare,  vel  ad 
niiorem  domus  vel  liominis  pertineniem  ullaienus 
exercere,  (quae  res  magls  ad  Judaicam  quam  ad 
Christianam  observantiam  pertinet  [pertinere  pro- 
baiur])  id  statuiinus  ui  die  Dominico,  qiiod  ante 
fieri  licuit,  liccat.  De  opcrc  tamen  rurali,  id  est  ara- 

p  ta  »  vinea,  sectione,  excussione,  exario,  vel  sepe 
censuimus  abstinendum ;  quo  facilius  ad  ecclcsiam 
venientcs,  orationis  gratio!  vacent.  Quod  si  inventus 
fuerit  quis  in  operibus  supra  scriplis,  qux  interdicta 
sunt,  [se]  excrcere;  qualiter  emendari  debeat  non 
in  Laici  districlione,  sed  in  saccrdolis  castigaiione 
consisiai. 

Canon  Aurelianensis  de   missoe  exsvectalionef 

ara  24  »». 

Cum  ad  cclcbrandas  missas  [in  Dei  nominej  con- 
venit  populus,  upn  ante  disccdat  quam  niissx  com- 
pleaniur  [missx  solemuitas  compleaiur].  Ei  ubi  epi- 
Sicopus  °  fuerit,  beuedictionem  accipiaui  sacerdoiis. 

JEra  28  f 

|v     EpiscopuB  si  inArmitaie  non  faerit  impedltas,  ec- 

1  Concil.  Aurel.  iii ,  c.  28. 

*>  Muli.  var.  Vid.  noi.  y.  d.  J.  Sirmondi. 

B  Conc.  Aurel.  i ,  c  26. 

^  Yir  cl.  J.  Sirmondus  :  c  Libronim  omniam 
consenso  expuncta  est  negaiio,  qusp  in  vnlgaiis  erat, 
manetque  nunc  etiam  apud  Gratianum,  Si  episcopus 
non  fuerity  pro  quo  Burchardus  lib.  iii,  cap.  29,  ei 
Ivo  part.  111,  cap.  54,  legunt,  Si  eoiscopus  defuerit. 
Error  inde  naius,  quia  sacerdotem  noc  locodiversuot 
esse  putaruni  ab  episcopo,  cum  idem  sii.  »  Quod  vir 
doctissimus  animadverlii,  id  quoque  manifesiissime 
declaratur  canone  prorsus  similiooBciliiAurelianen- 
sis  111 ,  can.  29  :  c  De  missis  nulbis  laicorum  aaie 
discedai,  quam  Dominica  dicaiur  oraiio ;  eisiepi- 
scopus  praesens  fuerit,  e|us  benediciio  exspecielur. » 

p  Conc.  Aurel.  i ,  c.  oi. 


1047  cInones  selecti  ex  vet.  can.  collect. 

elesiae  cui  proximns  fuerit,  die  1>ommico  deesse  non  A  de  jejdnIo  few*  sextje. 


m% 


(Kar.)  licebit. 

Canon  Africanut ,  tera  77  •• 
Qai  Dominico  die  studiose  jejunat,  non  credalnr 
cttholicus. 

jKra  78  K 
Paschse  solemnitas  uno   die   et  tempore  cde- 
branda. 

CAPUT  XXYIJ. 

m    lEJUNlO    QUADRAGESIILE    TEL    LETANIA. 

Canon  Anrelianemis  ,  a^ra  21  «. 
[Edd.  add, :  Id  a  sacerdotibus  omnibns  decretuih 
est.]  Ante  Pasch;»  solcmnitalem  non  qninquagesima, 
aed  quadragesima  teneatur. 

Canon  Agathensit,  mra  12. 
Placuit  ut  omnes  cccleslae  filii,  excepiis  diebus 
Dominicis,   in   Quadragesima,  [etiam   die  sabbato] 
sacerdolali  ordinalione  et   di^trictionis   commma- 
tione  jejiment. 

Canon  Maticensitf  (sra  9. 

De  canone  legeudo  a  missa  sancti  Martini,  usque 
ad  Natale  Domini  <).  £t  a  missasancti  Martini,  usque 
ad  Natalc  Domini  feria  ii  et  iy  et  vi  sabbati  ( Var^ 
edd.  hic  et  infra)  jejunent :  et  sacriQcia  quadragesi- 
mali  debeant  ordine  celebrari.  In  quibus  diebus  ca- 
nones  legendos  [speciali  definitione]  saniimus  |ifo 
igiiorantia  populi  corrigenda. 

Canon  Aurelianentitj  anra  24  •• 

[Rogationes,  id  est]  Letanias  ante  Ascensionem 


/n  decretali  InnocentH  papm,  ami  5  i . 
Sabbato  jejunandum  esse,  ralio  eTidentlBsima  de- 
Monstrat.  Nam  {Add.  etvar,  inedd,)  si  resurrectionem 
Domini  nostri  Jesu  Chrisli,  per  singulos  etrculos 
hebdomadarum,  ipsius  diei  imagine  frequentamus, 
et  sexta  feria  jejunatur  [jejunamus]  propter  passio* 
nem  Domini,  sabbatum  pnetermittere  non  debemus, 
quod  inter  trislitiam  et  laetitiam  illius  temporis  tI- 
detur  indusum.  Nam  utique  constat,  biduoistoyel 
apostolos,  (Deeti)  vel  majores  in  moerore  iuisse : 
{\ar,)  et  in  tantum  eos  jejunasse,  ut  nec  sacrameola 
penitus  celebrarent. 

CAPUT  XXIX. 

BE  HOC   QDOB  OrPERTIJR    AD  ALTARB,   VEL  OUOD  OFPCft- 
3  TUR  AD  DOMUM  SACERDOTIS  :  YEL  DB  0BLAT105E. 

k  Canon  Maticentit^  cera  4. 

{Mulla  prwced.  in  edd,)  Oinnibus  Dominicis  diebus 

oblatio  (Var.)  tam  paois  quam  vini  ab  onmibus  virii 

ac  muUeribus  in  Ecclesia  ofieratur.  Qui  vero  per 

iiiobedientiam  hoc  eooiempsit  RDathemia  sii  [eracuare 

oootenduiit...  sint]. 

Canon  Gangemit  de  ohUa%6nibm$  dkkm$  D$mimdtj 

mra  8  ^. 

™  Si  quis  oblationes,  fructas  vel  primiUas  ecdft- 
Bi£  debitas  voluerit  extra  ecclesiam  accipere  vel  dare 
sine  oonsci^lia  episcopi,  anathema  sit. 
Canm  Hipponientit,  mra  38  ^. 

Nec  amplius  de  primitivis  in  altare  IsaK^rificiis]  o^ 
feratnr,  quam  de  uvis  et  frumentis.  {MmlL,  mr,  m 


Domini,  ab  omnibus  ecclesiis  placuit  celebrari,  ita  Q  edd,)  Alia  omnia  ad  domum  sacerdotis  deferantur 
ut  praemissum   triduanum   jejunium  in  Dominicse     ad  bencdicendum. 


ascensionis  die  [feslivitate]  solvalur.  Per  quod  tri- 
duum  servi  vel  ancillie  ab  omni  servitio  laxentur, 
quo  magis  plebs  universa  conveniat,  et  quadragesi- 
malibus  cibis  utantur  [quo  triduo  omnes  abstineaut]. 

jEra  25  K 

Qierici  vero  qui  ad  hoc  opus  sanctum  venire  con- 
tempserint,  vel  adesse  :  ecdesiasticam  {Add.  et  var,) 
iiiBcipiant  disdplinam. 

'  Canon  Lugdunensu,  ara  6. 

tn  prima  hebdomada  novi  mensis,  hoc  est  ance 
diein  Dominlcum,  qui  primus  in  ipso  mense  iUnxerit, 
litanise,  sicut  ante  Ascensionem  Domini,  [sancti  Pa- 
tres  fleri  decreverunt,  deinceps]  ab  ommbus  Eccle- 
fiiis  [seu  parochiis]  celebrentur. 

h  Canon  Gangentit^  eerti  19. 

i  Si  quis  eorum,  qni  continentise  studere  posstiht, 
absque  necessitate  corporea  tfadita  in  commune  je- 
junia,  et  ab  omni  £ccle8ia  custodita  superbiendo  dis^ 
solvit,  anattiena  sit. 

*  Gonc.  Carthag.  iv,  c.  64;  sedpolius  juxta  Sta- 
tota  Ecd.  antiqua  in  c6d.  Barb.  c.  77. 

^  Conie.  Gartha^.  iv,  c.  64;  sed  potins  juxta  Sta- 
tuta  Eed.  antiqna  in  cod.  Barb.  c.  78. 

•  Cenen.  Aurd.  i,  c.  24. 

^  Edd.  om.  Deeanone Uo^ini. 

•  Gone.  Atirel.  i,  c.  i7. 
'  Conc.  Aurel.  i,  e.  28. 

*  Conc.  Lugd.  anno  Christi  567  celebratnm. 
^  Gonc.  Gangrens. 


CAPUT  XXX. 

DE  COMMUMONE,  ET  UT  POPULUS  MISSAS  PERBFECTBT. 

Canon  Antiochensit,  cera  2. 
^  Omnes  qui  ingrediuntnr  ecdesiam,  nec  commu- 
nicaot  in  oratione  cum  populo,  sed  pro  quadam  in- 
temperantia  sese  a  perceptione  sanctae  communio- 
nis  avertunt :  tandiu  ie  ecdesia  reiBOVeantur  quaa. 
(fia  per  confessionem  ac  poeBHentiam  indu^eDtiaiB 
conscquantur. 

Canon  Agathemit,  mra  14  [eaii.  f8]. 
D$  e&mrhunione  $mcularkum. — Saecuiares  verOt  qoi 
Natale  Domim,  Pasdia,  PenteooBteai  noB  ooflDOiiml- 
caverint,  inter  cathibHooB  non  habeaDlar  [catiM)ild 
D  non  credantur]. 

Canoit  MaUietmh^  dra  6  p. 

NuIIus  presbyter  confertus  cibo,  aul  craijpolalns 

vino,  sacrificia  contrectarei  aui  misssB  ktout  [pii- 

vatisfestiBqulediebaB  eOBodebraare}pfKBiimat.  ( V«r.il 

add.  in  edU.)  Qood  si  pitosompserit,  amiital  fatoiiOreik 

^  Interp.  hec  Diohys.  nec  Isid. 
i  Ep.  Inn.  I,  ad  Deodhtium^  cap.  4. 
^  Couc.  Matiscoheusis  u  c*  4. 
1  Cohc.  Gaogrensis  c.  /. 
^  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
^  Conc.  111  Carfli.  c.  24«  in  integro  cod.  Ged. 
Afr.  c.  37. 

°  interp.  nec  Dionys.  liec  Jsid* 
p  Concil.  Matfscouen.  ii. 


tm 


CANONES  SELECTI  EX  VET.  CAN.  COLLECT.  i050 

Canon  Laodkemis,  ara  13  ».  A  rari ;  quandiii  aul  redire  possit,  aul  ii\juria  ejus 


^  Solis  ^utem  minisicrio  dediiis,  ad  altare  ingrcdi, 
et  ibidem  communicare  licebit. 

^ra  44. 
«  Mulieres  ad  altare  ingredi  bod  oportet. 

jEra  57  ^. 
Non  oporlet  in  domibus  oblationes  a  sacerdotibus 
CDnsecrari. 

Canan  Nicmnuit  tcra  14^. 
Generaliter  aulem.cuilibel  iu  exitu  posito  poscenti 
communionem  trilHii  ab  episcopo  probabililer  ex  ob- 
latione  decebit. 

CAPLT  XXXI. 

DE  rR.£DlCAT10NC. 

Canon  Arelatensis,  wra  2  '. 


remedium  acceperit,  eliain  larga  benevolentia  el  hu- 
manilas  exhibeuda  est  ei. 

Canon  Maticenshy  wra  \  I  "». 
(MuUapra^ced.inedd,)  Ilospilalilale  {Var.)  recon- 
ciliari  si  quis  iioslrum  non  admonuerit,  aut  exemplo 
[exemplum]  exhorialionis  suae,  aut  ipse  se  prius  ope- 
rari  non  [opere  non]  comproliavcril,  indignalionem 
procul  dubio  incurril  Domiiii  majeslatis.  Praedicctur 
hoc  juxla  (Var.)  possibiliiatcm  nostra  mediocritatis 
in  auribus  omniuin  Christianoniin. 

CAPLT  XXXIH. 

Canon  3faticensis,  arra  12  ". 
(M^Ua  pra'ccd.  in  edd.)  Dccernimus  ul  mos  anli- 
quus  a  fidelibus  reparelur,  et  decimas  ecclcsinsticis 


Hoc  etiam  pro  a^diflcatioue  omnium  ecclesiarum,  B  famulantibus  cn^remoniis  pnpulus  omnis  inferat.  Quas 


et  pro  utilitate  tolius  populi  placuit,  ut  non  solum  in 
civitatibus,  sed  etiam  in  omnibus  parcecbiis  verbum 
faciendi  daremus  presbyteris  potcstatem  :  ita  ut  si 
presbyter  pro  infirmitate  non  potuerit  pnedicarCy 
sanctorum  Patrum  homiliae  a  diacono  reciientur.  Si 
emm  digni  sunt  diaconi,  quod  Christus  in  Evangelio 
locutus  est,  legere  ;  quare  indigni  videantur  sancto- 
rum  eiposiiiones  publice  recitare  ? 

Canon  Africanus,  cera  50  ^. 
Sacerdote  in  ecclesia  verbum  faciente,  qul  egres^ 
sus  de  auditorio  fuerit,  excommunicetur. 

JEra  '^K 
Qui  die  solemni  pnetermisso  ecclesiie  conventu  ^d 
spectacula  vadit,  excommuuicetur. 

£ra  34  ». 
Mitlier,  quamvis  docta  et  sancta,  viros  in  conventu 
docere  nou  pnesumat* 

^ra  38  i. 
Laicus,  prsesentibns  clericis,  nisi  ipsis  jubentibus. 
docere  noo  praesumat. 

CAPUT  XXXIl. 

DE  HOSPITM.ITATB. 

Canon  Africanus,  ffra  56  K 
E^iscopi  vel  presbyleri,  si  caosa  visitandae  ecdesi» 
aherius  episcopi  (Var.)  veniant,  in  gradu  suo  susci- 
pinntnT :  et  tam  ad  verburo  faciendum  qoam  ad  obl»- 
tionem  consccrandam  invitentnr. 

Canon  Nicwnus,  a:ra  20  >. 


sacerdoles ,  aul  in  pauperum  usum ,  aul  in  captivo- 
rum  rcdemptioncm  prorogantes,  suis  orationibus  po- 
pulo  pacein  ac  salntem  impetrcnt.  Si  qois  autem 
contumax  nustris  statutis  saluberrimis  fuerit,  a  mcm- 
bris  Ecclesiac  \Edd.  add.  omni  tempore]  separetnr. 

CAPTIT  XXXIV. 

•  DE  TIDCTS ,   MjriLLIS    ET     PAUPEEIDCS ,    IJinilMM  Et 
CARCERARIIS,  ET   DE   LEPROSIS. 

Panperes  et  senes  ecclesiae  plus  caeteris  bonortn- 
dos.  f  Vidu«  que  corpore  debiies  sunt,  sumptu  ee- 
desiae,  ciyus  viduae  sunt,  susteBtentur. 

jEra  58  q. 
Ad  realum  episcopi  vel  presbyleri  pertinet,  qui 
parcechi»  praecst,  si  susientandu!  vitae  causa  adolc- 
(2  sccntiores  viuuse  vel  sauctimoniales  clerioorum  famf- 
liaritatibus  subjicianlur. 

^ra  19  r. 
Eorum  qui  paupercs  opprimunt ,  dona  a  sacerdoti- 
bus  refutanda. 

Canon  MaticensiSj  cera  7  *. 
Decemimus  ut  judices  non  prius  viduas  et  pupil- 
los  conveniant,  nisi  [quam]  episcopo  nuntiaverinl  cu- 
jus  sub  vebmine  degunl.  Quod  si  episcopus  prxsens 
non  fuerit,  archidiacono  vel  presbytero  cuidam  [Edd. 
cm.  cuidam]  denuntietur,  ut  pariter  [sedentes]  cau- 
sas  eoruro  commuBi  deliberatione  terminent  [causis 
eorum  terminos  Ggant]  ita  jusie  ac  recte,  ut  deinceps 
de  talibus  antedictse  personae  non  quassentur  ^  Quod 
si  is  qui  judex  est,  aut  impetitor  eis  injuriam  ges- 


Si  aliqiiis  vimjMTpesSus  est,  etinique  expulsus,  etDserit,  aut  definitionem  tanti  coiicilii  transgressus 
vencrit  ad  aliam  civilalem,  non  prdiibeatur  immo-     fuerity  a  communione  suspendatur. 


•  Conc.  Laodiceni  c.  19. 

^  Paululum  differt  ab  intcrp.  Bionys. 

«  Interppet.  nec  Dionys.  nec  Isid.' 

d  C.  58.  Interpret.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

•  Idem  num.  in  interpret.  Ruf.,  a  qua  discrepat  hoc 
loco  sicut  et  a  Dionys.  et  Isid. 

f  Vide  ahqnid  hujus  canonis  antiqui  in  concilio 
Arelatensi  vi,  c.  10. 

s  In  cod.  Barb.  Statut.  Eccles.  antlq.,  c.  51 ;  con- 
dl.  CarthD^.  iT,  c.  24. 

^  Stat.  Eccl.  antiq.,  c.  33;  conc.  Csrthag.ir,  c.  88. 

i  Sta(.  Eccl.  ant.,  c.  57  ;  conc.  Carthaff.  iv,  c.  99. 

J  Siat.  Eccl.  ant.,  c.  58  ;  conc.  iv  Cnrth.,  c.  98. 

k  Stat.  Ercl.  ant. ;  iii  cod.  Barb.  56 ;  conc.  C»rlh. 
IV,  c.  55. 


^  Conc.  Sard.  c.  17 :  in  Gr.,  c.  21  in  interp.  Dio- 
hys.  etlsid.,  a  quibus  diirert  haec  interp. 

■n  Conc.  Matiscon.  ii,  c.  11. 

n  Ejusdem  conc.  c.  5. 

^  Statuta  Eccl.  aniiqua;  in  cod.  Barb.  c.  32 ;  conc. 
Carth.  IV,  c.  83. 

p  In  cod.  Barb.  c.  36;  conc.  Carth.  vr,  c.  101. 

q  Sut.  Eccl.  ant.  c.  68;  conc.  iv  Carth.,  102. 

'  In  cod.  Barb.  69;  conc.  iv  Carth.,  c.  04. 

•  Conc.  Natiscon.  ii,  c.  12. 

*  V.  cl.  J.  Sirmondus  :  t  Divioh.,  non  qututintuf ; 
Andecav.,  non  causeniur.  >  Ex  otio  liqiiet  coHeclio- 
nem  Andegavensem  quam  vidit  J.  Sirmbndus,  aliam 
esse  a  nostra,  dc  qua  J.  Morinus  locuius  est.  \rd.  no- 
siram  prxfationem. 


i05l  CANONES  SELECTI  EX  VET.  CAN.  COUJECT.  JOSJ 

Canon  Aurellaneniis,  cra  12  «.  A  riUle  [diji^niiaiis  sux  auclorilateiuj  fidci  el  vte  m^ 

Episcopi  ( Var,)  pauperibus  vel  iiifirniis ,  qni  debi-     ritis  quoerat. 


litate  facieute  non  possunt  suis  maDibus  bborare, 
victuni  et  veslitum ,  inquantum  possibilitas  est  [ha- 
bueril],  largiantur. 

Canon  Lugdunen$i$,  csra  6  ^. 
Placuil  [ctiam  universo  concilio]  ut  uniuscujusque 
dvitatis  leprosis,  qui  intra  territorium  dvitatis  ipsius 
sunl  [nascunlur  aut  vidcutur  consistere],  abepiscopo 
Ecclesix  ipsius  aliroenia  et  veslitus  (Yar,)  sufiicien- 
ter  adminislrentur;  ut  illis  per  alias  civitates  va- 
gandi  licentia  denegetur.  ffieq.  desid,  in  edd,)  Ut 
episcopus  gubemet  nationem  viduarum ,  et  pupillo- 
rum,  ac  peregrinorum  non  per  seipsum ,  sed  per  ar- 
diidiaconem  vei  per  archipresbyierum  agat. 
Canon  Aurelianensii,  a:ra  17  ^. 
Hi  qui  [pro  quibuscunque  culpis]  in  carceribus  de- 
putantur,  ab  archidiacono  sea  praiposilo  ecclesiae 
singulis  diebus  Dominicis  rcquirantur,  ut  necessitas 
vinctorum  seeundum  praecepium  divinum  misericor- 
diter  sublevetur ;  atque  a  ponlifice  '  instiiuta  fideli 
et  diligenii  persona,  quae  necessaria  sont  provideat : 
«t  oompetens  vklus  de  domo  ecoietia  thbttalar. 

JEra  iO  •• 
Hoo  {Add^  €i  eof.  in  edd.)  per  onmift  provideattir, 
nt  mm  hii  de«il  misericordia  [uiserloordise  cura], 
qoos  per  duram  inflnnlutem  intolerabilis  eoostringit 
inopia« 

CAPUT  XXIV. 


i€ra  151. 

Ut  episeopus  rebus  Ecclesix,  tanqQain  commend»- 
tis,  non  tanquam  propriis  ntatnr. 

CAPUT  XXXVT. 

DE  REBtJS  ODAS  SACERDOS  SHS  CLEMCIS  DBDIT. 

CanoH  Lugdunen^s,  itra  5  i . 
(Qua:d,  in  edd,  praced.)  Res  vel  quascnnqne  mn- 
nificentias,  quas  clericisantservientlbns  suae  Ecclesis 
[slve  de  rebus  Ecclesiae  in  usura,  aut  de  propriis  in 
proprictatcm]  {Tar,)  saoerdos  dederit,  snbsequentes 
pontifices  non  auferant  [nullaienus  auferre  prxsn- 
mant].  Si  quid  tamen  culpac  exsliterit,  pro  qualitate 
personarum,  vel  regnla  canonum  pRecedeniium,  in 
B  persona  habeatnr,  non  in  facultate  disiriciio. 

CAPUT  XXXVfl. 

m  BEBUS  QVX  ECCLESnS  DANTIIB. 

^  Canon  Aureiianensis ,  tera  5. 

Si  quae  oblationesin  quibuslibet  rebns  atque  corpo- 
ribus  collats  Aierint,  basilicis  in  civitatibus  constiui- 
tis,  ad  potestatem  episcopi  redigantnr  :  et  in  ^ns  sit 
arbitrio  quod  ad  reparationem  ecdrsloe  ant  ohser- 
vantium  Ibi  substantfam  depntatnr.  De  facoltatlbvs 
vero  parochiarom  Vel  basiKcarum  in  pigls  Idvit»- 
tum]  consiilntis,  {Deest)  per  omnia  snigulorum  loco- 
rum  consuetudo  serveiur. 

Canon  Agaihen^s,  etrti  <l. 

Poniifices  vero  [quibos  in  sommo  sacerdotio  eoo- 


flOALiTBB  BES  ECCLESi*  EMScoMis  DISPEHSBT  VEL  »-  ^  «^»«*^1.  «»»  ^  cxtrtneis  danUBBi  aliqoid,  tui  cim 
GAT  :  ET  DE  BI8  f^M  iN  ALTABi  DAifTCB  :  BT  DB  ^i  ecdesia,  aui  seqoeftratim ,  aat  dimiliitor,  aut  dooa- 

BASILICIS  PEB  PABQECHIAA 

Canon  AurelkmensU,  osra  10  '. 

De  his  qux  in  altario  [oblatione  fidelinm]  confe- 
runlur  raedietalcm  sibi  episcopus  vindicet,  et  medie- 
tatera  ( Var.)  clerus  acdpiat  sccnndum  gradum  unius- 
ciijiisquc  dispensandam  ,  prxdiis  de  omni  commodi- 
tatc  in  eplscopomm  potestate  durantibus. 

jEra  Ki^, 

De  Ws  qujB  1n  parochiisi  in  t^rris  ,  vinds,  mand^ 
pRs,  atque  peculiis  {Var,)  quacunque  fiddes  obtuie- 
rint,  antiquorum  eanonum  sUtuta  serreniar,  ut 
omnia  In  episcopi  potesute  consisiant.  De  his  Umen 
qua  in  alurio  acoesserint ,  tertia  fidelitcr  [epis^is] 
deferatnr. 

JEra  11. 
Omnes  basilicx  qua*  per  diversa  construct»  sont 
ioca  [vel  quotidie  consiruuntur,  placuit,  secundum 
prionim  canonum  regulam]  in  ejns  episcopi,  in  cigus 
territorio  sitae  sunt,  potesUte  consisUnL 
Canon  Africanus,  ara  4  ^. 
Ut  cpiscopus  vilem  sapelleciilem ,  ei  mensam,  ae 
Ticiom  pauperem  habeai,  et  dignitaiem  suam  aucio- 

•  Conc.  Aurd.  i,  c.  16. 
^  Conc.  Lugdun.  iii. 
«  Conc.  Aurel.  v,  c  20. 
^  Var.  in  cod.  Lugdunensi.  Vid.  noi.  v.  d.  J.  Sirra. 

•  E)usd.  conc  c  21. 
^  Conc  Aurd.  i,  c  U. 
■  Ejusd.  conc,  c  15. 


tur  (quia  boc  ille  qui  donat,  pro  redemptionc  aninL^e 
non  pro  commodo  sacerdotis  offert  [probaior  oflbr> 
re] ),  non  quasi  suum  proprium,  sed  quasi  dimistBm 
ecclesije  iiiter  facuIUies  ecdesix  compuubnnt.  Quia 
Jnstum  est  ut  sicui  sacerdotet  babent  quod  ecdesij! 
donatum  [dimissum]  est,  iu  el  cedetit  habeat  qntJ 
relinquitur  sacerdoii. 

Canou  EpaunenmSf  cata  14. 
Quisquis  Clericut  tliquid  de  muniiiceniia.ecelesi.e 
ool  serviertt  tdepiut,  et  ad  tuBmium  stcerdoiioni 
tllerius  dviutit  [eti  tut]  fuerit  ordUiaioSv  quod  dono 
tccepit,  reddtt :  quod  usu  vd  proprieute  secindoffl 
instruroenti  seriem  probaiur  habuissc  [coiissc]  po»> 
sideai. 

CAPUT  xxxvm. 

M  BBBITt  ECCLBtlil  ABSTBACTIS  BT  COBTBAmCmL 

CaifOfi  AfricanuSf  ara  ^  >. 

Irriia  erii  episcopi  vel  dooaiio,  vel  TeodStiO,  vd 
commuutio  ecdesiasticas  rd  absque  conTento  [coo- 
niveniia]  ei  sobtcripiione  dericomn. 

JEra  86  ", 

Qui  ditationes  defuuclorum  negt&l  ecdesiit,  tot 

k  In  cod.  Barb.,  c.  4 ;  condl.  Caribtg^  it,  c  II 

i  lii  cod.  Barh.,  15;  conc.  Carlbag.  iv,  c  31. 

1  Coocil.  Lugduneiisis  ik 

^  Cooc.  Aurel.  ui. 

^  In  cod.  Barb.,  c  50;  conc  Carthaff.,  c.  52. 

B  In  God.  Barb.,  c  86;  clbnc  iv  Cartbag.,  c  S& 


mz  CANONES  SELECTl  EX  VET.  CAN.  COLLECT. 

cum  dlfGculialc  rc«Ulun(,  lanquam  egenlium  necato-  A  Canon  Epaunen$is^  tera  7  [Can,  8]. 


1054 


res  excommuniccnlur 

Canon  Aurelianensis  ^  (vra  26  ". 

Abbatibus,  presbyteris  cxterisque  miuislris,  de  re- 
koB  ecclesiasticis  vel  sacro  ministerio  ^  deputalis, 
vel  alienare  vei  obiigare  absque  subscriptione  episcopi 
mI  ikmi  liceat.  Quod  quicunque  pnesumpserit,  degra*^ 
detur  communione  concessa ,  et  quod  temere  alie^- 
oatum  [praesumptum]  est,  ordinatione  episcopi  revo* 
cetur. 

jEra  13  «• 

Rebus  ecclesiae  quibuscunque  modis  alienatis  di- 
spendio  ecclesix  [instrumenlis  inutiliter  in  dispen- 
dium  ecclesix  obligata  noscuntur],  si  intra  triceima- 
ria  teropora  repetitio  suppetit  [quae  acta  sunt],  suffra- 


Presbyterdumdioecesim  tenet,  de  his  qux  eme- 
rit ,  aut  ecclesiae  nomine  scripturam  faciat,  aut  ab 
ejus  quain  tenet  [lenuit]  ecclesix  ordinalioue  dl- 
scedat. 

jEra  17. 

Si  episcopus  per  teslamenlum  de  rcbus  ecclcsi;^ 
[condito  teslamentoaliquid  dc  ccclesiasticijurispro- 
prietate]  delegaverit ,  alitcr  non  valcbit,  nisi  tautuiu 
[vel]  de  juris  proprii  facultate  suppleverit. 

JSra  18. 

Clerici  qui  etiam  sine  precatoriis  quibuslibet,  diu- 
turniute  [qualibet  diutumitate  temporis]  res  de  ec- 
clesiae  remuneratione  possederinl  [cum  auctoritato 
domini  gloriosissimi  principis  nos4ri],in  jus  proprie- 


gante  jusiitia  per  publicum  [aut  electonim]  judicium  B  tarium  prsescriptione  temporis  non  vocentur,  dum- 
revoeentur.  Quod  si  is,  quires  ( Viir.)  Ecclesia  tenet,     n:odo  paleat  res  ecclesiae  fuisse. 


admenitus  judicium  declinaverit,  quousque  ad  dis« 
cussionera  veniat,  aut  res  ecclesix  restituat,  com- 
munione  privelur. 

jEra  25  •>. 
Si  quis  res  ecclesix  debitas,  vel  proprias  [sacer* 
dotisborrendaecupiditatisinstinctu]  occupaverit,  vel 
retinuerii  {MuUa  add.  et  var.  in  edd.  pasiim)  aut  per 
hoc  in  judicium  electorum  venire  distulerit,  usque  ad 
reslitutas  ipsas  res  communione  privetur.  Similitei 
iile  [similis  etiam  his...  retinuerint... praesumpserint] 
qui  oblationes  defunctorum  juste  [legaliter]  dimissas 
retinuerit  vel  assignare  praesumpserit.  Simili  etiam 


Canon  Agathensis «  wra  4. 
Nullus  [clerici  etiam,  vel  saeculares  qui]  oblatio- 
nes  parentum,  aut  donatas,  aut  testamentis  relictas, 
aut  quod  ipse  donavit  [retinere  perstiterint],  auferat 
[ecclesiis  vel  monasteriis  crediderint  auferendum]. 
Qui  fecerinl  (Add.  et  var.)  qnoadusque  ea  reddant, 
ab  ecclesia  excludantur. 

JSra  c.  34.  [Cflii.  53]. 
Episcopus  qui  filios  aut  nepotes  non  habet  (Far.), 
non  alium  quam  ecclesiam  relinquat  haeredem.  Quod 
de  ecclesia  absque  ipsius  causa  distraxit  [si  quid 


de  ecde^ia  non  in  ecclesix  causa  aut  necessitateprae- 
sententi»  subjacebit  ille  qui  hocquod  [pro  devotione  ^umpsit],  irriium  habeatur.  Qui  vero  (ilios  habe^  et 
sua]  ecclesiae  dedit,  revocare  prxsumpseril.  «*  ,   .     .    „„^  r^,.^,...    .u  h^redihus  eius  indemnita. 


Canon  LugdunensiSy  cera  «  2. 
Id  convenit  inviolabiliter  observari,  ut  testamenUi 
qux  clerici  [episcopi,  presbyieri,  seu  inferioris  ordi'^ 
nis  clerici]  propria  volunlate  confecerint,  vel  dona- 
tiones ,  aut  quaecunque  inslrumenta  ,  omni  [propria 
voiunlate  confeceriut,  et  aiia  qua  add.]  possibilitatc 
[stabililate]  subsistant.  Id  prsecipue  statuentcs,  ut  si 
quorumcunque  [religiosorum]  voluntas,  autnecessi- 
tate,  aut  simplicitalc ,  a  legum  s;cciilarium  ordine 
discrepaveril  [visa  fuit  discrepare],  volunlas  tamen 
defunclorum  debeat  inconcussa  manere.  {Qua:d.  add, 
in  edd,)  De  quibus  rebus  si  quisaliquid  alienarc  prae- 
sumpserit,  usque  ad  restitutiouem  [usque  ad  emen- 
dationis  suae,  vel  restitutionis  tcmpus]  rei  oblatae 


de  bonis  quae  reliquil,  ab  haercdibus  ejus  indemnila- 
tes  ecclesiae  consolentur  [indemnitatibus  ecclesia 
consulatur]. 

Canon  apostolorunii  mra  <  38. 

Omnium  negotiorum  ecclesiasticorum  jura  episco- 
pus  habeat,  et  ea  velut  I>eo  coutemplante  dispcnset : 
nec  liceat  aliquid  ex  his  praesumere,  aut  parentibus 
propriis  condonare.  Quod  si  pauperes  sunt,  tanquam 
pauperibus  subministret,  ne  parentum  occasione  cc- 
clesiae  deprxdentur. 

In  epislola  ^  Sgmmachi  papte. 

Possessiones  ecclesiae  [quas  unusquisque  ccclesiae 
proprio  dedit  aut  reliquit  arbitrlo]  qiiscopi  (Var.) 
alienare  quibuslibet  titulis^ut  contractibus  non  pne- 


a  consortio  ecclesiastico  et  omoium  Chrislianorum  ^sumant[velsubquocunqueargumehto  non  palimur]: 

nisi  forsiun  clericis  (Var.),  quorum  mcritis  aut  mo- 
nasterii,  religionis  intuilu,  aut  in  peregrinos  ne- 
cessitas  largiri  suaserit.  Sic  tamen  baec  ipsa  non  per- 
petuo,  sed  donec  vixerint,  teneant. 

Canon  Ancyritanui^  mra  16. 

i  Si  res  ecclesiae  presbyter  vendiderit,  rescisso  con.- 
tractu  ad  jus  ecclesiasticum  revocentur.  In  judicio 
autem  episcopi  erit ,  si  pretium  debeat  recipere  em- 

'  Conc.  AurCi.  iv. 

«  Can.  59  interp.  Dionys.  a  qiia  paululum  diiTtfri. 
h  Ad  Caesariura  episc.  A^pelatensem  cap.  1. 
»  Inferp.  nec.  Dionys.  nec.  Isid. 


fconvivioj  habcatur  extraneus  [alienus]. 

Canon  Aurelianensis^  cera  '  19. 

Qui  pro  devotionesua  [oblationis  studio]  in  campis, 
vel  vineis  aliquid,  etiam  sine  scripto  [absque  scri- 
ptura]  probatur  dedisse[contulisse] ;  si  ipsemet  {Add, 
et  var.)  vel  quilihet  ea  alienaverit ,  quoadusque  tv 
lia  pervasa  [Edit.  ult,  male ,  perversa]  restituerit, 
comrounione  privetur. 

"  Conc.  Aurel.  iii,  c.  25. 

*»  Deest.  Vid.  not.  v.  cl.  J.  Sirm. 

'  £^usd.  couc.  c.  12. 

^  Ejusd.  conc.  c.  22. 

•  Conc.  Lugi.  II,  c.  II. 

Patrol.  XCIX. 


1055  GANONES  SELECTI  EX  VET.  GAN.  GOLLECT.  I0S6 

ptor^  qula  s^pe   conlingit  distractanim  redditus  A  Canon  Carthagmenm,  araZ^*. 

unpliore  summa  pro  accepto  pretio  reddidisse.  Glerici  qui  aliquidcomparant  nominesuo,  tanqoam 

Canon  AgathcMis  ,  asra  6.  rcrum  Dominicarum  invasores  teneantur  [invasionis 

Quidquid  per  fidei  commissum  dimitlitur  ecclesioe     crimine  teneantur  obnoxii],  nisi  in  ccclesia  sua  ea- 


[aut  sacerdotis  nomine  aut  ecclesiae]  aut  custodi« 
inter  facultates  eccesise  non  computabitur  [ecclesia 
computare  aut  retinere  non  poterii]. 

jEra  7. 

Gasellas  vero,  vel  mancipia  [mancipiola  ecclesise], 
(Mult.  add.  et  Yar.  et  in  cseteris  quae  sequuntur) 
aut  vasa  ministerii  ecclesise  nuUo  modo  possunt  aiie- 
nare.  Quod  si  necessitas  compellit  eerta  pro  utili- 
tate  ecclesiae,  ut  aliquid  distrahatur,  apud  duos  vel 
tres  provinciales  episcopos  causa  necessitatis  com- 
probetur,  ut  ab  ipsis  venditio  roboretur ;  aliter,  non 
valebit. 

Canon  Auretianen$i$,  (cra  i5  «. 

Si  clericus  aut  laicus  sub  potentum  patrocinio 
[nomine]  res  ecclesiae  [ad  jus  ccclesiae  perlinentes] 
contempto  pontifice  pelierit  vel  possederit  [petere 
»eu  possidere  prsesumpserit],  [primum]  admoneatur 
quae  abstulit  civiliter  reformare.  {Qucedam.  add,)  Si 
eontempserit  {Var.)  a  liminibus  ecclesise  coerceatur, 
donec  ea  cum  satisfactione  restiluat. 

In  epistola  Sirieii  papcs,  ara  2. 

^  Si  per  simplicem  episcopum  res  ecdesiae  amis- 
sae  fuerint,  successori  ejus  suggerendi  aditus  non 
negetur ;  et  juxta  sententiam  canonum  ecclesiae  pray 
judicium  nulk>  tempore  fiat,  quia  una  est  toto  orue 
diffusa. 

Canon  Milituensis,  lera  43. 

•  Si  quis  munuscula  cujuscunque  qualibet  scrl- 
ptura  collata  ecclesiae  fraudaverit,  invaserit,  reti- 
Duerit,  subrepserit,  et  a  sacerdote  coromonitus  sta- 
tim  collata  non  reddiderit ,  conmiunione  pellatur. 

Canon  Agathensis^  ara  26. 

Si  clericus  [quis  de  clericis]  documenta,  quibus 
ecclesiam  possederit  [ecclesiae  possessio  firmatur] , 
( Var.)  suppresserit,  negaverit,  aut  adversariis  tradi- 
derit,  quidquid  per  abstinentiam  [absentiam]  docu- 
roentorum  damnum  ecclesiae  illatum  fuerit,  de  pro- 
priis  facultatibus  reddat,  et  communione  privetur. 
Is  etiam,  qui  in  damno  ecclesiae  instrumenta  sollici- 
taTerit[impie  soliicitatistraditoribus],  vel  suscepe- 
rit »  pari  sententia  feriatur. 

Canon  Aurelianeniis ,  tera  33  ^. 

Quisquis  agellum  ecclesiae  a  sacerdote  ceperit  pos- 
sidendum  [in  die  vitse  suae  pro  quacunque  misericor- 
dia  a  sacerdote,  cui  potestas  est] ,  quodcunque  ibi- 
deui  profecerit,  alienandi  nuUam  habeat  potestatem  : 
tec  [sibi]  parentes  ipsius  aliquid  exinde  ''ex  ea  re 
aestiment  vindicandum. 

*  Conc.  AureL  iv,c.  25. 
^  Desideratur  in  ed. 

«  Yide  concilium  Arvemense,     c.  ii. 

*  Gonc.  Aurel.  iv,  c.  24. 

•  Gonc.  111  Garthag.  c.  49. 

'  Stat.  Eccl.  antia.  in  cod.  Barb.  c.  i4 ;  conc.  iv 
Cartb.  c.  22. 


B 


dem  intulerint  [Admoniti  ecclesise  eadem  ipsa  coq- 
tulerint].  Si  autem  [ipsis  proprie  aliquid  liberalitate 
alicujus,  vel  successione  cognationis]  ex  propria  suc- 
cessione  eis  aliquid  obvenerit ,  faciaot  exiode  qnod 
eorum  proposito  congruit.  Quod  si  a  suo  proposito 
[retrorsum]  exorbitaverint ,  honore  ecclesiastico  in- 
digni,  tanquam  reprobi  judicentur. 

GAPUT  XXXJX. 

•E  CAUSANTIBUS  ET  JUDICIBCS. 

Canon  Africanus^  tera  3  '• 

Ul  episcopus  nullius  causam  audiat  absque  pre- 
sentia  clericorum  suorum,  quia  irrita  erit  senteniia 
episcopi,  nisi  clericorum  pr-jesentia  confirmetur. 

AVa  iO  » 
Ut  episcopus  accusatores  fratnim  excommnnicot. 
Et  si  emendaverint  vitium,  recipiantur  ad  commu- 
nionem,  et  non  ad  clerum. 

jEra  30  ^ 
Gatholicus  qui  causam  suam  [sive  justam  sive  in- 
justam]  ad  judicium  alterius  fidei  jttdids  provocat , 
excommunicetur. 

jEra  42  K 
Quaerendum  in  judicio,  cujusnam  sit  sationrs,  C!i- 
jus  fidei  is  qui  accusat,  et  qui  accusatur.  Falsos  ac- 
cusator  extra  Ecciesiam  fiat,  doiiec  poeuitendo  se 
G  emendet. 

jEra  52  i . 
Gaveant  judices  ecclesiae,  ne  absente  eo  cujits 
causa  ventilatur,  sententiam  proferant ;  quia  irriti 
erit,  imo  et  causam  in  synodo  profecto  dabant. 

jEra  53  k. 
Episcopus  ( Var.)  dissidentes  bomines,  ad  paccm 
magis  quam  ad  judicium  cohortetur. 

Canon  ChalcedonensiSf  cera  4  [Can.  9]. 
^  Non  oportet  clericos  habentes  invicem  adver- 
sam  se  negotia  relinquere  proprium  episcopam,  et 
ad  saecularia  judicia  convolare  :  sed  nuigis  apud  sy- 
nodum  judioentur. 

DE   CLERICIS  QUI  AD    Si£CULARE  lUDICIUll    CO!rVOLAM. 

Canon  Agathensis^  cera  31  {Can.  32], 
Glericus  ne  quemquam  praesumat  apud  saeculareni 
judicem,  cpiscopo  non  permittcnte,  pulsare  :  si  pnl- 
salus  fuerit,  respondeat,  non  proponat  :  nec  audeai 
criminale  negotium  ad  sapculare  judiciam  perferrt 
[in  judicio  sseculari  proponere].  Si  qois  sseculariimi 
per  calumniam  ecclesiam  aut  clericum  fatigaverit 
[fatigare  tentaverit,  et  victus  fuerit],  ab  ecdesis 
liminibus,  et  a  communione  [catholicorvm]  arceatar 

*  In  cod.  Barb.  c.  f  7 ;  cor.c.  nr  Garth.  c  55. 
^  In  cod.  Barb.  c.  30 ;  conc.  iv  Garth.  c  87. 
I  In  cod.  Barb.  c.  53;  oonc.  iv  Garih.  c  96. 
i  In  cod.  Barb.  c.  53;  conc.  iv  Ganh.  c.  5i. 
k  In  cod.  Barb.  c.  54  ;  Gonc.  iv  Garth.  c  tfi. 
I  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 


0 


^^7  €ANDMS  SELECTl  EX  YET.  CAN.  COLLECT.  1058 

iisque  ad  dignam  poenitenUaro  [nisi  digne  pceni-  A  ipsi  dirimant  quaestiones,  et  firmum  probctur  judi- 

tucrit]. 

Canon  Aurelianensti,  cera  35  •. 
Ciericus  [ciiyuslibet  gradus]  sine  pontificis  sui  per- 
missu,  nullum  ad  saeculare  judicium  pnesumat  at- 
trabere  :  neque  lalco  [inconsulto  sacerdote]  liceai 
dericvm  in  saeculare  jadicium  exbibere. 
Canon  Ualicenm^  ara  iOK 
Et  ne  dericus  insdo  episcopo  de  ecclesia  abstra- 
hator,  aui  ii^uriam  aliquam  paliatur  :  sed  si  quis 
adrersus  clericos  aliquid  habuerit,  in  notitiam  epi- 
ficopi  producat,  et  ipse  justitia  praeeunle  discutiat 
causas. 

jEia  22'-. 
Neque  {yar,)  judex  clericum  absque  causa  crimi 


cium. 

jEra  44  [Can.  15]. 

1  Qui  ab  omnibus  episcopis  comprovincialibiis 
consonam  reccpit  sententiam,  ab  aliis  ulterius  judi- 
cari  non  poteril,  nisi  episcopum  Roman;e  Ecclesiat 
appeilaTerit,  ut  reDovetur  examen. 

Canon  CarUiaginenus^  ara  S  » 

Quisquis  episcoporum  accusatur,  ad  primatem 
provincax  ipsius  causam  deferat  accusator,  nec  a 
commuuione  suspendatur,  cui  crimen  intenditur,  nisi 
ad  causam  dicendam  [electorum  judicium  die  sla- 
tuta]  primatis  litteris  convocatus  minime  occurrerit, 
boc  esl  inter  [infra]  spatium  mensis  ex  die  qua  eum 
litleras  accepisse  constiterit.  Quod  si  [aiiquas]  veras 


nali,  hoc  est,homicidio,  furto  aut  maleficio,  ad  judi-  B  causas  necessiiatis  probaverit  (Add.  et  var.) ,  pro 


cium  pertrahat.  Quod  si  fecerit,  quandiu  episcopo 
[loci  iUius]  visum  fuerit :  ab  ecciesia  [ecclesiae  lirai- 
oibus]  arceatur,  et  communione  privetur. 

j£ra  18  ^. 

Qui  innocentes  •  ad  principes  vel  ad  judices  accu- 
sant,  si  clericus  [honoratior]  est,  degradetur  [ab  of- 
ficii  sai  ordine  regradelur]  :  si  vero  laicus,  commu- 
nioae  privetur. 

Canon  Carthaginensis^  oera  12. 

'  Si  inter  episcopos  de  rebus  terrenis  contentio 
orta  fuerit,  inler  anni  spatium  per  epistolas  fratrum 
coramoniti  aut  inter  se  aut  in  praBsentia  electonim 
ticgotium  sanare  festinent.  Quod  qui  distulerit,  do- 
nec  ipsa  causatio  abrogetur,  a  charitate  fratrum  ha- 
Licatur  extraneus.- 

in  epistola  Siricii  papw^  ara  53. 

De  rebus  ecclesiae  orta  conientio  ad  metropolita- 
num  deducatur.  Nibil  iiceat  anie  principem  ulla  ra- 
iione  suspendi,  sed  episcoporum  judicio  termineiur. 

CAPUT  XL. 

^R   EPISCOPO,   VEL    CLERICIS  ACCUSATIS    ET   ACCUSATO- 

RIBUS  EORUM. 

Canon  NiccenuSf  tera  14  ^. 

^  Si  episcopus  judicatus  fuerit  in  alia  causa ,  et 
ipse  voluerit,  renovetur  concilium  :  et  scribatur  ab 
cpiscopis  qui  causam  examinaverunt  Romano  epi- 
scopo,  et  ut  irise  judicaverit  impleatur. 

JSra^  ». 

I  Alius  vero  episcopus  in  loco  ejus,  qui  Romanum  d 
episcopum  appellavit,  non  ordinetur  ante  examina- 
tionis  causam. 

Canon  AntiochenuSy  ma  16  \Can,  14]. 

^  Si  contigerit  ut  episcopus  de  criminali  causa  ac- 
cusetur,  et  diversae  sententiae  contra  eum  apud  epi- 
scopos  proferantur;  placuit  metropolitanum  alterius 
provinciae  revocari,  et  aliquot  cum  eo  episcopos ;  ut 

•  Conc.  Aurel.  iii,  c.  52. 

^  Gonc.  Matiscon.  i,  c.  7,  et  ii  c.  10. 

'  Conc.  Matisc.  i,  c.  7. 

^  Quftd.  conc.  c  18. 

e  Var.  Vide  not.  viri  cl.  J.  Sirmondi. 

'  Vid.  conc.  iv  Cartb.  c.  59. 

^  Coiic.  Sardicens.  c.  5. 

^  Var.  apud  Dionys.  et  Isid. 


quibus  non  occurrerit,  intra  alium  mensem  causae 
suae  dicendae  [integram]  habeat  facultatem ;  verum 
post  mensem  secundum  tandiu  non  communicet»  do^ 
nec  porgetnr.  Si  autem  nec  ad  concilium  anniver» 
sarium  (V^ar.)  occurrerit,  ut  vel  ibi  causae  suae  ter> 
minentur,  ipse  in  se  danmationis  sententiam  dixisso 
judicetur.  Tempore  sane  quo  non  communicat,  nec 
in  sua  plebe  ]  ccclesia  vel  paroecia]  communicet.  Ac- 
cusator  autem  ejus,  si  nunquam  dicbus  dicendac 
causae  defuerit,  a  communione  non  removeatur.  Si 
vero  aliquando  defuerit,  [subtrahens  se]  restituta 
(Var,)  communione  episcopo,  ipse  removeatur  [a 
communione  accusator] ;  ita  tamen,  ut  ipsi  donctur 
[ipsi  non  adimatur]  facultas  causae  peragendae,  si  se 
C  ad  diem  occurrere  ( Var.)  voluisse,  sed  oon  potuisse 
probaverit.  (Mult,  var,  et  qucedam  add,)  Ad  accusan- 
dum  tamen  vel  arguendum  ne  quis  admittatur,  nisi 
qui  proprias  causas,  nou  tamen  ecclesiasticas  dicere 
voluerit.  ^  Sipresbyterautdiaconusfuerintaccusati, 
adjuncto  sibi  ex  vicinis  locis  [cum  proprio  episcopo] 
legilimo  numero  collegarum  [quos  ab  eodem  accu- 
sali  petierint,]  in  presbyleri  nomine  sex,  in  diaconi 
tres  episcopi  ipsorum  causas  discutiant,  eadem  die- 
rum  vel  dilationum,  et  a  communione  remotionum, 
et  discussione  personarum,  inter  accusatores  et  eos 
qui  accusantur,  forma  servata.  Reliquorum  [clerico- 

rum]  autem  causas  solus  etiam  episcopus  loci  co- 
gnoscat  et  finiat. 

jEra  79. 
Si  episcopus  clerico  vel  laico  crimen  injunxerit, 
deducalur  ad  probationem. 

Canon  Hipponiensis,  cera  67  ^, 

Clerici  {Queedam  add, )  accusati  pro  crimine,  si 
innocentiam  suam  voluerint  asserere,  intra  annnm 
excommunicationis  hoc  faciant.  Si  vero  intra  annum 
causam  suam  non  purgaverint  [purgare  coutempse- 

i  Conc.  Sard.  c.  4. 
i  Var.  apud  Dionys.  et  Isid. 
k  Interp.  nec  Diohys.  nec  Isid. 
^  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
"»  Conc.  III  Carthag.  c.  7 ;  cod.  can.  Eccl.  Afric. 
c.  19. 
»  Conc.  III  Carth.  c.  8;  cod.  can.  c.  20. 
•  Conc.  Cartb.  v,  c.  12;  conc.  Afric&nam,  c.  46. 


1059  CANONES  SEI.ECTl  EX  VET.  CAN.  COLLECT. 

rinl]>  nulU  eorum  vox  (Deeit)  de  hac  causa  p^^stca  A  ^ra  46  «. 


iM 


[l^cnitus]  audialur. 

Canon  Carlliaginenm,  cera  1  <*. 
Si  quis  episcoporum  vel  clericorum  (Qucedam  add. 
et  var.)^  relicto  ecclesiastico  judicio,  publicis  se  pur- 
gare  voluerit  judiciis,  etiamsi  pro  illo  fuerit  prolala 
sententia,  locum  suum  amittat;  hoc  iu  criminali 
causa.  In  tilulis  vero  perdatquod  evicit,  ut  [cui  enim 
ad  eligendos  judices]  undique  Ecclesi»  ( Var.)  pateat 
auctoritas.  Ipse  se  indignum  fraterno  consortio  jndi- 
cat,  qui  de  universali  Ecclesia  male  sentiendo,  de 
saeculari  judicio  poscit  auxilium ;  cum  Apostolus  pri- 
valorum  Christianorum  causas  ad  Ecclesiam  deferri 
[atque  ibi  delerminari]  pr;^ipiat.  (Can.  10.)  Si  a 
qvibuscunque  judicibus  ecclesiasticis,  ubi  est  major 


Qui  frequenlcr  liiigat,  et  ad  accusandum  [causan- 
dum]  facilis  est,  ejus  testimonium  nemo  absqae 
grandi  examinalione  [examine]  recipiat. 

j€ra  8. 

f  Qui  majoribus  sceleribus  irrelitns  est,  Tocem  ad- 
versum  majorem  natu  non  habeat  accusandi. 
In  epistola  *  Silvestri  papa. 

Silvester  papa  in  gremio  synodi  constitntus  dixit : 
PresV>yter  adversus  episcopum,  diaconus  adversus 
presbyterum,  vel  alii  inferiores  ordines  advcTBus  su- 
perioresnon  dent  accusationem.  {Pautulum  var.)  Et 
non  damnetur  summus  pnesul  nisi  a  72  testibus;  nou 
damnetur  preslyter  nisi  a  45  teslibus;  diaconus  car- 
dine  constitutus  urbis  Romx  non  damnetur  iiisi  in 


causa,  fuerit  provocatum,  non  eis  obsit,  quorum  B  ^eiestibus;  siibdiaconusvel  alii  minoresordinesnon 

fuerit  soluta  sententia ;  si  convinci  non  potuerint , 

vel  inimico  animo  judic^sse,  vel  aliqua  cupiditatis 

gratia  [vel  aliqua  cupidilate  vel  gratia]  dcpravati. 

Sane  si  ex  consensu  partium  judices  electi  fuerint, 

etiamsi  hic  minus  habeatur  [etiam  a  pauciore  nu- 

mero,  quam  constitutum  est,  non  liceat  provocari], 

recte  ad  accusationem  non  admittitur  qui  excommu- 

nicatus  est. 

/Era  2  *. 
Liberti  non  admittantur,ut  dominos  suos  accusent, 
nec  omnes  quos  ad  accusanda  crimina  publicae  leges 
non  admittunt,  et  omnes  etiam  quos  infamis  macula 
aspersit,  id  est  [histriones]  turpitudinibus  subjecti 
'subjectai  person»];  nec  hccretici,  sive  pagani ,  aut 
iudcei.  Sed  tanien  (Var.)  in  causis  propriis  omnibus 
permittitur  accusare,  etiam  illis  quibus  aliunde  de~ 
iiegatur  accusandi  facultas.  (Can.  3.)  Quotiescunque 
clericls  [ab  accusatoribus]  multa  objicinntur  crimina, 
et  unum  [et  unum  ex  his  de  quo  prius  egeril],  quod 
|)rinmm  accusatores  proposuerint,  probare  non  po- 
luerint,  ad  caetera  nullaienus  [jam  non]'admittantur. 
Testes  autem  illi  non  recipiantur,  qui  ad  accusatio- 
nem  admitti  prohibentur  [nec  ad  accusationem  prae- 
cepti  sunt] ;  nec  ii  quos  accusator  de  domo  sua  ad 
testimoulum  adduxerit,  neque  (Var.)  illi  qui  infra 
annos  quatuordecim  sunt. 

jEraZ^. 


damnentur,  nisi  in  7  testimonia. 

Canon  ChaUedonensis,  cpra  52. 
^  Clericos  aut  laicos  accusantes  episcopos  vel  cle- 
ricos,  passim  et  sine  /robatione  ad  accusationem  re- 
cipi  non  debere,  nisi  prius  discutiatur  exisUmalionis 
opinio.  i  Placuit,  ut  semper  in  accusatione  derico- 
rum  fldes  et  vita  blasphemantium  perscrutetur.  Nam 
fideles  onmes  actus  hominis  debet  priiecedere,  quia 
dubius  in  fide  infidelis.  Nec  eis  omnino  est  creden- 
dum  qui  aut  veritatis  fidem  ignorant,  aut  non  recle 
conversationis  ducunt,  quouiam  tales  facile  et  indif- 
ferenter  lacerant  et  criminantur  recte  pieque  vi- 
ventes. 

J^ra  53. 

i  Ut  nullus  judex  ueque  presbytenim,  uequcdia- 
conum  vel  clericum,  ac  juniores  ecclesix  sine  con- 
scientia  ponlificis  per  se  distringat,  aul  dawuare 
praesumat.  Quod  si  fecerit ,  ab  ecclesia  cui  irro- 
gare  injuriam  dignoscitur ,  tandiu  sit  sequeslra- 
tus ,  quandiu  reatus  sui  temeritatem  corrigat  et 
emcndet. 

CAPLT  XU. 

DE  CLERICIS  LSURARIIS,  ET  EBRIOSIS,  ET  FlDEJUSSOai- 
BUS:  CONTRA  CONVIVIA  ,  VEL  CANTICA  TLRPIA,  ET 
ALIA   PLURA  HIS  8IMILIA. 

Canon  Niccenus,  cera  19. 
^  Et  ne  quis  clericus  usuras  accipiat,  aui  fruroenti 


Accusatus  vel  accusator,  si  in  eo  loco  (Var.)  ubi         ,    .  .        ^.    .  r       ^     .    n  . 

caosa  agttatur,  metuit  aliqnam  vim  [temerari»  mul-  o  '"*  ^*"!  ^«P^f ^P^f"»'  f^^^^^  ^f  0  >«  °ovo  datun. 

U.«j;«i:i     l««,m  .tW  AlJa^t  nm.lmnm    n„n  nnn   ci»        SCXCUpIum  VCl  duplum  reCipi.    Quod   Si    feceril.  taH- 

quam  turpis  lucri  reum  abjiciendum. 

Canon  ArelatemiSj  cera  19  ^, 


titndinis] ,  locnm  sibi  eligat  proximnm,  quo  non  sit 
difficite  testes  producere;  et  ibi  causa  finiatur. 

JEra  50  <». 

CathoHcus  qui  causam  suam  [Add.,  sive  justam 
sive  injustam]  ad  judicium  judicis  [alterius  fideil  non 
catholici  provocat,  excommunicetur. 

•  Conc.  Carth.  iii,  c.  2,  cod.  can.  c.  15. 

b  Conc.  Carth.  vii,  c.  2;  conc.  Afric.  c.  96;  cod. 
Eccl.  Afric.  c.  119. 
«  Cod.  can.  Eccles.  African.  c.  30. 
i  Id.  iii  cod.  Barb.  Conc.  iv  Carthag.  c.  87. 

•  Id.  in  cod.  Barb.  Conc.  iv  Carth.  c.  58. 

<  Vid.  Cap.  Adriani  I  Ingelramno  data  cap.  17pau- 
lulum  var. 
f  ific  Jociis  dtatur  qoooue  ab  Egberto  Eboracensi 


Ministros  [De  ministris]  qui  fenerant ,  placuil 
juxta  formam  divinitus  datam  a  GommimioDe  abs- 
tineri. 

arch.  in  excerpt.  142,  ei  in  cod.  ms.  capiialoroni 
Theodori.  Vid.  supra.  Capitul.  I.  v,  c.  159,  et  in  c.  1 
Adriani  1,  Ingelranino  datis,  cap.  72.  Vid.  Hincmarum. 

^  Paululuin  differt  ab  interpret.  Qiftpys. 

i  Caetera  desunt. 

i  Vide  conc.  Arel.  v,  c.  14. 

^  Interpret.  Ruf. 

1  Conc.  Arel.  i,  c.  12. 


lOM 


CANOMES  SELECTI  El  YET.  CAN.  COLLECT 

•  Canon  Ca:$arienmt  ara  9.  A  ^ra  79  ^ 


1041 


^  NuUus  dericoruin  amplius  recipiat,  quam  quod 
couimendaveril,  sive  pecuoiam  sive  quamlibet  spe- 
deiu. 

Cancn  Sardicensis,  asra  18. 
«   Qerici  fenerantes  et  qui  cenlesimas  exigunt 
Td  usuras  ex  quolibet  negolio,  dcjiciaDtur  ex  clero. 
Canon  ArelatensiSj  cera  ik^, 
Si  quis  clericus  pecuniam  dederit  ad  usuram,  aut 
conductor  alien»  rei  fuerit  [voluerit  essc],  aut  turpis 
lucri  gratia  genus  aliquod  negotiationis  exercueril, 
ct  officio  et  communione  privetur  [dcpositus  a  couh 
rounione  alienus  OatJ. 

Canon  Agathenm,  ara  39  «• 
Clericum  quem  ebriosum  fuisse  constilerit ,  ut 


Clericus,  qaamyls  yerbo  Dei  eruditus  {Yar.  edd,) 
artiQcio  suo  victuro  quxrat. 

£ra  70  ">. 
Clericus  hxreticorum  et  scbismaticorum  couvivia 
et  sodalilates  devitet. 

CiVPUT  XUI. 

VT  CLERICI  NON  NF.GLIGANT  OFFICIUM  SULM ,  ET  >0> 
8INT  CO.NDICTORES,  ET  CONTUlfACES,  ET  k  SiECULA- 
RIBCS   ABSTINRANT. 

n  Nulli  liceat  episcopo,  vel  clericorum,  neque  mo- 
nachoruro  possessiones  conducere,  aut  negotiis  mv 
cularibus  se  miscere.  Propter  pupillorum,  si  forte 
leges  iinponant,  inexcusabilem  curam,  aut  civitatis 


ordo  pandit  [paiitur],  a«t  xxx  dies  a  communione  B  episcopus  ecclesiaslicarum  rerum  sollicitudinero  ha- 


( Var.  edd.)  suspcndaitury  aut  corporali  subdatur  sup- 

plicio. 

Canon  Laodicentis,  oera  24. 

'  Presbyteros,  monachos,  vel  continentes  non  opor 
let  ingredi  tabemas. 

jEra  52  «. 

Non  oportet  sacerdotes  yel  cleiicos,  ex  collatis  vel 
oomessationibus  convivia  celebrare :  hoc  autem  nec 
laicis  polesl  congruere. 

Canon  Agatheniis^  osra  39. 

Presbyteri  vel  [diacones  vel  subdiacones,  vel  de- 
inceps]  cxteri  ministri,  quibus  licentia  non  est  uxo- 
res  habere,  aliorum  [alienorum]  convivia  nuptiarum 
evitent  {Quced.  add,  in  edd,)y  ne  audilus  aut  yfsus 


bere  pnecipiat,  aut  orphanorum  et  viduarum,  qos  sine 
ullo  provisore  sunt :  etpropter  timoreroDomini  causa 
deposcat. 

Canon  AurelianemiSy  cera  13  ^. 
p  Episcopus,  presbyter,  vel  diaconusad  tutebecu* 
ram  non  implicentur. 

Canofi  AfricanM^  cera  27  i. 
NuUus  clericorum,  vel  alia  quxcunque  persorta  al- 
terius  cujusque  ecclesix  res  aut  petat,  aut  praesumat 
accipere.  Quod  si  fecerit,  tandiu  habeatur  coinmu- 
nione  suspensus  quousque  res  r^tituantur  suae  ec- 
clesix. 

jEra  !i  ^. 
Clericus  per  plateas  et  andronas  (Var.  edd.)^  &itie 


sacris  mysteriis  deputatus  polluatur  turpium  spe-  ^  certa  necessitate  sui  officii  non  ambulet. 


ctaculorum,    atque  yerborum    amoagibus  [conta- 
gione]. 

Canofi  CossaritnsiSj  cera  7. 
^  Presbyteros  saecularium  nuptiarum  conviviis  tn- 
teresse  non  debere :  roaxime  cum  competal  secundis 
uuptiis  pcenitentiaro  tribuere. 

Canon  A(ricanorum  cera  75  ^ . 
Clericuro  scurrilem,  et  yerbis  turpibus  jocularem, 
ab  officlo  retrahendum. 

jEra  74  J . 
Clericuro  per  creaturas  jurantero  acerrime  jur- 
gandum  ;  si  Derseveraverit  in  judicio,  excommuni- 
candum. 

jEra  75  k. 
Clericum  inter  epulas  cantantem,  sapradicta  sen- 
t^^ntia  [supradictce  sententiac  seyerilate]  coercen- 
dum. 

•  Desideratur  in  ed. 
^  Vid.  conc.  Carth.  iii,  can.  16. 
«  Vid.  conc.  Nicsen.,  c.  48,  ex  prisca  interpretatione 
qu£legitur  apud  Isidorum  Mercat. 
•*  Cnijc.  Arelat.  ii. 

«  C.  41.  Qusedam  praicedunt  in  edd. 
'  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
'  Can.  55  interp.  Dionys.,  a  qua  difiert,   sicut  ab 

b  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
i  Stat.Eccl.  antiq.,c.  75:  conc.  iv  Carth.  c.  60. 
1  Statut.  Eccles.  antiq.  Incod.Barb.  c.  74;  coiioil. 
IV  Carthag.  c.  61. 
^  Id  in  cod  Barb.,  conc.  iv  Carth.  c.  62. 


JEra  9  •. 
Clericus  victum  el  vestitum  sibi  artiflciolo  vel  agri- 
cultura,  absque  officii  aui  duntaxat  detrimento  pniy 
paret. 

^  Clericus  qui  non  pro  emendo  aliquid  in  nundinis 
yel  in  foro  deambulat,  ab  officio  degradetur. 

J£ra  25  ». 
Clericus  qui  absque  corpusculi  inaequalitate  vigiliis 
deest,  stipendio  privetur. 

jEra  21  ^ 
Clericuni  in  tenlatioinibus  ab  officio  suo  decUiiau- 
lem,  yel  negligentius  agentem  ab  officio  removcn- 
n  dum. 

Canofi  CarthaginensiSf  cera  71  x. 
Clericum  inler  lentationes  oflicio  suo  incubantem, 
gradibus  sublimandum. 

^  In  cod.  Barb.  id.,  conc.  iv  Carth.  c.  51. 
»  Id  cod.  Barb.  80 ;  conc.  iv  Carth.  c.  70. 
n  Conc.  Chalced.  c.  5.  Interp.  paululum  diflcrt  ab 
interp.  Dionys. 
^  Uonc.  Aurel.  iv,  c.  13. 
p  Fusius  in  ed. 

1  V.  conc.  v  Aurelianens.  c.  14. 
'  In  cod.  Barb.  c.  28  ;  conc.  iv  Carth.  c.  48. 
«  In  cod.  Barb.  c.  52;  conc.  iv  Carlh.  c.  29. 
*  In  cod.  Barb.  c.  29;  concil.  iv  Carthag.  c.  48,, 
"  In  cod.  Barb.  c.  55 ;  conc.  iv  Carth.  c.  49. 
^  Conc.  IV  Carthag.  can.  50. 
X  Id.  in  cod.  Barb.  •  coiic.  ivCarth. c  12» 


lOiS 


CANONES  SfiLEGTI  £X  YET.  CAN.  COLLECT.  {f^4 

Canon  Agathen$iSj  asra  8.  A     '^  lo  qiiibas  comiiKmiliunibiis  metropoUianiis  a 


[Item  placuil  ut]  CIericus,8i  reliclooflBcio  suo  pro- 
pier  districtiooem,  ad  saecularem  [judicem]  coiifuge- 
rii,  et  [is  ad  quem  confugerit]  ille  solatium  ei  defen- 
sionis  impenderit,  cum  eodem  a  commuoione  £c- 
clesisc  pellatur. 

•  Canon  Maticenm,  asra  10. 

Utordines  ecclesiastici  [presbyteri ,  diaconi»  vei 
'quolibet  ordiue  derici]  ^  ita  episcopo  suo  devotione 
obedieotis  subjaceant,  ut  non  alibi  dies  feriatos,  nisi 
in  ejus  obsequio,  iiceat  tenere.  Et  qui  boc  facere  di- 
stulerit  degradetur. 

JEra  11. 

Omnes  clerici  [Cpiscopi  presbyteri,  vel  uniYersi 

lionoratiores  cierici]  qui  sublimi  sapieiuiie  digni- 

laie  sublimantur,  actibus  omnino  renuntient  saecuii,  B  dcjicialur. 

ei  <^  sacro  eiecti  ministerio  repudient  camale  con- 

sortium. 

CAPUT  XLin. 

tJT  NOIf  BABITET  CLERICUS  CU»  EXTRANEIS  MULIERIBUS  : 
ET  DE  RELICTA  SACERDOTIS. 

Canon  Niccenut,  tera  3 

^  Ne  quisepi£coporum,  vel  caeteronim ciericorum, 

citm  mulieribus  habitet  ( Edd.  var.  et  add. )  praeter 

uiatrem.  vel  si  qux  sunt  hujusceroodi  persoiue. 

Canon  Afncanomm,  (era  17  •. 

Clcricus  cum  extraneis  mulieribns  non  habitei. 

Canon  Arelatensis,  wra  4. 
Nulliis  episcopus,  vel  presbyter,  ant  diaconus,  ad 
cellarii  secretum  intromittat  feminam  [pueliam,  vel 
ingenuam  vel  ancillam]. 


comproviiicialibus^  comprovinciales  a  metropolitano 
eum  reiiqois  comprovinciaiibas  distringantur. 
Canon  Epaumeniisy  wra  32. 
Relictaiu  presbyteri  sive  diaeoni  quicunque  [Re- 
licta»  etc.,  si  caicnoque]  renupserit»  [eatenus]  cuni 
eadeni  ab  Ecclesia  pellatur  :  donec  a  coi^onctiuBe 
illicita  separeotur. 

Canon  AurelianemiSp  asra  9  ' . 
i  Presbyteri  vel  diacooi  relicta,  si  se  cuicuiiqae 
conjunxerit,  pari  excommanicatione  plectatur. 
Canon  Aposiolorum^  asra  6. 
(Jt  episcopus,  presbyter,  vel  diaconas ».  uxorera 
propriam  nequaquam  sub  obtenta  religionis  abjiciat : 
et  si  rejecerit,  excommunioetar;  si  perseveraverit» 


CAPUT  XLIV. 

Dl  EPISCOPIS,  VEL  REGULIS  CLERICORUM,  ET   VCSTIBUft 

EORUH,  ETC. 

Canon  Africanus^  tera  1    . 

Ut  episcopus  non  longe  ab  ecclesia  hospttioluia 
kabeat. 

jEra  2  ». 

Ut  episcopus  m  ecclesia ,  in  consessa  presbytero- 
rum  subliinior  sedeat :  iotra  domum  vero»  coliegam 
se  presbyterorum  esse  cognosca' 

jEra  5  ». 

Ut  episcopus  nullam  rei  familiaris  euram  ad  se 
£  revocet :  sed  ut  lectioni  et  oraiiooi,.  verbo  Dei  (Var^ 
edd.)  et  praedicationi  tantummodo  vacet. 

JEra  4  ^, 
Ut  episcopus  vilem  supeliectilem  et  meusam  (Far. 
edd,)  habeat,  et  victum  pauperem  :  et  dignitatis  soa^ 
aaetoritatem  fidei  [fide^  et  vitae  merilis  acquirai 
[querat]. 

£ra  5  P. 
Ut  episcopus  gentiliam  iibros  non  legat»  keretico- 
rum  autem  pro  necessitate  et  tempore  [A/.^  lempo- 
ris  om,  ei]. 

^ra  6  •!. 
Ut  episcopus  tuitioiiem  testamcntocom  non  susc»- 

piat. 

^ra7 


Canon  Agathensis,  cera  11. 

Feminas  [ancillas  vel  libertas]  a  cellario,.  vel  se- 
creto  ministerio,  vel  ab  ea  mansione  in  qua  clericus 
roanet,  placuit  removeri. 

Canon  Maticensis,  ara  k  '. 

Ut  nuUa  mulier  in  cubiculam  episcopi  absqoe  duo- 
Ims  presbyteris,  aut  certe  diaconibus  [diaoonis]>  io- 
gredi  permitiatur. 

Conoii  Aurelianensisy  ara  4  * 

Statuimus  ut  ne  quis  antistitum  clericorumqne 
omnium  licentiam  habeat  iotra  domum  suam  uUam 
malierem  habere,  praeter  eas  quas  superiores  cano- 
nes  eloquuntur.  Si  quis  clericonim  saspectionem 
[suspicionem]  adversam ,  obtrectationem  de  muliere 
quacunque  [fortassis]  incurrerit  r  statim  (Quoed.  in  D     Ut  episcopus  gul)6mationem  viduarum»  et  pupiK 


edd.  add.)  eam  abjiciat  [si  certe  extranea  et  sui  juris 
est]  :  et  ita  eam  omnibus  conditionibus  studeat  evi- 
tare,  ut  infamia  quae  excitata  est  abrogetur.  Qui  vero 
luec  non  vitaverit,  pro  inobcdientia  sua  triennli  ex- 
rommanicatione  mulctetur. 

•  Cooc.  Matiscooeos.  i,c.  10.^ 

^  Yar.  edd.  Vide  ootas  viricl.  J.  Siroiondi. 

c  Yar.  edd.  Videootasejusdem. 

^  loterp.  Rufioi. 

^  Id.  io  ood.  Barb.;  cooc.  iv  Carlh.  e.  46. 

'  Concil.  Matiscoo.  i,  c.  3. 

^  Conc.  Aurel.  iii,  c.  4. 

''  Var.  edd.  Vide  not.  cl.  Sirmoodi. 

»  Conc.  Aurcl.  i,  c.  13. 

i  Quxdam  Var.  et  add.  in  cdd. 


lorum,  ac  peregrinorura,  non  per  se,  sed  per  xrthi- 
presbyterum  vel  arcliidiaconum  agat. 

JEra  8  ». 
Ut  episcopus  {Yar.  edd.)  nec  provocatus pro  rcbiis 
iransitorus  litiget. 

k  Paululum  diifert  ab  interp.  Dionys. 
1  Idcm  in  cod.  Barb. ;  conc  iv  Cartb.  c  14. 
»  Id.  in  cod.  Barb.,^  conc.  iv  Carth.  e.  54. 
B  Id.  io  cod.  Barb. ;  cooc.  iv  Carth.  c.  20. 
^  Id.  in  c.  B. ;  cooc.  iv  Carth.  c.  15. 

!d.  io  c.  B. ;  cooc.  iv  Carth.  c.  16. 

Id  iiicod.  Barb. ;  cooc.  iv  Cartb.  e.  18. 

Id.  io  cod.  Barb. ;  cooc.  iv  Carlh.  c.  17. 

Id  io  cod.  B.  •  conc.  iv  Carth.  e.  Id. 


i04S  GANONES  SELECTI  EX 

JSra  12  •.  A 

Cl  episoopus  quolibet  loco  sedeus,  stare  presbyte- 
ros  non  patiatur. . 

Canon  Nica^nus,  crra  36  >>. 
«  Si  episcopus ,  quod  esse  non  debet,  fuerit  ira- 
cundus,  et  coinmolus  adversus  clericum  suum,  cito 
aut  asperc  eum  de  Ecclesia  exterminarc  voluerit; 
liabeat  potestatem  ille  clericus,  ut  finiLiroos  cpisco- 
pos  interpellet :  ut  causa  ^us  diligenler  tractetur  et 
uegotium  disculiatur  :  ut  aut  probetur,  aut  cmende- 
tiire«us  seutenlia. 

Canon  Vaiensis^. 

Si  episcopns  tantum  aiicujus  scelera  novit  [alieni 
sceleris  conscius],  (Add,  et  var.  in  edd.)  secretis  cor- 
replionibus  eum  corrigat.  Quod  si  castigatus  pertina-  B 
cior  fuerit,  et  se  comniunioni  [puLlic^]  ingesserit; 
etianisi  episcopns  in  redarguendo  illum  quem  reum 
fudical,  probationibus  deficiat :  inJcmnatus  licei,  ab 
liis  qui  nihil  sclunt  secedere  ad  (empus  pro  persona 
majoris  auctoritalis  jubeatur,  iilo,  quandiu  probare 
episcopus  nihil  potest,  iii  communione  omnium, 
firaelerquam  cjus  qui  eum  reum  judicat,  perma- 
iieute. 

Canon  Aurelianensis  «  2,  cera  56. 

Si  episoopus  ad  clerum  alterius  Ecdesiae  de  faciil- 
tatibus  sux  Ecclesix  donaverit,  non  valebit. 
Canon  Chalcedonensis^  cera  23  {Can.  26]. 

f  Placuit,  omnem  Ecdesiam  habentem  episcopum, 
et  ceconomum  habere  de  suo  clero  dispensantem  Ec- 
clesix  res  secundum  ordinationem  sul  episcopi,  ut  ^ 
ne  sine  testimonio  sit  dispensatio  Ecdesiae  :  Si  epi- 
ecopus  haec  negleierit  habere,  subjacere  eum  divinis 
institutis. 

Canon  Romanorum,  a*ra  3  >. 

Paschae  temporibus  presbyteri  et  diaconi ,  per  pa- 
rochiasdare  remissionem  (Edd.^  male,  repromissio- 
uem)  peccalorum,  et  ministerium  implere  consue- 
runt.  Eiiim pKcsenie episcopo  in  fontem  descendere. 
Sed  episcopi  (Edd.  var.,  non  recte)  nomini  facti 
siimma  conceditur.  Reliquis  vero  temporibus  (Add. 
el  var,  in  edd.),  in  necessitate  aegritndinis  licet  pres- 
bytero  per  salutaris  aqus  gratiam  dare  indulgen- 
tiam  peccatoruin  :  ciim  et  munus  ipsi  licet  causa 
emundationis  ofTerre.  Diaconibus'vcro  nulla  licentia  |^ 
inventtiir  concessa.  Sed  quod  semel  forte  contigit 
usurpari,  pro  necessitate  [per  neeessiutem]  dicitur 
excusatnra  (Var.  erfrf.),  ne  postea  securitate  sit  com- 
missum. 

•  Id  in  c.  B.;  conc.  iv  Carlh.  c.  34. 
*>  Coiic.  Sard.  c.  17. 

«  Lectio  nec  Dionys.  nec  Isid. 
d  Conc.  1  Vaiens.  c.  8. 

•  Vide  conc.  iv  Aurel.  c.  36 ,  in  quo  iste  canon 
referri  videtur. 

'  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
■  Can.  7.  Vide  supra. 

*»  Episl.  Coel.  I  ad  episcopos  Apulix  et  Calabriit», 
cap.  1. 

'  Conc.  Aiirel.  iv  c.  23. 

i  Conc.  Laodic.  c.  13. 


VET.  CAN.  COLLEGT.  1046 

/fi  epistola  CwleHini  papa^  ^  asra  i. 

Nulli  sacerdotum  suos  liceat  canones  igiiorare , 
nec  quidquam  facere  quod  Patmm  possit  regulis 
obviare.  (Add,  in  edd.) 

Canon  Agathensiif  cap,  iO. 

Nullus  clcricorum,  extranearum  mulierum  [extra- 
nex  mulieri]  familiaritate  jungatur  pro  [qualibel 
consolatione  et]  quacunque  causa. 

Canon  AurelianensUf  cap,  15  ^. 

Servis  ecdesiae  et  sacerdotum  pnedas  et  captiTi- 
tates  eiercere  non  liceat.  (Add.  et  var.  in  edd,)  Sed 
justum  est,  ut  eorum  domini  redemptionis  praebeant 
suffragium. 

Canon  Laodicentis,  asra  10  i . 

^  Non  est  populis  concedendum  electionem  facer* 
eorum  qui  altaris  miuisterio  sunt  applicandi.  (Caii. 
15.)  Nou  liceat  pracler  canonicos  psaltes,  qui  in  pul- 
pitum  ascendunt  et  de  codice  legunt,  alium  quemli- 
bet  psallere.  (Can.  25.)  Non  oportet  ministros  pa- 
nem  dare,  nec  calicem  benedicere. 

jEra  21  [Can.  54]. 

^  Non  oportet  dericos  spectacuhs  interesse :  sed 

antequam  themelici  ingredlantur,.  surgere  eos  el 

abire. 

Canon  apostohrum^  ma  24". 

*>  Clericus  semctipsum  absdden»  omniuo  dam- 
netur. 

^ra  26  <>. 

Laicus  semetipsttTO  abscidens,  annos  iii  commii» 
nione  privetur. 

p  Gericis  tantum,  et  lectorihus,  atque  cantoribus 
liceat  habere  uxores. 

Canon  42. 
<i  Subdiaconi,  lectores,  vd  canlores  ebrietati  ser- 
vientes,  aut  desinant,  aut  commuuione  priventur ; 
similiter  et  laici. 

'  Caiion  Carthaginemis^  asra  2» 
Lectores  usque  ad  annos  pubertatis  legant.  Dein- 
ceps  autem,  nisi  aut  custodita  pudicitia,  aut  uxores 
duxerint,  legere  non  sinantur.  Clericorum  autem 
nomen  etiam  lectores  retinebunt. 

Canon  Laodicensis,  asra  12  ^. 
<  Solis  ministris  altaris  iiceat  ingredl  ad  altare»  el 
ibidem  communicare. 

Canon  AreiaUnsHf  cera  f3  ». 
Si  derieom  de  quacunque  ope  [de  quolibet  oor« 
pore]  venientem  (Qucsdam  add.  in  edd.)  aliquis  pu- 
blicis  aciionibus  appUcare  praesumpserit,  et  a  lacer 

i^  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
1  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid.- 
«  In  gr.  c.  22 ;  Dionys.  c.  23. 
"  Interp.  non  Dionys 
«  C.  25  in  Gr.;  24interp.  Dion^rs. 
p  In  Graeco  can.  25«  inierpr.  Dionys.  ean.  27,  » 
qua  differt. 
q  Interp.  non  Dionys. 
'  Vid.  Similem  canonem  paulo.infra. 

•  Conc.  Laod.  c.  19. 

*  Interpr.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
^  Concil.  Aurelian.  iv. 


1047  CiiNONES  SELECTI  El  TET.  CAN.  COLLECT.  im 

dotc  commonilus  ( Var,  edd. )  non  eDiendaverit ,  A  ria,  nisi  qux  ad  religionero  deceant,  induere  praesu- 


coguoscat  se  pacem  Ecciesiae  non  habere. 
Canon  Carthaginensis,  csra  16  «. 
[Piacuilut]  Lectores,  cum  ad  annos  pubertatis 
perveneriut,  cogantur  aut  uxores  ducere,  aut  conli- 
nentiam  profiteri. 

Canon  HtpponenstBj  tera  9  ^ 
Ul  clerici  de  judicii  sui  cognitione  (Var.  edd.) 
non  cogantur  in  publico  dicerc  testimonium,  nec  ad 
icstimonium  dicendum  ecclesiasiici  cujuslibet  per- 

sona  pnlsetur. 

Canon  Lugdunensi$y  cpra  19  < 
Ad  locum  examiuationis  reorum  nullus  cierico- 
rum  accedat  neque  intersit.  Quod  si  adfuerit  defrau- 
datus  honestiori  stola,  illis  gregibus  examinatorum 
societur  quos  divinis  proelulerit  mysleriis, 
Canon  Agathensis,  «ra  55  ^. 
Omnes  cierici  qut  ad  operandum  validi  sunt  [vali- 
diores  sunt],  artificiola  et  litteras  discant. 

jEra  58  •. 
Ut  diaconus,  praesente  presbylero,  eucharisliam 
corporis  Cbristi  populo,  si  necessitas  cogit,  jus^us 
eroget.  '  Ut  diaconus  quolibet  loco  jubenle  presby- 
tero  sedeat. 

i«:ra60« 
Ut  diaconus  tempore  tantum  oblationis  et  lectionis 
alba  utatur. 

jEra  61  ^. 
Ut  diaconus  in  conventu  presbyterorum  interro- 
gatus  ioquatur. 

Canon  Laodieensis,  asra  ^. 
>  Qnod  non  oporteat  subdiaconos  panem  dare,  vel 
calicem  benedicere 

jEra  26. 
)  Quod  hi  qui  non  sunt  ab  episcopo  ordinati,  exor- 
cizare  non  possunt. 

Canon  Africanus,  cera  25  ^, 
Clericus  ne(?  comam  nutriat,  nec  '  barbam. 

Mra  26  ». 
Clericus  professioncm  suam  etiam  habitu  et  iii- 
ccssu  probel :  et  ideo  nec  {Yar.  edd.)  vestium,  nec 
calccamentorum  decorem  quaerat. 

Canon  Agathensis,  ara  20. 
Clerici  qui  comam  nutrinnt,  inviti  tondantur  [ab 


mat.  Quod  si  post  hanc  deflnitionem  clericus»  aut 

cum  indecenti  veste,  aut  cum  armis  inventus  fberit 

[a  seniore  ita  coerccatur,  ut],  30  dierum  inclusiou3 

detentus,  aqua  tantum  et  ^  modici  panis  edulio  die- 

bus  singulis  sustentetur. 

Canon  Laodicensis,  (era  20l 

p  Ut  diaconus  jussus  a  presbytero  sedeat :  simili- 

ter  autem  et  diaconibus  honor  exliibeatur,  et  subse- 

quentibus  gradibus. 

j€ra  21. 

1  Quod  non  oporteat  subdiaconos,  et  reliqaos  in- 

fra  ordines,  Dominica  vasa  contingere. 

JEra   22. 

'  Quod  non  oporteat,  nisi  subdiaconos  uti  orario, 

B  et  ostium  derelinquere. 

jEra  23. 

Quod  non  oporteat  lectores,  et  cantores,  orariis 

uti. 

Canon  Ccpsariensis,  cera  14 

*  Diacon»  7  esse  ddient,  quamvis  magna  sit  civ^ 

tas,  secundum  regulam  Actuum  apostoiorum. 
Canon  Niccenus,  ccra  20. 

^  Et  ne  diaeoni  presbyteris  pra^ferantur,^  neqnt 

sedeantin  consessu  presbyterorum,  aut  iiiis  praesei^ 

tibus  Eucharistiam  divrdanl,  sed  [iliis  agentibus]  so- 

lummodo  ministrent.  Si  vera  presby ter  DnUas  sit  iii 

pnesenti,  tunc  demum  etiam  ipsis  licere.  Aliter  [d»- 

viderc]  vero  agentes,  abjici  debent  [jubent]» 

CAPUT  XLV. 

Q  DE  VE.NATIONIBUS  ET   HOSPITALITATE. 

Canon  «  Maticensis,  ara  13. 

Volumus  igitur  episcopaiem  domum,  qux  ob  boc 
instituta  est,  ut  sine  personarum  acceptione  omiies 
in  hospitalitate  recipiat,  canes  non  haheat ;  ne  forte 
qui  in  eis  miseriarum  suarum  levamen  habere  coiifi- 
dunt,  infestorum  canum  morsibus  lanientur  (Add.  nt 
var.).  Custodienda  est  igitur  episcopalis  habitatio 
hymnis,  non  latratibus;  operibus  bonis,  non  mor- 
sibus  venenosis.  Ubi  igitur  Dei  est  assiduitas  canti- 
lenx,  monstrum  est  et  dedecoris  nota,  canes  ibi  et 
accipitres  habitare. 

Canon  EpaunensiSy  cera  7  ^. 

Episcopis,  presbyteris,  diaconibus,  canes  ad  ve- 
nandum  et  accipitres  habere  non  liceat.  Si  [Quod  si 


archidiacono,  etiamsi  noluerint,  inviti  detondeantur].  |^  quis  talium  personarum  in  hac  fuerit  volunlate  de- 

Vestimenta,  vel  caiceamenta,  nisi  quae  ad  {Edd.  om,      tectus,  si  episcopus  est]  episcopus  haec  praesumpse- 

ad)  reiigionem  deceant,  eis  habere  non  liceat.  rit ,  tribus  mensibus  communioiie  se  suspendai ; 

Canon  Maticensis,  csra  5  ».  presbyter,  duobus  abstineat;  uno,  diaconus  ab  omiii 

Ut  nullus  clericus  sagum  aut  vestimenta  sjecula-     oflicio  et  communione  cessnbit. 


Conc.  Larth.  iii,  c.  19;  cod.    can.  c.  10.  Yide 
sninra. 

^»  Conc.  Carlh.  v,  c.  1. 
"^      V.  Conc.  Matiscon.  ii,  c.  19. 

^  Id.  in  C04l.  Barb.  Slat.  Eccles.;  concil.  iv  Car- 
ihag.  c.  55. 

•  Id  coJ.  B.;  concil.  Carthag.  Cv  38. 

'  C.  B.  c.  50;  concil.  iv  Carthag.  c.  59. 

'  Id.  cod.  Barb.;  conc.  iv  Carthag.  c.  41 

*»  Id.  cod.  Barb.;  conc.  ir  Carthag.  c.    1. 

^  Eadem  interp.  Dionys. 

i  Interp.  ncc  Dionys.  ncc  Isid. 


^  Conc.  IV  Carth.  c.  44. 

i  Var.  edd.  Vid.  not.  in  ult.  ed.  Conc 

»  Id.  cod.  Barb.;  conc.  iv  Carth.  c.  45. 

n  Conc.  Matiscon.  i. 

«  Var.  Vid.  not.  viri  cl.  J.  Sirmondi. 

p  Intenp.  nec  Dionys.  ncc  Isid. 

<i  Ncc  uionys.  nec  Isid. 

'  Nec  Dionys.  nec  Isid. 

*  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

*  Interp.  Hufini. 

u  Conc.  Matiscon.  ii. 
▼  Conc.  Epaunens.  c  4 


1019 


CANONES  SELECTl  E\  VET.  CX^.  COLLECT.  m9 

CAPUT  XLVL  A  qualitatcm  ordinis  sui ,  (Add.)  ab  archrdiacoKO  civi- 


B 


DT  PECCANTES  FIDELES  MON  LICEAT  PASSIM  VERBERARl. 

Canon  apostolorum^  osra  St8  *• 
Episcopuro,  presbyterum ,  diacooem ,  percutientes 
passim  Odeles  aut  infideles,  et  per  hujusmodi....  vo- 
leotes  timeri ,  dejici  ab  oQicio  pnecipimus ,  quia 
nusquam  hoc  nobis  Dominus  docuit 

CAPUT  XLVn. 

DE   PAROCHIIS  ET   ORATORIIS  CONSTRUEMDIS 

Canon  Toletanm^  <sra  29  ^. 
Qui  ecclesiam  aedificaveritcontra  canonum  statuta, 
et  non  eam  ab  episcoiK)  legitime  petieril  consecrari, 
{Mutt,  var.)  aut  destniat,  aut  doteni,  quam  eidem 
ecclesije  fccerat,  censeat  ad  episcopi  ordinatiouem 
pertinere.  Quod  tale  factum  [et  in  prxterituni]  et  in 
prjcsenti  displicet,  et  in  fuluro  prohibeatur ;  sed  om- 
iiia  (Add.)  ad  episcopi  ordinationem  [el  poteslateni] 
pertioeant. 

j€ra  7  [Can.  20 

Ne  episcopi  vero  paroechias  affligant.  (Mult.  var.) 
Audiant  scriptam  :  Forma  estote  gregi ,  neque  domi- 
nmntes  in  clero.  Ideoque,  excepto  quod  veterum  in- 
stltutiones  a  paroechiis  jubent  habere  episcopos,  alia 
[quae  huc  usque  praesumpta  sunt]  omnia  denegentur; 
boc  est,  neque  in  angariis  (Var.)  presbyter  aut  dia- 
conus  fatigetur  [fatigenl  indictionibus],  ne  videantur 
in  Ecclesia  Dei  episcopi  exactores  potiusquam  ponti- 
fices  noifiinari.  Hi  vero  clerici  tam  locales  quam 
dioecesani,  qui  se  ab  episcopo  gravari  cognoverint, 
qiierelas  suas  ad  metropolitanum  deferant  [deferre  n     ^  Qui  relinquit  ecclesiam  Dei ,  et  vadit  ad  angulos 


tatis  coerceantur  sccundum  ecclesiasticam  discipli- 
nam.  Si  vero  de  agendo  oflicio  ccclesix  a  quibuslibet 
[ab  agenlibus  potenlum ,  vel  ab  ipsis  rei  dominis]  in 
aliquo  (Add.  et  var,)  prohibeantur,  auctores  nequiliar 
usque  ad  emendationem  communione  priventur. 

Canon  ToletanuSy  (jera  45  «. 

Si  servus  fisci  [Qui  ex  servis  fiscalibtis]  (\ar.  et 
add.)  ecclesiam  a^diflcaverit,  eamque  [de  sua  pau- 
perlale]  dotaverit,  hoc  procuret  episcopus  prece  sua, 
auctoritatc  [regia]  priucipis  confirmari. 

CAPLT  XLVUL 

DE   NATALITIIS   MARTYRUtf. 

Canon  '  Laodicensis,  cera  22 

Non  oportet  in  quadragesima  martyrum  natalitia 
ceicbrare  :  sed  eorum  in  Sabbato  et  in  Doroinica 
tanlum  memoriam  fieri. 

CAPUT  XLIX. 

DE   FICTIS  MARTYRIRUS   ET    LOCIS  QUiE  LNADilTER 

VENERAxNTUR. 

'  Non  concedendum  coemeteria,  vel  quae  martyria 
dicuntur  haereticorum ,  nec  orationis  gratia  intrare. 
Si  qui  fecerit,  incommunicabilem  factum  in  poeni- 
tentiam  usque  ad  aliquod  tempus  redigi  :  et  si  se 
errasse  confessus  fuerit,  suscipi  eum  oporterc. 

Mra  16  [Can.  35]. 


non  difleraut].  Qui  metropolitanus  (Add.  et  var.)  hu- 
jusmodi  prsesuroptionem  coerceat. 

Canon  Toletanus,  cera  4. 
Si  episcopus  unam  de  parocchiis  [de  parochitanis 
ccclesiis]  monastcrium  dedicare  volucrit  (Add.  et 
v(zr.),  habeat  licentiam  :  et  res  (Mult.  var.)  quas  de 
Ecilesia  ibidem  pro  slipendio  nionachorum  mona- 
chanimve  dederit,  perpetuo  ibi  mancant :  hoc  est 
rationabiliter  dare. 

Canon  Aurasicorum^  ccra  8  c. 

Si  episcopus  [in  alienae  civilalis  territorio]   in 

fnndo  ecclesiae  suae ,  et  in  alterius  episcopi  parochia 

ecclesiam  aedificare  voluerit  [disponit],  non  prohi- 

beatur  :  (Add.  et  var,)  dedicatione  vero  illi  on)nimo- 


orare  vel  congregationes  facere,  quae  omnia  inter- 
dicta  sunt,  qui  huic  idololatriae  vacat,  anathema  sil* 

jEra  21  [Can.  U\. 

»  Non  oponet  Christianum,  relictis  marlyribos 
abire  ad  falsos  martyrcs  :  hi  enim  alieni  a  Deo  sunl, 
et  analhemate  perceliantur. 

jEra  22  ) . 

llli  qui  apostatant,  et  Qunquam  ad  ecclesiam  ve- 
niunt  [repraesentant],  nec  poenitentiam  quaeruut,  et 
postea  in  infirmilate  (Var.)  petunt  communionem, 
eis  non  dandam  ante  dignam  poenitcntiam. 

Canon  EpaunensiSj  crra  32. 

Basilicas  haereticorum  (Add.)  sanctis  usibus  appli- 


dis  resen  ata  episcopo,  in  cujus  territorio  ecclesia  ^  cari  despicimus;  [sane]  tameu  quas  illi  per  violeuliam 


assurgit.  Episcopus  vero  (Var,)  qui  aidificavil  ipse, 
ibidem  clericos  suos  ordinet;  vel  si  ordiiiati  jam 
sunt ,  ipse  eos  haheat.  Omnis  (amen  ecclesiae  ipsius 
gubernalio  ad  illum  episcopum  pertinebit ,  in  ciijus 
territorio  sita  est  [ecclesia  surrexit]. 

Canon  Aurelianensis,  (era  26  ^, 
Si  quae  paroecbiie  in  potentum  domibus  constitutae 
sunt  (Mult.  var.),  clerici  qui  ibidem  sunt,  sccundum 

•  In  Cr.  c.  26,  c.  28.  Interp.  Dionys. 

^  Conc.  Toletiui.  iii,  c.  19. 

'  Conc.  Arausic.  i,  c.  10. 

**  Conc.  Aurel.  iv. 

«  Coiic.  TohM.  III. 

'  Coiic.  Laodic.  c.  ol.  Non  dificrl  ab.  Uid.  inlerp. 


nostris  tulerunt,  possumus  rcvocare. 

Canon  HipponiensiSf  ara  82  ^. 

Allaria,  quae  per  agros  et  vineas[vias]  tauquam  lue- 
moriae  martyrum  conduntur  [constituuntur],  (Add.) 
ab  episcopis,  qui  locis  eisdem  praesunt,  [si  fieri  potes  ] 
evertantur.  Si  autem  hoc  propter  motus  populares 
non  sinitur,  plebs  lamen  admoneatur,  ne  illa  frequen- 
tent  loca.  (Add.)  Etomnino  nulla  memoria  martyrum 

B  Conc.  Laod.  c.  9.  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

^  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

«  Interp.  nec  Dionys.  ncc  Isid. 

j   Conc.  Arelat.  i,  c.  22. 

^  Coiic.  Carth.  v,  c.  14;  conc.  Airic.  l. 


1061  CANONES  SELECTI  EX  VET.  CAN.  COLLECT.  105f 

[probabililer]  aciieplelur ;  nisi  ubi  corpus  aul  aliquae  A  polestale  coiisislanl.  Et  si  quiil  conlra  [exlra]  regu- 
teiiquia  sunl,  (Var.)  ibi  auclore  hoc  alicujus  habita-      lam  fecerint,  ab  episcopis  corripianlur,  qui  scmd 


tionis  vel  passionis  fidclissima  origine  tradatur.  Nam 
qust  per  somnia  et  por  inanes  quasi  revelationes 
hominum  constituuntur  allaria,  hxc  omni  roodo  pro- 
hibentur  [reprobentur]. 

CAPUT  L. 

DE  SO&TIBUS  ET   AUGURIIS. 

Canon  Arclatensis,  eera  24  <*. 

Qui  faculas  accendunt,  aut  arbores  aut  saxa  vei 
fontes  venerantur,  si  hoc  ( Var,)  episcopus  loci  illius 
cruere  neglexerit,  sacrilegii  rcum  se  esse  cognoscat. 
Dominus  aulem  ordinalor  rei  ipsius,  si  admonitus 
emendare  noluerit,  communione  privetur. 

Canon  Afticanorum,  oera  74  *>.  ^ 

Auguriis,  vel  incantationibus  servientem,  a  con- 
ventu  ecclesix  separandum. 

Canon  Agathensis,  cera  40  \Can.  42]. 

Si  quis  sortes,  quas  sanctorum  vocaiit,  (Var.)  iia- 
buerit,  vel  divinationis  scientiam  profiteatur,  aut 
quarumcunque  scripturarum  inspcctione  futura  pro- 
niittat :  quicunque  [ciericus  vel  laicus  detectus  fuerit] 
haec  consulere  vel  docere  prxsumpserit,  ab  ecclesia 
habeatur  extraneus. 

Canon  Aurelianemh^  (era  26  ^. 

Si  quis  divinationes  vel  auguria  crediderit  obser- 
vanda,  vel  sortes,  quas  mentiuntur  fuisse  sanctorum, 
(Add,)  cum  his  qui  eis  crediderint  ab  Ecdesix  com- 
munione  pellalur.  C 

Canon  AncifritannB,  cera  24  ^. 

Qui  auguria  vel  auspicia,  aut  divinaiiones  quasUbet 
observant,  aul  domos  suas  lustrant,  confessi  quisi- 
queonio  poeniteutiam  agant. 

CAPUT  LI. 

PE  CLERICIS,  MOMACHIS  VEL  ABBATIBUS. 


•  Qui  semel  in  clero  deputati  sunt,  aut  monacho- 
rum  vitam  expetierunt,  statuiinus  ut  iieque  ad  mili- 
liam  neque  ad  aliquam  dignilatem  venire  praesumaiit 
niundanam  :  aut  hxc  tentantes  et  non  agentes  pocni- 
teiitiam,  quominus  redeant  ad  Iioc  quod  propter  Do- 
minum  primilus  elcgerunt,  anathemalizentur. 

Canon  AurelianensiSt  acra  9  '• 

Hi  qui  suscepta  poenitentia  religione  suae  profes- 
ftionis  obiiti  ad  sxcularia  relabunlur,  a  communione 
ei  omnium  catholicorum  convivio  separentur  [pla- 
cuil,  etc.,  suspendi].  (Var.)  Si  vero  posi  interdicium 
cum  eo  quis  prxsumpserit  manducare,  ct  ipse  com- 
niunione  privetur. 

j£ra  15  ». 

Abbates  pro  humilitate  religionis  in  «ipiscoporum 

•  Conc.  Arel.  ii,  c.  23. 

b  Stat.  Ecci.  in  cod.  Barb.  c.  83;  Conc.  iv  Carlh. 
c.  89. 

*"  Conc.  Aurel.  i,  e.  30. 

^  16.  inGr.  c.  25,  in  inlerp.  Dionys.  et  Isid.  a  qui- 
bus  ista  disrrepa.  ^ 


in  anno,  iii  locum  ubi  episcopus  elegerit,  accepta 
vocatione  conveniant.  Monacbi  autem  abbatibus 
omni  se  obcdienlia  ^  ct  devolione  subjiciant.  Quod 
si  quis  per  conliimaciam  exstiteril  non  devotus,  aol 
per  aliqua  loca  evagari,  aut  peciiliare  habere  pra^ 
siimpserit,  oinnia  quae  acquisierit  abbalibus  aufe- 
rantur,  secundum  regulam  monasterio  profutura. 
Ipsi  aulcm  qui  fuerint  pervagali,  uLicunque  inventi 
fuerint,  cum  auxilio  cpiscopi  tanqiiam  fugaces  sub 
custodia  revocentur.  El  reum  se  ilie  abbas  futoruni 
esse  cognoscat.  qiii  [in]  hujusmodi  persoiias  non  re- 
gulari  animadversione  distrinxerit,  vei  qui  mona- 
chum  susceperit  alienum. 

Canon  Chalcedcnensts,  cera  4.| 
i  Monaclios  vero  per  unamquamque  provinciam 
aut  civitatem  subjectos  esse  episcopo  :  ei  quieteio 
diligere ;  et  inlentos  esse  tantummodo  jejunio  et 
orationi ;  permanentes  in  locis,  in  quibus  reuuntia- 
verunt  saeculo  ;  nec  ccclesiasticis  neque  saecularibufi 
negt)tiis  communicare,  vel  in  aliquo  csse  molestos, 
propria  monasteria  deserentes  :  nisi  forte  eis  prx- 
cipiatur  propter  opus  necessarium  ab  episcopo  civi- 
tatis.  NuIIum  vero  monasterio  servum  obtentu  mo- 
nachi  propter  sui  domini  conscienliam  recipi.  Trans- 
gredientem  vero  hanc  definitiouem  nostram  excom- 
municatum  esse  decreviraus,  ne  nomen  Dourini 
blasphemetur.  Verumtamen  episcopuni  conveiru 
coropetenter  monasteriorum  providenliam  gerere. 
C  Canon  Agathensis^  ara  19  \Can.  27]. 

Monastcrium  vero  novum,  nisi  episcopopenniltenle 
[aiit  probante]  incipere  aut  fundare  nemo  prsesumat. 
Monachi  autem  vagantes  ad  oflicium  clericatus,  nisi 
eis  teslimonium  abbas  suus  dederit,  neque  in  civita- 
libus,  iieque  in  parochiis  ordinenlur.  Monachnm 
vero,  nisi  abbatis  sui  permissu  [aut  volunUte],  ad 
allerum  monaslerium  migrantem  nullus  abbas  susci- 
pere  aut  relinere  prxsumat :  sed  ubicunque  fuerit» 
abbati  suo  auctorilale  canonum  revocetur.  Si  neces- 
se  fuerit  ad  oflicium  clericatus  [clericum  de  mona- 
chis  ordinari],  cum  consensu  et  voluntate  abbatis 
nionachum  praesumat  episcopus.  [Can.  28.)  Mona- 
steria  puellarum,  longius  a  monasteriis  monacho- 
ruin  coUocentur  propter  insidias  diaboli,  vd  obtre- 
D  ctationes  [oblocutiones]  hominum. 

JEra  38. 
Servandum  quoque  de  monachis,  ne  eis  per  [tdj 
soliUirias  cellulas  liceat  a  congregatione  discederc; 
nisi  forte  probalis  post  emcrilos  labores,  aul  inBr- 
mitatis  neccssitate,  asperior  ab  abbatibus  regulare- 
mittatur.  (Add.  et  mr.)  Tamen  intra  eadem  sept* 
monasterii,  sub  abbatis  potcstate  separatas  habere 
cellulas  permittantur. 

e  Conc.  Chalced.  c.  7.  Interp.  nec  Dionys.  «« 
Isid.  Vide  conc.  Andegav.  c.  7. 
f  Coiic.  Aurel.  i,  c.  11. 
6  Ejusd.  conc.  c.  19. 
»'  Var.  Vido  nol.  cl.  J.  Sirniondi. 
«  Paubilum  diflert  ab  inlei-pret.  Dionys. 


1053  CAMOiNCS 

Canon  Aurelianenm^  ttra  18  «. 


Cn  E\  YET.  CAN.  COLLGCT. 


m!k 


Monadio  uii  orario,  [in  monasterio]  vel  ^  dangas 
habere  dod  liceat. 

Canon  ArelaUnm^  osra  2  <^. 

Ul  monasteria  et  monachonim  disciplina  ad  ettm 
pertineant  episcopiim  in  cujns  sunt  terrilorio  con- 

siituu. 

Canon  Ckalcedonenit^  mra  ^. 
o  Qtiae  scmel  dedicala  sunt  monasteria  consilio 
episcoporum,  maneant  perpeluo  monasteria  :  et  res 
qii»  ad  ^  pertinent  loca  monasteriis  reservare  opor- 
tet,  nec  posse  uitra  fieri  saecuiaria  habitacula.  Qui 
vero  hoc  fieri  permiser int,  canonum  senteutiis  suIh 
jacebunt. 

Cawon  Auguito(tunen$n^  tera  I. 


A  {Add,  et  var,)  Quod  si  verborum  increpationibua 
060  emeodaverinty  verberibus  coerceantur. 
In  episiola  Smcii  paptB  *. 
Honacbos  quoque,  quos  morum  gravitas  et  vlta 
sancta  [el  vlue  ac  fidel  institutio  sancta]  commen- 
dat,  denconim  ofiiciis  aggregari  et  optamus  et  vo- 
lumus ;  ita  ut  (Var.)  si  qui  intra  tricesimum  sta- 
tis  annum  sunt,  per  gradus  singulos  crescenti  tem- 
pore  promoveantur  ordinibus  singulis :  el  sic  ad 
diaconatus  vel  pres])yteri  ordines  [insignia]  maturi 
[inatune  aetatis  consecratione]  perveniant,  ne  salta 
ad  episcopatus  culmcn  ascendant,  nisi  (yar.)  sln- 
gulis  gradibus  et  ordo  et  tempora  fuerint  custo» 
dita. 

In  episiola  Innocentii  papm  ^,  wra  11. 


•  Abbatibus,  vel  monachis  pecuiiares  res  habere  B     Monachi  {Add.  et  var.)  ad  clericatus  ordioem  per- 

venientes,  non  debent  a  priori  proposito  deviare : 
et  quod  diu  servaverunt,  in  meliori  gradu  positi 
amittere  non  debent.  Qui  ante  baptismum  corru- 
ptus  fuit,  si  post  baptismum  nubat,  [Add.  et  var.] 
nullo  modo  potest  ad  clericatom  admitii. 

/n  tynodo  Nictena  ^. 
Si  quis  In  monasterio  nutritus  usque  ad  summum 
studium,  et  postmodum  discesserit,  nisi  revertatur, 
desertoris  discrimine  damnetur.  Si  quis  susceperil 
monachum  alienum,  ambo  excommunicandi  sunt. 
i  Puer  usque  ad  li  annos  sit  in  potestate  patris. 
Tunc  et  deinceps  potest  semetipsum  monachum 
facere.  (Cap.  15.)  Infans  pro  infante  potest  dari  in 
monasterio,  quamvis  alium  vovisset :  tamen  meiuif 


ooD  liceat ;  et  monachi  ab  abbate  victum  et  vesti- 
tam  ooDSuetum  accipiaot. 

jEraS. 
Ut  mooacbi  abbati  suo,  vel  proposito  sint  obe- 
dientes. 

jEra  8* 
Ut  in  dvitatibus  errari   oon  inveniautur,  (Var.) 
oisi  casikpro  humiiitate  mittantur  :  et  tunc  cum  Ul- 
icris  abbaiis  soi  ad  archidiaconum  dirigantur. 

JSra  5  [Can.  10]. 
Ut  compatres  nuUus  mooachorum  audeal  habere  ; 
nec  familiaritatem  extraoearum  mulierum.  Et  qui 
iiiveotas  fnerit,  severius  corrigatur. 

JSra  10. 


Ut  mulieribus  lo  mooasterium  virorum  nuUatenus  G  est  votum  implere,  ne  reus  in  voto  inveniaris.  Et 


lioeal  ingredi.  Slatuiouis,  ut  nuUus  monachum  alte- 
rius  absquepermissu  abbatis  sui  prxsumat  retinere ; 
aed  cnm  inventus  fuerit  vagans,  ad  celiam  propriam 
revooelor,  ibi  ioxta  colpam  loeriti  coercendus. 

jEra  15. 
De  abbatibus  vero,  vd  mooachis»  ita  observare 
coDveuit  ut  quidquid  canonicus  ordo,  et  reguhi  saii- 
tii  Benedicti  edocet,  custodire  [et  implere  et]  in 
•mnibos  debeant.  Si  enim  hxc  omnia  legitime  fue- 
rinl  (yar.)  custodita  ab  abbalibus  vel  monachis  in 
nonasteriis  omnibus,  et  numerus  monachorum  Deo 
propitio  augebitur,  et  mundus  omnis  per  eorom 
orationes  assiduas  omnibus  malis  carebil  contagiis. 
'  Si  quis  autera  haec,  quae  a  nobis  propitio  Deo  in- 


tlilau  8ant,l^taverit  aUqua  traosfressioite  cassare,  D  yg  gy^  ^^i^  q^q  veleotur. 


quod  semel  egressum  est  de  labiis  tuis  observa,  sic- 
ut  promisisti  Domioo  Deo  tuo. 

CAPUT  LII. 

W    DEO   SACKATIS    PUELLIS,    ET    M0!IASTEE1IS    BARUM. 

Canon  Africawu^  aira  38  ^. 
Vir  qui  rcUgiosis  femiois  praepooeodus  esl,  ab 
episcopo  loci  probetar. 

Canon  Aurelianensis,  ara  6    • 
Ut  episcopus  curam  gerat  de  puenarum  mooa- 
steriis  [quae  in  sua  ciritate  constituta  sunt] :  nec 
abbatissx  aliquid  liceat  contra  regulam  facere. 
Canon  Agathemis,  a!ra9[Can.  19]. 
Sanctimoniales  quamvis  vlta  probatae  [quamllbel 
vita  eorum  et  mores  probati  sint]  ante  annam  aeia* 


si  abbasest,  annis  Iribuscommunio  ei  suspendatur ; 
si  praepositus,  annis  doobus ;  si  monachus,  aut  ver- 
beretur,  aut  communionct  et  mens;e  parlicipatione 
Iribus  annis  privetur. 

Canan  Agatkensis,  mra  36  [Can.  38}. 
Monachis  [clericis],   sine  coramendatitiis  Utteris 
episcopi,  velabbatis  sui  Ucentia  non  pateat  evagandl. 

•  Conc.  Aorel.  i,  c.  20. 

*>  Var.  Vide  not.  cl.  J.  Sirin. 

«  Concil.  Arel.  v,  c.  2. 

^  Interpret.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

•  Add.  etvar. 

'  Mult.  add.  ct  var.  Dc  bis  canonibus  vidc  not. 
viri  cl.  i.  Sirmondi. 


Canon  Epaunensis^  ara  20. 
[Episcopo,  presbytero,  et  diacono  vel  caeleris  cle- 
ricis.]  Viris  ad  feminas,  horis  praeteritis,  id  esl, 
meridianis  vel  vespertinis,  prohibemus  accessora. 
Quae  lamen,  si  causa  fuerit,  ut  ab  episcopo  ridean* 
tor,  cum  testiroonio  presbyterorum  el  clericorain 
videantur. 

K  Ad  Himeriuin  Tarracon.  cap.  13. 
k  Ad     Victricium    episcooum    Rotbomageosein» 
cap.  10. 
»  Vide  conc.  Nicaen.  ii,  c.  21. 
)  Vide  Vet.  cod.  poeuitent.  Tbeod.  cap.  11. 
^  Id.  in  cod.  Barb.  39.  Conc.  iv  Cartb.  c.  97. 
^  Conc.  Arelat.  v,  c.  5. 


1035 


CANONES  SELEGTI  El  TET.  CAN.  COLLECT. 

jEra  35.  [Can  38]  A  Canon  Cartha§inen$U  ^  ma  68^. 


i08( 


Monasteria  pueUanim  nonnisi  probatse  vitae,  *  aeta- 
lisquc  provecUc  ad  quascunqne  earum  necessitates 
[vel  minislrationes]  permittantur  intrare.  Ad  fa- 
ciendas  vero  missas,  qui  ingressi  fuerint,  exacto  mi- 
uisterio  statim  exeant  festinanter.  Alias  autem,  nec 
dericus  nec  monachus  juvenis,  [uUum]  ad  puella- 
rum  congregationes  habeat  accessum,  nisi  aut  [pa- 
terna]  materna,  aut  germana  necessitudo  probelur 

admittere. 

Canon  Maticensis,  cera  2  ^ 

Ut  nuUus  {Quccdam  add.)  clericus  neque  laicus,  in 

monasteriis  pueUarum,  nisi  probaUe  viUe  et  xtatis 

provecla»,  (Var.)  pro  quacunque  ulilitale  vel  repa- 

ratione,  habitare  aut  secretas  coUocutiones  habere 


Ad  reatum  episcopi  vel  presbyteri  perlinebit  qnl 

paroechix  prseest,  si  sustentandi  [sustentandx  yiist 

prxsentis]  victus  causa*  adolescentiores  vidux  vd 

sanctimoniales  clericorum  familiaritati  subiiciantnr. 

Canon  Aurasicorum,  (jera  26  ^. 

Viduilatis  servandae  professione  {Add.  et  var.)  oo- 
ram  episcopo  in  secretario  habita,  ab  episcopo  veste 
viduali  induta,  velut  professionis  desertricem  merilo 
damnandam. 

Canon  Auretianemis  J  iv,  asra  16  [Can,  49]. 

Puellse  quse  sua  propria  voluntate  monasteriua 
expetunt,  seu  a  parentibus  ibidem  oiTeniDtur,  anno 
uno  in  ipsa  qua  inlraverunt  veste  permaneant.  In  bb 
vero  monasteriis,  ubi  non  perpetuo  tenentur  inclusx, 


pnesumat :  nec  ^  iutra  salulatorium  aut  in  oratorio  B  irjennio  (Add,)  permaneant. 


mtrare  peruiittantur. 

jEra  11  [Can,  12]. 

Decre^imus,  ut  si  qua;  puella  voluntarie  autrogan- 
libus  [parenlibus]  suis  religionemprofessa,  vel  bene- 
diclionem  fuerit  consecuta,  et  poslea  ad  conjugium 
vel  illecebras  sseculi  (i4</(/.)transierit,  usque  in  exitu 
cum  eo  (Var.)  cui  se  miscuit  communione  privetur. 
Quod  si  poenitcnlia  ducti  se  sequestraverint,  quandiu 
ppiscopo  visum  fuerit,  communione  [a  communlonis 
gralia]  suspendantur ;  etsi  aegritudinis  periculum 
[Add,  et  var,)  incurrerint,  viaticum  eis  nou  ncs[etur. 
Canon  Ckalcedonenm,  cera  16. 

<i  Virgo  qux  se  Deo  consecravit;  si  nuptialia  iur» 
toniraxerit,  excommunicetur. 

Canon  AurelianensiSf  wra  18.  .  y 

«  Tam  puelise,  quam  viduae,  quae  in  domibus  pro- 
priis  commutalis  vestibus  convertuntur,  cum  his  qui 
conjugio  copulantur  usque  ad  sequestrationem  et 
poenitentiam  ecclesiae  communione  priveutur. 

jEra  19  « 

Si  quis  virgiui  consecraUe,  [vel  devoUe,  id  est  re- 
ligionem  professse]  seu  in  proposito  sub  devotione 
viventium  inferre  prxsumpserit,  usque  ad  extre- 
mum  [exitum]  communione  pellatur.  Si  rapta  cum 
raptore  [habitare]  consenserit,  (Var.)  similiter  ex- 
communicetur.  Quse  forma  et  de  poenitenlibus  ac 
viduis  in  proposito  manentibus  [sub  districtione  ec- 
clesiastica]  servetur.  Quod  si  quis  sacerdos  [sciens] 


Canon  CarthagwensiSy  cera  3  ^. 
Virgines  sacrse  cum  parenlum  custodia  privauuir, 
episcopi  vel  presbyteri  [ubi  episcopus  absebs  est] 
providentiae  gravioribus  feminis  commendentur,  ut 
simul  habitantes  invicem  se  custodiant. 
Canon  Romanommf  cera  1 
Paella  nec  dum  vehta,  (Var,)  sed  tamen  si  pnipo- 
suerit  sic  manere,  si  nupserit,  bae  ftirtivae  nuptix 
appeUantur  (Add.)  His  poenitentiae  agendae  tempus 
constituendum  esL 

Canon  Arelatensts,  cera  26  ">. 
Pnella  quae  se  vovit  Deo,  (Add,)  si  post  xv  [Tigiiiii 
et  qninque]  annos  aetatis  ad  nuptias  transierit,  cmi 
ipso  cui  se  alligaverit,  communione  privetur. 
/fi  epistola  Symmachi  papa  *. 
Viduas,  (Var,)  quae  religioso  proposito  diutoriM 
observatione  permaiiserint,  ad  nuptias  transife  Doa 
patimur.   SimiUter  virgines    nubere    prohibemo», 
quamvis  annis  plurimis  in  monasteriis  <aetateffl]per- 
egisse  constiterit. 

Canon  Lugdunensis,  cera  12  <*. 
Pucllae  quae  convenientia  [conniveotia]  parenluii 
se  voluntarie  in  monasterio  dedicaverint ,  (Qvffd. 
add.)  et  se  postea  ex  ipso  monasterio  (Add,  ei  var.) 
subtraxerint,  quousque  ibidem  se  restituant,  coah 
munione  priveutur;  viaticum  tamen  iUis  noo  oe- 
getur. 

Canon  Epaunensis,  ara  16  [Can,  21] 


hi^usmodi  personis  communicaverit,  annum  inte-         viduarum  consecrationem,  quas  diacooas  vocanl, 


grum  pacem  Ecclesiae  non  habeat. 

Canon  AncyritanuSy  ccra  19. 
s  Quod  quidem  virginitatem  poUicitam  pnevari- 
cautes  iiiter  digamos  qui  secundas  nuptias  transie- 
runt  habitare  debebunt.  Virgines  autem  puellas,  quae 
lanquam  sorores  cum  viris  habitare  volunt,  ab  co- 
rum  consortio  prohibemus. 

*  Var.  Vide  not.  viri  cl.  J.  Sirm. 
b  Conc.  Malisc.  i,  c.  2. 

*"■  Var.  extra,  Vide  not.  viri  cl.  J.  Sirmondi. 

^  fnterp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

*  Vid.  Conc.  Aurel.  ii,  c.  17. 
'  Conc.  Aurel.  iii,  c.  16. 

*  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

*>  Id.  in  cod.  Barb.  Conc.  Carth.  iv,  c.  102. 
i  Conc.  Auras.  i,  c.  27. 


p  penitus  abrogamus.  Soiam  eis  p^enitentiae  benedi- 
ctionem,  si  couverti  cupiunt,  impooendam. 

CAPUT  LIII. 

DE  RAPTIS. 

Canon  Chalcedonensis,  oera  27. 
a  Decrevit  sancta  synodus,  ut  qui  rapiunt  muli^ 

1  Conc.  Aurel.  v. 

^  Conc.  Afric.  c.  2.  Cod.  can.  Ercl.  Afric.  c.  i* 
1  C.  2.  Vid.  Innocenl.  I  ep.  ad  Victricium,  c.  13. 
*«  Conc.  Arel.  ii,  c.  52. 
^  Ad  Caesarium  episc.  Arel.  cap.  5. 
^  Conc.  Lugd.  III,  c.  3. 

p  Ab  omni  regiouc  noslra.  AL  religione.  Vid.  not. 
viri  d.  J.  Sirm. 
1  Iiiter.  ncc  Dionys.  ncc  Isid. 


1057  CAXONES  SELECTI  EX  VET.  CAN.  COLLECT. 

res,  si  clerici  sunt,  deciuaiit  gradu  proprio;  si  vero  A  Canon  Neoc{C$ariensi$,  arra  2. 


mn 


laid,  anatheroatizentur. 

Canon  AncyritanuSj  cera  12. 
Desponsatas  puellas  et  ab  aliis  raptas,   placuit 
crui,  et  his   reddi   a   quibus  fuerant   desponsatie  : 
elianisi  eas  contigerit  a   raptoribus  florem  puduris 

ainisisse. 

tn  epistola  Siriai  papas  «,  a^ra  4. 

Desponsatam  ne  alius  accipiat,  (Add,  el  var,)  nio- 
dis  omnibus  inhibemus,  quia  nee  beneJici  possunt , 
et  instar  sacrilegii  est  conjunctio  sine  bcnedictione 
sacerdotaii. 

Canon  AurelianensiSy  cera  11. 

Si  ad  ecclesiacn  raptor  cum   rapta  confugerit , 

eliamsi  feminam  ipsam  vioientiam  pertulisse  conti- 

gerit,  stalim  liberetur  de  polcslate  raptoris:  et  ra-  Q 

ptor,  moriis  vcl  pocnarum  impunitate  concessa  ,   ad 

serviendi  condilionem  subjcctus,   aut  rcdimendi  se 

[liberam]  habeat  potestatem.  Si  vero  (Vflr.)  rapta 

patrem  habet,  ei  [potcstali  patris]  excusata  rcdda- 

tur. 

JEra  23  »>. 

Mancipia  quse  sub  specie  conjugii  ad   ecclesiam 

[ccclesiae  septa]  confugerint,  a  dominis  accepta  fide 

eicusationis,  sub  reparationis  [separationis]  promis- 

siooe  reddantur  {Mult,  add,  et  var.)  libertate  domi- 

norucn,  si  eos  postea  voluerint  sociare. 

CAPUT  UV. 

DE  I!«CESTI8.  ADULTERIS,   VEL   QCl   UXORES  SUAS 

DIMITTUNT. 

Canon   AurelianensiSf  a^ra  11  «. 
Qui  conjuges  suas  in  adulterio  deprehendunt ,  et 
'  Qon  prohibentur  nubere,  quantum  potest  consilium 
cis  detur,  ne  alias  uxores  viventibus  illis  accipiant 
licet  adulteris. 

In  epistola  Innocentii  papo}  «,  a*ra  6. 
Qui,  uxore  vivente  (Var.)  quamvis dissociata  aliam 
duxerit,  moechatur,  et  aduller  est ,   '  iste  commu- 
nione  privelur  cum  ea  quam  accepit :  slmiliter  pa- 
reuteseorum,  qui  talibus  consenseruut. 
Canon  Agathensis  ^,  cera  17. 
Si  mulier  viro  derelicto  discedere  voluerit  nu- 
ptias  condemnando,  anathema  sit. 


•  Ad  Himerium  Tarraconensem. 

>»  Conc.  IV  Carlh.  c.  24. 

c  Conc.  Arel.  i,  c.  10.  «v 

^  Ilanc  negativam  particulam,  quse  desideratur 
in  editis,  recte  quidem  supplct  codev  Herovallianus. 
Nam  si  prohibentur  nubere  ,  cur  postea  consilium 
datur  non  nubendi?  c  IJbi  consiliurn  datur,  inquit, 
nieronymus  lib.  i  adversus  Jovinianum  ,  offerenlis 
arbitrium  est;  ubi  pneceptum,necessitas  est  servien- 
iis.  PnBceptum,  inquit,  Domini  non  habeo  ,  consi- 
lium  autem  do,  tanquam  misericordiam  consecutus 
a  Domino.  »  Et  Augustinns  :  c  Aliud  est  consilium, 
aliud  pneceptum.  Consilium  datur  ut  virginitas  con- 
servetur,  etc.  Praeceptum  vero  datur  ut  justitia  cu- 
stodialur,  etc.  Consilium  qui  libenter  audierit  et  fe- 
ceril,  majorem  habel>it  gloriam.  Prsecepium  qui  non 
implevcrit,  nisi  poenitenlia  subvenerit,  evadere  poe- 
nam  non  poterit.  >  Atqui  Patres  hujus  conciiii  cele- 
berrimi  nullam  poenam  infligunt,  consilium  tautum 
(lant.  Er^o  dieunt  Patres  rem  non  orohiLilam  esse , 
quam  deinceps  cuin  pluribus  aiiis  Patribus  permisit 


>  Mulier  si  duobus  fratribus  nnpserit ,  aljiciatur 
usque  ad  mortcm.  Verumtamen  ad  exitum  si  promi- 
scrit,  quod  facta  incolumis  hujus  conjunctionis  vin* 
culum  solvat,  fructum  poenitentix  consequatur.  Quod 
si  defecerit  inulier  in  talibus  nuptiis  ,  difficilis  eril 
poenilentia  in  vita  permanenti. 

Canon  Agathensis^mra  19  [Can.  St5] 

Qui  conjugale  consortium ,  (Qua:d.  add,)  nullas 
causas  discidii  probabiiiter  proponentes ,  dimise- 
runt,  ut  iliicita  vel  aliena  appetant;  si  anteqnam 
apud  episcopos  provincise  discidii  causas  dixerint,  ct 
uxores  antequam  in  judicio  damnenlur  abjecerint ,  a 
conununione  sanctae  Ecclesiae  et  a  sancto  populo 
i  exdudanlur. 

Canon  Aurelianensis  ^^  cera  12. 

1  Si  quis  relictam  fratris  sororem,  uxoris  privi- 

gnam,  id  est,  flUastram,  consobrinam  ,  sobrinamve 

relictam,  id  IfSt  patrui  atque  avunculi  carnali  conta- 

gione  macuiaverit,  apostolicae  institulionis  sententis 

fvfriatur  :  et  quandiu  in  iranto  versatur  scelcre,  Cliri- 

sliano  coetu  et  coinmunione  sanclae  privetur  Eccle- 

siie. 

Canon  Epaunensis,  eera  16  >°. 

Incestis  conjunctionibus  nihil  prorsus  venio»  re> 

servari,  nisi  eas  (Var.)  adulterii  separatiotie  sanave- 

rint.  (Quced.  add.)  Si  quis  reiictam  fratris  quae  pene 

prius  soror  exstiterat,  carnaliter  [carnali  conjun- 

ctione]  viohverit :  si  quis  fratris  (Yar.)  germanam, 

si  quis  gcrmanam  uxoris,  si  qnis  novercam,  si  quib 

p  consobrinam,  si  quis  relictam  avunculi  aut  patrui,  vel 

privignam,  vcl  concubitu  polluerit.  (Add,)  Sane  qui* 

busconjunclioillicita  interdicitur,  habebunt  [ineundij 

melioris  conjugii  libertatem.  ^  Si  quis  de  propria  co- 

gnatione,  vel,  quamcognatushabuit,  duxerK  uxorem 

natheuia  sit. 

Item  Gregorius  in  libro  Pastorum  ^. 

P  Incestum  committit,  qui  se  consangiiinesc  su» 

vcl  quam  consanguineus  habuit,    infra  afflnitatis 

lineam  conjungil.  Nullus  enim  fidelium  usque  ad  af- 

finitatis  lineam,  id  est,  usque  in  septimam  progeniem 

consanguineam  suam  ducat  uxorem,  vel  eam  quaf 

aliquo  modo  incesti  macula  pollualur.  Nam  incesti. 

Theodonis  in  suo  Pcenitentiali. 
«  Ep.  Innoc.  I  ad  Exuperium  episcopum  Tolosa- 


num. 

f  Mult.  var.  et  add.  Yid.  R.  V.  Steph.  U  ad  inter. 
monach.  Brit. 

K  Desideratur  inconcil.  Agathensi. 

b  Sed  vide  conc.  Gangrense  c.  14,  paucis  mutatis 

i  Paululum  diflert  ab  interp.  Dionys. 

J  Add.,  pro  eo  quod  fidem  et  conjugia  maculant. 

k  Vid.Conc.  Aurel.  ii,c.  10 ;  conc.  Aurel.  iii,  c.  iO. 

t  Mult.  Var.  nam.  sensus  tantum,  non  verba  do 
prehenduntur. 

»  Conc.  Epeaun.  c.  50. 

"  Vide  conc.  Agath.  c.  61. 

o  Vide  Greg.  Magni  episL  32  ad  Felicem  episco- 

f»nm  lib.  xn ;  Excerpt.  Egbert.  Eliorae.  c.  13/  ,  et 
saac.  Lingon.  episcopi  canones  litui.  iv,  de  incestis 
cap.  19. 

p  Plura  ad.  in  ep.  Greg.  ad  Fel.  ep.  quae  desuDihi 
citatis  teslimoniis  ab  aucloribus,  sicut  in  collect.  coU. 
Her. 


1059  C\NONES  SELECTI  EX  VET.  CAN.  COLLECT.  W^A 

quandiu  in  scelere  manent,  non  fldeliiim  Christiano-  A  ^ic  ejinstola  Leonis  papce  ad  Bu$iicum^  asra  10  [c.  6J* 


nim,  scd  lanUim  aut  gentiiium  ,  aut  cathecameno- 
rum,  Tel  energumenorum  locum  tcneant.  Et  si  a  ne- 
fandissimo  scelere  se  segregare ,  atque  ad  publicani 
poenitentiam  redirenoluerint ,  inler  eos  habeantur 
qui  spiritn  periclitantur  immundo ;  vel  eliam  inter 
eos,  de  quibus  ipsa  veritas  dicit :  Si  Eccte$iam  noH 
audicrit,  sit  tibi  sicut  ethnicus  et  publicanus. 
Canon  Ancyritanus^  ara  6. 
•  Qui  cum  pecudibus  coitu  misti  sunt ,  aut  more 
pecudum  incesta  cum  consanguineis  commiserunt, 
aut  cum  mascuiis  concubuerunt  qui  ante  iO  annos 
statis  suae  tale  crimen  admiserint*,  15  annis  in  poe- 
nitentia  exactis  ,  orationi  tantum  incipiant  partici- 
pare.  Post  haec  qiiinquennio  in  commuuione  simpli- 


Ancillam  oportet  a  toro  abjicere,  et  uxorem  inge- 
nuam  [certae  vrigenuitatia]  accipere.  Hoc  non  dupli- 
catio  conjugii  est,  sed  profectus  honestatis. 

Ibid^  cap,  2. 
K  Si  pater  aut  mater  proprium  a  filium  sacro  b.ip- 
tismo  susccperit,  hi  omnino  a  coi\jugio  separentur. 

Ibid,  cap,  3» 
^  Si  quis  vir  aut  mulier  filiastrum  aut  filiastram 
a  sacro  fonte  exceperit,  aut  ad  confirmationem  te^ 
nuerit  :  tales  omnimodo  a  conjugio  di^ungi. 

Ibid,  cap,  4. 
i  Si  quis  in  captivitatem  ductus  anciOam  ibidem 
acceperit  uxorem,  et  postmodum  ad  propriuro  rever- 
sus  ingenuam  ducat :  et  iterum  in  pRedicto  loco  ubi 


ci  perdurantes,  post  20  annos  cum  oblatione  ad  com-  ^  ancillamhabuitducatur,  et  invenerit  ipsam  ancillaro 

munionem  suscipiantur.  Discutiatur  et  vita  eorum, 

qualis  fuit  in  poenitentia  ,  et  ila  hanc  humanilatem 

oonsequantur.  Qui  vero  perseverantius  hoc  crimine 

abusi  sunt,  20  annis  pcenitentiam  solam  suscipiant. 

Qui  vero  post  20  annorum  aetatem,  vd  etiam  uxores 

habentes  in  hoc  crimen  inciderint,  31  annis  iKBniten- 

tia  acta  ad  communionem  tantum  admittantur  :  in 

qua  communione  quinquennio  perdnrantes,  plenam 

communionem  cum  obiatione  recipiant.  Quod  si  et 

uxores  habentes,  et  post  50  annos  aetatis  in  hoc  pro- 

iapsi  sunt  crimen,  ad  exitum  tantum  communicent. 

Hos,  qui  sicut  mnta  vixerunt  animalia,  qui  et  se  et 

alios  hujusmodi  peccato  contaminaverunt,  intcr  eos 

orare  debent,  qui  tempeslate  jaclantur,  qui  a  nobis 

energumeni  intelliguniur. 

jEra  19. 

^  Qui  adulterium  commiserint,  7  annos  oportet 
perfectionem  consequi  secundum  pristinos  gradus. 

il^ra  20. 

°  Mulieres  quae  fomicantur,  et  partus  suos  necant, 
vel  conceptos  excutiunt,  usque  ad  exitum  ab  Eccle- 
sia  removeantur  secundum  pristinos  gradus.  Huma- 
nius  autem  nunc  definimus,  ut  10  annis  poenitentia 
eis  tribuatur. 

jEra  24. 
^  Si  quis  sponsam  habens,  sorori  ejus  intulerit 
vitium,  et  postea  uxorem  duxerit  eam  quam  despon- 
saverat,  et  illa  quae  vitium  pertulerit  laqueo  se  pere- 
merit  :  omnes  qui  facti  hujus  consilii  sunt  10  annis  d     Cum   per  bellicam  cladem   dividantur  conjagii, 


alium  virumhabentem  :  huiclicebitaliisecoiguugere 
mulieri,  defuncta  tamen  illa  ingenua,  quam  postea 
acceperat. 

Ibid,  cap,  6. 
i  Si  ex  conjugio  unusquilibet  graviter  infirmelur, 

ut  non  possit  ab  illo  debitum  persolvi,  ob  hoc  nun- 

quam  licebit  eos  dividi. 

In  epistola  Innocentii  papoB  ad  Exuperium  episcopum 

Tolosanum^  cap,  6. 

^  Qui  interveniente  repudio  etiam  pro  adulieriu 
dimissa  alii  se  copulaverit,  eos  in  utraque  parte  adol- 
teros  esse  manifestum  est  secundum  illud  :  Qni  di- 
miserit  uxorem  suam,  et  duxerit  aliam,  moechatur,  Si- 
militer,  qui  dimissam  duxerit^  mwchatur :  et  ideo  ta- 
G  les  onmcs  commimione  privandos. 

Ibid,  cap,  10. 

'  Si  uuus  ex  coi\jugio  filium  aut  filiam  alterios  dr 

sacro  fonte  susceperit,  aut  ad  chrisma  tenuerit,  ?d 

ad  Christianitatis  myslerium  :  ambo  et  uxor  et  rir 

compatres  existunt  parentibus  inCanlis,  quia  vir  ei 

mulier  caro  una  efiecti  sunt. 

In  epistola  Siricii  papas  ad  Genesium  epiicopum  caf- 

12. 

<"  Si  sanus  vir  leprosam  duxerit  uxorem,  aut  posi 

modum  ei  supervenerit  lepra,  sep  irentur,  ne  concef^ 

ti  filii  lepra  maculcutur.  Fas  namque  est,  ut  muodus 

ad  mundam  juugatur. 

In  epistola  Leonis  papcc,  ad  Nicelium  episcopum  ■, 

cap,  1. 


m  poenitentia  redigantur. 

Canon  Aurelianensts  «,  (era  2. 
Si  quae  mulieres  fuerint  in  adulterio  cum  clericis 
deprehensae,  clericis  districtione  adhibita  '  etiam  et 
mulieribus ,  ct  a  civitatibus  ipsae  mulieres  expellan- 
tur. 

•  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 
*>  Ncc  Dionys.  nec  Isid 

^  Nec  Dionys.  nec  Isid 

<  Paulolom  differt  ab  Isid.  interp. 

•  Concil.  Aurcl.  iv,  c.  «9. 

'  HaBC  desont,  sed  alia  add.  et  var« 

«  Isu  et  quae  sequuntur  in  ed.  desiderantur.  Vide 
tamen  Rasponsa  Stephani  papae  U  ad  consulu  Brita- 
niacensiuro  monacborura,  cap.  4  ex  eadem  epistola 


{Mult,  var,)  et  mulieres  quae  remanserint  viris  sois 
destitutae ,  aut  intereroptos  putent,  aut  Dunquam  le- 
versuros  :  et  [sollicitudine]  soIitodiDe  cogeote  id 
aliquod  conjugium  transieront :  et  illi  qui  patahao- 
tur  perisse,  revertantur ;  (AddJ)  tonc  remotis  malis 
quaehostilitas  intolit,  unicoiqoe  qood  lcfiiiiBeliabii 

Leonis  I. 

^  Capitul.  I.  T,  c  5. 

i  Vid.  R.  Steph.  H,  cap.  3. 

)  Vid.  R.  Steph.  U,  cap.  2. 

k  Molt.var.  ined.Vid.  potins.  R.Steph.  D,cap.5 

1  Desiderator. 

■  Vid.  R.  Steph.  U,  cap.  9,  ex  epist.  Siridi  pipae  id 
nimeriirm  episcopom. 

B  Ad  Nicetam  episcopom  Aqtiileienaem. 


m\  ''  CAxNONES  SELECTl  EX 

refonnetur  (Cap,  4.)  Nec  lamen  culpabilis  judicelur 
iUe,  [et  lanquam  alicni  juris  pervasor]  qui  perso- 
uaiu  ejus  uiarili,  qui  jam  non  esse  aeslimabitur,  as- 
sumpsit.  »  Si  vero  aliquae  mulicres  malunt  cum  vi- 
ris  hic  cohaerere,  quam  ad  legitimum  redire  conju- 
gium,  merito  sunt  damnandae ;  ita  ut  communione 
priventur,  quia  ipsae  oslenduntur,  non  pro  necessi- 
tate,  sed  pro  incontinentia  sua  hoc  fecisse,  et  non 
eis  placuisse,  «luod  hxc  remissio  potuit  expiare. 
Redeant  ergo  ad  suum  rectum  voluntaria  redinte- 
gratione  conjugium  absque  ullo  opprobrio  :  quia 
sicut  hae  mulieres  qux  reverli  ad  viros  suos  nolunt, 
iuipise  sunt  habendae ,  ita  ilbe  quae  in  affeclum  e\ 
Deo  iuitum  redeunt,  merito  laudabiles  judicandx. 
In  epistola  Innocentii  papce, 
^  Sicut  mulieres,  si  convictae  fuerint  adulterasse, 
judicio  sacerdotali  communione  privantur  :  similiter 
et  viri,  si  detectifuerintadulterium  commisissc,  om- 
nimodis  a  communione  submovendos  esse  decerni- 
mus. 

CAPUT  LV. 

DE  REVERTENTIBUS  AD  S.£CULA  POST  DEPOSITUM  MILI- 
TI/C  CINGULUM  :  ET  DE  UIS  QUI  POST  BAPTISMUM  AD- 
MINISTRAVERUNT. 

Canon  Nica^nus^  wra  48  «. 

^  Si  qui,postdepositum  militi.^e  cingulum,  ad  pro- 

prium  vomitum  rcveriuntur,  ut  pecunias  ad  usuram 

darent  et  abirent  rursus  ad  militiam,  iO  annis  sint 

inier  poenitentes,postprimumtriennium  quo  fuerunt 

inter  audienles.  Iloc  praecipue  observetur,  ut  animus 

eonim  ct  fructus  poenitentia  observetur.  Et  quicuii- 

que  in  lacrymis  et  operibus  bonis  perseverantes,  et 

bonum  opus  cum  veritate  demonslrant ;  cum  post 

tewpus  statutum  orationi  coeperint  communicare, 

licet  episcopum  humanius  aliquid  circa  eos  agere. 

Si  qui  vero  indififerenter  habucrint  lapsum  suum, 

ct  sufficere  sibi  quod  ecclesiam  intraveninl  arbitran- 

tur,  isti  omnia  tempora  statuta  complebunt. 

EpiMtola  Innocentii  papte  ad  Exuperium  episcopum 

[Cap.  5]. 

«  Qui  post  baptismum  administraverunt ,  et  tor- 

menta  exercuerunt,  aut  etiam  capitalem  sententiam 

prolulerunt ;  de  his  nihii  legimus  a  majoribus  de(i« 

niium.  Meminerunl  enim  a  Deo  potestates  has  fuisse 

concessas,  et  propter  vindict^im  noxiorum  gladium 

fuisse  pcrmissum  et  Dei  ministrum  vindicem  in  hu- 

jusmodi  natum.  De  his  ita  ut  hactenus  servatum  est  sic 

habemus,  ne  aut  disciplinam  evertcre,  aul  contra  au- 

ctoritatem  Domini  venire  videamur.  Ipsis  autem  in  ra- 

iione  reddenda  gesta  sua  omnia  servabuntur.  {Cap,  5.) 

Hoc  etiamsciscitarevoluisti,  (Add.)  utsiliceataprin- 

*  Pmra  add.  et  hic  incipit  cap  4.  Coetera  quse  se- 
quunlur  mult.  var.  Vid.  Resp.  Stephan.  II,  cap.  19. 

^  Vid.  ep.  Inn.  I  ad  Exuperium.  cap.  4,  ubi  mult. 
add.  ei  var. 
«  C.  12  in  Gr.  c.  11  in  interp.  Dionys.  et  Isid. 
^  Paululum  differt  interp.  Isid. 

*  Quaedam  add. 

'  Conc.  Arelat.  i,  c.  14. 

*  Couc.  Matiscon.  i. 

»»  Var.  Vide  conc.  Venel.  c.  1. 


VET.  CAN.  COLLECT.  1065 

A  cipibus  post  baptismum  poscere  mortem  [vel  sangui- 
nem]  alicujus  de  realu.  Quam  rem  principes  nunquam 
sine  cogitatione  [cognitione]  concedunt,  sed  ad  judi- 
ces  crimina  ipsa  sem|>er  remittunt,  ut  causa  cogiiita 
(Var.)  judicelur.  Qnae  cum  [quaesitori]  securefuerii 
delegata,  aut  absolutio  aul  damnatio  pronegotiiqua- 
lilate  proferatur :  et  dum  legum  in  improbos  exerce* 
iur  aucloritas,  erit  distortor  [dictator]  immunis. 

CAPUT  LVI. 

DE  FALSARIIS,  ET  PERJURI8,  ET  HOMICIDIS  :  ET  DE  CAP- 
TIVITATB  ET  DISCORDIA. 

Canon  Aureiianensis ,  wra  15  f. 

Qui  falso  accusant  fratres  suos,  [placuit ,  etc.  ] 

usque  ad  exitum  non  communicent. 

Canon  Blaticensis  *  cera  17. 

B     Si  quis  alios  ad  falsum  testimonium  vel  perju- 

rium  (Var.)  attraxerit ,  vel  [quacunque  corruptionel 

sollicitaverit,  ipse  quidem  neque  ad  exitum  com- 

municet :  et  illi  (Add  e$  varJ)  qui  eum  secnti  suni, 

ab  omni  sunt  testiroonio  prohibendi,  et  infamia  ro- 

tabuntur. 

Canon  Agathensis,  a*ra  36.  [Can,  57]. 

Ilomicidas  et  falsos  testes  ^  communione  privandos 

usqne  ad  poenitentiam  et  satisfactionem. 

Canon  Lugdttntnsis  t ,  a^ra  5. 

i   Si  quis  hoiuiuem  in  captivitatem  duxerit,  aut 

Iransmiserit,  usquequo  eum  in  loco  suo  revocaverit, 

comniunione  privetur. 

Canon  AncyritanuSf  cera  21. 

k  Si  quis  voluntarie  homicidium  fecerit,  submii- 

tat  se  ad  poeiiitentiam,  et  ad  cxitum  tantum  a>ui- 

municet. 

Mral^  J. 

m  Qui  vero  casu   homicidium  fecerit,  post  7  aii- 

norum  poenitentiam  commnnicet  secundum  gradus 

constitutos.  Hacc  vero  humanior  deGnitio,  quinquen- 

nii  lemporis  spatio  continetur. 

Canon  Epaunensis^  cera  i4  [Can,  24] 

Si  quis  servum  proprium  sine  conscientia  judicis 

occiderit,  biennii  temporis  excommnnicatione  ple> 

ctatur  [effusionem  sanguinis  expiabit]. 

Canon  Arelatensis  ^  cera  55. 

Si  ([uis  famuiorum,  [cujuslibet  conditionis  aut  ge- 

neris]  quasi  ad  exaceiiKindam  domini  districtionem. 

se  [diabolico  repletos  furore]  percusserit,  (Add.  ei 

^  mr.)  nequidquam  ad  dominum  sceleris  alieni  perti- 

nebit  injuria. 

In  epistola  papce  Leonis  ®. 

Captivi,  qui  immolatiiiis  cibis  fuerint  p«)Uuti,  (var. 

et  add,)  pcenitentiae  satisfactione  purgentur;  quae  uon 

iam  iemporis  longitudine,  qiiam  cordis  coutritioue 

i  Conc.  Lugdun.  ii,  c.  5. 

i  Mult.  var.  et  add. 

^  Inteipret.  nec  Dionys.  nec  Isid.  Vid.  conc  Epau- 
nens.  c.  51. 

^  Inieip.  Isid.  non  distinguit.  a  praecedenii.  Sed 
Gr.  et  Dionys. 

inlnterp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

n  Conc.  Arel.  ii. 

®  Ad  Nicetam  episcop.  Aqaileiensem. 


I0«5  CANONES  SELECTI  EX  VET.  CAN.  COLLECT. 

pensanda  cst,  sWe  hoc  fames  eilorserit,  sivc  terror  A  Canon  EpaunensiSi  mra  8. 


1064 


(Add.). 

Cnnon  Africanorum^  wra  M  «. 
Dissidenles  cpiscopos,  si  non  Umor  Dei,  synodus 
reconciliet. 

^rd  4S  b 
Discordantes  clericos,  episcopus  vel  ratione,  vel 
potestate  ad  concordiam  trahat  inobedientes  :  syno- 
dus  per  audaciam  [audientiam]  damnet. 

^ra  49  ^. 
Oblationes  dissidentium  fratnim,  neque  in  sacra- 
rio  neque  in  gazophilacio  recipiantur.   • 
Canon  Arelatentis,  cera  80  ^. 
Hi  qui  publicis  interse  odiis  exardescunt,  ab  ec* 
clesia   removeantur  [ab  ecclesiasticis  convenlibus 


Mancipia  monac!u.s  data  ab  abbale  non  liceat  ma- 
numitti.  Injustum  putamus,  ut  monachis  ruralia 
opera  [quotidianum  rurale  opusl  facientibus,  servi 
eorum  libertatis  otio  potiantur. 

Canon  Agathensis,  ara  6  [Can.  7]. 

Quos  de  servis  ecclesiae  ( Var.  et  add.)  etiscopos 
libertati  dederit,  a  successoribus  placuil  custodiri 
cum  hoc  quod  eis  manumissor  in  libertate  contulerit. 
Quod  tamen  jubemus  SOsolidorum  [numerumet]  mo- 
dum  in  terris,  vel  vineis,  vel  hospitiolo  tenere,  non 
amplius ;  (Add.  et  var.)  quia  minusculas  res  ant  ec- 
clesix  minus  utiles,  peregrinis  vel  clericls,  salvo 
jure  ecclesia^  in  usum  praestari  permittimus. 
Canon  Aurelianensis  ii,  i  (rra32. 


removendi],  donec  ad  pacem  redeant  [recurrant]»      ^     Cineres  {Var.  et  add.)  vero  servi,  seu  et  posteri- 


Canon  AgathensiSy  asra  30. 
Quicunque  odio,  aut  longinqua  inter  se  lite  dissen- 
serint  {Add.),  a  sacerdotibus  arguantur.  {Add.   ei 
var.)  Et  si  emendare  noluerint,communione  pel- 
lantur. 

Canon  CarthaginenMts^  asra  79  «. 
Eorum  dona,  qai  pauperes  opprimunt,  a  sacerdo- 
tibus  refutanda. 

CAP13T  LVU. 

DE  EXP06ITIS. 

Canon  Aurelianensisy  asra  31  ^ 
Si  expositus  ante  ecclesiam  cujuscunque  fuerit 
miserationecollectus,  contestationis  ponat  epislolam. 


tas  eorum  in  loco,  in  quo  auctor  eorum  ^  depositus, 
in  ea  quae  consiituta  est  a  defunctis  studio  sacenkn 
tis  conditione  permaneant.  Ille  [Cui  praecepto  si  quis 
saecularium  humanx  cnpiditatis  impulsu]  vero  qui 
hoc  crediderit  obviaudum,  ( Var.)  usque  ad  veram 
emendationem  ab  ecclesia  suspendatur. 

Canon  Aurelianensis  iv ,  arra  6  i . 

Quicnnque  liberti  facti  sunt,  ( Var.  et  add.)  si  a 
quocunque  pulsati  fuerint,  ab  ecclesia  defendantnr 
praeter  eas  culpas,  quibus  leges  collatam  servit  re- 
vocare  jusseruut  libertatem. 

Canon  Aretalensis  »,  ofra  34. 

Si  quis  in  ecclesia  manumissum  credident  ingra- 


Et  si  is  qui  collcctus  est,  intra  decem  dies  quaisitus  p  i>cul«m  [ingrati   Utulo]  revocandum,   non  aliier 

-        .  ......      \*  i!^^-.«     -.:..: -w. .: i    ^^.- ;_• 


agnitusque  non  fuerit,  securus  habeat  qui  coUegit. 
B  Si  vero  post  praidictum  tempus  aliquis  calumniator 
cxstiterit,  ut  homicida  jndicetur. 

CAPUT  L\TU. 

DE  LIBERTIS. 

Canon  Toletanus^  wra  7  ^, 
Liberti,  qui  ex  mancipiis  ecdesiae  ab  episcopo  fa- 
cti  sunt,  {Add.  et  var.)  in  libertate  permaneant ;  et 
tamen  a  patrocinio  Ecclesiae  [tam  ipsi,  quam  ab  eis 
progenili]  non  recedant.  Ab  aliis  quoque  liberti  tra- 
diti  ecclcsiis,  vel  commendati,  patrocinio  episcopali 
regantur  (Add.). 

Canon  Agathenensis,  ara  27  [Can,  29]. 


liceat,  nisi  eum  gestis  apud  acta  mmucipum  reou 

Canon  LugdunemiSt  asra  7. 
Quicunque  contra  libertos  Ecclesiae  commendaloi 
actionem  habet,  non  audeat  magistratui  eos  traderei 
sed  in  episcopi  judicio,  quae  suut  verilatis  audiantur: 
quia  justum  est,  ut  contra  calumniatorum  versotias 
defendantur,  qui  immortalis  ecdesiae  patrociniiui 
conoupiscunt :  et  qui  hoc,  quod  a  nobis  decretuB 
est,  pnevaricarc  tcntaverit,  irreparabili  damnationii 
suae  sententia  feriatur. 

DE  HIS  QUI  AD  ECCLESUH  CONFCGICNT. 

Canon  Aurelianeruis  »,  irra  1. 
Ilomiddae,  adulteri,  fures,  si  ad  ecclesiam  coofii* 


Libertos  legitime  factos  [Si  necessius  exegerit]  |.  gerint,(Var.)  juxta  priores  canones  et  quod  kx  Ro- 


Ecclesia  tueatur.  Quod  [Quos]  si  quis  ante  audien- 
tiam  eos  [aut]  pervadere,  aut  exspoliare  praesum- 
pserit,  ab  ecclesia  repeilatur. 

Canoft  Auraticorum^  cera  6  ^ . 

In  ecclesia  manumissos,  vel  per  testamentum  ec- 

deslae  commendatos,  si  quis  in  servitutem  vel  obso- 

qoium,  vel  ad  colonariam  conditionem  imprimere 

tcntaverit,  animadversione  ecdesiastica  coerceatur. 

•  Id.  in  cod.  Barb.  Conc.  iv  Carth.  c.  25. 

b  Id.  in  cod.  Barb.  Conc.  Carthag.  c.  59. 

c  Id  in  cod.  Barb.  69.  Concil.  Carthag.  c.  99. 

<*  Conc.  Arel.  ii,  c.  50. 

« in  cod.  Bard.  id.  Conc.  iv.  Carth.  c.  94. 

f  Conc.  Ard.  ii,  c.  51 . 

'  Vid.  conc.  Vasense  i,  c.  10. 


mana  constituit  observetur ,  ut  ab  ecdesiae  atriif 
vel  domo  episcopi  non  trahantur ;  sed  in  evai^ielia 
[nec  aliter  consignari,  nisi  ad  evangelia]  daUs  sa- 
cramentis,  de  morte,  de  debiliute  ei  de  onmi  pe- 
nanim  genere  sint  securi  :  iu  ut  cui  leiis  ftient 
criminosus ,  de  satisfactione  oonveniat.  Qood  u 
sacramenta  sua  quis  violaverit  [qois  conyictns  fderit 
violasse/rens  peijurii],  (Add.  et  var.)  ab  oauil  Cbri- 

h  Conc.  Tolet.  iii,  c.  6. 

^  Conc.  Arausic.  i,  c.  7. 

j  Conc.  Aurel.  iv. 

^  Var.  Vid.  iiot.  vir.  d.  J.  Sirm. 

1  Conc.  Aurel.  v,  c.  7. 

"'CK)nc.  Arol.  n. 

B  Conc  Aurel.  i. 


lOIS  C4M0NKS  SELBCTI  CX 

ftUanoniin  ooovivio  ei  oommiuiione  uparetur.  Quod  A 
•i  rcuft  de  eeclcsia  fui^erit «  ab  ecclesiae  dericis  dod 
quaerator. 

jEra  5  •. 

Si  vero  pro  aervo  sacramento  {MuU.  rar.)  a  Do- 
mino  dato  de  impunitate,  exirenoluerit,liceat  eum 
a  Domino  occupari. 

Canon  Epauneiui$f  ma  39. 

Si  senrus  reatn  atrociae  [atrociore]  culpabilis  ad 
ecdesiam  coofugerit,  a  corporalibas  tantum  soppli- 
ciis  excusatnr.  De  capillis  ^  vero,  vel  quocunque 
opere  a  doroino  placuit  juramentum  non  exii(i. 
Cantm  AmrtlianenM^  eera  39  ^. 

Eos  qni  ad  ecdesiam  confugerint,  tradi  non  opor- 
tere  :  sed  loci  (Var.)  reverentia  et  intercessione  de- 
fendl.  '  Si  quis  aulem  mancipia  dericonim  pro  suis 
mandpiis  ad  ecdesiam  confugientibus  crediderit  oc- 
cnpanda,  [per  omnes  ecclesias]  djstrictissima  dam- 
natione  feriatur. 

CAPCT  LIX. 

DB  JCO^IS. 

Canon  Laodictnsiit  ttra  39  *. 

'  Hi  qui  Christiani  facli  sunt  ex  Jodxis,  si  posi- 
roodum  inventi  snnt  jodaizare,  vel  sabbatizare,  ana- 
tlmn  shit  a  Cliristo. 

CoRon  MaHeentlSf  eera  16  *. 

Ne  JudBiCbristianis  [popolis]  jndiees  depntentor, 
aul  tekmarii ;  (Add,  at  tar.)  ne  Cbristiani,  quod  absit, 
ctt  TideiBlnr  eioe  snblecli. 

€nil5.  r. 

Nullos  Cbrislianvs  IvdMmm  eonTiviis  parlidpel 
(parlidpare  pnMonial].  Qn<Ml  ( Vor.  «l  add,)  si  feco- 
rily  ab  omni  Cbrislianonim  consortio  separetnr  [se 
novertl  compescendnm],  qnlsqois  eomm  impieta- 
lilm  laerH  inqninatos. 

Mra  16. 
NoOas  Cbristianas  Jodaeo  (Qnadam  prttcad.)  de- 
serviat,  sod  datis  pro  qoolibet  booo  mandpio  13  so- 
ridis,  qnleoDqoe  vohierit  Cbristianas  {Var.)  ipaom 
lieeotiam  babeal  redlmeiidl ,  sive  ad  ingenoilaiem, 
seo  ad  servitioro  :  qoia  lelaa  esl,  nl  qoos  Cbristos 
5U0  sangnine  [sanguinis  sni  effosionej  redemil, 
peraecalomm  viDcofis  teneanl&r  [maneant]  irretiti. 
Qood  sl  bnic  acquiescere  Jodeos  noluerit,  liceai  ^ 
luandplom  ipsom  ad  Cbrislianos  rcverii,  et  obicii»- 
que  voloerit  habitare  ^. 

Canon  A§aiken$is,  mra  iO. 

Omnet  ddnceps  Christiani  [derici  sivc  laioi]  Ju- 
dQMMrnm  conviria  eritent,  quia  cum  (Yar  )  illi  Chri- 
slianis  dbis  [communibus]  non  utantur,  indignum 
•^t  alque  sacrilegum  eorum  dbos  a  Cbristianis  sumi ; 

■  Conc.  Aurcl.  i. 

*  Vnle  not.  v,  d.  Jacobi  Sirmondi. 

•  Vid.  conc.  Arausic.  i,  c.  5 :  conc.  Arelat  ii, 
e.  30. 

'  Hic  indpil.  c.  6  in  c.  Arans.  et  c.  33  in  c.  Arel. 

•  Conc.  Laodic.,  c.  39. 

'  Ittterp.  nec  Dlooys.  nec  Isid. 

*  Conc.  Ilatjseoneos.  i,  c.  13. 

PATnoL.  XCIX. 


V£T.  CAN.  GOLLICT.  1666 

com  ea  quae  Apostolo  permitteDte  nos  sumlaraSt  ftb 
ilAsJodicentur  iiiJigna  [immunda]. 

ASra  34. 

Judad  [qoomm  perfidia  freqnenter  ad  ▼omkam 
redit]  si  ad  legem  catboUcam  venire  voluerinl,  sep- 
tem  [octo]  mensibus  inter  catechuroenos  (Yar,)  sinl. 
Et  si  puram  fidem  confiteri  noscuntur,  baptisroalis 
gratiam  roereantur.  Quod  si  periculosam  infirmiia- 
lem  intra  pnescriptum  tcmpus  incurrcrint,  bapti- 
sentur. 

Canon  Aurelianensh^  a^ra  uO. 

Judici  a  Cnena  [a  die  Coencc]  Doroiiii  usquc  ad  se- 
cnndam  sabbati  in  Pascha  [hoc  est  ipso  quatriduo], 
procedere  inter  Chrislianos  non  andcant,  (Var,  et 
add.)  nec  qualicunque  occasione  faciente. 
Canon  Maticensis^  oera  14  ^ 

Judxi  a  Coena  Domini  usque  ad  secundam  sabbatl 
in  Pascha  [primum  Pascha],  (Add,)  per  plateas,  el 
foros  deambulandi  liccntia  denegelur :  et  ut  reve- 
rentiain  cunctis  [sacerdotibus  Domini,  vel]  derids 
iropendant.  (Add,  ei  var,)  Sin  aiiud,  a  jndicibus  lo- 
coram,  prout  persona  fuerit«  distringatnr. 

CAPUT  LX. 

DE   CLERICIS  QUI  CARIOI  ABSTIiaErrT 

Canon  Ancjfri/aniu,  Afra  13. 
)  Hi  qui  in  dero  sunt,  si  a  carnilKis  alisliiientt 
placoit  eas  qiiidem  contingere  :  et  ita,  si  voluerinl, 
coDlinere.  Quod  si  lantom  eas  abominantur,  ul  nec 
olera,  qu»  cum  eis  coquontur,  existimeui  oome- 
denda,  tanquam  non  eonsenlienles  reguloe,  ab  ordlno 
cessare  debebont 

CAPUT  LU. 

M  BiBnETICIS  BT   OEIfTILiaOt 

Ceiioii  iVicflmifs,  aira  31. 

^  Ut  Paulianistx,  et  qol  sont  Photiniani,  rebtpii- 
zenlur. 

JEra^. 

^  Sed  diaeooissM,  quoniam  qoidem  manus  impo* 
silionem  non  acdplonl,  oliam  ipaas  Inter  iaicas  oase 
oeiiere. 

Camn  AreUrtentss,  mra  9  ■. 

Si  ad  ecdesiam  aliqois  de  lueresibas  veoerit,  in-* 
terrogcnt  eum  symboiom;  el  ■  pervidorinl  eom 
in  Patrero,  ct  Filiuro,  et  Spirilum  sanelom  Implisa- 
lum,  manos  ei  tantum  imponator,  ot  aceiplal  Spiri- 
tum  saactnm.  Quod  si  [inlerrogatos]  ihmi  responderil 
banc  Trinitatero,  >)aptisetur. 

Cajio»  Africanorunkf  mra  ii  ". 

Ut  episcopus  oullum  probibeat  ingrodi  (Edd.  am. 
in)  in  ecdesiam,  et  aodire  verbum  Dei,  sivo  gen- 
tilem,  sive  hasreticmn,  sive  Judaeum,  usqoe  ad  mii* 
sas  caiechumenorum. 

^  Add.  scd  Tid.  not.  d.  J.  Sirmond. 
i  Conc.  Matisconiens.  i. 
i  Parum  differt  ab  inlerp.  Dionys. 
^  Interpret.  Rufini.  \id.  conc  Ard.  ii  e.  16  Olnol. 
V.  d.  J.  Sirmondi  ad  bune  ctnonem. 
1  Interpret  Rufin. 
»  Conc.  ArelaU  i,  c  8. 
■  Id.  10  ood.  coBC.  IV  Cartb.t  c.  84. 

3i 


tVi^T 


CANOMES  SELECTt  EX  YCT.  CAM.  COLtBCt. 
Mtm  W  •.  A  Cmion  AureHanemis  ■,  «rra  41 . 


'««I 


Cttoi  hsreticis  iMM|iie  oraiidum,  neque  psallendnm 

esi. 

Canon  AMiaUntit^  effm  11  ^. 

Puelke  (For.)  fideles  qo»  se  geoUlilMsjiiRgunt, 

placuit  ut  aliquanto  tcnipore  a  conuDunione  sepa- 

rentur. 

Canon  Militianu$t  ara  5. 

Si  quis  mulieri,  si  quis  Judaicx  pravitati  coiiju- 

gali  societale  conjungilur ,   a  Cbrisliano  c<etu  et 

oommunione  separetur. 

Canon  CangensiSt  eera  44  «. 

^  Si  qua  mulier  ad  hoc  virili  veste  utitur,  ut  viri- 

fcm  habitum  immutet,  anatbema  siu 

JEra  15. 


Si  qui  dertconim  (  Add.  et  var,  in  edd.)  reheilet 
inlcr  se  sacramenla  dcderint ,  aut  chartulam  coth 
scripserint;  cura  hoc  ad  synodum  ▼ontum  fuerit, 
juxta  ordinem  et  personamm  qualitntefn  vindicetur 
[a  ponttficibiis  qui  tunc  in  unum  collecti  fueriiit]. 

CAPUT  LXIV. 

DS  EMERGUMENIS. 

Canan  Afrieanorum,  wf0  02  «. 

0mni  die  eiorcistse  eoergumeois  manus    impo- 

uant. 

jEra  63  p. 

Pavimenta  donmmxa  Dei  eneFguroeni  acopis  mun- 

deni  [verraot]. 

jEra  64  <i. 


Si  quis  dercliquerit  proprios  filios,  ut  virilem  ^     Energumenis  in  doino  Dei  assistentibos  [assiiien- 


habitiim  immutet,  anathema  ciL 

jEra  16. 

f  Si  qui  filii  parentes,  maxime  fideles  despexe- 

rintf  aui  occasione  religioois  non  eis  debitum  hono- 

reiu  reddiderint,  analbeina  sit.         / 

yEra  17. 

s  Mulicr,  quse  quasi  rcligionem  cogitans ,  comam 

.   sibi  amputavcrit,  anathema  sit. 

Canon  Laodicensitf  cera  \1  ^, 

^  Nullum  Cbrisrianum  lavacra  cum  mulierihus 

habere  communia ,  quia  esl  et  apud  genliics  repre- 

hensio. 

MraZ\  >. 

Non  oDortet  malieres  ingredi  ad  altare. 

CAPUT  LXn. 

DE  CATECHCVCNIS. 

iCnri  18  K 
Ad  baptisleriiiJB^techameni  nunquam  frcquen- 

teut. 

Canon  Aurasicorum^  ara  19  [can.  20]. 

A  fldelium  benedictione  ,  etiam  inter  domesti- 
cas  orationes,  in  quantum  cavere  est  [caverl  po- 
test],segrcgandiinformandique  sunt,ut  se  revocent : 
ei  {Desunt  ista)  si  grandes  sunt  Iiberi,  benedicendi 
sont,  (Var,)  semoti  oflcrantur. 

Canon  CarthaginensiSj  ara  2i  ^. 

Baptismum  percipiant  neopbyti,  ei  aliquandiu  a 
laiiiioribus  epulis  et  spectaculis  iiberi  {Edd,  om,  li- 
berl],  et  a  conjuglbus  abslineant. 

CAPUT  Lxm. 

DE  CONJURATIO^IIBUS. 

Canon  ChalcedonensiSf  a'ra  18. 
»  Si  clerici  vel  nionacbi  reperti  fuerint  conjuran- 
tes  aut  conspirantcs  aut  insidias  ponenles  episcopis, 
aut  clcrlcis,  de  gradu  proprio  abjicinntur. 

«  Id«  in.cod.  Rarb.  conc.iv  Cartbag.,  c^  72. 

*>  Cohc.  Arelat.  i. 

*=  Conc.  Gangrons. 

^  Interp.  nec  Dionys.  nec  Isid. 

•  Nec  Dlonys.  nec  Isid. 

'  Nec  Dionys.  nec  Isid. 

«  Nec  Dionys.  nec  toW. 

^  Cooe.  Ladiideni  c:*SO. 

i  Interpret.  nec«  4)ioil)fl3  MC  Isid. 

i  C.  44  Interp.  Isid. 

^  Conc.  Arausic.  i,  c.  19 

'  in  cod.  Barb.  id. ;  cone.  iv  Carth.,  e.  %$, 


tibus] ,  victus  quotidianus  per  exorcisias  opporiuno 
temporc  mini^tretur. 

Canon  Aurasicorum,  eera  13  ■'. 
Encrgumeni  baptizati ,  si  [de  purgatione  sua  ca- 
rant  ei]  soliicitudini  clericomm  se  tradunt,  moni- 
lisque  obteinperant,  omnimodis  commpnicent,  (Add, 
et  var.  in  edd,)  vel  mHniendl  ab  incurso  daemonum 
vei  purgaodt.  ' 

jEra  14  K    . 

Encrgumeniset  catechumenis»  io.qflaoim  oppor^ 
tuniias  permisarii  [vei  nooMfilis  enegerit],  de  ba- 
ptisuio  coofiuJcadiuo, 

jEraif^lem^i^]. 
Piacuit,  ( Var.  et  add,)  iU  Kvaoge^  oiaeiioonw 
_  lcgantur. 
C  CAPUT  LXV. 

DE  CBB18JIATE. 

Canofi  Alricanorum^  aira  87  ^ 
Presbyteri  qui  per  diOK^eaes  aimi  [ecdetiat  le- 
gunt] ,  non  a  quibuslibei  episcopis»  seda.sois;  Bee 
per  viciniorem  [juniorem]  clericum «  sed  aut  per 
soipsum  ,  aut  pcr  illum  qui  sacrarium  ieneij  anU 
Paschae  solemniiatem  chrlsma  petanL 

CAPUT.LXYL 

DE  EXtEQCIIS  MORTDdRUH  ET  SEPDLCBlS  t  ET  HB  FAL- 

hM  SOPEB  coBPOBA  ponxvrroB. 
Canon  Ttilelmmt,  cera  21  *. 
fteKgiosorum  corpora  (Add,  et  var.  in  edd,)  coa 
psalmis  ianlommodo,  et  psallentiom  vocibos  id  le- 
palcro  deferri.   Nam  Ibnebre  carmen  [qnodvolp 
'^defbnetis  caittari  solet],  Telpectora  (Vor.)  cadri-e 
oronino  prohibcmus. 

Canon  ArvememU,  mra  i  ^. 
Obscrvandum  de  palUis  [ne  pallis],  vel  loiniBlffiii 
divinis,  oe  defunctorum  ^  corpora  obvolvaAlur. 


™  Parum  differt  ab  interp.  Dionys. 
Concil.  Aurel.  iii. 

!<I.  in  cod.  Barb. ;  conc.  iv  Carihag.,  c.  90. 
Id.  in  cod.  Barb. ;  conc.  iv  Carlbag.,  Cw  9i. 
Id.  in  cod.  Barb. ;  couc.  Caribag.,  c.  92. 
Concii.  Arausic.  i,  c.  14. 
Conc.  Aransican.,  c.  15. 
Id.  in  cod.  Barb. ;  conc  iv  Oarth..  c.  56. 
Concil.  Tolet.  iii,  c.  %2. 
Conc.  Arvemens.  ceieb.  anno  83«*,  c  Z 
Var.  edd.  Vid.  not  cl.  J.  Slrm.      "" 


n 

0 

P 

q 

r 
m 
\ 

a 
▼ 

X 


1009 


CAIHHIES  SCLECTl  EX^VET.  Ci^N.  GOLLECT.  1070 

£ra  8.  A  tentiain  flgenthnn  ante  a|Midftfn  [absnkn]  manus  ei 


Ne  mI  nupUanioi  «nmlun  roiuisteria  diTina  pne- 
ateHtur  {Add.  in  tdd.), 

Canon  MaticensU,  ara  18  •• 

Comperimus,  necdum  (Var,  edd,)  mareidis  mor- 
tnonmi  corporibus,  sepulcra  reserari,  \e1  (Add,  et 
var.)  aMa  oorpora  aaperponi.  Ideoqne  statuirous  ut 
DtilUia  deiuceps  boc  agere  praesomat. 

CAPUT  LXV1I. 

aC  LBCTIOXE  AD   MEIISAM. 

CoHon  Toietamu  i>,  mra  7. 
Quia  solent  crebro  in  mensis  otiosaB  rabolai  intev- 
poni,  {Yar.  ei  add.  in  edd.)  ideo  atatviaioa  nl  In  omni 
aacerdotali  vd  rdigiosor^n  confivio  hoc  lectio  aa»- 
cta  [Scriplurarum  divinarum]  prohibeaL 

CAPUT  Lxvra. 

DE  LAPSI9  ET  PCBMITEMTiaiJS. 

«  Ut  sacerdos  pcenitenUam  imploranfibus,  absqne 
peraoiiarum  acceptione  pcenitentiam  [pomitenUse 
lcges]  ii^ungat  :  <i  et  ut  negligentiores  pcDnitcntes 
tardius  recipiautur. 

Cap.  19«. 

Ei  qui  poeniienUam  in  iHfirmitate  petit ,  dum  [al 
casu]  ad  eum  sacerdos  invitatus  veoit»  si  [oppreaans 
infirmilate]  obmutucrit,  aiit  in  phrenesim  versus 
fueiit»  dent  testimonium  qui  eum  audierunt,  et  ac- 
cipiat  poenilenUam.  Et  si  conUauo  creditur  morim- 
ras,  roconciUetur  per  bmimis  impositiottem,-et  in- 
fundatur  in  os  [ori]  efua  eocharisUa.  Si  sapervixerit, 
admoneatnr  a  supradicUs  tealibos,  peUUoni  suse  sa-  ^  pordpiant 
Usfactum;  et  solxiatur  stacnto  poenitenUsB  tenpori 
[legibus],  quandia  sacerdos  qni  peenilenliam  ded^ 
rit«  probaverit. 

Cap.  m  t. 

Poenitentes  qui  in  inflrmitate  «icfaaTiaUa  viati» 
cum  acceperunt,  non  se  credaot  absolutos,  si  super- 
vixerinty  sine  manus  imposiUene. 

jErali  9. 

Poenitentes,  qui  ante  legiUmani  pcenilentiamexce^ 
dunt  rattente  leges  pcenitentiae  exseqounlnr],  si  ca- 
ao  [in  iUnere  vcl  in  mari]  ibi  moriantur  ubi  eis  sa- 
eerdos  {Yar.  edd.)  snbvenire  non  potnit,  memoria 
eomm  oraUonibos  et  oblaUonibns  eommeodelnr. 
Canon  Uipponieniis,  mra  <42  ^, 


imponatur,  ne  Ecdesla  Comrisovealor  {Yar.  edd.). 
In  dccretali  Innocenlii  papm ) ,  mra  6. 

Poenitentibiis,  siv^  e%  gravibns,  si^e  fx  ievioribns 
peccaUs,  si  nulla  iniervenit  segritodo,  qninta  fcria 
ante  pascba  eis  remittendmn  Romanae  Ecelesiae  con- 
suetudo  demonstrat.  Cjeterom  de  pondere[«8Uman- 
do]  delictonim,  sacerdotts  est  Jodicare,  ut  attcnr?at 
ad  conrcssiouem  pCRnttentis,  e€  ad  fletum  [atqtie  la- 
crymas]  corrigenUs;  et  tunc  dimlttat,  ciim  viilcrit 
eongruam  salisracUonem.  Si  vero  in  aDgrilnt^ir.cn) 
{Var.et  add.  in  edd.)  incurrerit,  [ante  tempns  Pa- 
schae]  erit  relaxandom,  ne  [de  saeculo]  absque  com- 
nMnione  diseedat.  kChrlsinatls  {Yar.)  nnctio  pcem- 
tenUlHis  inftmdi  nou  potest,  quia  genos  estsacramen- 
B  torum.  Nam  quibos  rcHqoa  sacraiiienta  negantur, 
quomodo  omim  genosputator  posse  concedi? 
Canon  Niccenne,  cap.  43  ^  . 

Morituris  et  desiderantibos  non  negetur  eucliaris- 
Ua,  ca  tamen  conUiUone  ut,  si  superviierfnt,  non 
ooinrauniccnt  anle  sututum  lempns  poenilenliae ,  vel 
probationem  episcopi. 

Canon  Auraeicomm^  wra  S. 

Qui  reccduntde  corpore,  {Var.)  post pcenitenllaai 
acceptam,  placuit  sine  reconciliatoria  manus  impo- 
Silione  eommunicari  :  quod^  morientis  snfQcit  con« 
solationi.  °>  Si  vcro  supervixerint,  stcnt  in  ordine 
{Var.  et  add.  in  edd,)  poenitenUae,  utlegiUmamcom- 
munionem  cuoi  recoociliatnria   manus  impositiono 

Mral. 
PoeniicnUsm  desiderantibosetiam  [£</</.  om.  eUam] 
derids  non  aegandaoi. 

Caiion  ArWafemit,  mra  i%  ». 
Si  bi,  qui  In  pcnnltenlk  positi,  vita  excesscrint, 
placuit  nulium  absque  comroonlone  dimitU  [commu-' 
nione  vaconm  debere  diroitti] ;  sed  pro  eo  qood  Im^ 
noravit  poanitentiam,  (MaUo  iHlos  sosdplator. 
/n  #pifio/a  innocentii  papce,  cap.  45  '^. 
Pcenitenies,  taaapom  qno  pcBnilenUam  petimt,  Im- 
poaltieiiem  maninnn  ot  dlieiom  soper  capot  a  saeer* 
doie  [sicot  ubiqot  consUtutom  est]  conseqvantor.  Et 
81  Mtceoias  non  depoeneriot,  ant  veslem  non  mo- 
tayeriaty[al\Hdanlar  :  el  nisi  difae  poBniineflnl]  mm 


Secondom  diflerentiam  pcccatorum,  episcopi  ar-  I>.redpiantur.  iuveiAos  autett  pttnitenUa  non  fadte 


Litrio  pcenitenUne  tempora  deccrnantnr.  ^  Et  otpre»- 
tyter  sine  consultu  episcopi  [incons«iito  efuscopo] 
non  rcconciliet  ptcnitentcin,  nisi  al>i>entia  [abseuie 
episcopo,  ct]  pro  neccssitate  atgeiitc.  (iujuscun- 
que  criraen  vuIgaUssimum  est,  ad  publicam  po&m- 

•  Conc.  Mati.>con.  ii,  c  i?. 
^  Oinr.  Tmfin.  m. 

«  Siaiiit.  Eccl.  antiq.;  inced.  Barb.  c.  I^;  conc. 
IV  Crtrlh.,  c.  85. 

«I^  Hic  incipil  in  c.  Barb.  c.  19;  conc.  iv  Cartbag., 
c.  Tii. 

•  In  coJ.  B.  c.  20;  conc.  iv  Cartb.,  c.  76. 
'  lii  co:I.  B.  c.  21  ;  conc.  ivCarth.,c.  78. 

5  Id.  in  coil.  Barb. ;  conc.  IV  Cartb.,  c.  79. 

*»  Conc.  Afric.  c.  40;  ex  cod.  can.  Eccl.  Afric.   c. 


CDaaBittatnr  propler  «taUs  fragilitatein.  ViiKicom 
tamen  in  mone  [positls]  omnibos  tribuatur. 
Canon  Epaunemie,  etra  23. 
{kdd.  ei  tar.  in  edd.)  Qui  post  acceptam  poeniten- 
tiaro  nirsns  ad  saecularia  relabuntur»  commonicatie. 

43;  conc.  iii  Carth.,  c.  31. 

I  Cau.  52. 

i  Ad  DcccnUum,  c.  7. 

^  Cap.  8. 

1  Liem  in  Gr.et  Dionjs.  interp.  Rof.,  c.  44,  el  in- 
terp.  Isid.  c.  12.,  quibus  omnibus  ista  dlscrcpat. 

">  Quod  add.  glosscma  sapil. 

"  Conc.  Arel.  ii. 

^  Vid.  conc.  Agathens.,  c.  45. 


^•71  UNOWS  SBLECTl  EX  YST.  CAN.  COLLBCT.  107« 

«on  poteruuiY  aiH  profeitloiM  inBata  [nifti  proftf-  A  lacerdoti,  qui  pro  delictit  conAteDtiiiiB  el  [Rad.  ooi. 


sioiu  quam  iilicite  pnetemiieerat,  TefomienirJ. 

jEra  55  [can,  36]. 
Nuiius  sine  remedio  ac  spe  Titfle  ab  Ecclesiarepel- 
ittUir;  {Yar.)  quie  nulli  si  pcenituerit, eut  correxent, 
ad  Teuiam  redeundi  aditus  obetruitur.  Quod  si  {Add. 
•I  vor.)  periculo  mortis  oonstitutOy  tempora  poeniten* 
iix  relaxentnr,  etacceptOTiatieooonvalescat,  statnu 
teo^Kira  poBuitentiae  oiiserventur. 

Sloltilo  EccUtia  antiqna,  eap.  65  *. 
Omni  tempore  jejnnii,  manns  poMiitentibtts  a  sa- 
^eerdoiibus  iayK>natur. 

Ibid.f  cap.  68  >>. 
Poemteates  etiam  dies  remissionis  gemia  flectaiit. 
Canon  Carthaffinetuii^  mra  %A  «. 


eoufltentium  et]  pamitentium  precitor  aeoedal.  Tunc 
enim  demum  ad  pcenitentiam  plures  poterant  pity 
▼ocari,  si  popuii  auribos  non  publieetiir  coDsdentia 
eonfitentis* 

In  qnu^la  Innoceniu  papcs  i  •  \ 

Qoi  post  baptismom  omni  tempore  iBOORtiiientfai 
Toluptati  dediti,  extremo  [flne]  Titas  snfle  poBnileii- 
iiam  simul  et  recondliationem  [communlonis]  ex- 
poscunt.  {Add.  et  var.  in  §dd.)  Consuetado  pnor  to- 
nuit,  ut  concederetur  [eis]  pmnitentia,  sed  eommunio 
■egareUir.  Nam  eom  iilius  lemporis  [illis  temporflias] 
ereberrima  persecatiooes  essent,  {Var.)  nec  eon- 
monionis  facoitas  bomlnes  de  reconciliatiooe  secaroa 
revocaverit  a  lapso,  merito  negaU  eommiinioBe,  esi 


Si  presbyter  vel  diaconus  (Add.  M    var.  in  tdd.)  B  concessa  poenitcntia,  ne  totnm  peoitus  negareiur : 


dcgradentur,  noueis  manus  Unquam  poeniientibiis 
[vel  tanquam  fidelibus  laicis]  imponatur. 
Caium  ArelatcnstM^  ara  22  ^. 
Poenitens  [quaecunque]  mulier,  {Yar.)  sive  defun- 
eto  viro  alii  nupserit,  vel  [suspecu,  vel]  inierdicU 
fumiliariute  cum  extraneo  vixerit,  ab  ecciesiae  limi- 
nibus  arceatur  :  simiHter  {Add.  et  var.)  de  viris  ob- 
servetur. 

Cap.  23  : 
roeiiiientiam  oonjugatis  non  nisi  ex  ooMensn  dan- 
dam. 

Caiioii  Ai(r^ii«iitis,arro25  '. 
Ut  ne  quis  benedictionem  poeniieniie  juvenibus 
(itorsonis]  vel  coiyugaiis ;  nisiexconsensu  [parilnm]^ 
•t  xute  jam  plcna  dare  avdeaL 

CojMii  iliirostVonim,  mra  II  *. 
Su|>iu>  obmutescens  [prout  sUUs  e|as  esi]  baptizari 
aut  poeuitentiam  accipere  pptest,  {Add,  «i  var.  in  edd.) 
si  voiuntaiis  praeterit»  testimonia  adliierint. 

Mrail^. 
Amentlbus  quaecunque  pieutis  suot  conlerenda. 

Decreta  pcenitentiiB  in  epictola  Leonis  papee  L 
{Add.  ei  var.  in  cdd.)  PoeBiteutia  quae  a  flde- 
libas  postolatur,  ne  de  singulonrai  peocaioram  ge- 
nere  in  iibelio  scripU  professio  pubiice  reeiieinr,. 
ctnn  reattts  conscientiarum  sufficiat  solis  saeerdoii- 
bus  indicari  confessione  secreu.  Quamvis  em« 
plenitttdo  fidei  videatur  esse  iaodabilis,  qiue  pro- 


et  duriorem  remissiouem  fecit  temporis  raiio.  Sed 
posiqoam  Dominus  nosler  pacem  Ecekslis  reddidkt, 
[jam  terrore  dcpulso]  commanionem  dari  abeantibos 
placuit,  ei  [et  propter  Domini  misericordiam]  qoad 
viaticum  profccturis.  {Add.)  Tribaeiur  ergo  eom 
poeoiieniia  extrema  commanio,  ai  bomines  hiqus' 
modi  in  supremis  suis,  permtitente  [posnitentes,  miso- 
rante]  Salvaiorenostro,  a  perpetnoexitio  vindloeQtor. 
Cffiioii  fe/«loiitM,  capH^. 

Sacerdos  coieunqaf  poenitentfam  triboH,  fcl  obeer» 
vet  {Muk.  add.  et  var.  inedd.)  ui  prius  enm  toadeai : 
aai  si  mulier  est,  vr slem  mnUi,  ne  ad  kmeBianda 
rursus  post  poenitenliam  relabaiar. 

In  epietoia  Uanie  papm  i,  cap.  8. 
C  ( Var.  et  add.  in  edd.)  Qal  jam  deficieiites  poenlte»> 
tiam  accipiunt,  et  aote  comoninionen  morioBtDr» 
horom  causa  Doi  judidio  reservanda  est.  Noe  Mtcm, 
quibiis  non  oommunicamas  vivis,  commoaicaK  nmr- 
ittis  non  possomos. 

/M.,  eap.  10. 

{Mfdt.  add.  et  var.  in  edd.)  Poenitentiom  proffSsU 
non  Itcei  in  foro  litigare.-Si  Umen  habMl  qood 
oegligere  oon  debent,  ecclesiastlcum  jodiciam,  noa 
forense,  ddient  expetere. 

Ibid.f  eap.  i\. 

{Varn)  PcBmtens,  eive  pott  pcenilentiam  negoSaior. 
—  QaaliUs  locri  aot  excusat  negoiiantem,  aui  arguit, 
quia  est  bonesius  quaestus,  et  tnrpis :  venimunea 


pter  Domini  iimorem  apud  homines  citibescere  oon  q  poenilenii  uiilius  est  dispendia  pnti  qoam  pericolis 

negotiationis  obstringi,  qnia  dl(ficiie  esi  inter  vea- 
denies  et  ementes  [ementls  vendeniisque  comme^ 
dom]  non  intervenire  peccaium. 

Ibid,,  cap.  15. 

Qai  {Add.  et  var.  in  edd.)  ob  poenltentiam  tlmens 

lapsum  incontinentiae  juvenilis,  copolaro  uxoris  pra»- 

elcge.rit,  [ne  crimen  fornicationis  incorreret]  videtor 

rero  fecisse  venialem,  si  praeler  coiqogem  nnUan 

<*  Ejusd.  conc.  c.  15. 
i  Al.,  Leon  I  ad  nnivetsot  epitcopos  per 
fiiVrm,  Samnttim  et  Pirenum  conttiiuiaa. 
i  Ad  Exttperium  episc.,  cap.  2. 
k  €k>nc.  Tolet.  iii,.c.  42. 
1  Atl  inquisitiones  Rustici  Narbon* 


vereiur,  Umen  quia  non  omninm  hi^usmodi  sont 
peccau,  ut  ea,  qui  poeniteniiam  poscunt,  non  ti- 
meant  pubiicare,  removeatur  [Um]  improbabilis 
eonsuetudo  :  ne  mulli  a  poenilcntiu^  rf*mediis  arcean- 
tur,  dum  aui  erubeftcunt  aut  meluunt  inimicis  snis 
sna  facU  reserari,  quibus  possunt  legum  constilu- 
tionibus  percelli.  Sufficit  enim  iiia  confessio  qnnc 
primum  Deo  oflertur,  et  [A/.,  tunc;  /i/.,  tum]  etiam 

*  Id.  in  cod.  Barb. ;  conc  iv.  Carth.,  c.  80. 
^  G.  66  in  c.  Barb. ;  conc.  iv.  Carih.,  c.  82. 
<  Conc.  vCarth.,c  .11;  cod.  can.  cap  27. 
'  Conc.  Arel.  ii,  c.  21. 

*  Ejtisd.  conc.  c  22. 
'  Conc.  Aurel.  iii.  c  24. 

*  Conc.  Arausic.  i,  c.  12 


Um  CANONES  S£L£CT1  fiX  VCT.  CAN.  COLLfiCT.  I07i 

(ftfiiRi]  omnino  cognoveriL  In  quo  umen  non  regu-  \  noa  juvisset.  Cum  esset  in  posna,  poMiiiuii :  et  per 


kin  oonstitiiimus,  sed  quod  sit  tolerabiiius  aestima- 
MSf  qois  nihil  ei  sliad  congruit,  qui  pcenitentitm 
fessit,  quam  castitatis  perseverantia  [castitas  pei^ 
feterans  et  meutis  et  corporisj 

Ibid.y  cap,  19. 

Hi  qui  a  gentibus  capti  sunt,  si  convivio  solo  gcn- 
ilium  escis  immoiatitiis  usi  sunt,  possuntj^uniiset 
manus  impositione  purgari  {Add,  et  var.)  et  commu- 
oicare.  Si  autem  idola  adoraverunt»  aut  liomicidiis 
rti  fornicationibus  contaminati  sunt,  ad  eommonio- 
oem  eos,  nisi  per  pisnitentiam  [publieam]  noa  ad- 
mUti. 

/fi  Hbro  «  iancti  Pomerii. 

Bekhtfui  occutte  peccant  etpeenitentiatn  oeculte  agunt,  B 
—  Hi  vero  qui  in  aliquo  gradu  consliluti  sunt,  et  oc- 
CQltecrimen  admittunt,  {Muit,  add,  et  mf.)  facilius 
iiM  Dofflinom  placabunt,  qui  non  humano  judiciocon- 
▼icti  crimen  agnoscunt  :  qui  aut  propriis  illud  cuu- 
fessionibus  produnt,  aut  nescientibus  aliis  quaies 
ipsi  in  occuiiis  suis  sint,  in  se  volunUrix  excoinmu- 
Bicaiionis  sententiam  ferunt :  et  ab  altari  cui  mini- 
strabanc,  non  animo,  sed  officio  separati,  vitam  suam 
qoasi  mortoam  plangunl;  certi  qttod,  recondliato 
sibi  Deo,  efficacis  ptBnitenti»  fructibos,  non  solum 
amissa  recipient,  sed  etiam  cives  Supenue  dvitatis 
elfecti,  ad  gaudia  sempitema  pervenient. 

/n  concUio  Coetcelim  papm  i>,  cap 


iiDios  sermonis  promissioiiem,  habiuculum  paradisi, 
Deo  promiUeote,  promeroit.  Vera  ergo  ad  Dominum 
oonversio  in  oltimb  positorum,  meute  potios  est  «sti- 
manda,  quam  tempore,  PropheU  hoc  attestanU  [Uli- 
ler  asserente] :  Ctitn  convereue  (ueri§^  ef  in^fmu^riif 
[tunc]  fo/vM  ertj.  Com  ergo  Dominos  sit  cordis  in< 
•pector,  qoovis  tempore  non  est  deneganda  poeniten- 
tia  posnilenti  [postolanti],  com  ilii  se  obliget  [ille 
se  obiiqoet]  iodid,  cui  occolU  omnia  noverit  reve- 

lllB. 

CAPUT  LXiX. 

M  BIS  QUl  COIfTRA  CA.*IONES  FAacrtT. 

Canon  Chalcedonemig^.afra  i. 

•  Regolas  sanctorom  Patrom  per  singula  nuoc 
«sqoe  eoDcilia  coostiluUs,  proprium  robur  obtinere 
decrevimus. 

jEra  10. 

'  Qui  ausi  fuerint  post  deflnitionem  niagns  et  uni  - 
versalis  bujus  synodi,  qoidquam  ei  his  qu»  sunt 
prohibita  perpetrare,  a  proprio  gradu  recedant. 

Canon  Kpaunentii,  ara  iO. 

Quocirca  liaec  quae  supema  inspiralione  comnrani 
senso  [consenso]  placoeront,  si  qois  saneiorom  afi- 
iistitom  qoi  sUtuU  praesentia  soliscriptioitiiMifr  pro- 
priis  firmaveront,  nec  non  et  qoos  eorom  Deus  esse 
voiueritsocoessores,  relicU  imegriute  observationis 
excesserit,  reum  se  diviniuiis  pariter  et  fralerniutiii 


Agnovimus  ( Var.  in  edd,)  qoosdam  pcenitentiaro  G  i"^<^  futurom  esse  cognoscal 


norientibos  denegare,  nec  iliorum  desiderils  annui, 
qui  obitus  sui  tempore  boc  animas  suae  copiuiit  re« 
medio  subvenire.  ( Var.)  Ilorrendom,  fateor,  nec  de- 
bere  tant»  impieUlis  aliquem  reperiri,  ot  de  Dei 
pieuie,  qood  absit  [Edd,  om.  qnod  absit],  desperet : 
iiuasi  non  possit  ad  se  quovis  tempore  concurrenti  suc- 
currere,  et  periditantew  sub  onerepeccatorum  liomi- 
nem  pondere,  quo  se  ille  expediri  desiderat,  liberare. 
Quid  hoc,  rogo,  aliud  est  quam  DMrieoti  roortem 
addere,  ejusque  ainmam  sua  crudeliute,  ne  al)so- 
luu  esse  possit,  occidere?  cum  Deus  ad  subvenien- 
dum  paratissimos  {Var.)  inviut  ad  pceoitentiam,  et 
sic  pnHnlUit  peccatori  :  In  quacunque  die  peccator 
eonvemu  fuerit,  [peccata  ^mJ  nan  imputabuniur  ei. 
Ei,  Nolo  mortem  peccatorit,  $ed  ut  convertatur,  et  0  ^^^ 
uivat,  Salutem  er|;o  homini  adiroit  quisquis  mortis 
tempore  [speraUm]  pocnitentiam  denegavit :  et  de- 
•peravit  de  elementia  Dd,  qui  eum  ad  subveniendum 
morienti  sofflcere,  vel  [in  momeuto]  posse  npn  cre- 
4idit  Perdidisset  latro  praemium  in  croce  ad  Christi 
deiteram  pendens,  si  iliom  onios  hor»  poBniteutia 


Canon  Aurelianenns,  cera  26  «. 

Qui  drca  haec  qox  Deo  inspiranie  sutnU  sont, 
xelicU  observationis  integriute,  custodire  [et  im- 
plere]  negleierit,  {Var,)  reom  se  divino  Jodido 
esse  cogDOScat  :  qoia  canones  soos  nec  ignorare 
coiqoam  [qoemqoam]  nec  dissiinolare  permiitkor. 

Canon  Maticemit  ^  irra  4. 

Omnes  [aotem]  qoi  deflnitiones  nostras  pcr  inobe- 

dientiam  evacoare  contendont,  analhemate  percei- 

lantur. 

JSra  5  s. 

Si  quis  autem  contuniax  iioslris  sutulis  salol)er- 
rimis  fuerit,  a  membris  Ccdesi»  omni  Umpore  s^pa- 


Canon  Lugdun$nsi$^  ctra  50  *»•. 

Haec  vero  quae  a  nobis  inspiratione  divida  deflnita 
sont  [tracuu  vd  finita  sont],  qoisqoi&  eieesserit . 
{Add,  et  Mrr.)  reom  se  diviniutis  examini  qoasi 
divinorum  transgressor  mandatontm,  reum  se  con- 
cilio  fratemiuiis  futorom  esse  eognoscat. 


•  Lib.  II  de  \ila  eontemplativa,  cap.  7.  —  Libri 
tres  de  Yiu  coDtempbtiva  in  Decreto  GratlaDi  et  in 
Operibos  D.  Prosperi  vulge  sed  falso  ipsi  tribnontor. 
Teautur  enim  Isidoros  nispalensis  eap.  \%  libri  de 
Scriptoribos  ecciesiasticis,  horom  librorom  aocforem 
esse  Jolianom  Pomerium,  quem  quoqoe  prseseferont 
c.odices  mss.  antiquis»mi,  inter  quos  recensemus 
ttptiroum  codicem  capituH  Bellovaccnsis,  sicut  ad  me 
s^ripsit  Ludovicus  Hasl*^  facul'.atis  Parisiensis  doctor 


doctissimus  et  sodus  Sorbonicus. 

^  Ep.  Coelest.  I  ad  anscopos  proviDdae  Vietinaisis 
e|  Narbonensis,  cap.  z. 

^  Interp.  Dlonys. 

.'  Parum  dilTert  ab  inUrp.  Diouys. 

<  Conc.  Aurei.  iii,  c.  33. 

f  Conc.  Matisconens.  ii. 

^  EJjusd.  conc.  id.  c. 

^  Conc.  Lugdonensis  i»  c.  3., 


1075  CANONES  SELECTl  EX  VET.  CAN.  COLLECT:  1076 

CAPUT  LXX  A     xiii.  Caoones  AreUtenses  episcoporum  xix  ;  Sa- 

is  Bpiscopis  Qui  CAXONEs  »  stpRADicTOS  SUBTERFIR-     "*"«"*  Arelalcnsis,  etc. 


MAYEROKT  »>. 

I.  Ecclcsiastioe  regulae  sanctonim  apostoloniin  : 
prolaUe  per  Clementem  papam ,  quae  in  GraBcis 
'  eieniplaribus  in  ordine  primse  ponuntur. 
u.  Canones  Nicxni  episcoporum  cccxviii. 
'  III.  Caiiones  Chalcedoncnses  episcoporum  ccxxx. 

IV.  Canones  Ancjritaui  ^  ^  quibus  consenserunt 
Osius  episcopus,  et  alii  xii  cuin  cxteris  episcopis. 

V.  Caaones  Sardicnses  episcoporum  xx  :  Osius, 
Gaudeiitius,  Januarius»  Ethius,  etc. 

VI.  Canoncs  Anlioclieni  episcoporum  xxii :  Euse- 
i.ius  Palaistinus,  Theodotus,  elc. 

VII.  CanonesLaodicensesepiscoporum  xxii:  Tbeo- 
«u>sius,  Nicetas,  Anatolius,  etc. 

VIII.  Canones  Neoc;esarienses  episcoporum  xvji : 
Basilius,  Gregorius,  Lupus,  Justus,  etc. 

IX.  Canones  Aurasicorum  episcoporuin  wi  :  lli- 
larius,  Eucberiiis,  etc. 

X.  Canones  Arelatenses  episcoporuni  cc  :  Silvester 
papa ,  Mariuus  Arelatensis,  Reticius  iEduoruin  vo- 
catus  Lugdunensis,  temporibus  Conslanlini,  Yolu- 
siano  et  Aniano  consulibus. '—  Ilcm  canones  Arela* 
leoses  episcoporum  xn :  Caesarius  Arelatensis ,  Cy- 
yrianus.  —  Iiem  canones  Arelaienses  in  Yasensi 
vico  episcopormn  xi :  Ciesfltrius,  Cyprianus,  Prosper, 
Eucherius. 

XI.  Canones  Epttunentes  episcoponnn  xxiv  :  Avi- 
tus,  Yiveoliobis,  etc. 

xiK  Canones  Arricanomm  episcoponim  xxrv. 

a  lloiuin  conc.  varias  lecliones  ct  numeros,  qua- 
.  Iti-  leguolur  iu  cooc  uitim;e  Eilit.  ssRpius  sopra 
notaviinus. 

t>  Hic  est  titulusDionys.,  licet  ipse  fateatur  in  epi- 
stola  ad  Siephanum  episcopum,  sivc  in  pra*iatione  ad 
oodicem  canonum  ccclesiasticoruni ,  plurimos  ipsis 
cousensum  non  pnelMiisse  facilem,  his  scilicei  verbis : 
f  In  piincipio  ilaque  canoiies  qui  dicunlur  apostolo- 
rum,  de  Graico  transtulimus :  quilnis  quia  plurimi 
conscnsuin  iion  pracbuerefacilem«  lioc  ipsum  vestram 
nobiinius  ignorare  sanctilatem  :  q^u^mvis  postea 
quiedam  constitula  pontiflcnm  ex  ipsis  canonibus 
assumpla  esse  videantur.  i  Hoc  idem  indicat  s^no- 
donim  index  qui  lcgitur  iuitio  collect.  Et  cum  iliud 
caput  aut  iliuslret  aul  exponats  apte  bic  re&rri  posse 
videtur. 

/n  nomine  Dominx  incipinnt  capitulacanonum  GrcBco- 

rum, 

Canones  Nicttni  episcoporum  cccxvui. 

Cauoues  Aacilitani  episcoporum  xii.  Uos  caiiones 
Nlcrrnos  fuisse  iradunt. 

Canones  Ephcsiani  primne  svnodl  epfscoporum  cc. 

Cuuoues  Neocaesarienses  episcoporum  xviii. 

Canoncs  Gangenses  episcoporum  xv. 

Canoncs  Antiocheni  episcoporum  xxxu. 

Canones  Laodieenses  episcoponim  xxn. 

Canones  Constantinopolitani  episcoporum  cl. 

(^anooes  Chalceilonenses  episcoporum  dcxxi. 

Canooes  apostolorum,  qoos  Dionysins  episcopus 
de  Graeco  in  Latinum  traostulit,  r<^nte  Siephano 
episcopo. 

(^anones  Nicaeni  episcoporom  xx.  Hic  canon  apud 
Gru^cos  iion  habelur,  et  a  quibusdam  Sardiccusis 
votalur. 

ranoiies  Hipponicnses  cpiscoporum  xii. 


XIV.  Ganooes  Agatheoses  episooporum  xxxiv  ; 
Ca^sarlus,  Sophrooius,  etc. 

XV.  Canones  Aurelianensex  episcoporum  xxi :  Ao- 
relianus,  Agrestanim ,  etc.  —  Item  Aureliaocnses 
episcoporumxxi :  Melanius,  Lupus,  etc.  —  Iteoi  Au- 
nlianenses  episcoponim  xxv  :  Albinus  Aodegaven- 
at ,  Lupiis  Lugdunensis. 

XVI.  Canones  Arvernenses  episcoporum  xx  :  Ho- 
noratus,  Gallus,  etc. 

XVII.  Caoones  Maticenses  cpiscoporum  lxiii  : 
Priscus  Lugdunensis ,  Siagrius  iEduorum,  Sulpitius 
Bituricensis,  Eusebius  llaticensis,  etc. 

xviii.  Canones  Lugdunenscs  episcoporum  xiii  : 
B  Nicelius  Lugduoensis,  Siagrius  JEduonim.  —  liem 
canones  Lugdunenses  episcoponim  xx  :  Priscoi  Lug- 
dunensis,  Siagrius  ^duonun. 

XIX.  Consensio  et  coulirmatio  Leodegarii  epiicopi 
Augustoduueosis. 

CAPUT  LXXI. 

^  CA.NO.NES  SANCTl  GRKGORII  PAM»  CA».   XII. 

i .  Qualiter  episcopus  cum  suis-ciericas  ^lebet  cob- 
versari. 

2.  De  clericorum  stipendiis,  qui  uxores  ducuni. 

3.  De  coiomuoi  vita  vel  eleemosyois. 
i.  Demissacelebranda. 

5.  De  furtis  eeclesi:». 

6.  De  conjugio  cuni  p.  ('pituiuis  mixto. 

7.  De  ordinationibus  facicndis. 

^     8.  De  episcopis  Galliarum  ac  Britannoruai. 

Caoooes  Militaoi  episcoporum  xviii. 

Item  canones  Laliiionim. 

Canones  Carlhagincnses  episcoporum  ccxviii. 

Canones  item  Carlhaginenses  secandie  synodi. 

Cuuones  Tboloueuses  episcoporum  xxxiif . 

Canoues  Romanorum.  Itcm  cauooes  ftoaMnonini 
snb  sancto  Sylvestro  papa.  Canones  ilem  Romaoo- 
rom  sub  iieatoGregorio  primo,  sccondo,  ct  tertio. 
.    Cauones  Aogenses  episeoponim  xxxiii. 

Canones  Aurelianenses  cpiscoporuio  x\i.  Cmonti 
itcm  Aurelianenses  episcoporum  xxxv.  Canoncs  iieu 
Aurelianenses  tertiae  et  quartx  synodi. 
'    Caoones  AreUlenses  eplscoporum  bc. 

Caooues  ArausicAui  episoipomm  xviii. 

Canones  Yaientioiani  episcoponim  xix. 

Canones  Ragenses  episcoporum  xu. 
I^     CaiMnes  YtseRses  episcoponim  cviii. 
*^     Cauones  Areiateoses  episcoporam  xv.  Prcil^te* 
rorum  v,  diacouorum  xvi. 

Canones  .Arverncnscs  cpiscoponini  xv. 

Canones  Maticenses  episeoponim  xxi. 

Caoooes  Lugduneiises  episcopomm  ▼iii. 

Cauones  Epaunenses  cpiscoporum  xxvik 

Canones  ArausFcani  episcoporum  xxxt. 

Canones  Caesarienscs  episcoporum  xxxvi. 

Caoooes  Lamoallani  episcoporam  xxxvu. 

Canones  Agathenses  cpiscoporum  xxii. 

Canoues  Yieonenses  episooporum  xxviii. 

Caoones  IJrittcanenses  epiaeoponun  xv. 

Caoones  Xoleiani  episcDponim  X.- 

Gaoooes  Aocuftioduoeoaiufli  Bmcli  Leedegarii  ^pir 
scopi. 

c  De  hac  synodo  vid.  Epipbaninm  hxr.  Lxxm. 

^  Utx  desiderantur  io  ed. 


1077  CANOMES  SttuLECTI  £X  YET.  CAM.  COLL£CT.  m9 

•.  De  baptismo,  et  iparieliiMilibus»  el  imt«  ca-  A  omoipotena  Deo  pooit  placere,  sollicite  eliga^,  et  iii 


niin. 

10.  De  enixa  flialiere,  aut  nenslruMa. 

11 .  De  ooitii  cani  proprift  uxore. 

ii.  De  iHunonc  quse  in  Mranis  «ccldit. 

•  RfcSCftlPTA  BBATl    GRCGOHn    PkVJE    AD  AUGtSTlNL']!  , 
QOCn  PmO  iB  IR  6A&01IIAII  AD  PftJEMGAMt»m  HUlT. 

^  Beati  Pauli  ad  Timotbeum  testantur  Epistolae , 
iu  quibus  ernn  enidire  studuit,  qualiter  enm  in  domo 
Dei  conversari  oportuisset  [deboisset].  Mos  est  an- 
lem  sedis  apostolicx,  ordinatis  episcopis  pneccpta 
iradere,  ut  ex  omni  stipendio  quod  accidit  qualoor 
debeanl  fieri  portiones  :  nna  Tidelicet  cpiscopo  et  fk- 
miliae,  propter  hospitalitatem  [et  snsceplioneml ; 
a!ia  dero ;  teriia  pauperibus :  quarta  ecclesiis  repa- 


Anglorum  Ecclcsia,  qiue  adbuc  in  flde  aova  eai,  ijih 
stiiutione  praecipua,  qu»  de  multis  ecclesiis  colii' 
gere  poCuiaU»  infundas.  Mon  cnim  pro  locis  ret»  sed 
pro  bonis  [Edd.om.  bonis]  rebua  ioca  [nobift}affiaiMia 
liunt.  Ex  singulis  ergo  quiJjusque  ecciesiia  ( Var.)  lua 
fratcraitas  quu;  pia,  qu»  ffeligftosa,  quee  recta  mibI 
eligat.  Et  U^  quasi  in  fHtfciculo  eoilecta,  apud  An^ 
floram  mentes  in  consueliidinem  ponat. 
S.  (Var.  ct  add.  in  edd.  passini.)  De  futUtecciMm. 
Ex  persona  Airis  penaare  oportet  qualiler  valeal 
corrigi.  Sunl  enim  quidam  qui,  habemea  iubsidia , 
furluoi  perpelrant;  el  siinl  alii  qui  ex  inopia  pcrpe- 
iraBl  [delinqiniBt].  Unde  necesse  esi  quosdamdanuiis, 
quosdam  vero  verbis,  et  aJios  tcviua»  alios  verodisiri- 


Tandis.  Sed  tuafraterniusmoBasteriiregulis  erudiia  ^  ciius  corrigi.  Et  coin  pauluium  districtius  agitur,  ex 


beorsum  vivere  non  debet  a  dericis  suis  in  Eccicsia 
Anglorum,  qu»  auclorc  Deo  nuper  ad  fidera  pcrdu- 
cta  est:  hanc  debcl  couversationem  instUiierc,  (iux 
ia  initio  nasceutis  Ecclesia:  fuit  pairibus  uostris,  in  qui- 
buiioullus,  {\ar,  in  edd.)  quae  possidebat  corum  aliquid 
suum  esse  dicebat,  scdcrant  cis  omnia  communia «. 

2.  De  cUricorum  Uipendiis,  qui  uxores  ducunt. 

Si  qiii  vero  suut,  qui  intra  [cxtra]  sacros  ordines 
constituU  sc  contioero  nou  possunt,  sortiri  iixores 
debent,  et  stipendia  sua  extcrius  accipcre,  quiu  scri- 
ptum  est:  Dividebatur  stit^u/ii,  prout  cuique  opu$ 
erat,  Dc  eorum  quoque  itipendio  [cogitanduni  atque] 
providendum  est,  etsubEcdesiae  reguiasant  tenendi, 


cbaritate,  non  ex  furore  agendum  est :  quia  ipai  boc 
pru^statur  qui  corrigitur,  ne  gehenna  igiiibus  Irada- 
tur.  Sic  eniin  nos  flJelibus  disoiplinam  tenere  debe- 
mus,  sicul  boni  {mtres  carnalibus  filiis  soleiit,  quos 
et  pro  culpis  verbcrnius  fcriunt;  et  tamen  ipsoa 
quos  doloribus  afTliguut  habcre  haeredes  quaeruul  : 
ct  quoe  possident  illis  servant  quos  insequi  viden- 
tur.  II  rc  ergo  charitas  In  mente  tenenda  est,  ita  nt 
mcns  extra  rationis  rcgulam  omnino  nihil  fadat. 
Quomodo  autem  furlum  rcddi  debeat?  absit  ut  Eccle- 
sia  cum  auctomento  rcciplat  quod  de  terrenis  rebus 
vidctur  amlsisse  et  lucra  de  vanis  [damnis]  quserere. 
6.  (Var.)  De  conjugio  cum  propinquit  mixto. 


ut  boni»  moribus  vivant  et  caiieodis  psaUnis  invigi-  p     ^*  quidem  quaedam  lex  Romanorum  [In  Romana 
lent,  etab  omnibus  Ulidtis  cor  et  linguamet  corpus      republlca]  permillit,  ut  sivc  frairis,  oi  sororis,  seu 


Deo  auctore  conservent.  (Add.  t»  edd.) 

3.  De  commum  vita^  vel  ele€mo$ym$  <>. 

•  iain  deficienilbos  portiontfous  [de  faciendis  por- 
lionibua],  de  exhibenda  hospltalitate  et  adimplcnda 
miaericordia ,  nobis  quid  eril  loqnendnm?  Omne 
quod  superest,  in  causia  [neccssitatibus]  piis  ac 
religiosis  erogandum  est,  Domino  et  magistro  om- 
nium  dicenie :  Quod  superest,  date  cleemosynam,  et 
ecce  omnia  munda  sunL 

4.  (Tar.  in  edd.)  De  mis$a  celebranda. 

{Add.interr.)  Ptoverit  fratemitas  tua  Romana*.  Ec- 
clesisconaaetudinem,  m  qua  (V«r.)  nutritus  es.  Sed 


duorum  germanorum,  rel  duamm  soromm  fllius  ct 
fllia  misceiiniur.  Sed  experimenlo  didicimus,  ex  tali 
conjngio  sobolem  non  posse  snccrescere.  '  Undc  nc- 
ccsse  cst,  etiam  tertia  vel  ^  quarta  generatione  fide- 
les  licenter  conjungcrc.  ^ain  secunda  quam  prxdi- 
ximns  hac  sc  [a  se]  omnimodo  dcbet  abstinere.  Cum 
noverca  aiiteni  misceri,  gravc  cst  facinus,  quia  [et  in 
Icgc]  scriplum  cst:  Turpitudinem  patris  tui  nun  reve- 
labis  (Var.  ct  add.)  Et  qui  lurpitudinem  novercae  re- 
vclat,  turpilu^incm  patris  revelat,  cuiu  qua  una  caro 
dudvm  fuit.  {Add,  et  Yar.)  Cognata  vero  perconjuB- 
(^tionein  fratris  tui  soror  tua  facta  est.  ^  Si  vero  in  An- 
glorum  gente,  (Var.)  dum  essct  in  infidditatc»  allqui 


nilhi  plaeel,  m  aNe  in  Romana,  eive  in  Gaiiiaruin,  iv  huic  nefando  conjugio  fuerunt  admixti,  aduuMiendi 
sive  in  qualibet  Ecclesla  aUquid  invenisti  quod  plus      sunt,  ut  sc  abstineant  et  poeniteaol :  {Add.)  non  tamen 


•  Var.  edd.  Yid.  epistol.  51  lib.  xii  Regist.  epist. 
ult.  ed. 

>>  Quaedam  add.  in  edd.  scilicet  inlerrogat.  August. 
el  alia,  etc.,  in  Resp. 

^  Petms  Gussanvillaeus  recte  animadvenlt  in  illa 
epistola  aliqua  esse  quae  a  geoio  S.  Grcgorii  aliena 
videntur.  Quarc  ea  pr^serttm  nolaiida  suiit  quas  non 
redpit  collectio  antiquissima  et  accuratissima  cod. 
Her.,  cum  ex  ipsis  patcat  quxnam  in  ed.  redundent. 

'  In  ult.  cd.  uon  disting^  a  sup.  cap. 

*  De  his  ita  seutit  vir  cniditus  iii  suis  notls  :  c  In 
prima  rcsp.,  iiiquit,  jam  do  quatuor  portionibiis 
actum,  et  vila  coinmuuis  indicla  :  ncc  erat  quod 
super  his  non  rogatus  respomlerot.  i  Rccte  quidem 
uotatur,  illiid  idem  jam  supra  csso  diclum ;  sl  legatur 
ul  ui  ed.  Sed  aliain  prorsus  cspC  qn.rstioncm  ct 


maximi  momenti,  probat  lectio  varia  cod.  Uerovall. 

'  In  ed.  quaedam.  male  interponuntur. 

>  Vid.  not.  Petri  Gossanv. 

^  Hic  incipil  vii  Resp.,sed  rccUus  in  foR.  com 
asatur  dc  eadem  quxstionc.  Vid.  not.  Petri  Gussauv. 
Aiia  in  ed.  add.  scdiccl  ab  his  verbis  soror  tua  fac-ia 
€$t,  nsque  ad  si  rfro,  dc  quibus  sic  vir  eraditus  in 
suis  notis  :  c  proqua  reioanncs  Baptista,  etc,  bOH: 
disparilia,  {nquit,non  miscuisset  sauclus  Oregorius  : 
aliud  quippe  cst  misccri  uxori  fratris  viventls ,  aliud 
inorlui,  ut  ox  vctcri  lego  consiat,  etc.  Existlmo  to- 
tam  hanc  appcndiocm  a  quodam  concionatore  ^d 
margiiiem  pusitam  fuis^e,  de  qna  postmodum  in 
textuTn  irrepsit.  Non  sulct  sanoius  Gregorius  extra 
chMrum  saltare,  et  res  a  proposito  alienas  adiniscere 
tam  frigidc.  >  Quod  absque  ullius  cod.  auctoritato. 


1079  CiMONES  SELEGTi  El 

fro  liac  re,  quain  ignoraoter  antebaptisniumoooiini-  K 
•ermit,  eemrounione  priventar  «. 

7.  De  ordiMtiBnihuf  faciendi$» 
(Qmmd.  prwcedunt.)  Episcopi  noii  longo  intervaHo 
inter  se  difljiinganlar,  ut  ad  ordinandum  episcopom 
Ires  aul  qaaliior  convenire  possint :  {Mult,  add.  ei 
Mf.)  qoia  aliler  ieri  non  oportet.  Num  in  ipsis 
rebos  spirilaliba^,  vl  sapieoter  el  maturedispooanlur, 
cxemplum  Irabere  a  rebos  eliam  camalibus  pos- 
•omns.  €ene  enim  dum  eoiijogia  [in  mundo]  ce- 
lebrantur,  eonjugaii  quique  Tocanlur  ut  qui  in  via 
}aro  cofljugii  praecesserunl  in  subsequentibus  que- 
que  gaudio  misceantur.  Cur  non  ergo  nobiscom  in 
luie  q>irltaii  ordinalione,  qua  per  sacrum  mysierium 
bomo  Deo  eonjungitur,  tales  convenianl,  qui  in  pro- 
lectum  episcopi  [in  profectu  ordinali]  gaudeant,  vel  B 
pro  ejus  euslodia  omnipolentl  Deo  preces  pariter  Deo 
fundant? 

^  9.  De  buptismo,  et  pericUtaHtibus,  et  partu  earum. 

•  Mulier  pricgnaus  (Vnr.)  potebl  baplizari,  cum 
nou  sit  ante  omnipotentis  Dei  oculos  culpa  aiiqua 
fecuuditas  [carnis].  Nam  cum  primo  pareules  noslri 
deUquisi>ent  in  paradiso,  immorlalitatem  quam  ac- 
ceperaut,  recto  Dei  judicio  perdidcrunt.  Quia  itaque 
idein  omnipotens  Deas  humanum  genus  in  culpa  sua 
(unditus  exslinguere  noiuit,  et  immortalitatem  bo- 
miui  per  peccatum  [pro  peccato]  suum  abstuiit,  el 
( Var.)  benignilatem  su^  pietatis  fecundilate  sobolis 
eis  reservavit.  Quod  ergo  (Mult.  var.)  non  naUirae 
humanse!»  sed  omnipoleotis  Dei  dono  reservatum  est,  Q 
qua  rallone  poteril  sacri  baplismalis  gratia  prohi- 
beri?  In  illo  quippe  mysierio » io  quo  omnis  culpa 
fuiidilus  exstinguilur»  valde  sluUum  est»  si  donum 
grali^  eontradici  posse  videatur.  Cura  vero  eoixa 
fuerit,  posl  quol  debeat  dies  muiier  ccclesiarn  iii- 
trare,\cleris  Testamenti  praeceptumcsl[pra!ceptioue 
didicisti|,  ut  pro  masculo  33  diebus,  pro  feinina  au- 
lem  66  diebusdebeat  al>stmere.  (Var.)  Sed  ha!C  in 
uiysterio  accipiuntur^  Nam  si  hora  eadem  qua  genue- 

fted  sohi  persplcacite  sui  tngenii  liicprofert  vir  eru- 
dilo^  illud  idem  confirmatur  collect.  cod.  Herovall. 
exuuisilissima,  a  qua  lon^e  absiint,  quaecunque  suut 
a  Gregorio  aliena.  Unde  licet  colligerc  non  esse  quo- 
qiie  Gregorii  quan  piurima  alia,  qux  rndicant  nolae 
ad  marg. 
I     •  Plura  add.  quae  glossema  sapiunt.  D 

"  ^  Hoc  caput  notatur  in  ed.  10,  quia  de  reliquiis 
^  saiicti  Sixli  pRCcedil  aliud,  quod  repuffuat  genuiase 
^  ac  certo;  epistolie  30  lib.  iv,  unde  isiuu  abest  a  col- 
(  l<fcl.  cod.  Her.  sicul  a  inss.  Tell.  el  Cara.,e|c.,sicut 
observavit  Gussauvill;eu$  iu  suis  noiis. 

«  Ab  hi&  verbis/iQC  non  atnbigo/mq\ie  ad  mulier 
prtngnans,  vir  doclus  innuit  non  esse  sancti  Gregorii ; 
quia  iion  saUs  tapiuttt,  biquit,  ^mum  Gregorii  magni» 
Quod  dicit  uullius  cod.  auctoritate  freliis ,  hoc  con- 
urmamus  collectione  cod..  Uer.  in  qua  nihit  cjusmodi 
iegilur.' 
<>  In  ed.  noo  disting.  a  pnecedenti. 

*  Petro  Gussanvilueo  hasc  proposilio  videtur  sus- 
pocta  €  propter,  inquit,  verba  sequenlia,  donec  abla- 
ctetur.  Qtiis  enini  virorum  ista  se  lege  teneri  credat? 
Quis  praelatorum  tale  audeat  jusum  imponcre.  Viiie 
Joanii.  Gers.  de  preparatione  ad  missam  posl  pollu- 
tioneni  iiocturnani  considerat.  7  ct  8.  >  Haec  est  una 


VET.  CAN.  COLLECT.  IMO 

ril,gralias  •ctnra  intrel  codesiam,  duUo  peecali  poo- 
dere  gravalur.  VoloptaseDim  camis,  non  dolor  in  ciilpa 
esl.  (Add,)  Si  enim  enixam  moliefem  prohibcmus 
ecclesiam  intrare,  ipsam  el  poenam  suam  id  colpt 
depulamus.  Baplizari  aulem  vel  enixam  molieren, 
vel  hoc  quod  genueril,  si  mortis  [sine  mora]  periculo 
urgQlur,  vel  ipsa  hora  eadem  qua  gigoil,  Td  hoc 
quod  gignilnr,  eadem  hora  qua  uatum  esl,  ddUo 
modo  prohibeiur  :  quia  sancli  mysterii  gralia  ncuP 
vivenlibus  atque  discementibus  cum  magna  discre- 
lione  providenda  est,  ita  his  quibus  mors  imminel, 
sine  uUa  dilatione  proferenda,  ne  dum  adhuc  tentpvs 
•d  prsbendum  myslerium  redemptioius  quxritur, 
iDlerveniente  paululum  mora  [morte  nude]  inveniri 
Don  valeat  qui  redimatur. 

^  40.  (Var.)  De   enixa  muliere^  aut   mentiruMia. 

•  Ad  mulierem  enixam  [ad  ejus  vero  ooncabluin] 
vlr  suus  accedere  non  debel,  quoadusque  prolesqu» 
gignitur,  abhctelur.  Prava  aulem  in  coojugatorum 
Bioribus  consueludo  surrexil,  ul  mulierct  infanles 
suos  aliis  mulieribus  (For.  et  add.)  ad  Datriendnm 
Iradanl.  Quod  ex  sola  causa  incontinenliae  videinr 
inventum,  quia  dum  se  conlinere  nohint,  de^icioDt 
tactare  quos  gignunt.  Hae  itaque  quae  fllios  suos  ex 
prava  consuetudlne  aliis  ad  nutriendnm  Iradunt,  nisi 
purgationls  lempus  Iransierit,  viris  suis  non  debent 
admisceri  :  qola  el  sine  parlus  causa,  cum  insnetis 
[consuctis]  menstrais  delinentur,  viris  suis  misceri 
prohibentur ;  ita  ut  morte  lex  sacra  feriat,  si  quis  rir 
ad  menstmatam  [mulierem]  accedat  Quae  tameB 
mulier,  dum  ( Var,)  consoetudinem  menslniam  paii- 
lur,  prohiberi  eeclesiam  intrare  non  debel :  qoia  ei 
nalune  superflailas  in  culpam  non  valel  reputari.  £i 
per  hoC  quod  invita  patilur,  juslum  non  esl  ui  in- 
gressu  ecdesise  privelur.  Novimus  namque  quod  dmi- 
Uer  quae  sangoinis  fluxum  paliebaiur,  posl  lerguin 
Domini  humiliter  veniens  veslimenti  cjus  finibriaa 
letigit,  aique  ab  ea  statim  sua  infirmilas  recessit.  Si 
ergo  in  fluxu  sanguinis  posita,  laudabiliier  potait 

ratio  viri  docti,  quie  quin  mihi  videaiur  vera,  Iria 
impediunt.  1*  Quia  duIIo  cujoscunqiie  codicis  lesti- 
monio  utitur.  2«  Quia  codex  Henivallianus  qui  veras 
ipsius  conjecluras  sxpius  confirmal,  banc  ol  lalsaia 
revincit.  3»  Qoia  et  hac  ratione  seqoeretur  ifusAm 
Patrum  teslimooia  ceriissima  expongi  debere;  veibi 
gratia  cum  sanclus  Clemens  Alexandriuui  iia  loqui- 
tur  lib.  111  Stromatum  :  f  Unde  nullum  ex  veteribns 
ex  Scripiura  ostenderis  qui  cum  pra^iante  rem  ba- 
bueril;  sed  postquam  ffcstavil  uterura,  cl  postquan 
edituin  fetum  a  lacle  depulit,  nirsus  a  viris  cognitss 
fuisse  uxores.  Jam  hunc  scopum  et  instituuim  inve- 
iiies  servantem  Moysis  palrem,  cum  Irieuiiium  post 
Aaroiiem  editum  intermisisset,  genuissc  MovseiD. 
El  rursus  levilica  tribus  servans  hanc  natune  iq^ 
a  Deo  iraditaro,  aliis  numero  niinor  ioffressa  esi  in 
terram  promissam.  Non  enim  facile  muliiplicalQr|e- 
nus,  cum  viri  quidem  seminanl  qui  Ifgiiinram  ineut 
matriinonium,  exspectaul  autem  non  solom  utfri 
gestationem,  sed  etiam  a  lacie  depulsionero  *  > 
Eadem  commendant  et  prxcipiunlquidam  alii  Palres, 
sanctus  Ambrosius,  Gregorlus  papa  Ul,  el  quotqoot 

TTQM  79l)ftXtOVjriRy. 


lOSf  CANONES  SELE€T1  EX  VET.  CAN.  COLLECT.  iOSi 

Doiiiliii  TestinieDium  taDgere ,  car  quae  menstruani  A  fuit  quod  dimitteretiir,  ideo  non  est  dimistum  in  bap 
iangninis  patitur,  ei  non  liccat  Domini  ecciesiam 


4itrare?  •  Sanctae  autem  communionis  mysterium 
1d  eisdem  diebus  perctpere  probilieri  non  dcbet.  Si 
«ero  ilia  ex  magna  veneratione  percipere  non  pne- 
niiBit,  laudanda  est :  si  itro  percepit,  non  jodican- 
da.  Bonarum  mentinm  est,  et  ibi  aliquo  modo  cnlpas 
ioaa  agnoseeret  ubi  culpa  non  est :  quia  saepe  sine 
cntpa  agitur,  quod  i^enit  ex  culpa.  Unde  etiam  cum 
etorimus,  sine  culpa  comedimus ,  quibus  ex  culpa 
|Himi  homtnis  factum  est ,  ut  esuriaraus.  Blenstrua 
enim  consuetudo  mulieribus  non  aliqua  culpa  est, 
Yidelicet  qui  naturaliter  accidit.  Sed  tamen  quod 
natura  ipsa  ita  vitiata  est,  ut  etiam  sine  voluptatis 
studio  videatur  esse  polluta,  ex  culpa  venit  vitium 


tismate;  et  quia  peccatum  non  fbit,  in  peccatum 
reputabitur?  Omnia  scorta,  parriddium,  et  incestum 
fbnie  purgantur  :  uxoris  inhaerebunt  maculae,  et  lu* 
panaria  thalamis  prscferentur.  Aadiant  hoc  ethnici , 
catechumeni  et  non  houesta  jungant  malrimonia :  sed 
Scottoniro,  et  Atticoruro  ritu  promisciias  uxores,  et 
eomraniies  liberos  habeant :  imo  caveant  qualecun- 
qne  vocabulum  conjugis ,  ne  postqiiam  in  Christum 
crediderint,  noceat  eis  qood  uxores  et  non  concubinas 
et  meretrices  liabuerint.  imputabitor  infelicitas  con- 
jugis  mortuae,  et  libido  merelricia  coronabitur ;  et  si 
malrimonio  copulasses,  non  posses  aiiquando  cleri- 
cus  ordinari.  Ilti  benediclioni  Domini  servieutes, 
Crncite,  et  muUipticamim,  ct  qnod  lioebat,  vrreeundo 


I  ex  culpae  venit  vitiol,  in  quo  seipsam  qualis  per  B  pudore  celarunt:  tu  quod  non  Ucebat,  impudenter 


judicium  facta  sit  humana  natura  cognoscat :  et 
lioBM)  qni  culpam  sponte  perpetravit,  reatnm  culpae 
poriet  invitus.  ^  Sicut  in  Testamento  Veteri  exteriora 
opera  observantur ,  ita  in  Testamento  Novo  non  lam 
quod  exterius  agitur,  quam  id  quod  exterius  cogi- 
tnlur,  soUiciti  inttntione  atteiiditur,  ut  subtili  scn- 
tflntia  perpendaiur  [puniuntnr]. 

EX  CAPITE  LXXV. 

<  IN  EPISTOLA  HIER0?ITIII. 

De  eo  quod  ait  Apostotut :  Unius  uxoris  vimm. 
Nunquam,  fili  Oceane,  fore  putabam,  indulgentiam 
principis  calumniam  sustinere  reorum.  ^  Consurgit 


gessisti.  lllis  scriptum  est,  Honorabitet  nupti£B  :  tibi 
legitur,  Fomicatoret  et  aduiteroi  perdet  Dominut, 
Oninia  baec  in  baptismo  condonata  sunt  crimina,  di- 
cente  Apostolo  :  Htrc  qvidem  fwttit^  $ed  abtuti  e$tit. 
Sed  quaero  quomodo  tiiae  sordes  lotae  sunt ,  et  meae 
munditiae  sordidatae.  Si  sordes  fuissent,  lotae  utiquo 
essent.  Si  vero  sordes  non  sunt,  quomodo  pro  sor- 
dibus  imputantur?  Qaae  est  ista  tergiversaiio,  et  acu- 
men  omni  pistillo  retusius  ?  Quia  quod  non  est  pec- 
catum,  peocatam  est  quod  non  dimiltat  Dominus; 
quia  non  habuit  quod  dimilleret:  et  idcirco  manet 
quod  dimissum  non  fuit.  Sed  de  boc  quod  dicit,  ttiitui 
uxorit  virum ;  prima  Christi  Ecclesia  quae  ab  Apo- 
stolo  docebatur,  ex  Israel  fuit ,  cui  consuetudo  eral 


niihi  Cainiana  [Caina]  haeresis,  et  emortua  vipera  C  ex  lege  et  exemplo  patriarchamm  ipsis  quoque  sacer- 


contritnm  caput  levat  •  dicendo  esse  aliqua  quae 
(^hristns  purgare  non  possit.  '  Cartarius,  Hispaniae 
epl80opos,anam  antequam  baptizaretur,alteram  post 
baptismom  priore  mortua  duxit  uxorem  :  et  arbitra- 
ris  eora  contra  Apostolum  fecisse  ?  >  Sustinoi  Roraae 
a  viro  eloqnentissimo  cornutum,  ut  dicitur,  syliogis- 
inom,  qui  interrogavit  me :  Uxorero  ducere  est  pec- 
catum?  Ego  simpUciier  respondi:  Non  est  peccatum. 
Kt  ille  dixit :  In  baptismo  mala  opera  dimittuntur , 
non  bona.  Ergo  quae  non  dimiltuntnr,  reservantor. 
Et  ego  inquio :  Baptismus  ex  loto  novura  hominem 
fadt?  hmp.  ex  toto  interrogavi :  Nihil  ergo  veteris 
iMHi^is  lo  baptUmate  reservaiur  r  non  potest  novo 
iiDpatari,  quod  in  vcleri  quondam  fuit  ?  Obmutuit. 


doiilnis  in  muitis  uxoribus  iiberos  spargere.  Prxcepit 
ergo,  ne  eamdem  iicentiara  Eccleslae  sibi  vindicent 
sacerdotes,  sed  ut  singuHs  uno  tempore  babeant. 
Quaeram  et  aliod :  Si  qois  ante  baptismum  habaerit 
concubinam,  et  illa  mortua  baptizatus  uxorem  du- 
xerit,  utram  clericus  fieri  debeat?  Respondebis  posse 
fieri,  quia  concubinam  habuit,  noo  uxorcm.  Erge 
[conjugales  tabolae  et]  dotalia  jura  ab  Apostolo,  non 
coitus  condemnatur.  ^  IJnde  cura  unius  uxoris  vinuB 
dictt,  unius  mulieris  possit  intelligi  coitus.  Non  ad 
tabulas  dotales  oportet  ferre  Scripturas  sanctas,  sed 
ita  ut  sunt  intelligere :  nec  evacaare  baptismum  Sal- 
vatoris,  i  in  quo  omnia  peccata  merguiitur.  Et  si 
omnia  pcccata  merguntur,  quomodo  una  uxor  su- 


Sed  cum  toqiii  nescircl,  tacere  non  potuit :  coepit  0  pematat?  Beati  quorum  remittte  tunt  iuiquitatet,  Xr- 


aodare,  paliescere,  tremere  labia ;  empit  aliquando, 
et  ait:  Non  legisU  unius  uxoris  vimm  debere  fieri 
sjieerdotem,et  rera  non  tempora  definiri?  ^  Dixi  ego : 
Bapllzatas  episcopus  eligitur  in  episcopatum.  Quae- 
ritur  enim  qnid  sit,  non  quid  fuit.  Quia  igitur  non 

sunl  fere  PoMiitentialium  auctores.  Sed  vide  notas 
ad  caput  Poenit.  Theod.  de  quaestionibas  eonjii- 
giomm. 

*  ftlic  piurima  interponuniur  (|uae  glossema  sapiunt. 

*  Adu.  eadem  miap  snpra  salis  superquc  dicta  sunt. 
^  HieroDjmas  Oceano,  nom  rcpetens  inatrimoninm 

a  baptisino  possit  fieri  saccrdos. 
<  Miilt.  reduiidant  in  ed. 

*  Mnlta  in  edit.  passim  add.  et  xslt^ 
t  Muita  reduudant. 


bitror  quod  possimuset  nos  huic  aliquid  canlicojuii- 
gere :  Beaiut  vir  cui  non  imputavit  Dominut  peccatum, 
^  Mirari  satis  nequeo,  quse  hominum  tanta  sil  caeci- 
tas,  de  uxorihus  antc  bapli:>mum  disputarc,  et  rem 
in  baptismo  mortiiam ,  imo  ctun  Christo  vivificatam 

*  Interponitur  nimis  gcstiens  oratio  et  falsa.  Vid. 
ep.  biDOc.  et  aiiorum  testini.  in  not.  ad  Poen. 

h  Pliira  per  pagiQam  integmm  effutita,  quae  ad  rem 
non  pertinent. 

^  Hic  plura  interjecta  sunt  de  concubinis. 

i  Hic  discurnt  per  paginas  intcgras  scrmo  de  aquis 
frigidus  atque  ad  rem  nequidquani  pcriinens. 

«  Muita  per  plures  pagiuas  inseruntur,  quse  a  pro- 
posilo  prorsus  sunt  aiiena. 


im  U^DEl  CAPITUM  COLLECT.  COD.  H£ROYALUAra.  1084 

ad  caluauiiaiu  trakerc :  cuin  omniai  alia  tam  eTidfiDr  j^  solas  videmas  uxores.  Itaque  cum  quis  nobis  oppo» 


iisaima  ApostoU  praecepta,  qu^e  de  vita  sacerdotum 
narTat^Demo  custodiat.Quidixit,tijiftu  uxorUvirumf 
ipse  mandavit  eum  esse  irreprebeosibilem»  et  cxtera 
que  sequuDtur :  et  ad  omnia  claudimus  oculos ,  et 

«  Tot  parer^s  nbiqtie  turget  haec  epistola  io  ed.  ut 
aecesse  tit  dioere :  Quonum  i$ta  f  £t  post  longum 
sermooem  iJHes  me  de/iciet^  si  cuncta^  etc.  £t  iiilra: 
Antequam  dictandi  finem  faciam,  jam  enim  intelligo 


suerii  nxorem  ante  baptismum,  nos  ab  eo  requira- 
mus  omnia  quae  posl  baptismum  prxcepta  sunt.  PnB> 
tereunt  quod  non  licet ,  et  objiciuni  quod  concessum 
est«. 

meniuram  me  exccdere  epiitolte,  Que  omiria  kiige 
absunt  a  coli.  cod.  Uer.  aBtiquissima ;  curo  a  pn»- 
posito  hscc  sinl  prorsus  alienap  etsi  ab  ipsius  sijlo 
non  omnino  abhorreant. 


INDEX  OMNIUM  €APITUM  COLLECTIONIS  CODICIS  HEROVALUANI, 

Ex  quo  licet  persptcere  quienam  a  nobis  pr<Flermissa  suni. 


1 . 1)e  Ne  cfttbolica  «t  symbolo. 

%  De  Scriplura  caaoaica. 

3  Seuleniia  papaB  Leoiifs  de  apocrypha  scriptui  a. 

i*  Decreialis  de  recipieiidiBel  noa  reeipteiiclh  libris. 

5.  Ut  per  siogulos  aauof  syuodus  i>is  lial :  ct  qu»liter 
deouoiieiur. 

6.  Quales  ad  flseros  ordines  Tmlre  doh  pessunt. 

7.  Ouales  vel  qualiier  aU  «cfus  or<liiies  accedaat  oi  ubi 
(•rdineutur. 

8.  Ne  in  una  elrllate  doo  ^tt  episoopi,  et  de  vicsrits 
epiScoporttm. 

9.  De  orUinando  episcopo  iotra  tres  menses. 

10.  De  ordioaib  episcopis.  nee  receplis. 

1 1 .  De  episcotio  iavito  oruiuaio. 

12.  Quod  nou  oporteat  absolute  ordinare  qoemquana. 
i5. 1)e  servo  aut  llberto  ordinaio. 

li.  De  preabytcri»,  qoi  diversis  ecclesiis  nioisirant :  et 
quod  non  Ucet  clericum  queroquam  in  duas  civilates  m* 
uistrare  :  nec  abbali  pinra  monasteria  habere. 

15.  Ui  de  uno  loco  ad  alium  nou  uaiiseat  episcopos,  toI 
clericus  biue  jusa»ioue  episcopi. 

16.  De  percgnnis  epidcopis  et  clericis  sen  ad  comitatuni 
lergeuttbus. 

17.  De  formatis  peregriooruin,  et  clericis  sine  litteris 
•'imbotaniibtis. 

18.  ij)«aliicr  vel  pro  qatlMis  eulpis  quisqae  degradetur. 

19.  De  expnlsa  ab  eeclesia«  et  de  escouunuiucato  vel 
damnalo  ab  offlcio. 

tO.  De  ordin^  ecclesiastico  et  offirlo  misHe. 

21.  De  reiiquiis  sancLprum  ei  oratorits. 

2i.  Allarla  non  sacraoila  ulsi  lapidea. 

S.i.  De  bai»tl9nio. 

2i  De  ilerato  loptisnio. 

ij.  De  cunnrniatione  :  et  prandia  in  ccclesia  noQ  fleH: 
ct  ()uod  die  Dozninico  geiiu  non  Aectaiur. 

t6,  De  Pasdiia  et  die  Dooiioicov  et  reiiquis  fesliviuti- 
i.us. 

i7.  De  Jejuoio  q«adra|<etfifinp,  vel  Le^aiiia. 

28.  Ui  Ceaii  dies  lo  civiiatibus  aui  ia  vtcis  publich  ce- 
lebrenlur. 

iO.  De  boc  quod  effertur  ad  altare,  vel  qood  ofl^rlor  ad 
domum  sacerdotis  :  el  4«  obiatioue. 

30.  De  oommuniooe  :  et  ut  populus  inissas  perspectet. 

51.  De  uraidicalione. 

52.  De  bospiUliUUi. 
55  Dedecimis. 

54.  De  viduls,  popillls,  et  pauperibas,  fuflrmis,  et  ear- 
renrits,  el  de  leprosis. 

55.  Oualiier  res  ecclesie  episcopnsdispenset  vel  regat : 
H  (le  bis  qoae  io  aliari  danlor  :  et  dc  basilicis  per  paro»- 
vbisa. 

5ti.  De  rcbus  quas  sacerdos  suis  ilericis  deJit. 

57.  De  rebus  qoae  ecclesiis  dantur. 

58.  De  rebus  ecciesic  abatraciis  et  eootradtcUs* 
.^9.  De  causantibus,  et  judicihus 

40.  De  episcopo  vel  dericis  accusatis  et  accusatoribiis 
eorum. 

41.  De  ciericit  usorariis,  et  ebriosis,  #t  fidejussorlbus  : 
carmioa  vel  cautica  turpU,  et  aiU  piur^  his  aimiiia  sec- 
taniilms. 

4i.Ut  derici  uoo  negligaot  ullicium  suum  :  et  noa  siut 
couiumarea  et  c^mduciores  :  el  a  secularibiiH  ahstiueant. 

45.  li  non  habiiet  dericus  eum  extraoeis  uiulieribus  : 
fl  de  relif u  sacerdotis. 

4(.  De  episcopU,  et  ordinibos,  vel  regntis  .iericorum, 
et  ^esiibus  eoruin  :  ot  c:etrra  quainplura. 


B     45.  De  weoationibus  et  iraspiUlitate. 

46.  Dt  peccaotes  lideies  uon  liceai  passlm  vecberari. 

47.  De  paroMbils  et  oratoriU  ooostruendis. 

48.  De  oalaiitiia  martyreni. 

49.  De  Uciis  martjribus,  et  iocls  qos  ioaniter  TeBena^ 
tor. 

50.  De  sortibns  etaugiifiia. 

51.  I)e  ciericis,  inonacbis,  vel  al>batibu8. 

8!!.  Db  Deo  sacrads  puilHs,  et  monasieriis  eanmi. 

53.  l>oraplia. 

54.  De  incestis  el  aduileris,  et  qui  uxores  «nas  diinll* 
tont. 

55.  De  reverteiitibus  ad  sveulom  poei  depo^itoa  aritt- 
tiag  cingulum :  ct  de  bis  qui  post  baptiaiuum  admioislrare" 
ruiit. 

56.  Dc  falsariis,  et  perjoris,  et  bonUoidis  :  et  de  captivl- 
Ute  el  discordia. 

57.  Dc  expositls. 

58.  De  libertis  qui  ad  ecclesiam  ooofueiuot* 

50.  De  judaiis. 

GO.  De  dericis  qoi  earne  abstineat 

51.  De  bsreticis  et  gentililMis. 
n     6i.  Do  caiecbamenis. 

^     65.  De  coujuraliouibus* 

64.  De  energomenis. 

65.  De  Cbristoate. 

66^  De  eisequiis  mortuorum,  ei  sepulcris :  et  oo  paU» 
super  corpora  poaantur. 
tn.  De  leetione  ad  measaa. 

68.  De  iapsis  et  poiiiteutibus. 

69.  De  bis  qui  coutra  caiiones  facluot. 

70.  De  episcopis,  qui  bos  supradicios  eaaoaee  ioble^ 
iirouferuot. 

71.  Caiiones  sancti  Grofforii  pap»,  capilula  xn. 

72.  Iteftiejusd^msoiictrGregoril  papvcnpKoln  fi. 

75.  llem  ejuikd«*ffl  capituJa  aiv.  . 

7i.  Rjiistola  ejusdem  sancti  Gregorii  papae  »d  EtlienHi 
ef«4sropmu. 

.    7a.  {\eok  ejuadem  epiatola  ad  Bnaieliildem  regiMn  pie 
baTesi  Siinoniaca  destruenda. 

76.  De  imriieribos  qu«  laneficla  exerceot. 

77.  Do  Jiisliai  sibi  oiortem  inferooi  ^inflinqnj  Mgii- 
geiitia. 

78.  De  liis  qoi  sacramento  se  obllgaot,  no  ad  paeem 
l^  redeaat. 

79.  l't  oblationes  disbidentiom  firatmm 
tur. 

80.  De  liU  qui  iotrames  eedetiam  per  aimiaa  iBxiiiaB 
suaiii  ^rameuto  se  abstineot. 

81.  De  non  periniitendo  imperare  lalooe  rellgtosis. 
6S.  De  pocaitentibos  traDsgresMoribya. 

65.  ULpceoiienles  ab  aliis  epl«copis  velfresb\teris  naa 
reripiantur  :  nec  allbi  communioent,  nisi  la  ipsiS^locis  obi 
feerint  exdusi. 

8i.  I3t  imllus  episoopiis  vel  infra  positus  die  Domiaicu 
causas  audire  praesumal. 

85.  Ut  episoopiis  millius  causam  wdtat  ataqoe 
tia  derieorum  suorum. 

8  .  t't  opiscDpus  uullum  ad  cpiscopalum  per  sa 
iuat  promoveudum. 

87.  Si  quU  poteotqm  qu^^inlibet  exspolUferit  ai 
ueute  episco()0  non  reddiilcnt,  excommunicetur. 

88.  De  tricenali  praescrlpiione,  ut  pobt  trij;inu  aooss 
nuili  liceat  pro  eo  appellare,  quod  Wgnin  teuipus  esdii- 
sit. 

h9.  l't  cpiscopiis  amlulel  per  dioeccslm  soaim. 


aoa  reciplaa- 


I08S 


CXCERFTi  EX  POBNlTGMiAU  i.  DC  DEO. 


1086 


90.  Ut  eplacopus  duot  soUdos  Uoluoi  accipiat :  neque  ^     91.  Ul  vallematU  at  turpia  caniica  proiilbeaiitur 
i4>rtiaiu  partem  de  oblatiojoibos  quierat :  et  ut  cierici  iiOQ         92.  Presbyterornm  ei  diacouoruw  ordiualiooea  ceriii 
exacieuior  more  fterviii.  celebrari  debere  temporibiis. 


MONITDM  DE  EXCERPTIS  SUBSEQUENTIBDS. 


Caai  plecM|ue  eeclesiaMicae  disciplinae  monume nta 
jam  excttsa  essent,  a  vko  ik)ctissiiiio  D.  FeroDio  ca-i- 
Donico  Carnoiensi  et  socio  Sorl)ouico  acc^i  Poeai- 
tentiale  Joannis  de  Dco.  Quare  qunc  ex  eo  decerpsi- 
mus  exira  locnm  soum  velut  appendlce  hic  reponere 
necesae  iuil.  Licei  hic  ancU)r  dodor  decretomai 
iiuiiquam  supra  decreiuin  sapiat,  iamea  ea  ^use  i« 
corpore  Decretalium  et  Decrciorum  sparsa  soot  ita 
apte  ad  soum  pQeniientiaie  absoivendum  disponit,  ui 
muliis  f4deri  debeai  «tile.  Singalares  aliquoi  com» 
^kioctiiur  opiiiioQes :  exeapii  graiia,  caffl  sic  ioqiiiiur 
111  c^tpite  dc  poenitentia  et  confessione  papip :  «  Qiix- 
riiur  cui  debeat  conAleri,  et  videtur  quod  nulli  nisi 
l)eo,  ui  faciunt  Gneci  :  ut  probatur  de  pQenitcniia 
dhtt.  i ,  c.  ull. »  Siniiics  accommodaiiones  m  isto 
PoeiiiteiiUali  leguBtur.  Ad  ufium  «tu4ilii  fio^uicobiSf 
ad  lUilitaiem  lotius  Ecclcsia^  ct  ad  honoreui  Dci  £c- 
clesiaeque  liomaiiae  atque  cjos  vehcrabilis  prsesulis 
liinoLcniii  iV  oomposiuim  «st ,  qtiemadroodnm  iniiio 
Lihri  iiia  verto  deciaraiur :  «  Ad  lioiiorem  auiniiiae 
Trinitaiis,  et  individux  uuitatis  Patris,  ei  Filii ,  et 
Spiritus  saiicii,  et  beaUB  Yirginis,  et  omniuin  aiige- 


lornm,  et  omiiium  sanctorum,  et  prxcipncheati  V!n« 
4sentii,  ^i  ad  boiioremei  nomen  venerabiliuiu  Paimm 
cpiscopi  et  capiiuli  urbis  Boiioiiiensis,  ei  ad  uliiita- 
tcm  uuiversi  studii,  et  ad  honorcm  Romanae  Eccle- 
sise,  et  ejus  venerabilis  pnesulis  Innnocentii  lY.  > 
Privalim  vero  suum  opus  Joannes  de  Deo  epis<^po 
et  capitnk)  Bononiansi  dedicai.  Sic  euim  incipji  prae* 
£atio  :  «  Venerabili  Palri  ac  domino  a  diviiia  Provi- 
deaiia  urbis  Bononiensis  episcopo,  et  vencrabilibus 
Tiris  decano,  archidiacono,  cantori,  thesaorario,  et 
n  magistro  scholarum,  et  uiiiferso  eapitulo  ejuademt 
m:igi^ter  Joaiiiies  de  Deo  doctor  decretomm  cano- 
nicus  coruindeni  et  servus  iiisorum  providentiae,  sa- 
liitem  in  co  qui  est  oujnium  vera  salus  cum  reveren- 
tia  laim  debiia,  quam  devota,  etc.  >  Primum  disserit 
geDcratiin  de  viiiis  cigttscunque  staius  et  cuiifefr- 
sione  :  dcjnde  spcciatiin  et  maxime  de  peeniicnlia  et 
conPessione  prauatorum,  ut  summi  pontiOcis,  cardi- 
nalium,  eic.  Pluribus  omissis,  ea  quae  in  hoc  Poenft- 
tentiali  prx^cipua  suut,  seiegiiuus,  et  quibus  capitula 
Theoduri  de  pa^nilentia  cxpouuntur. 


EXCERPTA 

EX 

PtENITENTIALI  MAGISTRI   JOANNIS  DE  DEO  , 

DOCTORIS  DECRETORUM. 


De  con[ewQfi£  infirmorum  et  eorum  paniitentia.'     C 
(Ei  lii>.  j,  cap.  i.) 

Sic  leoc  quod  subtiliter  et  astute  debcs  ab  iafiruiis 
iiiquirere  qualiter  se  habueruut  in  &ua  sanitate,  di- 
cendo  cis  sic  :  Fili,  conlitere  quod  iiomiucs  sumus, 
ct  sine  peccato  esse  nop  possumus :  nam  si  confessus 
rueris  et  contriius,  et  proposueris  non  peccare,  Deus 
sine  duhio  tibi  remiitet  culpam  et  ego  te  absoivam 
a  poena,  si  te  totum  commiseris  iu  judicio  meo 
vcl  ailerius  saicerdotis.  Quod  autem  verum  sit,  pro- 
batur  tiis  verjbis,  elc. :  In  quacunque  hora  peccator 
ingempsrU  et  conversus  (uerit^  peccatorum  tuorum 
non  recordabor  amplius.  Si  autem  nolueris  coofiteri  ^ 
iii  hac  viiSs  conliteheris  in  alia  iuviius  in  conspeciu 
omnium  aiigelorum,  amlconun  et  inimiconun ,  et 
coodenviaberis  in  perpetuum,  etc.  Qiiod  vero  saeer* 
dotes  possijit  relaxare  ptjenam  a  vere  contrilis,  pro- 
l)atur ;  qnia  dicitur  quod  vicarii  simt  saccrdotes  Jesu 
Cliristi,  et  liabent  claves  regni  coeiorum,  et  absoivunt 
niito  diem  judicii.  Si  autem  aliquis  non  vere  contritus 
t>st,  s^icerdotcs  cuni  non  possunt  ubsolvorc,  quia 
ciiiii  culpa  ri'iiiii»s;i  iiou  est,  poeua  dMuii  nou  po- 
test,  clc. 

Quid  (ucit  mceriot,  pouquam  auditcrit  peeHiteniiam 

infirmi, 

(Ex  cap.  2.) 

Posiquam  autcm  sciveris  eonfessionera  infirmi» 


non  debcs  ci  poeniteollum  iiqungcre,  sed  tantum  io- 
uotescere,  diceado  sic  :  Si  tu  esses  sanus,  tot  annis 
deheres  poenitere;  sed  quia  tu  es  jnfirmus,  non  im- 
pono  tibi  p(£nitentiam ;  iujungo  tibi»  quod  si  luortiuis 
fueris,  facias  daii  pro  hac  paeaiteiitia  taiitmn :  ei  ofs^ 
ahsolvo  te  auctoritate  Domiui  Dei  uoslri  Xe^su  Chjristi, 
et  lieati  Petri  apostoli»  et  oflicii  noslri.  Item  ii^uu^ 
tibi  quod  quamprimo  fueris  saaus,  antequam  divertas 
ad  alia  servitia,  venias  ad  me  vel  ad  alium  saoerdo- 
tem,  et  confitearis  iterum  similiter,  et  devoie  recipia^ 
poenitentiam  qux  injuncta  tibi  fuerat,  etc. 
De  confesiione  $ani  et  de  pcemtentia  nbi  imponenda, 

(Ex  cap.  3.) 
Si  aiitem  fuerit  sauus  qui  libi  courileiur,  pncvi- 
dcas  utrum  sit  iiber  vel  servus.  Si  cst  scrvus,  iuqui- 
ras  utrum  peccavit  timore  domuii  vei  sfiomaiiea  vo- 
luniute.  Si  autem  peccaverii  tioiore  doiniui,  lioet  sx 
ei  obeJire  uon  iicuissct  contra  Deum,  tiimen  mitiiift 
crit  scrvus  punicndus,  eic.  Si  autcui  scrvus  pecca* 
verit  spontanca  voiuutal'.*  siuc  culpa  domini  soi,  in 
co  casu  scrvus  acrius  cst  puiiicn:ii>s  i!i  (orpore,  etc; 
habilo  lanien  respcclu  dc  iliiicre  pcrc;,'rinationis,  ne 
impoaatur  scrvo,  iii  quo  dominiis  daHuniiceiur  pro- 
pter  ai>beiitiam  servi,  etc.  Si  auiem  erit  iiber,  fortius 
dehei  puniri,  si  spontanea  vohintate  peccaviu  Nam 
totam  poenitentiam  impositam  a  cauone  sustincre 
debct,  si  possit  fieri,  etc. 


I0S7 


CICCRPTA  KX  PCEMITENTIAU  J.  DB  DEO. 
D$  pamumia  divitum.  A  De  fXKmtentia  mulierum  in  ftmtt9. 


tOM 


(Ex  cap.  5.) 

Si  fuerit  diTes  qui  tibi  coDfltetur,  requires  subti- 
liter  et  astute  quae  fuil  causa  quare  incidit  in  pec- 
catum  illud,  et  promiitas  semper  veniam  si  tibi 
confitetur,  etc.  Impone  ei  poenitentiam  in  istis  tri- 
bus,  sciiicet  in  jejunio,  et  oratione»  et  eleemosyna  : 
proTideas  tamen,  si  homo  delicalus  «tt  nop  des  ei 
afeperum  jejunium,  etc. 

De  confeaione  puerorum. 
(£x  cap.  6.) 

Circa  confessionem  puerorum  doli  capadum  sic 
procedas :  Primo  interroga  in  genere,  si  aliquod  peo- 
catum  commisit,  mulcendo  e\im  praemiis  coelesiibua, 
si  vere  fuerit  confessus ;  et  terrendo  eum  poents 
sternis,  si  non  fuerit  vere  confessus.  Interroga  de  " 
circumstautiis,  scilicet  de  causa,  de  ioco  et  tcmpore, 
sieut  dicemus  in  tituio  de  circumstantiis :  et  impones 
ci  poenitentiam  minorem  aliquantulum  quod  si  esset 
adultus :  si  autem  iion  fuerit  doli  capax,  mitius  debei 
puniri,  quia  tales  nesciunt  quid  faeiant,  etc. 

De  ptBnitentia  $enum, 
(Ex  cap.  7.) 
Si  autem  fuerit  senex  qui  tibi  conflietur,  considera 
ti  est  in  aetate  decrepita,  quae  est  senuro,  et  post  80 
annos,  et  tunc  eum  grava  orationibus,  et  releva  in 
lejuiiiis,  elc.  Si  autem  fuerit  senex,  id  est  in  sene» 
ctute  constituius  et  non  in  senio,  id  est  a  60  annis 
usque  ad  80,  tunc  forlius  punias  quam  si  esset  in 


(Ex  cap.  11.) 

Circa  poenitentiam  mulierum  sic  procedas.  Priino 
si  est  puella,  praesertim  virgo  sub  potestate  parea- 
tum,  et  affligas  eam  in  poenitentia  secaudum  caiio» 
nes,  in  j^uniis  praecipue  ut  domet  cameiii  aaaai 
ne  lasciviat  in  luxuria  :  nam  luxuria  muUenim  le- 
tida  est  et  acrior  quam  in  viro,  et  ideo  acHiis  debel 
domari  in  abstinentia  ciborum,  etc.  Item  praevideai 
u  est  conjugata,  et  in  eo  casu  imponas  ei  poaaiteo- 
liam  sine  scandaio  viri :  ita  quod  si  vir  fuerii  ab- 
•ens,  j^unet  et  affligat  se  quantum  Deo  polerit  •»- 
cundum  arbitrium  tibi  a  Deo  datum;  praeaertim  ai 
per  adulterium  aiaculaverit  thomm  viri,  id  qooA 
nuUa  conditione  debuisset  induci,  etc. 

De  piBnilentia  viduarum  in  genere. 
(Ex  cap.  12.) 

Si  autem  erit  vidua,  inquiras  diUgenter  de  ciiciiii» 
stantns,  et  ponias  eam  'm  Jcjunio  fbrtius  qoam  allaa 
mulieres ;  nam  orationlbus  suis  et  meritis  ddkat 
ecclesias  a^juvare.  Tamen  considerando,  ai  eat  am» 
quse  Don  possit  jcjunare  :  et  tonc  rdeva  eam  in  jo- 
juiiio,  et  aggrava  in  oratione,  cum  sit  soam  aeopec 
orare  usque  ad  exitum  vitae  suae,  etc 
De  posnitentia  pyrocararum. 
(Ex  cap.  13.) 

Si  autem  fuerint  pyrocarae  quae  de  pulvere  nvper- 
rime  surrexerunty  gravabis  eas  jejuniis  et  oratioai- 
bus,  iqjungens  eisdem  ut  mm  de  caetero  sub  spedi 


euie  decrepiu,  quia  tales  senes  cum  peccant  trahunt  c  P|^f*^  reUgionis  unpielalem  paUieiit,  sed  viros  ac- 


{uvenes  ad  interilum. 

De  panitentia  prfflatorum  in  genere. 
(Ex  cap.  8.) 

Si  autem  fuerint  pnelati  qui  tibi  confltentur,  si 
peccatum  est  manifcstum,  acrius  eos  punias  propter 
roalum  exeroplum  quod  dederunt,  quia  quod  agitur  a 
prelatis  facile  subditnr  a  subditis  in  exemplum,  etc. ; 
nam  tunc  peccatum  magis  extenditur,  et  in  subditis 
propagatur,  quando  praelatus  peccator  pro  reverentia 
.  ordinis  a  subditis  sustinetur,  etc.  Si  autem  fuerit  oo- 
cuUum  peccatum,  mitfns  euro  punias,  quia  ubi  ma> 
luffl  oritur,  ibi  debet  mori,  etc. 

De  poenitentia  minorum  ctericorum  in  genere. 

(Ex  cap.  9.) 

Circa  poeniientiam  aliorum  clerlcoruro  sic  proce- 
das :  Gonsidera  si  cst  sacerdos,  et  gravius  punias 
eum  qoam  diaconum,  et  gravius  diaconum  quam 
subdiaconnm,  et  qnam  alios  in  minoribus  ordinibus 
eonstitutos,  quia  homo  Christianus  duobus  modis 
fortiter  cadit  in  peccatis,  aut  propter  magnitudinem 
peccati,  aut  propter  aititudinem  dignitatis. 

De  pcemtentxa  monachorum  et  aliomm  reiigio$orum 

in  genere. 

(Ex  cap.  10.) 

Clrca  religiosos  qui  libi  aliquatenus  conflieiKur 

sic  procedas  :  injungas  eis  loco  pocnllentix,  quod 

srrvent  de  caetero  regulani  cui  se  obltganinl,  quia 

hoc  erit  snmma  poenitentia,  etr. 


cipianty  si  votum  solemuiier  non  fecerint,  vel  casti- 
Utem  servent  qnam  Domino  promiserunt.  Nam,  «t 
dicit  sanctus  Rierouymus,  meUos  faisaet  con|ugiaiB 
subisse,  et  ambulasse  per  plana,  qoam  ad  altiora 
tendere,  et  in  inferni  profunda  cadere,  etc 
De  c%reum$tantii$  quce  aggravant  paecata. 
(Ex  lib.  ui,  cap.  6.) 

Haec  debet  considerare  peccator  in  oonfeMioaa 
facienda  :  dolorem,  qula  peccavit  in  Dominnn,  a;U« 
tem,  sapientiam,  considerationem  non  peccantios, 
purgationem  lacrymarum,  doiorem  amissae  TirtuUi; 
dolorem  quia  operatur  bonnm,  dolorem  qnla  in  tam 
brevi  viia  non  determinavit  bene;  qni  oAndit  ia 
unum  est  factus  omniuro  reus  :  doioremy  qiiit  Dooii* 
0  nuro  non  tirouit  qui  fuit  plenus  sapientia ;  ille  col- 
pabilior  qui  Deo  acceptior  :  Adam  phis  peocaTit, 
quia  omni  bono  abundavit  :  omnis  Tirtns  patiun' 
detriroentum  ab  uno  vitio  :  amor  peconiae  miBorat 
castitatem  :  omnis  virtus  in  quocnnque  crimiiie  de- 
ficiens  est.  Et  bsH^  omnia  probantur  a«cloritathP& 
Augustini,  Alexandri  papae  et  Gregorii. 

Htec  $unt  $acerdoti  in  confitenle  con$i4eramda. 

(Ex  cap.  7.) 

Dolor  de  roaUs  exeniplis  datis  proxiniis,  dolor  ^ 
tristitia  l>onis  iliata,  dolor  de  laetitia  qnam  boQis 
non  intuiit,  dolor  major  de  Dei  offensione.  Nefno 
potest  dominis  duobus  sen-ire,  sed  amor  peneve* 
rantix  t^cati  unius  est  amissio  omnium  bononnn. 
Pceniiens  se  ponat  lotum  in  Judicio  sacerdotis,  ^- 


m§  CXCERPTA  £X  PCENITENTIALI  J.  DE  DBO.  f09« 

eiat  pro  salule  iniin»  quidquid  faeeret  pro  temp»-  A  I^x  iuUa,  qnod  a|mdRomam  non  committlUir  slmo- 
rali  ▼ita,  cujus  gaudio  certus  est :  propter  veniam 


abstineat  a  licitis,  qnl  ultro  peccavit :  ad  cor  respl- 
cit  Deus,  non  ad  manus  tantum.  Non  est  dividenda 
OMifessio  diversis  sacerdotibus ;  eorruptus  et  cor- 
rqiU  timeat  iterum  comimpi  exemplo  Dinse  flliae 
Jaeob.  Haec  quoque  sunt  consideranda,  «tas,  locos, 
ordo,  sapientia,  tempus ;  baec  peccator  debet  consi- 
derare  in  sua  confessione.  Sacerdos  autem  debet 
babere  respectum  ad  lacrymas  pcenitentis,  ad  gemi- 
tos,  et  ad  circumstantias  qu»  dicUe  sunt,  et  debet 
ei  dlcere  :  Fili  mi,  oonsidera  quod  ex  sunt  circum- 
stantiae  quae  detinent  bominem  in  peccato,  scilicet 
etDSuetudo  mala  qu»  fit  altera  natura;  nam  per 
pravam  consuetudinem  non  potest  amplius  bomo 


nia ;  unde  videtur  ei  iicere  quidqiiid  facere  veilei. 
Ego  autem  Joannes  de  Deo  cum  aiiis  doctoribua 
contrarium  sentio :  et  dico  quod  si  papa  peccat, , 
magis  offeudit  quam  alius  bomo;  quia  quanto  grt* 
dus  altior,  tanto  casus  gravior,  ut  probat  Gregorius 
de  Poenitentia  dist.  2,  c.  Principium,  inquU^  vimm. 
Illud  idem  probat  Joannes  Chrysostomus  40  dist«9 
Hamo  Chri$iunu$,  et  Hilarius  papa  25,  q.  1,  NuiU 
fa$,  ubi  dicitur  quod  majori  reatu  deliquit  qui  po- 
tiori  bonore  fruitur :  et  graviora  delicta  facit  subli- 
miias  peccaotium.  Si  forsan  diceret  aliquis  quod 
praedicti  canones  de  aliis  loquuntur,  non  de  papa, 
Ros  probamus  quod  de  papa  inteJIiguntur,  ut  probac 
S.  Donifacios  papa  et  martyr  iO  dist.,   Si  papa^  nbi 


resistere.  Item  alia  causa  est,  quia  bomo  qul  non  '  dicitur  quod  si  papa  malus  fuerit,  licet  mulios  po- 


conflletur  peccatnm  de  facili  cadit  in  aliud  pecea- 
tum,  ut  dicit  sanctus  Gregorius,  peccatum  quod  per 
pMiteDtiam  non  purgatur  suo  pondere  trabit  ad 
aliod  peccatum.  Est  et  alia  causa,  quia  peccaium 
t«Dqoam  mors  latenter  occurrit,  et  subito.  Est  alia 
eausa  quae  non  permittit  infirmum  venire  ad  pceni* 
tentlaro,  scilicet  anxielas  morbl.  Est  eiiam  atia 
caosa  quae  impedit  poenitentem  scilicet  pudor  con- 
AleDdi,  et  foga  poenae,  etc.  Debea,  tu  sacerdos,  con- 
forure  pQenitentem  ne  desperet,  etiamsi  conflteatur 
urde,  quia  Deus  est  potens  in  uno  momento  bomi- 
■em  oonvertere  et  salvare  iu  pceniteatiam  poaua 
i|uam  damnare  ex  jnstitia,  etc. 

ihtaliur  debet  fieri  confe$$io. 

(Ex  cap.  8.) 

Debet  autem  fieri  confessio,  secuadnm  auciorita- 
tem  sanetorum  Patrum,  simpliciter,  ut  acenset  se  ei 
iKMi  alium,  |uxu  illud  :  Non  decline$  eor  meum  in 
9€rba  maliike  ad  excu$andam  excu$aiionem  in  pecca- 
iss.  Homilia  com  pura  intentione  sine  hypocrisi. 
|]ade  Salomon  :  A  timore  mo,  Dotmney  concepimuM 
m  peperimu^  Fidelia,  sub  spe  veni«,  non  ut  Judaa 
qui  ait :  Peccavi  iradene  $angmnem  ju^tum^  etpostea 
abiit  ei  laqueo  $e  $u$pendiL  Frequeus;  unde  Grego- 
rius :  Quanto  cilius  confiteris  sub  spe  veni»,  tanto 
facillus  consequeris  veniam  culpae.  Noda ;  unde  Je- 
remias,  iion  e$t  ifui  agat  poenitentiam  $uper  peccata 


pulos  secum  trabat,  tamen  ipse  cum  diabolo  apud 
inferos  perpetuo  cruciabitur.  lUud  idem  probat  Syui- 
macbus  papa  9,  q.  5,  c.  Atiorum  htmdnum^  ubi  dici- 
tur  quod  non  habebit  apud  Deom  de  allegationis  nl- 
tore  subsldium ;  cum  ipsorum  factorum  utetur  te* 
ste,  quo  ei  judice :  ubi  subinfertur  quod  cui  ploa 
committitur  plus  exigiiur.  Et  est  raiio  quia,  ut  didt 
glossa  Psalterii  super  illo  psalmo,  eturientee^  ete. 
Est  ergo  vitiosa  viu  papae  imago  futurae  mortls,  oi 
probaUr  19,  I,  c.  Ana$ta$iuu  Probato  quod  papa 
peccare  possit,  quaeritur  cui  debeat  confiteri,  el  vi- 
detur  quod  nuUi  nisi  Deo,  nt  Dsiciunt  Graeci,  ut  pro- 
batur  de  Poenitentia,  dist.  I,  c.  ult.  Aliis  videtor 
quod  deberet  confiteri  Ostiensi  episcopo  qui  conse- 
^  crat;  in  eo  enim  videtur  major,  ut  probatur  S3  dist., 
c.  Domnu$  no$ter^  obi  dicitur  quod  major  est  qui 
ordmat  quam  qui  ordinatur.  Alits  videtur  quod  de- 
beret  confiteri  cardinalibus,  a  quibus  efigitur,  el 
maxime  episcopis,  qui  in  dectione  domni  papae 
utunUr  jure  metropolitani,  ut  probatur  S3  dist.  /n 
nomine  Dominiy  ubl  dicitnr  :  Episcopi  cardinales 
procul  dnbio  jure  metropoKUni  funguntur,  qui  ele- 
ctum  ad  apicem  digniutnm  provebunt.  Alii  dicunt 
quod  deberet  confiteri  monacho,  eo  quod  papa  SU- 
verius  renuntiavit  papatum,  et  fuit  monachus.  Sed 
firmissime  tene,  et  nulbtenus  dubites,  quod  posslt 
coiifiteri  cuicunque  voluerit;  cum  enim  ipse  dat  In- 
dulgentiam  omnibus  exemplis  ut  sibi  eligant  provi. 


sua  et  dical  quid  fecit.  DiscreU,  sic  enim  Augusti-  n  dos  confessores,  dabit  sibi,  cum  non  sit  superior 

*.  ■    .  .  .  .  .. . ._*      n 1-  _.. wAjf.A        o*n •» 


oua  :  Sacerdotem  quaere  qui  te  sciat  solvere  et  li- 
gdre.  VolunUria,  non  ut  confessio  Achor,  sed  ut 
coofessio  latronis  in  cruce.  Yerecunda ;  iu  Grego- 
rius  :  Verecundia  maxima  pars  est  satisfactionis. 
SecreU ;  unde  Joannes  Chrysostomus  :  Non  dico  tibi 
ut  prodas  te  in  publicum.  AcceleraU;  unde  Eccle- 
siaaticus :  Non  tardee  comerti  ad  Dominum.  Obe- 
clieDS ;  unde  Auguslinus  :  Fac  omnia  pro  accipienda 
vita  animae,  quae  faceres  pro  viu  corporis,  etc. 

De  pctnitentia  domni  papte^  et  eui  debeai  ^onfiteri, 

(Ex  lib.  V,  cap.  I.} 

Dieendtmi  de  poinitentia  domni  papae  :  et  forsan 
videtar  qnibosdam  qnod  non  peccaret  pap»,  ut  dicit 


a  quo  peUt.  Probatur  30  dist.  Si  Romanorum^  ubi 
dicitur  quod  si  papa  dat  auctoritatem  aliis,  multo 
fortius  sibi.  Quod  talis  jurisdictio  voluntaria  est, 
scilicet  quod  se  papa  supponat  jurisdictioui  minoris, 
probatur  2,  q.  5,  mandati$f  et  c.  auditum  ei/,  et  i, 
q.  7,  e.  cum  Balaam  ,  quibus  dicitur  quod  Sixtus 
et  Leo  et  Damasus  et  Symmachus  supposuemnt  ae 
judicio  minonim  in  lite  contentiosa,  multo  fortius, 
etc.  Ergo  potest  se  supponere  in  foro  poenitentiall, 
quia  qnantum  ad  hoc  unnsquisque  sacerdos  tenel 
locum  Dei  viventis,  et  potest  absolvere  poenitentem 
loco  Dei,  quia  quantum  ad  haic  ni:gor  est,  ut  pro- 
batur  3,  q.  5,  c,  etc.  Explicit  de  papa. 


109t 


EXCXRPTA  EX  POENITENTIALI  J.  «S  DEO. 


im 


De  pctnUefUta  cardimlium,  et  cm  debent  CQfilUeri,    A  ^i«t.,  e.  ult.  et  St5  disr.,  c.  1.  Sed  firtHisslmc  tene 


(Ex  cap>  2.) 
Quaeritur  de  poenilentia  caniinalimn  :  et  dicts 
quod  quaalQ  sant  majores,  tanto  debent  acrius  pu-* 
oifi,  si  peceant,  exemplo  Adae,  qui  quanto  erat  Deo 
l^roxiiDior,,  tanlo  magis  peccavit,  ut  probat  sanctus 
Attgostiutts.  Idco  Adam  magis  peccayit,  quia  magis 
vktotibus  abundavit.  Cum  enim  proximiores  snnl 
paps,  tanto  casum  plus  del>ent  timere  ut  probat 
S.  Gregorius  super  Ezeehielem  de  caosa  Luciferi : 
Principiiun,  inquit,  viarum  Dei  Behemot :  deheol 
emm  esse  puri  sicul  vitruny  et  candidi  in  moribus, 
61  nibei  por  memonaar  pusioiiis  Ghristi  tanqaa» 
Bix  et  ebur  antiquum  ;  debeol  csee  nubes  eoeli,  0« 

ioducaDt  aquas  spiritaaleB,  ul  proballsaias  diceiis:  ^    ., 

Qmi  ium  i$ti  qui  ut  nnthe^  veimU  et  fnott  cetwMbee  ad  *  apud  ecclesiam  demorentur :  ei  secu?  qul  sentit  pe- 


qnod  sl  est  absens  in  aiiqua  legalifl  possK  ooafiieri 
cui  vult,  per  iUam  decretaiem  ex.  de  Pcen.,  c  ulL 
8i  autem  est  praesens,  et  peccatnm  est  noloriara  i^ 
Bumitestom,  debet  confiteri  papae,  el  debet  acrte 
puniri  quom  alius  peccator,  propter  exeaipli  pend- 
ciosa,  ut  probant  Ntcoiaus  el  Gregorius  n,  q.  S, 
fracipue.  Si  autem  est  occuitom ,  soiBcil  genmH 
pcenilentiario  confiteri 

Be  pcmtentia  eapeilanorum  domini  papee^  ei  cuidi' 

'bent  confiteri, 

(Ex  c^p.  5.) 
Gapellaiii  avlem  et  afii  curiales  papae  dciienl  ge- 
Berall  poenilenliirio  confiteri,  qoia  ab  afio  nisi  a  soto 
papa  et  maodaco  non  possnnt  absolvi  nec  ligari,  con 


feneitras  bwu  f  Cohunb»  dicuntiir  propter  slmplici- 
tatem,  quia  esse  debeal  candidiores  nive,  rubteun- 
diores  ebovo  antiqoo,  puriores  vitro ;  faoc  dictum  est; 
de  eis  propter  divenat  virtutes.  Sunt  enim  cardi- 
nales  ostia  sftnctae  Ecclesiae ,  sicut  ostium  regitui* 
tardiBibus :  si  igitur  cardo  rumpitur,  id  est,  si  car- 
dioalis  deponitur,  ut  probat  Leo  papa,  nonqnam  iD> 
porpetiuim  legitur  reparatos,  sicot  loquitor  de  an- 
gelo  qui  cecidit,  qui  nunquam  advocatur  ad  statum 
primum,  ut  probator  de  Poenilenlia  dist.  2,  Princi' 
ptttm.  Ergo  tanto  oautius  se.dei>eDt  custodire  a  pcc^ 
catis,  ne  sint  Dagones  slantes  joxta  arcam  Domini, 
sicut  legitur  in  libro  Regum  de  fiiiis  Heii.  28  disl. 
Legant  epiecopif  et  ne  sint  DObulaB  et  nobes  sine  aqua 
iurbinibus  daemonum  agitatae,  ut  probal  bealos  Pe- 
Irus  in  Epistoli  sua,  ei  flieronymos  in  canone  soo 
de  P(£nitentia,  dist.  Si  enim^  inquit^  etc.,  et  Bed» 
prohai  idem  2,  q.  7,  Secuti  muU  viam  Baiottm.  Quare 
non  solum  episcopi  perduDtur,  sed  mulios  popolos 
et  cleros  seeum  doooiit  ad  ioferos  catervatim,  ot  40, 
disU  Si  papB^  et  i9  disl.  Sulli  fa$ ;  lioe  est,  ihmp 
capiantur  superlM»,  quia  mater  esl  omnium  vitio* 
rum ;  non  capianlur  vana  gloria,  quia  omnem  virti»- 
tem  evacuat ;  nen  capiaotur  pecoaia,  qoia  tanqoani 
vencnum  est  fugienda  :  noo  ci^antur  amore  paren- 
tum,  qui  eos  in  vita  corrodont  laoquam  moscaD  mo* 
rientes,  et  eos  posl  mortera  de^iciont,  dicentes : 
bene  mihi  fecit,  sed  melius  facere  potuit,  ut  de  aiiis 


eos  est,  ttlprob.itur  de  Poenitentia  dist.  6,  Plaaui, 
et  6,  q.  3,  c.  1. 

De  pcmtentim  paifiarcharum^  et  eul  d)ebent  eemftteri. 

(Ex  cap.  1.) 
Dicturus  de  posnitentfa  patrinrdiaf,  et  col  debeat 
confiteri,  primo  dtstingoendtai  est  dCniB  erinen 
patriarcfaae  sit  publicum  vd  oeeiillanf.  Si  tnlem  est 
pobiicum,  vel  notoriom,  vel  malnireotlin,  acrios  de- 
bel  puoiri  qoara  alti  delinquentes  propier  exemph 
peroidesa  qoae  transmiuom  ad  posleros,  qoia  pra^ 
lali  lol  mortalibut  digni  som,  qooi  exempla  penii- 
ciosa  ad  posleros  Uonsmittunt,  otrprobanl  sancli  Pi- 
tres  2,  q.  3,  quia  iliud  quod  agttor  a  praelalis  focQi 
trahitur  a  subditis  in  exemplum  :  el  in  eo  casu  de- 
'  bent  a  solo  papa  puniri,  sicut  dicit  beatus  Gregorios 
de  Clemeiuio  primate  2,  q.  7,  c.  Stctcl,  tii^iur.  Et 
iu  Innocenliaft  lii  puoirit  AmioclieBseni  pitriar- 
cbam,  eo  qood  quemdam  ardiicplBeopoili'  deardbie- 
piscopavil,  el  iecit  episcopum;  Sfoitliler  Geiasiiisel 
Felix  darooaveronl  Acacioni  pocriorebam  Goosl»h 
tlDopolitanum  93,  q.  i,  Aeacim^  er  e.  Mfmoft^.  Si- 
miiiter  Nieolaos  papa  correxil  Blluiricenseiii  potrii^ 
cbam  pro  ee  qood  derioo»  Narbooensee  episcipi 
cootra  canooes  jodlcoboi.  Probator  %  q.  5«  e.  Cio- 
^octioe.  Similiter  Leo  Magoot  saepe  smploo  reprs- 
iiciidit  Dioscorum  Aiexaodrioam  potriordiom  pioes 
qoedcanones  oon  senroixat  in  tempvrilMO  erdnun- 
dorum  clericonim  75  dist,  c.  ^milller  AlexaaMier 


vitiis  carnaliUus  taceamus,  sed  die  noctuque  iion  q  tertius  increparil 


Hierosoiyniitaoan 


cesseut  virtutibus  studere.  Et  omnia  ista  probantur 
auclorilate  Isa.  33  dist.  Uis^  et  auctoritate  Ambrosil 
42,  q.  i,  c.  Cttt  portio  Deus  eet,  86  dist.  Non  satis 
est.  Bene  viso  de  pceniteutia  cardiiialiuin,  videndum 
est  cui  debcant  confiteri,  et  dcbent  quidcm  speciali- 
tcr  sunimo  pontifici,  sine  cujus  iiccntia  non  possunt 
facere  iinmutationem ,  nec  condere  lestamentum, 
quod  non  probatur  jure  scripto  sed  consuetudiue  ro- 
boratur.  Alii  dicunt  quod  diaconus  cardinalis  debet 
confiteri  presbytero  cardinali,  et  presbyter  cardiua- 
lis  debcl  coufiteri  episcopo  cardioali,  episcopi  cardi- 
iiales  debcnt  confiteri  sununo  ponlifici,  etc.  Tertii 
dicunt  quod  debent  confiteri  poenitentiario  generali 
doinni  papae,  quia  gerit  pap»  vices,  ut  probatur  23 


de  falsitate  quam  eooimittelmi  ponendo  ooaiina  ab- 

sentium  fratrum  in    priviiegiie.    SfaDililer  Grqp»- 

riusXI  reprehendit  patriarciiam  GradeooeB,  eoqM^ 

conlra  caoones  exegerat  joramenlom  ol^  cplscopo 

Gastellano,  De  talitHis  ergo  ei  comimiKlMS  peccatii 

cooiessio  ^  pnnitio  ad  donmom  popnm  peitioet  91 

autem  peccaia  sunt  occulta  et  noo  eooroiio,  ita  qaod 

peracta  poenitentia  possil  in  soo  ordiiie  renuuierr, 

potest  sibi  eligere  oonfessoreoi,  el  coieooqoe  vrit 

confitcri,  ctc. 

De  confessione  archiepiscoporum ,  et  cui  debeant  cw' 

fkeri. 

(£x  cap.  5.) 

Dictunis  de  confessione  archiepiscoporom,  et  cw 


1005 


EXCE31PTA  £X  P0E!1ITENTI.\Ll  J.  TfE  OEO, 


f09l 


dabeMt  ooBflteri,  primo  occiirrii  «ultiplex  d1»liii-  A  popa  Simplicios  74  dlst.,  e.  et  c.  Sl  autem  peccatom 


diOt  tdlicetntpsm  sit  ardiiepiscopiift  sub  patriarcha 
eonslUiiios,  vel  utriim  iroraediate  speclat  ad  domi- 
niun  papam.  Ifem  si  spectat  ad  patriarchan,  et  est 
fBopiaqwiSy  fpiodiipsi  debeat  conftteri,  com  posset 
iiM  perieiikK  Nam  qui  samis  est  non  debet  stare  in 
peecftto  iioa/hortdiei,  iit  probatur  de  Pcen.  dist.  c. 
Et  wemct^  itufuii,  Moyns.  Et  iUud  idem  probatur  de 
Poen.  dist.  5,  c.  Ilie.  Rex  David,  talis  et  tam  potens, 
mte  exiguo  momenU)  penes  se  passos  est  ut  maneret 
deiicti  conscientia,  sed  prompta  confessione  atque 
iatinio  dolore  reddidit  Domino  peceattim  sunm.  Et 
iliod  idem  probalnr  ita  de  Posn.,  dist.  5,  e.  Septieft 
iii  die  cadii  justos  ei  resurgH.  Sed  si  jiistos  eum  ca- 
dit,  quomodo  justus  ?  Justi  vocabulum  non  admittit 


est  occnltum  et  non  indiget  dispensatlone,potestcon- 
flteri  cui  Tolnerit ,  pcr  decretalem  Grcgorii ;  ex  dc 
Poen.,  c.  Ne  pro  dilatione,  etlnnocentii  lertii  in  con- 
cilio  generafi,  ex.  deElect. 

De  confessiotte  episcoporum^  etcui  debeant  confiteri. 

(Ex  cap.  6.) 

De  confessione  episcopi  firmissime  teneas,  et  nul- 

latenus  dnbites,  quod  exemptus  ejusdem  Juris  est, 

slcnt  de  eonfessione  metropoHtanf  qui  non  subest 

patrfarcte  :  sf  autem  non  est  exemptus,  debet  con- 

literi  melropolitano,  saltem  co  tempore  quo  venerit 

ad  conciliQm  proTinciale  quod  debet  fleri,  ut  18  disU 

probatur,  c.  et  c.  Si  autem  ftierit  inflrmus  vel  re- 

motiis  valde,  potest  conftteri  necessitate  cogentc 


fu  aenperperpcenitentiam  resurgit.  Prgelatus  nullo  ^  cuicunque  voluertt ;  nisi  esset  notorium  crimen,  cu- 


BHMloalioa  jodicare  debet,  dtim  habelin  seipsoquod 
oowievnet,  ul  probalnr  3,  q.  7,  c.  Judicet  illey  et  c. 
/b  gravibus,  et  c.  Postulatus  Dominus.  IUud  idem 
probat  Gregorius...  q.  3,  c.  Plerumqne;  et  iilud 
idem  probat  Avgustinas,  de  Poen.,  disl.  tf,  Qui  vult 
9m4Um,  Hoc  oon  sulum  de  archiepiscopo  debel  in^ 
li^gi  y  sed  de  qyocunque  aKo  prspkito ,  sive  supe- 
rioH  stre  infbriori.  Nam  sicul  dictt  Ambrosius ,  ctim 
IfS  dispKcet  qul  ad  intercedendum  mittitnr,  irati 
animus  ad  deteriora  proA^ocatur,  nt  probalur  5, 
q;  7,  e.  /n  gratibu».  Illud  idem  probat  Gregorius  Ma- 
fiiuft>inPastoraIi  soo,49  dist.,  c.  i.  Si  autem  est  in- 
flma»  metropolitanus,  lunc  polerit  cuiconque  volu^ 
ril  eoniteri  sacerdoti,  dum  lamen  catholico.  Pro- 


jus  correptio  et  castigatio  spectat  ad  superiorem.  Et 
licrl  multa  sint  delicta  qu»  qtiscopos,  archiepisco- 
pos  et  patriarchas  majores,  et  primales  minores  du- 
cunt  ad  igiiominiam  et  conlbsionem,  tamen  ex  illis 
pauca  secundum  auctoritatem  sanctorum  Patruni 
sub  brevi  siylo  ad  memoriam  restringamus,  ut  prar- 
senies  oorrigantur  qui  in  subsequentibus  delique- 
mnt :  et  foturi  jam  cautl  et  instructi  timeant  simili  i 
perpetrare. 

Primum  est,  quod  conferunt  beneflcia  indlscrete 
consangoineis,  caniali  amore  ducti  ad  talla  beneflcia 
proibenda,  ut  probat  Innocentius  in  ex.  Vt  ecclesiu- 
stica  beneficia,  c.  Ut  vestrum. 

Secundum  est,  quod  tndiscrete  ordinant  indoctinn 


,  ^.  —  , -,  — ^ 

ii»l«iri6,  q.  6,  c.  Si  presbyttr,  et  de  Poeii.,  dist.  6,  ^  in  loco  doctl  qui  unnm  pedem  in  mnndanis  tenct,  el 


Qm  vwH-tonfiteri.  Si  autem  est  reinotus  metropolita- 
nus  a  primate,  in  eo  casu  distiiigue,  atnim  crimen 
ail  notOffiM  vel  occullum :  si  notorium  est,  patriar- 
ehae  debel  conflteri,  et  ab  illo  castigari,  ut  probator 
5,  q.  5 ;  si  aatem  crimen  est  occultum,  adhnc  dls- 
tingae  ulmm  sit  enorme  vcl  noii.  Si  autem  est  enor- 
Hiey  quia  indiget  dispensationc,  dcLict  conflteri  pa- 
Iriarchge  vel*  summo  pontifici ,  ciiin  non  possit  alins 
dispensare,  ut  probator  21,  Inferior  sedes.  Si  aiitem 
non  indiget  dispensatione ,  potcst  conflteri  cuicun- 
que  Tohierit ;  dom  tamen  sit  caiholicns  sacerdos. 
ioila  illam  decret.  de  Poen.  ct  remiss.  c.  et  c.  liem 
•i  spectat  iinnwdlate  ad  dominum  papam  et  est  vi- 
cinus,  vel  iiilra  Italiaiii,  iu  saiiilate,   illi  debuisset 


aUum  in  ecclesiasticis,  conlra  Jegem  divinam,  ut  pro- 
bal  le.  48  dist.,  c.  nlt. 

Tertium  est,  quando  rogant  pro  indignis  scicn- 
ter,  etc. 

Quartum  est,  quando  ordinanl  bigamos  et  illitle- 
ralos  et  corpore  vitiatos  contra  sententiam  Gelasii 
papae,  50  dist.,  c.  Non  confidat. 

Qtiintum  est,  quod  ordinant  curiae  obligatos  ct 
jociilalores  el  advocatos  in  causa  sangulnis,  contra 
sententiam  S.  Iiinocentii,  5i  dist.,  c.  Aliquantos. 

Sextnm  est,  quod  ordlnant  servos  et  origendrios 
noB  manumissos,  contra  sententiam  Gelasii  papse,  5i 
dist.  Frequens  et  c.  Ex  antiquis,  et  c.  Generat.  El  il- 
hid  idem  probal  concilium  Arelatcnse,  ubi  de  biga- 


conflieri,  enro  oporlet  eum  ex  necessitaie  semel  in  ^  mis  et  de  poenitentibus  solemniter,  et  de  aliis  or- 


aniio  RomaHam  Ecclesiam  visitare,  ut  probatur  23 
diot.,  -e.  et  c.  Si  aotem  est  innrmus,  potcst  Cdnnteri 
cnieonque  voloerit,  dnm  tamen  sit  catholicus  saccr- 
dos  :  ne  intervenientc  paululum  inora  invoniri  non 
possit  qui  redimalur.  Probatur  5  disl.,  c.  Bapdzuri, 
niod  idem  probat  f>eo  papa  de  Poen.,  disl.,  c.  I ,  Mul- 
liplex ;  26,  q.  6,  c.  Qui  recedunt,  cl  c.  Is  qui  in 
tempore.  Si  aiitem  est  rcmotus  uUra  Italiam  vcl 
enorme,  domino  papse  debct  coufiteri,  ct  ab  illo  ca- 
Btfgdri,  ut  probat  Innoccntius  pnpa  9,  q.  %  c.  5t 
antem  atiquis.  Et  illuJ  idcm  probal  Giegorius,  7i 
dlsl.  c.  Honoratur,  et  2,  q.  5,  Quanto  et  se,  qua  de 
eausa ;  43  dist.,  c.  Salomitan<e.  Illud  idem  probat 


diiiatis  qai  non  debent  promovcri.  Probatur  51 
disi.,  c.  i. 

Septimum  est,  quod  promoveant  daemonlacos  r t 
epilepficos,  contra  sentcntiam  Gelasii  papae,  25  dist. 
Usque  adeo,  ct  contra  sententiam  Grcgorii,  dist.,  c. 
Maritum. 

Octavum  est,  qnod  promovent  filios  presbytero- 
nim,  et  alios  iion  legitime  natos,  contra  sententlam 
Urbani  papae,  56  dist.,  c.  i 

Nonum  est,  quod  trahont  religiosos  de  monastcriis 
conlra  voluntatem  abbatum  suornm,  at  probatur  ^ 
dist.,  c.  i,  et  2,  et  I»,  q.  2,  Quam  sit,  et  c.  Lumi^ 
noso. 


109»  EXCERPTA  E\  PCENITEMTIALI  J.  m  OEO  fOM 

Dec.iinum  est,  quod  promovent  multoft  dericoc»  ubi  A  batur  80  dist.,  e.  PerUtMm  mI,  et  c.  Epi^cifpm»  arf- 


cst  solliciiudo  laicorum :  et  cum  non  possuut  eis  dare 
beneGcia,  danl  eis  ordines  contra  senteniiam  Urbani 
58  disU,  Si  oficia  scecutaria,  ubi  dicitur  quod  latio 
ordinum  semper  dcl)ct  esse  disereti  judieii«  quia  ra- 
nim  est  omne  quod  magnum  est. 

Undecimum  cst,  quod  ipsi  episcopi  promoTentur 
indiscrete  ex  laicis,  quia  hoc  esse  non  debet,  ut  pro- 
bant  sancti  Patres  58  dist.,  c.  Hoc  ad  nof »  et  c.  Ordi- 
natot ;  ubi  dicit  papa  Coeiestiuus  quod  debent  ante 
esse  discipuli  quam  magistri,  omnis  enim  Titx  insli- 
tntio  ad  id  quod  intendit  se  informat 

Duodecimum  est,  quod  promovent  clerioos  sine 
titulo,  contra  concilium  Chaicedooense,  ut  probatur 
70  dist.,  c.  iVemtnem,  et  c.  Sanctorum.  Et  ilLud  idem 
probatur  ex.  de  Prsebendis,  c  Epiu. 

I>ecimum  tertium  est,  quod  recipiunt  clericos  alie- 
iios  sine  litieris  demissoribus  suonim  episcoporum, 
ut  probatur  71  dfsi.»  c.  Hlud,  et  c.  Si  quis^  et  c.  De 
atienat  et  c  Cterko*.  lUud  idem  probatur  ex.  de  Cle- 
ricis  peregrinis,  et  7,  q.  i,  c.  iYon  oporUt^  etc.  Pla- 
cuiL  lllud  idem  28  dist.,  c.  i. 

Decimum  quartum  esl,  quod  negligunt  proprlos 
doricos,  et  dimittunt  eos  quasi  oves  errantes,  con- 
tra  sententiam  Leonis  papx,  ut  probatur  77  dist.,  c. 
Fjriscopus* 

Decimum  quintum  est,  quod  promovent  quosdam 
invitos  sine  aliqua  necessitaie,  sed  soia  causa  ingra- 
titudinis,  contra  auctoritatcs  sanclorum  Putrum,  ut 
probatur  74  dist.,  c.  Episcopus,  et  c.  Gesta^  uIm  dici- 
tur  quod  nuUus  compellitur  crescere  invitus. 

Decimum  sextum  est,  quod  promovent  aliqoos  in 
sacris  extra  tempora  ad  boc  deputata,  contra  aucto- 
ritalem  sanetorum  Patrum,  ut  probatur  75  dist,  c. 
Ordinationes,  et  c.  Qtiia  patribus^  et  eadem  dist.,  c. 
ntt.,  et  ex.  de  Tempore,  ctc. 

Decimum  septimum  est,  quod  conferunt  ordincs 
sacros  minoribus  in  a^tate  legilima,  ad  hoc  indigni, 
non  scrvatis  interstitiis  temponim,  contra  auctori- 
tatem  sanctorum,  ut  probatur  77  dist.  per  totum,  et 
78  dist.  per  totum. 

Decimum  octavnm  est,  quod  sastinent  clericos  in 
sua  malitia,  quorum  obsequio  delibati,  ut  probatur 
75  dist.,  Si  qms  episcopus,  et  c.  Error,  et  c.  Cotuen" 
tire, 

Decimum  nonum  est,  quod  sunt  desides  et  negli- 
gentes  et  plus  adbxrent  consiiiis  laiconim  quam  de- 
ricorum,  ut  probatur  85  dist.,  c.  Nibil  pastore  mW 
serius,  qui  luporum  gloriatur  laudibus. 

Yigesimum  est,  quod  nolunt  dare  pauperibus :  et 
propter  hoc  in  vacuum  important  nomon  episcopi, 
ut  26  dist.  Fratrem,  et  c.  Non  satis  est  benevetle, 

Yigesimum  primum  est,  quod  negligenter  defen- 
dunt  personas  miseraliles  specUntes  ad  Ecclesiae 
forum,  scilicct  pupillos,  viduas  et  orphanos,  libertos 
et  expositos,  contra  auctoritatem  Gelasii  et  aliorum 
tanctorum,  ut  probatur  87  dist.  per  totum. 

Vigesimiim  secundum  est,  quod  immiscent  se  ne- 
gotiis  sxcularibus,  quse  ad  eos  non  pertincnt,  ut  pro- 


tionem,  et  c.  Epucopi  mdlam  rei  famUunii  eurmm  mi 
$e  provocent ;  ted  /efftont,  et  oratiom^  et  verbo  fMPvntt* 
eatioms  toHtummodo  raconl» 

Yigesimum  lertiiim  est,  quod  eonieniBl  pkn  ee* 
clesiastica  benelicia  uni,'  eontra  MctoritnteBi  Af^ 
sioU  et  Gregorii,  88  disl.,  e.  Simfuia.  Ubi  didtar: 
Si  totum  corpus  ocolus,  ubt  pes,  uam  sacra  variolas 
membrorum  robur  corpons  ser\*at. 

Yigesimum  quartum  est,  quod  oolant  habere  CBro» 
Domos,  8ub  qoorum  testimonio  res  Ecdeske  guber- 
nentur,  contra  auctoritatem  sanctonim  Psitnni,  it 
probatur  89  dist.,  c.  Votumu*^  et  si  habeni  omom- 
mos  volunt  habere  consanguineos,  coDtra  ooiiciliai 
Toletanum. 

B     Yigesimum  quintum  est,  quod  epiaoopi  laboranl 
odio  ad  invicem,  et  certant  ut  uaiisqiitsqiie  cadat, 
et  dtscrepant  in  sacrameatis,  ut  95  ditc»  c  pcnoh 
et  ult. 

Yigesimum  sexturo  est,  quotl  ipsl  appropri  nt  wUi 
omoia  bona  ecclesiastiea,  ut  probat  sanctus  HienMiT- 
alkus,  25  dist.,  c  Diaconi;  ubi  dicitur  qnod  lingali 
per  potentiam  episcopalis  nominis,  qiiani  tiM  ipn 
illicite  absque  Ecclesia  vindicarunt,  totum  qiiod  levi- 
tarum  est  suis  applicant  u&ibus,  diceaies  :  Mendiau 
iofelix  in  plateis  clericus,  et  serviii  operi  mancipattii 
a  quocunque  poscit  elcemosynam.  Solus  episcopiii 
incumbit  bonis,  solus  sibi  vindicat  oniversa,  sdas 
partes  invadit  aiienas,  solus  occidit  uiiiveraoa :  hoe 
cst  principium  litis  et  distractionis,  el^irigocriaiiais 

C  et  iieo  accasanturaderids  et  damflaiiUir  a 


ies»  Christo,  qoia  damor  eorum  intral  in  anras  Do- 
roini  Sabaotb. 

Yigesimum  septimum  estt  qoia  episcopi 
nunt  presbyteros  :  et  ubi  ipsi  soul 
permrttunt  eos  oCficium  faeere,  qoasi  eis  isvidereDt» 
contra  auctoritalem  sancti  Hioroaymi,  ol  probatar 
05  disL  c.  0/tm,  ubi  dicitur  quod  episcopi  propitr 
hoc  fuerunt  facti,  ut  schismata  totlerenlor.  Dictt 
sicut  et  presbytcri  sciunt  se  esse  consueii|diae  pA 
cpiscopis,  ita  cpiscopi  noverint  magia  se  de  coosoe- 
tudine  quam  de  veritate  Dominicae  diapcnsalio:  b 
presby  tr  ris  ess6  majores,  et  in  commooi  debere  regsfo 
Ecclesiam  Dci,  et  iliud  probatur  ei  95  dist.  c.  £cci 
ergo. 

Yigesimum  octavum  esl,  quia  ordlnanUir  per  pt- 
cuniam,  et  tales  accipiunt  leprara,  el  daol  l^run, 
ut  probatur  1,  q.i,  c.  Ctctn  ordimtur  epUempus,  fM 
dicitur  :  Accipereest,  quodcunque  accipere»  el  daia 
quodcunque.  Eteadem  q.,  c.  Fi^rf nr,  ubi  didtorqood 
de  radice  infecta  i)onus  fruclus  exire  dob  poieriL 
Si  ergo  vultsalvari  qui  talis  est,  renuiitiel,  agat  aape- 
ram  poenitentiam;  aliter  salvari  non  poteril,  ut  pio- 
bat  sanctusGrcgorius  1,  q.  i,  c.  Si  quit  neque. 

Yigesimum  nonum  est,  quod  petunt  pecuniam  pii 
balsamo  contra  auctoritatem  sanctorum  Patramv  U 
q.  i,  P/artttliilnni/tc«,etc.Dicrt(mesf,etc.S(«fnMMHL 

Trigesimumeslquod  damnant  dcricos  iodisnissos» 
utprobatur  S,  q.  i,  .Yoa,  etc. 


m1  EXC£RPTA  EX  POENITENTIALI  i,  DE  DEO.  iODS 

Trigesimuin  pninum  esl,  quod  non  deferunt  ap-  A  mis  paratos  corrigi  conira  auctoriiatem  suietorum 


pellaiionibus  legitimis,  quare  debuissent  puniri.  2, 
q.  7,  c.  elc. 

Trigesimiim  secundum  est,  quod  pastoreslaid  sunt 
et  non  presbyteri,  quales  sunl  intrinsecus,  ut  2,  q.  7, 
PerremL 

Trigesimum  tertium  est ,  quod  permiltunt  se  pro» 
moveri  minus  sulDcicntes,  oontra  conoilium  Gartha- 
gineiise,  ut  probatur  23  dist.,  c.  Quod  efnscopi :  ilhid 
iJcm  probatur  58  dist.,  c.  Omnes  piallenles^  obi  dici- 
tur  quod  de  subslautia  episcopi  est  ut  sit  bene  litte- 
ratus.  Et  ideo  dicit  Propbeta  :  Tu  scientiam  repuliiti, 
el  ego  repellam  te,  ne  tacerdotio  [ungaris.  Et  propter 
faoc  dcpositus  fuit  quidam  episo^us  ab  Uonorio  papa» 

Trigesimum  quarium  est,  quoJ  postquam  est  pro- 


Patnim  2,  q.  5,  Episcopi^  ubi  didtur  quod  nemo  de* 
bet  excommunicari  nisi  pro  magnis  peccatis  et  cum 
aliier  corrigi  non  possit. 

Quadragesimum  primum  e4,  qnod  ipsi  in  causis 
propriis  voluut  esse  judices  et  actores,  contra  aucto- 
ritatem  sanclorum  Patrum,  ut  2,  q.  1 ,  ubi  dicitur 
quod  de  persona  actoris  assumitur,  judiciaria  pote- 
stas  admittitur.  lilud  idem  probatur  3,  q.  4,  c  I  et  2» 

Quadragesimum  secundum  est,  quod  expellunt  eos 
qui  fidditer  cum  praedecessoribus  senueruni,  ut  6, 
q.  2,  c  Hujiu  ptaciii,  El  quod  deterius  est,  eos  ex- 
spoliant  remuneratione  servitii  quam  ds  dederunt 
praedeoessores  episoopi,  contn  ludoritatem  pap» 
Gdasii,  16,  q.  6,  c.  JUud. 


motus,  negligit  addiscere,  conira  senteniiam  Grego-  ^     Quadragesimum  tertium  esi,  qnia  volont  senraro 

promissum  in  remunerationilNis  sapientium,  vel  scr- 
vientium,  contra  auctoriiatera  tinctorom,  22,  c. 
Quicunque. 

Qiuidragesimum  quartum,  quia  vohint  sibi  credi 
in  praejudidum  aliorum  :  quod  esse  non  debei,  nt 
probatur  6,  <^.  2,  Episcopus  si  clemo^  ei  c.  St  tamm 
episcopus,  et  c.  Plaemt  25,  q.  5,  2  c 

Quadragesimum  quinUim  est,  quia  vohint  soli  cle- 
ricos  deponere  contra  sacros  canones.  Nam  in  depo- 
sitione  presbyteii  debent  venire  sex  episcopi,  et  pro- 
prius  septimus,  et  in  diacono  ei  subdiacono  tres  ciin^ 
proprio  episcopo,  ot  probatur  per  bxc  jura  i  dist., 
c  Studeat,  et  il^,  q.  i,  c  De  crimine,  et  15,  q.  7,  c 
Fe/tx,  eic 

Quadragesimum  sextum  est,  quia  impugnant  exem- 
ptos,  ut  probant  sancti  Paires  16,  q.  1,  etc 

Quadragesimum  septimum  est,  quod  alligant  ei 
dissolvunt  indilTerentor  :  quod  esse  non  del)ct.  Pio- 
pter  boc  suspenduntur  usque  ad  triginia  dies,  ai 
probant  sancti  Patres,  23,  q.  3,  c  De  i7/ictla,  et  ez. 
de  Sententia  excommunicationis.  Quia  sicui  quosdam 
gratia  favoris  sublimant,  ita  quosdam  odio  invidia- 
que  humiliant.  Probatur  15,  q.  7,  c  1,  etc 

Quadragesioium  octavum  est,  quod  in  conviviis 
non  faciunt  legi  sacram  lectionem  :  et  in  hoc  peccaut 
conlra  concilium  Toletanum,  4i  dist.,  c  Pro  rne- 
retuia.  Et  est  ratio  quod  dum  corpus  diversis  fercu- 
iis  reticitur,  iingua  in  detractionibus  relaxatur,  oi 
probat  Gregorius  in  Moralibus  libro  primo. 


rii,  22  dist.,  ubi  dicitur  quod  siuUus  est  qoi  in  eo  se 
majorem  existimat  ut  bona  quaeaudierit  discere  con- 
i^mnat. 

Trigesimum  qulutum  esl,  quod  nolunt  vel  nesciunt 
canonibus  obedire.  Quare  debuissent  ab  administra- 
tione  usque  ad  condignam  poenitentiam  amoveri,  ui 
probat  Damasius  papa,  25,  q.  1. 

Trigesimum  sextum  est,  quia  sunt  nimis  creduli 
in  prj^udicium  aliorum,  contra  auctoritatem  sancto- 
rum  Patrum,  utproliat  Gregorius  11,  q.  3,  c  Grave 
nimis  esi  et  indecens,  ut  in  re  dubia  ceria  feratur 
sententia.  Et  iiiud  idem  testatur  idem  Pater  Grego- 
rins,  32  disi.,  c  Habuisse  te  coucubinamf  ubi  dicitur 
qnod  in  re  dubia  non  est  absolutum  ferendum  judi- 
dum.  Ei  illud  idem  probat  Augustinus  11,  q.  3,  c  C 
iibi  dicitur  quoJ  quamvis  vera  sint  quxdam,  tameo 
juJicio  non  sunt  credenda,  nisi  certis  judidis  de- 
inonstrentur.  Et  illud  idem  probat  Sixtus  papaei 
Yictor  papa  30,  q.  5,  c 

Trigesimum  septimum  est.qiiod  nolunt  in  Ecclesia 
columnas  erigere  quos  noverint  meliores,  sed  quos 
magis  ipsi  diligunt,  vd  quorum  obsequia  praefenint, 
conira  sacros  canoiies  8,  q.  1 ,  c  Moyses;  et  12,  q. 
2,  Cloria  episcopi^  ubi  dicitur  quod  nmlti  xdificant 
parietes,  etcolumnas  Ccdcsix  subtrahmil.  Inde  saBpe 
odia  consurgunt. 

Trlgesimum  octavum  esi»quod  bona  ecdesiastica, 
maxime  ecclesiarum  parochiarum,  contra  sacros  ca- 
nones  usurpant  quocunque  anno,  amplius  aliquid  sibi 


appropriando  quod  non  de  paiochialibus  ecdesiis  ^     Quadragesimum  nonum  cst,  quod  non  cunni  de 


sibi  pnBsumere  debent,  nibi  quod  eis  a  canone  est 
pcrmissum,  ut  probat  conciiium  Toletauum  10,  q.  3, 
c.  Quod  cognotimus ,  et  inter  cxlera  iliud  ideo  pro- 
batur  16,  q.  1,  c  Constitutum  est  nuUi. 

Trigesimum  nonum  est,  quia  indiscrete  ulciscun- 
tur  proprias  injurias  contra  auctoritatem  sanctorum 
Patrum,  ut  probatur  5,  q.  7,  c  Si  quis  communem  tra- 
ditionem,  et  46  dlst.,  c  Seditionarios  ^elc.  Et  pro  eis 
indiscrete  i^juriantur  et  excommunicant,  ut  prolMUur 
23,  q.  4,  Inter  querelas.  Et  ideo  isti  tales  nihil  hal)eni 
spiriioaic 

Quadragesimom  est,  quia  &tomachatt  de  facili  ex- 
communicant  innocentes  et  culpabiles  in  causis  mini- 

Patrol.  XCIX. 


divinis  ofQdis  propter  convivia  sua  cootra  anetoriia- 
tem  Gregorii,  44  dist.,  et  quia  fadont  caotare  missam 
juxta  lectum  in  domo,  ubi  spurdtiae  multae  soot,  ei 
ideo  divinam  patientiam  ad  iracondiam  provocani. 
Nam  nunquam  missa  in  domo  cdebrari  debet.  Pro- 
batur  de  Consecratione  dist.  1,  c  Sicut  non  oitM,  ubi 
didtur :  Sanctius  esi  missam  iion  cantare,  quam  io 
his  locis  obi  fieri  non  oportet.  £t  subjungii  in  fioe 
capituli  quod  in  domibus  oollaienus  missa  oelebrari 
debet, 

Quinquagesimom  est,  quod  resEcdeslx  oon  costo» 
diunt  contra  auctoritatem  canonis  16,  q.  1  c  ei 
easdem  res  ecdcsiasticas  per  se  suosqoe  dibpidant 

35 


40f«0 


EXCERPTA  EX  POENITENTIALI  J.  DE  DEO. 


1100 


Gontra  auctoritatem  Patniin,  28  dist.,  c.  Etsi  se  non  A     Est  etiam  secnndum  Tilium  principale,  qaod  qnio- 


^>rrigunt,  debent  deponi,  ut  i2  q.,  c.  Apoitoiicas. 
Et  quia  res  alienas  usurpant,  probatur  i6,  q.  6,  c. 
Placuit,  ^ 

Quinquagcsimum  primum  et  uUimum  est,  quia 
gloriantur  in  calhedris,  et  non  noscunt  se  ipsos.  Nam 
'Si  cognovissent,  minores  subditos  non  conlempsis- 
^seui.  Probatur  12,  q.  2,  c.  Cloria  episcopij  etc.  Si 
4u)C  episcopi  attendissent,  sacerdotes  minores  sedere 
juxta  Bcabellum  eorum  pedum  passi  non  essent,  ut 
probat  concilium  Carthaginense.  Et  est  ratio  quia, 
ut  testatur  beatus  Gregorius :  Cum  culpa  non  subest, 
omnes  secundum  rationem  humilitatis  aequales  su- 
•muSy  ut  probatuT  22  dist.,  c. 

TaUa  ergo  et  tx)nsimiiia,  si  sunt  notoria,  ita  quod 


qne  habent  abbatias  per  simoniam  :  et  isU  iales  non 
possunt  remanere  in  administratione ,  ot  probalur 
ex.  de  Simonia,  c.  Pervenit,  £t  tales,  si  aiocusantnr, 
recte  debent  deponi»  ext.  de  Slmonia»  DUectiu  filiu, 
Alias  autem,  pnniuntnr  ad  arbitrinm  jadids,  ut  ex 
de  Simonia.  «% 

Est  auiem  quartum  Titium  mortsle»  licet  nen  iu 
mngnum,  sicut  unum  prsemissomm ,  qood  nef^igoni 
nionachos  suos  fugitiTos  ,  ut  probatur  18,  q.  2,  Ab- 
bates,  et  ex.  de  Regula,  c.  Ne  reHgioMt. 

Est  autem  quintum  Titium,  quod  recipiaDt  moos- 
chos  extraneos  sine  litteris  commendatitiis,  ot  pm- 
batur  28,  q.  2. 

Est  autem  sextum  Titium,  quod  cjicioDt  nMnadMs 


sine  magijo  scandalo  perpetrari  non  potuerint,  me-  B  suos  indiscrete,  ut  ex.  de  Regul.,  nlt.  c. 


iropolilano  sunt  confitenda,  et  ab  eo  indulgentia  pe- 
tenda,  ad  hoc  ut  medicina  poenitentiae  utiliter  esse 
possit,  ut  probator  dist.  i,  c.  et  c.  Si  autem  notum 
non  sitcrimen,  et  super  hoc  scaodalum  non  est,  et 
in  aliis  peccatis  corporalibus ,  excepta  simonia  et 
homicidio,  possunt  sibi  discretum  sacerdotem  eligere 
confessorem.  Probatur  ex.  de  Pcenitent.,  eic.  £t  haec 
dicta  sunt  ad  honorem  episcoporum ,  non  reprehen- 
deudo,  sed  moBeado.  Quidam  sancti  sunt,  sed  unus- 
quisque  propriam  conscientiam  oouTeniat.  Expliat 
de  episcopis. 

De  confessione  abbatum,  et  cui  debent  confiteri^ 

(tex  cap.  7.) 
Dc  cpnfessione  abbatum  sic  distingue :  aut  abbas 
est  cxemptus,  et  non  habet  alium  abbatem  majorem 
exemptum  super  se.  Si  est  in  Romana  curia,  debet 
confiteri  domino  papse»  Tel  ejus  poBnitentiario  gene- 
raii  9  ut  dictnm  est  de  arcliiepiscopo.  Si  autem  est 
remoius  ab  Ecclesia  Romana ,  potest  confileri  cui- 
cunqoe  Toluent,  dum  tamen  fideli  el  discreto  sacer- 
doli ,  ut  probatur  ex.  de  Poen.  ult.  Si  autem  habet 
alium  mayorem  super  se,  siTe  sit  exemptus,  siTC  non, 
del>et  ei  confiteri.  Si  autem  non  habet  alium  abba- 
icm  super  se,  et  ipse  non  est  exemptus ,  debet  pro- 
prio cpiscopo  confiteri ,  quia  ipse estpnBlatus cjus, 
ut  probatur  4i  dist.,  c.  Obitum ,  et  i2  dist.,  c.  ult., 
Tcl  de  licentia  episcopi  sibi  eligat  confessorem ,  ut 
probatur  ex.  de  Poen.  et  remiss.  et  de  Poen.  disu 


Est  autem  sepiimum  Titium  ,  qood  daot  liueras 
dimissorias  indiscrete ,  et  credunt  qood  monadii  fd 
regulares  sint  per  tales  litteras  ai)soluti  a  prinia 
oliedientia ,  nisi  primo  ab  ilk)  abbate  per  litieras 
dimissorias  sint  recepti ,  ut  probatur  71  dist.,  lUud 
qnoque,  et  c.  De  aliena,  et  c.  Clericos.  Illod  idan 
probatur  7,  q.  i,  c.  Non  oportet,  et  c.  Pertetdi,  JI, 
q.  2,  c.  et  2;  dicit  euim  Leo  papa  quod  non  debeii 
dari  littene  dimissorias ,  nisi  prius  constet  qoare,  ne 
ovis  perdita  inTenialur  sine  pastore «  ot  72  dist.,  c 
Episcopus* 

Octavum  Titium  est ,  quod  postqoam  aliqois  mo- 
nachus  reststit  Titiis  eorum,  enm  puniunt. 

Est  etiam  nonum  Titium ,  quod  si  atiqois  propter 
hoc  appellatur  ad  judicium,  statim  eom  Terfoeraiit, 
Tel  excoromunicant ,  Tel  capiunt,  in  eo  qood  abbates 
deberent  puniri. 

Decimum  Titium  est,  quod  abbates  qoosdam  mona- 
chos  exallant  ex  camali  amore,  et  alios  deprimuAi 
ex  odio  et  iuTidia,  ut  probatur  i5,  q.  7,  c.  i. 

Est  autem  undecimum  yitium ,  quod  ipsi  sub  spe- 
ctc  pictatis  palliant  impietatem ,  scilicet  occasioDC 
hospiiii  manducant  extra  refectorium  cames  insaffi- 
cienter,  et  non  Tcniunt  ad  matutinas ,  nec  ad  offi- 
cium,  et  monachi  moriuntur  fame,  qoi  portant  poo- 
dus  oflicii  diei  et  xstus. 

Est  autem  duodecimum ,  quod  permittnnt  quibos- 
dam  monachis  habere  pecuniam  ^  conira  aoctorita- 


iG,  c.  Placuit,   Gum  aliier  noo  possit  ligari,  nec  p  tem  sanctoram  Patram  ,  ut  probator  ex.  de  Staii 
solvi,  ut  in  pnedictis  juribus,  nisiforsan  essct  regula      monachi. 


contraria  ct  a  summo  pontifice  approbata ;  sicut  ha- 
beut  fratres  Cistercicnses  qui  secundum  regulam 
sibi  faciunt  confessorem.  Licet  enim  multa  sint  ab- 
batum  Titia ,  quae  possuni  sub  numero  computari, 
tamen  pauca  ex  eis  brcTiter  perstringamus,  ad  hoc 
quod  fuiuris  cautela  tutior  pneparetur. 

Primum  esi  Titium  principale ,  quod  ut  abbates 
flant,  regulamassumunt,  contra  aucioriiatem  sau- 
clorum  Patrom,  ut  probatur  i6,  q.  7,  c.  Per  laicos, 
obi  dicitur  quod  nuflus  habitum  suscipiat,  spem  aut 
promissionem  habens,  oi  abbas  fiai.  Nam  tales  non 
intcndunt  sxculom  ftigarc ,  sed  mutare,  ut  proba- 
iur55. 


Est  autem  decimum  tertium  Titiom ,  qood  jura 
episcopalia  non  metuunt  usorpare,  nt  prcrinior  i€, 
q.  i,  c.  Pervenit, 

Haec  si  notoria  suni ,  episcopo  debeni  eonfiteri ; 
alia  autem ,  ut  de  lapsu  camis  iaceantor,  poisnDt 
confiteri,  si  sunt  secreta,  proprio  confessori ,  seco»- 
dum  distinctionem  superius  praenotaiam. 
De  confessione  monachorum ,  ei  cui  debeni  etnfUtu 

(Ex  cap.  8.) 

Dictum  est  superius  de  mooachis  ei  de  confessic- 
nibus  eorumdem,  uunc  dicendum  esi  plenius  coi  de- 
beani  confiteri.  Ei  est  tenendimi  qood  abbati  proprio 
debeani  confiteri,  qoi  debei  scire  opposiiiones  eonun, 


IIOI 


filtC&RPTA  Ei  POEiSl^TKNTIALl  J.  DK  DEO. 


1102 


iti  quales  ikitiinsecus  sunl,  ui  ex.  et  c.,  cum  eorum  A  beni  puniri.  Quod  si  essent  occulta,  de  liis  reoolligas 


abbas  habeat  eonim  velle  et  nolle ,  quem  sibi  supet 
capita  Mia  posuerunt  loco  Dei,  ut  probatnr  12,  i,  c. 
tiolOt  et  c  Son  dicati9j  et  iS  dist.,  c.  Nervi  testicu- 
l&rum,  Apparet  quod  abbati  debeant  confltert  loco 
bei.  Licet  autem  multa  sint  Titia  monacbomm,  ta- 
tnen  sunt  quaedam  principalia,  a  quibus  cessare  de- 
bent,  quae  sancii  Patres  quamplurimum  detestantur. 

Primum  est ,  quod  conspirant  contra  abbatem,  sl 
nitatur  corrigere,  et  eum  volunt  deponere,  et  alium 
facere,  qui  suas  ineptias  valeat  confovere,  ut  proba- 
lur  19,  q.  2,  c.  ubi  dicitnr  quod  nulla  potestas  re- 
manelret  abbati,  si  nHmaChis  c<£perit  subjaoere. 

Secundum  vitiura  est  v  c|ilod  conspirant  quoqine  ia 


yiUkm  monachorum  per  islos  versus : 

loffrediens  claustnim  mediiari  ucra  roememo  : 
Nti  mortale  geras,  sed  semper  sobrios  esto  : 
Nil  repates  factuai>  si  votl  lempore  factura 
MorticJnam  fuerit,  qoi  votf  prtomia  tollit : 
Nll  fortaase  iuvat  satagere,  sl  recidivas» 

De  fMBtnteniia  decani* 

(Ex  cap.  9.) 

De  poBnitentia  decani  iu  teneas ,  quod  licet  arcbi- 
diaconus  msgor  sit  de  iege  oommuni  post  epiaeopum, 
uiprobatur  ex.  de  AppeHat.,  c  Coiitititiift«  umen 
episcopo  debeat  conflteri ,  vel  de  cjus  licentia  alium 
sibi  eligere  confessorem,  etiam  si  archidiaoonns  Aiis- 


tnortem,  sicot  Hli  qui  cOn«piirabant  in  mortem  S.  Be-     set  ^resbyter.   Peccaat  autem  (|ecani  in  hls  tribus 
nedicli :  et  tales  sunt  infames,  nt  probatnr  II,  q.  I,  ^  graviter. 


c.  Ctmifnrationum. 

Tertium  vitium  est ,  quod  habent  incautam  fami- 
liaritatem  cum  mulieribus,  quas  sibi  faciunt  comma- 
Ires  ccmtra  auctoritatem  sanctorum  Patrum,  eic. 

Quartura  viiium  esi,  quod  tncauie  conversantur 
€um  monialibus,  contra  auctoritatem  sancierum  Pa- 
irum.  fB»  q.  2«  c.  Monaueria. 

Quintnm  vitium  est ,  quod  non  erubescunt  matn- 
taionitim  eootrahere  contra  auctoritatem  sanctorum 
Pairum  ,  ut  patet  27,  q.  i»  Cv  Ut  lex  continei^  ei  c. 
impudicu$. 

Sexium  vitiom  est,  quod  volnnt  vagari  extra  mo- 


Primo,  quia  stmt  infensi  suis  episcopisv  elc. 

Secundo,  quia  volunt  ad  sacerdotium  promoveri» 
cum  ipsi  presbyteri  deberent  esse^  etc^ 

Tertio,  quia  valde  superbi^  et  conculcant  alios 
siinpUces  et  litteratos.  Unde  hodie  saope  surguni 
odia,  et  homicidia  perpetraniur,  qux  juris  proba- 
tione  non  indigent :  quia  de  facto  saepe  saepiua  est 
compertum.  Si  ergo  in  talibus  peccaverint,  vel  in 
aliis  consiroilibus ,  ut  de  camali  lapsn  taceatur,  si 
nolorium  est,  per  episcopum  debent  corrigi,  et  agere 
poenitentiam  compeleoter  :  si  autem  eccolte»  debent 
poenitere,  ei  confiteri  episcepoy  vel  alteri  loco  ejus, 
ut  probatur  de  Poen.  disi.  I,  c* 


nasterium  sine  abbalis  licentia ,  contra  auctoritatem  q   i^  pcenitentia  atchidiaconi^  et  tui  deheat  confiteri. 


aanctorum  Patrum ,  ut  probatur  16,  q.  i,  c  Cum 
^uidam  monachi% 

Septimum  vitium  est>  quod  volunt  essc  otiosi  con- 
ira  auctoritalem  sanctorum  Patrum ;  quia  otiositas 
ei  voluptas  arma  sunt  hoslis  antiqui,  ut  probaior  ex. 
^  Renanc.,  etc. 

Octavum  vitium  eSi,  quod  voluni  comedere  caN 
nes ,  cum  siiit  ^ni  sine  aliqua  necessitate  conlra 
auctoritatem  sanctorum  Patrum,  uiprobator  de  Con- 
Becrat.  disi.,  5,  c.  Carnem,  ubi  imponitur  eis  pceni- 
tentia  sex  mensium. 

Nonum  viiium  est ,  quod  volunt  suis  sociis  domi- 
nari,  dicendo  se  uobiles  et  litteratos ,  quod  valdc  re- 


(Ex  cap.  iO.) 

De  poeuitentia  archidiac4>ni  sic  leneas,  et  de  jure 
communi  suo  debet  episcopo  cOnfltert,  cum  ipse  sit 
major.  Peccant  archidiaconi  speciallter  in  istis  sex. 

Primo,  quia  volunt  facere  coltectas  in  presbyto- 
ros  contra  ancloritatem  sanctofuro,  o(  probaiiir  24 
dist.,  c.  ult. 

Secundo,  quia  volunt  habere  pecuniaro  vel  vaccani 
albam  pro  investituris  ecciesiarum,  vel  beneficio- 
ruro,  vel  pro  abbatibos  vel  abbatissis  poncndis  io 
sede,  contm  aucloriiatein  sanctoruro  Patrum,  etr. 

Terlio,  quod  cum  exconiniunicani  aliquos  proptcr 
aiiquem  exccssum,  noliint  eum  absohrere  sine  pecu- 


motuin  est  a  rcgula  monachali,  ut  probatur  ex.  de  ■%  nia  :  ct  hoc  simoniacum  esi,  ut  probatur  i,  q.  i,  c. 


Statu  regul.  c. 

Decimum  vitium  est ,  quod  volunt  habere  cellulas 
separatas,  et  volunt  facere  abstinentiam  conlra  com- 
inunem  regularo,  ut  probatur  20,  q.  4,  c.  Monachii. 

tJndecimum  vitium  est,  quod  vcHunt  habere  pecu- 
tium,  qnod  nullo  modo  eis  licet.  Debent  in  morte  in 
isierquilinio  sepeliri,  ut  probatur  ex.  de  Statu  regul., 
c.  Monachi. 

Duodecimum  vitium  est,  quod  est  gravios,  quod 
monachi  detrahunt  se  Ad  Invicem,  ut  possini  cadere : 
ei  sic  suni  spirituales  homicid^. 

Haec  ergo  et  simitia  debent  monachi  evitare :  et  si 
In  eis  ceciderint  vel  in  aliqno  praemissorum,  abbali 
debent  conflteri ,  vel  aTiciii  loco  ejns,  et  acrius  de- 


QuUibet  ergo,  et  c.  NuUu$  epiicofnii. 

Quarlo,  qnia  vendunt  jurisdictionem  suam  anis, 
qui  extorqueni  pecuniam  a  sacerdotibus  per  ii^ii- 
riam  et  Simoniacam  pravitatem,  ut  probatur  ex.  Ne 
ffrtBlati  vica  fvai,  c.  Prmterea^  et  c.  Cunu 

Quinio,  quia  nolunt  ad  diaconalem  ordinem  pro- 
moveri,  contra  concilium  Lateran.  ex.  de  £/«ci., etc. 

Sexto,  et  ilbid  deibrmat  eorum  honestatem,  sci- 
licet  quod  cum  muliercolis  conversaniur  contra 
auctoritatem  sanctorum  Patnim ,  ut  probaior  81 
dist.,  c.  Archidiaconatuumt  et  c.  Clerieu$  to/«<,  ubi 
dicitur  quod  sub  praetextu  humiliiatis  non  debet  ar> 
chidiaconus  frequentare  domicilia  roaironaroro. 

A  talibus  ergo  et  consiroilibns  abstinere  debent; 


<I03 


EXCERPTA  BX  POENITENTIAU  J.  DE  DEO. 


1104 


et  si  peccaverint,  per  poenitentiani  humilem  et  dis-  A  debet  sao  superiori  conQteri,  et  ab  IDo  castlgari,  m 


ciclam  debent  satisfacere  Grealori. 

De  confesuone  archipresbyterorum, 

(Ex  cap.  11. ) 

Archipresbyteroram  ofHcinm  duplex,  quod  sunt 
archipresbyteri  cathedralium  eodesiarum  :  et  isti 
debent  episcopo  confiteri,  praesertim  si  non  habent 
alium  majorem  super  se,  cum  de  jure  communi  fun- 
gantur  episcopi  abseniis  vice  in  mfssis  canendis  et 
in  coliectis  dicendis,  ut  probatur  ^  dist.,  c.  et  ei. 
de  OfHcio  archipresbjrteri.  Peccantautem  specialiter 
in  hoc  quod  sint  hegligentes  circa  curam  presbyte- 
rornm  cardinalinm,  ut  circa  poeniteniias  impOneh' 
das  tam  dericis  quam  taicis  :  et  ut  de  aliis  tacea- 


probatur  ex.  de  Appel.  etex.de  Jure.  Si  auiem  noo 
est  religiosos,  debet  suo  superiori  confiteri  tcI  alteri 
de  ejus  licentia. 

De  fnBmUnlia  magittri  icholarum  et  cui  dehei  eou- 

fiteri. 

( Ex  cap.  14. ) 

Magister  scfaolarum  debet  eplscopo  confiteri,  coi 
immediate  subest.  Peccanl  autem  specialiter  tn  di< 
Tersis.  Primo  quia  yenduiit  Heentias  docendi,  at 
probator  ex.  de  Magistris.  Secando  qaia  deDegtot 
licentiam  dignlB.  Tales,  si  directe  faissent  accusati, 
debereDt  a  suo  officlo  perpetuo  remoTen,  ut  proba- 
tnr  1,  q.  7,  eta  Peocant  autem,  et  in  eo  graTiter, 


miis,  qnia  deneganl  justitiam,  et  quia  dant  senten-  ^  ^^  ^^  ^\  >«"»"  permUtuat  se  ad  tale  ofliciaiii 


lias  peconia  mediantc,  quibus  si  spes  nummi  sub- 
trahitnr,  statim  recedunt  a  via  justiliae,  ut  testaiur 
sanctus  Gregorius,  et  probatur  11,  q.  5.  Tales  ergo 
excessus  et  consimiies,  si  publica  laborant  infamia, 
dcbent  episcopo  confiteri,  et  per  eum  a  talihus  casti- 
"gari ;  alias  de  licentia  episcopi  possunt  sibi  discre- 
lum  eligere  confessoreni,  el  probatur  dePoen.  dist. 
6,  c.  ult.  Alii  sunt  archipresby teri  rurales ,  qui  dc- 
cani  a  qnibnsdam  vocantur,  et  quandoque  plebani, 
et  quandoque  abbates,  licet  improprie.  Quod  vocen- 
tur  decani,  habet  ex.  de  off.  Ord.  (}uod  vocenlur 
abhates,  habet  ex.  de  Reminclat.  Quod  vocentnr 
plebani,  habet  ex.  de  off.  Ord.,  et  c.  Isti  tales  dc- 
bent  episcopo  confiteri,  et  alteri  de  licentia  episcopi. 


sublimari,  qui  possent  alios  examinare.  Item  quanda 
sunt  conspiratores  contra  episcopos  suos,  ut  proba- 
Uir  ex.  de  Calum.  Peccant  autem  in  ea  scientia,  in 
qua  petunt  licentias  sibi  dari.  Tales  euim,  qui  iti 
ambitiose  promoventur,  crudeliter  a  diabolo  pu- 
nientur.  Potentei  enim  potenter  totmenin  pattentur : 
ham  debet  homo  se  metiri  cum  illo  officio  quod  de- 
siderat  adipisci,  et  si  est  Inferior,  cesset :  si  auiem 
est  sequalis,  ciim  ttmore  accedat.  Talia  ergo  et  con- 
similla,  si  supiir  bis  laboral  infamia,  dd)et  episoopo 
confiteri,  si  vult  salvari;  aliter,  de  liceutia  sui 
episcopi,  potest  sihi  eligere  providum  confessoren. 

De  pcerntentia  caniorii,  et  Cui  debet  camfUeru 

(Excap.  15«  ) 


Peccant  tamen  in  hoc  pneclpue,  quod  sunt  negli-  C     Cantor  autem  debet  episcopo  conBteri  eul  imne- 


gentes  circa  correptionem  preshyterorum,  qui  in 
suo  plebatu  per  minores  titulos  commorantur,  quo- 
rum  vilam  et  statum  debuissent  cpiscopo  vel  archi- 
diaconis  intimare,  ut  probatur  ex.  de  Off.  arch. 

De  confesiione  thesaurariff  et  eamerarii  vel  sacristaf. 

(  Ex  cap.  12. ) 

Thesaurarius  vel  sacrista ,  quod  idem  est  in  offi- 
cio,  iicet  nomina  sint  diversa,  debet  proprio  episcopo 
confiteri,  vei  de  licentia  ipsius  sibi  alium  eligere 
pro  provido  confessore.  Peccant  circa  hoc  princi- 
paliter,  qiiod  negligenter  esercent  ofQcium  suum 
circa  custodiam  sacronim  vasorum  vel  vestimento- 
rum  ecclesiasticorum,  quia  vasa  vel  vestimenta  fa- 
ciunt  tractari,  ct  inhoneste  per  viros  laicos  vel  mi- 


diate  noscitur  subjacerc,  vel  de  ejus  lieentia  sibi  eli« 
gere  discretum  confessorem.  Peccat  aotem  eantor 
specialiter  in  hoc,  ut  de  aliis  taceamus,  qula  redfit 
!n  choro  indlgnos,  qui  legere  nesciunt,  nec  camare, 
et  refutaut  quandoque  dignos  :  quod  magis  conste- 
tudine  quam  jure  poterit  comprobari.  Pecctnt  et 
propter  aliud  quod  quibusdam  conoedant  de  gratii 
qtiotidianos  cibos,  qui  negligenter  officium  obeaot 
ecclesiasticum,  et  aliis  subtrahunt ;  quia  ad  ofiiciuiB 
non  potuerunt  commode  iiiteresse. 

De  poenitentia  canonicorumy  et  cui  debent  confiteri, 

( Ex  cap.  16. ) 
De  poenitentia  canonicorum  firmissime  tene,  et 


nores  clericos  contra  auctoritatem  sanctorum  Pa-     nu^latenus  dubites,  quod  de  jure  communi  debois- 


trum  ut  probatur  23  dist.,  c.  Non  liceat ,  et  c.  Non 
eportei,  Peccant  etiam  circa  luminaria  ecdesiae,  aut 
circa  ordinationem  ostiarii ,  et  drca  praeparatiouem 
incensl,  et  circa  curam  baptisterii,  ut  probatur  25 
dist.  c.  etc.  Talia  ergo  et  consimilia,  si  laborent  in- 
famia,  debent  episcopo  eoufiteri  :  alias  autem  pos- 
sunt  de  cjus  licentia  sibi  discretum  eligere  coiife&- 
sorem. 

De  petmtentia  prceponti,  et  eui  dehet  confiteri, 

(  Ex  cap.  13. ) 

Praepositus  autem  recto  vocabulo  vocatur,  qui  su- 
per  alios  curam  gerit.  Iste  autem,  si  cst  religiosus. 


sent  decano  coufiteri,  vel  episcopo,  vel  alicui  pne- 
posilo  ecclesiae,  si  sacerdos  esset,  vel  saltem  debnis- 
sent  pelere  ab  episcopo  licentiam  quod  possint  aliis 
confiteri,veI  sibi  constituere  generalem  pQenitentiam. 
Praedicli  canonici  in  istis  quatuor ,  ut  de  aliis  ta- 
ceamus,  graviter  offendunt. 

Primo,  quia  tempore  necessltatis  Yolunt  ad  sacros 
ordines  promoveri,  ut  probatur  74  dist.,  c  St  quii 
clerici,  et  c.  Placui', 

Secundo ,  quidam  eorum  per  ambitionem  succe- 
dunt  in  locum  viventis;  et  ideo  perpetuo  sunt  infa* 
mes.  Ex.  de  Pra^bend.,  etc. 

Tertio,  quia  sunt  valde  deiicati,  et  volont  officia 


1105  EXCERPTA  £X  PCENITENTIAU  J.  DE  DEO.  iiO^ 

frequenure.  Quare  debuissent  a  prxbendis  suis  su»-  A  creiorum,  faciam  pauca,  el  narrabo  posleris  prteca* 
pendi   usque  ad  correptionem ,  moiuUone  tamen     'venda. 


praemissa,  ut  probatur  ex.  de  Cler. 

Quarto,  quia  cumulant  pecuniam  de  pnebendis, 
ei  noluDt  pauperibus  elargiri  conlra  sacros  canones, 
ut  probatur  7,  q.  i,  c.  ult. ;  ubi  enim  canonici  ca- 
thedraiis  ecclesiae  male  vivunt,  tola  civitas  capite 
dcorsum  pendet  :  et  totus  status  civitalis  con- 
turbalur »  praesertim  quia  nolunt  superiori  obe- 
dire. 

Si  ergo  in  praedictis  vel  in  aliquo  prxdictorum, 
vel  in  minoribus  vel  in  majoribus,  offenderint,  pcr 
veram  poenitentiam,  si  salvari  voiunt,  suo  satisfaciant 
creditori  qui  semper  eorum  reditum  exspectat,  ut 
probatnr  93  dist.,  c.  Diaconi, 


Primo  et  principaliler  pcccant  advocali,  quia 
adjuvantsubdoieadvcrsarium,  etperdendo  propriuni: 
clientulum  :  et  lales  prajvaricalorcs  sunt  el  infames,. 
ut  probalur  2,  q.  5,  c,  etc. 

Secunflo,  quia  defendunt  malas  causas  scienter 
conira  aucloritatem  sanclorura  Patrum,  ut  proba- 
tur  ii,  q.  3. 

Tertio,  quia  sub  specie  piclatis  palliant  impieta- 
tem,  protraht^ntes  causas  dientuli  sui. 

Quarto  peccant,  quia  ubi  non  sunt  alii  advocati^ 
recipiunt  magnum  salarium  cum  gravi  damno  litt- 
galoris  :  propter  quoJ  debuissent  ab  advocationo 
removeri. 


De  poauUntia  dociorum  et  mafistrorum^  et  cui  debent  ^     Quinto  peccant,  quia  cum  nesciunt  jura,  vitupe- 

rant  advocatos  adversse  partis,  ui  probatur  3,  q.  7, 

Sexto  peccant,  et  tanquam  homicidae  sunt,  cura 
faciunt  clientulos  suos  et  testes  flagitia  dicere  contia 
adversara  partem. 

Ista  sunt  principalia  quce  confessor  ab  eis  inqui- 
rere  debet.  Si  ergo  advocati  salvari  volunt,  salisfa- 
ciant  illis  quos  Ixserunt,  et  per  poeniientiam  veraraL 
suo  satisfaciant  Creatori. 

De  pcsnitentia  juriconsuUiy  et  cui  debet  confiteri, 

(Excap.  i9.) 

Jurisconsultos  est  ilte  qui  solvit  quaestiones  pro* 
positas  de  jurisconsultis.  Ita  tene,  qood  idem  juris 
est,  sicut  de  advocatis,  scilicet  reddere  aliena  quse 
perperam  adepti  sunt,  et  conflteri  proprio   sacer- 


confiteri. 
(Ex  cap.  i7.) 

Doctores  vero,  si  sant  inquilini,  debent  poeniten- 
tiam  agere  ooram  aacerdote,  in  cujus  parocliia  bsibi- 
tant,  vd  de  sua  Ucentia  eligant  sibi  confessorem : 
ai  autem  sunt  castrenses,  debent  conGteri  suo  prae- 
laio,  10  cujus  parochia  habitant,  vel  alicui  loco  cjus ; 
cum  alius  eura  non  possit  solvere,  nec  ligare,  ut 
probaiur  8,  2,  c.  i ,  2  et  3.  Uoc  autcm  subintelli- 
gas,  quia  superior  seraper  potest  absolvere,  cujus 
auctoritas  excepta  intelJigitur.  Doctores  autem  et 
pnecipue  decretomm  in  multis  Dominum  graviter 
oflendunt. 

Primo,  quia  non  sunt  digni  magisterio,  et  fadunt 


le  per  pecuniam  vel  per  preces  sordidas,  vel  per  C  doti,  et  per  ejus  consilium  suo  satisfaoere  Creatori* 

De  pcenitentia  presbyterorum  et  cui  debeaut  eonfUeri. 

<Ex  cap.  20.) 

liicel  supeiius  de  ^nitantia  presbyterorum  di- . 
ctura  sit,  tamen  quxdam  remanserunt  quae  sub  bi^ 
luloquio  inliniabo.  Presbyter  soo  debet  conflteri 
superiori,  et  saccrdolcs  minores  sub  praeiato,  vel 
sibi  invicem  de  licentia  prselati  confitentur  epiaco- 
po,  si  volunt.  Et  licet  tatita  sit  malitia  cIericorun)« 
praesertira  presbyterorum,  qu^e  vix  posset  suh  na- 
mero  comprehendi,  pauca  tamen  vitia  sub  brevilo^ 
quio  ad  eorum  correpUonem  et  oautelapi  ad  meraor 
riara  perslriogamus. 

Primo  in  hoc  pcccant,  quia  permittuntse  indignos. 
ad  ecclesiastica  oflicia  proraoveri  contra  ecclesiasti- 


fraudulenta  munuscula ,  vd  aliler  inconcinne  ad 
magiaterium  promoveri. 

Secundo,  quia  despidunt  subditos  qui  sunt  ip 
cathedris.  Tales  iiyuriam  faciunt  cathedrje,  eo  quod 
male  sedegt  super  cathedram  tanquam  Dagones 
•uper  arcam  Domini.  (Jnde  mulii  sacerdotes,  et  pauci 
sacerdotes. 

TertiOf  quia  conteranunt  idiotas  bene  morigena- 
los,  (fui  nuigis  abjurare  voluerunt  viiia  morura,  quara 
veruorum,  ut  39  dist;  c.  sedulo  immiscent  se  qui- 
busdam  quaestionibus  et  subtilitaiibus  ut  videantur 
multa  scire»  et  ita  suos  confundunt  auditores  ad 
suam  ostentationem,  non  ad  discipulorura  utili- 
tatcm. 


Quarto,  quia  docent  in  cathedris  ea  qux  placere  ^  cos  canones. 


possunt :  et  istl  suat  doctores  de  quilHis  didt  con- 
cilium  Consuntinopolitanum  :  Malorura  doctorura 
mala  doctrinaest.  i,  q.  7,  c.  Convementibus» 

Quinto,  quia  cum  ipsi  niale  vivunt,  talia  repre* 
bendere  audent  contra  auctoritatera  sanctorum  Pa- 
truffl,  etc. 

De  eonfeisione  advocatorunKf  et  cui  debent  confileri. 

(Ex  cap.  i8.) 

Advocati  debent  conflteri  proprio  sacerdoU,  vel 
alteri  discretiori  de  Ucenlia  sacerdotis  proprii :  aii- 
%eT  absolvi  non  poterit  ab  alio  vel  ligari.  Uoc  esset 
diflidliimum  narrare  omnes  excessus  advocaloruro ; 
tameii   ego  Joannes  de   Deo,  anliquus  doctor  De- 


Secundo,  qnia  promoventnr  quandoque  per>sima^ 
niacam  pravilatem. 

Tertio,  quta  valde  incontinenter  vivunt; 

Quarto,  quia  imraisccnt  se  spectaculis  et  pompis 
mulierum,  el  recipiunt  munera  et  incumbunt  usuris, 
et  plus  diligunt  oomas  laicorum  quam  coronas  cleri- 
corura,  et  iramiscent  se  mercaiionibus,  et  frequep- 
tant  doraicilia  raulierum  viduarum»  et  habent  quoque 
apud  se  muUeres  a  eanonibus  interdictas,  et  frequen- 
tant  tabernas,  et  ludos  taxiUorum  et  alearum,  ei 
nolunt  divina  ofGcia  frequenUre,  et  diligtint  vena- 
tiones  silvaticas  ci  saltuosas,  et  dant  liberius  vena- 
loribus,  morctricibus,  vel  joculatoribus  quam  paupe* 


I!07 


AD  PdlNlTENTlALE  THEODORl 


im 


ribus  de  palrimonio  Crucifixi  in  perieulo  aDimarum  A  Chmti;  et  secundum  regutam  Jacobi  aposloli  dioeiiT 


suanim,  et  in  scandalo  piurimorum»  contra  ecde- 
siasticas  sanctiooes. 

Quinlo,  quia  praelati  invident  subdilis,  et  subditi 
praelato,  cum  debuissenl  se  invicem  diligere, 
ut  inter  pnelatos  ^t  subditos  Qeret  comprehensio 
cbaritatis. 

Sexto,  quia  multa  vitia  palliant  sub  specie  virtu- 
tis.  Nam  cum  sint  avari,  volunl  videri  temperati ; 
Ct  cum  sint  crudelcs,  volunt  videri  compatienles. 

Septimo,  quia  ipsi  subdili  invicem  se  consqmunt : 
et  ideo  bomicidae  sunt,  et  deteriores  latronibuSt 

Octavo»  quia  valde  sunt  inconstantes,  proferentes 
verba  inhonesta  et  inutilia. 

Nono,   quia  peccant  in  sacrificiis ,  cum  offerunt 


tis  :  Confitmim  alterutrum  peccata  veUra^  et  mti 
pra  invicem,  ut  salvemim. 

Utrum  po$sitpre$bper  redpere  peeumam^  vel  aliadtma^ 
pra  mi$$t$  cantan4i$f  et  pro  alii$  orationibu$. 

(Ex  cap.  ^) 

Videtur  quod  sacerdos  non  possit  recipere  peco- 

niam  pro  missis  cantandis,  quas  pcenitenti  imposuit. 

lile  enim  l>ene  sciebat  qood  laiciis  non  poteral  caA- 

tare  missam  :  et  ideo  prxsumeretur  quod  sacerdM 

in  fraude  canonis  taie  onus  imposuissel,  ul  poslea 

recepta  pecunia  eum  ab  illo  onere  reievarei.  Hoc 

ergo  cum  sit  species  mali,  ideo  secundum  Aposloluoi 

viiandum  est.  Debet  ergo  sacerdos  ei  aiiam  incficere 

poenitentiam,  ctc. 


bostiam  fractam  vel  vinum  sine  aqua,  vel  aquam  sine  B  ^**'"»»  episcopu$  vel  aliu$  pra{atu$  po$$ii  exigere  m 


vino,  celebrantes  bis  in  die,  vel  non  custodiunt  chrl- 
sma  vel  euch^ristiam  sicut  debept,  vel  non  mundan| 
vasa  et  altaria  et  vestimenta  dec^nt^r  secqndum 
canones. 

Decimo,  quia  alios  subvertunt  el  in  omni  ioco, 
ut  testatur  Hieronymus,  ponenles  scandalum,  ver- 
tuntur  in  laqueum  tortuosum. 

Hxc  ergo  et  consimilia,  ut  de  aliis  taceamus,  de- 
bent  clerict  confiteri,  et  a  lalibus  de  caetero  cavere, 
nisi  volueriot  in  perpetuum  cupi  dialmlo  cruciari. 
Eiplicitd^  presbyteris, 

Soiuiio  ad  objectione^. 

(£x  cap.  21.) 


expendere  pcena$  pecunidria$  peccantium^  vel  debeat 
pauperibu$  elargiri. 

(Ex  cap.  14.) 

Sed  super  hoc  sic  firmissime  lene,  el  niillateniis 

dubites,  quod  licet  talis  pecunia  de  morle  a  quibvs- 

dam  episcopis  et  praelatis  aiiis  exigalur,  tamcn  ipsi 

praelati  non  iiias  pecunias  ui  proprios  asns  coosii- 

mere  debent,  sed  pauperibus  erogare  ;  nam  tales 

judices  non  provocantur  amore  jusUtia^  sed  amore 

pecuni»,  utprobatur  il,  q.  3,  c.   Quk  recte  judicat^ 

El  ideo  fiunl  iupi  custodes,  ut  4,  q.  i,  c  Coairi 

rtfnm.  Unum  ego  Joannes  de  Deo  teslor  lales  prae^ 

iatos  sub  periculo  animarum  snarum  el  iremorB 

tremendi  judicii,  quod  tales  pecunias  non  exigant; 


Forsan  dtcerct  aliquis  :  Quid  veiit  hoc  quod  magi-  ^  et  si  exigunt,  non  consumant,  sed  leprosis  et  aliis 


ster  Joannes  de  Deo  computavit  vitia  quaedam  qwe 
committunt  tam  sul>dili  quam  praeiati.  Ad  hoc  ego 
Joannes  de  Deo  respondeo,  quod  tu  sacerdos  qui 
audis  coufessiones  loco  Dei  deberes  diversis  experi- 
mentis  uti  ad  peccati  niorbum  expellendum,  et  dei>e» 
res  in  genere  quaerere  de  quocunque,  a  quolii^ei 
pQsnitente,  secundum  modum,  el  ordinem,  et  statom 
superius  praenotalum. 

Itam  si  qmeris  utmm  ilii  salventur  qui  hactenns 
Bon  servaninl  istas  regulL:s  in  confessionilNis  facien- 
dis,  respondeo  secundum  reguiam  apostolicam  : 
A/«r  alteriu$  onera  portate^  et  $ic  adimptebiti$  legem 


pauperibus  largiantur  ;  cum  eis  a  jure  noo  sint  ooo- 
cessse,  sed  penitus  a  canonilNis  inlerdiciae,  ulpixjM 
Alexander  papa  ex.  de  PcenU  c. 
Ei  po$$  multa  alia  in  fina  hoc  Ugitur» 

Explidt  liber  Pcenitentiariui  a  magi$tro  Joamu  Oi- 
ipano  doctore  Decretorum  cauonico  urkia  Baaaaka 
$i$  compo8itu$  ad  honorem  $umm<B  Trkutotk^  et 
individuie  uiniitati^  Patri$^  et  Ft/tt,  el  ^Frtlics  m- 
cti^  et  $ancti  Vincentii  niarttfris^  el  a4  honortma 
nomen  venerabUi^  epi$c6pi  et  eapituli  urbii  Rouo- 
menm$  et  umversatk  $tudii  Bonoii.,  el  ubicuu^ 
Eccle$ia  $e  e^endit^  inqua  $uccumiit  (aluta$  tlt 
verita$  eluce^cit,  $ub  anno  Dounm  m.  cc.  xtvu,  ia- 
dict,  V  Octobri$^  et  v  ialendai  NoventMd. 


AD  P(ENITENTIALE  THEODORI 

PBSPRVATIONES  ET  NOTJE  \ ' 


GAPUT  PRIMUM. 
De  ecclt$ia  vel  de  ik  quce  intu$  geruntur^ 
Ifi  eccU$ia...  iacrificare  non  Iket.  Ne  infideiibus 
ftui  passivis  corporibus  honos  mariyrum  deferatur. 
Uuod  vetant  Patres  concilii  Carlhagincnsts  nomine 
I*rimi  sub  Julio  oeicbrati  c.  2,  his  verbis :  c  Marty- 
rum  dignitalem  nemo  profhnus  infomet,  neque  ad 
l^assiva  corpora,  quie  sepultunc  tantum  propler  mi- 

•  \ide  biijusce  voluminis  col.  027. 


D  sericordiam  ecclesiasticam,  commendari  mandaion 
est,  redigat,  ut  aut  insania  praecipilatos,  anl  aliqio 
tali  pacto,  aut  alia  ratione  peccati  disjundos,  noa 
ratione  vel  tempore  competenli,  quo  marlyria  cele- 
brcntur,  martyriim  nomine  appellel,  elc.  i  Hoc  iden 
prohibent  Patres  concilii  Bracharensis  ii,  c.  i8 ; 
Martiui  Bracharensis  capilula,  cap.  68 ;  synodns  iA' 
ccrti  loci,  quam  v.  cl.  J.  Sirmondus  concilio  Par^ 


4 1 09  (ttSER Y AHONES  ET  mtJE.  i  1 1^ 

sieiisi  sulijectam  reperit ;  can.  i  concilii  Nannetensis,  A  Deinde  exenopla  Patnun  proponii.  c  PraescTtim  cam 


c.  6 ;  synodus  sancti  Patricii,  c.  23  ;  sanctus  Gre- 
gorius  in  epistola  de  expositione  diversarnm  ad  Au- 
gustinnra  in  responsione  ad  interrogationem  9 ;  Ex- 
cerptiones  Egberti  Eboracensis  archiepiscopi  c.  9-52, 
quem  citat  ex  canone  Epaonensi  56.  Vide  lib.  i  Ca- 
pitnl.,  c.  159  ;  lib.  ii,  c.'47 ;  concil.  Arelalense  vi, 
c.  21  ;  Theodulphi  episcopi  Aurelianensis  capit.  ii  ' 
concil.  Moguntiac.  c.  52,  in  quibus  illud  idem  ob 
eamdem  rationem  prohibetur. 

Inde  evulsa.  Quare  hxc  altaria  vulgo  everteban- 
tar ;  sicut  patet  ex  concilio  Carthagmensi  nomine 
qainto,  c.  14  :  c  Ab  episcopis  qui  eisdem  locis  pne- 
sunt,  si  fleri  potest,*evertantur;  si  autem  hoc  pro^ 
pler  tumultus  populares  non  sinitur,  plebcs  tainen 


non  ignorarem  istins  modi  exempla  apnd  Patres 
superesse  :  beatde  siquidcm  memorise  Alexander, 
cum  alia  loca  angusta  essent,  in  ecclesia  majoro 
Iheone,  quam  aedificabat,  synaxes  cclebrari  voluit. 
Id  eiiim  habebat  hominum  freqnentia,  nec  in  cogendu 
populo  respexit,  eam  nondnm  exxdificatam  essc« 
Quinimo  fratcr  tuus  beatae  memorix  ip  hnjusmodi 
tcmplo.  cum  Aquileiae  synaxis  habcretur,  ipse  quo- 
que  eo  sc  contulit :  ita  nimirum  et  ego  quoquc  feci.  i 
Denique  ipsismet  Chrisli  verbis  hoc  a  se  recte  fiictum 
sic  probat.  c  Supercst  igilur  ut  aolicipem  in  quod 
ille  dentem  figere  posset.  Objicit  in  suis  calumniis, 
opus  nondura  dedicatum  fuisse,  ac  proinde  illcgitimp 
ibi  preces  coqceptas.  Dominus  tamcn  in  contrarium 


admoneantur,  ne  illa  loca  frequentent ;  ut  qui  recte  B  prjecipil,  cum  dicit.  Tu  autem  cum  orabis,  mgrc- 


sapiunt,  nulla  ibi  superstitione  devincti  tcneantur.  i 
Isle  canon  refertur  in  integro  codice  cunonum  Eccle- 
sjae  Africanae,^  c.  85,  alque  in  capitulari  Aquisgra- 
nensi  42«  Et  satis  repeti  non  potest,  ut  qui  rccte 
sapiunt,  nullo  superslitionis  errore  devincti  lenean- 
tur.  De  eversione  horum  altarium  egregium  Marti- 
iii  excmplum  nobis  suppeditat  Sulpitius  Severus  iu 
libro  ejus  Hisloriae  cap.  8  :  c  Atque  ita  inquit  in 
fine  c^piiis,  populum  superstitionis  illius  absolvit 
errore.  i 

Sed  $i  apta  videtur  ad  conseerandum^  etc.,  reasdifi' 
cfiur.  Etiam  templa  deorum,  postquam  demolita 
fuenmt,  Christiani  in  ecclesiam  Dei  commutabant. 


dicris  in  penetralia  tua,  et  occludes  forcs  tuas.  Quid 
mihi  ergo  loquitur  calumnialor,  vel  quid  polius  pru- 
denler  et  verc  Christiani  dicant  attendendum  est; 
hos  tibi  consulendos,  interrogandos  puta,  non  au- 
lem  obtrectatores ;  cum  de  iis  scriptum  sit,  Stultu# 
tibi  stulla  ioquctur  ;  de  istis  autem  praecipiatur,  Al) 
omni  sapiente  accipe  consilium.  i  Sublsita  tameu 
necessitate,  rationem  Ipci,  in  quo  sypaius  babetuc 
non  esse  negligendai|i  docet  sanclus  Basilius,  de  Ba« 
ptismo,  cap.  8  :  c.Nobis  quoque  periculum  maleobiti 
mandali,  si  loci  rationem  neglexerimus  ;  roaxime  s| 
sacerdoUi  mysleria  in  locis  profanis  celebraverimus; 
propterea  quod  ea  res  |udicium  haberet  cojptemptua 


Qood  testatur  Soionienos,  lib.  vi  Hislor.,  cap.  20.  ^  >n  celebrantc,  offendiculum  quoque  generaret  pio 


AUquando  tanta  exsecratione  exosa  habebant,  ut  pok 
lutionem  corum  purgabilem  non  putarent,  et  sanctis 
usiLus  applicare  despicerent,  sicut  loquuntar  Patres 
Goncilii  Epaonensis,  can.  53 ;  quaqdoque  vero  noo. 
(Urueiiant,  sed  Deo  in  honorem  cujusdam  martyris 
cODsecrabant.  c  Cum  vero,.ioquU  sanctusAugustinus 
te  epiitola  154,  in  usus  comnmnes,  non  proprios  ac 
privaloa,  vel  in  honore  Dei  veri  convertunlur,  hoc 
de  illis  fil  quod  de  Ipsis  homiiiibus,  cum  ex  saeri- 
legis  et  improbis.iD.  veram  religionem  mutantur.  i 
Ciyus  rei  insigne  exemplum  exstat  apud  Evagrium, 
lib.  I  Hist.,  c.  i$,  qui  refert  de  Theodosio,  ut  Igna- 
tiuiD  divinum  martyrem  majoribus  afficeret  hono- 
ribus,  templnm  jam  olim  dxmonibus  dicatum,  quod 


varietate  affectionum,  et  propter  variam  multoruia 
in  reruqi  divinarum  scientia  inArQijtatein,  ^  ri&v 
Ta>y  iro)i^a>u  cv  t^  yvuo-ci  iia^opov  affO/yiiitv.  Etenim 
cum  essent  Cbristiani  pleni  gratia  et  fortitudincy  ut 
ail  Joannes  Chrysostomus  in  homilia  5i  in  Mat- 
thxum,  domus  ipste  his  priscis  temporibus  ecclesia) 
erant.  Sed  frigescente  chariiate,  et  spectata  pluri- 
morum  infirmitate  a  Patribus  sancitum  est  in  eccle- 
sia  non  offerri  antequam  consecraretur.  i  Vide  Sy- 
nodum  sancti  Patricii,  c.  23 ;  Excerptiones  Egberti 
Eboracensis,  c.  9 ;  Capitul.  1.  vi,  c.  507 ;  coodU 
Triburiense,  c.  4,  cujus  verba  habentur  in  concilio 
&foguntino  sub  Arnulpho,  c.  9.  Plura  jam  dc  consc« 
cratione  eccIesiaB  supra  retulimus  ex  variis  codicibus 


indigeiiae  templum  Fortunse  nuncupabant.,  in  ipsius  i>mss.  quibus  istud  primum  caput  Poenitentialis  expo- 


lionorem  consecrasse.  Uinc  discimus  multum  tempori 
eonsulendum,   atque  hoc  unum  spectandum  quod 
'  amne  scandalum  removet  el  xdificationi  plurimo> 
rum  inservit, 

Si  ha'c  comecrata  prius  /tii<.  Athanasio  quasi  ca- 
pitaie  crimen  objiciebalur  quod  in  ecclesia  qua»non- 
cuim  dedicata  fiierat,  synaxim  habuisset.  Sed  exem- 
plis  suorum  patrum  ac  tei»timoniis  Scriptunc,  illud 
crimen  facile  diluit  in  sua  ad  imperatorem  Constan- 
tium  Apologia.  c  Caeterum,  inquit,  quia  de  magna 
ecciesia  crimen  concinnant,  quod  ibi  synaxis  habita 
sil  priusquam  dedicaretur,  age,.  ^tiam  ea  de  re  tua^ 
pietati  responsum  demus  :  eo  enim  nos  trahunt  illi 
qui  in  nos  odia  coiigorunt.  Factum  est,  agnosco,  i 


nitur.  Hicquoque  non  eritalienumadderequaestione& 
quas  Petrus  Cantor  movet  de  eadem  materia  inlibro^ 
de  Sacramentis. 

Selecta  ex  cap,  33  codicis  ms.  de  Sacranientis  Pelri 

Cantoris  Parisiensis» 

Quaeritur  quid  sit  quod  dicit  episcopus,  Ungo  te, 

ad  basilicam  ex  insensatis  lapidibus  constructam.  R. 

Quod  hic  est  sensus  verborum,  Per  te  significo  fi- 

delium  Ecclesiam  unctam  in  sacramento  fidei,  et  iu 

futuro  plenius  inungendam.  —  Quaeritur  etiam  quid 

sit  quod  dicitur,  Sit  h»c  domus  firmiter  xdificata, 

cum  forte  structura  ipsa  imiralis  sit  in  brevi  ruitura. 

R.  Quod  hoc  refertur  ad  iUam  spirltalem  Ecclesiam 

qu»  per  illam  intelligltur.  ■—  Quseritur  etiam  utnim 


illi  AU  POuMIENTlALE  THilODORJ  llli 

cx  unciione  ftiicramenUili  et  muUiplici  benedicUonei  A  nasins  in  Vitt  sancti  Antonii,  qiii  prster  hanc  coo- 


quae  lit  in  dedicando,  Teluli  coni  oratur,  ut  quicun- 
que  locum  illum  aliquid  petilunis  ingredilur,  cun- 
cta  se  impetrare  Ixtetur ;  locus  ille  aliquam  sorlia- 
tur  eflieaciam,  et  aliquem  gratise  cumulum,  ut  con- 
ferat  aliquid  orantibus  in  eo,  scilicet  vel  majorem 
devotionem  el  promptiorem  precum  exaudilionem, 
Nonne  in  alio  loco  poteril  quis  ex  pari  charilate,  et 
devotione  orare?  Quare  ergo  non  habebit  aequalem 
arrectum  ejus  oraiio  «. 

Ex  cap.  54.  De  causis  Ueratid(e  coHsecrationis  altaris. 
Solent  autem  divers;c  caussc  distingui ;  quare  fiat 
iteratio  consccrationis  in  altari,  ct  inter  illas  una 
causa  ponilur,  motio  mensse  allaris.  Scd  antequam 
de  hoc  dicamus,  quxramus  si  forte  consecrelur  al- 


suetudinem,  caeteras  aon  probau  c  Mos  etenim,  io- 
quii ,  iEgyptiis  est ,  nobiliora  et  praecipoe  beatonuii 
martjrum  corpora  linteamiue  quidem  obTolTere,  et 
studium  funeri  solitum  non  negare  :  terra  Tero  noa 
abscondere,  led  super  leciulos  doroi  posita  reser- 
vare.  Hunc  honorem  quiescenlibus  reddi,  invele- 
ratsc  consuetudinis  vanitas  tradidit.  De  hoc  AntoniQS 
aa^pe  et  episcopos  deprecatus  est ,  ut  populos  ecde- 
siastica  consuetudlne  corrigerent ,  et  laicos  Tiros  ac 
mulieres  rigidius  ipsc  convenit^  dicens  :  nec  lidlim 
hoc  esse,  nec  Deo  placitum,  quippe  curo  patriardia- 
rum  et  prophetanim  sepulcra  quae  ad  nos  usque  per- 
durant  haic  facla  convincerent.  Dominici  qaippe  oor- 
poris  exemplum  inlueri  jubebat,  quod  in  sepolcro 


tare,  cujus  vehiculuin  sit  inagna  slrues  lapidum,  non  B  posilum,  lapide  usque  ad  resurrcctionis  diem  tcrtiain 


tamen  terrae  iufixa,  sed  tota  mobilis,  et  tota  sic,  ut 
materia  illa  inde  ad  locum  aliquem  profanum  affera- 
tur,  an  possit  ibi  in  eo  celcbrari.  Et  potest  dici  nihil 
Impcdire,  dummodo  in  altari  nulla  fiat  molio  per 
translationem.  Unde  patet  magis  in  ecclesia  non  de- 
dicala  posse  super  altari  illato  celebrari.  Ut  ad  aliud 
procedamus,  ponamus  quod  iii  mensa  quadara  sive 
lapidea,  sive  lignea  lapis  aliquis  collocelur,  sicut  fieri 
solct  in  altarl  portatili,  illa  autem  mensa  raagno  e 
strue  lapidum  cxmcnto  uniatur.  Si  ergo  lapis  ille 
niensx  immissus  sit  consecratus,  qua^riiur  an  mensa 
mota  a  strue,  sit  allare  denuo  consecrandum,  quasi 
mota  a  vchiculo  suo,  cum  illa  sfrues  intelligatur 
ejus  esse  vehiculum.   Yolunt  quidam  distinguere. 


clausum  fuerit.  Atque  his  modis  Titium  circa  de- 
functos  iOgypti,  eiiamsi  sancta  essent  corpora,  co- 
arguebat  dicens  :  Quid  majus,  aut  sanctius  corpore 
potest  esse  Dominico,  quod  juxta  coosaetodinem 
genlium  caelerarum  humo  coiiditum  esse  scimos? 
ILrc  justa  persuasio  multorum  iositum  eTcllit  erro- 
rcm ,  ct  repositis  in  terra  cadaveribos  Domino  gra- 
tias  pro  bono  magisterio  retiUerunt.  i  Quod  sanctas 
Antonius  ut  errorem  et  vanam  superstitionem  t^ 
ciebat,  inveteratam  esse  apud  infirmiores  fidcki 
consueludinem  lestatur  auctor  libri  de  ResQrre» 
ctione,  quem  v.  cl.  J.  Sirmondus  sub  nomine  Eusebii 
Caesariensis  edidit :  c  Non  enim,  ut  aft,  projedt  li»' 
guam ,  quam  incidit  medicus,  sed  accipiens  eam  ot 


utruin  in  roensa  consecratum  altare,  antequam  uni-  C  medicamen  ad  sanitaiem  illias  dellcti  qnod  admV 


rctur  strqi  lupidis  pcr  cxmentnm,  an  post.  Si  ante, 
sola  mensa  intelligatnr  fuissc  vehiculum  ;  ideoque  si 
|)0$tca  separetnr  mcnsa  a  stnie,  non  intelligitur  mo- 
tura  altare,  nec  est  denuo  consecrandum.  Si  autcm 
Ktrui  nnita  mensa  fuerit  facta  consecratio,  videtur 
eiiam  ipsa  slrues  pro  vchiculo  fuissc  ;  ct  tunc  judi- 
catur  altaris  motio  facta  in  mensae  separatione.  Hic 
tamen  credam  investigandum,  etiainsi  sic  fieret,  quid 
intenderet  episcopus  consecrare  mcnsam,  an  altare 
mensae  infixum.  Ubi  vero  mensa  superponitur  sine 
caenento,  tcI  qiiocunque  glutino  interposito,  nnllam 
quaestionem  repoto. 

Ex  eap,  35.  Utrum  destructa  fabrica  ecclesia  possit  in 

communes  nsus  asiumi. 


serat  abnegando,  accipiens  domi  recondit,  nt  eon- 

suerunt  infirmiores,  fideles  tamen  honorare,  si  qoid 

a  martyribus  sumpserint.  i  Utrum  vero  lioeat  rell- 

qqias  sanctas  exponere  ad  colitgendas  oblationei 

pro  fabrica  ccclesiae,  sic  exponlt  Hagister  Robertot 

de  Chor^n  in  sna  summa. 

Selecta  ex  auffst,  2  cap.  12  codicis  ms.  Summm  IM* 
gistri  Rooerti  de  Ckor^n  Ulustristhni  cmrdinaUs* 

Quaeritur  si  praelatos  debeat  perroittere  pradican-> 
tes  propter  quaeslnm  et  tot  abominationes  inierM- 
rcntcs  delerre  capsulas  et  reliquias  saDclonroi  ciim 
pncdictis  cedulis,  ad  colligendas  oblationes  psftia 
pro  fabrica  ecclesia}.  Videtur  quod  nuilo  modo  boo 
pati  dobeat,  quia  nihil  aliud  est  talia  conferre  pne- 


Quaeritur  deinde  de  |apidibus,  sive  de  lignis,  quac  ^  dictis  qnam  comraittere  gladios  furiosis.  Pmpterea 


fuerunl  in  stmctura  fabricae  ecclesiasticae :  utruni 
disrupta  fabrica,  illa  possil  ad  usus  coinmunes  as- 
hiimi.  Videntur  super  hoc  jura  prodere  Clemens  ptipa, 
cl  Eugenius,  et  quasi  coiitrabcnduin,  quod  non  pos- 
sit.  Sed  dubitaiur  utrum  ad  ofllcinas  fralribus  ncces- 
sarias,  puta  capitulum,  dormitorium,  sive  refcctoriura 
possit  assumi.  (^«lod  primo  non  videtur  verum,  quia 
lapides  illi  et  ligna  sacra  sunt,  loca  vero  lalia  vel  non 
profana,  vel  omnino  ita  sacra. 

Gradus  non  deberuus  facere  ante  o/lare,  it^t  reli' 
qulo!.  Nam  reliquiae  non  in  alturo  evebebantur,  sed 
teira  abscondebantur.  Hoc  declarat  sanetus  Atha- 


hoc  inJccorura  est,  et  contra  auctoriiatem  et  ho- 
nestatein  sanctorura ,  ut  cpiscopus  faciat  illos  uMh 
dicare  mortuos,  et  post  mortera  ea  qua>rere  qiiae  li 
vita  sua  tauquam  stercora  conterapsere,  sicQt  patel 
per  sancUira  cujus  corpus  collocatum  Parisiis  in  ar- 
gentca  capsula,  eam  statim  rupit,  similiter  et  an- 
rcara.  Tandera  in  lignea  requievit,  ut  sic  doceitt 
morluus  argenlum  contemnendum ,  quod  ipse  cod- 
tcmpsit  vivus.  Iloc  ctiam  testatus  est  beatns  Firmi- 
nus  Ambianensis,  quia  cum  quaestores  TeUenl  <9ss 
corpus  a  loco  martyrii  ad  sic  mendicaDdum  defenet 
non  potuit  ab  aliquibus  a  loco  ilKo  asportari*  Sit 


«  S:rpius  hic  auctor  suas  prnpositioues  uon  defiuit. 


4tir> 


OBSERVATIONES  ET  NOT.*:. 


IIU 


ergo  palet  quod  reliquise  sauctx  non  sunt  exponendae  A  fldem  suam  hahe re  merccilem,  et  in  scnsu  suo  abun- 


id  mendicandum.  ^z* 

Candela  ardeat  ibi,  Primis  Ecclesite  saeculis  non- 
duro  illud  in  usu  fuisse  probant  testimonia  Patrum. 
TeriuUianus  in  Apologelico  :  <  Cur  die  Ixto  non  lau- 
rei^postes  obunibramus?  nec  lucernis  diem  infrin- 
gimos?  etc.  Quis  e.iim  phiiosopbum  sacriflcarc,  aut 
incemas  roeridie  vanas  proslituere  compeliii?  t  Et 
lib.  de  Idololatria  :  c  Accendunt  igitur  quotidie  lu- 
eenias,  quibus  lux  nulla  est.  i  Laclaiitius,  lib.  vi  de 
vero  cultu  :  <  Accen  lunt  lumina  velut  in  tenebris 
agenti,  el<%  Vei  si  coeleste  lumen,  quod  dicimos  so- 
lem,  contemplari  veiint,  jam  senliant  quod  non  in- 
<]igeat  lucemis  eoram  Deus,  qui  ipse  in  usum  bomi- 
nis  tam  claraia,  lam  candidam  iucero  detllt,  etc.  Num 


dare;  id  est,  ut,  optime  exponit  Augustinus  iu  ep. 
120,  c.  48,  unam  in  bis  s.^Iuberrimam  regulam  rcli- 
nendam  esse,  ut  quse  non  sonl  contra  fidem,  ncque 
contra  bonos  mores,  et  habent  aliquid  ad  cxhorta- 
tionem  vitx  mclioris,  abicutique  institui  vidcmus, 
vel  inslituta  cognoscimus,  non  soluui  non  improbe- 
mus,  sed  etiam  laudando  ct  imit\nJo  seclemur,  sl- 
aliquorum  Innriiiitas  non  ila  impedit,  ut  amplius 
detrimcntum  sit.  Ita  igitur  senliendum  rst  de  lucer- 
nis  qua^  accendunlur  sole  rutiiante,  non  utique  ad 
fugandas  te:  ebras,  sed  ad  signum  Isctitia:  demon- 
strandum.  Vcram  quibns  potissiinum  luminibus 
splendescere  debcat  erclcsia,  admodum  pnvclare 
declarant  sanclus  Grcgorius  Nazianzenus  et  sniictus 


igitur  mentis  suae  cowpos  putandus  est  qui  auctori  ^  J.  Chrysostomus,  quoram  prior  sic  in  oratione  A  ad- 


el  datori  luminis,  candelarum  ac  cereorum  lumcn 
oOert  pro  munere?  i  Circa  boc  tempus  inter  TertuU 
lianum  et  Lactantium  Palrcs  conciiii  Eliberitani  ce- 
reoram  per  diem  usum,  aut  potius  abusum  inter- 
dixerant  can.  31  :  <  Cereos  per  diem  placuit  in  coc- 
meterio  non  incendi,  etc. ;  i  et  can.  37  :  <  Prohi- 
bendum  etiam  ne  lucernas  hi  piiblice  acccndant,  i  etc. 
Postea  lamen  usns  coepit  esse ;  quein  cum  acerrime 
quasi  idololatriam  damnarel  Vigilantius,  sic  refelli- 
tur  ab  Hieronymo,  in  epistola  quam  adversus  eum 
seripsit :  <  Cereos  aiitem  non  clara  Ince  accendlmus, 
sictil  frastra  calumniaris ;  sed  ut  noctis  tenebras  hoc 
solatio  temperemns,  et  vigilemus  ad  himen,  ne  ca!ci 
tecum  dormhimus  in  tenebris.  Quod  si  ali(]ui  propter 


versus  Jtilianum.  <  Nec  visibili  luinine  splen(!escant 
domus,  nec  tibiciniim  caiitu  plausibusque  personcnt; 
hoc  enim  more  gentiles  novae  lunx  fesliim  celc- 
brant.  At  nos  ne  committamus  ut  ad  bunc  modum 
Dcum  honoremiis,  ac  pnosens  tempus  iis  rebus  quse 
minime  decent,  extollamus ;  sed  nnimi  poritale  ct 
mentis  hilaritato,  et  hicernis  totuin  Ecclesise  corpus 
illustraniibus,  hoc  est,  divinis  contemplationibus  vi 
cogilatio  .ibos,  qnse  super  sanctum  candelabram  ex- 
citantur,  atque  universum  terraram  orbem  Itice  per- 
fundunt.  i  Vide  Joan.  Chrysostomum  in  homilia  ^, 
ad  populum  Antiochenum. 

Incenso  aspergitnr  ecclesia,  Judicandum  de  thure 
el  incenso  perinde  ac  de  lucerai«.  Patres  aiitiqni. 


imperitiametsimpIicitatemsxcuIariumbominum,vel      praesertim  Latini,  ritus  quibus  pagani  utcbnntur  in 


certe  religiosaram  fetninaram,  de  quibus  vere  i>ossu- 
irus  dicere  :  Conflteor,  zeium  Dei  habent,  sed  non 
sccundom  scientiam,  hoc  pro  honore  martynim  fa- 
ciont,  quid  inde  perdis?  Causabantur  quondam  et 
aposloli,  quod  periret  ungucntiiin ,  sed  Doniini  voce 
correpti  sunt.  Ncque  enlm  Christus  indigebat  un- 
guento,  pec  marlyres  lumine  cereoram  :  et  tamen 
illa  malier  in  honore  Christi  hoc  fecit,  devotioque 
meiitis  ejus  recipitnr.  Et  quicunque  accendtint  ce- 
reet,  secondum  fldem  suam  habeiit  mercedem,  di- 
cenle  Apostolo  ^.  Unusquisgue  in  suo  sensu  abundet, 
Idoloia^ras  appellas  hujusmodi  hotnines?  Non  diffi- 
teor,  omnes  nos  qni  in  Cbristo  credimus  de  idolola- 


sacriflciis,  adeo  refugtebant,  ut  quidam  ab  iis  rebus 
abslinuerint  quas  posterius  hona  Christianoram  in- 
tentio  invcxit.  TertuIIianus  in  Apologetico,  cap.  30  : 
r  Qui  ei  ofl*ero  opimam  et  majorem  hostiam ,  quam 
ipse  mandavit,  orationem  de  came  pudica,  de  anima 
innoccnti,  de  spiritu  sancto  profectam  :  non  grana 
thuris  unius  assis  :  non  Arabicae  arboris  lacrymas.  i 
etc.  Etcap.  41 :  <  Thura  plane  non  emimus.  i  Arno* 
bius  !ib.  vu  adversus  Gentes  :  <  Sin  auleni  tenipori- 
bus  priscis,  neque  homines,  neque  dii  hujus  thuris 
expetivere  materiam,  comprobatur  et  hodie  frustra 
illud  inaniterque  pnestari;  quod  neque  antiquitas 
necessarium  credidit,  et  sine  ullis  novitas  rationibus 


Iria  venisse.  Non  enim  nascimur,  sed  renascimur  p  appetivit,  etc.  llonoramus,  inquiet  aliquis  fortasse, 

his  deos,  etc.  El  pielas !  quantus  iste  est  honor,  aut, 
qualis,  qiii  ex  ignis  odore  conflcitur  ct  resiiia  arboris 
comparatur.  Nam  ne  forte  ignoretis  quid  aut  unde 
sit  thus  istud  :  viscum  est  corticibus  profluens,  i  etc. 
Antiquum  tamen  apud  Graecos^  thuris  incensi  usum 
colligere  licet  ex  canonibns  vetuslis  sub  nomine 
apostoloram.  Hoc  autem  habet  canon  3  :  <  Nc  liceat 
aliquid  aliud  ad  altare  oflerre,  quam  oleum  ad  lumi- 
nare,  et  incensum  tempore  sanctae  oblationis,  ml 
6v/jiiafia  T^  xaip&  •ri5c  «yiac  icpofTfopac  Et  sane  lau- 
dal)ilis  usus,  qui  signiflcat  orationem  nostram  de- 
bere  esse  incensum  in  conspectu  Dei.  Quod  Joannes 
Chrysostomus  et  alii  Patres  Graeci  sxpius  repetunt. 
Quainobrem  si  majora  stodioram  lucra  speranda 


Christiani.  Et  quia  quondam  colcbanius  idola,  nunc 
Deum  colere  non  debemus,  ne  simili  eum  videamur 
jCBOi  idolis  honore  venerari?  Hoc  flebat  idolis.  et 
Idcirco  detestandum  est;  hoc  flt  marlyribns,  et  id- 
circo  rccipiendum  est. 

<  Nam  et  absque  mariyram  reliqulis  per  totas 
Orientis  ecclesias,  quando  lcgendum  est  Evangelium, 
accenduntur  luminaria  jam  sole  rutilante  :  non  uti- 
q-ic  ad  fugandas  tenebras,  sed  ad  signum  Ixtitise  de- 
nionslrandum.  Unde  et  virgiiies  illx  evangelicae  sem- 
pcr  habent  accensas  lampades  siias.  Et  ad  apostolos 
dicilur  :  Sini  lumbi  vesiri  prfFcincli ,  et  lucerncc  ar- 
4^Htes  in  manibus  vestris^  etc.  i  Omnino  notandum 
Citt  quod  Hieronymus  dicit  unumqoemque  secundum 


1115 


AD  PCENITENTIALE  TUEODORI 


ine 


S'nty  quam  calumniatorum  detrimenla  metuenda »  A  dum   debitam  Christo  reddiderat  aainiam  :   etiaro 


fiine  dubitatione  faciendum  est,  sicut  loquitur  san- 
ctus  Augustinus  in  epistola  ad  Januarium.  Sed  ni* 
miam  istius  modi  rituum  copiam  paulo  post  sanctus 
Augustinus  vituperat  cap.  19  ejusdem  epistoias,  his 
verbis  :  «  Sed  hoc  nimis  doleo  quia  muita  quae  in 
divinis  libris  salut)errime  praecepta  sunt ,  minus  cu- 
ranlur,  etc.  Quamvis  enim  neque  hoc  iuvenire  pos- 
sit,  quomodo  contra  fidem  sint;  ipsum  lamen  reli- 
gionem,  quam  paucissimis  et  manifestissimis  cele- 
brationum  sacramentls  misericordia  Dei  esse  lilieram 
voluit,  servilibus  oneribus  premunt,  ut  tolerabitior 
sit  conditio  Judaeorum,  qui  etiamsi  tempus  liberlaiis 
non  agnoverint,  legalibus  tamen  sarcinis,  nou  hu- 
nianis  praesumplionibus  subjicluntur.  i  Vide  quoque 
epistolam  Leonis  1  ad  universos  episcopos  per  Sici-  ^ 
ham  coiistitutos,  cap.  2. 

Laicus  non  debei  in  ecelesiis  lectionem  recitare, 
llunc  ordinem  jam  suo  temporc  stabilitum  esse 
aperie  declarat  antiquissimus  apud  Latinos  Patres 
Tertunianus,  qui  contrarium  usum  damnatin  Ec- 
clesia  hu^reticoruin  cap.  41  :  «  Itaque  aiius  hodie 
episcopus,  cras  alius :  hodie  diaconus,  qui  cras  le- 
ctor;  hodie  presbyter,  qui  cras  laicus.  Nam  et  laicis 
sacerdotalia  munera  injungunt.  i  Aiitiquior  apud 
Graecos  JusUnus  himc  quoque  ordinem  mihi  videtur 
iiidicare  in  apologia  prima  juxta  Eusebium,  quae 
proinde  male  inscribitur  ut  secunda  in  editis ;  cum 
dicit :  «  Deinde  lectore  quiescente  praesidens...  et 
populus  fauste  acclamat...  absentibus  auiera  per 
diacouos  mittitur,  etc.  >  Sic  videlur  distinguere  ^ 
lectorem  a  praesidente,  diaconis,  et  populo.  Num 
vero  esset  aliquis  diaconus  qui  lectoris  munere 
fungeretur,  hoc  nollem  penitus  negare.  Nam  cum 
prius  describit  syiiaxim,  loquitur  tantum  de  pnesi- 
deute,  diacouis,  et  populo.  Et  sanctus  Qeroens  Ale- 
xaiidrinus  ecclesiasticam  hierarchiam  proponens 
libro  VI  Stromatum  meminit  tantum  episcoporum, 
presbyterorum,diaconorum.  Quidquid  sit :  satis  su- 
perque  constat,  hunc  lectorem  non  fuisse  laicum. 
Quod  sufllcit  ad  proliandum  etiam  laicos  priscis  eo- 
ciesiaB  srcculis  in  syuaxi  lectiones  non  recitasse. 

Nec  alleluia  dicere.  Sanctas  Augustinus  in  epi- 
stola  ad  Januarium  : «  Yarie,  inquit,  cantatur  alibi, 
auiue  allbi.  Hic  hymnus  tanti  aestimabatur  Romae,  p  Leo  1 ,  incpistola  ad  Tbeodosiiim  Augustum  :  i  Quaj 


fama  volans,  tanti  pracnuatia  luctus,  totius  urbii 
populum  ad  Qxsequias  congregabat  Sonabant  psal- 
mi ,  et  aurata  templomm  roboans  in  sublime  qua- 
tiebat  Allcluia. 

Etquando  quis  consecrat  aquamf  priMumoratioaem 
faciat,  Absque  enim  oratione,  juxta  TertulHanam, 
viduaesunt  aquae,  scilicet  Spiiitu  sancto  qait  invo- 
catus  super  aquas,  eas  coelesti  fonte  maritat,  ut  ait 
sanctus  Pauiinus  in  epist.  12,  ad  Severum : 

Sanctiis  in  hunc  coelo  deflcaodit  Spiritus  Mkaem^ 
Ccelesiique  sacras  ronte  waritat  aquas. 

CAPUT  11. 

De  tribus  gradibus  Eeclesicg  jtrincipalibuM. 

Episcopo  licel  confirmare,  «tc,  simidter  et  preskf- 
tero.  Yide  infra  caput  4  Poenitentialis  de  Baptismate 
et  Confimiatione. 

St  diaconus  vel  presbyter  ipse  calicem  et  obtatio- 
nem  manibus  tenuerit,  Quod  idem  praestitisse  de  se- 
Ipso  testatur  Theodoretus  in  Historia  religiosa,  cap. 
20.  «  Ego  vero,  inquit,  libenier  obtemperavi,  et 
sacra  vasa  afTerri  }ussi  (nec  enim  procul  aberat  lo- 
cus)  diaeonorumque  manibus  utens  pro  altari,  my- 
sticum  et  divinum  ac  salulare  sacrificium  obtuli.  i 

Episcopus  nen  debet  abbatem  cogere  ad  synodMM 
ire.  Nisi,  ut  addii,  etiam  aliqua  rationabilis  caosi 
sit.  Quae  causa  maxime  rationabilis  est,  cum  voeaa- 
tur  ab  episcopo,  ex  eo  quod  exlra  regulam  feceriat 
Conc.  Aureliancnse  i,  c.  19 :  «  Abbates  prohamili- 
tate  religionis  in  episcoporum  potestate  con&istaiit 
etsi  quid  extra  fecerint,  ab  episcopo  corrtgantnr, 
qui  semel  iu  anno,  in  loco  abi  episcopas  elegeril, 
accepta  vocatione  couveniant.  i  Concil.  AnUsaoJo* 
rense  sub  Pelagio  ii ,  c.  7  :  «  Ut  medio  Maio  oaiDei 
presbyteri  ad  synodum  veniant,  et  Kaleu  Jis  NoTemv 
bris  omnes  abbates  ad  concilium  conveniani.  i 

Rex  vero^  si  plus  e$t.  Quia  rex  a  Deo  constltutai 
est  episcopus  rerura  externarura  :  qualem  se  jm 
Tocat  Constantinus  imperator  alloquens  eplscopM. 
c  Vos  quidem,  inquit,  in  iis  qaae  iiHra  Ecdesiatt 
sant,  episcopi  estis  :  ego  vero  \n  Us  quae  extra  ge> 
runtur,  episcopus  a  Deo  sum  oonsUlutus.  >  Hcc 
apud  Eusebium,  lib.  iv  de  Yita  Constantini  cap.  %L 


ut  quotannis  semel  caneretur  :  si  credamus  Sozo- 
ineno  lib.  vi,  cap.  19.  Praelerea  Romx  quotannis 
semel  canitur  Alleluia,  primo  diepaschalis  festlviu- 
lis  :  adeout,  multi  Romanorum  hoc  jurejurando  uli 
soleant,  ut  hunc  hymnum  audire  et  canere  ipsis 
contuigat.  >  Idem  tesutur  Cassiodorus  in  Historia 
Iripartita,  qui  vix  poterat  hunc  morcm  ignorarc.  At- 
lamen  Hieronymus  adversus  Vigilantium  inter  ip- 
sius  allucinationes  recenset, «  quod  putaret,  nun- 
i|uam  nisi  in  Pascha  AUeluia  cantandum.  >  Et  in 
epiUphio  Fabiolae  refert  in  illius  exsequiis  Alleluia 
fuisse  canutam  otiam  Romae.  Quantom,  ioquit,  ha- 
beret  viventis  Fabiolae  Roma  miraculum,  in  mortua 
deittODStravit.  Necdum  spiritum  exhalaverat,  iiec- 


tum  praesidii  Dominus  Ecclesiae  suae  in  fide  ▼estn& 
clementiae  praepararit,  his  etiam  litteris  quas  ad  m 
misistis,  ostenditur,  ut  vobis  non  soliim  regium,  Mi 
etiam  sacerdoialem  aniinum  inesse  gaudeamas.  i 
Agapitus  episcopus  Rhodi  ad  Leonem  imperatoreii: 
«  Omnes  oramus  uinumeris  vos  conservari  tempori- 
bus.  Vere  namque  sacerdos  et  natura  imperator  eii- 
stis.  >  Unde  Gregorius  1!  non  difOtetur  omnes  bonos 
imperatores  posse  vocari  sacerdotes.  Sic  enim  re- 
spondet  Leoni  Isauro  imperatori  in  epistola  ii  qaam 
ad  ipsum  scribit  :  <  Scripsisti :  imperalor  sam,  el 
sacerdos.  Enimvero  qui  ante  te  fuerunt  imperauwfs 
hoc  opere  ac  sermone  demopstrarunl,  qui  condide- 
runt,  et  curam  gesserunt  ecclesiarum  aiia  cam  prni- 


Iit7  OBSERVATIONES  ET  NOTiE.  illA 

tifidbus  cupiditate  leloque  incensi,  etc.  i  Et  infra  :  A  consecrationem.  i  Unde  olim  diaconi  ecclesias  quas- 


f  Hi  sunt  sacerdoies  et  imperatores  qui  id  opere  de- 
monstranmt.  i 

St  pretium  redimendi  non  habet.  Vide  conc.  Aure- 
lianense  iii,  c.  13;  Aurelianense  iv,  c.  25;  S.  Gre- 
gor.  iib.  111 ,  epist.  9. 

Episcopo  Ucet  votum  solvere.  Nec  hoc  Tituperan- 
dum  esse  clare  ostendit  sanctus  Ambrosius  exem- 
plis  Scripturanim  aucloritate  firmalis  lib.  iu  Ofli- 
ciorum,  cap.  12  :  Denique  in  Isaac  habemus  exem- 
plum,  pro  quo  arietem  Deus  statuit  immolari  sibi. 
^n  semper  igitur  promissa  solvenda  omnia  sunt. 
Denique  ipse  Dominus  frequenter  suam  mutat  sen- 
tentiam,  sicut  Scriptura  indicat.  Quando  Theodorus 
addit,  Si  vult,  deciarat  quae  sit  auctoritas  episcopi, 
adeo  ut  qui  sine  iliius  consensu  vovet  quasi  ex 
alieno  voveat  et  quasi  alienum  usuri>et.  Nam,  ut  ait 
sjnctus  Cyprianus  in  epistola  27  :  c  Ecclesi»  ratio 
liecurritul  Ecclesia  super  episcopos  constituatur ; 
et  omiijs  actqs  Ecclesiae  per  eosdem  praepositos  gu- 
l.eriietur.  i  Uade  infra  Tiieodorus  in  cap.  Quaestio- 
num  conjug. :  <  Et  si  quis  in  sseculari  habitu  votum 
voverit  sine  consensu  episcopi,  ipse  episcopus  habet 
potestaiem  muiare  sentcntiam,  si  vult.  i  lllud  idem 
docet  magister  Eobertus  de  Flamesbure  in  suo  Poe- 
liitentiali. 

Selecta  ex  eap,  4  libri  ii  Pienitenlialis  m$,  mafistri 
Roberti  de  Flamesbure^  canonici  S,  ViXom,  el 
peemtentiarii. 


B 


dam  rexerunt.  Conc.  Eiiberitan.,  can.  77 :  c  Bi 
quis  diaconus  regens  plebem,  eic.  i  Gregorius  Turo- 
nensis,  de  Gioria  confessorum,  cap.  50  :  c  Post 
longinqua  vero  annorura  curricnla,  Cautinus,  qui 
ipsius  Arvemae  urbis  episcopus  datus  est,  in  diaco-< 
natu  suo  Ecclesiam  vice  illius  rexit.  i 

Et  populum  benedicere,  Patres  concilii  Regensis 
presbyteris  permittunt  ut  privatim  benedicant,  non 
puldice  in  ecclesia  :  c  Et  inter  minulas  has  discus- 
siones  et  indefinitas  visum  est  omni  presbytero  per 
famiiias,  per  agros,  per  privatas  domos,  pro  desiJe- 
rio  fidelium,  facullatem  benedictionis  aperire,  quod 
nonnullas  jam  provincias  habere  succurrit.  i  Nes 
privatim  ergo,  ut  recte  animadvertit  v«  cl.  J.  Sir- 
mondus  in  suis  ad  hunc  canonem  notis,  ante  hoc 
tempus  pres^yteri  benedictionem  dabant  in  his  pro- 
vinciis  Gallix.  In  synodo  Agatheiisi  publicam  tan- 
tum  dare  prohibentur,  non  privatam.  C.  44  :  c  Be- 
nedictione  n  super  plebem  in  ecclesia  fundere  pres- 
bytero  pcnilus  non  licebit.  i  El  nequidem  chorepi- 
scopis  licet  ex  Caroli  Magai  Capitulis  ecclesiasticis, 
tit.  iVy  cap.  2 :  Placuit,  sicut  Leonis  papae  et  om- 
nium  episcoporum  nostrorum  atque  reliquorum  fide- 
lium  generali  et  synodali  consultu  decrevimus,  ot 
nullus  chorepiscopus,  etc.,  benedictionem  inpublica 
missa  populis  tribuere  praesumat.  Qux  omnia  sum- 
mis  pontificibus,  id  est  cathedralibus  episcopis  de- 
bentur,  et  non  chorepiscopis  vel  presbyteris,  quo- 


Item  etsi  de  licentia  uxoris  intrans  religionem      nmi  formam  juxta  sanctorum    canonum  decreta 


monachis  et  sacerdote  praesentibus,  vir  in  manus  se 
Mit  abbatis,  sed  episcopo  ignorante;  si  mulier  nec 
perpetuam  vovit  continentiam,  nec  cum  viro  reli- 
gionem  intravit,  potest  eum  revocare  episcopus,  ut 
Hi  decretali  Propterea^  in  titido  de  conversione  con- 
jugatorum,  Quod  sic  intelligo  :  quod  episcopus  po* 
test  et  debet  virum  ad  mulieris  petitionem  revocare, 
ai  ilia  in  ingressum  viri  protestata  est  se  noile  conti- 
nere.  Quod  enim  dicitur  quod  votum  solemnizatur, 
quaiido  aliqiiis  se  in  manus  dat  abbatis,  de  solutis 
iDteUigilur  personis,  non  de  subditis,  sive  conjuga- 
tis :  quia  nec  vir,  nec  mulier  sine  episcopi  auctori- 
tate  rdi^ooem  intrare  potest,  Unde  iste  conjugatus 
dni  sin^  auctoritate  episcopi  in  manus  se  dedit  abba- 
fis,  nihil  fecit. 

Presbfftero  soli  liceat  missas  faeere,  Diaconis  igi- 
|«r  non  licet.  Concilium  Arelatense  i ,  c,  i5 :  c  De 
^conibus  quos  cognovimus  multis  locis  offerre, 
ulacuit  minime  fieri  debere.  i  Conc.  Aiicyranum, 
c.  2  :  c  Diaconos  similiter  qui  sacrilicarunt,  postea 
auteni  reiuctati  sunt,  alium  quidem  honorem  habere, 
ipsos  autem  ab  pmni  sacerdotali  ministerio,  et  juxta 
codiccm  Ecclesiae  uniyersae,  ab  omni  sacro  mioisle- 
rio  cessare,  et  paneni  vel  calicem  offerendi  vel  prse- 
dicandi.  i  Uis  etenim,  aliquando  commissa  est  Doipi- 
nici  sanguinis  consecratio,  ut  sanctus  Ambrpsiu^  te^ 
statur  de  sancto  Laurenlip  diacono,  lib,  i  Qfficio- 
fum,  cap.  41  :  c  Experire  certe,  utrum  idoneum  mi- 
^istruni  elcgcris,  cui  commisisli  Dominici  sanguinis 


chorq>i8Copi  genint  :  si  autem  ii  aliquid  ex  his 
agere  tentaverint,  irrita  erunt  quae  ab  iis  genintur, 
etipsi  omni  ccclesiastico  honore  funditus  priven- 
tur.  I  In  Oriente  veroulramque  presbyteris  conces- 
sam  esse  elicitur  ex  verbis  sancti  Basiiii  ad  Ampbi* 
lochium  c.  27  :  De  presbytero  nefariis  nuptiis  per 
ignorantiam  implicito.  c  Nec  publice,  inquit,  nec  pri- 
vatim  benedicat.  i  Idem  ex  homilia  34  Joanuis  Chry- 
sostomi  in  cap.  ix  Matthaei;  quod  aperte  declaral 
atque  conftrmat  infra  Theodonis  in  fine  cap.  3  Pqd- 
nitent. 

Presbyter  decimas  dare  non  cogitur,  Indignum  esl 
enim,  inquit  GregCMrius,  ut  a  dericis  exigantur,  qui 
propier  eum,  cuuus  sunt  decimae,  pauperes  efiQciun- 
D  tur.  Vide  Append.  conc.  Laleran.  iii ,  cap.  9.  Quare 
infra  dicitur,  cap.  13  :  c  Dccimas  non  est  legitimum 
dare,  nisi  pauperibus  et  pcregrinis.  i  Yide  librum 
Joannis  Launoii,  doctoris  cdeberrimi,  de  Defini- 
tione  bonorum  Ecclesiae,  in  quo  innumeris  Patrum 
testimoniis  prol)at  bona  Ecclesiae  esse  bona  paupe- 
rum ;  quibus  adjungam  senlentiam  magistri  Roberli 
de  ChorQon  in  sua  Summa,  ubi  quacst.  13,  de  deci- 
miSf  cap.  3,  hanc  traclat  quaestionem,  Utrum  cle- 
rid  tenentur  decimas  solverc. 

Sdecta  ex  Summa  ms,  magistri  Roberti  de  ChorfOH^ 
qucest,  iZ  de  decimis,  cap.  3. 

Dicimus  quod  secus  est  de  laico  qui  habet  pro- 
prium,  et  socus  cst  de  clerico  qui  non  est  possessor 


1119  AD  PCENITENTIALE  TUEODORl  1  1:L0 

eoruxn  qusn  babet»  sed  tanluin  dispeosator,  juxta  A     Sacrificium  non  est  accipiendum  de  manu  sacerdo' 


Apostolum»  qui  ait :  Diipensatio  nobis  credita  esl.  Et 
juxta  Hieronyraum,  qui  ait  xvi,  quaest.  i,  cap.  ul- 
limo  :  «  Quidquid  babent  clerici ,  paupcrum  csl,  et 
ideo  donius  eorum  dcl>ent  esse  coramunes.  i  Unde 
clericus  polest  recipere  de  bonis  ecclesiasticis,  ut 
dispensator  ct  scrvus,  quae  sufliciunt  ei  et  arcte  fa- 
nniiae,  et  lioneste  ad  esculenlum,  et  poculcntum,  et 
indumentum.  Et  Ais,  •  ut  dicit  Aposlolus,  contenti 
simus,  et  toturo  rcsiduum  de  jure  districto  paupe- 
rum  esl.  Uiide  clerici  looodccimarum,  quas  dant  laici, 
rosi  Juum  a  suflicicntibus  si!:i  et  susr  famiiix  in  pias 
furas  pauperum  et  Ecclesi.nc  tcnentur  impartiri  : 
quia,  si  ultra  necessaria  retinent,  teste  Hieronymo, 

raptores  sunt.  Unde  ait, «  Aliena  rapere  convincitur,  ^ 

quisquis  ultra  necessaria  retinere  conatur.  •  Et  dicit  B  ccrdotes  sanctas  Scripturas  legebant,  De  quo  Soio- 


tis.  Qui  scilicet  oblationes  vel  l^ctiooes  secuQdum 
ritum  implcre  non  potest.  Concil.  Rpmauum  sub  Hi- 
lario  papa  celebratum,  can.  3  :  «  Inscii  quoque  iitte- 
rarum....  ad  sacros  ordioes  aspirare  non  au.leant. 
Quisquis  talium  consecrator  exs:iterit,  facturo  suom 
dissolvet.  •  Conc.  Aureiian.  ii,  can.  iG  :  <  Presby- 
ter  vcl  diaconus  sine  lilteris,  tcI  si  baptizandi  ordi- 
nem  ncseint,  nullatenus  ordinctur.  i  Yide  Regioo- 
nem  lib.  dc  cccles.  Disciplinis,  inquisit.  85,  ct  notai 
Stephani  Baiuzii  viri  eruditissimi,  qui  de  eadem  re 
citat  Carolum  Calvum  in  epislola  ad  Nicolaum  pt- 
pam,  concilium  Yalentinum,  et  Hincmarum  in  cap. 
5G  |)Osterioris  operis  adversus  Gothescalcum. 

Sacerdotis  qui  lectiones.  In  quibusdam  ecclesiis  sa- 


Gregorius  :  <  Cum  paupcribus  bona  tribuimus,  non 
nostra  illis  damus,  sed  sua  ipsis  reddimus.  Unde  non 
dicitur  miscricordia  tantum,  quoniam  bona  paupe- 
ribus  distribuimus,  sed  justitia.  •  Unde  in  psalnio  : 
Dispersitf  dedit  pauperibus,  justitia  ejus^  elc.  Quia 
de  jure  districto  f cnemur  nos  clerici  dare  paupcri- 
bus  omnia  ea  qux  sopersunt  nolis,  nobis  el  arcte 
familix  necessariis  sumplis.  Unde  in  Evangelio  : 
Quod  superest ,  date  eleemosynam ,  et  ecce  omnia 
muuda  sunt  vobis,  Et  iJem  dicitur  xvi,  quxst.  i. 
Presbytero  non  licet  peccatum  episcopi  prodere^ 
quia  super  eum  est.  Eodem  modo  judicabat  Abuu' 
dius  episcopus  in  concilio  Romano  sub  Sixto  UI : 
f  Respondit  et  dixit  :  Non  licet  quemquam  accu- 
sare  pontificem  suum,  quoniam  judex  non  judicabi-. 
tur.  Nisi  tamen  a  recta  Ade  exorbitaverit.  >  Sicut  ad 
uuiversale  concilium  Ephesinum  scribit  Charisius 
prcsbyter,  oeconomus  Philadelphiae ,  his  verbis  : 
(  Oratio  quidem  est  omnium  qui  bene  sapiunt,  hono- 
rem  semper  et  decentero  revercntiam  spiritualibus 
maxiroe  Patribus  et  doctoribus  exhibere.  Si  vero  ali- 
cubi  contigerit,  eos  qui  docere  debent  talia  subje- 
ctos,  de  fide  insonare  qux  omnium  aures  et  corda 
Ijedunt,  necessarium  est  ordinem  commutari,  et  eos 
qiii  maic  docere  conantur,  a  minoribus  redargui.  > 
Q.tod  in  synodo  Romana  v  Symmachus  a  multis 
anlecessoribus  suis  dccretum  atque  flrmatnm  dicit : 
c  Non  ergo  necesse  est  super  bis  nova  cudcrc,  sed 


menus,  lib.  vii  eccles.  Histor.,  cap.  19,  refertva- 
riam  disciplinam,  nempe  apud  Alexandrioos  solum 
arcbidiaconum  sacrum  codiccm  legere,  alibi  vero 
diaconos  :  in  muitis  autem  ecclesiis  solos  dontaxat 
presbyteros :  alicubi  in  praecipuis  festivitatibus  epi- 
scopos  legere,  ut  Constantinopoli  primo  die  Pascbt- 
tis  Evangelium  pnBcipue  legebant.  De  presbyteris 
posiea  dicitur  :  «  Presbyter  si  responsoria  cantat  ia 
missa  vel  quaxunque,  cappam  suam  dod  loliit,  sed 
Evangelium  legens  super  humeros  pooaL  > 

Cappam  suam.  Clericos  uti  cappa  diversa  a  caHeris 
monachorum  ctaliorum  declarat  convenlus  Aquisgra- 
nensis,  cap.  1^1 ;  concil.  Vaurense  can.  46,  in  quo 
prohii)etur  ne  cappae  ecclesi»  per  laicos  in  festis  coo- 
fraternitatumdeferantur.  Tempore  Thcodori,ctlon{e 
prius  peculiares  erant  clericorum  vestes  in  plertsipie 
ecclesiis,  sicut  probant  testimonia  Gregorii  Turooeo- 
sis,  lib.  vHist.  cap.  14;  conc.  iii  Cartbaginens.,eoo. 
4i,  aut  potius  60,  juxta  ordinem  codicis  antiqoonim 
Ecclesix  statutorum ;  Hieronym.  in  Commeolarii  lib. 
xiii  in  Ezcchiel  cap.  xliv,  et  conc.  Laodic,  can.  tL 
Sed  ante  hoc  tempus  idnullibiapparerelndicatncDri- 
cus  Yalcsius  vir  doctisslmus  insuisnotisadcap.i9  lib. 
VI  Histor.  eccles.  Eusebii :  <  Apparet,  inquit,  nuUun 
etiam  tum  peculiarem  fuisse  vestitum  ciericorum.  i 
Quandoquidcm  Heraclas  Alexandriuae  Ecclesix  pre- 
sbytcr,  et  qui  postea  ejusdem  loci  episcopus  foit, 
semper  retinuit.  Sanctus  Clemens  AlexaDdrinus  coni- 


vetera  reconciiiare  atque  flrmare.  Est  enim  a  multis  f)  mendat  vestes  candidas,  sed  quibus,  ut  poie  simpli- 


antecessoribus  nostris  synodaliler  decrctum  atque 
firmatum,  utovcs  qu£  pastori  suo  commissx  fuerint, 
euin  nec  reprcheudere,  nisi  a  rccta  fide  exoiHbitave- 
rit, praisuraant.  •  Licet  quoque pro sua injustitia, sicut 
syuodus  prosequilur  his  vcrbis  :  c  Nec  ullatenus  pro 
quacunque  re  alia,  nisi  pro  sua  injustitia,  accusarc 
audeant,  etc.  >  Patres  concilii  Epaonensis  amplio- 
rem  etiam  laicis  concedunt  potestatem ,  can.  24  : 
«  Laicis  contra  cujuslibet  gradus  clericum,  si  quid 
crirainale  parant  objicere,  dummodo  vera  suggerant, 
proponendi  perroittimus  potestatem.  i  Yerum  quan- 
tum  delicu  episcoporum  tegi  debeant,  sapientissime 
docet  Constantinus  imperator,  cujus  verba  Theodo- 
rcius  rcJert  lib.  i  Hist.  ecclcs.,  cap.  iO, 


cibus,  omnes  Christianos ;  et  ut  ipse  alt  lib.  ii  paMiag., 
cap.  iO,  eos  quidem ,  qui  sunt  candidi,  el  non  intus 
adulierini,  candidis  et  roinime  curiosls  ac  operom 
vcstibus  uti  convenientissimuro  est.  Heges*ppus  lo- 
quitur  de  linea  veste  Jacobi  apud  Eusebium  cap.  2S. 
Polycrates  de  Joannis  Lamina  apud  Euscbium  lib.  v 
Hist.,  cap.  25.  Idero  refert  sanclus  Epiphanius  de 
Jacobo  hxres.  xxviii,  et  haeres.  lxxtiii.  At  qoiboi 
ornaroentis  peculiaribus  non  soluro  a  laicis,  sed  t 
caeteris  omnibus  Ecclesiae  sacerdotibus  distioguebti- 
tur.  Unde  forsan  his  rootus  rerum  ecclesiasticjnRB 
peritissimus  Joannes  Bcleth  ista  dicit  In  cap.  de  Sa- 
crificio  missae  :  «  Et  nota  quod  apostolis  et  ab  apo- 
stolicis  viris  in  primitiva  Ecdesta  sacriftcHim  fiebat 


ilil  OBSERVATIONES  ET  NOTifi.  \m 

in  vasisligneis  et  vestibus  coininunibns.  Tunc  enim  A  tum,  l^^ovuc,  itap^xfiuf  r^c  ypoLrnf^  .*.  ovx  otx.tov  xai 


lignei  calices,  et  aurei  sacerdotes.  >  Olim  fuemnt  qui 
qtiemdam  peculiarem  vestium  sacerdolalium  usum 
veiut  antiquissiroum  e\  ipsismet  verbis  Evangelii 
vtlient  comprobare,  quos  egregie  refellit  Goelestinus 
papa  in  epist.  ad  episcopos  provineiae  Viennensis  et 
Narbonensis,  cap.  i  :  <  Dicimus  enim,  inquit,  quos- 
dam  Doroini  sacerdoles  superstitioso  polius  cultui 
inservire,  quara  mentis  vel  ftdei  puritati.  Sed  non 
roiruro»  si  conlra  ecclesiaslicum  morem  faciont,  qnl 
in  ecclesla  non  crevemnl,  sed  allo  veiiientes  itinere, 
soeum  h«c  in  Elcclesiaro,  qnx  in  alia  conversatione 
baboerant,  intulerunt.  Aroicli  pallio,  et  lurobos  prae* 
cinGli,  creduttC  se  Scripturae  non  per  spiritum,  sed 
per  litterara  completuros.  Nam  si  ad  hoc  ista  prsfr- 


fmviw  uSup  ^oyttottivi).  Tertullianus  lib.  de  Pudici- 
tia,  c:ip.  21 .  Ori];enes,  in  Comroentariis  in  Matthsom, 
Ec  9i  viipuU  Tuv  kfiapTiniiaX(M  avrov  iff^cxTOc,  fcertiQv 
xae  htriiti  xac  Xvcc.  De  quo  V.  cl.  Petrus  Danicl  lluc- 
tius  haec  aniroadverlit  in  libr.  ii  Origenianorum,  p. 
176.  In  hunc  locum,  inquit,  adnotat  Sixtus  Senensis 
allnderc  Origenem  ad  errorem  ab  Hussitis  postnio- 
dum  propugnatum,  qui  papaeet  cpiscoporunipotesia- 
tem  ex  momm  sanctitate  pendere  volebant,  etc.  Ei 
paulo  post :  c  Assentior  Sixto,  et  peccare  aio  Origc- 
nem,  atque  hanc  videri  ampleeli  hseresim,  in  qtia 
deinde  versati  sunt  Donatislae,  cum  a  sacerdotum 
sanctitate  Ecclesix  potestatem  suspcnderunl.  i  Ter- 
lulliani  ac  Orlgenis  eamdem  sententiam   amplexi 


eepta  sunl^  ut  taliter  servarentur ;  cur  non  fiunt  pari-  B  gniit  ii  de  quibus  tesialur  Dionysius  Alexandrinos  iii 

ter  quae  seqountor,  ol  locern»  ardentes  in  roanibos 

Tina  eom  baculo  teneanior?  Habenl  suumlsta  raysle^ 

rium,  el  inteiiigentibus  ila  ciara  suol,  «I  ea  magii 

qo»  decel  signiflcalione  «ervenlor  :  nara  ia  iumbo- 

rara  praerinclione  easlitas,  in  baculo  regiroen  paslo- 

rale,  m  iBcernis  ardentibos  boni  fulgor  operis,  de 

qoo  didiar  :  Opera  vestra  luceant,  indicanlor.  Iia« 

beam  lamen  istum  forsitan  cuUoro,  morero  polioa 

qoam  ralionero  seqoentes,  qni  in  remolioribos  hab»- 

lanl  locis,  et  proeoi  a  caeteris  degonl.  Unde  hic  h»- 

biius  in  Ecclesiis  Gallicanis,  ut  tot  aunorum  tanlo* 

rumque  pontificam,  in  altemm  habilum  consoeludo 

venator?  Disceroendi  a  plebe  vel  caeteris  somus  do- 

ctrina,  non  veste;  conversatione,  non  liabito;  uen- 


epistola  ad  Philemonero  Ecclesiae  Romanae  acripia, 
ctijus  fragmenta  praeclarissima  Eusebius  referl  lib*  vn 
eccies.  Historift,  cap.  7 ;  sed  praecipui  ezstitefunt 
inter  alios  defensorcs  sanclus  Gyprianus  in  episl.  ad 
Magnom  de  baptizandis  Novatianta,  in  episl.  74,  76. 
78,  ei  sanctus  Firmilianus  in  episl.  ad  sanctum  Gy- 
priannm;  de  quilHis  sic  loquitur  sanctus  Basilius  in 
episl.  canonica  ad  Amphilochiuro,  can.  i  :  c  Yerum 
enim  .vcro  anliqois  visam  cst,  Cypriano  dieo,  ei  no 
atroFirmiliano,  eos  omnes  uni  calcuio8obgieere,etc.v 
olqui  non  podSintamplios  Spiritossancligratiaro  slik 
quoqoe  prsebere,  a  qua  ipsi  excideronl.  i  Alque  ho- 
rumee  dogmatum  raiionem  explicat  doctissimus  Rigal- 
tius  in  suis  notis  ad  Cypriani  epistohim  64,  his  verbis : 


,  ,  — ,  ,     _         j^ 1 ^^ — ,^ — . 

lis  pnritale,  non  cnllo.  Naro  si  studere  incipiamos  ^  cSententiaeCyprianiPameliusopponilsentenliamAii- 


novliaii,  Iradilum  nobis  a  Patribus  ordineni  calcabi* 
mos,  oilDcom  supenracuis  superstitiombus  fuciamus. 
Kudes  ergo  fideiium  mentes  ad  talia  non  debemus 
iadocere.  Docendi  enim  potius  suni  quam  illudeBdi. 
Nec  imponendum  est  eorum  oculis,  sed  mentibua 
infundenda  praecepta  sunt»  En  quomodo  derici  prae* 
serlun  discemendi  sunt  a  plebe.  Et  iUud  est  quod 
Apostolom  prxcepisse  ail  sanctus  Basiiius  iu  libro 
Regularom  fusius  disputatanun,  resp.  ad  inlcrro^ 
gal.  22.  >  Et  infra  :  c  Hic  canon  perpeluo  tenore 
servetor.  i  Vide  Gregorium  Nazianzenuni  in  oratione 
19;  Isidomm  Pefaisiotam  iib.  i,  ep.  45;  iibrum  Sa- 
cramenlorum  sancti  Gregorii,  in  oratiooe  de  Conso- 


gusiini  slatuentis,  sacramenta  ab  impiis  et  aceleratis 
episcopis  sive  presbyteris  ministrata  valere.  Quae  res 
indiget  dislinciione  facti  in  oontrover»iam  dedueti.  i 
Et  paolo  posl :  c  Talia  dogmata,  aevo  potestatem  sa»- 
cularium  vexatiouibus  et  miiiislrohim  Ecclesiae  f»- 
ctionibus  afflictissimo ,  stabilire  ac  sancire  visum 
Cypriano,  eaciensque  per  Africam,  Numidiam  ac 
Mauritaniam,  quo  sibi  populuin  facerent  fidei  Ghri- 
slianac  lenacem,  ministrosque  haberenl  pacis  et  uni- 
lalis  ecclesiasticae  magis  ainantes.  i  Sic  doclissinii 
viri  senliunt  de  bac  opinione  qiiorumdam  Patrum, 
quam  Theodorus  seeutos  est  cum  auctore  lib»  de  iio 
qui  mysleriis  initiantur,  apud  sanctum  Arabrosium, 


cralioiie  episcopi ;  Forluuatam,  lil).  ii,  epigram.i,de  |.  cap.  4  :  c  Non  sanat,  inquil,  baptismus  perfidorum^ 


sancto  Germano  Parisioruro  episcopo. 

lUe  umaa  seusiin  iuceilii,  velut  alter  Aarou, 
Nofi  de  vesl«  niteos,  sed  pietaie  placeiis. 

Nott  lapides,  coccus,  mrum  aunini,  porpurt,  byssus 
Itieraani  huiueros,  sed  inicat  almj  fides. 

Quare  anctor  Yitae  sancti  Fulgentii  haec  de  ipso 
lestatur  :  c  In  qna  lunica  dormiebat,  in  ipsa  sacrifi- 
cabat;  el  leropore  sacrificii,  mutanda  esse  corda 
potius  quam  vestimenta  dic«bat.  i 

Iterum  baptixentur  Uli  quoi  bapti%avit.  Presbyler 
foniicans,  sl  postquam  compertura  faerit  crinien, 
bapllzaveril.  Mirum  quod  quid  tale  legatnr  post 
qu.i5Stionem  a  Patribus  adversus  Donaiisias  (antopere 
(iisciissam.  Antea  quidam  Patres  liberius  loqneban- 
tiu',  sanctus  Gemens  Alexandrinus  lib.  vii  Siroma- 


non  mundat,  sed  poUuit.  i  Noiandum  quod  dicilur^ 
poslquam  comperturo  fueril  criraen  :  longo  posl  tem* 
pore  pariier  dislinxit  Magister  Robertus  de  Ghor^os 
in  sua  Summa ,  qnoad  polestalem  solvendi  peccatay 

Selecta  ex  Summa  m$.  Roberti  de  Chorfon^  qucea.  9p 

cap,  5. 
Quaeritur  utrum  sacerdos  qni  esl  in  morlali  pee^ 
catohabeat  praedictas  clavcs,  qnibus  aut  liget,  anf 
solvat.  Videtor  quod  non,  etc.  Gregorius  dicll: 
«  Qui  suis  premitur,  aliena  non  diluit.  i  Ergo  iro-' 
mundus  aliena  non  diluit.  item  Gregorins  alibi  dicitr 
c  Illi  soli  iu  hac  carne  positi  potestatem  habenl  li- 
gandi  et  solvendi,  qui  doctrinam  apostolomm  teiieni 
et  vitam.  Ergo  cum  immttndus  sacerdos  haec  nou 


Jli5  AD  POEiMTENTlALE  TIIEODORl  1134 

habeal,  ncque  ligat,  ncque  solvii,  elc.  i  Ouid  ergo  A  et  Spiritug  sancti.    Ex  Spicilegio  Romaiio  doniDi 


Euper  his  dicendum?  Nobis  videtur  in  his  esse  dis- 
tinguenduro ;  aul  enim  notorius  est  sacerdos ,  aut 
occultiis.  Si  notorius  est,  neque  de  viue  raerito, 
neque  de  officio  ligare  debet  vel  solvere,  imo  arceri 
debet  omnino  ab  exsecutione  clavium,  similiter  di- 
cimus,  quod  talis  arcendus  est  ab  officio  publicse 
kgationis,  et  praedicationis,  et  celebrationis  missa- 
ruro.  Et  in  tali  casu  loquunlur  praedictx  auctorila- 
tes.  Si  vero  occuitus  esi,  tolerari  potest,  et  si  ligat 
vel  solvit,  tenet  ejos  ligatio  vel  absolulio.  Sicut  si 
Bialus  conficit,  confectum  est.  Si  baptizat,  ba- 
ptizatum  est.  Sed  absolutio  et  ligatio  talis  fit  in  ejus 
pemiciem,  qui  ligat  vel  solvit.  Non  enim  ligat  de 
vitae  merito,  sed  de  officio  tamen  sibl  commisso. 

Deprehendit  se  non  e%$e  baptizatum.  De  eadem  fere 
quxstione  interrogalus  Dionysius  Alezandrintts  sic 
respondit  in  cp.  ad  Xistum  Romanx'  urbis  episco- 
puro,  quam  Euseblus  refert  Ub.  vn  Hist.»  cap.  9 : 
f  Nam  qui  gratiarum  actionem  frequenter  audierit, 
et  qui  csteris  responderit  Amen;  qui  ad  sacnun 
mensaro  astiterit,  et  manus  ad  susclpieBduro  sacrum 
cibum  porrexerit,  qui  iilum  exceperit,  et  corporis 
•c  sanguinis  Domini  nostri  Jesu  Cbristi  partieept 
fuerit  diutissime,  eum  ego  de  integro  renovare  noa 
ausim.  Porro  ut  bono  animo  esset,  et  cum  firma 
fide  boiue  spei  plenus  ad  Douunici  corporis  partici- 
pationem  accederet,  jussi»  >  Sed  postea  aliter  defl- 
nitum  est  a  Palrtbus   concilii  Carthaginensis  v, 


Lucae  Acherii,  tom.  IX.  Magister  Robertus  de  Fia- 
mesbure  in  suo  Poenitentiali  pulat  Dionysii  Alezan- 
drini  sententiam  non  esse  damnandam,  etsi  com- 
munius  alionim  judicium  tutius  existimet 

Selecta  ex  Pctniientiali  nu^  Roberti  Flamesbure^  iib.  nu 
.  Baptismus  est  etiam  de  substantia  ordinis  : 
quia  baptismus  est  janua  et  fundamentum  ,  aon 
solum  ordinum,  sed  etiam  omnium  sacranientorwii. 
Unde  baptismo  noa  habito,  nullus  ordo,  nnlian 
sacraroeBtum  suscipitnn  Dtcit  tamen  dtunnoa  Inno- 
centius  :  quod  si  quis  habet  fidemt  licel  nec  aqiia 
baptizatus  fueril^  nec  sanguine  proprio,  ut  fit  ia 
martyrio,  ordinero  snscipil.  Baptizalur  enlm  quis  ia 
spirita  :  el  ex  quo  habet  fidem^  habel  el  Ghristmn : 
et  ita  in  Chrislo  baptizatns  esl,  qui  etl  foiidameo- 
Inm  omniam  bonorum.  Sacerdotem  lamen  non  bt'- 
ptlzalum  fecll  baptizari  el  reordinari ,  qnia  tic 
senseninl  pnedecessores  ^us :  et  hoc  lulius  est. 

Et  imne$  quo%  priue  baplixavit.  Presbyter  qni  de- 
prehendit  se  non  esse  baplizatom.  Ei  quidem  foe- 
mnt  qui  rebanlur  eos  qui  laici  effiBdi  soal,  nee 
haptizandi  habere  potestalem,  ut  sanciua  BasUios 
leslatur  ia  epist.  canonica  ad  Am|ihilochiom,  c  1 : 
c  Qui  aal«n  abrupti  Bunl»  laid  efleeii  nee  bapti^ 
landi  nec  ordinandi  habeul  polestalem,  elc.  >  Qoare 
eos  qui  ab  iptis  baptizatl  erant,  lanquam  a  laicii 
baptizatos,  jusserunt  ad  ecclesiam  venienies  vero 
Ecclesiae  baptismo  expurgaii.  Porro  quaeslio  UnU 


nempe  siae  illa  cunctaiione  debere  baplizari.  Vide  ^  esl,  utrum  et  ab  iis  qui  nunquam  fueruBl  Christiaoi, 


can.  6  qui  refertur  in  iniegro  codice  canonum  Ec- 
desiae  Africauae,  c.  72.  Staluta  concil.  Hipponensis 
breviata  cap.  40.  Non  aliter  sanctus  Leo  in  epist. 
ad  Leonem  Ravennatem  episcopum,  et  in  suis  re* 
sponsioiiibus  ad  inquisitiones  Rustici  Narbonensis, 
resp.  46.  f  Si  nulla,  inquit,  exslant  indicla  inter 
propinquos  aut  familiares,  nulla  inter  clericos  aut 
vicinos,  quilus  hi)  de  qiiibus  quaerilur,  baptizali 
fuisse  doceantur,  agendum  est  ut  renascantur  :  ne 
manifeste  pereanl,  in  quibus  quod  noo  ostenditur 
gestum,  sicut  ralio  non  sinit  ut  videatur  iteratum.  > 
Eadem  respondens  Trojanus  episcopus  ad  Eume- 
riura  episcopum  profitetur  se  quod  a  majoribus  sta  - 
lutum  est,  indubitanter  judicare,  quare  ita  condu* 


possit  baptismus  darl,  ut  sanclus  Anguslinus  de  ea 
nihil  audeat  affirmare  libro  ii  contra  epialolam  Par- 
menianl,  cap.  12.  c  El  haec  quidem,  iBquit,  alia 
qusstio  est,  utrum  et  ab  iis  qui  nunquam  fuenini 
Chrisliani,  possit  baptismus  dari  :  nec  aliqnid  te- 
mere  indc  affirmandnm  esl  sine  aucloritale  tact« 
concilii,  quantum  tantae  rei  sufficil.  >  Nob  mullo  post 
Patres  coneilii  Compendiensis  quxstionem  definie- 
runt,  can.  9  :  c  Si  quis  baptizalos  esl  a  presbyters 
non  baptizato,  et  sancla  Trinitas  in  ipso  liapiasBM» 
iovocata  fuerit»  baptizatus  est,  sicut  Sergics  papi 
dixit.  >  Unde  magister  Roberlus  de  Chorcoo  bob 
dubilat  asserere  bapilsmura  ab  infideli  vere  datom 
esse  :  si  iniendai  immergere ,  eo  modo  qoo  docet 


dit :  c  Statutum  noveris  ut  quicunqne  se  baptizatum  D  Ecclesia,  quamvis  non  ferat  animBoi  ad  frudnBi 


fuisse  non  recolit,  nec  ab  alia  persona  id  factum 
fuisse  probatur,  baplismum  absque  uUa  dilalione 
percipial,  ne  a  nobis  illius  anima  si  a  baptizatis 
separata  fuerit,  requiratiir.  >  Vide  Gregorium  II, 
episl.  13,  c.  9 ;  Excerptiones  Egberli  Eboracensis, 
c.  41;  Grcgorium  III,  epist.  i,  c.  5.  Tunc  igitur 
lemporis  nulla  interponebalur  conditio.  Actus  enim 
legitimi  >  ut  loquuntur  jurisperiti ,  non  redpiunt 
eondilionem.  Si  tamen  nonnunquaro  tacire  reci- 
piant :  quae  aperte  comprehensa  vilium  adfert.  At- 
tamen  s|atuta  sancti  Bonifacii  Moguntini  sub  condi- 
lione  baptizandum  sanciunt,  cap.  28.  His  Uflhen 
vcirbis  praemissis  :  Non  te  rebaptizo,  sed  si  nondum 
cs  baptizatus,  bapiizo  te  in  nominc  Patris,  et  Filii, 


baptismi,  et  illum  pro  ridiculo  habeat. 

Selecta  ex  Summanu.  RoberU  magian  da  Ckorpmt  in 

qu<B%t.  Z% ,  cap.  10. 

Ille  qui  immergit,  si  intendit  id  qood  fadl  Ecde- 

sia  facere,  et  eo  fine  quo  facit  Ecclesia ,  non  eat  do- 

biura  quin  baptizet.  Sed  qul  inlendil  imroergere  e« 

modo  quo  Ecdesla  docet ,  sed  lamen  non  inlendiit 

conferre  fructum  bapiismi ,  alicui  poiesl  es»  do- 

bium,  quin  baplizet :  puta  ;iliquis  fidells  coBUBist 

parvulum  suum  infideli  cum  peregre  profecius  est, 

tali  adjecta  condltione,  quod  si  videril  parvulnm  io 

extremis  laborantem ,  eum  Irina  baplizet  immersio- 

ne,  sub  praedicta  forma  verborum ,  quam  ille  aite- 

cit.  In  tali  casu  diclmus  quod  ille,  ex  quo  serio  in- 


«125  OBSERYATIONES  ET  NOTiE.  Ili6 

tefidfl  baptisiiret  eo  modo  quo  baptizat  Ecclesia,  A  nec  ultra  lenorcin  paternis  canonibus  dcpiitnluni 


Ipte  sine  dubio  baptizat :  quamvis  non  ferat  animum 
id  fmctum  baptismi,  imo  pro  ridiculo  habeat  om- 
nem  froctnm. 

Non  licet  diacuno  laico  poeniteniiam  dare,  Non 
nisi  cogente  necessitate  licere  dicit  concilium  Elibe- 
ritanum,  can.  52  :  «  Apud  presbytcrum  si  quis  gra- 
yi  lapsn  in  ruinam  mortis  inciderit,  piacuit  agere 
pcenitentiam  non  debere,  sed  polius  ad  episcopum : 
cogente  tamen  infirmitate ,  necesse  est  presbyterum 
coramunionem  prxstare  debere,  et  diaconum  ,  si  ei 
jusserit  sacerdos.  >  Saiicius  Cyprianus  in  ep.  12 : 
«  Si  incommodo  aliquo  et  infirmitatis  periculo  oc- 
cupati  fuerint,  non  exspectaia  prxsentia  nostra  apud 
presbyterum  quemque  pnesentem ,  vel  si  presbyter 


quidpiam  tcntare  permittimus  :  nihil  eorum  penitus 
suo  ministerio  applicare  quae  primis  ordinibus  pro- 
prie  decrevit  amiqiiitas.  Absque  episcopo  vel  pres- 
bytero  baptizare  non  audeant,  nisi ,  pnedictis  for^ 
tasse  officiis  lougius  constitutis,  necessitas  extreuia 
cogit,  quod  et  laicis  Cbristianis  facere  plerumque 
conceditur.  > 

iVon  panem  dare,  Conc.  Laodic,  can.  28  :  «  Quod 
non  oporteat  ministros  panem  dare,  vel  calicem  be- 
nedicere.  Diaconos  priscis  Ecclesitc  sseculis  dedisse 
panem  in  quo  gratiarum  aciiones  sunt  actae,  et  cali- 
cem  propinasse,  satis  superque  demonstfaht  bonim 
temporum  Patres.  >  Sanctus  Justinus  in  Apologia 
juxta  Eusebium  prima :  « Diacoiii  distribuunt  uni- 


repertus  non  fuerit,  et  urgere  exitus  cocperit,  apad  ^  cuique  prsesentium  ,  enm,  in  quo  gratiae  actae  sunt, 

diaconum  quoque  exomologesim  facere  delicti  sui 

possint,  ut  manu  eis  in  poenitentia  imposita  veiiiant 

ad  Dominum  cum   pace.  >    Et  quidem  secundum 

Optatum  et  Hieronymum  diaconi  sunt  in  tertio  gra- 

du  sacerdotii.  Vide  Halitgarinm  in  praefatione  Poe- 

nitentialis  Romani ;  Reginonem  ,  lib.  i  de  ecclesia- 

sticis  Disciplinis,  295,  ex  PoenitentialiRomano;  sicut 

eniro  sacrificium  ofTerre  non  debent  nisi  episcopi  et 

presbyteri,  qnibos  claves  regni  coelestis  tradltae 

•iint ,  sic  nec  pcenitentium  judicia  alii  usurpare  de- 

bent.  296 :  «  Si  autem  necessitns  evenerit,  et  pres- 

byter  non  fuerit  praesens ,  diaconus  suscipiat  poenl- 

tentem   ad    sanctam   communionem.  >  Tbeodorus 


panem,  etc.  Porro  alimentum  boc  apud  nos  appel- 
latur  Eucharistia.  >  Sanctus  Cyprianus  de  Lapsis : 
«  Ubi  vero  solemnibus  adiinpletis  calicem  diaconu» 
ofierre  pnesentibus  coepit,  etc.  >  Tamen  Tertulila- 
nus  Cypriani  magister  Eucharistiae  sacramentura 
nec  de  aliorum  manu  quam  pnesidentium  sumi  te^ 
statur  lib.  de  Corona,  cap.  2.  Posiea  Sanctns  Atba- 
nasius  de  propinando  sanguine  Cbristi  afiirmat  nc- 
mini  hoc  licere,  nisi  sacerdotibus :  «  Vestrum ,  In  • 
quit  in  Apologia  secunda,  solummodo  est  propinare 
populo  sanguinem  Christi ,  et  praeterea  nullius.  r 
Cum  Athanasio  Joannes  Chrysostomus  sic  loquitrr 
in  bomilia  46  in  caput  xiii  Matthaei :  «  Nonne  vidcs 


iub|ungit : «  Sedepiscopi  autpresbyteri  dare  debent ;  ^  quia  soli  sacerdoti  fas  cst  sangiiinis  calicem  libi  tra 


ai  presbyteri  babcant  potestatem ,  non  tamen  sine 
jussu  episcopi ,  sicut  declarant  prxdictae  Patrum 
auctoritates.  >  Quod  confirmat  magister  Robertus 
de  Chor^n  in  sua  Summa. 

Mecta  exSumma  m$.  magistri  Roberti  de  Chor^ony 
in  Qu<e$t.  de  Pcenitentiat  cap,  46. 

Dicimus  quod  duo  pracmissa ,  scUicet  dare  consi- 

linm,  ct  poenilentiam  indiccre,  conveniunt  cuilibet 

alieuo  sacerdoti :  si  tamcn  habeat  ilhid  per  speciale 

niandalum  snperioris ,  ut  episcopi  loci  vel  lcgati  do- 

mini  papae.  Unde  claustralcs  S.  Victoris  non  habe- 

rent  hoc  nisi  de  mandato  episcopi  Parisiensis.  Unde 

nec  ipsi  nec  aliqui  alii  sine  mandato  domini  episco- 

pi  possunt  se  ad  hoc  inlruderc. 


dere  ?  >  Poito  de  islius  modi  ritibns  oportet  semper 
attendere  non  solum  tempora  ,  sed  et  loca.  Nam 
circa  tempora  Joannis  Chrysostomi ,  in  cujus  Ecde- 
sia  soli  sacerdotes  calicem  propinabant ,  in  Ecclesia 
Mcdiolanensi  testatur  Ambrosius  etiam  viduas  cor- 
pus  et  sanguinem  Christi  ministrasse,  iibro  de  Vi- 
duis  :  «  Simul  qualis  esse  debeat  qux  Christo  mini- 
strat,  ostenditur.  Oportet  eam  primo  carere  varia- 
rum  illecebris  voluptaium,  vitare  intemum  corporis 
animique  languorem,  ut  corpus  et  sanguinem  Cbristi 
ministret,  etc.  >  Dionysius  Alexandrious  in  episiola 
ad  Fabium ,  apud  Eusebium  libr.  vi  Hist.,  cap.  44, 
scribit  puero  Eucharistiam  datam  esse  a  sacerdote, 
ut  ministrarel  Serapioni.  «  Sed  quoniam,  inquit,  in 


Diaconi  poMunt  bapiizare.  Jtis  daiur,  quod  non  |^  mandatis  dederam  ut  morituris,  si  peterent,  et  ma- 


habet  nisi  episcopi  auctoriiale  proptcr  Ecclesiae  bo- 
norem.  Tertull.  deBaptismo,  cap.  17  :  «  Dandi  qui- 
dem  babet  jus  summus  sacerdos,  qui  est  episcopus ; 
dehinc  presbyteri  et  diaconi;  non  tamen  sine  epi- 
scopi  aactoriiate  propter  Ecclesiae  honorem  :  quo 
salvo  salva  pax  est.  i  Sanctus  Hieronymus  adversus 
Lucifcrianos :  «  Ecclesix  salus  in  summi  saccrdolis 
dignitate  pendet :  cui  si  non  exsors  quxdam  et  ab 
omntbos  eminens  detur  potestas,  tot  in  Ecclesiis 
eiBcientur  schismata  quot  sacerdotes.  Inde  venit  ut 
ftine  chrismate  et  episcopi  jussione,  neque  presbyler, 
neque  diaconus,  jus  habeant  baptizandi.  >  Celasius  I 
ad  episcopos  Lucaniac,  epist.  9,  cap.  7  :  «  Diaconos 
qiioque  propriam  constituimus  servare  mensnram. 


xime  si  antea  suppliciler  postulassent,  venia  indul- 
geretur,  quo  bonx  spei  pleni  ex  hac  vita  migrarcnt; 
exiguam  Eucharistiae  partem  puero  tradidit,  jobcBS 
ut  in  aqua  intiDCtam  seni  in  os  instiliaret.  i  Qoae 
omnia  poslea  omnino  inlerdixit  synodus  Rbemensis, 
can.  2  :  «  Pervenit  ad  noiitiam  nostram  quod  qui- 
dara  presbyteri  in  tantum  parvi  pcndant  divina  my- 
stcria  ,  ut  laico  vel  feminae  sacrum  corpus  Domini 
tradant  ad  deferendiim  infirmis  :  et  quibus  probibc- 
tur,  ne  sacrarium  ingrediantur,  ne  ad  allare  tppro- 
pinqucnt,  illis  sancta  sanctorum  committantur.  Quod 
quam  sil  horribile  omnium  rcligiosorum  animadver* 
tit  pnidcnlia.  Igitur  interdicit  per  omnia  synodus 
nc  talis  temeraria  praesumptio  uUerius  fiat :  sed  in 


i\n  AD  PCKNITENTIALE  THEODORl  im 

omnimodis  presbytcr  pcr  semelipsum  infirmiim  com- A      Presbyter  potest  abbatistam  comeerare.  Sed  boii 


municet.  Quod  si  aliter  feceril,  gradus  sui  periculo 
subjacebit.  i 

Manachi  et  clerici  possunl  benedicere  cibum,  Eliam 
\irgines  Lenedicebant  leste  auctore  libri  de  Yirgini- 
tate,  qui  legitur  iuter  Opera  sancti  Albanasii :  « ({uod 
fi,  inquit,  adfuerint  libi  tres  virgines,  dicant  bcne- 
diclionem  superpanem,  una  tecum  orent,etc.  Tu 
enim  sancta  cs  Doraino,  ct  cibus  tuus  et  polus  tuus 
sanclincalus  cst.  Per  prcces  enim  et  sacratiora  ver- 
ba  sanctiflcatur.  >  Sanctus  loanncs  Cbrysoslomus  in 
bomilia  32  in  cap.  xix  Mattb.,  ostendit  a  nullo  Cbri- 
stiano  csclTssurai  debere,  nisi  benediclas  etsanctifi- 
catas  oratione  ac  gratiarum  actionibus.  Si  enim, 
ait,  qui  escas  suas  per  orationem  non  offert  Deo, 


inconsulto  episcopo  prxscribuntPalres  concilii  Car- 
tbaginensis  iii ,  c.  36  :  «  Ut  presby ter  iiioonsulto 
episcopo  virgines  non  consccrct,  chrisma  vero  nun- 
quam  conficiat.  i 

Sanctce  moniales  vero  ^asilicas  semper  debent  con- 
secrare  coiitinuis  precum  et  gratiarum  aclionum 
sacrificiis.  Unde  sxpius  a  Patribus  vocantur  arx 
Dei  mundoe,  el  altaria.  TertuU.  libr.  i  ad  uxorem  , 
cap.  7  :  « Arara  enim  Dei  mundam  propoui  oportef ; 
toia  illa  Ecclesise  candida  de  sanctitate  conscribiiiir 
sacerdotium  viduilatis,  et  ccelibatiuro.  i  Concil.  iy 
Cartbagin.,  c.  i03.  Vetus  aoctor  Constitutionuni 
apostolicarum  libr.  ii,  cap.  26  :  «  Habete  etiam  bo- 
norem  virginibus,  ut  tburibulum  et  thymiama  re* 


coinqiiinatus  eas  mandocat ,  secundum  quod  de  illis  B  prxsenlanlibus.   i    Vide  lib.  iii,  cap.   6  ;  lib.  iv, 
ait  Apostolus  :  quoniam  omnis  creatura  Dei  bona,      cap.  2. 


et  nibil  rejiciendum  quod  cum  gratianim  actione 
percipitur  :  sanclificatur  enim  per  verbum  Dei  et 
orationem,  osiendit  quia  maculata  est ,  nisi  per  ora- 
tionem  fiierit  omnis  esca  mundata  et  sauctificata. 
Arl  benedicendum  panem  a  Christianis  consignari 
indicat  incertus  auctor  Commentarii  in  Evangelinm 
Mattbxi ,  inter  Opera  Joannis  Cbrysostomi  bomil. 
18  :  c  Ut  pola  signas  panem  tuum,  quero  manducas, 
sicut  ait  Paulus  :  Sanctificatur  euim  per  verbum  Dei 
et  orationem.  i  Vide  Gregorium  Nazianzenum  in 
oratione  19,  qui  ibi  refert  panibus  benedictis  atque 
cruce  consignatis  suam  matrem  a^grotam  aluisse, 
sicque  convaluisse  ac  vires  collegisse. 

CAPUT  in. 

De  ordinatione  diver$orum. 

Septem  dies  vetet  caput  suum  cucutla  sua,  Conven- 
tus  Aquisgranensis  ,  cnp.  35 :  c  Ut  monacbus  pro- 
fessione  facta  tribus  diebus  cucuUa  coopertum  hB- 
beat  caput.  i 

Secundum  baptisma  et  juxta  judicium  Patrum^  ni- 
miruin  propter  poenilentiam,  quam  saepissime  Pa- 
tres  vocant  baplismum  asperiorem  el  laboriosiorem. 
Sanctus  Gregorius  Nazianz.  in  oratione  39  :  «  Quin- 
tum  locum  lacrymarum  baptismus  tenet.  Verum 
asperior  et  laboriosior ;  quo  quidem  ille  tingitur,  ut 
qui  per  singulas  noctes  lectum  suum  ac  stratum  la- 
cryniis  lavat,  cui  ipsx  quoque  vilii  cicatrices  fetenl. 


Craxi  simul  benedicunt  viduam  et  virginem.  Vide 
concil.  IV  Carthag. ,  c.  12  ct  13,  a..t  potius  Siatula 
Ecclcsia^  antiqua,  c.  99  :  <  Sanctimonialis  virgo  cum 
ad  consecrationcm,  etc;  j  et  can.  100  :  <  Vidiuc  rel 
sanclimoniales  quse  ad  ministcrium,  etc.  i 

Romani  non  velant  viduam»  Quod  idem  confirmant 
Patrcs  concihi  Turonensis,  can.  20,  his  verbis:. 
<  lllud  vero  quod  aliqui  dicunt,  vidua  qux  benedi- 
cta  non  foit,  quare  non  debet  marituiu  accipere ! 
cum  omnes  sciant  quod  nunquam  in  canonicis  h- 
bris  iegitur  benedictio  vidualis  :  quia  solam  propo- 
8itum  illi  sufficere  debet,  sicut  in  Epaonensibus  ca- 
nonibus  a  papa  Avito  vel  omnibns  episcopis  cooscri- 
C  pium  est :  <  Viduarum  consecrationem,  quas  dia- 
conas  vocant,  ab  omni  regione  nostra  peniUis  abro- 
gamus,  etc;  i  et  conc  Triburens.  c.  22  :  <  Viduas 
autem  velare  poniificum  nullus  attentet,  prout  coi»- 
stitutum  est  in  decretis  pap»  Gelasii  cap.  13  ;  quod 
nec  auctoritas  divina,  nec  canonum  forma  pro^sti- 
tuit.  I  Vide  infra  caput  7. 

Secundum  Gracos  presbytero  ticet  virginem  sacro 
velamine  consecrare^  reconciliare  pesnitentem  in  pU' 
blica  missa,  facere  oleum  exorcizatum^  denique  fa- 
cere  absente  episcopo  quidquid  praesens  fecisseu 
Qui  mos  multum  servabatur  in  Alexandria  et  per 
tolam  iEgyptuiii,  sicut  plurcs  aflirmant.  Auctor  Com- 
meutarii  in  Epistolam  Pauli  ad  Epbesios,  cap.  iii, 
apud  Ambrosium.  <  Denique  apud  iEgyptum  pres^ 
qui  lugens  et  contristalus  ingreditur,  qui  Manassis      byteri  consignant,  si  pnesens  non  sit  episcopus.  i 


resipiscentiam,  ac  Ninivitarum  humilitatem,  cui  mi- 
«ericcrdia  impertila  est ,  imitatnr,  etc.  i  Et  Joannes 
Climacus  hunc  baptismom  tanti  facit,  ut  eum  qui- 
tlem  videatur  pneferre  baptismo  aquae  :  t  Post  ba- 
ptisma,  inquit,  in  gradu  viii,  potentior  baptismate, 
•i  i(a  fas  loqul ,  fons  est  lacrymarum.  Baptisma 
quippe  tantuni  prxteritas  peccatoruin  sordes  repur- 
gat,  Iiictos  autem  noxas  post  baplismum  contractas 
flfluit.  Baptisma  quo  infanies  tincti  sumus ,  omnes 
postea  inquinarimus ;  per  fontem  autem  lacrymarum 
eilam  baptismum  suo  nitori  rcstituimus;  quem  si 
l>enignissimus  Deus  homini  largitus  non  csset,  rari 
admodum  ant  perpaoci  salntem  consequerentur. 


Auctor  Quasstionum  Veteris  et  Novi  Testamenti, 
apud  sanctum  Auguslinum  :  <  Nam  in  Alesandria, 
et  per  totam  iEgyptum,  si  desit  ttpiscopus,  couse- 
crat  prcsbyter.  i  Vide  Hieronymum  in*  episL  ad  Eta- 
grium ;  Rabanum  m  epist.  ad  Regimbaldum.  Hujus- 
ce  rei  ratio  quam  iidem  proponunty  ea  est«  quam 
paucis  refcrt  Hilarius  diaconus,  apud  Ambrosium 
in  1  ep.  ad  Timotheum  :  <  Quia,  inquit,  episcopi  et 
presbyteri  una  ordiuatio  est.  Uterque  eiiim  sacer- 
des  est,  sed  ^lseopus  primus  est.  i  Vide  eumdem 
in  Quaestionibus  Veteris  et  Novi  Testamenii,  apud 
Aug.,quaest.  101 ;  Hieronymum  in  eplstola  ad  Ocea- 
num,  in  epist.  ad  Evagrium,  Gomroentar.  in  cap.  i 


I4i9 


OBSERVATIGNES  ET  N0T.€. 


I!5Q 


Epist.  ad  Titiun,  ubi  loquitur  sicut  Tertuliianus  dc  A  byterorum  consilio  Ecclcsi.T  gubcrnabantur.  Post- 


Eibortatione  castitatis,  cap.  7  ;  sanctum  Augusti- 
nom,  in  opisloia  ad  Uicronymum.  Sed  ne  omittam 
Graecos  Patres,  consalc  joanpcm  Chrysost.  in  cap. 
I  cpist.  Pauli  ad  Philippcnscs ;  Thcodorctum  in  cap. 
m  Epist.  1  Pauli  ad  Timolheum,  ct  in  cap.  i  Ep.  ad 
Tllum 

Infirmis  clirima  si  neccsse  est,  Secundum  Groecos 
ei  Patres  conciili  Tolciani,  can.  20,  ct  conc.  Arau- 
sicani,  can.  i  :  c  Hicreticos  in  mortis  discrimine 
positos,  si  catholici  esse  desidcrant,  si  desit  cpisco- 
pus,  a  presbyteris  cum   c}|rismale  et  bepedictione 


quam  vcro  unusquisquc  cos  quos  baptizaTcrat,  suos 
putahat  esse,  non  Christi,  in  ^oto  orbe  dcpr^tum  est 
ut  unus  de  prcsbytcris  ejcctus  superponcretur,  ad 
qucm  omuis  Ecclcsife  cura  pcrlineret,  et  schisma- 
tum  semina  tollerentur,  etc.  IIa>c  propterea,  ut 
ostenderetnus  apud  Tctere^  epsdem  fuisse  presbyte-r 
ros  quos  et  episcopos  :  paulatim  yero  ut  disseusio- 
nun^plantariacvcllerentur,  adunum  omncm  $ollicitUr 
dinem  esse  dclatam.  i  Deniquc  proptcr  Ecclesix  hor 
norcm,  quo  salvo  salva  pax  cst,  inquit  TertuUianuS| 
libro  dc  Baptismo,  cap.    i7,   et  queni  sanctus  Cy-r 


consignari  plaaiit.  >  Eadcm  rcpcrics  in  conc.  Are-  *  prianus  ^o^plus  commcndat  in  suis  cpislolis,  consti- 

lateDsi.ii,  c.  26  ;  conc.  Epaonens. ,  c.  i6.  tuerunt  illa  omnia   pncdicta  ad  jus  solius  episcop| 

Secundum  Romanos  autem  non  Ucet,  nisi  episcopo      pcrllnere,  alque  haic  omnia  illicita  csse  presbyteris, 

soli.  Scilicct   virgincm  sacro  velamine  consecrare,  B  quia,  ut  aiunt  Patres  conciili  Hispalensis  ii,  can.  7; 


rcconciliare  poenitentem  in  publica  missa,  facere 
oleum  exorcizatura.  Sic  ^tatuunt  Patrcs  concilii 
Carthaginensls  ii,  can.  3,  qui  refertur  in  integro 
codice  canonum  Ecclcsise  Africanx,  c.  36  ;  Gclaslus 
papo^  In  cpist.  ad  cpiscopos  Lucanisc,  cap.  6 ;  Par 
tres  concilii  Agathensis,  can.  44;  Patrcs£oncilii  Hl- 
spalensis  ii,  can.  7,  his  verbis :  c  Nam  quamvi$ 
cum  episcopis  plurima  ilJis  mystcriorum  communis 
sit  dispensatio,  quaedam  noveJlis  et  ccclesiasticis  rer 
gulis  sibi  prohibita  novcrint.  Sicut  presbyterorum, 
et  diaconorum  ac  virginum  consecratio  ;  slcut  con- 
stitutio  allaris,  henedictio,  vel  unctio  :  siqiiidcm 
pec  liccre  eis  ecclesiam  vel  altaria  consecrare,  nec 
per   impositionem  manus  (idelibus  baptizatls,  vel 


c  PontiUcatus  apicem  non  habenl,  quem  solls  debere 
cpiscopis  aucloritate  canonum  pnecipltur  :  ut  pcf 
hoc  et  discretio  graduum  et  dignltatis  fastigiun^ 
$ummi  pontincis  dempnstretur.  { 

CAPUT  IV. 

De  baptismatis  confirmatione, 

In  baptismate  dimitluntur  non  conjunctiones,  Quia| 
ut  subjicit,  baptisma  non  bonum,  sed  malum  dlluifj 
Sanctus  Grcgorlus  Nazianzenus  in  oratione  80 ; 
c  Non  enim,  quemadmodum  lavacrum  hanc  vim  bar 
bet,  ut  pcccata  delcat,  ila  etiam  rccte  facla  ex^liii; 
guit. » 

Hqc  Inriocentius  papa,  Hoc  argumento  ^nqocen^iui 


coDTcrsis  ex  hxresi  Paracletum  Spirltum   tradcre,  ^  usus  est  in  suis  cpistolls,  nimirum  in  epistola  ac) 


pcc  chrisma  conficere,  nec  chrlsmatc  baptizatoruni 
frontem  signare,  ^ed  nec  puhlice  qujdem  in  miss^ 
quemquam  pnenilentlum  rcconclliare,  nec  fqrmatas 
cullibet  cplstola^  milUsre.  >  Ista  praxls  Romano- 
rum  diversa  a  Grsecorum  ritibu^  suas  quoquc  habet 
rationes,  quas  varias  Patres  ita  exponunt.  Alii  e^i" 
stimant  illud  fieri,  quia  in  cpiscopo  pmpes  ordlnes 
suut,  ct  ne  vulgaris  ct  vili^sima  rcs  videretur  ^i 
omnes  cadcni  posscnt.  Hilarlus  diaconus  in  Com- 
ment.  iu  Epist.  ad  Ephesios  cap.  iv  :  c  Nam  in  epl- 
scopo  omnes  ordlnes  sunt,  quia  primus  sacerdos  est, 
boc  est,  princcps  est  sacerdotum,  et  propheta,  et 
evangelista,  et  cxtera   aJimpIenda  officia  Ecclesiq^ 


Victricium  eplscopum  Rothomagensem,  cap.  6;  ep, 
ad  eplscopos  Macedonise,  cap.  2;  ep.  ad  syuodum 
in  Toletana  clvitate  constitutam,  c.  6;  ep.  23  ^d 
episcopos  synodi  Toletanae.  Argumentuin  quod  In- 
noccntius  toties  rcpetit,  quo  probet  bigamos  esse 
etiam  eos  qui  alieram  post  lavacrum,  priore  mor- 
tua,  duxerunt  ui^orem,  ita  Hierpnymo  objectum 
cst  a  viro  eloqucntlssimo,  sicut  ipsemet  testatur  in 
epist.  ad  Oceauum,  ut  inter  alia  dicat  unlus  uxoris 
esse  virum,  qui  singulas  uno  tempore  habuerit  uxor 
res.  c  Hoc  quod  dicit  unius  uxoris  virum,  potest  et 
aliter  disscri.  Ex  Judxis  erat  apostolus.  Prima 
Christi  Ecclcsia  de  Isr^el  reliquiis  congregabatur. 


in  ministerio  iidcllum,  etc.  >  Ej.  infra  :  c  Ut  cresce-  ^  Sciebat  lege  concessum,  et  exemplo  patriarcharum 


ret  picbs  et  multiplicaretiir,  omnlbus  inter  Initia 
concessum  est,  etc.  >  At  ubi  auteiu  pmnia  loca  cirr 
cumplexa  est  Ecclesla,  copventiitsula  constituta  sunt, 
et  rectores,  et  cxtera  oflicia  In  Ecclesiis  sunt  ordi- 
nata,  etc.  Coeplt  alio  prdine  et  providenlia  guber- 
nari  Ecclesla  :  quia  si  omnes  eadem  possent,  irra- 
tionabile  esset,  et  vulgaris  res  et  vllissima  videre- 
tur.  Hinc  ergo  est  unde  nunc  neque,  etc.  Alii  hoc 
decretum  esse  dicunt,  ut  schismata  tollerentur. 
^anctus  .Hieronyraus  in  Commentar.  in  Epist.  ad 
Titum  cap.  i  :  c  Idem  cst  ergo  presbyter  quod  epi- 
scopus  :  et  antequam  diaboli  instinctu,  studia  In  re- 
ligione  fierent,  et  dicerent  in  populis  :  Ego  sum 
pauli,  ego  Apollo^  ego  autem  Cephm,  communi  pres- 
Patrol.  XCIX. 


ac  Moysi  familiari  populo  noverat  in  multis  uxorir 
]i)us  liberos  spargere :  ipsis  quoque  sacerdotibuii  bii- 
jus  llccntise  patebat  arbitrium.  Praecepit  ergo  n# 
eamdem  liccntiam  Ecclesix  sibl  vin^icent  saccrdch 
tes :  ne  bina  parller  ct  trinsi  conjugia  gortiantur» 
sed  ut  singulas  uno  tempQre  uxores  habeant.  i  Ab 
illa  intcrprelatlone  procul  dubio  non  abhorrebant 
episcopi,  quos  asperius  vituperat  Tertullianus  libro 
de  Monogamia,  cap.  42 ,  hls  verbis :  <  Prospiciebat 
Spirilus  sanctus  dicturos  quosdam  :  Orania  licent 
episcopis ;  sicut  ille  vester  Utinensis  ncc  scantiniam 
timuit.  Quod  cnim  ct  digami  prxsident  apud  vos. 
iusuUantes  utique  Apostolo,  certo  non  erubescenteS| 
cuin  hsec  sub  illis  leguntur.  >  Nihiloroinus  supra  d|- 

36 


!I3I  AD  POEXITENTULE  THEODORl  1151 

teratlibro  i  ad  Uxorem,  cap.  7  :  c  Qnantum  obslre-  A  ganiis  habuerit  alteram»  ordinandum  esse  censue- 

nmu  Dc  sacramento  enim  agitar,  non  de  peccato. 
Nam  in  bnplismo  pcccata  omnia  dimittuntur.  i  Yide 
Leoncm  papam  I  in  ep.  ad  Anaslasium  episcopum 


pant  sanclitati  nuptiae  secundx,  disciplina  Ccclesix  et 
^  pncscriptio  Apostoii  deciarat,  cum  digamos  non  sinit 
prsesidere.  i  Et  in  libro  dc  Exhorlatione  castitalis, 
in  quo  dehortatur  a  secundis  nuptiis,  roeminit 
quosdam  digamos  a  loco  dejectos.  Sed  iliud  rcfert  ut 
quid  omnino  insolitum  :  c  Utquc  adco,  iiiquit  cap. 
7,  quosdam  memini  digamos  loco  dejectos.  Et  \eri- 
simile  est  plurcs  in  Ecclesia  prxscdisse;  cum  san- 
Ctus  Hieronymus  asseveret  totum  mundum  plenum 
esse  his  ordinalionibus,  atquc  ut  ail  in  ep.  ad  Ocea- 
num ,  «  Non  dico  de  prcsbyteris,  non  de  inferiori 
gradu,  ad  episcopos  veuio,  quos  si  sigillatim  volnero 
nominarc,  taiiUis  numerus  congregabilur,  ut  Arimi- 
r.ensis  synodi  multitudo  superctur.  Sed  indecens  est 


Thessaloniccnsem,  cap.  3 ;  in  ep.  ad  cpiscopos  pro- 
vincise  Viennensis,  cnp.  1 ;  conc.  Arausican.,  c.  ^; 
concil.  Andegavense,  can.  1 1 ;  concilium  Romanam 
&ub  llilaro  papa,  can.  2;  concilium  Agathense,  can. 
i,  et  concilium  Arelalense  iv,  can.  3. 

NuUum  perfectum  credimus  in  baptismo.  Nempe 
qui  non  compiclur  cxleris  sacramenlis.  Hic  praeser- 
tim  cum  Patribus  Latinis  Theodorus  loquitur.  Ter^ 
tuilianus,  libro  de  Baplismo,  cap.  6  :  c  Non  quod  ia 
aquis  Spiritum  sanclum  consequamur,  sel  in  aqua 
mundati,  sub  angclo  Spirilui  sancto  prseparamur.  > 


sic  nnum  tueri,  ul  plurcs  accusare  videaris;  et  quem  D  Cornclius  in  ep.  ad  Fabium  de  Novato,  apnd  Eusc- 


ratione  non  possis,  socictate  peccanlium  defendas.i 
Quis  credat  Hieronymo,  si  legntur  quod  sanctus 
Epiphnnius  post  Origcnem  dicit  haeres.  lix  non  su- 
sciperc  snnclam  Dci  prxdicationem  post  Cbristi  ad« 
ventiim  eos  qui,  mortua  ipsorum  uxore,  secundis 
Dupliis  conjuncti  sunt,  propter  excellentem  sacer- 
dotii  honorem  ac  dignilatcm :  nisi  observet  Hiero- 
nymi  sententiae  favere  tcstimonia  aliorum  Patrum 
Grxcorum  :  sancti  J.  Chrysost.,  homil.  iO  in  Epist. 
Pauli  ad  Timoth.  I,  cap.  iii,  et  Theodoreti.  Hic  enim 
refert  in  cap.  iii  epist.  I  ad  Timotheum  sententiam 
eorum  qiii  sentirent  eum  qui  cum  una  sola  uxore 
pudicecohnbilat,  dignum  esse  qui  ordinctur  episco- 
fVLS  1  nec  secundas   Apostolum  rejecisse  nuptias. 


bium  lib.  VI ,  cap.  63  :  c  In  ipso  in  quo  jacebat  le- 
ctulo  perfusus,  baplismum  suscepit;  si  tamen  hn- 
juscemodi  baptismum  suscepissc  diccndus  est.  Sed 
neque  postquam  liberatus  est  morbo,  reliqua  percc- 
pit  quoe  juxta  ecclesiasticam  regulam  percipi  de- 
bent :  neque  ab  episcopo  consignatus  est.  Hoc  au- 
tem  signaculo  minime  pcrcepto,  quo  tandem  modo 
Spiritum  sanctum  poluit  accipere. »  Sanctus  Cy- 
prianus  in  cp.  74  ad  Pompeium.  Yotus  auctor  qaem 
ona  cum  Cypriano  edidit  vir  cl.  N.  Rigaltins  post 
epistolam  citatam.  Non  neganl  tamen  Cyprianus  et 
Hieronymus,  cogente  necessitate,  totum  conferre  di- 
vina  compendia.  Hoc  dicit  sanctus  Cyprianus  eliam 
de  clinicis  in  epist.  ad  Magnum  de  baptizandis  No- 


J)einde  eam  aucloritaie  divi  Pauli  confirmare  con-  ^  vatianis;  et  de  iis  qui  in  lecto  gratiam  consequun- 


tendil,  ac  denique  illam  cxleris  anteponere  se  pro- 
fltetur  his  verbis  :  T«vt«  xai  t«  TotavTa  axoirou^ivo;^, 

ifKfih/DlLOLl    TWV  OVTW    VZVOYITtQTUV   T^V    (jD/AqVliaV.  Quod 

vero  Palres  Latini  qui  Hieronymum  praecesserunt 
ipsi  testantur  multos  hujusmodi  digamos  fuisse  ordi- 
natos,  quapropler  Palribus  concilii  Valentini  placuit, 
•can.  1,  de  eorum  stalu  qui  prius  ordinati  fuerant 
nihil  revolvi.  Et  sanctus  Ambrosius  dicit  libro  i  Of- 
ficiorum,  cap.  60,  plerisque  mirum  videri  cur  ante 
baptisinum  iterato  conjugio,  ad  electionem  muneris 
et  ordinalionis  prxrogalivam  impedimenta  gencren- 
tur,  cum  etiam  delicta  obesse  non  soleanl,  si  lavacri 
remissa  fuerint  sacramenlo.  Sed  tamen  contrariam 


tur.  c  In  sacramentis,  inquit,  salutaribus,  necessitate 
cogente  et  Deo  indulgentiam  suam  largiente,  totum 
credeutibus  conferunt  divina  compendia. »  Quod  Cy- 
prianus  dicil  de  clinicis,  id  aflirniat  Hieronymus  de 
iis  qui  ob  remotiora  loca  a  presbyteris  vel  diaroais 
baptizati  mortui  erant,  priusquam  ab  episcopo  coo- 
firmarentur.  Sic  egregie  sanctus  Hieronymus  adver- 
sus  Lucifcranianos  ;  c  Quod  si  boc  loco  qiueris  : 
quare  in  Ecclesia  baptizatus,  uisi  per  manus  epi- 
scopi,  non  acxipiat  Spiritum  sanctum,  quem  nos  as- 
serimus  in  vero  baptismate  tribui :  disce  banc  ob- 
servationem  ex  ea  auctoritate  descendere,  qiioJ  posl 
asccnsum  Domini  Spiritus  sanctus  ad  apostolos  de^ 


ampleclitur  sententiam  :  c  Intclligere,  inquit,  debe-  «x  scendil :  et  multis  in  locis  idera  factitatam  reperi- 


bemus,  quia  in  baptismo  culpa  dimitti  potest,  lex 
aboleri  non  potest.  In  conjugio  non  culpa,  sed  lex 
est;  quod  culpae  est  igitur,  in  baptismate  relaxatur ; 
quod  legis  est,  in  conjugionon  solvitur.i  Postea  om- 
ues  fere  alii  eodom  modo  locuti  sunt.  Siricius  papa 
in  epist.  ad  Himerium  Tarraconensem,  cap.  9,  iO; 
luiioccntius  1,  In  omnibus  locis  supra  citatis;  conci^ 
lium  Carihaginense  nomine  iv,  c.  69 ;  sanctus  Augu^ 
stinus  de  Bono  conjugali ,  cap.  48,  cujus  verba  no- 
lauda  sunt :  c  Propterea  sacramcntum  nuptiarum 
icmporis  nostri  sic  ad  unuio  maritum  et  unam  uxo- 
rem  redactum  est ,  ut  dispensatorem  ecclesix  non 
liceat  ordinare,  nisi  unius  uxoris  virum.  Quod  aoutius 
MiteUexeruut  qui  ncc  eum  qui  catechumenus  vcl  pa- 


mus  ad  bonorem  potius  sacerdolii,  quam  ad  lcgis 
neccssitatcm.  Alioqul  si  ad  episcopi  tnntum  impre- 
cationem  Spiritus  sanctus  defluit,  lugendi  sunt  qui 
in  Tinculis,  aut  in  castellts,  aut  in  remotiorlbus  locis 
per  presbyteros  et  diaconos  baptizali  ante  dormie- 
runt,  quain  ab  episcopis  invisercnlur.  Quare  Thco- 
•dorus  dicit  capitulo  4  :  c  NuIIum  perfcctuni  creAV- 
mus  sine  confirmatione  episcopi :  tameu  non  despe- 
ramus.  I 

Confimationem  episcopi  non  disputamui,  Nanc 
Theodorus  natione  Graecus  videlur  indlcare  Patram 
Grajcorum  sententiam  ,  qui  diciint  baptisraum  tria 
significare  :  tinclionem,  bominem  fide  liubatum ; 
mersionem,  ablutum  sordibus  et  macnlis  :  emersiQ- 


IW  (MBSERYATIONES  ET  miM.  i\^ 

ueui,  resurgeDtem ;  acproiude  ab  iUis  vocari  illumi-  A  Arausicaoi  non  repeti.  Unde  fortasse  quidam  et  auc* 


uatioueui,  lavacrum,  perfectum,  et  perfectuni  cui  ni- 
liil  deest.  Post  sauctum  Justinum  in  Hne  Apologix  ii, 
in  editis,sed  quaeprimaest  juxla  Eusebium;  sanctum 
Theopbilum  Autiochenum  ad  Autolicum  lib.  ii,  contra 
Christianse  religionis  caluinniatores ;  sanctum  Ire- 
nxum  libr.  ii  adversus  haereses  cap.  19,  ista  mani- 
festissime  declarat  sanctu^  Clemeus  Alexandrinus 
libr.  I  Pxdag.,  cap.  6,  his  verbis  :  c  Hoc  ipsum  no- 
bis  quoque  evenit,  quorum  exemplar  fuit  Dominus. 
Tincli,  illuminamur ;  illuminati,  in  filios  adoptnmur; 
adoptaii,  perflcimur;  perfecti,  immorlales reddimur. 
Multis  autem  modis  vocatur  hoc  opus,  gratia,  illu- 
niinatio,perfectum,  etlavacrum.  Lavacrum  quiuem, 
per  quod  peccata  abstergimus ;  gratia  autciQ,  qua 


toritate  sancti  Gregorii  impulsi  dixerunt  in  casu  ne- 
cessilalis,  et  in  quibusdam  locis  presbyleris  conces- 
sam  fuisse  confirmandi  potestatem 

Selecta  ex  libro  im.   de  Sacramentis  magistri  Petri 
Cantoris  Parisiensit  de  confirmationef  cap,  30* 

Post  l)aptismum,  qui  porta  est  sacramentorum, 

sequitur  cbnfirmatio.  De  hac  quxritur  primo,  cum 

ad  discipulos  solos  pertinuerit,  et  post  ad  eorum 

successores  speciali^ir  ;  unde  et  inter  sacramenta 

dignitatis  numeratur ;  quomodo  Gregorius  ^  iUud 

celebrare  permisit  simpiicibus  sacerdotibus  proptec 

neccssitatem   urgentem    ex  penuria   episcoporum, 

Neque  enini  in  aliis  sacramentis  audivimus  aut  cre^ 

dimus,  quod  potestas  ea  celebrandi  secundum  statum 


remittuntur  poense  qux  peccatis  debentur ;  illumiua-  B  et  eonditionem  personarum  conferentium  possi^  di- 


lio  autem  ,  per  quam  sanctam  illam  ct  salutarem 
Jucem  intuemur,  hoc  est,  per  quam  id  quod  est  divi- 
num  perspicimus  ;  perfectum  autem  dicimus,  cqi  uibii 
deest.  >  QuihuspluresaliiPatres  Gneci  assentiuntur. 
Origenes  Gommentar.  in  Joannem,  tom.  11  edit. 
Huet.,  pag.  l^ ;  sanctus  Atbanasius,  in  oratione 
,contra  Arianos  in  hctic  verba  :  Deus  est  Verbum ; 
sanctiis  Basilius  in  bomilia  de  Baplismatc,  ct  sermp- 
ne  2,  cap.  1 ;  sanctus  Gregorius  Nazianzenus  ,  in 
prat.  in  sanctum  baptisma,  etc.  Fatendum  tamen  est 
Patres  concilii  Laodiceni  yidcri  aliier  loqui  can.  48. 
Tamen  in  Nicofna  synodo  fuit  chrisma  constitutum, 
Istud  non  reperitur  inter  decreta  Nica^nae  synmli.  Por- 
/o  quxdam  sunt  quu!  inter  20  canones  non  leguntur, 
jat  decretum  defestoPaschx,  apud  Eusebium,  et  Atha-  ^     Instituuntur  autem  ministri  Ecclesix  non  a  quoU^ 


latari  vel  coerceri :  quomodo  ergo  in  hoc  sacramen- 
to  singulariter  potuit  extra  prsedictos  limites  posi- 
tos  fleri  dilatatio,  et  postea  in  primum  statum  revo^ 
catio?  Rursum  hoc  altendendum  quod  cum  una  mu- 
tatio  facta  est,  ex  causa  evidenti  et  certa  facta  est« 
Sed  posito  quod  hodie  presbyteri  alicujus  regionij 
velprovinciae  nonhabentes  copiamcpiscopi,  talequid 
exigant  a  summo  pontiflce  et  oblineant :  alii  paren) 
uecessitatem  et  paulo  majorem  allcgent  et  non  ol)^ 
tiueaiit.  Quaero  ergo  an  praevalere  debeat  vel  atlendi 
in  hoc  dispensaniis  auctbritas,  an  causa  dispensatior 
nis,  an  illa  duo  pariter: 

Selecta  ex  Pcenitenliali  tns.  maffistri  Rpberti  de  Fla^ 
mesbure^  lib,  iii,  cap,  1. 


Iiasium,  ctc. ;  decretum  de  actisprioris  synodi  in  alte- 
ra  synodo  examinandis  :  cujus  meminit  Julius  papa 
in  epistoia  quam  sanclus  Athanasius  retulit  in  apo- 
l<^a  II.  Uaec  decreta  quae  a  Patribus  commendantur 
qui  synodo  intcrfuerunt,  aut  qui  fere  ejusdem  tem- 
poris,  maximx  sunt  auctoritatis  :  minoris  vero,  aut 
prope  nullius,  quae  ppsteriorum  testimonio  fulciuntur ; 
qualia  sint  decreta  quae  leguntur  apud  Gregorium  Tu- 
ronensem,  et  alia,  verbi  gratia  de  notis  litterarum  for- 
matorum  a  recenlioribus  relala.  A  quibus  enim  flla 
acceperint,  valde  incertum  est.  Sed  ad  cujusnam  ge- 
peris  decreta  referendum  sit  hoc  conslitutum,  difli- 
cile  est  affirmare.  Quomodo  enim  in  Nioena  synodo 
chrisma  constitutum,  de  quoIocutusestTertuIlianus 


bet,  sed  ab  episcopo   suo,  vel  sacerdole ;  ut  ordq 
psalmisUe,  sive  ille  qui  dicitur  corona  apud  nos,  a 
Lombardis  clerico.  Olim  a   simplici   conferebatur 
sacerdoic,  et  adhuc  hodie  in  Alemannia  confertur. ' 
Conflrmabant  eliam  olim  simpUces  sacerdotes. 

Singuli  suscipiunt,  Qui  suscipiunt  in  baptisin^ 
sponsores  vopat  Terlullianus  libr.  de  Baptismo,  cap. 
17 :  €  Quid  enim  necesse  est  sponsores  ctiam  peri- 
culo  ingeri?  i  Qua  auctoritate  demonstratur  in  bap^ 
tismo  sponsores  adbibere,  hoc  esse  in  Ecclesia  an^i- 
quissimum.  Quodnam  vero  sponsorum  §it  ofDcium« 
docctur  a  Patribus  concilii  Calchutensis,  can.  2,  et  con- 
cilii  Parisiensis  vi,  can.  7  ;  i  Qualiter  autem  hi  qu| 
de  sacro  fonte  alios  suscipiunt  instruere  del>eant. 


antiquissimus  in^Iibro  de  Baplismo,  cap.  7  et  aliis  lo-  ^  beatus  Augustjnus  in  sermone  habito  ad  populuro 

demonstrat ,  dicens :  Quicunque  igitur  viri  ,  qux^ 
cunque  mi|Iieres  de  sacro  fonte  fllios  spiritualitpi^ 
suspeperunt,  coguoscant  se  pro  eis  fldejussores  exsl|- 
tisse  apud  Deum.  Et  in  eo  necesse  est  ut  seniper  illis 
soUicitudiuem  verse  cbaritatis  iuipendant,  admp^ 
neant,  et  castigent,  atque  corripiant ;  ut  castitatenf 
custodiant,  virginitatem  usque'  ad  nuptias  serv^^^^ 
et  caeteris  bonis  operibus  dediii  sint.  In  hoc  quip- 
pefacto,  de  quo  ^^itur,  quantum  a  religione  Chri- 
stiana  dispe^sum  sit,  ignorari  fasnon  est.  i 

tcri  etiaui  in  fronlibus  baptizatos  chrismate  tan?e; 
re  debcant  concedimus.  » 


cis.  Non  video  igitor  quid  hoc  loco  sentiat  Theodo- 
mf  ms}  forsan  inteUigat  id  quod  a  Sylvestro  papa 
drca  teropora  Nicaenae  synodi  statutum  sic  dicitur 
iu  Gestispontificum :  c  Uic  et  hoc  constituit  ut  baptiza- 
tumliniat  presbytercbrismate  levatum  de  aqua  prop- 
ter  periculum  mortis.  i  Quare  ille  foret  sensus :  Con- 
^rn^ationem  episcopi  non  disputamus,  tamen  a  Syl- 
jrestro  papa  constitutum  est,  nec  a  Nicaena  synodo 
reprobatum,  ut  presbyteri  baptizatos  linirent  chri- 
sniatis  unctione  ,  qoam  placuit   Patribus  concilii 

*  Gregorius  T,  lib.  in,  epist.  26,  ad  Januarium 
episcopum  Caralitann^  :  c  Sed  si  omnino  hac  de  re 
aiiqui  cpntristantnr^  u^i  episcopi  desunt,  ut  presby- 


mn 


€APUT  V. 


AD  P(»:MTENTIALE  TIIEODORI  1156 

A  diaconOy  cui  non  licel,  vel  qui  non  vutt  commumonem 


accipere,  Can.  8  Ganoimm  sub  nominc  aposlolo- 
rum  :  i  Si  quis  episcopus  ,  presbyler ,  vel  diaconus, 
vel  ex  sacerdotali  catalogo,  facla  oblalione  non  com- 
rounicaTerit,  causaro  dicat ,  elc.  »  Tunc  lemporis 
non  solum  presbytero  non  licebat  missas  celebrare, 
sed  nec  cliam  cneleris  fidelibus  adessc  divinis  my- 
stenis,  nisi  vellent  communionem  accipere.  Vide 
sanclum  Gyprianum  de  Oratione  Dominica ;  can.  9 
Ganonumsubnomineapostolorum  ;  concil.  Antioche- 
num,  can.  2 ;  concil.  Toletan.,  can.  15  :  <  De  liis 
qui  intrant  in  ecclesiam  et  deprebenduntni  nun- 
quam  communicare  ,  admoncantur,  ut  si  non  com- 
municant  ,  ad  poenitenliam  accedant  ;  si  commimi- 
cant,  non  superabstineantur  ;  si  non  fecerint ,  absti- 
epiuph.  Fabiolae  ad  Oceanum  ;  et  in  fine  fi  neantur. »  Quidam  hos  canones  interpretaniur  de  iis 
luli  Eremitoe  ;  concilium  Valentinum  c.  4,  cl     ^^  ^^la  de  causa,  niminim  ob  aliquam  superstiiio- 

nem  aul  pravam  opinionem  ,  sacramentorum  com- 
munionem  aversabantur.  Sed  omnis  et  quidcm  dis- 
tinctionis  umbra  dispellitur  a  Joanne  Chrysostorno, 
qui  ita  loquilur  in  homiliaS  Epistolx  Pauli  ad  Flphe- 
sios  cap.  II  :  c  Non  es  dignus  sacriHcio  ,  neque  par- 
iicipatione  ?  Ergo  nec  prece.  Audis  pneconem  stan- 
tem  et  dicentem  :  Quicunque  estis  in  ptfinitenlia  , 
abite.  Omnes  qui  non  participant,  sunl  in  poejiteii- 
tia.  Nam  qui  non  participat,  esl  in  poenitentia.  i 

CAPUT  \T. 

De  abbatibus,  monachis  vel  monasteriis, 
Congregatio  debet  sibi  eligere  abbatem,  Gregorius 


De  missa  defunctorum, 

Secundum  Romanam  Ecclesiam.  Ne  sim  prolixior 
in  recensendis  ritibus  Ecclesioe  Romanae  circa  se- 
pultaras,  et  Africanae,  quae  Ecclcsiam  Romanam  in 
plerisque  secutaesl,  vidc  TcrluUianum  inApoIoget., 
cap.  40;  libro  de  Idololatria,  c.  11  ;  epistoiam  cleri 
Romani  ad  clerum  Carthaginensem  de  secessu  Gy- 
priani,  quae  est  inter  ipsius  epistolas  2 ;  epistolam 
Cypriam57,  edit.  Rigalt.  ;  actus  passionis  Gypriani, 
cujus  Pontius  meminit ;  sanctum  Arobrosium  in  fine 
libri  de  Viduis,  epistolam  85,  ad  sororem  suam  ,  ei 
libri  de  Tobia,  cap.  1  ;  sanctum  Hieronymum  in  fme 
epitaphii  Paul^  matris  ad  Eustochium  virginem ; 
in  fine 
Vita  Pauli 
«oncilium  Aureliancnse  ii,  c.  6. 

Licet  Dionysius  Areopagita  dicat.  Sensus  verborum 
coUigilur  ex  cap.  7  Eccles.  Hierarchijc.  Quod  licet 
Theodorus  citet  sub  nomine  Dionysii  Areopagilae, 
utrum  ipsius  esse  censueril,  merilo  quis  dubitaret ; 
quippe  curo  istius  aucloris  opinioni  prjeferat  senlen- 
tiam  sancti  Augustini.  QuiJquid  sit,  hi  libri  statim 
atquc  prodicrunt ,  calholicis  a  Severianis  objecti 
sunt,  eta  calholicis  ut  toti  anliquilali  prorsus  ignoli 
paritersunlrcjccti  :  sicut  patclexcollatione  calholi- 
corumcum  Scverianis  habita  Gonstantinopoli  tempo- 
re Justiniani  iinperatoris !  f  liiatestimonia,  inquiunt, 
quae  vos  Dionysii  Arcopagitac  dicilis,  unde  potesiis 


osiendere  vera  esse,  sicut  suspicamini  :  si  enim  cjus  C  j^  u^p^j  iv,  epist.  45  :  lAbbalein  vcro  eidem  moua- 


erant,  non  potuissent  latere  bcatum  Cyrillum.  Qutd 
autem  debeato  Cyrilio  dico?  quando  et  beatus  Alha- 
nasius  si  pro  ccrto  scisset  ejus  fuissc,  ante  omnia  in 
Micxno  concilio  de  consubstantiali  Trinitate  eadem 
lestimonia  protulisset  adversus  Arii  diversoe  sub- 
jBtantiiB  blasphemias.  Si  autem  nullus  cx  antiquis  re- 
cordatus  est  ea,  unde  nunc  potestis  ostendere  quia 
illius  sint,  ncscio.  i  Vide  librum  Joannis  Launoii, 
doctoris  Parisiensis  doctissimi,  dc  duobus  Dionysiis. 
Augustinus  tamcn  dicit  pro  omnibi:s  Christianis, 
Libro  de  Cura  pro  mortuis  gerenda,  cap.  4  :  <  Verum 
etsi  aliqua  necessitas  vel  humarl  coipora,  vcl  in  ta- 
Ubus  locis  humari,  nulla  data  facultate,  permittat, 


slcrio,  non  alium,  sed  qucm  dignum  moribus  atqne 
aelibusmonaslicae  disciplinnecomrouni  conscnsur^n- 
gregatio  toia  poposcerrt,  te  volumus  ordinare.  i  Et  ^ 
lib.  VII,  epist.  18  :  t  Defuncto  vero  abbate  cujuscnn- 
qnc  congrcgationis,  non  extraneus,  nisi  de  eadcm 
conversalionc,  quem  sibi  propria  volnntate  concors 
fratrum  societas  elegerit,  et  qui  eleclus  fuerit,  sine 
dolo  vel  venalitate  aliqua  ordinetur  ;  quod  si  apbm 
inter  se  personam  invenire  ncquiverint,  solerler  de 
aliis  monasteriis  sibi  similiter  eligant  ordinandam.  i 
Vide  convcnt.  Aqulsgran.  c.  52.  Quod  idem  prxce- 
pisse  Ludovicum  Pium  referunt  charlulae  monaslerii 
Piscariensis,  sive  abbatisc  S.  Glementis,  qux  nunc 


non  sunt  prseterraittend»  supplicalioncs  pro  spi-  ^  servaniur  in  bibliotheca  Regia :  i  Imperator   fecit 
rilibus  .raortuorum  :  quas   Caciendas  pro  oimiibus      prajccptum  super  abbatis  electione,  ut  non  eligatar 


in  Chvistiana  ct  catholica  societate  defunclis,  etiam 
iacilis  nominibus,  quorumcunque  sub  generali  com- 
raemoratione  suscepit  Ecclesia.  Cujus  rci  ralio 
erui  potest  ex  eo  quod  alibi  dicit  sanclus  Augii- 
stinus  in  libro  dc  Civitate  Dci  ad  MarcclHnum  xxi, 
cap.  27  :  i  Quis,  inquit,  iste  sitinoJus,  el  qu»  sint 
ipsa  peccata  qune  ila  irapediunt  pervcnlioiiem  ad 
regnum  Dei,  ul  tamen  sanctorum  amicorum  meiilis 
fini»etrent  indulgentiam  ,  difficillimum  esl  invenire, 
periculosissimum  deftnire.  Ego  certe  usque  ad  hoc 
iempus  cum  inde  sat.^g6rem,  ad  corum  indaginem 
pervenirc  non  polni.  i 
Et  non  €St  licitum  missas  celebrare  presbyterOt  vel 


de  exlranea  congregatione :  sed  quotlescunque  qni 
pra^sl  abbasoi)icrit,habeantfratreslicentiam  ei  siia 
propria  congrcgatione  cligendi  abbatcra.  Quod  qui 
transgressusfacril.sciat  se  non  pastorem,  sedlupnni 
ponere,  et  in  cxtrcmo  judicio  poenam  prTparalain 
haberc. 

Non  licct  abbati  neque  episcopo  terram  ecctcsicf 
convertere,  Nisi  cum  cousilio  fratrum,  ut  infra  addii 
QiioJ  iilein  Jc  bonis  Ecclesiic  prscscribitur  in  concilio 
Carlhagineusi  iv,  aut  potius  statutis  EU^cIesi.-e  anti- 
quis.  llie  enun  est  tilulus  quem  prxscfenint  codices 
Gembiacensis  ca^nobii,  S.  Bavonis  in  Gandavo*  et 
plura  raanuscripta  oplirax  notae.  Sic  autem  habet 


1 137  OBSERVATIONES  ET  NOT.E.  115» 

can.  5i :  clnila  doiialio  cpiscoporum,  ¥el  vendilio,  /^  consensu ;  et  forlasse  scrvus  siue  conseosu  »ui  (Id« 


vel  cominutalio  rei  ecclesiasticae  absque  connivenlia 
et  subscriplioue  clericorum.  >  Videepistoiam  8  Hilari 
papxad  e|>iscopos  diversarum  provinciarum  GalUac, 
i^p.  5;  coDC.  Agathcnse, can. 45,  et  concil. ilerulfor- 
4iense  in  quo  pnesidebat  Theodorus,can.3,apud  Bedam 
iib.  IV,  cap.  5.  Quse  deGniunt  statuta  Ecclesise  anti- 
qua  de  bonis  Ecclesiae,  eadem  de  coiteris.  Nam  si- 
cut  clerus  nihil  quidquam  debet  agere  sine  episcopo, 
ita  episcopus  nihil  agebat  sine  clero,  adeo  ut  irrita 
esset  sentenlia  episcopi,  uisi  clericorum  prxsentia 
conOrmaretur,  juita  eadem  statuta  Ecclesiae  anti- 

qua,  can.  14. 

Son  ticei  viris  feminas  liabere  monachat.  Quod  fre- 
quenti.>sime  prohibuerunt  Palres  sive  in  suis  scri- 


mini,  nec  potest  aiiquid  vovere  iii  prxjudicium  do- 
minisui.  Tamen  quxlibct  talis  persona  aliquod  mem? 
brum  habet  propriuni,  quod  sine  aliorum  conseiKd 
polest  vovcre :  ut  muUer  potest  vovere  quod  non 
exiget  a  viro  suo  debitum ;  si  autem  qaxlibet  dicta- 
rum  personarum  vel  similium  de  consensu  sui  sape- 
rioris  aliquid  voverit,  ille  supcrior  ratione  inspecta 
illud  votum  potest  revocare ;  ut  si  de  consensu  v^ri 
vovit  aliquid  mulier,  vir  potest  ratione  inspecta  iUud 
votum  revocare,  et  iUa  tenetur  obedire.  Idem  esi  in 
monacho  et  abbate  suo,  de  aliis  non  ita  constat. 

In  libertate  qnoque  monasterii  est  lavandi  pedes  Itn- 
corum ;  nisi  in  Cmna  Domini  non  coguntur.  Et  infra : 
Consuetudo  Romanorum  non  est  hoBc  lavatio  pedum. 


ptis,  sivcin  decretisconcilionim.QuaredicuntPatres  B  Sanclus  Augustinus  exponit  cur  alii  hanc  consnetii- 


concilii  Hispaleusis  ii,  can.  11  ;  f  Absitut  monachos, 
quol  diara  dictu  nefas  cst, Chrisli virginibus  lamilia- 
res  essc  veUinus  :  sed  juxta  quoJ  jussa  regularum 
vel  canonum  admonent,  ionge  discretos  atque  sejun- 
ctos,  eoruni  tantum  casdcm  gubcrnacuUs  deputamus ; 
eonsUUieutes  ul  unus  nioaachorum  probatissimus 
eligalur,  cujiiscurjesil,  elc.i  Et  Egberlus  Eboraccn- 
sisarcbicpiscopus :  i  Hoc,  inquit,  sancliPatres  AuguS" 
iinus,  Hieronymus,  Basilius,  Grcgorius,  et  caeteri 
quam  multi  edictis  suis  prohibuerunt.  i 

Tamcn  non  destruamus  illud  quod  consuetudo  eH 
in  hac  terra.  Quomodo  ea  traclanda  sunt  quae  nec 
ivcipi  possunt  ob  Ecdesix  sanctitatem,  nec  tamen 
usurpatae   consiietudinis  causa   damnari,   pluribus 


dinem  nou  reccperint,  et  aUi  abslulerint.  Sic  vero  in 
epislola  119,  cap.  18 :  i  De  lavandis  vero  pedibus» 
cum  Doniinus  hoc  propter  formam  humilitatis,  pro- 
pler  quam  docendam  vencrat,  commendaTerit,  sicoi 
ipse  consequenlcr  exposuit :  quaesitum  est  quooaim 
tempore  potissimum  rcs  tanta  etiam  facto  doceretor, 
ei  iUud  tempus  occurreret ,  quo  ipsa  commendatio 
reUgiosius  tnhaereret.  Scd  ne  ad  ipsum  sacramentam 
baptismi  videretur  perlinere,  muiti  hoc  in  consaetu- 
dinem  recipere  noluerunt.  NonnulU  eUam  de  consae- 
tudine  auferre  non  dubilaverunt.  i  Et  in  Expositione 
in  E^-angeUum  Joannis,  tractatu  Lviii :  c  Apud  san- 
ctos  ubicunque  hxc  consuetudo  iion  est ,  quod  manu 
non  faciunt,  corde  faciunt.  i  Vetus  auctor  libri  Sa- 


cxempUs  declarat concilium  Valenlinum.  f  Qufocirca,  C  cramentorum ,  apud  Ambrosium  libro  iii,  cap.  I,. 

hunc  lavandi  morem  quam  plurimum  iaudat,  et  ol- 
jicit  Ecclesiae  Romanse,  quod  illam  consueiudinieiii 
r.on  habcat.  c  Non  ignoramus,  inquit,  quod  Ecdelia 
Romana  hanc  consuetudinem  non  habeat,  cujus  ^- 
pum.  in  omnibus  sequimur  et  formam.  Hanc  tamen 
consuetudincm  non  habet,  ut  pedes  lavet  Vide^rgo 
ne  forte  propier  muItitudinem-decUnavit.  i  Et  pai^ 
post :  c  Ad  hoc  Ecclesia  Romana  quid  respondett' » 
Sed  prompta  est  Ecclesi»  Romanae  responsio.  Nam 
quisquis  sit  iste  auctor ,  rccenseri  debet  inter  sim- 
pUces  et  rusUciores  qui  litterai  nimis  inhxrent,  de 
quibus  ita  loquitur  Origenes  in  Commcnt.  in  Joan- 
Hein,  t.  U  edit.  Huet.,  p.  331  :  c  Adeo  ut  hancob 
causam  Dominu^  quoque  veniat  ad  lavandos  senri 


ut  aiunt  Patres  in  epislola  synodica  ad  universos 
cpiscopos  Galliarum,  Iil)rato  diu  moderatoque  con- 
siUo,  ea  caulelae  ralio  scrvala  est  qua;  et  scandala 
submovcret,  et  sanctitatem  Ecclesiae  custodiret.  i 

Monacho  non  licet  votnm  roverc  sine  consensu  abba^ 
tis;  sin  mintts  frangendum  est,  Sanctus  BasiUus  ratio- 
nem  profert  in  Constilutionibus  monasticis,  cap.  27, 
iiis  ^^rbis :  c  Potestatem  vero  sui  ipsius  ne  ad  pan  - 
trtum-quidem  tempoiis  habere  monachus  debet,per 
quain  in  privalis  ipse  negotiis  suis  versetur.  Quem- 
ndmodum  eniin  absente  arlifice  instrumciitum  siia 
fponte  ipsuin  non  moveretur,  neque  membruin  vel 
adbrevissimuin  ab  aliquo  corpore  separari,moverive 
possct  sine  ejus  qui  intus  est  opiGcis,  ac  totius  cor- 


poris  moderatoris  voliintate  :  simUiter  quoque  neque  ^  crcdentis  pedes,  etc.  Qui  mos  nuiic  non  fit,  nisi  ap«d 


rcligionis  observanti  aliquid  agore,  exs^^quive  sine 
antistitis  sui  scntcntia  licet.  r  NuIIa  sunt  igilur  isla 
vota  monachi,  qua3  non  sunl  ipsius  juris,  et  e\  poles- 
late  abbatis  pendent.  Eodem  modo  judicabat  magi- 
stcr  Robertus  de  Flamesbure  in  suo  PoenitentiaU. 

SelectaexPosmlentialims,  Bfagistri  RobertideFlameS' 

bure,  lib,  ii,  cap,  4. 

Vovere  potest  quonlibet  persona  quae  sui  juris  est: 

et  BtaUm,  ul  puto,  quando  doli  capax  csl.  Persona 

qnae  aUi  subjccta  est,  sine  ejus  conscnsu  non  potest 

▼overe,  ut  mouachus  vovere  non  potcst  sine  cousen- 

su  sui  abbat's,  ncc  mulicr  sine  consensu  sui  viri, 

oec  BUa  quandiu  cst  inpotcstate  sui  patris,  sine  ojus 


adinodum  simpUces  rusUcioresque.  i  Et  in  homilia 
6  in  Isaiam  :  c  Nemo  quibuscunque  venientibus  aa- 
sumens  lihteum,  diaconus,  vel  presbyter ,  sive  epi- 
scopus,  lavat  pedes.  c  Postea  tamcn  Patres  concilii 
Tolelani  xvii  exemplum  Christi  velut  mandatum 
EvangcUi  prxcipuum  adeo  observandum  decernant, 
ut  <  si,  inquiunt  can.  3,  quisquam  sacerdotum  hoc 
noslrum  distulcritadimpleredecretum,  duorummeii- 
sium  spaiio  sese  uoverit  a  sanctae  communionis  per- 
ccptione  fruslratum.  i  Et  supra  in  eodem  canone: 
<  Denique  coniscante  sanctx  operallonis  exemplo« 
partim  desidiu,  partim  consuetudine ,  in  quibusdaui 
ecclesiis  in  Cania  Domini  ablutione  pedes  fratnim  « 


Ii59 


AD  POENITENTIALE  THEODORJf 


fl4d 


kacerdblibiis  tion  lavantur.  Nibil  aliud  obtendentes,  A  iu  orktione  qna  imperatorem  TlieoJosiuib  objurgatp 


iiisi  Bolam  traditionis  consuetudinem ,  cum  Yeritas 
bbjurgans  dicat :  Quare  vos  traosgrediminl  matida- 
tum  Dei  proptei  traditionem  vestram.  i  Yide  eou- 
Venlum  Aquisgranensem,  can.  23. 

^ec  liberXas  monatterli  ett  pcmitentiafn  sceMaribus 
iudicare.,  ^itia  proprie  Hericorum  est,  Patres  concilii 
Cttalcedonehsis  vetanl  monachos  ecclesiisisticis  vel 
liaecularibud  negotiis  se  ingerere.  Ganoii.  A :  c  Mona- 
fchos  autem  qui  sunt  in  unaquaque  regione  et  civi- 
iate  episcopo  subjectos  esse,  et  quiet<^m  amplecli,  et 
soli  jejunio  et  oralioni  vacare,  in  quibus  ordinati  suut 
locis  forliter  perseveranles,  nec  ecclesiaslicis ,  nec 
sxculdribus  negotiis  sc  ingerere ,  etc.  Conc.  Tarra- 
lou.,  can.  11 :   f  Monacbi  a  tnonasterio  foras  egre- 


relata  a  Theodoreto  lib.  v  Hist.Eccle8.,cap.  17.  Vide 
quoque  supra  notas  ad  caput  3. 

Uulier  potest  oblationes  fctcere  iecundum  Graeas « 
non  secunduifh  Romahos.  Hoc  non  fntelligendaro  est 
de  oblationibns  dmnium  hdeliuro,  id  est,  eleemosvnig; 
fnter  qu^s  erant  (^tie^  per  Eucharistiaro  sacrandi,  ut 
animadvertit  vir.  cl.  N.  Rigait  in  lib.  sdfncti  Cypriaol 
de  Opere  et  Eleemosynis :  quod  idem  consut  ex  ep. 
^hcti  Auguslini  12^,  sed  sicut  declarat  titulusde 
quddam  ministerio  ecclesise,  ad  quod  Graeci  mulieret 
admittcbant^  iet  a  quo  tunc  temporis  Romani  exdu- 
debant.  Concil.  Aurasican.,  can.  26 :  c  Diaconcc  om- 
nimodis  non  ordinahdse  :  si  quae  jam  sunt,  benedi- 
clioni  quse  populo  impenditur,  capita  submittant.  i 


liientes,  ne  aliquod  ministerium  ecclesiaslicum  pra^-  B  Conc.  Epaonense,  can.  21 :  c  Viduarum  consccralio- 


sumantagere,  prohiljemus,  nisi  forte  cum  abbalis 
linperio.  i 

CAPUT  vri. 

0 

JDe  ritu  mulierum  in  ecctesia  vel  minislerio. 

ilulieres  non  veleut  altare,  etc.  Sanctus  Epiphanius 
Conlra  Gollyrjdianos,  haeres.  Lxxix  :  c  Si  mulieribus 
^ncceplum  esset  sacriGcarc  Deo,  aut  regulare  quid- 
Ijuam  operari  in  Ecclcsia ,  oportebat  magis  ipsani 
lllarian]  sacririciitm  perficere  in  Novo  TestamentOy 
^|use  digna  facta  est  suscipere  in  propriis  vi^ceribuis 
tmivcrsorum  regcm  Deum^  coelestem  Filium  Del: 
\;ujus  utcrus  tempium  factum  est^ac  domiciiium  ad 
Domini  in  carne  dispensatio.nem  per  Dei  benigiiita- 


nem,  quas  diaconas  vocitant,  ab  omni  regione  nostri 
penitus  abirogamus.  i  Quidam  codices  legunt :  al 
omni  religione,  Concil.  Aurelianetise  u ,  can.  18 : 
I  Placuit  etiam  ut  nulli  postinodum  feminx ,  diaco^ 
Daiis  benedictio  pro  condilionis  hujus  fragililate  cre 
datur.  I  idem  probat  concil.  Turonciise,  can.  20, 
auctoritate  Palrum  Epaonensium  jam  relata.  Prtmil 
tamen  saeculis  disciplina  totius  Ecclesiae  in  ordineid 
eas  eligebat,  teste  Terlulliano  iib.  i  ad  Uxorem,  cap.  7 : 
I  Disciplina  Ecclesias  et  pnescriplio  Apostoli  decU- 
rat,  cum  digamos  non  ^init  prxsidere,  ciim  viduam 
^dlegi  in  ordihcm;  nisi  univiraro,  non  concedit.  I 
Vide  quoque  conc.  Carlhag.  iv ,  can.  12 ,  aut  potius 
statula  Ecclesise  anliqua,can.  100.  Porro  quinaro  es- 
lcm,  et  admirandum  mysterium  praeparatus  est.  At  C  ^^  ^^^f^  ^^  jj^,„^r  ecclesiasticus  ad  tiuera  mulierei 


tion  complacuit :  sed  neque  baplisma  dare  concredi- 
ium  est.  Alioqui  poluisset  Christus  ab  ipsa  baptizari 
j[>otius  quam  a  Joanne.  i  Simili  argumento  usus  est 
Veius  auctdr  Constitulionum,  lib.  iii,  cap.  4. 

MuUeres  possunt  sub  nigro  velamine  sacrificium  ac- 
)cipere,  Ergo  non  eis  licebat  nuda  manu  Eucharistiani 
Sttcipere ,  ne  quidem  ad  pallam  DominTcam  roanum 
tnittere.  Conc.  Anlisiodorense,  can.  3G  :  c  Non  Ifcct 
bulieri  noda  manu  Eucharisliaro  accipere.  i  Et  can. 
Zl :  <  Non  nccl  mulieri  manum  suam  ad  pallam  Do- 
ininicam  miitere.  i  Etiam  antea  Patres  coDciiii  Lao- 
diceni  statueranl,  can.  19,  solis  licere  sacratis  ad  al- 
tare  accedere  ^l  communicare.  Attamen  plerisqife 
fn  locis  vulgo  nuda  manu  Eucharistiam  fuisse  rece- 
ptam  probant  testioionia  Patrum  quibus  fideles  sse- 
pius  admonent,  ut  animadverlant  dextram,  quae  cor- 
pori  Ghrisli  admovetur,  consecratam  esse,  sicut  et 
tingu^km  el  cor.Vidc  CIernentemAIexandrinum,lib.  i 
Slromalum  ;  TerluUianum,  lib.  de  Idololatria ,  cap. 
7 ;  sanctum  Cyprianum  in  cpist.  56,  ad  Thibaritanos, 
de  exhortalione  marlyrii,  et  lib.  de  Bono  palientise. 
Vragmentum  pncciarum  epistolje  5  Dionysii  Alcxan- 
^driDi  ad  Xistum  Romanse  urbis  episcopum  scripta; , 
^pud  Eusebium  lib.  vii  Eccles.  llisi.,  cap.  9;  sanclum 
Cyrillum  HierOsolymitanum  in  Gatech. ;  sanclum 
t^regorium  Nazianzenum  in  oratione  11  in  laudem 
Y^orgonix ;  sanctum  Joannem  Chrysostomum  in  ho- 
Tiiilia  21,  adpopulum  Antiochenum',  et  Ambrosiom 


eligcrentur,  Palres  exponunt:  Clemens  Aiexandri^ 
nus,  lib.  m  Stromatum;  Origene^  in  Joannero,  t.  II; 
'p.  90,  edit.  Iluel ;  Conc.  Nicxhum,  can.  19,  ubi  Ga- 
briel  Albaspinseus ,  illustrissimus  episcopus  Aurelia- 
nensis,  probat  contra  Baronium  rite  et  ordine  con- 
secratas  fuisse.  <  Nam  cum,  inquit,  synodus  qnas- 
dam ,  quse  minus  recte  «t  extra  ordinem  institntx 
essent,  inter  laicas  deputiandas  esse  censet :  subio- 
telligendum  profecto  relinquit  quasdam  fuisse  qux 
rile  et  ordine  consecrat»  essent.  i  Sanctus  Basihui 
in  cpistola  canonica  ad  Amphilochium,  can.  ki ;  san- 
ctus  Gregorius  Nyssenus  de  Vita  sanciae  Macrins. 
Qiiorum  sententiae  uon  refragatur  sanctos  Epiphaoius 
antca  citatus,  imo  in  eodem  l6co  eam  aperte  asserit 
cum  dicit :  <  et  diaconis^arum  OTdo  est  in  Ecclesia, 
elc.  I  Idem  senlit  vetus  auctor  Constitutionum  apo- 
stolicarum,  lib.  viii,  cap.  19 ,  in  quo  declarat  impo- 
silione  manuum  episcopi  ordinari  presbyteros,  dia- 
conos  et  diaconissas.  Vide  concil.  Chaicedonense, 
can.  15,  Zi^ayltnn  rriv  x<'po^<°^<^  >  <x)uciUum  Trul- 
lanum  sive  quinisextum ,  can.  40 ;  et  Seduiius  ia 
cap.  XVI  Epist.  ad  Romanos,  auctor  circa  nouum  sx- 
cuhim,  testatur  in  Orienlalihus  locis  tautum  diaco- 
niSsas  miuislrasse.  Ex  quo  dignoscuntur  varii  ritus, 
quos  recte  ubique  refert  Theodorus. 

CAPUT  VIH. 
De  moribus  Gracorum  et  Romanorwn, 
Et  laborant  sive  Domimco  dif,  Die  Dominico  M^ 


1111 


OBSERVATIONES  ET  NOTifi. 


il4i 


nbuit,  et  quidem  mooiales,  teste  Hieronymo  ad  Ea-  A  oporlet  quod  perperam  fiebat,  vel  insiiiui  quod  nou 


•tochiam  Yirginem  dfi  epitapbio  Paulre  matris :  f  Die 
tantum  Dominico  ad  ecdesiam  procedebant,  ex  cujus 
litbiiabant  latere,  et  unumquoJque  agmen  matrem 
propriam  sequebatur ;  atque  inde  pariler  reverlen- 
ics,  inslabantoperi  distrihuto ;  el  vcl  sibi,  \el  c^eteris 
indumenla  faciebant.  i  Lalor,  qui  a  precibus  et  a 
cuilu  Dci  avocabat,  interdictus  fuit  a  Coustantino, 
qui  primus  prjecepit  feriari,  ut  refert  Eusebius  lib. 
IV  de  \ita  Constantini,  cap.  18,  quod  postea  pluribus 
synodorum  decrelis  nrinatum  fuit,  ita  tamcn  ut  Chri- 
stiani  non  judaizarcnt,  sicut  admonenl  Patres  oon- 
cilii  Aurelianensis  iii,  can^  28;  c  quia  persuasum  esi 
populis  die  Dominico  agi  cum  cabailis>  aui  bubus, 
aut  vehiculis  itinera  non  debere,  nequetillam  rem 


flebal.  Ipsa  quippe  mutatio  consueludinis,  etiam 
qux  adjuvat  utilitate,  novitate  perturbat.  Quapro- 
pter  quce  utilis  non  est,  perturbatione  infructuosa 
consequenter  noxia  est.  i 

CAPUT  IX. 

De  communicalione  Scotorum  et  Bntonum^  qui  in 
Pascha  et  tonsura  catholici  non  $unt, 

Qui  in  Pascha  vel  tonsura  catholicoe  non  funt  adu^ 
nati  Ecclesice.  Deda  hujus  scbismatis  originem  ei 
causam  lale  describit  lib.  n  Hist.,  cap.  2o,  ex  qui- 
bus  multis  haec  pauca  :  c  Finitoque  confliclu,  ac  so- 
luta  concione,  Agilbertus  domum  rediit.  Colmaunus 
\idens  sprelam  snani  doctrinam,  sectamque   csst 


ad  victum  pncparare,  vei  ad  nitorem  domus  ycI  ho-  B  despectam,  assumplis  his  qui  se  sequi  voluerunt,  id 

est  qui  Pascha  catholicum  et  tonsuram  coronae  (nam 
et  de  hoc  quaeslio  non  minima  erat)  recipere  nole^ 
bant,  Scoliam  regressus  est,  traclaturus  cum  suis 
quid  de  his  facere  deberet,  eic.  i  Facta  est  autem 
haec  quaestio  anno  Dominicse  incarnationis  sexcenle- 
simo  sexagesimo  quarto,  qui  fuit  annus  Osuvini  re- 
gis  vicesimus  secundus :  episcopatus  autem  Scolo- 
rum,  quem  gesserunt  in  provincia  Anglorunh  annus 
tricesimus.  Consulc  quoque  Capitula  selecta  ex  an- 
tiqua  Collcctione  canonum  Hibernensium,  edita  a  R. 
D.  Luca  Acherio  in  tomo  IX  Spicilegii ,  in  quibus 
ista  depromuntur  cx  lib.  i,  cap.  6  :  c  De  tonsura 
Brilonum  Gildas  ait :  Britones  toto  mundo  contrarilt 
rooribus  Romanis  inimici,  non  solum  in  missa,  sed 


minis  perlinentem  uUatenus  exercere  (quae  res  ad 
Jadaicam  magis  quam  ad  Christianam  observantiam 
fierlinere  probatur),  id  staluimus  ut  die  Dominico 
t|uod  ante  fleri  licuil,  liceai,  etc.  »  Eadem  leguntur 
In  concilio  Vernensi,  «aiK  14.  Qm  vero  hanc  obser- 
vantiam  iudaicam  tuebantur,  adeo  refeUuntura  san- 
t:lo  Gregorio  Magno  ut  eos  quasi  Antichristi  praedi- 
^lores  oppugnet  iib.  xi,  ep.  3  :  c  Pervenit  ad  me , 
inquit,  quosdam  perversi  spiritus  homines,  prava  in- 
ier  vos  aliqua  el  sanctae  fidci  adversa  seminasse,  ita 
Qtdie  sabbati  aliquid  operari  prohibcrent.  Quosquid 
«liud,  nisi  Anticbristi  praedicatores  dixerim  ?  qui  ve- 
niens  diem  sabbatum  atque  Dominicum  ab  omni  fa- 
eiet  opere  custodiri.  i  Vide  lib.  i  Capitul.,  c.  71 ,  ei 


Reginonem,  lib.  i  de  Ecclesiaslicis  Disciplinis ,  cap.  C  ^1^3^  in  tonsura  cuni   Judaiis  umbra;  fulurorura 


J^72,  ex  Cap.  Caroli  :  c  Tria  carraria  opera  licet 
fieri  Dominica  die,  id  est,  hostilia  carra,  victualia, 
Tel  angaria,  et  si  forte  necesse  sit,  corpus  cujuslibet 
duci  ad  sepulcrum.  i^Unde  iiquet  rectius  legi,  sive 
Dominico  diCy  quam,  excepto  Dominico  die, 

Grcecorum  monachi  servos  non  habent^  monachi 
Homanorum  habent,  De  mancipiis  Romanorum  mo- 
nachorum  vide  concil.  Agathense,  c.  56 ;  conc.  Epao- 
nense,  can.  8. 

Manducant  Romani  :  Grteci  vero  dicta  vespere 
missa  cotnani,  De  tali  varia  consuetudine  omnino 
insignis  est  regula  quam  sanctus  Augustuaus  inter- 
rogatus  exbibet  in  ep.   118,  cap.  5,  hoc  modo  : 


servientes  potius  quam  veritati,  ut  Romani  dicunt, 
quorum  tonsura  aure  ad  aurem  tantum  continge* 
bat,  pro  excellentia  ipsa  magorum  tonsura,  qua  sola 
frons  anterior  tegi  solebat,  priorum.  Auctorem  ver^ 
bujus  tonsune  in  Hibernia  Subulcum  regis  Loigairi 
fllii,  illis  exstilisse  Patricii  scrmo  testatur,  ex  quo 
Hibernenses  pene  omnes  hanc  tonsuram  sumpserunt. 
Sed  Beda,  lib.  v,  ca^,  21 ,  refcrt  epistolam  CeoU"ridi  ab- 
batis  ad  Naiianum  qui  sic  judicat  de  quxstione  ton- 
sune  :  c  Verum  si  profiteri  nobis  liberum  esl,  quia 
lensurae  discrimen  non  noceal,  quibus  pura  in  Dcum 
fidcs  et  cbarius  in  proximum  sincera  est,  maxime 
cum  nunquam  Palribus  cathoHcis  sicut  de  Pasch» 
€  Ad  bsec  itaque  iu  respondeo,  ut  quid  horum  sit  5  vel  tidei  diversiute  conflictus,  ita  eUam  de  tonsunc 
faciendum,  si  divinae  Scripturae  pnescribit  aucloii-      differenlia  lcgatur  aliqua  fuisse  coniroversia.  •  Idem 

fuit  olim  de  Paschatis  quxslione  antiquorum  mul- 
torum  Palrum  judicium,  quod  satis  superque  de- 
clarant  eorum  lilteraj,  ac  pnesertim  Irenaii,  quae  ex- 


tas ,  no(i  sit  dubitandum  quin  ita  facere  debeainus 
utlegimus;  utjam  non  quomodo  faciendum,  scd 
quomodo  sacramcnium  intclligendum  sil,  dispute- 
nius.  SimiUter  etiam  si  quid  borum  lola  per  or- 
bcmfrequenlat  Ecclesia  Nam  boc  quin  ila  faciendum 
sit,  disputare  insolenlissimae  insaniae  est.  Scd  ncque 
Iioc  neque  illud  inest  in  co  quoJ  lu  quacris.  Restai 
igitur  ut  de  illo  terlio  genere  sil  quod  per  loca  re- 
gionesque  variatur.  Faciat  «rgo  qiiisque  quod  in  ea 
Ecclesia  in  quam  venit,  invenerii.  Non  enim  quid- 
quam  eorum  contra  fidem  fit ,  aut  contra  niores 
liinc  vel  inde  meliores.  His  enim  causis,  id  est,  aut 
pn^ler  fidem,   aut  propier    niores,  vel  emeuJari 


stant  apudEusebium  lib.  v,  cap.  24,  atque  epistola 
Firniiliani  ad  sanctum  Cyprianum  inter  epistolas 
sancli  Cypriani  edila.  Scd  dcfinita  est  illa  quxstia 
decrelo  concilii  Nicxni,  quod  deinceps  oranes  ca- 
tbolici  unanimi  consensu  amplexi  sunt.  Vide  Eusd- 
bium,  lib.  111  de  Vita  Constanlini,  cap.  19;  sanclum 
Alhanasium  de  SynoJis,  et  aJ  African. ;  sanclum 
Epiphan.,h3eres.  lxx  ;  sanctum  J.  Chrysostom.,or»L 
52,  lom.  V;  Theodoret.,  lib.  i,  cap.  8. 


cxPii  X. 


AD  PCENlTENtlALE  TUEODOm  1144 

-  A  pletairs  sunt  confereoda. » Vir  cl.  J.  Sirinondus  anhtt^ 


De  vexalis  a  diabolo, 
Et  non  dusi  suntus  orare  pro  illo,  Gonc.  Aure- 
lianense  ii,  can.  15  :  «  Oblallones  dcfunctonimf  qui 
in  aliquo  criminc  fuerint  inlerempli  rccipi  dcbere 
censemus,  si  lamcn  nOn  ipsi  sibi  morlcm  proben- 
tur  propriis  manibus  inlulissc.  »  Concil.  Bracha- 
rense  ii,  can.  liS  :  c  tlem  placuit  ut  his  qui  sibiipsis 
aut  per  ferrum,  aut  per  venenum,  aul  per  pnccipi- 
tium,  aut  suspendium,  vcl  quolibet  modo  violentam 
inferunt  mortem,  nulla  pro  illis  in  oblalione  com- 
memoralio  (iat,  neque  cum  psalmis  ad  sepulturam 
bonim  cadavera  deducantur.  Multi  enlni  sibi  hoc  per 
ignorantiam  usurpaverunt.  i  Concil.-  Antisiodorense, 


advcrlit  oblationem  pro  eo  qui  sibi  per  amentiini 
niortem  consciverit,  neri  posse,  et  confirmat  respou« 
sionc  Timothci  Alcxandrini  can.  15.  Cum  hoc  in  loco 
quxstio  sit  de  peccato  furiosi,  non  erit  alieiium  pn>- 
ponerc  sentenliam  magislri  Praepositivi  viri  suo  tcm- 
pore  inter  sfcholasticOs  summi,  qui  in  sua  Summa 
omncm  solvit  difllcultatem  aucioriiale  Gregorii  I. 
Selecta  ex  Summa  ms.PriFpositivi  depetcato  furiosi, 
i  Sicut  quajrilur  de  delictis,  ita  de  bis  qu»  fiunt 
menie  alienata,  vcl  per  noctuntum  somnium,  utnim 
sini  imputanda.  Et  videtur  quod  ndn,  quia  Augusli- 
nus  dicit :  Aliquos  scimus  subilo  dcmenies  factos, 
ferro,  fuste,  et  lapidibus  mulios  obroissc,  quosdam 


can.  17:fQuicunquesepropriavoIuntate  in  aquam -.  ^^^^^»^^^   •   ^^P^^^  ^^'"^  ^^  i"^»<^»  ol^^alos  minime 
jactaverit,  aut  collum  ligaverit,  aut  de  arbore  pra;-  "  ^^  ^^^^»  ^^^^  "O"  volunlate,  sed  nescio  qua  vi 

impellente  hoc  feccrunt.  Item  Augustinus  :  Qois 
peccat  in  eo  quod  cavere  non  potcst?  quasi  dicat, 
nullus.  Iiem  :  c  Si  concupiscentia  qux  ad  hoc  in 
inembris  moribundis  habitat,  absquc  cuipa  est  in 
ttiente  sive  in  corporc  dorihientis  :  quanto  magis 
absquc  culpa  est  in  corpore  non  consentientis.  Ergo 
slve  fuerit  mente  alienatai  sire  pcr  somnium,  non 
imputatur.  Sed  ad  hoc  respdndetur  et  dicitur  quod 
baec  intelligenda  sunt,  cum  quis  culpa  sua  in  hanc 
necessilatem  non  venit.  >  Etinfra:  «  Communis  sen- 
tenlia  magistrorum  est ,  quod  illa  impuUntur,  in  qni- 
bus  quis  venit  culpa  sua,  et  hoc  probalur  auctoritate 
beati  Gregorii  qui  illusionem  nocturnam  dislinguit, 
quod  si  ex  natune  superfluitate  vei  infirmitate  tibi 


cipitaverit,  aut  ferro  pcrcusscrit,  aut  quanbet  oc- 

casioue  voluntarise  se  morti  tradiderit,  istorum  obla- 

tio  uon  recipiatur.  i  Eadem    sententia  Icgitiir  m 

Judiciis  Gregorii  III,  c.  32;  in  Capitular.  lib.  vii, 

c.  334.  Vide  Halitgar.,  lib,  iv,  c.  6 ;  Regin.,  lib.  ii 

de  Ecclesiasicis  Di^iplinis,  c.  92.  Paulo  posl  addit 

theoddrus  :   c  Qui  se  occiderit  propria  voluntate, 

iuissas  pro  eO  faccrc  non  Hcct,  sed  tantum  orare  et 

ieleemosynas  largiri.  >  ^uam  sentcnliam   sequitur 

iuagister  Robcrtus  de  Flamesbui^c  in    suo  Poeni- 

tentiali. 

^electa  ex  Pcenitentiali  ms,  magistri  Roberti  de  Fla- 

mesbure,  lib,  iv. 

De  ed  qui  semetipsum  occiditf  aut  laqueo  se  sus- 


pehdit,  Considcrandum  est,  ut  si  quis  parens  velit  C  venerit,  timenda  non  est :  si  ex  culpa,  a  consecra- 

tione  sacramenti  arcetur  sacerdos,  elsi  non  a  pcr- 
ccptione,  nisi  ubi  neccssiias  exegerit  ut  divina  cele- 
brentur  ab  eo. 

CAPLT  il. 

De  quwstionibus  conjugiorum. 
Qui  in  matrimonio  snnt,  trcs  noctes  abstineant. 
Sanctus  Auguslinus,  libro  n  contra  Julianum  Pela- 
gianum  ex  libro  dc  Philosophia  sancti  Ambrosii  : 
€  Maler  aulem  viliorum  omnium  iucontinentia,  qos 
etiam  licita  vertat  in  vitium.  Ideoque  Apostolus  nou 
solum  a  fornicatione  nos  retrahil ,  veruin  in  ipsis 
coiijugiis  niodum  quemdam  docet,  ct  lempora  pr»- 
sctibit  oran Ji.   Intcmperans  enim  in  conjugio,  quid 


^Teemosynam  dare,  tribuat  :  et  orationes  in  psalmo- 
()its  faciat  :  olilationibus  tanien  et  missis  careal. 
«  Quicunque  sepropria<voluntate  aut  in  aqua  jacla- 
vcrit,  aut  collum  ligav^rit,  aut  de  arborc  prst^cipita- 
verit,  aut  furiose  pcrcusserit,  aut  qualibet  occa- 
sione  sponle  sun  sc  morti  tradiderit,  istorum  oblata 
non  recipiantur.  Tu  dixisti,  Laqueo  tradilor  periit, 
laqueum  talibus  dereliquit,  hoc  ad  nos  omnino  non 
pertinet  :  non  cnim  veneramur  nomine  martyrum 
ieo^  qui  sibi  colluiii  ligaverint.  Placuit  ut  iis ,  etc.  > 
Ex  canone  16  concilii  Bracharcnsis  ii. 

Si  qitis  subita  tenlatione  mente  sua  exciderit ,  vel 
per  insaniam  seipsum  occiderity  quidam  pro  eo  mis- 


sas  faciunt,  Tbeopbilus  Alexandrinus  in  suis  rcspon-  ^  aliud  nisi  quidam  adultcr  uXoris  est.  •  ExcerpUoncs 
sionibus  canonicis  ad  interrogaiionem  xiv  :  «  Si      Egbcrti  Eboracensis  at-chiepiscopi,  can.  110  :  c  Qoi 


quls,  cum  sui  conipos  non  essel,  sibi  manum  attu- 
lerit,  vcl  ctiain  $c  prc-eoipilavcril,  filne  oblalio,  an 
uon?  Rcspohslo,  IIoc  dcbct  clcricus  disccrncre ,  an 
revera  hoc  feceril,  cum  csscl  cmotsc  nienlis.  Sa.'pc 
ciiini  ii  qui  ad  cum  cui  hoc  accidil  atlincnt,  volen- 
ies  consequi  oblalionera  et  oralionem  pro  ipso, 
mcnliuntur,  ct  dicunt  eum  no6  fulsse  apud  sc  : 
iionnunquam  aulcm  proplcr  insultationem  hominum, 
vcl  aliquo  alio  modo  per  n^gligenliain  hoc  fecisse. 
l^unc  auteni  non  csl  super  eum  facienda  oblalio , 
csl  ciiim  siii  hoaiicida.  Oporlcl  crgo  clericum  accu- 
rale  sciscilaii,  ne  in  judicium  incidat.  >  Concil. 
Araiisicanusn,  can.  13  :  i   Amcntibus   quxcunfjuc 


in  matrimonio  sunt,  abstineant  se  trcs  noctes  ante- 
quain  coininunic(^nt,  et  unam  postquam  communica- 
verint.  lude  ait  Apostolus  :  Nolite  fraudare  invicem, 
nisi  ex  consensu,  ut  vacetis  oratigni  ad  tcmpus,  i 
Bcda  de  Rcmediis  peccatorum,  cap.  10  •  «  Qui  in 
malrimonio  stint  abstineant  se  tres  quadragesimas, 
et  in  Dominica  noclc,  el  in  Sabbalo,  ct  fcria  quarta, 
et  tertia  qui  legitime  suni,  el  tres  noctes  abstineant 
se  antequam  communicent.  >  Vide  Reginonero,  lib.  i 
de  Ecclesiasticis  Disciplinis,  cap.  531 ,  ex  Pceniten- 
tiali.  Yide  quoque  antiquos  Poenitenliales  libros,  ac 
prjecipuc  Andegavcnsem  ii  el  iii ,  in  appcndice  lib. 
dc  PoDnite.nlia  viri  doclissimi  J.  Moiioi.  Quibus  ad- 


OfiSEJlVATiONES  ET  MOTiE. 


MS6 


m  selegi  ex  vetcri  coilice  ins.  viri  claris-  A  sex  solidos  reddat.  i  Theodulfi  Aurcliiuicjisis  ( api 


s  doniini  llcrouvallii ,  de  posRis  pro  pec- 
geDdis ,  el  ex  Poenitentiali  ms.  magistri 
Flamesburc. 

veteri  todice  m».  rin   clarissimi  Wionis 
lerottVdUii,  de  ptenis  pro  peccaiis  injun- 

Lores  habent,  contineant  se  ab  eis  40  dies 
a,  et  Natale  Domini,  et  omni  Dominica, 
sexta  feria.  Qui  Dominica  non  se  continct, 
ipoeniteat.  > 

Petnitentiali  ms,  magistri  Roberti  de  Fla' 
mesbure ,  lib,  iv ,  cap.  G. 

sa  creandorum  Hliorum  ducitur  uxor,  non 
aporis  videtur  concessum  ad  ipsum  usuni : 


tulare  443  :  c  Abslinendum  est  enim  in  hissacia- 
tissimis  diebus  a  conjugibus ,  ci  castc  ct  pie  viveu- 
dum,  ut  sanctificato  corde  et  corporc  isti  sancti  dics 
transigantur ,  et  sic  pcrvenialur  ad  diem  sanctum 
Pascbae  :  quia  pene  nihil  vaiet  jcjunium  quod  con- 
jugali  opere  poiluitur,  et  quod  oraliones,  vigiiia;  ct 
eleemosynx  non  commcndanl.  »  Uiide  inagislcr  Uo- 
bertus  de  Flamesbure  dicit  in  suo  Po^nitcnliali,  i.cn 
licere  in  Adventu  et  in  Quadragesinia  matrimoniuni 
contrahere. 

Selecta  ex  Ptemlentiali  ms,  magistri  Roberti  de  Fla- 
mesbure,  Ub.  ii ,  cap.  4  et  15. 

Tempus  feriarum  el  intcrdictum  ecclcsix»  iinpe- 

diuut  matrimoiiium ;  quia  in  Adventii,  in  Quadnge- 


!Sti  et  dies  proccssioiiis  et  ipsu  ratio  par-  "  sima,  et  iiiterJiclo  ccclcsix  non  contrahiuit,  id  csl, 

non  (Icbcnt  contrahi.  Quuicunque  laiiien  ccnlracta 
fueriiit,  slaluuL  »  Et  c:«p.  13 :  c  Qui  in  Quadrage- 
sima  cognoverit  uxoreni  suam,  et  nolucrit  ahsliiicre 
ab  ea,  uiiuui  annuni  pa^uitcat,  aul  pretiuiu  \idcli(et 
vigiiiii  quiuque  soliJorum  ad  ecclcsiam  tribuai,  aiit 
paupcribus  distribuat.  Si  per  ebrictatem  et  sinc  ( oii- 
sucludiiie  acciderit,  quadraginla  dies  p(£nileat.  > 

Inde  ait  Apostolus  ut  vaceUs  oratioiii.  IIoc  Pauli 
tcstiinonio  mulli  Patres  piobarunt,  conjugatos  per 
quoddam  tempus  abstinere  debere  a  conjiinctionc, 
aiilequam  comuiunicent  oratioiiibus  Ecclesia' ,  et 
Eucharistiae,  aul  aliis  sacramentis.  Tertuliianus  lib. 
dc  Oratione  cap.  14 ;  Origenes,  in  Muttha!um  tra- 
ctatu  VI ;  Petrus  Alexandriuus  in  episiola  canonica  > 


eplusjuxta  legera  ccssare  temporibus  iis 
iMinslrant.  i  Et  iufra  :  <  Maritus  ne  vim 
i,  putans  omni  tcniporc  conjugii  volunta- 
Qtiicunquc  uxori  dcbitum  reJdit ,  vacare 
orationi,  nec  de  cariiibus  Agni  comeiicrc. 
les  propositionis  ab  his  qui  uxores  suas 
comedi  non  polcrant,  quanlo  magis  panis 
3  coelo  desccndit,  non  potest  ah  his  qui 
18  paulo  ante  hxserc  ainplexibus,  violari 
ogi.  Non  quod  nuptias  condemiieniiis,  so  I 
empore,  quo  carncs  Agtii  mimuucaturi 
nre  a  carnibus  debcamus.  Qundraginta 
^aicha.  Joannes  Jejunator  Constantinop.)- 
scopus  in  libello  Poenitentiali  apud  Grjc- 


rrimo,  quem  J.  Morinus  vir  doctissimus      Grcgorius  Nyssenus  in  oratione  l  de  Oratioiie  Do- 


pendice  lib.  de  Poenitentia  :  <  Cum  vero, 
QuUi  sunt  qui  pne  habitudinis  violentia 
|>eccat!S  ne  iu  ipsa  quidcm  magna  qua- 
contiiierc  possunt,  cujusmodi  sunt  su.'pe 
i  uxores  habent,  opoi  tct  ct  ipsos  pcciii- 
pletis,  bi  transcant  aniii  mulli,  nec  ha- 
rationc  comniuniccnl,  eo  quod  sempcr  in 
idant,  contincre  se  a  peccalo,  salteiu  lo- 
m  quadragesiuiam,  et  cum  tiniorc  ct  tre- 
is  Paschatis  diebus  comniunicarc.  Iloc 
itanter  dicimus,  eo  quod  a  spurcitiis  car- 
stinere  non  possuiU,  non  quod  hoc  fiat 
iliain  communionis  differentiam.  Si  vcix) 


minica ;  Hilarius  diaconus,  in  Comnienlario  Epist.  1 
ad  Corinth. ,  cap.  vii,  inter  Opera  D.  AniLrosii ; 
D.  Joanncs  Ghrysoslomus  in  cap.  Matduci  vi,  l.o- 
mil.  19, ct  in  cap.  xv  homil.  4^  et  57.  Theophilus 
A.exandriiius  in  Uespousionibus  caiionicis,  tii/crro- 
gat.  5  :  c  Si  nxor  cum  suo  marito  noctu  coha^  ilart, 
vel  maritus  cam  uxore,  simuiquc  coicriiit :  debciil- 
nc  conimunicarc ,  an  noii?  —  Resp,  Non  dcl:ent, 
cuni  clamel  Apostolus  :  Nolite  fraudure  inviccm^nisi 
forle  ex  consensu  ad  tempus,  ut  vacetis  oralioni.  > 
Quarc  paulo  post  sic  respondet  inlcrrogationi  15, 
qux  ila  pioponitur.  htterrog.  13  :  c  lis  qui  malri- 
inoiiii  socictate  jungunlur,  iu  quibusnam  septiman» 


uadragesima  qui  Uiles  sunl  in  mollitiem  |\  dieous  proponerc  oporlcat  a  mutuo  coujjressu  al>- 

stineaut?  Et  quibu^dam  potcstatcm  habcant?  /us- 
pons.  Quod  antc  dixi,  nunc  quoquc  dico.  Dicit  Apv>- 
slolus :  Nolite  fraudare ,  nisi  forte  ex  consensu  ad 
tempus^  ttl  vacetis  orationi,  et  iterum  revertimini  in 
idipsnm,  ne  tos  tcntct  Satanas  propter  incontinemiani 
v€siram.  Necessario  autem ,  sabbato  et  die  Dominico 
ai)stinere  oportel,  quod  spiritale  sacrinciuin  in  cis 
Doiiiiuo  oflcratur.  i  Eadcm  rcperics  apud  sanctum 
Ambrosium  in  Apologia  David,  cap.  11;  Siricium 
pp.  in  epist.  ad  fratrcs  et  cocpiscopos  per  Africaiii; 
sanctum  Hicronymum  in  epist.  ad  Pammachiui»  dc 
Apologia  pro  libris  advcrsus  Joviiiianum,el  sancluiii 
Augiislinum  lib.  dc  Fidc  cl  Operibus,  cap.  G,  Ea:!eiii 
est  sentciitia  Verani  episcopi  Cabclliue  iii    quadam 


nequc  sic  cominunicent.  Si  enima  sanctis 
^crelum  sit  cos  qui  in  miscrandum  iilum 
'bum  et  pcrturbalionem  omnibus  domi- 
jam  omnino  derelinquere  diflicillimum , 
,a  tantum  diebus  a  conimunione  arcendos 
multo  mugis  eril  in  Quauragesima  obscr- 
4im  id  de  ca^teris  ct  comniuuibus  anni 
aierint?  v  Bcda  de  Remcdiis  peccatoruni, 
Uxoratus  conlineat  sc  quadraginta  dies 
Pascha  el  Nalalc  Doinini ,  ct  omni  dic 
etc.  I  El  cap.  10  :  <  Qui  in  quadragesiiiia 
la  cognovit  uxorcia  suam  ct  noluit  absti- 
1  anniiin  imMiileal,  vol  siiuni  prelium  rcd- 
lcsiaiii,  ^«1  pi«:pc:i!.i!S  divi('al,  vcl  vigiiiii 


4147 


kD  POENITENTIALE  THEODOR 


im 


•ynodocirca  ann.  183.  Tamen  Gregorius  Magnus  A  formanlis  advcrtc.  llle  operaior,  et  lu  sacri  uteri  se- 
cxistimaleiiiceresacrameniaaccipere,quiinignepo-      cretum  incestas  libidine.  Vel  pecudes  imitare,  Tel 


8itus  nescit  ardere.  Oportet,  inquit  in  responsione  ad 
intcrrogationem  10  Augustini,legitimatarnis  copula 
ut  causa  prolis  sit,  non  voluplatis;  et  camis  com- 
rolstio,  creandorum  liberorumsitgratia,  non  satis- 
factio  viliorum.  Si  quis  ergo  sira  conjuge  non  cupi- 
dine  voUiptalis  captus,  sed  sohninmodo  liberorum 
creandorum  gratia  ulitur ,  iste  profeclo  sive  de  in- 
gressu  ecclesi;c,  seu  de  sumendo  corporis  Dominici 
sanguinisque  mysterio,  suo  est  relinquendus  judicio ; 
quia  a  nobis  proliiberi  non  dcbet,  qiii  in  igne  posi- 
lus  ncscit  ardere.  Et  inler  Gnecos  Patrcs  sanctus 
Clemcns  Alexandrinus  lib.  vn  Slromatum  :  Aio  x«i 
Jo-0t&)V,  va'  r»vwv,  xaJ  ^a/iuv,  iav  6  ^cyof  tpiOt  cO^a.  x«i 


Deum  Terere.  Et  quid  de  pecudibus  loquar  ?  Tem 
ipsa  a  generandi  opere  sxpe  requiescit :  el  si  ioipa- 
tienti  hominam  studio  jaclis  frequenter  semiuibttt 
occupatur,  iropudenliam  multat  agricoke,  el  fecundi- 
tatem  sterilitate  commuiat.  Ita  quidetii  in  ipsis  ele^ 
mentis  ac  pecudibus  ab  usu  non  cessarc  generandi» 
naturx  pudor  est.  i  Sanctus  Gregorius  Magnus  lilK 
XII,  epistola  30,  in  respons.  ad  decimam  interroga^ 
tioncm  Augustini :  <  Ad  ejus  vero  concubitum  Tir 
ejus  accedere  non  debet,  quousque  qui  gignilur  abla- 
ctelur.  Prava  autem  consuetudo '  in  conjugatonun 
moribus  surrexit,  ut  mulieres  Hiios  quos  gigount  mi- 
trire  contemnant,  eosque  aliis  mulieribus  ad  nalrieB- 


ovitpovc  p>iTr«v,  Ti  avtfieTroft,  xai vo:i.  Taur^  xarapoV  ^  dum  tradaut.  Quod  videUcet  ex  sola  causa  inconti- 


tli  i\iyrh^j  ravTOTt.  Non  aliler  senlit  magisler  Uober- 
lus  dc  Flamcsbiire  in  suo  Poenitentiali  propler  auclo- 
riialcm  s.incli  Gregoni. 

Selecta  ex  Posnitentiali  tns,  tnagistri  RoberH  de  Fla^ 
meibure^  lib^»  iv,  cap.  6. 

Oportet  legitimam  carnis  copulam,  ut  causa  pro- 
iis  sit,  etc,  ut  supra.  Et  paulo  post :  Itcm  lunc  ubi 
qui  post  commislionem  conjugis  iotus  aqua  fuerit, 
eliam  sacrx  communionis  mysterium  valet  acc^pere, 
cum  ci  jnxta  prxGnitam  sententiam  eliam  ecclesiam 
licuerit  intrare. 

Ante  partum  et  post  tempUs  pur(ia:ionis,  j^anctus 
Ciemens  Alexandrinus,  lib.  ii  Stromatum  :  c  Fru- 


nentiae  videtur  invenium ;  quia  dum  se  conlinere  no^ 
lunt,  despiciunt  lactare  quos  gignunl.  Hx  ilaqiM 
qux  fllios  suos  ex  prava  consuetudine  aliis  ad  n«- 
triendum  tradunt,  nisi  purgationis  lempos  iransierit» 
viris  suis  non  debenl  admisceri.  i  Krgo  juxta  Iradi- 
lionem  Pairum  Theodorus  censuil  abslinendum  esse 
ab  amplexibus  aute  partnm  et  posl  tempus  purgatioi* 
nis.  Unde  posiea  Gregorius  111  definiil  in  suis  Judi- 
ciis,  c.  25  :  c  Quod  si  quis  feceril,  quadraginla  diei 
poenitere. »  Vide  iibros  Poenilentiales  anliqaot  ii 
appendice  libri  Poenitentiae  viri  doctissimi  J. 
ac  prxcipue  Librum  Poenitentialem  Joannis  Jeji 
loris  episcopi  GonstaminopoliUni,  et  alterum  Egber> 


menti  et  hordei,  ut  arbilror,  seminibus,  qnoc  conve-  ^  ^»  Eboracensis  archicpiscopi.  Quibus  addam  qoae 


nicntibus  dtjiciuntur  temporibus,  pncstantior  est  ac 
pretiosior  homo,  qui  seminatur,  cui  omnia  a  natura 
producuntur.  Atque  iila  quidem  semina  agricol£  so- 
bril  dejiciunt.  Si  quod  flt  ergo  sordidum  et  spurcum 
^tudium,  id  est,  a  matrimonio  expurgandum;  ne  no- 
bis  probro  dari  possit ,  quod  brotorum  animantium 
'congrcssus  magis  natune  convenial  quam  humana 
conjunctio  in  ipso  calore  Veneris.  i  Et  lib.  iii  Stro- 
matum  :  c  Unde  nullum  ex  veteribus  ex  Scriptura 
ostenderis,  qui  cum  prsegnante  rem  habuerit.  Sed 
postquam  gestavit  uterum,  ct  postquam  editum  fc- 
ium  a  lactc  depulit,  rursus  a  viris  cognitas  fuisse 
^xores.  Jam  hunc  scopom  et  insiitutum  invenies 
Bcrvantem  Moysispatrem,cum  triennium  post  Aaro^ 
nem  editum  intermisisset,  genuisse  Moysem,  et  rur- 1> 
Bus  Levitica  tribus  servans  hanc  n&tdrjc  legem  a  Deo 
iradilam,  aliis  numero  minor  ingressa  est  in  terram 
promissionis.  i  Sanctus  Ambrosius  lib.  i  Gomm.  in 
Luc,  cap.  i  :  c  Et  quid  mimm  de  hominibus,  si  pe- 
cudes  quoque  muto  quodam  opcrc  loquunlur  gcne- 
randi  sibi  studium,  non  desiderium  esse  coeundi? 
Siquidcm  ubi  semel  gravcra  alvum  sibi  senserint,  et 
genitali  alvo  semen  receplum,  jam  nec  concubilu  in- 
dulgcnt,  nec  lasciviam  amantisj  sed  curam  parenlis 
assumunt.  At  vero  homines  nec  conccptis,  nec  Deo 
parcunt:  illos  contaminant,  hunc  exasperant.  c  Prius- 
quam  te^  Inquit,  formarem  in  utero^^ovi  te  :  et  in  vul- 
Va  uiatris  <ancf i/icari  te.  Ad  cohibendam  petulantiam 
tuam»  manus  quasdam  tui  aucloris  in  uiero  hoininem 


lcgi  ex  veteri  codice  de  poenis  pro  pcccalis  injnngti- 
dis,  et  ex  Poenitentiali  magisiri  Robeni  de  Fla» 
mesbure. 

Selecta  ex  vcteri  codice  ms,  viri  etarissimi  Wimds 
domini  Herouvalli ,  de  pcenis  pro  peccatis  injioh 
gendis, 

A  conceptione  manifeslala  usque  post  Balam  so- 
bolem  vir  contineat  se  ab  uxore,  id  esl  tres  meuses. 
Uxor  post  naiam  sobolem  abstineal  se  ab  ecdesii) 
si  filius  est,  dies  30,  si  fllia,  40.  Nam  in  lempon 
menstrui  sanguinis,  qui  tunc  napserit,  30  dies  pceni- 
ieat. 

Seledta  ex  Poenitentiali  ms,  magistri  RoberiL  de  Fl^ 
mesbure,  lib,  iv,  cap,  6  eM4. 

Per  singulos  menses  gravia  atque  lorpentia  molie- 
rum  corpora  immundi  sanguiniseffusione  releTaninr. 
Quo  tempore  si  vir  coierjl  cum  mulicre,  dicuntur  cor- 
rupti  secum  trahere  vitium  seminis^  ita  ul  leprosi  M 
elepbantici  ex  hac  conccptione  nascaniur ;  ci  f<ed;i  in 
ulroque  corpore  pravitate  vel  enormitate  membro- 
nim  sanitas  corrupta  degenerct.  Praecipiiur  ergo  ni 
non  solum  in  alienis  muiieribus,  sed  in  suis  quoquf, 
quibus  videntur  coi^ungi,  certa  concnbilus  nonnt 
lempora,  quando  coeundum  sil,  quando  ab  uxoribu» 
sit  abstinendum.  i  Et  cap.  14  :  c  Si  qui  coierit  coib 
muliere  in  puerperio,  decem  dies  poeniieal  in  psM 
ct  aqua.  i 


IU9 


OBSERVAflONES  Et  KOT.t; 


1150 


iSt  cnjus  uxor  fomicata  fuerit,  ticet  dimitlere  eam  el  A  tra  iJ  quod  scripluiu  est,  iii  qbo  sic  habetur  :  Miilier 


aliam  accipere. 

Omnino  standum  est  disciplinae  a  Patribus  condlii 
Trideiitini  praescriptae;  quam  bpiime  expositam  esse 
ib  eminentissimo  cardinali  Pallavicino  ostendit  vir 
darissimus  loannes  Launotus  in  egiiegio  libro  de  re- 
gia  in  matrimoniuta  potestate.  Quam  porro  discipli- 
kiaro  Patres  antlquissimi,  ii  prxserlim  qui  ne  nuber^ 
quidem  post  mortem  permittebant»  procul  dubio  post 
divoriium  stricte  observandam  censuferunt,  ut  iis- 
idein  locis  aperle  declarant.  Athenagoras  in  legatio- 
ne  pro  Chrislianis  :  i  Quare  vel  ul  natus  est  unus- 
quisque  nostrum  maneat,  vel  nupliis  copuletur  oni- 
'cis  :  secnnd;^  ehim  decorum  quoddam  Adulterium 
teinl.  Qui  enim  uxorem  diiniserit,  et  alteram  duxe- 


alligata  est  quanto  tempore  vir  ejus  vivit;  et  contra 
illud  :  Igilurvivenle  viro  mulier  vocabituradultera» 
si  fuerit  cum  alio  viro ;  nort  omnino  tamen  sine  ra- 
tione  :  hxt  enim  conlra  legem  initio  latam  et  scri- 
ptam,  ad  vitanda  pejorik  alieno  arbitrio  morem  gc- 
renies,  eos  permisisse  verisinule  est. »  Sic  olim  qui- 
dam  episcopi  permiserunt  ob  pejora  vitanda  post 
divortium  nubere.  Yide  concil.  Eiiberitanum,  can. 
9;  concilium  Arelalensci,  can.  10,  proul  legilnr  in 
coilectione  antiquissinni  codicis  Herovalliani ;  concil. 
LaoJic,  c.  1,  Lactanlium,  lib.  vi  dc  vcro  Cultu, 
cap.  25;  sanctum  Hilarium  episcopum  Piclaviensein, 
Curainent.  M:)tih.,  cap.  vi;  sanctum  Basilium  in 
epist.  canonica  ^d  Amphilochiuin,  can.  9;  sanclum 


ril,  a  lulieratur,  inquit  liominus  noster :  neque  illam  B  Epiphaniura,  haeres.  lix  :  c  Sed  sufferl  proplcr  debi- 


dimiitere  concedens,  cujus  delibata  est  pudicitia, 
heque  alteram  duccre.  Nam  qui  prima  uxore  licet 
ilefuncta  seipsuin  privat,  adulter  est,  quanquam  dis- 
8!mulanter,  et  nianuin  Dei  transgreditur :  quoniam  a 
t)rincipio  Deus  vinim  imiittk  ei  raulierem  unam  crea- 
vit,  et  carnem  a  came,  et  unionem  miscendi  utrius- 
ique  sexus  separat.  i  Clemens  Alcxandrinus,  lib.  m 
Stromatiim  :  <  Qui  potest  capere^  capiat,  Nesciunt 
quid  postquam  de  divortio  esset  locutus,  cum  qui- 
dam  rogassent  si  l^?c  sit  causa  uxoris,  Non  expedit 
l)o:nini  uxorem  ducere :  tunc  dixit  Oominus,  A^on 
yomnes  capiunt  verbum  hoc^  sed  quibus  datum  est,  Hoc 
auteiu  qui  rogabant,  volebant  scire  an  uxore  damna- 
ta  et  ejecta  propter  fomication^m,  concedat  aliam 


litatera  :  OvSi  uito  tn:  *Exx).>j<rt«f  y.«£  t^;  Jwjjf  ee/rox>}- 
pxtrtsi,  «XXa  ^(ft^aTTa^fc  5ta  to  udOivit ;  hmocentiura 
i  iu  epist.  9,  ad  Probuin;  synodura  sancti  Patricii, 
can.  26 ;  coi^ciliura  Veneticura,  can.  2.  Quare  eodem 
modo  intelligi  debent  coitcra  quce  sequunlur  apud 
Theodorura  dc  quxsiionibtis  conjugiorura,  cura  paii- 
lo  post  dicat,  raelius  est  sic  facere  quam  fornicari.  i 
Sivirdimiserituxorem  suam  propter  fornicalionem, 
£l  infra  :  Marilus  si  ipse  se  ipsum  in  furto^autfornicch 
tione  servufn  facit,  vel  quocunque  p^cato^  mulier  si 
prius  non  habuit  conjugxum,  habetpotestatem  postan- 
num  alterum  dccipere  virnm,  Quidam  Patres  late  vo- 
cahulum  fornicationis  accepcrunt,  ita  ut  existimarent 
gravissiraa  crimina  esse  causam  divorlii  legitimam. 


ducere. »  Sancto  Clementi  Alexandrino  adjungam  B.  C  Quapropter  B.  Hermas  in  libro  Pastoris  ii,  mandato 


llerman,  cujiis  liber  Pastoris  ab  ipso  tantopere  lau- 
datus  est,  ut  qimdamraodo  suum  fecisse  merito  dici 
^ossit.  Sic  vero  huic  quxstioni  :  Quid  ergo,  si  per- 
manserit  in  vltio  suo  mulier?  Angelum  resf^ondentem 
exhibet  libro  ii,  raand.  4,  et  dixit :  c  bimittat  illaih 
vir,  et  vir  per  se  rnaneat.  Ouod  si  dimiseril  mulie^ 
rem  suam,  et  aliam  dnxerit,  et  ipse  moechatur.  i 
Tertiillianns,  lib.  de  Monogamia,  cap.  9 :  i  Nobiset- 
si  repudiemus,  ne  nubere  quidem  licebit.  Video  jam 
hinc  ad  Apostolum  nos  provocari,  ad  cujus  sensufn 
facilius  perspicicndum*,  tanto  inslanllius  pneculcan- 
dum  est  mulierem  mngis  defuncto  meriio  teneri  quo- 
tninns  aiium  virutn  adnrittat. )  tJnde  N.  Bigallius  vir 
*cl.  in  hunc  locura  istu  aniraadverlit :  c  Nobis,  induit. 


4,  judicat  propler  idoloktriam  uxorem  esse  dimit- 
tendam :  c  Non  solum,  inquit,  moechatio  est  illis 
qiii  carnem  suam  coinquinant,  sed  el  is  qui  simula^ 
crum  facit,  mcechatur.  Quod  si  in  his  faclis  pei*se^ 
verat,  et  pofenitentiara  non  agit,  recede  abiila,et  noli 
lconvivere  cum  i^la  ;  aRoquin ,  et  tu  pariiceps'  eris 
)[>eccati  ejus.  >  In  eodem  sensn  sanctus  Clemens 
Alexandrinus  videtur  dixisse  libro  iii  Stromatumi 
fomicalionem  trihus  modis  sumi  apud  Apostolum. 
De  eadem  quxslione  tanquam  de  maxima  difficulta"^ 
te  fusius  disputat  Origenesiu  Comment.  Matth.,  t.I^ 
p.  3G5,  editionis  Huet.  Sanctus  tamen  Epiphanius 
iiihilde  hacdubitat,  hxres.  lix.  i  Autpropter  alian>> 
inquit,  causam.  »  Scd  sanctus  Augustinus,  oranibus 


paracleticis.   Nam  apud  psychicos  alias  nuptias  post      utrobique  consideratis,  faletur  1.  i  Relractationum> 


flivortium  fuisse  permissas  innuit  principio  iibri  n 
a  I  Uxorcra,  his  scilicet  verbis  :  c  Nunc  ad  secunda 
'•  coiisilia  converlemur,  respectu  huraanse  infirinita- 
n  tis,  quariimJam  exeniplis  adinonentibus,  qu£  di- 
«  vorlio,  vel  mariri  cxccssn,  oblata  contincntiae  oc- 
<  casione,  non  modo  alijccerunt  opt^ortunitalera  tin- 
\  ti  honi,  sed  ne  in  iiuljendo  quidera  discipIin.T  me- 
ff  minissc  voluerunt,  ul  in  Domino  potissimum  nuhe- 
1  rent.  i  At  quosdam  rectores  Eccicsise  contra  le- 
gem  Scripturx,  illud  perniisisse  asserit  Origenes  in 
Coniinent.  Matth.,  p.  565,  edit.  Huet. :  c  Jam  vero, 
inquit,  Scripturaj  legem  mulieri  vivenle  viro  nuberc 
•^uidam  Ecclesicc  rcctores  permiserunt>  agentcs  con- 


cap.  19,  hanc  quxstionera  esse  latebrosissimanh 
Y  Sed,  quam  velit,  inquit,  Dominus  int^lligi  fornica- 
tionem  propter  quam  liceat  dimittere  uxorem> 
utrum  eam  quae  damnatur  in  stupris,  an  illain  d6 
qua  dicilur  :  Perdidisli  omnem  qui  fornicatur  abs 
te.  >  Et  paulo  post :  c  Sed  qualenus  inlelligenda 
alque  eliminanda  sit  hcBG  foruicatio,  et  utrum  eliam 
propter  haiic  liceat  dirailtere  uxorem,  ialebrosis- 
sima  quajstio  est.  i  Tamen  Patres  concilii  Yerme- 
riensis,  c.  5,  dant  viro  licentiam  penitus  dimitteudl 
uxorem  propter  consilium  homicidii,  quod  dedit. 
c  Si  qua  mulier  mortem  viri  sui  cum  aliis  hominibus 
consrliavit,   cl  ipse  vir  ipsius  hominem  se  defeu- 


iini 


AD  P(*:NI TEISTIALE  TnEODORl 


tl^ 


(lomlo  occiticrit,  el  hoc  probarc  polc&l,    illc  vir  po-  \  ripn  y\>v«r/.t,  ri  yuv>i  3*uTio«  «v3pi*  ovxalrtarae  o  Otctc 


tcst  ipsara  uxorem  dimittere;  et  si  voluerit,  aliain 
accipiat. 

lUa  verOj  si  volueril  pmnitere^  alium  accipiat  vi- 
rum,  ConciliumTriburiense,  can.  41  :  c  Si  quis  legi- 
iiroam  duxerit  uxorem,  et  impediente  quacunque 
domcstica  infirmitate ,  uxorium  opus  non  valens 
implcre  cum  illa  :  fraterveroejus,suadente  diaboio, 
adamatus  ab  ipsa,  clancuium  cam  humiliaverit,  et 
violatam  rcddiderit  :  omnimodo  scparentur,  el  a 
neutro  uiterius  cadem  mulier  contingatur.  Igitur 
conjugium,  quoderatiegitimum,  fraterna  commacula- 
tione  cst  polintum  :  et  quod  erat  licitum,  illicitum 
cst  faclum  :  et  ut  Hieronymus  ait  :  i  Mulicr  duorum 
c  fralrum  non  ascendat  torum  :   si  autcm  a-.ccndif. 


>o;Gf.  Sanctiis  llieronymus  in  Epitapblo  Fabiolx: 
«  Quidqiiid  viris  juI>elur,boc  coiisequeoter  reduiidat 
in  fomiuas.  Ncque  enim  adultera  uxor  dimiitenda 
est,  et  vir  moechus  tenendus*  .  .  Alioc  sunt  leges 
Cdesaruni,  aiix  Christi;  atiud  Papinianus,  aiiud  Pau- 
lus  noster  pnecipit.  Apud  iilos  viris  impndicitLe 
frena  laxanlur.  .  .  Apudiios,  quodnon  licel  feminis, 
aeque  uon  licet  viris,  et  eadem  servitus  pari  condi- 
tione  censetur.  >  Et  sanctus  Augustious  postqoam 
hanc  qua;stionem  late  fuseque  tractavit,  sicconcla- 
dit  in  libro  ii  de  aduiterinis  Conjugiis,  cap.  20: 
c  llxc  autcm  me  de  utroque  scxu  meuiineris  dicere, 
sed  maxime  propter  viros  :  qui  pi-optcrca  se  femiois 
superiores  esse  arbitrantur,  ne  pudicitia  paies  esse 


adultcrium  perpclrabit.    Quia  vero  humana  fra-  B  dignentur,  in  qua  etiam  pra?irc  debiicrunt,  ut  eoi 


c  gilifts  proclivis  est  ad  labcndum  ,  aliquo  modo 
c  inuniatur  ad  standum.  Idcirco  episcopus,  con- 
c  siderata  mentiseorum  imi>ecillitate,  post  poeniten- 
€  liam  sua  institutione  peractam,  si  s6  continere  non 
c  possint,  legitimo  consolentur  matrimonio :  ne,  duin 
c  sperantur  ad  alta  sublevari,  corruant  in  ca^num.  > 
Sic  vero  Burchardus  ex  conciiio  Triburiensi,  libro 
i\,cau.  45:  c  Yir  si  duxerit  uxorem  concumbere 
rum  ca  non  valens,  et  frater  ejus  clanculo  eani  vi- 
tiavcrit,  et  gravidam  reddiderlt,  separentur.  Coiisi- 
derata  autcm  imbccillitate,  miscricordia  eis  impar- 
tiatur  ad  cnnjugium  tantum  in  DoTuino.  >  El  ct 
Pccnitentiali  Romano  Burcbardns,  lib.  xix,  cap.  i  : 
c  Si  autcm  uxor  tua  lioc  probare  poterit,  quod  tua 


illx  tanquam  sua  capita  sequcrentur.  • 

c  Legitimum  conjugium  non  licct  $cparare  iine  cow^ 
semu  amborum.  SanctusBasiiiuslibroRegMlarumfih 
siusdisput.  aliter  respondet  interrogationiqoaesicpnh 
ponilur :  Quomodo  rccipi  debeant  qui  matrinHiDio 
juncti  sunt?  Responsio  :  Alque  ii  etiam  qni  roatri- 
inoiiio  conjuncti,  ad  hujusmoJi  vitx  genus  acceduot 
percontandi  sunl  num  consenticntc  altera  parte 
hoc  faciant,  cx  prrecepto  Apostoli.  Vir  enim,  inquil 
iUe,  sui  corporis  potestatem  non  habet.  Elsi  hoc  iU 
ab  ipsis  fieri  compcrtum  sit ;  tuiiimultisadbilHtiste^ 
slibus  admitli  debct,  qui  accedit.  Siquidcm  nibil  est 
quod  Dci  jussis  potius  haberi  debeat.  Si  vcro  disst- 
dens  altera  pars,  et  assidue  usque  ex   adverso  cum 


culpa  et  tuo  jiissii,  se  renuente  et  reluctante,  adul-  '^  altera  coutendat,  quod  videiicel  niinus  sollicita  sit 


terala  sit;  si  se  contincre  non  potest,  nubat  qui  vo- 
tucrit,  tafituni  in  Domino.  >  Quod  omnes  fere  alii 
ncgant,  cl  quideni  Palrcs  concilii  Compendicnsis 
cnn.  8  :  c  Si  quis  bomo  habct  muliercm  iegitimam, 
ei  frater  ejus  adultcravit  cum  ca,  ille  frAtcr,  vel 
iila  fcmiiia,  qni  aiUiilcrium  perpelraverunl,  interim 
t|uo  vivunt  nunquam  habeant  conjugium.  llle  cujus 
uxor  fuit,  si  vull,  polcstalcni  babet  accipere  aliam.  > 
Muiicri  non  licet  virum  dimittere,  licet  sit  fornica- 
tor.  Basilius  Itoc  judicavit.  In  epislola  ad  Amphilo- 
chium,  can.  9  :  c  Sin  autem  quo  1  ipse  vival  in  for- 
nitatione,  noii  haljcmus  banc  consucludinem  in  ec- 
cicsiasiica   conslitutloue,  sed   cliam   inli  ielis  viri 


quomodo  placcat  Deo  ;  hic  ea  conveuit  nieminisse 
qua>  dicta  sunt  ab  Apostoio  :  In  pace  autem  TocaTit 
nos  Deus.  Et  sic  parendum  prsecepto  Domini  qii 
dixit :  Si  quis  venit  ad  me ,  el  non  odil  patrem  sunm, 
et  matrem,  el  uxorem,  et  filios  et  fratres,  non  polest 
esse  meus  discipulus.  ^aque  enim  est  quod  hateri 
antiquius  dcbeat  quam  ut  Dei  jussis  pareatur.  >  Sed 
dissentiunt  alii  Patres,  et  cum  cis  Theodonis  sentit 
legitimum  conjiigium  separari  non  posse  sine  cob- 
sensu  amborum.  Sanctus  Angustinus  in  epist.  46 : 
c  Vovenda  talia  non  sunt  a  conjugatis,  nisi  ex  coo- 
sensu  el  voluntate  communi.  Etsi  pr.rpropere  facliui 


fuerit,  magis  est  corrigenda  temeritas,  quampersol- 
jussa  est  mulier  non  separari,sed  remanere  propter  |^  venda  promissio.  Neque  eniin  Deus  exigit,  si  quis 
incertiludincm  evcntus.  Quid  enim  scis,  mulier,  an      ex  alieno  aiiquid  voverit,  sed  potius  usurpare  vetjl 


virum  non  sis  scrvalura?  Quare  quaj  rclinquit  est 
adullera,si  ad  alium  virum  accesserit.  Qni  autem 
relinquitur,  cst  dignus  venia,  et  quae  ei  cohabi- 
tat,  non  ideo  condeinnatnr.  >  Idein  censcl  auctor 
apud  Ambrosium  Commentarii  in  Epist.  ad  Co- 
rinlh.  cap.  vii.  Quam  inxqualitatem  damnarunt  alii 
Patres,  ut  Gregorius  Nazianzenus  in  orat.  3i  : 
c  Quidcausse  fuit,  cur  mulicrem  coerceret,  mari- 
to  autem  indulgeret,  eumque  liberum  rclinqueret,  etc. 
Hanc  icgem  haudquaquam  probo,  hanc  consuetudi- 
r.cm  minime  laudo  :  viri  erant  qui  hanc  legem 
t=anxerunt.  >  Unde  sanctus  Epiphanius  nullam  ad- 
Tuiliit  discrcpantiam  in  h^resi  lix  :  Svv«yO£VT«  $£v- 


potius  usurpare 
alienum.  Sanctus  Gregorius  Magnus  lib.  ix ,  cp.  59 : 
f  Si  eiiim  dicunt  religionis  causa  conjugia  debere 
dissoivi,  sciendum  estquia  etsi  lex  bumana  hoc  coo- 
cessit,  lcx  divina  tamen  prohibuit.  Vide  ^bertnii 
Eboracensem  in  Excerpt.,  c.  119;  eoncilium  VeriDe 
riense,can.  4;  Concil.  Compendiense,  can.  5 :  c  Ma- 
lier  si  sine  commeatu  viri  sui  velum  in  caput  mise- 
rit,  si  viro  placuerit,  recipiat  eam  itemm  ad  ooiijt- 
gium.  >  Quae  coiiveniunt  cum  eo  quod  Tbeodoras 
dicit  cap.  i8  :  c  Vota  qux  maritus  facit  Deo  sine  ooo- 
sensu  uxoris,  stulta  esse  et  importabitia»  qnx  fra»- 
geiida  sunt.  > 
Polest  tamen  alter  atteri  licentiam  dare  aecedcre  ed 


i\m  *  OBSERVATIONES  ET  NOT/E.  1«54 

tervituUm  Bei  in  monasterio  et  sibi  nubere,  Vide  varlas  A  piat  virum,  ipsa  feinina ,  si  vult ,  accipiat:  similiter 


lecUoues,  in  quibus  hic  lociis  rcferlur  cilalus  et  ex- 
posiUis  ab  Egberto  et  Reginone.  Subjungit  Tbcodo- 
iiis,  et  taraen  non  est  canonicum.  Quod  tamen  non 
longo  posl  tempore  comprobavil  concilium  Gompen- 
dieose,  can.iS :  c  Si  quis  vir  mulierem  suam  dimiserit, 
et  dederit  commentum  pro  religionis  causa  intra 
moQaslerium  deservire,  aut  foras  monasterium  de- 
dcrit  Hcentiam  veiare,  sicut  dixlmus,  propter  Deum, 
vir  illius  accipiat  mulierem  Icgitimam  ;  simililcr  et 
mulier  faciat  :  Georgius  consensit.  > 

Diaconi  autem  relicta;  non  licel,  Goncil.  Toletanum 
1,  cap.  18  :  c  Si  qua  vidua  episcopi,  sive  presbyteri, 
aut  diaconi,  maritum  acceperit,  nuUus  clericus,  nulla 
religiosa  cum  ea  convivium  sumal,  nunquam  com- 


et  vir.  I  Sed  cuni  Augnstino  pluribus  in  locis,  el 
maxime  lib.  de  Bouo  conjugali  cap.  45  et  lib.  ii  da 
adidterinis  Gonjugiis,  eap.  ii.  Patrcs  concilii  Aure- 
lianensis  ii  minimc  indulgent.  Sic  enim  can.  ii  : 
c  Gontracta  matrimonia  acceilente  innrmilale  nulla 
voluntatis  conlrarielate  solvantiir.  Quod  si  qui  ex 
conjugibus  feccrinl,  novcrinl  CQnununionc  privan- 
dos.  I 

Mulicr  qu(v  vovit  post  mortcm  viri ,  iterumque  wm- 
pta,  Sanclus  Basiiius  teslatur  in  epislola  ad  Ampbi- 
locbium  ,  can.  18,  Patrcs  erga  lapsas  virgines,  quse 
vitam  in  boneslale  Doniino  profess»  erant,  clemen- 
ter  se  gessisse.  <  De  lapsis ,  inquit,  virginibus ,  qu;B 
vitam  in  boneslatc  Domino  professae  sunt,  sua  pacta 


uiuDicet,  morienti  tantum  ei  sacramcntum  subve- B  conventa  innrmarunt,  Patres  (|uidem  clementer  et 


Diat.  >  Goncil.  Aurelianense  i,  cap.  15  :  i  Si  se  cui- 
cunque  Diulier  duplici  coujugio  presbyteri  vel  diaconi 
relicta  conjunxerit,  aut  castigali  separentur,  aut 
ccrte,  si  in  criininum  intcnlione  perstiterint,  pari 
excommunicalione  plcctantur.  >  Goncil.  Epaonensc, 
can.  3i :  Relicta  prcsbyteri,  sive  diaconi,  si  cuicun- 
quc  renupserit,  eatenus  ab  Ecclesia  dcpellatur,  donec 
a  conjunctione  illicita  separetur  :  marito  quoque  ejiis 
simili  usque  ad  correctionem  scverilatemplecienJo,  > 
Idem  babct  concilium  AnlisiOiiOrcnse,  c.  2i;concil. 
Matisconenscii,  can.  14. 

Sed  ille  in/irmatust  seu  illa  infirmata,  Si  consensu 
amborum  scparentur,  qui  non  potcst  se  continerc, 
quid  ei  agendum?  Sic  respondet  Gregorius  II,  epist. 


leniter  in  corum  qui  labuntur  infirmitatem,  se  ge- 
rentes,  esse  admiltendas  censueinint  posl  annum  ,  ad 
similitudinem  digamorum  dcccrDcntes.  >  Inter  illos 
Patres,  de  quibus  sanctus  Basilius  loquitur,  annu- 
merandus  est  sanclus  Gyprianus,  qui  ita  in  opistola 
G2,  ad  Pomponium :  c  Quod  si  ex  fide  se  Gbristo  dica- 
verunt ,  pudice  et  caste  sine  ulla  fabula  perseverent, 
ita  fortes  et  stabiles  prxmium  virginitatis  cxspe- 
ctent.  Si  autero  perseverare  nolunt,  vel  noD  pos- 
sunt,  melius  est  ut  uubant  quam  in  ignem  delictis 
suis  cadant.  i  Sed  in  bunc  numerum  reccnseri  pra^- 
cipue  debeiit  Palres  concilii  Ancyrani,  ad  quorum 
verba  sanctus  Basilius  videlur  spectusse.  Sic  vero 
can.  19  :  <  Quicunque  virginitatom  profitentes,  prp- 


15,  ad  Bonifacium  episcopum,  can.  2 :  c  Nam  quod  C  fessionem  suam  irriiani  reddunt,  ii  bigamonim  de- 


proposuis!i,  quod  si  mulier  infirmitate  correpta  non 
Yalueril  debilum  viro  reddere,  quid  ejus  faciat  con- 
jugalis?  Bonum  esset  si  sic  perinanerel,  ut  abstinen- 
tiae  vacaret.  Sed  quia  hoc  roagnorum  est,  ille^ui  se 
non  poterit  contiacre ,  nubat  roagis  :  noD  tamen 
omnem  snbsidii  opem  sublrabat  ab  illa,  quam  infir- 
milas  prjcpedit ,  et  non  detestabilis  culpa  excludit. » 
Egbertus  Eboracensis  in  responsione  ad  interroga- 
tiunem  1^:1  Nemo  contra  Evangelium  ,  nenu)  con- 
tra  Apostolum  sine  vindicta  facit :  idcirco  consen- 
sum  ininjme  praebemus  adultcris.  Onera  tanien  quse 
sine  periculo  porlari  non  possunt,  nemini  imponi- 
mus  ;  ea  vero  qux  Dei  sunt  mandata  conOdenter  in- 
dicimus,  Quem  aytem  infirmitas  implendi  prxpedil, 


finitionem  impleant.  i  At  sanctus  Basjlius  dicit,  cnm 
numerus  virginujn  Deo  dicatarum  angeretnr,  et  vo- 
tum  jain  solemne  esset  et  publicum ,  hanc  priorem 
disciplinam  esse  immutandam.  Quainobrcm  aliud  se 
primum  statuisse  ita  declarat  can.  18 :  i  Mihi ,  in- 
quit,  videtur  quod  quoniani  Dei  gratia  pro4?edens 
Ecclesia  fil  fortior,  etordovirginum  augetur,  est  ad- 
hibendus  animus  rei  qune  per  intelligentiam  cernitur, 
et  sententiae  Scriptune ,  quse  potest  ex  consequeiitia 
uiveniri....  Virgo  adulterx  judicio  subjicitur,  si  euni 
qui  cum  alieua  muliere  cobabitatj  adulterum  nonii- 
Damus ,  eum  non  prius  ad  communionem  admitten- 
tes,  quam  a  peccato  cessaverit :  ita  vidi^Iicet  et  in 
co  qui  virginem  babet ,  afTiciemur.i  Et  jam  sanxerat 


uno  profecto  muUuin  reservamus  judicio  Dei.  Jgitur  D  can.  6  hujusmodi  conjuncliones  esse  fornicationes 


lie  forle  videainur  silcntio  foverc  adulteros ,  aut 
diabolus  qui  decipil  adultcros  de  adulteris  exsultet, 
ultoribus  audi :  Quod  Dcus  conjuniit,  homo  nonse- 
paret ,  el  ilem  :  Qni  potest  caperc  capiat,  Sxpe  nam- 
qiie  teinporum  permutatione  neccssitas  Icgem  fian- 
git.  Quid  enim  fecit  David  quando  esuriil?  Et  tamen 
siiie  poccato  est.  Ergo  in  ambiguis  iion  est  ferenda 
sententia,  sed  consilia  neccsse  est  periclitari  pro 
salute  aliorum  ;  hac  conditione  interposita ,  ut  ei  qui 
&e  coniinentiae  devovit,  nullo  modo  concedatur  se- 
cuudas  inire  nuptias,  viventc  priore.  i  Goncil.  Gom- 
pcndiense,  can.  16 :  c  Si  vir  leprosus  mulierem  ba- 
beat  sanam,  si  vult  ei  donare  commcatiim  ut  ucci- 


quce ,  ut  ait,  pro  matrimoiiio  reputari  non  possunt , 
atquc  cas  omnino  csse  divellendas*  Gui  sententias 
suiTragantur  Patres  concilii  Valemini  i ,  can.  2  ;  Sti- 
tuta  Ecclesix  autiqua ,  can.  105  :  c  Nam  si  adulter» 
conjuges  reatu  suiit  viris  suis  obnoxiae,  quanto  ma- 
gis  viduie  quai  rcligiositatcm  niutavenmt,  criminc 
adulterii  notabuntur,  si  devotionem,  quam  Deo 
sponte  non  coacte  obtulerunt ,  libidinosa  corruperint 
voluptate ,  atque  ad  secundas  nuptias  transitum  fe- 
cerint!  i  Goncilium  Toletanum  i,  can.  19;  Siricins 
in  epistola  ad  Ilimerium  Tarraconensem  ,  can.  6 ; 
sanclus  Joannes  Ghrysostomus  in  lib.  ii  ad  Theodo- 
dorum  lapsum  cum  dicit :  c  Sed  tibi  iam  non  est  in- 


flS5 


AD  POENITENTIALE  THEODORI 


115« 


tcgrum  jura  connubii  servare ,  coelesli  enim  sponso  A  volis  vero  noxiis  ita  sanctus  Ambrosins  lib.  i  Offido- 


semel  junctum ,  illum  rclinquerc ,  et  uxoris  laqueis 
Implicari ,  aduiterii  crimen  incurrerc  est  :  quam- 
vis  millies  hoc  ipsum  nuptias  vocet ,  ego  tamen  ct 
adnlierio  illud  tanlo  pejus  atrirmo ,  quanto  roajor 
ac  melior  morlalibus  Deus.  i  Innocentius  l ,  in  epi- 
stoia  ad  Yictricium  episcopum  Rothomagensem , 
cap.  12,  vocal  quidem  adulteras  eas  quae  a  sacerr 
dote  fuerant  velataj.  Sed  cap.  13  staluit  taiitum  ut 
qux  in  proposito  virginali  semper  manere  promiser 
runt ,  et  quae  necdum  sacro  velamine  tectae  sunt ,  si 
pupserint ,  pocnitentiam  aliquapto  tempore  debeant 
peragere.  Idcm  staluunt  antiqui  canones  Romanorum 
quos  vir  cl.  J.  Sirmondus  subjecit  cpistolis  Inno- 
centii  I.  Vide  can.  i  ct  2.  Scd  hanc  quaestionero 


rum,  cap.  50  :  c  Est  etiam  cootra  officium  nonnnn- 
quam  solvere  proroissiun,  s^craroentum  costodire  at 
Herodes.  i  Yide  supra. 

Ergo  cujus  uxor  infidelis  et  gentitis  et  non  poie$i 
eonverti ,  demutetur.  Sanctus  Ambrosias ,  lib.  vni  in 
Luc,  cap.  16  :  c  Gaeteris,  inquit,  ego  dico,  non  Do- 
minus ;  si  quis  frater  inGdelem  habet  uxorem ,  elc 
Itaque  ubi  est  impar  conjugiuro  ,  lei:  Dei  non  est  » 
Et  addidit :  c  Quod  si  infid^lis  discedit ,  disce(!al, 
ctc.  >  Sanc^tus  Augustinus,  lib.  i  de  adulterinis  Con- 
jugiis,  cap.  Ip  :  <  Quia  enim  coigux  fidelis  relinqae- 
re  conjugejn  lipite  potuit  infidelem  ,  ideo  fieri  hoc 
non  Doroinus  ,  sed  Apostolus  prohibet.  Quod  eiiio) 
Doroinus  prohibet,  fieri  omnino  non  licet,  etc.  Tibi 


luirifice  tractat  sanctus  Augustinus  lib.  de  Bono  vi-  B  aulero  videtur  infideies  quoque  dimittl  a   fidclibiu 


duilatis,  cui  videtur  non  satis  acute  ac  diligenter 
ponsiderare  quid  dicant,  qui  hoc  objicerent  argu- 
mentum :  c  Si  viro  suq  vivo,  quae  alteri  nubit , 
aduliera  est,  sicut  ipse  Dominus  in  Evangelio  defir 
nit :  Vivo  ergo  Cbristo,  £ui  mors  ultra  non  domi- 
natur,  quae  conjugium  ejus  elegerat,  si  homini  nu- 


uon  licere ,  quia  hoc  velst  Aposlojos  :  cum  ego  di- 
icam  iicere ,  quia  hoc  non  vetat  Dominus :  non  tameD 
expedire,  quia  hoc  ut  non  fiat  monet  Apostolus :  qai 
reddit  etiam  rationcro  cur  fieri  non  expediat,  qaam- 
vis  iiceat.  >  Auctor  Commentar.  ep.  I  ^d  Cor.,  cap. 
VII,  apud  Ambrosium :  f  Propositqm  religionis  cq- 


bit,  adullera  est.  Qui  hoc  dicunt,  inquit  sanctus  .  stoditpnecipiendoneChrislianirelinquant  conjagia: 


Augustinus,  acute  quidem  moventur,  sed  parum 
attendunl  hanc  argumentaMonero  ,  quanla  rerum 
sequatur  absurditas.  Curo  eniro  laudabiliter  etiaro 
vivente  viro  ex  ejus  consensu  conlinentiam  femina 
Christo  voveat,  jam  secundum  isiorum  rationem 
nulla  hoc  facere  debet,  ne  ipsum  Christum,  quod 
sentire  nefas  est ,  adulterum  faciat ,  cui  vivente  viro 
pubit ,  etc.  I  Yide  post  sanctum  Augustinum  san-  C 
ptum  Leonem  in  responsionibus  ad  inquisitionem  15 
Ruslici  Narbonensis;  concilium  Araosicanum  i,  can. 
24-^;  synodum  sancti  Patricii,  can.  17;  jconcilium 
Chalcedonense  ,  can.  16;  concilium  Arelatense  ii, 
jcan  51 ;  coiicilium  Andegavense,  can.  5 ;  concilium 
Turonicum  i,  can.  6,  ex  c.  7 ;  concilii  Arclatensis 
IV  apud  Ivonem  libro  iii,  et  Grat.  xxvii,  q.  1 ;  Syui- 
fnachum  papam  in  epistola  7,  ad  Caesarium  episco- 
pum  Arelatensero,  can.  4  et  5;  conciliuro  Parisiense 
III,  can.  5;  concilium  Turonense  ii,  can.  15  et  20, 
pbi  plures  canones  supra  citati  referuntur. 

Ergo  unam  licentiam  dedit  Theodorus,  Sic  Theo- 
^orus  se  ipsum  citat  cap.  12  :  c  Theodorus  dicit : 


sed  si  infidelis  odio  Dei  discedit,  fidelis  non  erit 
reus  dissoluti  matrimonii,  etc.  Non  enim  ratum  est 
matrimonium  quod  sine  Dei  dcvotione  est,  ac  per 
hoc  non  est  peccatum  ei  qui  dimittitnr  proptef 
Deum,  si  alii  se  junxerit.  Conturoelia  enim  Creato- 
ris  solvit  jus  roatrimonii  circfi  eum  oni  relioqaitor, 
ne  accusetur  alii  copulatus.  9 

Si  mulier  discesserit  a  liro  suo  despiciens  emn,  d 
nolens  revertere  .  .  .  aliam  accipere  liceat  uxorem, 
Quod  idem  habent  Excerptiones  Egberti  Eborac.  ar- 
chiepiscopi,c.  122;  concilium  Yermeriense,  can.11 : 
f  Si  quis  necessitate  inevitabili  cpgenl^  in  i^iuni  do- 
catum  seu  prpvinciam  fugerit,  aut  seniorem  snam, 
cui  fidem  mentiri  non  pptcrat,  secutus  fuerit,  et  axor 
ejus,  cum  valet  et  potest,  ainore  parentum  aat  re- 
rum  suarum,euro  8equinoluerit,ipsa  omnj  teiiippre, 
quandiu  vir  ejus,  quem  secuta  non  fuit,  vivit,  seto- 
per  innupU  permaneat.  Nam  ille  vir  ejus  qui  no- 
eessitate  cogente  in  alium  Iqcum  fugit,  si  se  abstir 
nere  non  potest,  aliam  uxorem  cum  pcBnitentia  ^ 
test  accipere.  1  ^atio  quam  afieri  Egbertus  Eboia- 


Nos  vero  per  misericordiam,  etc.  >  Et  in  concilio  ^  censis  can.  supracitato,  iUa  est:  c  Cumcoi^ensae|ii- 


P^rutfordiensj,  apud  Bedam  lib.  Hist.  iv,  cap.  5,  et 
fipud  BurcharduDQ,  lib.  xvii,  c.  59. 

Ipse  episcopus  habet  potestatem  m^tare,  Maxime 
^i  votui)Q  est  aut  ineptum  ,  aut  no^ium.  Sanctu^ 
Pasilius  de  yotis  ineptis ;  in  ep.  ad  ^mphilochiqm 
pan.  28 :  c  lUud  quidem  in|hi  visum  est  ridiculuro, 
vovere  aliquem  a  caniibus  suiliis  abstinere.  Quam? 
pbrem  dignare  eos  docere  ut  ah  fn^ptis  vplis  et  pro- 
pkhsis  abstineant ,  usum  quidem  esse  indiflerentem 
permitte.  Nulla  enim  Dei  creatura  est  rejicienda, 
quae  cum  gratiarum  actione  accipitur.  Qtiare  votum 
est  ridiculum,  abstinentia  non  est  necessaria.  i  Sic 
sanctus  Basilius  bortatur  Amphilochium  episcopum 
Mt  mutet  et  solvat  vota  ista  inepta  et  ridicula.   pe 


scopi,  inquit,  ipse  aliam  apcipiat  oxoremj  si  eonti* 
nens  esse  non  poterit,  et  poeniteat  tre^  annos,  vd 
etiam  quandiu  vixerit,  quja  juxta  seotentiainDofBiBi 
mpechus  comprol^atur.  t 

Si  in  captivitatfi  ppr  vim  ducta  redimi  non  poted, 
ppst  annum  alteram  accipere,  Quod  confinnantEs« 
c^rptipnes  Egberti  E;))prapensis,  can.  122 ;  sed  abboe 
djssentiunt  plures  Patre^.  Sanctus  Basillus  ia  epi- 
sfola  canpoica  ad  Amphjlochioro,  c.  51 ;  Tbeopbibtt 
Alexandrinos  in  Responsion.  ad  interrogat.  15; 
ctus  Augustin.,  lib.  if  de  adulteriuls  Conjagils; 
ciiium  Aurelianense  ii,  can.  11. 

Posteriorem  dimittat,   Innocentius  I  in  eptst.  ai 
Probum :   c  Cum  enim,  inquit,  iii  captivitale  pn^ 


1 1  ::7 


OBSERVATIONES  ET  NOT.E. 


il5g 


dicta  Ursa  mnlier  lenerctur,  aliuJ  conjugium  cum  A  admistioncro  proprioc  conjiigis,  el  lavacri  pnrificatio- 


restitula  Fortunius  roemoratus  inisse  cognoscitur. 
Sed  favore  Domini,  reversa  Ursa  nos  adiit,  et  nullo 
dirPitente,  nxorem  se  memorali  cssc  perdocuit.  Qua 
de  re,  domine  fili,  merito  illustris,  statnimus,  fide 
catholica  suffragante,  illud  essc  conjtigium  quoJ  pri- 
mituseratgratiadivina  rundatnm :  convcntuniquese- 
cundx  mulieris,  priore  supcrstitc,  ncc  divortio  eje- 
cla,  nullo  paclo  posse  esse  legitiroum.  i  Cui  respon- 
sioni  favet  Leo  1  in  epist.  adNicelam  episcopuro  Aqui- 
leiensem,  cap.  i-4. 

In  lerlia  propinquUale  carnis,  Hunc  locuro  Raba- 
nus  in  epistola  ad  ilumbertum  episcopum  prseclare 
esponit  his  verbis  :  c  Similiter  et  in  Theodori  aiv 
cbiepiscopi  gestis  Anglorum  capitulis,  quae  de  necesi- 


nera  qua;rcrf»,  et  ab  ingrcssu  ccclcsiuc  paululum 
revercnier  abslincre  :  nec  h?ec  dicenles  depula- 
mus  culpam  esse  coiijugium  :  scd  quia  ipsa  licta 
commistio  C(UiJ!igum  sine  volnplatc  carnis  rieri 
non  polcst,  a  sacri  loci  iiigrcssu  abstincndum  est, 
quia  voluptas  ipsa  csse  sinc  culpa  nuUatenus  po- 
test.  I 

El  postea  dixcrit  mulier  de  viro  suo  non  posse, 
Yidcconcilium  Vcrmeriense,cai!.  1" ;  conciiium  Com- 
pendiensc,  can,  17 ;  epislolam  llabani  aJ  Heribul- 
dum,  c.  29  :  <  QuoJ  aulem  interrogasti  de  his  qui 
matrimonio  juncti  sunt  et  coirc  non  possunt,  an 
illc  aliam  vel  illa  alium  ducere  possit.  Quibus  scri- 
ptum  est  :    Vir  et  mulier  si  se  conjunxcrint,  et  po- 


sariis  conscripsit  rebus,  invenimus  quod  in  tertia  R  slea  dixerit  mulier  de  viro  quod  non  possit  coire 


propinquitate  carnis  sccundumGrsecos  liccat  nubcre, 
in  qointa  secundum  Rom*anos.  Qui  tamen  conjugia 
in  tertia  propinquitate  facta  non  soiverent,  si  antea 
ab  inscienlibuscomparala  fuissent,xquaIiterquecQn- 
jnngeretur  vir  in  matrimonio  his  qui  sibi  consan^ 
giiinei  sunt,  et  uxoris  sux  consanguineis  post  nior- 
tem  uxoris,  etc.  Igitur  quia  a  mea  parvitate  voluisti 
quid  sentirero  de  bac  re,  tibi  rescribi,  proptcr  fragi- 
litatero  prsesentis  temporis  reor  hoc  qifod  Theodorus 
episcopus,  inter  Gregorium  et  Isidorum  medius  in- 
eedens,  in  suis  capitulis  df finivit  magis  sequcnduro, 
iit  quinta  generaiione  jam  licitum  connubium  fiat: 
quia  non  lex  divina  huic  contradicit,  nec  eliam  sah^ 
ctoruro  Patruro  dicta  hoc  prohihent.   Si  autero  et  in 


cum  eo  ,  si  po|,esl  probare  per  justum  judicium 
quod  vcrum  sil,  accipiat  alium.  i  ViJe  Rcginon., 
lib.  11  dc  ecclcsiasticis  Pisciplinis,  cap.  242;  iib.  vi 
Capilular.,  c,  55. 

Puellam  desponsatam  noi^  licet  parentibus  dare  aiii 
viro.  Concil.  Eliberitanum,  c.  54:  c  Si  qui  paren- 
tcsfidem  fregerinl  sponsalioruro,  Iriennii  temporc  .i!»- 
stineantur.  Si  tamen  iidem  sponsus  vel  sponsa  in 
gravi  crimine  fuerint  d^prehensi  ,  excusati  erunt 
parentes:  si  in  eisdem  fucrit  vilium,  et  polluerinl  sc, 
superior  senlcntia  servetur:  »  Siricius  papa  hujusc^ 
rei  istam  rationem  profert  in  ep,  ad  Himerium  Tar- 
raconensein,  can.  4  :  «  De  conjugali  autem  viola- 
tione  rcquisisli,  si  desponsatam  abi  puellam  allcr 


ipiinta  ab  insciis  fuerit  copula  pcracta,  mclius  mihi  ^  in  matrimonium  possil  accipere.    Hoc  ne  fial  oroni- 


videtur^  ut  cum  poenitentiae  huiuiiitatione,  si  se  uxo- 
ratus  contincre  non  vuit,  Dco  satisfacial.  i  Vide 
Reginonero  lib.  ii  de  ecclesiasticis  Discipliiiis,  cap. 
200.  Sed  praesertim  consule  Hugonem  dc  Sancto  Vi- 
ctore  in  lib.ii  Sacraroentorum  parte  xi,  uhi  eamdem 
qnxsiiooem  probat  plurimis  Patrum,  pontificum  Ro- 
inanorum  et  aliorum  testimoniis,  quibus  addi  potesl 
quod  docet  in  suo  PGenitenliali  magister  Robertus 
de  Flaroesbore. 

Excerpta  ex  Posmtentiali  magistri  Roberti  de  Flames^ 

bure^  lib,  ii. 

Cognatio  impedit  et  dirimit  malrimonium,  nonin 

linea  ascendente  vel  desccndente,  qux  eadem  est  in 


biis  roodis  inhibcmus ;  quia  illa  benedictio  quam  nu- 
ptune  saccrdos  imponit,  apud  fidelescujusdam  sacri- 
legii  instar  esi,  si  uUa  Iraiigrcssione  violciur.  > 

Itla  autem  si  non  vult  habitare  cum  eo  viro  cui  e$i 
desponsata^  reddaturei  pecunia  quamdedit,  et  tertia 
pars  addatur,  Tamen  sanctus  Gregorius  Magnus  d  > 
cet  lib.  VI,  ep.  20,  desponsatam  in  monasterio  con- 
versam  nullo  damno  multandam.  t  Qiiia,  inquit, 
decreta  legalia  dcsponsatam,  si  converli  volueril, 
nullo  omnino  censuerunl  damno  multari  in  codice 
de  episcopis  et  clcricis,  Icge  36,  quid  noslrnc  man- 
suetudini  religionis  contrarium  csse  visum  est.  > 

Puer  usque  ad  quindecim  atinos  sit  . . .  tunp  $e  ^ 


iufinituro,  quia  si  hodie  viveret  Adam,   cum  nuWsk  ^ip^^^npotest  monachumtacere:  puellavero  sexdecim^ 


posset  coDtrahero.  |n  lineivero  transversa,  eliaro  in 
leptimo  gradu  dirimitur  matriraonium.  Dispensari 
iamenpotest,  sed  a  solo  papa  :  ct  tanlnra  ultra  ter* 
tiom  gradum  ,  quia  in  lege  inhibetur  coptractus  io 
primo,  secundoet  tertio  gradu.  Papa  autem  contra 
legemetEvangelium,  ut  supcrins  diclwn  est,  dispen? 
sarenonpotest. 

Lavet  seantequamlntret  in  ecclesiarn,  Gregoriusl 
in  responsioneiO  ad  inierrogationero  Augusii:  <  Vir 
aatem  curo  propria  conjuge  dormiens,  nisi  lotus  aqua 
intrare  ecclesiaro  non  debet,  sed  neque  loius  intrare 
•latim  debet,  etc.  >  Et  paulo  post  declarat  Romano^ 
nim  esse  usuro  ab  antiquioribus  accepturo.  c  Roma- 
lH>nim  taroen  semper  ab  antiquioribus  usus  fu'l,post 


vel  septemdecim,  Sanctus  Basiiius  ip  episl.  ad  Aroir 
philochiuro,  can.  i8:  i  Professiones  autem  ab  eq 
^mpore  judicamqs,  quo  xtas  rationis  complemen-r 
tum  habueri(.  Non  eniro  pueriles  voces  oronino  ii| 
bis  esse  ratas  CKisliroare  oportet :  sed  earo  qua>i  sut 
pra  sexdeciro  ye\  septerodecim  annos  nata  fuerit, 
pationisque  compos  etdiu  examinataprobataqueper-: 
severaverit,  etut  adroittatur  precibus  contendit,  t:]ii| 
oportel  in  sacraniro  virginuro  catalogun^  refcrri, 
ejusque  confessionem  comprohare,  et  illius  infirniaf 
tioncm  inexorabiliter  punire.  Mullaseniro  paren- 
tes  et  fratres  ofTerunt,  et  quidam  corum  qui  eas  co-r 
gnatione  atliugunt,  ante  a^tatem  non  ex  se  ipsis  ad 
coelibatum  incitatas,  $ed  aV'QuM  <luod  ad  viclum 


1159 


AD  POENITENTIALE  THEODORI 


1160 


suuiiiperlinelproouraiUcs,  quas  no:i  facile  admillere  A  nuplianini  csi,  jam  malura  ad  usum,    melius  csse 

oportet,  doncc  apcrte  propriam  suam   scnlentiam 

p<»rscrulati  fiicrimus.  •    Qui   canon  citatur  a  conci- 

lio  Qtiinisexto,  can.  40.  Sanctus  Ambrosius,  lib.  in 

de  Yirginibus  :    c  Aiunt  etiam  plcriquc  maturioris 

aetatis  virgines  esse  Tclandas.    Noque  ego  ab  uno, 

saccrdolalis  esse  cautionis  debcre,  ut  non   temere 

puella  Vflctur.   Speclct  plane,  spcclct  xtatcm  sa- 

cerdos,   sed  (idei  vel   pudoris;  spectel  el  malurita- 

lem  verccundirc;  examinet  gravilatis  canitiem,  mo- 

runi  seneclam,  pudicilise  annos,   animos  castitatis. 

Tamcn  deinde  si  malris  tuta  custodia,  comitum  so- 

bria  scdiililas ;  si  b.Tc  pncsto  sunt,  non  deest  vir- 

gini  longrcva  canitics ;    si    bnec  desunt,  differatur 

puella  potius  moribus  quam  annis.    Non  crgo  xtas 


ut  sccundum  concessam  legem  puMice  nubat,  quam 
occulte  lurpiter  agat  islud,  ct  erubescatur  illa, 
etc.  >  Et  paulo  post  :  c  Hoc  dicit,  ut  qui  virgiDem 
hahct  ciii  animus  ad  nuptias  non  est,  servet  illam  : 
nec  illi  ingerat  fomitem  nuptiarum,  quam  ^idet 
nul)endi  voluntatem  non  habere.  Beneficia  enim  si 
pnestanda  siint,  quanlo  magis  minime  auferenda.  i 
Sanctus  Hieronymus  in  eadem  verba  :  c  Hoc  loco 
non  parentes  dicit  virginum  filiarum  :  ne^ue  enim 
potestatis  illonim  potest  esse  propositum  alienx 
continentiae  :  sed  unumquemque  habere  propria; 
carnis  arbitrium  eam  incomiptam  serrare,  etc.,  ill€ 
firnius  statuit,  cujus  puellae  consensus  patns  fir- 
maverit  voluntatem.  i  Synodus  sancti  Patncii,  can. 


rcj  cilur  norentior,  sed  animus  examinatur.  •    Con-  ^  27  :  Quod  vult  pater,  faciat  virgo,  quia  caput  mulie- 


cilium  Cxsaraugustanum,  c.  8  :  c  Itcm  lectum  est, 
non  vclandas  csse  virgincsquae  se  Deovoverint,  nisi 
quadraginla  annorum  probata  sotate,  quam  sacerdos 
comprobavcrit.  Ab  universis  episcopis  dictum  est, 
Placet.  I  Concilium  iii  Carthaginense,  can.  5:  c  Item 
placuit  ut  antcviginiiquinc[ue  annos  nec  diaconi  or- 
dinentur,  nec  virgincs  consecrenlur.  >  Concil.  Mi- 
h:vitanum  ii,  c.  26 :  c  Item  placuit  ut  quicunque 
episcoporum,  necessitate  periclitantis  pudicitise  vir- 
ginalis  (cum  vel  petitor  potens,  vel  raplor  aliquis 
formidatur,  vel  si  etiam  aliquo  mortis  scrupulo  pe- 
riculoso  compuncta  fuerit,  ne  non  velata  moriatar, 
aut  exigentibus  parentibus,  aut  bis  ad  quorum  cu- 
ram  pertinct),  velaverit  virgincm,  seu  velavit  intra 


ris  vir.  Sed  requirenda  cst  a  patre  voluntas  yirginis, 
dum  Deus  reliquit  hominem  in  manu  consilii  soi.   t 

CAPUT  xn. 

De  servis  et  anciUis, 
Si  non  potest  redimi  quce  in  servittQ  est^  liberp  llr 
cet  ingenuam  conjungere.  Concil.  VermerieQse,  can. 
6  :  c  Si  quis  ingenuus  homo  ancillam  u:(orem  ac- 
ceperit  pro  ingenua,  si  ipsa  femina  postea  faerit 
inservita,  si  redirai  non  potest,  si  ita  voluerit,  li- 
ceatei  aliam  accipere.  Simi4iter  et  mulier  inge- 
nua  si  servum  accipiat  pro  ingeuuo,  et  postea  pro 
qualicunque  causa  inserviius  fuerit ;  nisi  pro  ino- 
pia,  fame  cx)gente,  se  vendiderit,  et  ipsa  hoc  con- 
senserit,  et  de  pretio  viri  sui  a  fame  libcrata  fumt; 


viginli  quinque  annos  atatis,  uon  ei  obsit  concilium,  ^  si  voluerit,  poiest  eum  dimittere,  el  si  se  continere 


quod  de  isto  annorum  numero  constitutum  est.  i  Qui 
canon  refertur  in  integro  codice  Ecclesiac  Africanae, 
can.  liG.  Concilium  Agatbensc,  can.  19  :  c  Sancti- 
moniales,  quamlibet  vita  earura  et  mores  probati 
sint,  anteannum  xlatis  suse  quadragcsimum  non  ve- 
lentur.  >  Sanctus  Cregorius  in  lib.iii,  ep.  11 !  c  Nul- 
lam  igitur  fratcrnitas  tua,  nisi  sexagenarlam  virgi- 
nem,  cujiis  xtas  hoc  at<|ue  mores  cxcgerint,  velari 
permittat.  i  Ex  quibus  omnibus  raanifeste  coiligi  po- 
test  de  hujusniodi  rd)us  provariis  circumstantiis  re- 
ligiose  esse  judicandum ;  at  maxinie  cavendum  ne 
infantulae  aetatis  puellulae  velentur,  antequam  illae 
eligere  scianl  qiiid  vcllnt,  ut  prxcipiuntCaroIiMagni 


non  potest,  alium  ducere.  Similiter  et  dc  roaliere 
si  se  vendiderit,  et  vir  ejus  ita  consenserit,  taiir 
ter  potest  slare,  si  se  separaverint.  Picnilentia 
tamen  araborura  necessaria  est.  Nain  qui  de  prar 
tio  paris  sui  de  tali  necessitate  liberatus  fuerit, 
in  tali  conjugio  dcbet  permanere,  et  non  separari. 
Concil.  Corapendiense,  can.  5  :  c  Si  Francus  booio 
acccpit  mulierem,  et  sperat  quod  ingenua  sit,et 
postea  invenit  quod  non  est  ingenua,  dimittat  eam 
si  vult,  et  accipial  alian^. 

Liber  est  ex  ea  generatus.  Etenim  juxta  Justinii- 
ni  Instit.  Ub.  i,  titul.  i  :  c  Sufficit  liberam  fuisse 
matrem  eo  tempore  quo  nascitur,    licet   ancilla 


ecclesiasticaCapituIa,  cap.  li,  et  Ludovici  Pii  irape-  _  conoeperit.  i  Leges,  quantam  fieri   potesl,  jnri  oa- 


ratoris  CapiMiIare  1 ,  cap.  26,   ubi  quidam  canones 
supra  citati  referuntur. 

Post  autem  hauc  (etatem  patri  non  Ijcet  filiam 
snam  conlra  ejus  voluntatem  in  matrimonium  dare. 
Ergo  ante  bnnc  xtatem  liccbat.  Quara  discjplinam 
videtur  indicare  Theodoretus,  qui  sic  exponit  illa 
verba  epistoLe  I  ad  Corinth.  :  c  Si  quis  autem  tur* 
pein  se  vidcri  exisiimat  super  virgine  sua,  quod 
sit  superadulta,  et  i(a  oporlet  fieri,  quod  vult  fa- 
ciat :  uou  peccat,  si  nubat.  Qui  vero,  inquit,  cce- 
libatum  dedecori  ducit,  et  ea  de  causa  vult  (lliam 
marito  jungere,  faciat  quod  vidctur.  i  Sed  aliter 
exponunt  aiii.  Hilarius  diaconus  in  Epistolam  ad 
Corinth.  I,  cap.   vii :  c  Si  ergo  aliqua  in  desiderip 


turali  favent,  quia  ut  dicitur  titulo  %  c  jure  oaUi- 
rali  omnes  homines  ab  initio  liberi  nasc^ntur.  > 
Et  titulo  5  ita  definitur  servitos  :  c  Esl  cooslitnlie 
juris  gentium,  qua  quis  domino  contra  naturani 
subjicitur.  i  Unde  contrarium  non*reclelegiUir  i9 
cap.  74  quod  sic  a  R.  D.  Luca  Acherio  editam  esi: 
c   qui  generatus  est,  servus.  i 

CAPUT  XHl. 
De  diterm  QuiBstionibus. 
Jejunia  tegitima...  ante  NataleDomini,  YideEgberti 
Eboracensis  archiepiscopi  Dialogum,  qui  in  respoi- 
sione  ad  interrogationem  16  teslatur  a  lemporilwi 
Vitaliani  papae  et  Theodori  inoleybse  in  Eccktii 
An^lorum  hanc  contuetudinem.  c   Nam  Imdc,  lnq«| 


iini 


OBSERVATIONES  ET  yOTM. 


im 


(Doo  gratias)  a  leinporibus  Yilaliani  papae  el  Theo-  A  bella  cum  armis  processerinl,  ita   deponanlur,  iit 


(lori  Dorobernensis  archiepiscopi  inoievit  io  Eccle- 
sia  Angloruin  consuetudo,  et  quasi  iegitima  te- 
nebatur,  ut  non  soliim  clerici  in  nKmasteriis,  sed 
eiiam  laici  cum  conjugibus  et  familiis  suis  ad  con- 
fessores  suos  penreDirent,  et  se  fletSbus  a  cama- 
lis  concupiscenti;e  cimsortio  hift  duodecim  diebus 
cam  eleemosynarum  largitione  mundarent;  quate- 
ntis  puriores  Dominics  communionis  perceptionem 
In  Natale  Domlni  perciperent ;  praeter  haec  nam- 
qiie  constituta  jejunia,  quarta  et  sexta  feria  pro- 
pter  paisionem  Christi,  et  sabbato,  proptcr  quod 
Ipso  die  jacnit  in  sepulcro  plerique  jejnnavenint.  i 
Servo  Dei  nuUatenns  licet  pHgnare,  muUorum  /i- 
eet  nt  contilio  servomm  Dei,   Rcctius  sanequam 


nec  laicam  communionem  habeant.  i  Ergo  legi 
debet  sicut  babcnt  duo  codices  Pcenitentialis  Tbeo- 
dori  :  f  Servo  Dei  nullatenus  licet  pugnare»  mul- 
torum  licct  sit  consiiio  servorum  Dei*  > 

Infantem  pro  infante  potest  dari  ad  monasterium 
Deo.  Infanles  perpetua;  virginitati  dicare  hoc  sa- 
Us  essc  antiquum  in  Ecclesia  declarat  exemplum* 
quod  Sulpiiius  Severas  refert  in  Historia  sancii 
Martini,  cap.  20  :  c  Quas  res,  inquit,  apud  Arbo- 
rium  iu  tantum  valuit,  ut  statim  puellam  Deo  vo- 
verit,  ^^  perpetuae  virginitati  dicarit,  etc.  i  San- 
ctas  Augustinus,  lib.  de  Quantitate  aiii :  ae,  cap. 
56  :  c  Jam  vcro  etiam  pueroruni  infantium  con- 
secrationes  quantum  prosint,  obscurissima  quxslio 


qiiod  habet  capit.    i%  a  R.  D.  Luca  Acherio  sic  ^  ^*^»  nonnihil  Umcn  prodesse  credendum  est.  Inve- 


editnm  :  t  Clcricis  nullatenus  pugnare  licct,  nisi 
in  multitudine,  aut  consilio  scrvorum  Dei.  >  Qn;e 
lectio  omnino  pugnat  canonibus  conciliorum,  tnm 
quae  prjecedunt,  quam  qux  subsequuntur.  Concil. 
Chalcedoiicnse,  c.  7  :  c  Eos  qui  in  clero  scmel  or- 
dinnti  sunt,  et  ilidem  monachos,  statuimus  nec  ad 
militarem  expeditionem,  nec  ad  sxcnlarcm  digRi- 
tatem  posse  venire.  Qui  aulem  hoc  andent,  ct  non 
pomitentia  dncti  ad  id  revertuntur,  qiiod  propter 
Deum  prius  elegerant,  anathematizari.  i  Concil. 
Andegavense,  can.  t :  c  Clerici  qnoque,  qui  reliclo 
clero  s6  ad  saccularem  militiam  et  ad  laicos  con- 
tulerint,  non  injiiste  ab  Ecclesia,  quam  reliquerunty 


niet  hoc  ratio,  cum  quxri  oportucrit :  quanquani 
ct  alia  multajam  diu  quxrenda  tibi  potius  quam 
cognoscenda  protulcrim.  Quod  Cet  uliiissime,  si 
duce  pictate  rcquirantur.  i  Post  sanctum  Basilium 
Theodorus  judicabat  bujusmodi  cousecrationcs  fa- 
cile  solvi.  Sic  enim  cap.  120  Basilius  judicavit 
pueris  Ucentiam  nabere  ante  sexdecim  annos,  si  ab- 
stinere  non  potuerint,  Cioamvis  nionachi  fuissent. 
Vide  quoquc  quod  rctolimus  supra. 

De  mortuo  autem  Dei  ioliut  est  notitia.  Anasta- 
sius  II,  in  epist.  1,  ad  Anastasium  Augustum,  cap.  2  : 
c  Itaque  monente  nos  beatissimo  Paulo  aposlolo, 
ne  quod  sit  in  hoc  offendiculum  in  Ecclcsia,  dum. 


MBOventur.  i  Concil.  Toletanum  iv,  c.  i  :  c  Clcrici  p  ^"^m*  facere  non  possumus,  de  his  qui  jam  trans- 


iB  quacunquc  seditionc  arma  volcntes  sumpserint, 
vel  sumpserunt,  reperti,  amisso  ordinis  sui  gradu 
hi  monasierium  poRnilentix  contradanlur.  i  Concil. 
Germanicum  i,  c.  2  :  c  Servis  Dci  pcr  omnia  arma- 
tnraro  portare,  vel  pngnare,  aut  in  exercitum  et 
in  hostem  pergere  omnino  prohlbnimus.  >  Synoilcs 
Metensis,  can.  16  :  c  Ut  arma  cierici  non  portent.  i 
Caroli  Magni  capitula  ecclesiastica,  cap.  4  :  c  Sc- 
cimda  vice  propter  ampliorem  obscrvantiam  apo- 
ttortea  auctorttate,  et  muUorum  episcoporum  ad- 
Bionitiooe  Instriicti,  sanctorumque  canonuni  rcgu- 
lis  edocti,  consultu  videlicct  omnium  nobilium  no* 
tlronim,  nosmetipsos  corrigcntes,  posterisque  r.o- 
stHs  cxemplum  dantcs,  volumns  ut  nullus  sacerdos 


icnint,  judicare  conemur,  obseryandum  esse  tran- 
quiltitas  tua  cognoscat.  Ait  enim  de  his  qui  de  re- 
bus  ad  Deum  solum  pertincntibus  judicare  prx- 
sumunt  :  Piemo  enim  nostrum  sibi  vivit^  et  nemo  sibi 
mori/tir,  etc.  i  Alia  Patrum  testiinonia  de  hac  re 
legere  est  in  constituto  Vigilii  papae  de  tribus  Ca- 
pitulis.  Scd  de  eadem  quaestione  plurimum  a  Pa- 
tribus  syuodi  Constantinopolitanx  ii  discussa.  Vide 
epistolam  impcratoris  Justiniani  ad  synodum  ii  Con- 
stantinopolilanam  ;  Cyrilli  epist.  ad  sanctum  Pro- 
clum ;  Procli  cpist.  ad  Joannem  Antiochenum ; 
Collationem  viii  concilii  Constantinopolitani  ii ;  Pe- 
lagii  II  cpistolam  ad  Eliam  Aquileienscm  et  alios 
Istrix  episcopos,  ct  Justiniani  imperatoris  edictiim 


in  hostem  pergat,  etc.  i  Et  paulo  post :  c  Hi  vero  D  advcrsus  tria  Capitula. 


nec  arroa  fcrant,  nec  ad  pugnam  pergant,  nec  cffii- 
tores  sanguinum,  vel  agitatores  Hant :  sed  tantum 
saBctorum  pignora  et  sacra  ministeria  ferant,  ct 
eraiionibtis  pro  viribus  insistant,  ut  populus  qui 
piifinare  del)et,  auxiliantc  Domino,  victor  cxistat, 
Ct  non  sit  sacerdos  sicut  et  popuhis.  i  Si  Caroliis 
Magnusdicat  se  canonum  rognlis  edoctum  seipsum 
conrigere  quod  jussissct  conira  ipsos,  ut  sacerdo- 
tes  pugnarent,  quomodo  Tbeodorus,  canonum  re- 
giitis  addictissimus,  potuisset  statucrc  licere  clc- 
ricis  pugnare  cum  coosilio  multorum  servorum  Dei. 
Denique  ex  capiiulis  Heraldi  Turonensis  manifestum 
€sC,  Ita  doponi,  nt  nec  laicam  communionem  ha- 
lieant,  c.  50  :  c   Ut  prcsbyteri  et  diaconi,  si   ia 

Patrol.   XCIX. 


CAPUT  XIV. 
De  reconciliatione. 
Romam  reconciliant  hominem  intra  absidem.  Gon- 
cilinm  Carthag.  ii,  can.  32 :  c  Cujuscnnque  au- 
tcm  pceniteniis  publicum  et  vulgatissimun  crimen 
est,  quod  universa  Ecclesia  noverit,  anie  absidem 
manus  ei  impoiiatur.  i  Cum  Tbeodorus  dicat,  intra 
absidem^  neccsse  c&t  absidem  non  solum  interpre- 
tari  de  sedc  et  Ihrono  episcopi,  sed  potias  de  spatio 
illo  quodpropinquumestarae  majori,  et  cancellis  se- 
paratum  est  a  reliqua  eoclesia  :  sicut  erudite  ani- 
madvertjt  Stephanus  Baluzius  in  suis  notis  ad  Re- 
ginooem,  et  probat  testimonio  Anastasii  in  Vita 
Leouis  ni. 

37 


4163 


THEODORI  ARCinEP.  CANTUAR.  DOCTRINA  DE  PCENITENTIA 


1!C4 


TBEODORI 

SANCTISSIMI  AC  DOCTISSIMI  ARCHIEPISCOPI  CANTCARIENSI8 

DOCTRINA  DE  P(ENITENTIA 

Ab  amni  nafritatii  9U9picione  tindicata. 


ioanncs  «orinus,  vir  docUssimus,  lib.  x  Poeni-  A  vel  ires.  Quare  doos,  Tel  Ire»  ?  In  ore  eoim,  imivlt, 
leniia,  cap.  17,  Tbcodorum  tanquam  novalorem 
ccclesiaslic»  disciplin®  de  pcenitcnlia  sic  exhibet : 
€  Hoc  concesso,   inqnit,  prima  islius  inoris  funda- 
mcnta  jacia  suntin  Anglia  \ersus  annum  680,  illo- 
que  Thcodorus,  homo  Grsccns,  qui  primus  aperle 
morcm  sustulil  publice  dc  criipinibus  occultis  poeni- 
tendi,  elc.  »  Quem  morem  quam  phirimis  concilio- 
rum  canonibus  sancitum  esse  profiietur  lib.  v,  cap. 
9,  his  verbis  :   •  Tot  sunt  hujus  anliquae  praxis  ar- 
gumenta ,  quot  fere  canones  anle  mille  annos  in  cri- 
minum  reos  coudili.  >  Idera  aflirmat  ipse  Morinus 
quibusdam  aliis  argumentis,  qujE  suo  loco  exami- 
nanda  sunt.  Scd  aJ  probandum  nequidcm  a  Theo- 
doro  potuissc  hac  in  rc  aliquid  novi  contra  canones 


duorum  vel  trium  leslium  slabit  omDe  ▼erbQn. 
Quoniam  quidem  tertio  correptioneni  mamht  ad 
Ecclesiam  deferendam,  sccundo  vuU  duos,  Td  tret 
lestes  adhiheri :  quibtis  praesentibuft  coirqitiift»  st 
emendare  se  non  vult,  cum  ad  Ecclesiam  ddaton 
fuerit  ejus  pcccatum,  possit  duobus  adhibitis  teftli- 
bus  confulari.  >  Quotdogmata,  tot  argurocDta,  qoi* 
bus  Origenes  aperte  negat  morem  fuiftse  Ecdcsis 
publice  de  peccatis  occuliis  poeniieudi.  1.  Evangdi- 
cum  pneceptum  dicit  io  eo  porfectius  datum  esae, 
quod  indicandi  peccatum  modum  discipliBamqoe 
constituit.  Alqui  liquet,  bunc  modum  iiMlicaiidi  pec- 
cata  disciplin&mque  prorsus  everiere  poeiHteiiiiain 
publicam  pro  peccatis  occultis ;  2.  afliroiat  ChHslum 


iotroduci,  tria  prius  ostendam  :  i.  Palres  plane  ne-  ^  evangelico  praiceplo  prohibere  ne  divulgentor  pec 

gare,  hunc  morem  fuisse  Ecclesiae  decreto  sancitum, 

publice  de  peccatis  occullis  pcenitendi ;  2.  eosdem 

affirmare  de  petcatis  occultis  morem  Ecclesia  fuisse 

secreto  poenitendi ;    3.  poeniienliam  publicam  pro 

pubFicis  tantum  criminibus  ab  Ecdesia  fuisse  sUtu- 

tam. 

CAPUT  PRIMUM. 


Patrei  negnnt  morem  fwstie  Ecctesi^e  decreto  «ancf- 
Ittin  de  peccalii  occuUis  publice  pxnitendi. 

Ofigenes  In  Levltic.  cap.  iii,  homil.  3  :  c  Yis  au- 
tem  scire  quia  conseniiant  haic  etiam  evangelicis  pr»- 
ceplis  ?  Ipse  Dominus  dicit  :  i  Si  videris  fralrcm 
tuom  pcccare,  argue  eum  intcr  te  et  ipsum  solum,  Si 


cata  occulta :  Quid  vero  magis  evulgat  peccaia  oe- 
culta,  quam  poenitentia  poblica,  qose  idcirco  a  Paa^i- 
bus  exomologesis  vocatur  ?  Quamvis  enim  a  coofei- 
sione  publica  distinguant  pcenitenliam  piiblicam :  illa 
tamcQ  in  publicum  adeo  profercbat  reum  ;  ut  lUiM: 
temporis  cuique  liccret  judicare  aut  homicidii  aot 
adullerii  aut  idoIoIalriGe  labe  pollotum  esse ;  3«  as* 
seiit  hoc  esse  utique  non  corrigenlis»  sed  polios  ia- 
famantis ;  sed  quis  crederet  Acmporibus  Origeais 
uiorem  fuissc  Ecclesisc,  noo  corrigendi  peocatom, 
sed  polius  infamandi :  aut  saltem  illud  credidiise 
Origcnem  ?  4.  c  Ubi,  iuquit  Origenes,  servare  silii 
myslerium  viderit  ille  qui  pecc^verLl,  scrvaiiit  et 
ipse  cmendationis  pudorcm  :  porro  ubinam  illud  loj- 


te  midierity  tncratus  cs  fratrem  tuum.  Qnod  si  te  non  C  sierium  peccatorum  ?  Quisoam  emendationis  pudor, 

audieril,  adhibe  lecum  alios  duos,  vel  ires.  Quod 

sl  nec  ipsos  audierit,  dic  Ecctesiw.  Si  t^ro  nec  Eccle- 

stffifi  audierit ,  sit  tibi  sicnl  ethnicus  et  pubticanus.  > 

Sed  evangelicum  pneceptum  in  co  pcrfeclius  dalum 

est,  quod  indicandi  pcccalum  nioduni  disciplinam- 

que  consliliil.  Non  vult  cnim  ic,  si  forle  peccatum 

videris  fratris  tiii,  continuo  cvolarc  ad  publicum, 

et  proclamare  passim,  ac  divulgare  allena  p>*ccata  : 

quod  esset  nti({uc  non  corrigenlis,  se  I  polius  infa- 

manlis.  Solos,  inquit ,  intcr  te  et  Ipsum  solum  cor- 

ripe  eom.  Ubi  enim  servare  sibi  mysteriuni  viderit 

iUe  qoi  pecesTerit,  servabit  et  ipse  emenlationis 

podorem.  Si  Tcro  dilTamari  se  videat,  illico  ad  dcne- 

gandi  ioqmdentiam  coDvertetur :  et  non  solum  non 

emendaTeris  peccaium ,  scd  et  doplicaveris.  Disce 

crgo  cx  Evangeliis  ordinem.  Primo,  inquit,  solus  in* 

ler  te  et  ipsiim ;  secando  adhibe  tecom  alios  doos. 


queni  servat  poenitentia  publica  ?  i  5.  Origeiies  pit- 
fiteiur ,  non  scn-ato  roysierio  peccatorum ,  neqae 
emendationis  pudore,  ad  impudcntiam  converti  pe^ 
catorem  :  Hoc  igitur  niodo  c  non  solura,  inquit,  noa 
emendavcris  peccatum,  sed  et  dnplicavcris.  >  6.  Ds- 
niquc  proponit  ordinem  cbaritatis  a  Christo  in  Evaa^ 
gcliis  prxscriptum,  ut  qui  de  peccato  occullo  ab  vm 
correptus  se  emcndat,  a  duobus  non  dcbeat  corri|i: 
si  a  duobus,  et  quidem  a  tribns  correpius  sese  cnieo- 
det,  non  debet  apud  Ecclesiam  accusari,  neqoe  al 
ecclesia  ejici,  nec  proinde  poenitenlia  publica  placll 
Unde  constat  Origenem  pturibus  argmiieolia 
morem  fuisse  Eccjcsix  publice  de  peccatis 
pcenitendi. 

Origenes,  in  Cominent.  Matth.,  ediu  Boel., 
1,  p.  535.  c  Postquam  verba  hxc :  Lueratma  efU  fi^ 
trem,  ad  eum  solummodo  qui  oblempeniTit  peif i 


\m 


AB  OMNI  SOVITATiS  SUSPICiONE  VINDICATA. 


VM 


dcclaravit,  verbuin  non  idem  pro  eo  amplius  repetiii  A  istts  ul  pcccare  desineret,  conventus  est.  Tertio  Ipso 


qui  bis  tcrvc  objurgatus  ftierit,  etc.  f  Si  auiem  te 
mon  audierii,  adiube  lecnm  adhue  vfnim,  vel  dno$, 
ui  in  ore  duorum  vel  trium  testium  stet  omne  verbum, 
Quid  ergo  bis  objurgato  contingct,  postquam  in  orc 
duorum,  vel  trium  testium  stetcrit  omne  verbum, 
Dobis  cogitandum  reiinquit :  et  rursiim  :  Quod  si 
non  audierii  eos^  lestes  videlicet  anle  adhibitos,  dic, 
inqnit,  Ecclesiof :  nec  adjecit  qiiid  fiet  si  Ecclcsinra 
Don  andierit,  sed  docuii  pro  ethnico  hunc  dcinceps 
ei  piiblicano  ab  eo  babendum  esse  q^ii  tcr  ilinm  ar- 
guerit,  nec  fuerit  auditiis,  si  Ecclcsice  morem  non 
gesserit.  i  Si  hacc  verbn,  lucraiHs  eris  fratretn,  ad 
eum  pertineant  qui  oblemperavit ;  nec  iile  debeat 
apod  Eccleftiam  accusari,  neque  ab  Eeclesia  ejici : 


Domini  adventu,  tanquam  coetu  Ecclesine  iDsp^^eiaD- 
Us  admonitus  est :  fnislraque  habitis  his  objurgalio- 
Dibns,  publicani  aut  ethnlci  vililatc  ncgHgiliit.  Ad 
terrorem  autem  metus  maximi,  qno  in  pncsens  ora- 
nes  continerenliir,  immobile  scvcritatis  apostolicse 
judicium  pramisit :  ut  quos  in  terris  ligarerint,  !d 
est,  peccatorum  nodis  inricxos  reliqueriDt,  cl  quos 
solverint,  confessionc  videlicct  veni«,  recepcrint  in 
salutem.  •  Sanctiis  Hilarius  afttrmat  eum  esse  ordi- 
nein  charftatis  conlinenda^,  qucm  Deus  erga  popu- 
lumbNittltl^it,  cl  Christus  in  Evangelio  pracceplt, 
ut  peecaU>ros^rei>rsDn)  corripiantur ;  deinde  sub  duo- 
bus  ant.  tri«m$  t^ftiis  :  nec  debeant  publice  oltjui^ 
gari,  nisi  pertlnaces  in  ccetu  Ecclesiie  accusat!  con- 


maDifestuDi  eat  Origenem  hae  expo&itione  penitos  "^  demnenlur.  Qiiafe  pbne  negat  Hilarius  morem  fuisso 

Ecclesiae  decrcto  sancitum  publice  dc  peccatls  occul- 
tis  pcenitendi. 

Joannes  Chrysoslomus  in  homiIia6i,in  cap.  xvin 
Matthsei :  <  Si  autem  peccaverit  in  te  fratcr  tuus,  vade 
ei  corrrpo  eum  inter  te  et  ipsum  solum  ;  si  te  audierit^ 
iucratus  eris  fratrem  tuum.  Quoniam  acri  oratiooe 
adversDs  scandalizantes  usus,  muUis  eos  argnmen- 
tis  terroit,  ne  supini  atque  dcsides  hac  ratione  fiant 
bi  quibas  scandala  iiiferuntur ;  et  ne  putantc» 
totam  in  allos  culpam  esse  rcjectam,  ad  mollitici 
vitium  ddabaDtur,  et  qnasi  omni  favorc  dlgni  in 
arrogantiam  incidant :  perspice  qiiomodo  ipsos  etiam 
comprimit  atqoe  coereet,  et  inter  duos  solummodo 


Dc^re  iDorem  fuisso  Ecclcsiae  pnblice  do  peccatis 
occoltis  peeoiteDdi. 

Yetus  auclor  Constitutionum  aposlotlcamm,  qtra- 
rom  Eosebius  meminit  lib.  tii  Hist.  eccles.,  cap.  25, 
disciplinam  Ecclesiae  a  Cbristo  inslitniam  sic  rcferl 
lib.  II,  cap.  57  :  <  Tu  igitur  considera  eurh  qui  acc«- 
satas  est,  sapicDler  animadvertcns  quse  ejus  vita  sir, 
et  qaalis,  et  si  repereris  accusatorem  diccre  verum, 
foc  ut  Dominus  faciendum  esse  docuit,  conveni  acco- 
saium  seorsum,  ct  argue  eum  nemrne  pnesente,  ut 
eum  pceniteat :  si  aalem  non  paruerit,  adhibilo  uno 
aut  altero,  indica  ei  erratum,  monens  eum  adhibitis 
annsaeUidine  et  disciplina,  quoniam  in  corde  bono 


req»aescir  sapientla  ,  in  corde  anlem  insipienthim  ^  redargutionem  fierl  jubet,  ne  scilicct  tcstimoiilo  inui* 


**  titudiuis  graviore  accusalione  visa,  dedigoalus  ille 
duriorcm  se  ad  corrigendum  pracbeat :  ideo  dicit, 
inter  te  et  ipsum  sotum,  ei  si  quidem  te  audierit,  fti- 
cratus  cs  fratrem  tuum,  Quid  est,  st  te  audierit  ?  Sl 
persoasus  videlicct  abs  tc,  peccati  se  condemnabit, 
lucratus  es  fratrem  tuum,  etc.  Quid  igilur,  inqufcs, 
faciain  si  durus  ac  pertinax  fuerit  ?  Assnme  lecfim, 
inqirit,  unum  aut  duos :  ut  in  ore  duorum  aut  trium 
iesiium  stet  omne  verbum.  Nam  quanto  iiJe  impodcn- 
lior,  atque  pertinacior  fuerit,  tanio  m:igis  ad  cmen- 
datiooem  ejus  absque  ira  et  molestia  nobis  studen- 
dum  est.  Nam  et  medicus  cum  graviorem  viderit 
morbum,  non  desistit,  nec  molestia  oppressns  delS- 
cit,  sed  ad  fercnda  remedia  diligentius  se  icciDgit, 

^  quod  nos  quoque  facere  jubet,  etc.  Et  st  pertinacit 
ohduratus  est,  etiam  Ecclesiam  ad  iHinc  apgrotum 
adducat :  DfV  enin  Rcctesiof^  etc.  Vides  non  sop' 
piicii,  sed  emeiidatloDts  gratit  id  fieri ;  propteret 
nuilos  sibl  inttio  praebet,  sed  cum  ipse  per  se  nihil 
efiecerit,  neque  tunc  multltudini  commitiendam  rem 
praecipit,  sed  unum  aut  ad  siimnmm  alterum  addi- 
dit :  quos  si  propter  suam  prolerviam  despexerit, 
tonc  taodem  ad  Ecclesiara  offerendaro  rem  ceDsnit. 
Ita  mngniim  sibi  est  studium,  oe  proximorom  deff* 
cta,  nisi  post  primam  et  alteram  admonUionem  ef> 
ferantor.  Quid  autem  sihi  volt,  in  ore  duorum  vd 
trimm  tetiium  stabH  omne  verhum  ?  Habes  jam  testes, 

:  ilpMMr  dpos  fklM  te  tonm  lu  esse  confeclum,  ot  nl- 


dignoscitur.  I  El  cap.  38  :  <Si  it^iiur  vobts  tribus  cre- 
diderit,  bene  habet ;  sin  aliquis  durus  obstinatusque 
erit,  die  Ecclesiae  :  hanc  si  conlempserit,  neqoe  ao- 
dire  vohicrit,  sit  tibi  nt  ethnicns  et  poblicanus ,  et 
iie  eiiro  ad  Ecclesiam  lanquam  Cliristianum  admit- 
las,  imo  tanqnam  publicanum  devita.  i  Peccator  ab 
Doo  seorsomcorripiendus  est,  nemine  alio  pncsente : 
el  si  noD  paruerit,  adhibentur  duo  aut  tres ,  quibus 
si  crediderit,  rcs  bene  se  habet ;  non  necesse  est 
ftloDi  apad  Ecclesiam  accusarc,  neque  ab  Ecclesta 
«jicere,  nisi  postoa  dums  et  obstinatos  effectus  cri- 
neo  publicum  reddat.  Illa  est  Ecclesim  disciplina, 
<Ioam  qois  non  potcst  ita  proponere,  quin  aperte  ne- 
get  morem  fuisse  Ecclesiae  publice  de  peccatis  occul- 
Us  poenitendl. 

HUarinsPictavorBn  eptseopus  in  Commcnt.  Maith.^ 
eanoDe  iB :  <  Quod  si  peccaverit  in  te  frater  tuus^ 
oade  el  corripe  eum,  elc.  Eum  ordinem  continendte 
cbaritatls  nobis  Dominus  iinposuit,  quem  ipse  in 
coDservando  Israd  tenuerat :  Jubet  enim  pcccantcm 
fratrem  ab  eo  solo  in  quem  peccaverit,  corripi  atque 
oLjorgaH.  Ipse  enim  sacrificantem  diis  alienis  popu- 
lum  iodaicnm,  majcstatis  suae  adveoto,  et  toto  pne- 
iCDtis  potestatis  terrore  corripuit:  tum  cum  if^em 
popolos  Dei  propinquantis  adventom,  extra  inontem 
iicel  positiis,  ferre  non  potuit  in  obedieotiam»  unom 
al^  doos  ]osftit  adhiberf ,  at  in  ore  duam  testinm 
fldet  verbi  oe  veritas  roaneat.  Qoia  Insolenli  Isrsd 
lex  et  prophetse  et  Joannes  est  missns,  testibif^o#    liff  qnod  M  fe- pertiDeal,  reKqwim  esse  videatar.  Sl 


1167  THEODORJ  ARCHIEP.  CANTUAR. 

auiem  eos  non  audieril,  dic  Ecclesise,  pnesulibus  sci-  A 
licel  ac  praesidenlibus,  elc.  Qucccunque  alligaveritU 
super  lerramf  erutU  ligata  et  in  ccelis,  elc.  Nam  cum 
lisc  sciat,  quamvis  primo  ingressu  minus  fecerit, 
multitudine  tamen  judicionim  convictus,  iram  for- 
tasse  depouet.  Hac  enim  de  caufia  non  confesiim 
abscindit,  sed  ad  tertium  usque  judicium  progressus 
est :  ut  si  primo  non  paruerit,  ohtemperet  alteri.  i 
Sic  sanctus  J.  Chrysostomus  negat  morem  fuisse 
Ecciesiae  decreto  sanciium,  pubiice  de  peccatis  oc- 
cultis  pcenlteudi ;  quem  repudiat  veluti  cbaritati 
«mnino  contrarium.  c  Neque  tunc,  inquit,  multitii- 
dini  committendam  rem  praecipit.  Hac  de  causa  non 
confisstim  abscindit,  sed  ad  tertium  usque  judicium 
progressus  est,  nt  scilicet  testimonio  multitudinis 
graviore  accusatiooe  visa  dedignatus  ilie  duriorem  B 
se  ad  eorrigendum  pnebeat.  i  J.  Chrysostomns  in 
homilia  ^,  in  Epist.  ad  Corinth.  U.  c  Ecee  tertio 
Hoc  vemo  ad  vos:  In  oreduorum  ac  trium  iestium 
stabit  omne  verbum,  Cum  aliunde  etiam  multis  ex 
rebus,  tum  vcl  hinc  niaxime  Pauli  sapientiam,  pa- 
temumque  affectum  perspicere  licet :  nimirum  quara 
in  denuntiandis  quidem  suppliciis  multus  ac  vebe- 
mens,  in  infercndis  aulem  seguis  ac  tardus  sit.  Neque 
eniui  de  iis  qui  peccabant,  poenas  statim  sumpsit : 
sed  semel  alque  iterum  admonuit.  Ac  ne  sic  quidem 
in  contumaces  animadvertit :  sed  rursus  admouet 
ac  denuutiat  dicens,  Tertio  hoe  venio  ad  vos :  ac 
priusquam  ad&im,  rursus  scribo.  Postea  ne  cuncta- 
tio  segniticm  illis  parial,  vide  quo  pacto  hic  qnoque 
eos  corrigat,  assidue  nempe  inlerminans,  ac  plagas  ^ 
inteutaos,  atquehisce  verbis  utens,  Si  venero  iterum^ 
non  parcam,  Et  ne,  cum  venero^  lugeam  muUos,  Haec 
porro  idcirco  facit  ac  ioquitur,  ut  hac  quoque  parie 
omnium  Dominum  imitetur.  Nam  et  Deus  assidue 
quidem  comminatur,  ac  sxpe  poenas  denuntiat :  sed 
non  s;epe  punit  et  cruciatum  infert.  Hoc  itaque  ipse 
guoque  faciU  Ob  idque  etiam  ante  dicebat,  parcens 
vobis,  non  uitra  veni  Corinthum :  Quid  cst,  parcens 
vobis  ?  hoc  est,  ne  vos  sceleribus  devinctos  inveniens, 
ac  sine  ulla  emendatione  in  his  perstantcs,  poena  et 
cruciatu  vos  ailiciam,  etc.  Quod  autem  ait,  hanc 
Mntentiam  habet :  semel  dixi,  atque  iterum,  cum  ad 
vo^^accessi :  et  nunc  item  per  litteras  dico.  Ac  si  qui- 
dem  me  andieritis,  quod  cupiebam  contigit.  Sin 
autem  verba  mea  contempseritis,  deinceps  nccesse  ^ 
erit,  ut  pnestemquae  dixi  ac  suppiicium  irrogem,  etc. 
Vides  paternam  curam  ac  soUicitudinem  ?  Yides  ma- 
gistro  congruentem  providentiam  ?  Nec  tacuit,  nec 
rursus  poenam  intulit.  Verum  saepius  quoque  prse- 
dicit,  atque  in  interminatione  constanter  permanet, 
ac  soppiiclum  diflert.  Quod  si  in  peccatis  obstinuti 
maneant,  tum  demum  reipsa  poenam  se  inflicturiim 
ixiioatar.  Quid  autem  praedixisti,  ac  nunc  etiam  prae« 
flensscribis?  Quod  si  tenero  tlemm,  non  parcam. 
Posteaquam  superius  se  boc,  nisi  oeoesaitaie  eoac- 
t*iu,  facere  ooo  posse  osteodit«  ac  lactam  et  homi- 
liyliooem  eam  rem  appeUavii,  ne  cumvensro,  inquit, 
#«oitttfl  me  Deus  apud  voSf  ei  Jugsam  eos  qui  ani€ 


DOCTRINA  DE  PCENITENTIA 


im 


peccaveruni,  ei  non^geruni  pctniienluim^  ac  sese  ipsis 
excusans,  semel  et  iterum  ac  tertio  praedixisse  asie- 
ruit,  qnodque  nihil  non  agat  ac  moliatur  quo  sup- 
pKcium  atque  animadversionem  propulset,  eosque 
veri)orum  terrore  meitores  eflficiat,  tom  vero  grave 
Uiud  et  horrendum  coUocat,  dicens :  Si  venero  iierum^ 
non  parcam,  Non  dixit :  Puniam  ac  vindicaho,  poeoas- 
queexpetam :  verum  patemis  verbissuppUciumpooit, 
hinc  nimirum  viscera  sua,  animumque  ipsis  coodo- 
iescentem  oslendens,  quod  pro  sua  erga  eos  indoJ- 
gentia,  semper  supplicium  infligere  differret.  Postei 
autem  ne  ouoc  quoque  iia  existimareot,  eom  mnos 
dilatione  oti,  ac  verl>oram  taotum  mioas  adhiberr, 
ob  eam  causam  prius  quoqoe  dixit,  m  ore  duorum  wd 
trium  testium  stabit  omne  verbum.  Et,  nveneroiitrwm^ 
uon  paream.  Quod  autem  ait,  est  ejusmodi :  Noo 
jam  ditttius  cuoctatyor,  si  vos,  qood  Deoa  avertai, 
emendationis  expertes  invenero,  sed  poenas  husi 
dubie  ioferam,  ac  quod  dixi,  praestalM).  »  Cum  divos 
Paulus,  Dominum  imitans,  poenas  noo  statim  son- 
pserit  de  immundiUa,  et  fornicatione  et  impodiciUa 
quam  muili  gesserant :  sed  semel  atqoe  iteram  eai 
admonuerit ;  cumque  tot  minas  ioleoderit,  ot  titia 
sua  corrigereot,  atque  ipsorum  contumacia  ooo  co^^ 
reiur  illos  ab  Ecdesia  eipeUere,  oeque  supplicto  sS- 
iicere :  oonne  omnibus  Ecclesiae  praelatis  egregiafli 
patientiae  prsebuit  exempLum  ?  Quod  a  Joanoc  Cbry* 
sostomo  adeo  luculenter  expositum,  satis  declarat 
morem  non  fuisse  Ecclesiae  decreto  saocitum  de  cri- 
mioibus  occuilis  et  iis  qase  peccantium  contuoMcIa 
iion  reddit  publica,  publice  poenitendi. 

Hieronymus  in  eadem  verba  Mattfa.  Corripe  eaio, 
etc  :  c  Corripiendus  est  auiem  frater  seorsum  :  oe  u 
semel  pudorem  ac  verecondiam  amiserit,  remattcat 
in  pcccato.  £t  siquidem  audierit,  locrifadn» 
animam  ejus,  et  per  aiterius  salutem,  noht»  qooqoe 
acquiritur  salus.  Sio  autem  audire  noluerii,  adbibea» 
tur  frater.  Quod  si  nec  illum  audierit,  adfaibeator  ec 
teriius,  vel  corrigcndi  studio  vel  convefiieadi  sab 
testibus.  Porro  si  nec  illos  aodire  voluerit,  lunc  nHl> 
tis  diceudnm  est,  ut  detestationi  eura  hal^eaot ;  d 
qui  non  poliiit  pudore  salvari,  salvetur  opprobriis. 
Quando  autem  dicitur  :  Sii  (ibi  sicut  elhnieus  et  pu- 
blicanuSf  ostcnditur  majoris  csse  detestatioois  qoi 
sub  nominc  iidclis  agit  opera  iofldeiiom»  qoam  bi 
qui  apcrte  gentiles  sunt,  ctc.  Ain^ii  dico  uobis :  pur- 
cunque  alligaveritiSy  elc.>  potestatem  tribuit  apoatoli»» 
ut  sciant  qui  a  talibus  condemnantur,  faomaoam  sfo- 
tentiam  divina  seiiicnlia  roliorari :  et  quodconqoe 
ligatum  fuerit  in  terra,  ligari  pariter  et  in  ccele.  • 
Si  igilur  juxtn  Hieronymi  sententian;!,  cum  ille  trioiB 
testimonium  audire  noluerit,  tunc  mulUs  diceodnoi 
sit,  ut  qui  non  potuerii  pudore  salvari  sahreUir  op> 
probriis ;  procul  dubio  &i  sub  trium  lestioMnio  faia- 
aet  emendaius,  tonc  ooo  muitis  diceodom  loisaei ;  M 
qui  pqtoifset  pudore  saoari,  r.oo  aaoarelur  opyw 
briia  poUic»  pcooitentiae.  Itaque  Hierooymas  oflgiA 
mer^.luiBseEcclesia^decretofiaociUuD,  paLlicede 
peecatis^oocultis  pmoiteodi. 


m9  AB  OMM  KOVITATIS  SUSPICIONE  VINWCATA.  1170 

Bacchiariiis  in  cpi^l.  ad  Januarium  de  recipiendis  A  fiindas,  facile  in  illo  rcprimis  omnem  peccandi  li- 


lapsis  :  c  Ecce  prohibetur  nc  in  terminis^Gclli,  nequc 
in  finibus  Ascalonis,  hoc  esl,  in  nolitiaro  sxculariunt 
BiTC  hominum  mundanorum,  casus  fratris  vel  niina 
seroinetur  :  et  nos  passi  sumus,  non  sohim  ipsam 
quam  incolit  civitatcm,sed  ctiam  totum  orbem,  famsc 
ipsius  desperalione  complcri  ?  Nonnc  huic  piieccpto 
coh;cret  etiam  ille  cvangelicus  sermo,  qui  dicit :  Si 
yeccaverit  in  te  fraler  tuust  corripe  eum  solus  ;  quod 
si  le  non  audierit,  adhibc  tccum  duos  vel  trcs  testcs, 


centiam  :  atque  ei  totam  impudentiam  demis  licen- 
tiosae  turpitudinis  hortatriccro.  Tunc  mores  ejus  vc- 
recundia  custos  intcgritatis  ornabil,  ut  ei  plaeeal 
quod  antc  sordcbat,  quaudo  in  sordibus  erat :  ut  soi^ 
deat,  quod  antc  placebat,  quando  ipse  bonis  omnibos 
displiccbat.  Sanctos  viros  amando  sectabitur,  ei  se- 
clando  in  eorum  similitudinem  panlatim  yitad  prioris 
cmendationc  formabitur,  ut  ei  quam  laboriosum  fuit 
in  sublimitatcm  virtutis  evadere,  tam  deforme  sit  in 


et  rcliqu»  qux  continet  sermo  prxcepti,  elc. »  Cum  vitia  rursus,  quibus  se  gaudet  caruisse,  descenderc  : 

Bacchiarius  increpet  quorumdam   temcrilatem,  qui  quiasiculvirtusonerosa  estvitioso,itavirtuti&  aroico 

peccata  occulta  publicaverant,  liquido  negat  morcm  vitiosa  voluptas  amara  est.  Ecce  quomodo  peceantes 

foisse  Ecclesix  decreto  sancitum  publice  de  crimi-  omnes  blandc  traclat  aut  incrcpat,  qui  nihll  aliud, 

nibus  occultis  poenilendi.  nisi  eorum  salutcm,  quibus  vull  prodesse,  conside- 
Augustinus  scrm.  16  de  verbis  Domini.  c  Ergo  B  rat.  i  Julianus  Pomerius  ostendit  primo  quam  per- 

cerripe  inter  te  et  iptum  iolum,  intucns  correctioni,  niciosa  sit  infirmis  increpatio  publica ,  adeo  ut  ti- 


parcens  pudori.  Forle  enim  prx  verecundia  incipit 
defcndere  peccalum  suum,  et  quem  vis  correctiorem, 
facis  pejorem.  Corripe  crgo  inter  te^  et  ipsum  solum, 
Si  te  audierit,  lucratus  es  fratrem  tuum,  quia  pericrat 
ni^i  faceres.  Si  autem  .xon  te  audierit,  id  est,  pec- 
caturo  6uum  quasi  justitiam  dcfendcrit,  adhibe  illi 
duos  vel  tres,  quia  in  orc  duorum  vel  trium  testium 
sitt  omne  verbum,  Si  nec  ipsos  audierit,  rcfer  ad  Ec- 
desiam  :  si  nec  Ecclcsiam  audierit^  sit  tibi  sicut  ethni- 
em$  et  publicanus.  Noii  illum  dcputarc  jam  in  nu- 
mero  fralrum  tuonim,  ncc  ideo  tamcn  saius  ejus  nc- 
gligenda  est,  etc.  >  Et  infra  :  tSi  peccaverit  in  ie  frater 
iutu^  corripe  eum  inter  te  et  ipsum  solum,  Quare? 


mendum  sit  ne  quidquid  mali  occulte  faciebant,  pn- 
blice  perpetrent  :  deindc  declarat  quam  utilis  sit  ac 
prorsus  neccssaria  poenilentia  secrcta  pro  peccatis 
occultis.  Ergo  plane  negat  cum  csetcris  Patribus  mo- 
rem  fuisse  Ecclesiae  decreto  sancitum  publice  de  pec- 
catis  occultis  pcenitendi. 

CAPUT  II. 

Patres  affirmant  pro  peccatis  occultis  poinitentiam 
secreto  factam  sulficere;  atque  de  Hlis  morem  Ec- 
clesice  fuisse  secreto  pomtendi. 

Arguraenta  quibus  Patres  negant  morcm  fuisse  Ec- 
clesiae  decreto  sancitum,  publice  de  peccatis  occuUis 
pccnitendi ,  cadem  probant  pro  peccaiis  occultis  poe- 


^  rt  r » 1 I ^i ^^ I — 

quia  peccavit  in  te.  Quid  esl,  in  te  peccavit?  Tu  scis,  ^  nilentiam  secrcto  factam  sufficere.  Etcnim  si  qui  ab 


quia  peccavit.  Qaia  eiiim  sccrctum  fuii,  quando  iu  te 
peccavit,  secretum  quxrc,  cum  corrigis  quod  in  te 
peecavit.  Nam  si  solus  nosli  «luia  pcccavit  in  te,  ct 
CHm  vis  coram  omnibus  argucre,  non  cs  correplor 
sed  proditor,  etc.  Ergo  ipsa  corripieuda  sunt  coram 
OBUiibus,  qiue  peccantur  coram  omnibus.  Ipsa  vcro 
Gorripieoda  sunt  sccretius,  qua^  peccantur  secretius.  i 
Profecto  his  verbis  negat  sancius  Augustinus  roorem 
fuisae  Ecde^  decrelo  sancitum  pubLice  de  peccatis 
occullis  poeoitendi. 

lulianus  Pomerius,  lib.  ii  de  Viu  contemplativa, 
cap.  5.  c  Cacteruin  si  Ecclesise  communione  priventar 
infirroi,quicarari  adhibita  increpatione  non  [lossunt, 
aut  intolerabilis  mole  tristiti»  supra  modum  gravati 
succumbuDt,  et  sanctorum  omnium  vultus,  per  quos 
posscDt  restilui  Deo  refugiunt :  aut  ccrte  ad  omnem 
peccaodi  impudcntiaro ,  si  fuerint  exacerbati ,  prosi- 
liuut  :  et  quidquid  mali  occulte  faciebant,  publice 
perpelrabunt :  in  tantam  vesaniam  rcparandae  salutis 
desperatione  prolapsi  ut  seria  verba  corripicnlium 
io  jocos  eutiabiks  impudenti  urbanitate  convertant, 
ac  maledieaces  in  se  ex.  ipsa  jactatione  turpitudinis 
sux  turpiter  viventium  malevolas  ketitias  pascant. 
Pfopler  bec  ergo ,  blanda  pielaie  portandi  sunt  qui 
increpari  pro  sua  infirmitate  non  possunt.  Et  revera, 
ti  peccanti  salubrem  pudorcm ,  dum  pro  eo  enibe- 
scisv  incutias,  ac  verecundiam,  quaro  pro  pcccatis 
f^v$  assumis,  in  cum  pia  animi  compassione  Irans- 


uno  correptus  scse  cmendavcrit ,  ille  non  dcbeat  a 
doobus  aut  tribns  corripi :  et  qui  primo  non  obtem- 
perans,  sed  duobus  aut  tribus  paruerit,  ilte  no^  de* 
beat  ab  Ecclcsia  cjici ,  id  cst  poenitentia  pub)ica 
plccti ;  cum  omnino  necessaria  sit  poenitentia  ,  ne- 
cesse  est  quoque  ipsi  poenilentiam  secrcto  factaro 
sufficere.  Unde  patet  morero  Ecclesix  fuisse  de  pec- 
catis  occultis  secreto  pcenitendi.  Eamdem  tamen 
quaestionem  aliis  argumentis  manifbstis  deroonstra- 
bimus,  ut  omnis  tollatiir  dubitilio. 

Origenes  in  psalmum  xxxvni,  homil.  2  :  c  9i 
autem  ipse  sui  accusator  fiat,  dum  accusat  semeU* 
ipsum,  et  confitetur,  simnl  evomit  et  delictum,  atque 
omnem  morbi  digerit  causam.  Tantumroodo  dr- 
cumspice  diligcntius  cui  debeas  confiteri  peccalum 
tuum.  Proba  prius  medicum  cui  deheas  causam  lan« 
guoris  exponere,  qui  sciat  infirmari  ciim  infirmante, 
flere  cum  flente,  qui  condolendi  et  compatiendi  no- 
verit  discipUnam  :  ut  ita  dcmum  si  quid  ille  dixerit, 
qui  se  prius  et  eruditum  medicum  ostenderit,  et  mi-  - 
scricorJem,  si  quid  consilii  dederit,  facias,  el  se- 
quaris  :  si  intcllcxerit,  ct  praeviderit  lalem  esse  lan» 
guorcm  tuum  ,  qui  in  convcnto  totios  Ecdesias 
exponi  debcat ,  et  curari ,  ex  quo  fortassis  et  caeteri 
cedificari  poterunt ,  et  tu  ipse  facile  sanari ,  multa 
boc  delibcrationc ,  ct  satis  perilo  medici  illius  con- 
silio  procurandum  est.  »  En  tria  argumcnta  quibus 
Orig«'nes  afliinial  morein  Ecclesiae  fuisse  dc  peccatls 


1171 


rHfiODORI  ARCHlfiP.  C4NTIjAU.  DOCTiUNA  OE,  PCENiTENTIA 


ii:a 


oecuiUs  secrelo  p<£Qiteii«ii.  i  i.  Non  probal  Origenes  A  delicet  qui  ea  possiut  curarc  ;   conseulancum  in 


coram  omnibus  se  reum  conGteri,  sed  tantum  corani 
medico  perito  et  probaio.  Nunquid  vero.  probaudus 
csset  medicus?  Nunquid  circumspiciendum  esset 
poccatori,  cui  confileretur  peccatum,  nisi  mos  £c- 
clesi»  fuisset  secreto  pceuitendi?  Frustra  responde- 
lur,  confessionem  publicam  a  publica  pceniientia 
distingui :  nou  minus  enim  pudori  parceret  poeniten' 
tia  publica»  ei  qua  tunc  tcmporis  cuique  ljcui>sett 
judicare,  aut  homicidii  crimcn,  aut  adulterii,  aut 
idololatrix  commissum  esse.  2.  Iste  medicus  probor 
tus  dat  consilium  publice  poenitendi,  et  non  pra&- 
ceptum  :  ergo  nondum  Eccle&iac  decreto  sancita  erat 
pro  criminibus  occullis  publica  poQnitentia ;  sed  po- 
tius  mos  erat  secreto  poenitendi :  quia,  ut  ait  liiero* 


modum  illi  qaod  scriptum  est,  vos  qui  fhrmiorei 
estis,  imbccillitates  inflrmiomm  portate ,  boc  esl 
toJIite  diligeniia  et  cura  Yestra.  Sic  sanctus  Hilarius 
et  Basilius  adeo  secretam  esse  volunt  confessioBeiii 
et  pocnitentiam,  ut  coram  Deo  soio^  et  coram  iis  tan- 
tum  qui  curare  pottsiut,  eani  agendani  esse  dicaRL 
Quare  apertc  afljrmaut  morcm  Ecclest»  fuisse  dt 
peccalis  occultis  secreto  pcenitendi. 

Gregorius  Nyssenus  in  cpistola  canonica  ad  Le- 
toium  episcopuni  Melilineusem  :  c  Qui  autem  lateoti 
ablalione  sibi  alienum  usurpat,  si  deiodc  per  eaiui- 
tiatiouem  peccatura  suum  sacerdoti  aperucrit ,  vicii 
sludio  in  contrarium  mutato  SBgritudinem  curaiMt : 
dico  autem  :  largicndo  quae  habet,  ut  duro  qua 


nymus  lib.  I  adversus  Joviuianum  :  c  Ul>i  consilium  ^  babet  profundit,    se  ab   avaritl£  oioriK)    libemm 

aperte  ostendat.  Sia  autem  nibii  aliad,  pneterquaa 
soium  corpus  babeat,  jui)et  Apostoius  per  iaborem 
corporaiem  ci  morbo  mederi.  Dictionis  auiem  iia 
liabet  cotttextus :  Qui  furabatur  non  amplius  fwreiur : 
sed  potius  iaboret  I>onum  opt^rans ,  ut  possit  ei 
largiri  qui  indiget.  i  Sanctus  Gregorius  Nysseous 
in  hac  cpislola  canonica  non  suani,  scd  suomro  pt- 
trum  sententiam ,  atque  canonicam  rercrre  lestator. 
Cur  igitur  qui  lalenti  ai>iatione  sibi  aiieumn  usurps- 
vit,  secundum  canones  non  piectitur  poenitentia  pu- 
blica,  sed  ei  sufficit  poenitentia  secreto  fecta,  Bi«i 
quia  mos  erai  Ecclesise  de  peccatis  occuiiis  secrelo 
poenitendi? 
Hilarius  diaconus  auctor   sub  Damaso   papa  ia 


datur,  ofiercnlis  arbitrium  est ;  nbi  prxceptum^  ue- 
cessitas  est  senientis.  i  3.  Publice  poeiiitendi  cou- 
silium  datur  soiuinmodo  in  casu  singulari  :  atqui, 
sicut  exceptio  flrmat  regulam,  ita  morem  Ecclesiae 
secreto  posnilendi  pro  criminibus  occuitis  demon- 
Btrat  casus  singularis.  Patrcs  concilii  Neocaesaricn*- 
sis,  can.  4  :  c  Si  quis  proposuerit  concupiscere  mu* 
iierem  ad  dorniicndum  cum  ipsa,  ejus  aatem  deside- 
rium  ad  opus  non  venerit,  videtur  esse  a  gratia 
iiberatus.  i  Grave  crimen  est  adultcrium  iu  corJe 
coinmissum,  cl  tamen  Patres  declarant  poenitentiam 
secreto  factara  suflicere,  ac  proinJe  morem  fuisse 
Ecclesi;e  de  criminibus  occultis  secreto  poenitendi. 
Hilarius  Pictavorum  episcopus  in  psalm.  li  enar- 


ralione.   c  Non  CDiin  confessio  peccalorum  iiisi  in  ^  Quasstionibus  ex  Yeteri  et  Novo  Tesiamenio  utroqve 


bujus  s£culi  tcmpore  est :  dum  voluntati  suae  uuus- 
quisque  perinissus  cst ,  ct  pcr  viia:  liceutiam  babet 
confessionis  arbitrium,etc.i  Confessiouis  autem  cau- 
sam  addidit  dicens  :  quia  fccisti  :  auctorem  scilicet 
universitalis  bujus  Dominum  csse  confessus,  nuili 
alii  docens  conQtendum  quain  qui  fecit  olivam  fru- 
cliferam  spei  miFcricordia  in  sxculum  saecuii. 

Basilius  Magnus  in  bomilia  in  psabnum  xiivii : 
i  Proprium  est  bominum  ^^rudentium  ,  ob  ca  qua^ 
peccando  admiserint  pra^sumpta  quapiam  cogilatione 
aut  subreptioue  inimici  uon  se  cilerrc ,  sed  pudore 
aspergi  potius  ct  erubesccre,  et  veluli  stimuiis  coih 
scientiam  pertundcre  seque  gererc  Kubmissius  atque 
bumiiiari.  David  igitur  post  h%c  ait  :  Rugiebam  a 


luixtim,  quaest.  52  :  c  Et  adhuc  esl  aliquid  qnod  d^ 
prcliendit  Novatiauus :  Cur,  inqoit,  corpus  DoBUHt 
tradunt  eis  quos  novermit  peccatores?  Quasi  possiet 
ipsi  accusalorcs  esse,  qui  sunt  judices.  Si  auiea 
accusati  fueriiit  et  mauifestati ,  potaeront  a!\jid. 
Nam  quis  judex  aecusantts  suinat  personam?  Nan 
si  ipse  Dominns  Judam  passus  est  quem  sciebat  fo* 
rem  esse,  et  ea  quae  mittebanturexportare,  nec  ean 
qui  accusatus  non  est,  abjecit :  hoc  exempio  nci  opor- 
tct,  ut  eum  abjicerc  uon  iiceat,  qui  pybUc«  detcttos 
nou  fneril.  Nam  nec  jiislo  viro  competit  al;que«i  at- 
cusarc.  Unde  Mattbxus,  Joseph  eum  enel^  inquil, 
Iwmo  juetus^  el  noUei  eam  traducere,  voluii  eam  ^ 
cnUe  dimiitere,  Judas  ergo  cum  esset  inter  disdpulof, 


gemitu  cordi$  mei ,  vci ,  secundum  Aquiiam ,  Fremc-      contMgione  sua  non  eos  macuiavit,  disscutientes  mi- 

que  a  furlis  cjiis,  cl  Eucharisiiam  inter  eos  accipifni 
non  polluit  iunocenics.  Nec  Doininus  ei  qoeni  iauo- 
nem  sciebat,  corpus  snum  denegabat,  qura  sccuodsm 
Apostoluin,  Qui  indigne  sumit,  gladium  sibi  sumit.i 
Ililarius  diaconus  cootra  Novatianos  morem  Ecelesis 
calholicae  conltrmat  exemplo  Christi,  ut  enm  ii^km 
non  liccat,  qui  publice  detectus  noB  fuerit  :  ergo  hm» 
erat  Ecclesise  de  peccalis  occuitis  secreto  poeQlteiidi. 
Ambrosius  tn  psalmom  xxxvn  enarrat  :  f  Acomi- 
batur  ei  tarebot.  Ducel>atur  ad  mortem,  eC  silepiiAse 
tcgeiKit,  ne  nodaret  pudorem,  l:itra  se  taiDen  l^qse- 
batur  Deo,  qui  eam  magis  audiTit  tacentem.  Qca  si 
voluissct  loqui,  forsitan  noo  esset  audila.  Et  t«  erfo 


bam  a  fremitu  cordit  mei,  Non  ut  nmltis  maidfestus 
fiam,  ore  fatear,  sed  corde  ipso  clausis  ocufis  tii>i 
soli  respicienli  arcana  meeum  ipse  rugiens,  ostendo 
meos  gemitus;  non  cnim  moUis  verbis  mibi  opus  ad 
confessiouem,  ad  quam  et  cordis  mel  suspiria,  ct  cx 
animae  penetraiilms  imis  ad  te  Deum  meura  trans- 
missi  questus  satis  existunt.  i 

Basiiius  In  Regulis  brcvioribus,  resp.  ad  interro- 
gat.  229  :  c  OroniBO  in  poccatoram  confessione 
eadem  ratio  est,  qiiae  etiain  m  apertione  viiiorum 
corporis.  Ut  igilur  vitia  corporis  nequaqnam  quibus- 
>ls  temere  iiomines  aperiuntt  sed  iis  tantummolo 
etiam  peccatorum  cooiessio  fieri  debei,  apud  eos  vi- 


1173 


kB  OMNI  NOVITATIS  SUSPIQONE  VINDICATA. 


117i 


qui  proposuisli  satisfacere  pro  delictis  Domino  Deo  A  cit,  non  ipsum  assumens  circumctucll»  et  dicit  rNuin 


iuo,  iUi  soli  interiore  corde  te  purga,  iilum  contuere 
qui  potest  peccata  diluere.  i  Hac  exhortationc  uti 
noB  potest  sauctus  Ambrosius,  quin  afOrmet  ct  mo- 
rem  Ecclesiae  fuisse  de  peccatis  occultis  secreto  poe- 
nitendi.  Unde  auctor  ipsius  vitae  testatur  hunc  morem 
tamdiligenter  servasse,  ut  caeierissacerdotibusbonum 
reliqaerit  exempLum.  Quoliescunque,  inquit,  iili  ali- 
quis  ad  percipiendam  poenitentiam  lapsus  snos  con- 
fessus  esset,  ila  flebat,  ul  et  illum  flere  compelleret. 
Yidebatur  eiiam  sibi  cum  jacenle  jacere.  Gausas 
autem  criminum  quas  illi  confitehantur,  nulli  nisi 
Domino  soli  apud  quem  intercedebat  loquebatur  : 
bonum  rclinquens  exeroplum  posteris  sacerdotibos, 
ut  iutercessores  apud  Deum  sint,  magis  quam  accu- 


quis  hunc  accusat?  Sed  clamat,  licet  diiemones  oum 
diabolo  constituti  ipsum  accusent  de-  turpissimis  et 
occuliis  criminibus,  non  rejicio  nee  abomiuor,  sed 
ab  accusatoribus  ipsura  iiberans,  et  ab  iniqiiitate  ab* 
solvens,  sic  ad  certamina  duco  :  nec  imraeHto,  eic. 
Nec  hoc  tantum  est  admirabile  qnod  nobis  peecata 
dirailtit,  verum  et  quod  ipsa  non  revelat,  nec  mani- 
festa  facit,  nec  accedentes  pogii  in  niedio  patrata 
edicere,  sed  soli  sibi  rationem  reddere  jubet,  et  sibi 
confileri  :  Etenim  ex  saecularibus  judicibus»  si  qnU 
alicui  captorum  latroiium,  vel  eonim  qui  sepulcra 
eflbdiunt  diceret,  ut  pcccata  confitcretur,  et  a  poen» 
dimitteretur,  omni  certe  promptitudine  boc  susce- 
pissent,  salulis  cupiditatc  pudorem  conteronentes ; 


salores  apud  horoines.  Nam  et  secundum  Apostolum  B  hic  vero  non  hoc  est,  venim  ct  peccata  dimittit,  nec 


circa  hujusmodi  hominem  connrmanda  charitas  est : 
quia  ipsc  sui  accusator  cst,  ncc  exspeclat  accusato- 
rcm,  sed  prsevenit,  ut  confitendo  suum  allcvet  ipse 
delictum,  ncc  habeat  qiiod  adversarius  crimineiur. 
IJeoque  Scriplura  dicit :  Justus  in  priucipio  sermo- 
ois  accusator  est  sui.  Yocem  enim  eripit  adversariOy 
et  quasi  dentes  quosdam  paratos  ad  pnedam  crimi- 
nationis  infesto;  peccatoiiim  suorum  confessione  con- 
friogit,  dans  honorem  Deo,  cui  nuda  smit  omnia,  et 
qui  vuU  vitam  magis  peccatoris  quam  mortem. 

Joannes  Ghrysoslomus  in  homilia  20  in  cap.  v 
Genes.  :  c  Scortator  enim,  vel  aduller,  vel  qui  aliud 
tale  quiddam  admisit,  etiamsi  omnes  htere  queat, 
nunquam  tamen  sic  in  tranquiilitate  vivit,  etc.  Atta- 
men  qui  h:)ec  fecit,  si  volucrit  ut  decet  uti  conscien- 
ti»  adjumento,  et  ad  confessionem  facinorum  fesli- 
nare,  et  medico  osleiidcre  ulcus,  qui  curet  et  non 
exprobret,  atque  ab  iilo  remedia  accipere,  et  soli  ei 
loqni,  nullo  alio  conscio,  et  omnia  dicere  cum  dili- 
genlia,  facile  peccata  sua  emendabit.  Gonfessio  enim 
peccatorum  abolitio  etiam  est  delictorum.  >  Quid  his 
verbis  clarius,  qiiibus  sanctus  Joannes  Ghrysostomus 
ifiirmat  poenitentia  secreto  facta,  quaelibet  crimina, 
nt  scorta,  adulteria,  et  alia  ejusdem  generis  qui  alios 
latent,  aboleri  ?  Quidam  putant,  ila  loqui  Joannem 
Cbrysostomum,  ex  eo  quod  a  pnrdecessore  suo  Ne- 
ctario  cpiscopo  Gonstantinopolitano  sublatam  fuisse 
poeuitentiam  publicam  arbitrentur.  Sed  primo  refel- 
lantiir  ipsismet  J.  Ghrysostomi  testimoniis  qui  publi- 


cogit  prjesentibus  quibusdam  ipsa  enuntiari  :  sed 
unum  solum  exigit  ut  ipse  remissione  fniens  doni 
magnituJinem  discat. 

J.  Ghr}'SOStomus  in  homilia  8  de  Poenitentia  : 
c  Probet  autem  seipsum  homo,  et  sic  de  pane  illo 
comedat,  et  de  calice  bibat.  Non  revelavit  ulcus, 
non  in  commune  theatrum  accusaiionem  produxit. 
Non  delictorum  testes  staluit :  intus  in  conscientit 
aslante  nemine,  proetereum,  qui  cuncta  videt,  Deum, 
qui  et  scrutatur  et  de  peccatis  Judicat,  et  onmium 
vitam  quasi  lance  quadani  librat,  {udicium  peccato- 
rum  statuens,  et  vitam  omncm  recogitans  in  mentis 
Judicium  pcccata  deducito,  reforma  quod  deliqnisti, 
atque  sic  pura  conscientia  sacram  attinge  mensam, 
particepsque  sancti  sacrificii  fias.  Uxc  mente  reti* 
nentes,et  omnium  quasde  laxuria  diximus  recordati, 
quantaque  his  poena  posita  sit ,  qui  incontinenter  et 
minus  pudice  respiciunt  in  mulieris  faciem ,  et  pr» 
gehenna  Dei  timorem  ct  charitatcm  habentes  anle 
oculos,  nosmetipsos  hinc  inde  purgantes  sic  sacris 
mysteriis  propinquemns,  ne  m  judicium  damnatio- 
nemque  nobis  fiant,  sed  in  saluiem  etanimse  sanitatem 
fiduciamque  continuam  salutis  hujus  suscipiamus.  i 

In  honiilia  10  de  Poenitentia,  quse  non  recte  inscri- 
bitur  9  in  editis  :  c  Quamvis  in  extrcma  canitie 
peccavcris,  ingredere,  poenitentiam  age  :  medicinae 
locus  est  hic,  non  judicii ;  non  poenas  exigens,  sed 
peccatoriim  remissionem  triLucns.  Dco  solum  die 
peccatum  tuum  :  Tibi  soli  peccavi,  et  mtlum  coram 


cam  poenitentiam  in  suis  hoiniliis  apud  Gonstantino-  ^  te  fcci,  et  dimittilur  peccatum  tuom. 


polim  dictls  praedicavit,  sicut  oplime  dcmonslratur 
in  ipsius  Yita  Gallicana  liiigua  scripta  a  Godefrido 
Uermantio  theologoeruditissimoet  socio  sorbonico.  2. 
Nuir.us  inomenti  potest  esse  ista  oljcctio,  cum  non 
diibium  sitquin  homilias  in  Genesim  apud  Anliochiam 
recitaverit,  sicut  homilias  in  Epist.  ad  Gorinth.  ubi 
poQnitentiam  publicam  pro  peccatis  publicis  viguisse 
sic  declarat  in  homilia  28  in  Ep.  II  ad  Gorinth.  : 
c  Iterum  cum  arcemus  eOS  qui  non  possunt  sacrse 
roeusae  participes  esse,  aliam  fieri  oportet  precem, 
oronesque  simiiiler  humi  jacere,  etc.  i 

Sanctus  Ghrysostomus,  in  homilia  21,  ad  populum 
Antiochenum  :  i  Gontrarinm  Agonothetn  noster  fa- 


In  sermone  de  Pharisseo  et  publicano  :  c  Itaqae 
admoneo  ut  confitearis  peccata  tua.  Neque  eniin  te 
ad  iheatrum  consenonini  tiiorum,  nee  te  cogoea 
hominibus  enuntiare  :  conscientiam  tuam  Deo  expo- 
ne,  ei  ostende  f^cta  et  vulnera  et  ab  eo  medicinam 
pete  :  ostende  le  non  exprobranti,  sed  curauli.  i 

In  homilia  51  in  Ep.  ad  Hebneos  :  c  Ne  nos  tantam 
dicamus  peccatores,  sed  etiam  pcccata  recenseamus, 
unumquodque  enumerantcs.  Non  libi  dico  at  et  io 
publicum  proferas,  neque  apud  alios  accases,  sed  ul 
pareas  Prophetx  dicenli :  Revela  Domino  viam  faiam, 
apud  Deum  confitere  peccata  tua.  i 

In  homilia  56,  in  Actus  apostolonim :  « Qnid  igitor 


1175 


TIIEODORI  ARCUIEP.  CAMUAU.  DOCTUINA  DE  PGEMTENm 


ii:s 


sigraviler  offenderim?  Cessa  oflendcre,  et  lacrymas  \  tamen  sufTicere  arbitratar  sanctus  Auguslinus,  cum 


fuode,  et  ita  accede,  et  statim  inprimis  invenies  iliuni 
propitium.  Dic  solum,  oflendi,  dic  ex  animo,  et  pura 
mente  :  et  soluta  sunt  omnia.  Non  hdco  cupis  dimitti 
peccata  tua,  sicut  illa  cupit  peccata  tua  dimitti.  i 
Vide  eadem  in  homilia  5,  de  incomprehensibili  Dei 
Natura;  conc.  i,  de  Lazaro;  homil.  2  in  psal.  l,  et 
in  homilia,  Quod  non  peccata  evutganda  sunt.  Yidc 
quoque  Cassianum  J.  Chrys.  discipulum  in  coUat.  xx, 
cap.  8.  Quae  omnia  dcmonstrant  morera  fuisse  Eccle- 
six,  de  peccatis  occuUis  secrcto  poenitendi. 

Innocenlius  I,  in  cpistola  ad  Exupcriiim  episcopum 
Tolosanum,  cap.  4  :  c  Et  iilud  desideratum  est  sciri, 
cur  communicantes  viri  cum  adultcris  uxoribus  non 
conveniant,  cum  contra  uxores  in  consortio  adulte- 


pcccatum  a  Deo  dimissum  esse  agnoscat. 

In  serm.  44  in  Evangdium  Joannis  :  Qui  videni 
mutiercm  ad  concupiscendum  eam,  jam  mcec/iatus 
est  in  corde  suo.  Nondum  acccssit  corpore,  consen* 
sil  in  cordc ;  mortuum  inlus  habet,  nondnm  extufil. 
Et  fit,  ut  novinuis,  ut  quotidie  homincs  se  cxpe* 
riuntur  aliquando  audlto  verbo  Dei,  tanquam  Do^ 
mino  diccntc,  Surge,  condemnatur  consensus  ad 
iniquitatem,  respiratur  in  salutem  et  justitiaro.  Snr- 
git  mortuus  in  domo,  rcviviscit  in  cogitationis  se- 
creto,  facta  est  ista  resurrectio  aniroac  niortu«  in- 
tus :  intra  iatebras  conscientia?,  tanquaro  tDtra  do- 
mesticos  parictes.  i  Pluribus  aliis  in  locis  eoden 
modo  loquitur.   Verhi  gratia  :  In  ser.none  44  de 


romm  virorum  mancre  videantur.  Super  hoc  Chri-  B  Verbis  Domini :  i  Si  vero    adhuc  peccatnm  conce- 


stiana  religio  adullerium  in  ulroque  sexu  pari  ratione 
condenmat.  Sed  viros  suos  muliercs  non  facile  dc 
adulterio  accusant,  et  non  habcnt  latentia  peccata 
vindictam  :  viri  autem  libcrius  uxorcs  aduitcras 
apud  sacerdotes  dcferre  consucverunt,  et  ideo  mulie- 
ribus  prodito  earum  crimine  dencgatur  :  virorum 
autero  latente  commisso,  non  facile  quisquaro  ex 
suspicionibus  abstinctur.  Qui  utique  subniovebitur, 
si  ejus  flagitium  delegatur.  Cum  ergo  par  sit  causa, 
interdum,  probatione  ccssante,  vindictx  ratio  con- 
quiescit.  i  Quare  plures  viri  adullerantes  poenilentia 
publica  non  plectunlur?  Quia  non  habcnt,  inquit,  la- 
tentia  pcccata  vindictam,  virorum  latentc  commisso. 
Ergo  mos  erat  Ecclesisc  de  peccatis  occuliis  sccrelo 
poenitendi. 

Bacchiarius  in  epistola  ad  Januarium.  c  Sed  pnc- 
termissis  his  plangatur  defunctus,  sepeliatur  mor- 
tuus  :  id  est,  parliro  nostro  labore,  partiro  vcrecun- 
dix  suae  confusione  pcccalum  cjus  ccietur,  et  aufe- 
ratur  e  medio  :  nos  autero  consolationis  lintcamina, 
ct  coelcstis  spei  pigmenla  iribuamus.  Ipsc  autem 
intra  sepulcrum  secrcti  sui  confusus  pcccati  pudorc, 
conlineat  se  :  ibi  conscientix  sux  vcrmc  laccreiur, 
qui  totus  in  eo  putredincs  obligat  peccatornm.  i 
Nonne  illa  est  poenilenlia  secrelo  facta?  Quam  ta- 
roen  pro  adulterio  nefando  suflicere  existimat  Bac- 
chiarius,  cujus  opuscula  laudatGcnnadius  iti  Catalogo 
illustrium  virorum. 


pluro  cst,  ct  non  processit  in  facturo,  poeniteat, 
corrigatur  cogitatio,  surgat  mortnus  intra  domain 
conscienlia*.  i  Quomodo  fit  ista  resurrectio  animx 
mortuae  intus,  in  cogitationis  secreto,  intra  doroam 
conscientiae ,  intra   latebras  conscientiae,  tanquam 
intra  domesticos  parieies,  nisi  pocnitentia  secreto 
facta?  et  cur  non  adhibetur  publica?  Quia,  inqnil 
Augustinus,  mortuuro  intus  habet  et  nondum  ei- 
tulit,  id  est,  crimen  nondum  cst  puLlicuro.  In  scr- 
mone  15  de  Verbis  Doroini  :  c  Peccantes  conun 
omnibus  corripe,  ut  caeteri  timorem  babeant.  Cerle 
si  quis,  quod  solum  estverum,  distinguit  tempora,et 
solvit  quaestionem,  verum  cst.  Si  peccatura  in  secreto 
est,  secreto  corripc.  Si  peccatum  publicum  est  etaper- 
C  tum,  publice  corripe,  ut  ille  cmendctur,  et  caeteri 
timeant.  Et  in  serroone  scquenti  quxnam  sit  Ecclesic 
disciplina  manifestc  declaral  his  verbis:  c  Ergocorri- 
pienda  sunt  secretius,  quse  peccantur  secretius.  Distri- 
buite  tempora,  et  concordat  Scriptura.  Sic  agamos, 
ct  sic  agendum  cst,  non  solum  qnando  in  nospec- 
catur,  scd  quando  peccatur  ab  aliquo,  nt  ab  altem 
ncscialur,  in  sccrcto   arguerc,  ne  volentcs  publice 
argucre,  prodamus  hominem.  Nos  volumus  corripcre, 
et  corrigcrc,  quid  si  inimicus  quscrit  andire  qnid 
puniat?  Novit  enim  nescio  quero  bomicidam  episco- 
pns,  ct  alius  illum  nemo  novit.  Ego  volo  ilhim  po- 
blicc  corripcre,  et  tu  qnaeris  inscribere.  Prorsu 
nec  prodo,  nec  negligo.  Corripio  in  secreto,  pooo 


Augustinus  in  psalmum  xxxi :  c  Pronunliabo  ad-  ^  ante  oculos  Dei  judicium,   terreo  cnieDtam  coo- 


Tcrsuro  roe  ii^stitias  roeas  Doroino,  et  tu  remisisti 
imjnetatem  cordis  mei.  Dixi.  Quid  dixisti  ?  Non  jam 
proDuntiat,  sed  promillit  se  pronuntiatururo,  et  iile 
jam  dimittit.  AttenditP,  fratres  :  magna  res,  dixi, 
Pronuntiabo.  Non  dixi,  Pronuntiavi,  et  tu  dimisisti: 
quia  eo  ipso  quod  dixit,  Pronuntiabo,  ostcndit 
quia  nondum  pronuntiaverat,  sed  corde  pronunlia- 
Tcrat.  lioc  ipsum  dicere,  Pronuntiabo,  pronun- 
tiare  cst :  ideo  et  tu  remisisti  impietatem  cordis  mei. 
Confessio  vero  roea  ad  os  nondum  venerat.  Dixcram 
enim,  Pronuntiabo  adversum  roc,  veruintamea 
Deug  audivit  vocero  cordis  roci.  Vux  mea  in  orc 
nondum  crat,  sed  auris  Dci  jim  in  conle  erat.  i 
Nulla  sccrciior  paMiiiontii    rogilari    po^s!,  quam 


scientiam,  persuadco  pcenitentiaro.  Hac  charitate 
prxditi  esse  deberous.  Unde  aliquando  booiiBef 
reprehcndunt  nos,  quod  quasi  non  corripiamas, 
aut  putant  nos  scirc  quod  nescimus,  aut  patant 
nos  taccre  quod  scimus.  Scd  forte  quod  scis  et  egt 
scio»  sed  non  coram  te  corripio,  quia  curare  voto» 
non  accusare.  Sunt  homincs  adultcri  in  domibos 
suis,  in  sei  rcto  peccant,  aliquando  nobis  prodnntar 
ab  uxoribus  suis  plcrumque  zelantifcus,  aliquaodo 
maritoruro  salutem  quxrentibns.  Nos  non  prodimos 
palam,  sed  in  sccrcto  arguimus.  Ubi  contigit  ina* 
him,  ibi  moriatur  vulnus.  i  Itaque  sanctus  Aagosti- 
nns  frequcnler  docet  morero  Ecclesis  fuisse  dc  cr'* 
nuiiibus  occuliis  secrelo  pcenitendi. 


1177  AB  OMM  NOVITATIS  SUSPICIONE  YLNDICATA.  1178 

Cassinnus  in  collal.  xx,  de  finc  pocnit.,  cap.  5:  A  sancto  Lcone  vocari  contra  apostolicftm  regutamprcP' 

sumptionem,  ei  improbabitem   consuetudinem,  quae 


c  Quamobrcm  vcrissimus  cxaminalor  poenitenliae 
et  indulgentix  judex  in  conscientia  residet  nostra, 
qni  absolutionem  reattis  noslri  anle  cognitionis  et 
judicii  diem  adhuc  no])is  inliaccarne  commorantibus 
delegit,  et  satisfactionis  ac  remissionis  gratiam 
pandit.  i 

Petnis  Chrysologus  in  sermone  24  :  c  Pelnis  et 
Paulus  principes  fidei  Christianoe  notitiam  nominis 
Christi  toto  orbe  dlfluderunt  :  Mulier  aceedendi  ad 
Christum  prima  tradidit  discipiinam  :  mulicr  prima 
dedit  formam  quomodo  peccator  tacita  confessione 
deleat  sine  confusione  peccatum  :  quomodo  delin- 
qnens  soli  Deo  coguitus  de  reatu  nudare  apud  hor 
mincs  verecunda  coascienlia  non  cogalur  :  quomodo 


nulio  unqiiam  Ecclesia3  decreto  firmata  fuit.  Quam- 
obrem  constat  poenitenliam  secreto  factam  pro 
criminibus  occultis  suflicere,  atque  morem  EcclesiaB 
fuisse  de  iis  secreto  poenitendi. 

Gennadius  lib.  de  ecclesiasticis  Dogmatibus,  cap* 
53  :  «  Sed  ct  secreta  salisfactione  solvi  mortaiia 
crimina  non  negamus.  i 

Julianus  Pomerius  lib.  ii  de  Yila  contemplaUva, 
cap.  7  :  c  Porro  illi,  quorum  peccata  hnmanam  no* 
titiam  latent,  nec  ab  ipsis  confessa,  nec  ab  aliis 
publicala,  si  ea  confiteri  aut  emendare  nolnerint, 
Deum  quem  habent  testem ,  ipsum  habituri  sunt 
et  ultorem.  Et  quid  eis  prodest  humanum  vitare 


homo  possit  venia  judicium  prjevenire.  i  llocc  est  H  judicium,  cum  si  in  malo  suo  permanserint,  ituri 


Ecclesiac  disciplina ,  de  peccatis  occultis  secreto 
poenitendi,  cujus  mulier  prima  dedit  forroam,  et 
quam  deinceps  Patres  unanimi  consensu  prasdica- 
nint. 

Patres  concilil  Vascnsls  ir,  can.  8 :  «  Quod  si  se 
lantum  episcopns  alieni  sceleris  consciuro  novit, 
qaandiu  probare  non  potest ,  nihil  proferat ;  sed 
rum  ipso  ad  compunclioncni  ejus  sccretis  correptio- 
nibas  elaboret.  i 

Leo  I,  in  epistola  aJ  nniversos  episcopos  per 
Campaniam,  Samninm  et  Piceniim  constitutos: 
«  Ulam  etiam  cnntra  apostolicam  regulam  praesum- 
pUonem,  quam  nuper  agnovi  a  quibuscbm  iliicita 
usurpatione  committi ,   mociis    omnibus  constituo 


sint  in  xlernum,  Deo  tribuente,  supplicium.  Quod 
si  ipsi  judices  fiant,  et  vcluti  suae  iniquitatis  ultores 
hic  in  sc  voluntariam  poeuam  severissimae  animad- 
versionis  exerceant,  temporaiibus  poenis  mutalMinl 
xterna  suppiicia  :  et  lacrymis  ex  vera  cordis  com- 
punctione  fluentibus  restinguenl  xlerni  ignis  inccn- 
dia.  I  Quandoquidem  si  ipsi  judices  fiant,  praeve- 
niunt  judicium  Ecclesia;  de  poenitentia  publica, 
manifestum  est  ipsis  suflicere  pcenitentiam  secreto 
factam.  lilud  etiam  perspicuum  est  ex  eo  quod  posi- 
ca  cum  clericorum  poenitentia,  quam  omnes  no- 
runt  tunc  temporis  non  fuisse  publicam,  eorum  poe- 
nitentiam  conjungat ,  atque  utramque  eodcm  modo 
sic  describat :«  Quapropter  Deum  sibi  facilius  placa  • 


snfomoveri;  de  pceniienlia  videlicef,  qua;  ila  a  fi-  C  jju^^  iwi  qui  non  humaiio  convicti  judicio,  sed  ullro 


delibus  postulalur,  ne  de  singulorum  peccalorum 
genere  lii)elli  scripta  professio  publice  recilctur: 
€om  reatus  conscientiarum  sufliciat  solis  sacerdoli- 
l>us  indicari  confessione  sccreta.  Quamvis  enim  ple- 
nitado  fidei  videatur  esse  laudabilis,  quae  propter 
Dei  timorem  apiul  homines  erubcscere  non  veretur : 
lanien  quia  non  omnium  hujusmodi  sunt  peccata, 
ut  ca  quae  pcenitentiam  poscunt,  non  timeant  publi- 
care,  removeatur  tani  improbabilis  consuetudo,  ne 
ittulii  a  poenitentix  remediis  arceantur,  dum  aut 
erabescunt,  aut  metuunt  inimicis  suis  sua  facta 
reserari,  pro  quibus  possint  legum  constitutione 
percelli.  Sufficit  enim  illa  confessio  qux  primum 
Deo  oflertur,  tunc  etiam  sacerdoti  qui  pro  delictis 


crimen  cognoscunt  :  qui  aut  propriis  illud  confes- 
sionibus  produnl,  aut  nescienlibus  aliis  qualcs  oc- 
culli  sunt,  ipsi  in  se  voluntarise  cxcommunicationis 
sentcntiam  ferunt>  et  ab  allari  cui  ministrabant,  non 
auimo,  sed  oflicio  scparati,  vitam  tanquam  mortuam 
plangunt,  certi  quod  reconciliato  sibi  cflicacis  poe- 
nilentiae  fruclibus  Deo,  non  solum  amissa  recipiaot, 
sed  eliam  cives  supernae  civitatis  eflecti,  ad  gaudia 
sempiterna  pcrveniant.  i  Ilaque  mos  erat  Ecclcsiae 
de  peccatis  occultis  secrcto  poenitendi. 

Ciesariu*  Arclatensis  episcopus  in    homilia  qua 
inscribilur  4i,  tom.  llBibl.  Patrum,  p.  549  :  <  Ad- 

monco,  fratres,  in  conspectu  Dei Si  aulem  agii 

puenitentiam  ex  ioto  corde,  sed  si  ngat  veram  poeni- 


poeuiieutium  peccator  accedit.  Tunc  enim  demum  ^  lentiam ;  ubi  Dcus  vidit   siciil  cor  David,  quando 

increpaius  a  prophcta,  graviter  et  post  comininatio- 
nes  terribiles  Dei  exclamavit  diccns  :  Peccavi^  ei 
niox  audivit,  Dominus  abstulit  peccatum  tuum,  Quan- 
tuni  valent  tres  sylbibae?  trcs  enim  syllabse  sunt : 
Pcccavi :  sed  in  isli^  tribtis  syllabis  flamma  sacrificii 
cordis  ejus  ad  coelum  ascendit.  i  Hxc  homiiia  in 
quihusdam  codiciLus  mss.  tribuitur  AugustiuOy  in 
aliis  AmLrosio.  Sed  a  quocunqiie  auctore  catholico 
h:nc  dicta  sint,  illa  significant  pro  criminibus  ciiam 
gravissimis  poenilentiaro  sccrelo  factam  sufficere* 

Laurentius  Novariensis  episcopus  in  homilia  dc 
poenitentia  :  <  Si  est  in  te  prudentia,  si  habes  con- 
silium  el  proprium  mcntis  arbiirium  :  Deus  in  te  csi. 


plures  ad  poeniteiitiam  poteruni  provocari,  si  poputi 
auribus  non  publicetur  conscientia  confiten.is.  > 
Qaamvis  sanctus  Leo  loquatur  de  confessionc  pu- 
lilica,  hoc  lamen  simul  intelligi  dcbet  de  poenileniia 
piiblica,  quie  non  minus  parcebat  pudori  quam  con- 
fessio  publica  :  ei  qux  ei  occuUis  crimina  tani  pu- 
Liica  reddebat,  ut  ab  ea  cxiincrentur,  quibus  ti- 
mendum  esset  ne  inimicis  fiicta  rescrr.rentur,  pro 
quibus  poterant  legum  constitutione  percelli ;  sicui 
probat  canon  54  epistolx  sancli  Basilii  ad  Aniphilo- 
chium.  Cum  igilur  eadein  prorsus  mala  orianlur 
f  X  confessione  et  pfrnilcntia  piiblica,  fatcndum  cst 
p<r.nitenli:)m    pnl)Hrain  pto   ncciillis  criminibus  a 


1179  THEODORI  ARCHIGP.  CANTUAR.  DOCTRINA  DE  PCENITENTIA  fiSO 

Ipse  llbi  erit  pcenitentia,  et  fons  et  I>Rptisma  et  re-  A     GregoHus ,  lib.  iv  Moralinin  ,  in  cap.  iii  B.  M>, 


missio,  qui  nnnqiiam  in  tc  ncc  desiiiit,  nec  dencit. 
Qtiii!  ambiguus  xstuas?  QuiJ  resolvcris  animo,  et 
inler  inepta  txiia  conscientix  tuae  fatigatus  torpe- 
scis?  peccnsti  post  fontom,  inpsus  cs  post  baptisma, 
fvcisli  crimen  post  indulgcntiam  gencralem,  quid 
nuncperitjam  spes?  n^inquid  intercepta  est  retri- 
butlo?...  Ex  illa  die  illaque  hora  qua  egressus  de 
lavacro,  ipse  tibi  es  fons  jugis,  ct  diuturna  remissio. 
Non  opus  habes  doclorc,  nec  dcxlra  sacerdotis.  Mox 
utasccndisti  de  sacro  fonte,  vestitns  es  veste  alba, 
el  unctus  es  nnguenlo  myslico  :  facla  cst  super  te 
Invocatio,  et  venit  super  te  Irina  virtus,  quaj  vas 
novum  hac  nova  perfudit  doctrina.  Exinde  teipsum 
statnit  tii)i  judiccm  et  artiitrum ;  deditque  tibi  noti- 


cap.   15  :  <  In  tenebras  ergo  diem  vertimus,  ctim 
liOsmetipsos  disiricte  punienlcs,  ipsa  delectatioaif 
pravx  biandimenta  per  districta  poenitentiae  lamenta 
cruciamus,  et  oum  flendo  insequimur,  quidquid  in 
corde  taciti  ex  delectati<me  peccamus.  Quia  enia 
fideiis  quisquc  cogilationes  in  judicio  exquiri  aubti* 
litcr  non  ignorat,  Paulo  atteslante,  qui  ait  :  inter 
se  invicem  cogitationura  accusantium  ,  aut  eiiam 
defendentium ;  semetipsum  iutrorsus  discutiens,  aalt 
judicium  vebementer  examinat,  ei  districtus  jndcs 
eo  jam  tranquillitig  veniat,  quo  reatum  soiim,  qnea 
discutcre  appetit,  jam  pro  culpa  punitam  ceruiL  > 
Qeinde  hanc  pcenitentiam  secreto  factam  suffieere, 
salis  superqne  couGrmat  coraparatio  qnam  sanctos 


tiam,  ut  possis  ex  te  (liscerebonum  et  malum  :  idest,  ^  Gregorius  in  toto  capite  sequenli  instiluit  inler  po^ 

inter  nieritum  et  peccatum.  Et  quia  non  poteras, 

manens  in  membris    corporisque    conipage  liber 

existere  a  pcccato,  immunisque  csse  a  noxa,  post 

baptisma  rcmedium  tnum  in  te  ipso  statuit,  remis- 

sionem  in  arbilrio  tuo  posuil,  ut  non  qoaeras  sacer- 

dotem,  cum  necessiias  efllagitaverit.  Sed  ipse  jam 

ac  si  scilus  perspicuusque  magister  errorem  tuum 

Intra  te  emendes,  et  pcccatum  tuum  poenitudine 

abluas.  Itaque  desinat  duritia,  cesset  desperatio, 

desinat  ignavia,  fons  nnnquam  deflcit,  aqna  intus 

est :  ablntio  in  arbitrio  est :  sanctiflcalio  in  solertia 

cst,  remissio  in  rorelacrymarum.  NoUle  solvere  in 

segnitiera  :  fons  est  in  homine  conservatus  perpetoa 

poenitudo.  Ibi  est  poenitentia  ad  vocem  Bapiistae  qui  p  ^ 

lic  vociferatur  in  cremo,  et  penetrabili  clamore  de-      ^ 

sertas  hominum  mentes  exaggerat  dicens :  PcenUen- 

tiam  agitey  appropinquabit  enim  regnum  ccelomm, 

Nemo  potest  superni  imperii  habere  apicem,  habere 

fastigium  ;  nisi  fuerrt  poenitenlia;  sufl^ragio  fultus. 

Ad  rcg::i  supemi  pcnetrabilia  non  pervenit  quisquam, 

nisi   egerit  poenitentiam.   Repctit  adhuc  Baptista  : 

Ego,  inquit,  baptizo  vos  aquain  poDnitcntiam ;  sedal- 

ler  est  post  me  veniens,  qui  vos  baptizabit  in  Spiritu 

sancto  et  igni.  Noli  tu  jam  quxrcre  neque  Joannem 

iicque  Jordaiiem.  Ipsc  tibi  csto  Baptista.  Pollutus  es 

post  lavacrum,  vitiata  sunt  viscera  tua,  contaminata 

est  anicna?  Tingc  tc  in   aqua  poenitentitc,  ablue  te 

abundantia  lacrymarum,  cxubcrel  fons  compunctio- 


nitentiam  quae  fiet  maxime  publica  iu  die  exiremi 
judicii,  et  aliam  spontaneam  qua!  tunc  in  hac  vita 
agitur  a  plurimis,  qui  intra  latebras  conscientije  se- 
metipsos  dijudicant,  ul  non  uliquc  in  die  manifesta- 
tionis  a  Domino  judicentur. 

Gregorius  ,  lib.  Pastoralis  curae,  part.  iii,  adau^ 
nit.  8  :  f  Aliter  admonendi  sunt  impudenies,  atqoe 
aliter  verecundi.  lllos  namque  ab  ioipudeoliae  vitio 
non   nisi  increpatio  dura  compescit.   Isios  autea 
plerumque  ad  melius  exborlatio  modesta  coroponit. 
Ilii  se  delinquere  nesciunt,  nisi  etiam  a  plaribus  io- 
crepentur  :  istis  plerumque  ad  conversionera  saf- 
ficit  quod  eis  doctor  mala  sua  saltem  lcniler  ad  me- 
moriam  reducit.  IIlos  melius  corrigit  qui  invebendt 
eprehendil ;  istis  autem  major  profectus  adducitur, 
si  boc  quod  in  eis  reprdienditury  quasi  ex  lalere  tuh 
gatur.  Quod  postea  ostendit  cxemplo  Dei  ei  Paali; 
cujusque  rei  hanc  affert  rationcm,  ul  inqnit,  etiUo- 
rum  culpas  increpatio  dura  detegeret,  ei  honun  n»- 
gligentiam  moilior  sermo  velaret.  >  Pubiica  igitur 
poenitentia  impudentibus    necessaria  esi,   qooma 
crimina  increpatione  dura  deteguntur;  occulla  ver» 
poenitentia  suflicil  vcrecuiidis  quonim  peccata  md- 
liori  sermone  velantur. 

In  admonitione  30  :  f  Sa^pe  enim  misericors  Deos 
eo  cilius  pcccata  cordis  abluit,  quo  baec  exire  ad 
opera  non  permitiit :  et  cogitata  nequiUa  quantoci- 
tins  solvitur,  quia  efleclu  operis  districtius  non  li- 


nis  in  extis  tuis  :  exundent  aquse  vivae  in  flbris  tuis.  j^  gatnr.  Unde  recte  per  Psalmistam  dicitur  :  Dixi : 


Para  te  venicnti  Domino,  et  ipsc  baptizabit  in  Spi- 
rltu  sancto  et  igni,  habens  ventilabrum  in  manu 
sua  :  quod  est  Inspectio  vel  ponderatio  poenitudinis 
ac  peccaii.  Ipse  perpendit  in  te  utrumque  pondus ; 
ipse  conspicit  in  te  molera,  et  molem  :  unam  poeni- 
tentix,  unara  pestilentise.  Et  poenilentix  quidem 
frnctus,  ac  si  triticum,  congerit  in  tuuf!t  profectum  : 
pcccata  vero  tua,  quasi  pestilentix  palcas,  comburit 
i^^ni  incxstinguibili.  Hxc  est  privata  remissio  ,  inti- 
mo  corde  provocata,  et  poenitudine  acrjuisita.  >  Quot 
vcrba,  tot  arguraenta,  quibus  prohaturpoenitentiara 
pro  criminibus  occullis  secreto  factam  sufllccrc, 
atque  morem  Ecclesiae  fuisse  dc  percatis  ocrnliis 
socreto  poenitendi. 


pronuntiabo  advenum  me  injustitias  meas  Dwmm^ 
et  tu  remisisti  imjnetatem  cordis  mei.  Qui  enin  hn- 
pietatcra  cordis  subdidit,  quia  cogiiationam  iivos- 
titias  pronuntiare  vellet  indicavit.  Deniqueait,  pro- 
nuntiabo  adversum  rae  injustitias  meas.  DuuEiqtte  ail : 
Dixi,  Pronuntiabo,  atque  illico  adjunxit,  et  tu  remh 
sistif  quara  sit  super  hsec  facilis  venia  oslendit.  Et 
dtira  se  adhuc  petere  promittii,  hoc  quod  peiere  se 
promittebat,  obtinuit :  quatenusquia  usqueadopQS 
non  vcnerat  culpa,  usque  ad  cruciatum  noo  perre- 
niret  poenitentia,  scd  cogitata  aflliciio  Dientem  ter- 
gcret,  quam  niniirum  lanturamodo  cogiiaia  iiiiqaitas 
inquin.issct.  > 
In  admonitione  Zi  :   c  Rursiimque   adoM^fiendi 


4idi  AO  OMM  NOVITATIS  SUSPIGlONfi  YINDICATA.  iigft 

ft«iit,  ttt  si  mali  esse  non  melnunt,  erubescant  sal-  A  dico,  oronibas  vobis  dico  :  clericis,  laicis  ac  saocti- 


tem  videri  quod  sunt.  Plerunique  enim  culpa  dum 
absconditnr,  efTugalur  :  quia  duni  mens  enibescit 
vtderi  quod  tamen  esse  non  timiiit,  erubescit  quan- 
doque  esse  qood  fugit  videri.  i  Sic  pluribas  testi- 
moniis  delarat  sanctus  Gregorius  verecimdis  quonim 
peccala  occulta  sunt,  poenilenliam  secrcto  factam 
competerc  atque  sufficere,  et  ideo  morem  Ecclesi;ls 
foisse  de  peccatis  occultis  secreto  pcenitcndi. 

Joennes,  abbas  RaiUiu,  ad  quem  scripsit  epistolam 
Joannes  Climacus,  in  suis  Schoiiis  ad  quintum  gra- 
d«un  J.  Climaci,  et  in  hxc  verba  :  *  tecuraque  cujns- 
que  sni  cura,  c  Quia,  inquit,  de  nullo  terreno  cu- 
rat,  sed  pro  se  sibi  sollicila,  quomodo  sibi  Denm 
reconciliet,  et  salutem  perditam  per  peccatum  invc- 


moniaiibus  :  ut  quidquid  se  recoiit  invidiae,  aut  de- 
traciionis,  odii  quoque  el  fornicalionis  sive  incestus, 
vel  peijurii ,  cseterorumve  vitiorum  contagione  at- 
tactum ,  saltem  bodie  per  divinae  salutis  medica- 
roentum,  inquantumpnevalet,  sc  purificare  procuret. 
Gonflteatur  adversum  se  iujustitiam  suam  Domino 
ut  remitlat  impietatem  cordis  sui,  et  reliqui»  cogi- 
tationum  ejus  dicm  festum  agent  Domino.  Tnnc  enim 
reliquise  cogitationis  diem  festum  agunt  Domino, 
qtiando  peccator  quilibet  post  prius  datam  confes- 
sionem,  se  cohibere  poliicelur  ab  iniquitate  sua ,  lo- 
tusqne  pronimpit  in  lacrymas  et  in  affectionem  cor- 
dis,  quoniam  cor  contritum  et  humiiiatum  Deus  non 
spemit  :  bujusmodi  festivilas  angelis  exsultantibua 


niat,  pcenitendo  et  lugendo  festinat.  Et  pro  se  solli-  "  lir,  Veritate  aitestante  qux  ait  :  Quoniam  gaudium 


d:a,  et  pro  se  dijudicata  sit,  quia  omnia  qux  suiU 
miradi,  et  se  ipsum  punicndo  contemnit,  qui  est  poe- 
nitens,  et  vigilanler  ab  omni  judicio  se  dignum  ccr- 
nit.  Per  se  igitur  cogitatio  dijudicata  est,  quia  aliquo 
alio  ad  dijutiicationem  non  egct,  sed  qiii  est  poeni- 
teos,  ipse  sni  ipsiu$jude:i  et  vindex  est.  > 

Eligius,  Novioroensis  episcopus,  in  homilla  de  fllio 
prodrgo  :  <  Vos  etiara ,  fralrcs,  post  exhortationem 
qoam  habuhnus  ad  poenitentes,  mecum  admoneo  ut 
annsqoisque  nostrum  recurrat  ad  conscientiae  snae 
secreta,  ei  interroget  semetipsum  qualiler  per  totum 
annum ,  maxime  his  sacris  diebus ,  conversatus 
est.  Et  si  invenerit  in  corde  suo  spinas  et  tribu^ 


est  in  cmlo  super  uno  peccatore  coram  angelis  Dei.  i 
Cum  rooi  sanctus  Eligius  convertat  sermonem  ad 
publicos  poenitentes ,  patet  peccatores  occultos  allo- 
cutum  esse,  et  eos  quidem  quos  notat  incesti  cri- 
men  forsan  perpetrasse  :  aflirmat  iiiliilominus  illo 
cito  posse  de  nialo  iniquitatis  suse  consurgere ;  ita 
ut,  si  coufitcantur  adversam  se  injuslitiam  suam  Do- 
mino,  ipse  remitlet  iinpietatem;  reliquiie  cogitatio- 
num  diem  festum  agent  Domino ,  haec  feslivitas 
angelis  exsultantibus  celebranda  sit :  atque  hoc  eo» 
dem  die  per  divinae  salutis  medicamentum  se  pari* 
ficaturi  sint. 
Haec  sunt  teslimonia  Patrum  juxta  seriera  teni- 


los  delictonim,  studeat  auxiliante  Deo  quantocius  ^  ponim  asque  ad  Tbeodornm  archiepisoopum  Can- 


evellere  ,  et  evellendo  eradicare,  hisque  eradicatis 
fodiat  vomere  salutari,  ac  stercora,  id  cst,  bona  ope- 
ra  immittat ,  ut  possit  facere  fructum  :  et  si  vel  ho- 
dle  pnriter  confessus  ac  devote  conversas  fucrit  ut 
valeat  dignus  interesse  solemnitati  praesentis  diei, 
qux  quia  In  ea  Dominus  cum  apostolis  suis  coena- 
vit,  Coena  vocalur.  Videat  summopere  ut  sacra- 
menta  corporis  et  sanguinis  Domini  digne  recipere 
qoeat ;  quatenus  polius  salulem  quam  damnationem 
acqoirat,  etc.  Non  ergo  abhorrcamus  paenilenles 
istos  propter  Aiagniludinem  sceierum  suorum  ;  quia 
potest  fleri  quod  multi  sunt  inter  nos  qui  pcjora 
commiserint.  »  Quare  igitur  qui  forsan  pejora  com- 
misit  quam  poenilenles  publici,  et  qui  in  cordc  suo 
spinas  et  tribulos  delictorum  invcnit ,  si  vel  hodie 
puriter  confessus  ac  devole  conversus  fuerit,  dignus 
Yulet  interesse  solemnitati  et  quidem  coence  Domini ; 
nisi  quia  mos  Ecclesiae  erat  de  peccatis  occullis  se- 
creto  poenitendi  ? 

1n  homilia  15  de  utriusque  agni  Paschalis  esti  : 
c  Quicunque  ergo  vestrum  his  quadragenum  dic- 
rnm  ohservationibus  poenitentiam  et  confessionis 
suae  debilum  se  excrcnisse  recolit ,  agat  Domino 
gratias  :  et  quidquid  templum  Dei  violando  in  se 
destmxerit,  non  despercl,  scd  cilo  de  malo  iiiiqui- 
tatis  sure  consurgat.  Non  eiiini  quoJ  peccat,  sed  quod 
iD  peccalo  perseverat,  Dco  oJiliilis  est.  Ul  ergo  ver- 
bis  Doniini  secundum  Marcnm  utar ,  qtiibus  dicil  : 
Quod  dico,  omnibus  dico^  vifjilaU  :  siinirucr,  quod 


toariensem  dedncta ;  qaae  omnia  demonstrant  pro 

peccatis  occultis  poenitentiam  secrelo  factam  snffi- 

cere,  atque  morem  Ecclesise  fuisse  de  iis  secreto 

poenitendi. 

CAPUT   UI. 

Patres  teskintur  pamilentiam  j^ublicam  pro  publicis 
tantum  criminihus  ab  Eccletta  eanonice  [uisse  stu- 
tulam» 

Non  necesse  cst  ostendere  Tertullianum  in  libro 
de  Poeiiilenlia  ,  el  Gypriauuni  in  siiis  epistolis,  de 
poenilenlia  pubiica  ot  iniperuta ,  nonnisi  ob  publica 
crimioa  locutos  esse.  Quod  satis  superque  dcclaravit 
Nicolaus  Rigaltius,  viromnium  eruililissimus,  qui 
illos  Patres  suis  oolis  illustravit. 

Ori^enes  in  Josuc  bomil.  %i  :  i  Sedsicutdicilur 
d  *.  zizaiiiis  ,  ne  forte  eradicanles  zizunia  simul  cum 
illis  eradicetis  et  trilicum  :  itu  etiam  super  iis  dici 
potest  in  quibus  vel  dubia  vei  occulta  peccala  ^uiit. 
Neque  enim  dicimus  dc  iis  qiii  manifesie  el  evidciw 
lcr  criininosi  sunt,  ut  non  de  Ecclesia  expellantur.  • 
Et  paulo  post  :  <  Ergo  quia  noti  possuinus  ejicer» 
istos  qui  nos  conculcant,  eos  saltvm  quos  possu- 
mus,  quorum  peccata  manifesta  sunl.  Ubi  enim  pee» 
calum  non  est  evidens,  ejicere  de  Ecdesia  neminem 
possumus,  ne  forle  eradicantes  zizania,  eradicemua 
simul  cuin  ipsis  cliam  trilicum.  i  Si,  ubi  pecciitum 
non  est  eviJens,  pixsules  de  Ecclesia  neininem  pos- 
sunl  cjicerc  ,  liquet  id  quod  supra  dixit  Origenes^ 
eos  M)luinmodo  qni  inanifeste  ct  evideiiter  criminosk 


1185  TnEODORI  ARCniEP.  CANTUAR.  DOCTRliNA  D£  POENITENTU  Iig4 

suilt  ab  Ecclesia  eipelli,  atque  ideo  pcenitenliam  pu-  A  suam  loco  uxoris  habebal.  In  qua  rc  neque  (estibos 
lilicam  pro  pubLicis  tantum  criniinibus  ab  Ecdcsia 
fuisse  statutam. 
Origenes  in  Judicum  cap  ii,  homi).  2  :  i  El,  ul 


mibi  vidctur,  dupliciler  ctiam  nunc  tradunlur  ho- 
mincs  de  Ecclesia  in  potcslatem  Zabuli  :  uno  modo 
quo  superius  diximus,  cum  delictum  ejus  manife- 
stum  llt  Ecclesise,  et  per  sacerdotes  de  Ecclcsia  pcl- 
litur,  ut  nolatus  ab  omiiihus  erubescat,  et  converso 
eveniat  iili  quod  sequitur,  ut  spirilus  salvus  fiat  in 
dieDomini  nostri  Jesu  Christi.  Alio  autem  modo  quis 
traditur  Zabulo,  cum  peccatum  ejus  manifestum  non 
ilt  hominibus,  Deus  autem  qui  videi  in  occullo,  per- 
spicicns  ejus  mentem ,  et  animam  vitiis  ac  passioni- 
bas  servientem,  et  in  corde  ejus  non  solum  amorem 


opus  erat ,  neque  tergiver&atione  aliqua  polerat  te|i 
crimen. » 

Et  in  Quxfttionibus  ex  Veteri  et  Novo  Testamenlo, 
utroque  raixlim,  qua^st.  iOi  :  i  Hinc  est  unde  Apo- 
stoiusplebem  Corinthiorum  arguit,  propterea  quod 
iUum  qui  publice  uxorem  patris  babebat,  noo  corn- 
perent  aut  evitarcnl,  ut  se  emendaret,  diceos  :  Ne- 
scitis  quia  modicum  fermentum  tolam  massamcW' 
rumpit  ?  Cum  enim  non  esset  dux  aliquis  aut  praepo- 
situs  Ek^clesisc,  plcbis  erat  corripere  eum  qoem  vlde- 
bant  tam  turpiter  et  obscene  inter  eos  conTersari. 
Ac  per  hoc  quasi  consentientes  eos  crimini  ejos 
Apostolus  arguit.  Nec  enim  in  hac  re  accusaton 
opus  erat,  aut  testibus.  Publice  enim  novercain  soain 


sxculi,  sed  aut  avaritiam,  aul  libidinem.  aut  jactan-  B  loco  uxoris  habebat.i  Expressa  omuino  est  publicae 


tiam,  vel  alia  hujusmodi,  istum  talcm  ipse  Dominus 
tradit  Satanx.  i  Il.ec  manifesta  duplicis  excommunica- 
tionis  piiblicx  et  occulise  distinctio,  manifeste  osten- 
dit  publicam  pcenitentiam  pro  publicis  tantum  cri- 
minibus  fuisse  statutam. 

Origenes  in  Mutthxum  tractat.  xxxv  :  c  Propter 
J.oc  enim  et  in  Ecdesia  Christi  consuctudo  tenuit 
talis,  ut  qui  manifesti  sunt  in  magnis  delictis,  eji* 
ciantur  ab  oratione  communi,  ct  ne  modicum  fer- 
mcnttim  non  ex  corde  mundo  orantium  totam  'jni- 
latis  conspersioncm  el  consensus  corrumpat.  Talis 
est  igitnr  consuctudo  in  Ecclesiis  Christi,  ut  pecca- 
lores  ejiciantur  ab  Ecclesia ,  et  agaiit  posnitentiam 
publicaro ;  noo  quia  magna  delicta  commiserunt«  sed 


pflenitentL-e  ratio,  quam  Hilarius  refert.  i  Omoes  enim, 
inquit,  crimen  ejus  sciebant.  Pubiice  Dovcrcam  suam 
loco  uxoris  habebat  In  qua  re  neque  testibus  opas 
erat,  neque  tergiversatione  aliqua  poterat  tegi 
crimcn.  i 

Joannes  Chrysostomus  in  cput  Matth.  xii,  bo- 
mil.  82  :  f  Sed  facillimum  est,  dicet  aliquis,  inviJos 
accusare  :  dicendum  autem  est  quomo^  hoc  morbo 
liberabiinur.  QuomoJo  igilur  ne  veneno  suo  nos 
inficiat,  faciemus?  Si  dabimus  operam  nt  quemad- 
modum  fomicatori  nefas  ad  ecdesiam  ingredi,  sic 
invido  quoque.  i  J.  Cbrysostomus  iovidiam  qux  ve- 
neno  suo  alios  inficit ,  id  est ,  qua;  publica  est,  et 
aliis  scandalo ,  poenitenlia  publica  punieiidare  esse 


quiamanifestisuntinmagnisdelictis.iSicOrigcnes*' ^P"^^"^*^»  ^"^*"  ^^^^  non  judicat  csse  necessa- 


sxpius  declarat  publicam  pocnitentiam  pro  publicis 
tanlum  criminibns  ab  Ecclesia  fuisse  statutam. 

Patres  concilii  Neocoesaricnsis,  can.  9  :  i  Quod  si 
de  se  non  fuerit  ipse  confessus,  et  argui  manifeste 
nequivcrit,  potesUtis  suae  judido  reiinquatur.  i 

Basilius.  in  epist.  2*6  :  i  Necessc  est  canonibus 
a  Domino  sancilis  Iradi.  Scriplum  est  enim  :  Si  deli- 
querit  frater  tuus,  inter  te  et  illum,  illum  corripe ; 
quod  si  te  non  audiet,  assume  tibi  alium  :  quod  si 
ne  sic  audiet,  dic  Ecclesiae :  quod  si  neque  Ecdesiam 
SMidiet,  sit  tibi  de  cxtero  tanquam  elhnicus  et  publi- 
canus.  Hoc  ipsum  in  ipso  factiutum  fuit.  Simul  ac- 
cusatus  et  delatus  est  :  coram  uno  atque  altero 


riam  pro  scortis  et  adulteriis  occultis,  sicut  supra 
ostendimus.  Quare  aperte  testatur  poenitentiam  pu- 
blicam  pro  publicis  tantum  crirainibus  ab  Ecdesia 
fuisse  statutam. 

Augustinus  in  homilia  ultima :  c  Judicet  cr^  se- 
ipsum  homo  in  isiis  voluntatc  dum  potest ,  ct  morci 
convertat  in  mciius,  ne  cum  non  poterit ,  etiam  pr» 
ter  voluntatem  a  Domino  juJicetur.  Et  cum  iose 
prolulerit  severissinKe  medicinae  sententiara,  veoiat 
ad  antistites ,  per  quos  illi  io  Ecciesia  claves  niuii' 
straiitur,  ct  tanquam  bonos  incipiens  jam  esse  fiiius, 
maternoruin  membrorum  ordine  custodito  a  praepo- 
sitis  sacrorum  accipiat  satisfactionis  suae  modom. 


reprehensus  est  :  tertio  in  fade  Ecclesi».  Quocirca  0  "^ '°  offerendo  sacrificio  cordis  cootrilHilati ,  devo- 

wiue  nobis  aconievit:      ^"*  ^*  supplex  ,  iJ  tamcn  agat  quod  nofi  solum  ilii 


cum  simus  ipsi  contestati,  neque  nobis  acqiiievit; 
deinceps  esto  excommunicatus,  ct  toti  Ecclesiae  de- 
nuntiatur ,  ne  ipsum  admittant.  i  Canonibus  a  Do- 
mino  sancitis  iile  non  traditus  fuit,  nisi  cum  pcrtina- 
cia  ipsius  crimen  in  publicum  protulerit ;  et  hoc 
non  aliter  fieri  debuisse  affirmat  sanctus  Basilius. 
Cum  ergo  canones  Ecclesix  a  canonibus  Domini  non 
sint  diversi,  faleatur  quisque  necesse  est  publicam 
pGenitentiam  ob  criraina  tantum  publica  ab  Ecclesia 
fin's8e  statutam. 

Hilarios  diaconus  in  Epistola  Pauli  ad  Corinthios 
I  cap.  V  :  c  Cognito  opere  isto  pellendum  illum  luisse 
de  coetu  fraternitatis.  Omnes  enim  crimen  ejus 
scicbant,  el  non  argoebaiit,  publice  enim  novcrcam 


prosit  ad  recipiendam  salulem,  sed  etiam  cxteris  ad 
exempium  :  ut  si  peccatum  ejus  non  solum  io  gravi 
cjus  malo,  sed  etiam  in  scandalo  est  aliorum ,  atque 
hoc  cxpedire  utiiitali  Ecclesix  videtur  aatistiti ,  in 
nolitia  multorum ,  vel  eliam  totius  plebis  agere  p<B- 
nitentiam  non  recuset  :  non  resistat,  non  leihali 
et  mortiferae  plagx  per  pudorem  addat  tumorem.  i 
Ut  igitur  antistes  paeniteotiam  pumicam  peccatori 
indicat ,  non  suflicit  ut  peccatom  ^os  sit  in  gravi 
malo  ,  sed  etiam  in  scandaio  aliorum ,  id  est  po- 
blicum. 

Auguslinus  in  lib.  iii  contra  epistolam  PanneRia- 
ni,  cnp.  2  :  c  Ad  Iioc  enim  et  ipse  Apostolus  ait ,  Si 


IIS5 


AB  OMNl  NOVITATIS  SISPICIONE  VINDICATA. 


1186 


quis  frater  nominalur.  In  eo  quippe  quod  ail ,  Si  A  declaral  illos  non  debere  cxcommunicari ,  nisi  posl- 
^ttii,  nihil  aliud  videlur  signiflcare  \oluisse,  nisi      quam  diu  porlali  el  salubriler  objurgati  Doluerint 


eom  posse  tali  modo  salubriter  corrigi ,  qui  inler 
dissimiles  peccat,  id  cst  inier  eos  quos  peccatorum 
similium  peslilenlia  non  corrumpil.  In  eoveroquod 
ait,  nominaturj  hoc  nirairum  intelligi  voluit,  parum 
esseut  sit  quisque  talis,  nisi  etiam  nominetur,  id 
est,  famosus  appareat;  ut  possit  omnibus  dignissima 
▼ideri,  quae  in  eum  fberit  anathematis  proiata  sen- 
tentia.  Ita  enim  et  salva  pace  corrigitur,  et  non 
interfectorie  percutitur  et  medicinaliler  uritur.  i 

Augustinus  in  sermone  il,  de  Sanctis  :  c  Pro  ca- 
pitalibus  vero  criminibus  non  hoc  solum  sufficit,  sed 
addend»  sunt  lacrymae ,  rugitus  et  gemitus,  conti- 
miaU  longo  tempore  ac  protracta  jejunia,  et  brgio- 


corrigi,  et  exemplo  suae  perditionis  alios  infccerint, 
clare  osteaJit  poenitentiani  publicam  pro  publicis 
tantum  criniinibus  ab  Ecclesia  fuisse  statutam. 

Caesarius  Arelatensis  in  homilia  1  :  i  Si  vero  quis- 
que  conscieutiam  suam  interrogans,  facinus  aliquod 
capitale  commisit,  aut  si  fidem  suam  falso  tesiimonio 
expugnavit  ac  prodidit ,  aut  sacrum  Veritatis  nomen 
violavit,  si  veram  baptismi  tunicam,  et  speciosam 
virginitatis  holosericam  coeno  commaculati  pudoris 
iufecit,  si  in  semeiipso  novum  hominem  nece  homi- 
nis  occidit,  si  per  augures,  et  divinos,  alque  incan- 
tatores  caplivum  se  diabolo  tradidit  :  hxc  et  ejns- 
modi  commissa  expiari  peuitus  communi  et  medk>- 


rcs  elecmosyna  erogandae,  uliro  nos  ipsos  a  commu-  B  ^|.|  ^  i^qqi  secreta ,  satisfactione  non  possunt;  sed 


nione  Ecciesi»  removentes ,  in  luctu  et  in  trislilia 
mnlto  tempore  permanentes,  et  poenitentiam  etiam 
poblice  agentes.  Quia  jusium  est  ut  qui  cum  mul- 
torum  destructione  se  perdiderit,  cum  multorum 
cdiflcatione  se  rcdimat. 

Augustinus  in  Encbiridio  ad  Laurentium,  cap.  65. 
c  Verum  quia  plemmque  dolor  alterius  cordis  oc- 
cultus  esl  alteri,  neque  in  aliorumnoliliamper  verba 
▼el  quaecunque  alia  signa  procedit ,  cum  sit  coram 
illo  cui  dicitur,  Gemitu$  meu$  a  le  non  e$t  ab$condi' 
iu$;  recte  constituuntur  ab  iis  qui  Ecclesiae  praesunt, 
tempora  poenitentiae ,  ut  fiat  etiam  satis  Ecdesiae, 
in  qua  remittuntur  ipsa  peccata.  i  Poenitentia  pu- 
blica 
saiisf; 

lem  qualis  est  satisfactio.  Si  igitur  satisfactio  delet 
esse  publica ,  necessc  quoque  est  ut  publica  fberit 
iignria. 

Augustinus,  lib.  de  Correptione.etGratia,  cap.  16: 
c  Peccantes  coram  omnibus  corripe,  ut  cxteri  timo- 
rem  habcant.  i  Quodde  his  peccatis  accipiendum  est 
quae  non  Iatent,ne  contraDomini  sententiam  putetur 
locntus.  Itaque  frequenler  sanclus  Auguslinus  te- 
staturpcenitentiampublicam  pro  publicis  tantnm  cri- 
minibus  ab  Ea^lesia  fuisse  slaiutam. 

Juiianus  Pomerius,  lib.  ii  de  Vita  contemplaliva, 
cap.  7 :  f  Ea  autcro  crimina  quonimlibel  si  ipsis 
criminosis  conftteri  nolcnlibus  undecunque  clarue- 
rinl,  quxcunque  non  fuerint  patientix  levi  medica- 


graves  causae  graviores  et  acriores  publicas  curas 
requirunt,  ut  qui  cum  plurimorum  afflictione  se  per- 
didit ,  siniili  modo  cum  plurimorum  xdificalione  sc 
redimat.  i  Ilia  est  cerlissima  pubiica!  poenilenliae 
ratio,  quam  Patres  saepissime  repetuut,  ut  aui  cum 
plurimorum  affllctione  et  destructione  se  perdidit,  si« 
mili  modo  cum  plurimorum  aedificatione  se  redimat. 
Sicque  testantur  publicam  poenitenliam  propter  cri- 
mina  publica  ab  Ecclesia  fuisse  sututam. 

Gregorius  Magnus,  lib.  xii,  epist.  52,  ad  Felicein 
episGopum  Messanae  :  c  Manifesta  quoque  peccata 
DOtt  sunt  occulta  correctione  purganda  :  sed  palain 
sunt  arguendi,  qui  palam  nocent,  ut  dum  aperta  ob- 


ca  agitur,  ut  fial  salis  Ecclesia;.  Porro  nullus     jurgatione  sanantur,  U  qui  eos  imiUndo  deliquerant 
isfacere  censctur,  nisi  qui  injuriam  intulil,  et  ta-  ^  mrriffantiip     Dnm  «nim  i 


corrigantur.  Dum  enim  unus  corripitur,  pluriuii 
emendantur.  £t  melius  est  ut  pro  muliomm  salute 
unus  condemnetur  quam  per  unius  licentiam  multi 
peridilentur.  i 

Isidorus  Hispalensis  in  Regulis  mouachorum,  cap. 
15  :  <  Peccatum  palam  commissum ,  palam  est  ar- 
guenduin,  et  dum  manifeste  peccans  emendator,  ii 
qui  eum  in  malo  imitali  sunt,  corrigantur.  i 

Eligius  Noviomensis  episcopus ,  in  homilia  t6  : 
<  Duos  practerea,  fratres  mei ,  alloquimur ;  quos  pu- 
blica  aclio  criminalis  publicam  coegit  agere  pocni- 
tentiam.  i  Cum  iidem  Patres ,  ut  snpra  ostendimus, 
affirment  morem  fuisse  Ecclesije  de  peccatis  occuUis 
secreto  poenitendi,  non  possunt  hanc  publicae  poeui- 


mento  sanala,  velul  igni  quodam  pi^e  increpalionis  *' ^entiae  raiionem  referre,  quin  manifeste  declarent 


urenda  sunt  et  curanda.  Quod  si  ncc  sic  quidem 
aequanimiter  sustinentis  ac  pie  incrcpaiitis  medela 
profecerit  in  eis  qui  diu  portati  et  salubriter  objur- 
gati  corrigi  noluerint ,  taiiquani  putres  corporis  par- 
tes  debent  partes  debent  ferro  excommunicatiimis 
abscindi :  ne  sicut  caro  nobis  emortua,  si  abscissa 
non  fuerit ,  sallem  reliqux  carnis  putredinis  suae 
contagione  corrumpit :  ita  isti  qni  emendari  despi- 
cinnt,  et  in  suo  morbo  persistunt ,  si  moribus  depra- 
Tatis  in  sanctorum  societatepermanserint,  eos  exem- 
plo  suae  perditlonis  inficiant.  i  Propler  scandalum 
quod  allis  injiciunt,  ab  Ecclesia  expelluntur.  Ergo 
quia  ipsorum  crimcn  erat  publicum.   Et  qnoniam 


pro  publicis  tantum  criminibus  publicam  poenitcn- 
tiam  ab  Ecclcsia  fuisse  statutam. 

Sed  si  Patrcs  affirmeiit  poenitentiam  publicam  pro 
publicis  tantum  criminibus  ab  Ecclesia  fuisse  statu- 
tam ;  si  Patres  testentur  de  peccatis  occultis  morcin 
Ecclcsiae  fuisse  secreto  poenilendi ;  si  denique  Patrcs 
plan^  negent  morem  fuisse  Ecclesix  decreto  sanci- 
tum  publice  de  peccatis  occultis  poenitcndi  :  mirum 
quomodo  J.  Morinus  dicere  potuit ,  Theodoriim  pri- 
mum  esse  qui  aperte  morem  sustuli*  publice  de 
criniinibus  occullis  pcenitendi ;  hiyusque  moris  aii- 
tiqui  tot  essc  argumenta ,  quod  fere  canones  ante 
mille  annos  in  criminum  rcosconditi.  Quodut  probct 


il87  liiEODOlU  ARGIIIEP.  CAiNTLAR.  DOCTRLNA  DO  POEMlii^NTIA  ilgg 

Iria  praserlira  adhibei  argumenla,  quaj  nunc  cxanai-  \  criinen  adullerii  in  cord«  coininissura  nulk)  publicx 

poenilenlise  gencre  puniendum  e.sse  decerBunt  :  et  a 
Palribus  conciiii  Vaseosis  ii »  qui  pi  ohibenl  can.  8 


uanda  suoque  momento  pond^randa  sunt. 

CAPIIT  IV. 

Primum  ttrgtmentum  J.  Morini  proponitur  et  refeUitur, 

Joannes  Morinus,  vir  eruditissimus,  ad  probandum 
criminum  occultorum  capitalium  confessione  sacer- 
doti  secreto  facla,  pcenitcntiam  sccundnm  canoncs 
publice  actam  fuisse,  hoc  primom  proponit  argii- 
mentum ,  lib.  v  de  Administratione  sncramenti  poc- 
nilonlise,  cap.  9  :  c  Tot  sunt,  inquit,  hujus  antiqnx 
praxis  argiimenta,  quol  fcre  canones  ante  miile  an- 
nos  in  criininum  reos  conditi.  Quid  est  cnim  ah'ud, 
imo  quid  aliud  animo  (ingi  polest,  quam  pocnitentia 
publica,  cam  edicunt  canones,  qui  homifidittm  per" 


ne  quis  episcopus,  cui  crimeu  occultum  deteclum 
est,  reum  ab  Ecclesia  ejiciat,  et  publice  puniat,  sed 
secretis,  ut  aiunt  Patres^  correptionibus  elaboret. 
Manifestc  quoque  distinguunt  Patres  concilii  Car- 
thaginensis  terlii,  can.  5,  cujus  diilicullatem  J.  Mo- 
riuus  perspiciens,  eam  ila  sibi  proponit  di^olvcndam. 
f  Statim,  inquit  J.  Morinus,  forsan  objiciet  lector 
can.  3  concilii  Carthag.  iii  :  <  Cuju.scunque  pceoi- 
«  tenlis  publicum  et  vulgatissimum  crimen  est,  quod 
«  universa  Ecclesia  noverit,  ante  absidcm  mauus  ei 
c  imponatur.  >  Diversa  quxdam  esl  lectio  in  isto  ca- 
none,  sed  ad  rem  nihil  facit.  Verum  ^  jut  bene  ani- 


petraverit,  qui  fornicationem,  qui  adutterium,  qui  in-  g  madverlil  laudatus  a  nobis  c;ipiLe  praecedeulc  Dto- 


ceslum ,  ^t  magoi  et  incantatores  consuluerit ,  etc, 
fn  euditione  perseveret  tot  ann»,  in  su6$tratione  tot 
annis;  in  consistenlia  tot  enns  :  deinde  bonij  per- 
fectiy  communionis  sit  particeps?  llis  cnim  et  aliis 
nomiilibus  reconciliatio  cum  Deo  el  Ecclesia  ab  anti- 
quis  vocari  solet.  Excipiet  forsan  aliqais  negari 
«hIIo  modo  po«se  pocnas  islns  ptiblicas  esse  :  qois 
enim  sui  compos  hoc  diflitcri  possct  ?  sed  de  peccatis 
publicis  tantum  esse  intelligeudas.  Qu!  sic  cxcipit, 
tria  velim  consideret.  Primtim  est ,  quod  recte  etiam 
adiKttavit  All;aspiuaeus  episcopus  Aurelianeusis  in 
can.  32  coucil.  Carlhag.  ui,  iiuilum  istomm  eano- 
nam  distinguere  ioter  crimen  publicam  etoccuUam: 
Cujus  fornicatio  est  puhlica  stabit  inter  audientes. 


nysius  Petavius,  validuro  e\  hoc  canone  cum  pn&- 
cedente  comparato  pro  sentenlia  nostra  coUigitnr 
argunjcutum.  Prxoedit  euim, «  Presbyter  inconsulio 
c  cpiscopo  non  reconcilict  pdenitentem  uisi  abseote 
«  episcopo,  et  necessitate  cogenle;  »  poslea  sequi- 
iur, « Cujuscunque  aulcin  pcenitenlis  pnblicum,  ctc.;  i 
evidentissime  duas  pauiitenlium  publiconun  spccics 
coustituit.  Unam  quorum  crimen  esl  pubiicum,  ai- 
teram  quorum  crimcu  nou  est  pubiicum,  hoc  est 
occultum.  I 

Vcrum  si  his  sic  inter  se  comparatis,  canon  dius 
pamilenlium  publicorum  constituat  species*  nnam 
quorum  crimen  cst  publicum,  aUeram*  quorum  cri- 
men  nou  esi  publicum,  hoc  est  occultum,  necessario 


ctc. ;  sed  absolute,  qui  fomicaius  fueril,  qui  homici-  C  j^jg  sequiiur,  cujuscunque  poenilentis  crimen  est 


4ium  perpelraverit,  Distinguunt  ssepe  canones  homi- 
«idiura  iiltro  factutn,  aut  casu;  fornicaiionem  ^b 
■adulterio ;  aduUerium  naturae  ab  humano ;  incestus 
varias  species,  et  unicuique  convenientes  poenas,  sed 
sempcr  publicas  imponunt.  Al  nunquam  leges,  Si 
criinen  istud  est  publicum ,  ita  punietur ;  boc  vero 
modo  si  occultum.  i 

Responsio.  —  Scd  nonne  dperie  distbguunt  Patres 
inter  crimina  publica  et  occulta,  et  poeniientiam  quae 
utrisque  compelit,  publicis  publicaui,  occuUis  seere- 
iam ,  quoties  negani  morem  Ecclesix  fuisse  de  pec- 
catis  occuUis  publice  p<&niiendi,  sicut  in  primo  capiie 
osiendimus :  quoUes  affirmanl  morem  Ecclesix  fuisse 


publicum  et  vulgaiissimum ,  iUum  inconsulio  e|ii- 
scopo  non  possc  a  presbytero  reconciliari  absente 
cpiscopo  et  nccessitote  coj^ente.  Quod  repugnat  di- 
scipUnae  Africanse,  etiam  iemporibus  ^ncii  Cy- 
priani,  qui  in  cpislola  12,  edii.  Rigalt.,  ad  clenvn 
scribit,  ne  vacui  exeant  lapsi,  id  csi  qui  quidem  \dt>- 
loialriae  crimine  totam  Ecclesiam  adversum  se  com 
moverant  :  «  Si  iocommodo,  inquit,  aliquo,  ei  infir- 
mltatis  pcriculo  occupati  fuerint,  non  exspectata 
prsesentia  nostra  apud  presbyterum  quemqne  pnc- 
sentom  :  vel  si  presbyter  repertus  non  fuerit,  ei  ur- 
gcre  exitus  coeperit ,  apud  diaconum  quo<|ue  exomo- 
logesim  faccre  delicti  sui  possint ;  ut  mana  cis  in 


de  criminibus  occultis  secreto  poeniiendi,  sicut  in      poenitcutiaimposita  vcniant  adDominunicumpace.i 


secundo  capiie  deciaravimus ;  quoties  denique  asse- 
rani  poenitentiam  publicam  pro  publicis  ianlum  cri- 
minibus  ab  Ecclesia  fuisse  siatutam,  sicui  iu  tcrtio 
capite  probavimus.  Quid  aliud  est  distinguere?  quam 
cum  saocius  Augustinus  verbi  gratia  dicit  in  scrmone 
de  Verbis  Domini : «  Certe  si  quis,  quod  solum  est  ve- 
rnm»  distinguit  tempora,  et  solvit  quxstionem,  verum 
€Si.  Si  peccatum  in  secrelo  esi,  in  secrcto  corripc.  Si 
peccatam  publicum  esl  el  apertum ,  publice  corripe, 
^ie.  I  Ei  in  sermone  scquenti : « Ergo  ipsa  cornpienda 
sant  coram  omnibus  quae  peccantur  coram  omnibus, 
1^8averoc4>rripienda  sunt  secretiusqnx  peccaniur  se- 
eretlus. »  Hanifestiorne  distinctio  afferri  potesi  qoam 
^nae  anati  e 9t  a  Patribus  concilii  NeocgcsQriensi&y  qui 


Deinceps  sancitum  est  pluribus  canonibus.  ne  qids 
vacuus  e  vila  e:ceat.  Quapropter  a  vero  sensa  mul- 
ium  abhorret  J.  Morini  expositio.  Verus  igitur  h 
genuinus  sensus  hujuscc  canonis  sic  facile  inielUgi 
potest,  ut  presbyter,  inconsulto  episcopo*  non  recoiH 
ciliet  poenitentcm,  nisi  abscnie  cpiscopo,  ei  necess^ 
iate  cogente  :  cujuscunque  autem  pcenitenils  publ^ 
cum  crimen  cst,  exlra  necessitaiis  casum  ante  ab- 
sidem  manus  imponi  debeat.  Alque  bunc  seosmii 
certissimum  esse  demonstrai  Poeniieniiale  Theodori* 
in  quo  tesiaiur  apud  Romanos  recondliaiionem  poo- 
nitentium  fieri  intra  absidem ,  in  Coena  Domini,  ian- 
ium  ab  episcopo,  et  consummata  pceniteiitia*  ei  si 
episcopo  diflicile  sit,  presbyiero  posse  necessitalM 


II8S 


AB  OMNl  NOVITATIS  SUSPiriONE  M\D!CLVTA. 


1190 


cansa  praebere  poleslatem  ut  impleat.  Eadem  lestan-  A  roonim  animi  morbonim  omnino  sufncere  jndicave- 


tor  Halitgarins  in  prxfatione  ad  Poenitentiale  Roma- 
nnin ;  Regino.  lib.  i  de  ecclesiasticis  DlscipUnis,  cap. 
996.  Cnm  igitur  quorumlibet  publice  pcenitentium 
ftpad  Romanos  extra  necessitatis  casum  reconcilia- 
lio  fiat  inlra  absidem  :  cumquc  Patres  concilii  Car- 
Ihaginensis  iii  asserant  hujusce  reoonciliationis  pu- 
blics  rationem  esse  crimcn  publicum,  liquet  pceni- 
tentlam  publicam  nonnisi  ob  publica  crimina  ab 
Ecclesia  Aiisse  impositam,  atqoe  fdcirco  illa  crimina 
publica  distinxisse  ob  occullis,  pro  quihns  omncs 
Patres  unanimi  consensu  censnerunt  poenitentiam 
secreto  factam  sufflcere. 

Hic  est  ordo  charitatis  continendse,  qiiem  Dens 
crga  popnlum  krael  tenuit :  qupm  Christus  in  Evan- 


runt.  Ut  igitur  patcat  Patrcs  antiquos  gravissimorum 
animi  morhorum  sanationem  non  neglexisse,  licet 
canones  intelligendi  sint  de  criminihus  publicis,  imo 
de  eorum  sanalione  maximam  gessisse  curam;  hxc 
remedia  proferemus  ex  antiquissirois  Patribus. 

Clemens,  apostolorurodiscipulus,  in  epistoIa,quam 
nomine  EccJesipe  Romanne  ad  Corinthiorum  Ecclesiam 
scfipsit,  et  quam  Eusebius  lib.  iii  cccles.  Histor., 
cap.  16,  teslatur  ab  omnibus  unanimi  consensu  rc- 
ccptam  esse,  ut  pote  eximiam  ac  prorsus  admirabi- 
lem,  hxc  peccatonim  remedia  proponit.  c  Divin» 
gralix  minislri,  Spiritu  sanclo  afllati ,  de  pceni- 
tenlia  loculi  sunt.  Ipsc  etiam  rerum  omiiium  Do- 
minus  cum  juramento  dc  poenjtentia  locutus  est. 


gelio  precepit ,  et  tota  Patrum  traditio  comprobavit.  B  ^i^<)>  inquit,   Dominus,   nolo  mortem  peccatoris, 


Uxc  est  denique  lex  aequitatis  pnblicae,  et  juris  com- 

munis  ab  omnibus  sapientibus  laudati,  ut  solvatur 

<|iiisque  eo  modo  quo  fnnibus  peccatonim  suorum 

coiligatur.  «^ 

CAPUT  V 

Sfcnndttm  nrgnmentum  refeltitur :  et  ostenditur,  licet 
fere  omnes  antiqui  canones  intelligendi  sint  de  cri- 
minibus  publiciSf  non  tamen  recie  a  J.  Morino  con^ 
elvdi^  inde  sequi  Patres  antiquos  gravissimorum 
animi  morborum  sanationem  prorsus  neglexisse^ 
eumPatres  antiqui  prceter  piienitcntiam  pnblicttm^ 
et  qualem  J,  Morinus  describit ,  plura  alia  propO" 
suerint  remedia,  quee  ad  sanationem  gravissimorutn 
animi  morborum  omnino  sufficere  judicaverint, 

*  Secundum,  inquit  J.  Morinus,  sequetur  antiquos 
Patres  de  publicis  criminibus  curam  tantum  gessisse, 


sicut  piBnitentiam  addcns  insupcr  dicluin  egregiiim  : 
Resipiscite,  domus  Israel,  ab  ioiquilate  vestra.  Dlc 
llliis  popuU  mei ,  Si  peccata  vestra  a  terra  ad  coe- 
Inin  usquemulliplicentur,  si  cocco  rubriora  et  cilicio 
nigriora  fuerint,  et  ad  ine  ex  toio  corde  conversi 
fueritis  et  dixeritis,  Pater,  tanquam  populo  sancto 
aurem  vobis  prjebebo.  Et  in  alio  loco,  sic  dicit,  La- 
vaminij  mundi  estote,  auferte  roala  cx  animabus 
vestris  ab  oculis  meis,  quiescite  a  malitiis  vestris. 
Discite  faccr»  boiium,  quxrite  judicium,  libcratc^ 
oppressum,  judicale  pupillo,  et  jusUflcate  viduaro. 
Et  venite  coiloqu.imur,  dicit  Dominus,  et  si  fuerint 
peccata  vestra  quasiphoenicium,  sicut  nivem  deal- 
babo,  et  si  fucrint  ut  coccinum,  .sicut  lauam  deai- 


dc  occultis  vcro  nullam.  Si  cnim  canones  illi  de  pcc- C  babo.  llla  sunt  remedia  poenilentiap ,  quae  divina 


catis  publicis  intelligendi  sunt,  de  occultis  homicidiis, 
fornicationibus,  ctc,  nulli  amplius  supersunt.  Alqui 
crimina  ejusmodi  secreta  perpctrantur  occulle,  diim 
iKium  aut  alterum  publice  dcprehendilur  :  conseque- 
retur  igitur  gravissimorum  animi  morborum  sanatio- 
nem  antiquos  Patres  prorsus  ncglexisse;  quod  cogi- 
tare  ncfas  est,  neJum  diccre.  Si  poenitentiu;  ratio- 
nem  tantum  habcrent  poenarum ,  tolcrari  forsan  hoc 
posset.  Verum  cnm  medicamenlorum  rationem  po- 
tissiinum  induant,  hancque  rationcm  Patres  pra^ 
coeleris  spectcnt,  dici  non  pot^st  ulcerum  lam  pesii» 
ferorum  nisi  publice  et  in  propatulo  serpercnt,  quod 
quam  rarissimc  ct  vix  contingit,  curationem  dcse- 
ruisse,  susque  dcque  habuisse,  ct  dc  lcvibus  tantum 


gratise  ministri  Spirilu  sancto  aOlati  docuerunt , 
atque  ipse  rerum  omnium  Dominus.  >  Quis  purra 
negabit  sanctum  Clemcntcm  censuisse,  hxc  reinedla 
ex  Scripturis  petila  ad  remissionem  crimiouro  gm- 
vissiroorum  sufficcrc? 

Justinus  martyr  in  dialogo  cum  Trypbone  Judaeo  :. 
c  Non  in  hisce  beneplacitum  consistit  Dei  nostri.  Si 
quis  in  vobis  est  peijurus  aut  fraudator ,  peccart^ 
desinat.  Si  quis  fornicator,  a  malo  rcsipiscat  :  el 
vera  Ixtaque  Dei  sabbata  peregerit.  Si  quis  Impuras 
babet  manus,  lavet,  et  purus  fuerit  >  Sanclus  Justi- 
nus  videtur  spectasse  verba  EpistoUe  divi  Pauli  ad 
Ephcsios,  cap.  iv  et  v,  uLi  Apostolus  proponit  apla 
remeJia  pro  quihuslibet  fere  peccatis,  scili(.et  pro 


▼cnialibusque  pcccatis  sanandis  curiosos  fuisse  et  ^  peccatis  roendacii,  loqui  veritatem  :  Propter  qnod 


sollicitos.  > 

Responsio.  —  Quamvis  Patrcs  antiqui  in  canoni- 
bug,  qui  snnt  leges  publicx  judicii  ecclesiastici ,  non 
exposucrint  remedia  quibus  crimina  occulta  diluun- 
tur,  non  tamen  inde  recte  concluditur  a  J.  Morino 
Patres  antiquos  graYissimorum  animi  morborum  sa- 
nationcm  prorsus  neglexisse.  Etenim  alibi  praeter 
poenitentiam  publicam ,  qualem  J.  Morinus  describlt 
lib.  IV  de  Administratione  sacramenti  poenitentiae, 
cnp.  7,  quaroque  ab  Ipsis  etiam  incunabulis  Ecclesiae 
consiitutam  esse  dicit  in  afHictionibus  et  maceratlo- 
nilMis  corporis  manifestis,  Patres  antiqui  plura  alia 
proposuerunt  remedia,  qna*  ad  sanationem  gravissi- 


deponentes  mcndaciumt  toqutmini  veritatem  unus- 
quisque  cum  proximo  suo,  quotiiam  sumus  invicem 
membra.  Pro  peccatis  iracundiae  et  vindicta^,  man- 
suetudinem,  misericordiaro  ac  remissioncm  debito- 
rum  :  Irascimini  et  noliie  peccare:  Sol  non  occidat 
iuper  iracundiam  vestram.  Nolite  locum  dare  dia^ 
bolo^et  omnii  amarittido  et  ira^  et  indignatio,  ei 
clamor  et  blasphemia  totlatur  a  vobis  cum  omtii 
malitia;  estote  autem  invicem  beiugnif  misericor- 
des^  donantes  mricm,  sicut  et  Dcus  in  Christo  do- 
navit  vobis.  Pro  crimine  furti,  eleemnsynaro  :  (?wi 
furabaturjam  non  furetur  :  magis  autm  laboret  ^ 
operando  manibtu  suis  quod  bonum  «/,  «I  habeat 


1191  THEODOM  ARCHIEP.  CAMLAR.  DOCTRINA  DE  POENITENTIA  il9i 

unde  tribuat  nccessitatem  palienti.  Pro  pcccatis  for-  A  fliclionibus  cl  macjcralionibus  corporis  manifcstis. 


nicationis,  immunditijc,  aut  avariti.c  :  Foruicatio 
autem  et  omnis  immunditiat  aut  avariiia  ne  nomine- 
tur  in  vobis ,  sicut  decet  sanctos,  Deinde  Apostolus 
describit  quinam  sint  bujus  poenilentix  fructus  : 
Eratis  enim  aliquando  tenebrce,  nunc  autem  lux  in 
Domino.  IJt  fHii  lucii  ambulale;  fructus  enim  lucis 
est  in  omni  bonitale  et  justitia  et  veritate ,  probantes 
quod  sit  beneplacitum  Deo  :  et  nolite  eommunicare 
operibus  infructuosis  tenebrarum  ,  magis  autem  re- 
darguite,  Et  in  Epistoh  ad  Galatas,  cap.  v,  omnia 
vilia  describit,  quibus  statim  apta  remedia  subjicit : 
Manifesta  sunt  autem  opera  carnis^  quas  sunt  forni- 
eatio,  immunditia,  impudicitia,  luxuria,  idolorum 
servitus^  veneficia,  inimicitice,  contentiones^  ccmula- 


Tertullianus,  lib.  u  adversus  Marcionem,  c^p.  ii  . 
c  Nam  et  in  Gruico  sono,  poenitentiae  nomeo,  non  ex 
delicti  confessione,  scd  ex  animi  demutatiooe  com- 
positum  est,  quam  apud  Deum  pro  rerum  variantium 
sese  occursu  regi  ostendimus.  > 

Origenes,  lib.  lu  contra  Ceisum :  c  Neque  iJtjuslo 
docemus  sufllcere  ad  boc  ut  a  Deo  recipiatur,  &i  a- 
gooscat  suam  miseriam ,  sed  qui  damuata  pneteri^a 
8ua  vita ,  convertat  se  ad  mcliorem  frugem ,  eum  a 
Deo  recipi.  > 

Lactantius,  lib.  vi  de  vero  Cullo,  cap.  15 :  c  Agere 
autem  poenitentiam,  nihil  aliud  est  quam  pfufiteri  et 
affirmare  se  ulterius  non  peccaturum.i  lo  eodem  li- 
bro,  cap.  24  :  c  Is  enim  quem  facti  soi  poeoitet,  er- 


tiones,  ircr,  rixce,  dissensiones,  sectce^  invidiw,  homi-  B  rorem  suum  pristiuum  iutelligit.  Ideoque  Gr»ci  me- 


ctdia,  ebrietates,  cotnessationes,  et  his  similia  :  quce 
pr(vdico  vobis,  sicut  priedixi,  quoniam  qui  talia  agunt 
regnum  Dei  non  possidcbunt.  Fructus  autem  Spirituf 
est :  charitas ,  gaudium,  pax ,  patientia ,  benignitas, 
bonitas ,  longanimilas ,  mansuetudo,  fides,  modestia, 
eontinentia,  castitas,  >  Haec  sunt  remedia  quoc  sanctus 
Juslinus  martyr  post  Apostolum  reprxsentat ,  cum- 
que  non  alia  reccnseat ,  cum  divo  Paulo  illa  suiBcere 
arbiiratus  esl. 

Ciemens  Alexandrinus  Paedag.  lib.  i  :  c  Poeui- 
tenliam  agere  cst  a  morbo  couvaiescere.  >  Lib.  li 
Slroinatum,  idem  paslor  dicit  etiam  poenitentiam 
esse  magnam  inlclligentiaro.  c  Qui  enim  eorum  qux 


lius,  et  signiQcantius  furayoiav  dicunl,  quaoi  nos 
possimus  resiplscenliam  dicere,  etc.  Purgemus  igi- 
tur  consciecliam  qux  oculis  Dci  pervia  est ;  et  «( 
ait  idem ,  semper  i(a  vivamus  ut  rationem  reddon- 
dam  nobis  arbilremur ;  jnitemusque  nos  momeiuis 
omnibus  non  in  aliquo,  ut  ille  dixil ,  orbis  tcrrx 
tbeatro  ab  bominibus,  sed  desuper  spectari  ab  eo 
ui  et  judcx  et  testis  idem  futurus  est,  cui  rationem 
ix  reposcenti,  actus  suos  inQciari  oon  licebit. 
Ergo  satius  est  aut  effugere  conscieuUaiu ,  aot  nos 
ipsos  ullro  aperire  animum ,  et  perniciem  rescissis 
Yulneribus  effundere ;  quibus  nemo  alius  mederi  po- 
test,  nisi  solus  ille  qui  gressum  claudis,  visum  cxcis 


VI 


fccit  ducitur  poenitenlia,  uon  aiiiplius  facit,  vel  di-  reddidit;  maculata  membra  purgavit,  mortuos  exci- 
cit ,  etc.  Est  larda  cognitio  poenitentia,  cognilio  au-  ^  tavit.  i  Libro  dc  Ira  Dei ,  cap.  21  :  c  Itaque  Deos 
tcm  est  prima  a  peccato  cessatio.  Fidei  ergo  ofB^ 


cium  quoque  et  opus  est  poenitentia.  Nisi  enim  cre- 
diderit  esse  peccatum  quo  prius  tenebatur,  non  di- 
movcbitur;  et  nisi  credidcrit  ci  quidem  qui  delin- 
quit  impendere  supplicium  ,  paratain  autcra  esse 
salutem  ei  qui  ex  praeceptis  vivit,  ne  sic  quidem  mu- 
iabitur.  >  Lib.  iv  Stromatum  :  c  Est  autem  suffi^ 
ciens ,  ut  ego  opinor,  bomiui  purgatio,  pcrfecta  flr- 
maque  ac  slabilis  poenitentia,  si  cum  dc  prxceden- 
lihus  nos  damnaverimus  actionibus,  anterius  proce- 
damus,  postea  intelligentes,  et  mentem  immcrsam 
amore  Dci  sustollentes,  tam  ab  iis  quae  per  sensum 
delectant  ((uam  prioribus  delictis.  >  Lib.  vi  Stroma- 


cap.  21  :  c  Itaqm 
non  tbure ,  non  bosiia ,  non  prctiosis  muneribus , 
quae  omnia  sunt  corruplibilia ,  sed  mofom  emeoda- 
tione  placatur;  et  qui  peccare  desinit,  iram  Dei  mor- 
talem  facit.  Idcirco  enim  non  ad  praesens  noxium 
quemque  puoit,  u(  babeat  bomo  resipisccndi  et  oar- 
rigendi  sui  facultatem.  > 

Hilarius  Pictavorum  episcopus  in  psalm.  ii :  c  Sed 
boc  irrationabilis  materix  vas  eiiam  sub  alia  inteHi- 
gentia  ad  rationem  humanse  voluntatis  aptalum  est, 
bomines  ([uidem  pcr  b%c  vitia  sua  cadere  :  sed  si  ia 
his  pccnitcrent,  id  cst,  si  ab  bis  desinerent,  se  quo- 
que  Deus  in  his  qux  ad  poenam  casus  bujas  coosti- 
tuerit  pcenitere.  > 


tuin  .  c  Est  duplex  poenitentia  :  una  quidem  com-  ^.     Athanasius  in  epistola  de  Interpretalione  Psabno- 


munis,  proptcrca  quod  peccaverit ;  altera  vero  cum 
peccali  naturam  didicerit,  persuadet  ab  ipso  de- 
sistere  peccato  per  principalem  rationem  cui  est 
conscquens  ut  non  peccet.  >  Libro  Quis  dives  satvait' 
dus,  cap.  58  :  c  Si  quis  illam  in  aoimum  susccperit, 
ipiamvis  peccatis  obnoxius  sit,  quamvis  multa  illicita 
perpetraverit,  adaucta  cbaritate  puraque  adbibita 
rcsipiscentia,  errala  sua  corrigere  potest.  >  Pcenir 
tentiae  definiliones  quas  sanctus  Clemens  Alexan- 
drinus  refert,  maxima  continent  remedia,  qux  ipse 
affirmat  ad  remissiooem  peccatorum  gravissimorum 
sufScere;  inter  quse  tamen  nullo  modo  recensetur 
illa  p<£nitentia  publica  quam  J.  Morinus  dicit  ab 
ipsis  incuoabulis  Ecclesix  constitutam  fuissc  in  af- 


rum  :  c  Sunt  qiiidem  et  in  aliis  Scripturis  seoteotiae 
probibitoriae ,  quae  mala  vetant,  sed  in  hoc  codice, 
quomodo  abstinendum  sit  a  malis,  exprimttur :  nt 
ediclum  alibi  est,  poenitentiam  agendam  esse,  ft 
pceniteDtiani  esse  a  peccatis  desinere.  >  Quid  his 
remediis  ad  rcmissionem  crimiuum  occnUonun  tA' 
cacius  ?  Intcr  quae  cura  nec  Tertulliaous,  nec  Orige* 
oes,  nec  Lactantius,  nec  Ililarius  Pictavoruro  epi- 
scopus ,  neque  Atbanasius  ullo  modo  commemoreitt 
poeoiteotiam  publlcam;  nunquid  idcirco  diceodui 
est  bos  omnes  Patres  gravissimoruro  anirai  morixh 
rum  curam  prorsus  ocglexisse?  Ai>sit  vero  talis 
injuria. 
Basilius  in  homilia  in  aliquot  Scripturae  locos»  nbi 


1195  AB  OMNl  NOVITATIS  SLSPiaO>T:  YINDICATA.  1194 

^e  variis  Jisseril  vitiis  :  i  Ilic  castus  esl,  ille  libidi-  A  cogilalione  sunt  admissa?etc.  OslenJe  mihi  amaras 


nosus.  Utnim  horum  ditior :  qui  castltatem  servat, 
an  qui  pecuniam  ex  injuria  possidet?  Certe  qui 
castus.  Hujus  memoria  sempitema ,  iliius  fragiles 
ftunt  divitiae ;  hujus  thcsaurum  fur  nullus  effodiet, 
lllius  diviliae  hodie  (lorent,  cras  marcescent.  Igilur 
cespice  aRqualia  ac  plana ,  suum  cuique  tribuens  ho- 
norem  :  pretiosiorem  ralionem  habe,  ut  misericor- 
diam  invcnias.  Dic,  age,  estne  inter  vos  qnisqnam 
iuanis  gloriae  cupidus,  qui  non  sit  iracundus?  Cupi- 
dus  es  inanis  gloriae  ?  non  vides  plana.  Iracundus 
es  ?  cum  iracundo*  ne  habites.  Vides  quomodo  per 
breviloquentiara  vilia  noslra  corrigantur,  elc.  Ac- 
cipe  remedium.  Si  accerseris  medicum,  el  videris 
apuJ  eum  varia  pharmaca  variis  coutenta  tabellis. 


atque  uberes  lacrymas  tuas ,  ut  meas  ego  quoque 
commisceam.  Afflictionis  participem  el  socium  sume 
sacerdotem,  ut  patrem,  etc.  Quamobrem  niajor  tibi 
eo  fiducia  sit  qui  te  in  Deo  genuit,  quam  in  illis  a 
quibus  corpore  procreatus  es.  Audacter  ostende  illi 
quae  sunt  recondita.  Animi  arcana  tanquam  occulta 
vulnera  medico  retege.  Ipse  et  honoris  et  valetudinis 
tua^  rationem  habebit.  » 

Ambrosius,  lib.  ii«  epistola  7  :  c  Simul  enim  ac 
confessus  quis  fuerit,  absolvitur.  Denique  dixi,  Pro- 
nuntiabo  adversum  me  injustitiam  menm  Domino^  et 
tu  remisisti  impietalem  cordis  met.  Mora  ergo  abso- 
lutionis  in  confitendo  est ,  confessionero  sequitur 
pcccatorum  remissio.  >    Multipiices  animi  morbos 


considerabis  quid  tuo  morbo  conveniat.  Non  enim  B  gravissimos  Patres  describunt,   iisque  mul:iplicia 


qui  pede  ofTendit,  quaerit  oculi  curationem;  sed  qui 
oculum  habet  affectum ,  commodam  opem  quaerit 
oculo.  Itaque  quisque  sibi  e^:  Scripturis  morbo  suo 
convenientia  sumat.  Iracundns  es?  cohibe  iram.  Vir 
iracundus,  inquit,  turpis  est,  disce  ex  hac  Scriptura.  > 
Gregorius  Nazianzenus  in  oratione  45  :  c  Alius 
nostrum  pauperem  oppressil ,  ac  terrae  parlem  ipsi 
abstraxit ,  male»^ue  vel  per  fraudem  ,  vcl  per  vim 
terminum  transgrcssus  est ,  et  agrum  agro  copula- 
vit,  ut  proximo  aliquid  eriperct,  etc.  Alius  usuris  et 
fenoribus  terram  contaminavit,  etc.  Alius  reti  suo 
roulla  coUigenti  immolavit,  ac  paupcris  praedam  do- 
mum  habens,  aut  Dei  memoriam  e\  animo  aut  ccrte 


su!)ji(iunt  remedia  qux  ad  salutem  aptissima  esse 
profitentur.  Si  vero  canones  publicae  poenitcntiae  in 
tclligendi  sinl  tam  de  criminibus  occullis  quam  de 
puMicis,  cur  Patres  saluberrimi  remedii  non  memi- 
nerint  ?  Cogitare  nefas  est,  neJum  diccre,  illud  a 
Patribus  tanta  cum  incuria  fuisse  practermissum. 

Joannes  Chrysostomus  in  homilia  in  Psalmum  i 
Jacobo  Billio  abbate  interprete  :  c  To(am  tuam  ju- 
ventutem  probro  ac  dedecore  affecisti ,  totum  vitae 
tuae  tempus  perdidisti  ?  prius  scortator  eras,  postea 
rapuisti  ac  suum  alteri  detraxisti,  perjurio  et  blas- 
phemia  te  obstrinxisti.  Quaenam  tibi  salutis  spes 
esse  queat  ?  Actum  est  de  te.  Nihil  aliud  superest, 


ni 


ilius  male  recordatus  est,  etc.  >  £t  post  alia  Patrero  ^  quam  ut  pnBsenlis  saltem  vitae  voluptatibus  fruaris 


sic  hortatur,  ut  suum  populum  haec  doceat  remedia, 
quibus  illorum  vitia  cureutur,  et  ira  Dei  reprimatur : 
c  His  populum  tuum  instrue.  Doce  panem  esurienti 
frangcre,  et  pauperes  leclo  carentes  colligere,  et 
nuditatem  tegere,  nec  consanguineos  despicere  :  ac 
nunc  praesertim,  ut  t)onum  nostrum  ex  penuria  sit, 
non  ex  abundantia  :  quo  munere  Deus  magis  quam 
multis  oblationibus  magnisque  largitionibus  delecta- 
tur.  > 

Gregorius  Nyssenus  in  oratione  adTcrsus  eos  qui 
alios  acerbius  condemnant ;  c  Tu  vero,  ci^us  animus 
aeger  est,  cur  non  ad  mcdicum  properas?  cur  non  ei 
confitendo  morbum  ostendis  tuum?  Quid  pateris,  ut 
depascatur,  ut  superet,  ut  inflammelur?  Tandero 


Haec  diaboii  verba  sunt.  At  roea  contraria  :  Periisti, 
ad  satutem  conscqui  potes.  Stupris  ac  libidini  ope- 
ram  dedisti  ?  at  pudicitiae  studere  potes.  Adulterium 
adfflisisti  ?  at  hac  labe  liberari  potes.  Cecidisti  ?  at 
resurgere  potes.  Exigua  poenitentia  tna  est?  at 
Hiagua  Doniini  benignitas.  Caedem  perpetrasti,  suum 
alteri  ademisti  ?  at  meliorem  mentem  indue.  Adal- 
terio  te  devinxisti  ?  at  ab  eo  te  remove.  Sauciatns 
es  ?  at  medicinam  adhibe,  etc.  Diurno  tempore  id 
faciendi  spatiuro  non  habes,  verum  et  praefectorum 
malus,  et  sodalium  coIIoqaia,et  negotiorum  cara  et 
alendae  prolis  studium ,  et  uxoris  procuratio,  et  pa- 
randae  mensae  sollicjlndo,  ac  deniqae  infinitae  ret 
animum  tuam  diatrahunt.  Si  in  lecto  sis,  atque  in 


aliquando  resipisce,  ac  teipsum  nosce.  Deum  offen-  d  peccatorum  tuorum  meffloriam  venias,  coiiacrjma  : 


disli,  procreatorem  tuum  irritasti ,  eum  qui  et  prae- 
sentis  vilae  potestatem  habet,  et  futurae  Dominus  ac 
judex  est.  Deliciis  indulgens  in  morbum  delapsus 
es  :  eam  inedia  et  jejuniis  cura.  Animus  laborat  in- 
contmentia,  adhibealur  temperantiae  medicamentum. 
Moltipiici  ac  nimia  pecunise  cupiditate  in  febrim  in- 
cidisti ,  liberalitate  el  eleemosyna  depellatur.  Hacc 
enim  est  nimium  expletae  mentis  curatio.  Laesit  te 
reniro  alienararo  direptio,  quae  rapta  sunt  ad  pro- 
prios  dominos  revertantur;  mendacium  te  proxime 
duxit  ad  interituro ,  Perdes  eniro,  inquit,  omnes  qui 
loqnuntur  mendacium ,  veritatis  studio  periculum 
evitetur,  etc.  Quid  eniro  aliud  est  poenitentia,  nisi 
dissolutio  et  eversio  praeteritorum ,  quae  vel  re  vel 
Patbol.  XCIX 


atque  bac  ratione  ea  delere  poics.  Deum  tuum  roga 
atque  obsecra  :  Sicque  corpus  somno  trade,  postea- 
quam  prius  peccata  tua  confessus  fueris  ac  rationet 
a  te  ipso  exegeris.  Sic  enim  requiero  a  Deo  obtine- 
bis.  Molestumne  ac  grave  est  in  lecto  jacentem  qiio- 
tidiana  peccata  supputare?  Curo  autem  ea  supputas, 
animum  tuum  suspende ,  ipsum  expoli ,  ipsum  ge- 
hennae  melu  aperi,  ipsi  sectionem,  qus  dolore  careal. 
adhibe.  Horrenduro  tribunaJ  tibi  efQce,  aiumum  le- 
niorem  redde,  ut  postero  die  ad  perpetranda  pecoata 
cunctantius  accedas.  i 

J.  Chrysostomus,  inhomilia  10  in  caput  iii  Mattbxi : 
c  Foenitcntiam  vero  dico,  non  solum  ut  a  malit 
prioribus  detistamus,  verura  etiam  nt  bononun  ope- 

38 


JlOo  TIIEODORI  ARCIIIEP.  CAUTIJAR.  DOCTRLNA  DE  POEMTENTIA  ilOG 

TUin  frucliliiis  inii^loamur.  Facile,  inquil,  fructus  di-  A  quaJniplum.  Provocaslilingna  el  milciUtcnlia,  iiiul- 


gnos  ponnitaUiiv.  Quo  aiilem  moilo  fruclificare  po- 
terimus,  si  uli(}uc  pcccalis  atlversa  fa(  iami;s?  Yt  rbi 
gralia,  aliena  rapuisli?  incipe  donare  jam  propria. 
Longo  cs  tempore  fornicalus?  A  legitimo  quoquc 
usu  suspcndere  conjugii,  ac  perpeluam  conlinenliam 
saipius  paucorum  dierum  caslilatc  mcdicare.  Ir.ju- 
riam  vel  opcre  cuiquam,  vel  sermone  fccisli?  refer 
benediclionis  vcrba  conviciis  :  cl  perculientcs  lc , 
nunc  officiis,  lunc  eliam  bcneficiis  placare  conlcndc. 
Neque  cnim  vulneralo  sufficit  ad  salutem  tantum- 
moilo  spicula  de  corpore  evcUerc,  sed  eliam  reme- 
dia  adbibere  vulneribus.  Deliciis  anle  et  temuienlia 
dilUuebas?  jejunio  ct  aquae  polu  utrumque  compcnsa, 
ut  famem   supcres  immincnlem.  Yidisti   impudicis 


lis  coulumelia  afTectis,  vicissim  lingiia  placato ,  pu- 
ra>  emillons  preccs,  benedirens  maleriirenlii»us,la«*- 
dans  vilupcrantcs,  gratias  agens  i<  juriam  iiifcrcnti- 
Inis.  lla^c  Don  egent  multis  diebus  annisvc,  sed  solo 
animi  proposito,  et  unico  t'ie  p-TficiunUir.  Disce!*o  a 
malo,  virtutem  ampleclerc,  dcsiste  a  pravilate :  Po!- 
liccre  te  postbac  isia  iioii  commissuruni ,  et  isluJ 
siifficiet  ad  excusationem.  Ego  testificor  ac  iidejubeo 
forc,  ut  si  nostrum  quisque  qui  pcccatis  obno\ii  sumiis 
recedens  a  pristinismalis,  e.\  animovcreqne  proroit- 
tat  Deo  se  postea  nunquam  ad  iila  rediluniin  ,  nihil 
aliud  Deus  rcquirit  ad  cxcusationcm  majorein,  clc. 
Non  necesse  est  Irajicere  mare,  neque  montium  su- 
perare  cacumina,  sed  domi  sedens,  si  pietatem  ex- 


alienum    decorcm    oculis?    feminam   jara    omnino  B  hibeas,multamquecordiscompuDctionem,potesil1iim 


iion  vidcas,  majore  traclus  cautione  post  vulnera. 
Declina,  inquit,  a  i?m/o,  et  fac  bonum.  In  homilia  43 
in  cap.  XII  Mallb. :  t  Quis  abavaritia?  criraine  mun- 
dus  ?  noli  enim  mibi  dicere,  te  moderatc  aiicna  atque 
timide  leligissc :  sed  cogita  propter  hanc  rem  par- 
vam  quam  rapuisli,  non  parvo  tc  cruciatu  in  jctcr- 
num  essc  punicndum.  Id  inquaro  cogita  et  poeniten- 
liam  age.  Quis  a  convicio  alque  obtrectatione  liher 
est?  id  aulem  procul  duhio  inlrudit.  Quis  occultc 
proYimum  calumniatus  noii  cst?  Qiiis  superhia  non 
^tumuit?  bic  eliam  ca^teris  omnibus  immundior  cst. 
Quis  oculos  a  lascivo  aspectu  continuit?  qiiem  adiil- 
terio  deliquisse  non  dubitamus?  quis  frustra  fralri 
suo  iratus,  non  consilio  atque  rcatui  reus  est  ?  Qnis 
non  perjuravit?  De  quo  quid  possum  dicere  videtis,  C 
cum  qui  juravit,  euin  a  malo  esse  contendam.  Quis 
aliquando  mamraonae  scrvus  non  fuit?  qui  profecto 
fecit  ne  Ghrisli  servussit.  Possum  etalia  his  majora 
reccnscre  :  sed  h^c  sufticientia  duxi  ad  compunctio- 
nem  vos  inducere,  nlsi  quis  valde  lapideus  aiu  in- 
sensatus  cst.  Nam  si  singula  islorum  ad  gchcnnam 
deducunt ,  quid  fulurum  est,  si  ad  unum  omnia 
coeuni?  Quomodo  igitor ,  inqiiies,  salvari  possibile 
cst?  si  opposiia  his  adhibearaus  reniedia,  misericor- 
diara  in  pauperes,  oratioacra  comiMinctionera,  poeni- 
icntlam ,  humililatem  ,  conlritura  cor  apprimc,  con- 
lempiura  rerura  prajsenliura.  Millc  namqiic  saluiis 
vias  Deos  nobis  proposuit,  diimroodo  diligenter  veli- 
jnus  altendere.  Animadvcrlamns  igiiur  nos,  ita  me- 
didnara  recipiamus,  ui  per  orania  reraedia  Tulnera 
noslra  curemus,  et  niaculas  detergaraas :  Quod  fa- 
cilc  faeimuft,  si  miscricordes  simus,  si  his  qut  nolis 
dolori  iDcrani,  ncquaquam  irascimiir;  si  gratias  in 
oinnibus  Deo  agimus,  jejunantes  pro  viribus,  oran- 
tus  assidue,  amicos  nohis  cx  mammona  iniqnitatis 
facienles.  Sic  enim  certe  poterimus  et  dclictonim 
veniain  impclrarc,ct  fulur.i  bona  consequi.  i  In  ho- 
milia  dc  bealD  Philogonio  :  t  Proinde  ci  tu  nuncqui- 
b«s  rebus  provocasti  Dcum  ,  per  has  rursnm  facilo 
propiiiuin.  Provocasii  illuin  pecunianim  rapina,  pcr 
easdem  illum  reconcilia,  curaquc  cl  rapta  reslitueris 
illis  quos  injuria  afTcceras  et  alia  insiipcr  addideris, 
d/c/lo  jrrxta  Zachxura  :  Reddo  omnium,  qure  rapui. 


D 


vidcrc,  potes  tolam  diruerc  raaceriein,  toliiin  submo- 
vcre  obslaculum,  abbrcviarc  vijc  longitudinem.  >  J. 
Chrysoslo.nus  singnlis  criininibus  singula  apposait 
ci  idonca  rcmedia,  in  quibus  nullatcnus  poenilentia 
publica  deprehenditur.  Si  loquaiur  de  lacrrmls,  sta- 
lim  aiiiinadvcrli  se  inlclligere  lacrymas  qua?  in  se- 
crclo  domus  suae,  et  pcr  noctera  iii  lccto  effusa?  cri- 
rnina  detent :  si  vero  de  jcjuniis,  non  ca  pro  qiiihns- 
libct  criminibus,  sicut  in  pceniienlia  puMica,  nian' 
dari  declnrat,  sed  tanUira  pro  deliciarura  ei  teraulen- 
ti;E  pcccatis.  Affirmal  dcnique  reine«lia  a  se  propo- 
sila,  licet  non  muliis  dicbiis  ,  ncc  muUo  laborc 
egeant,  ea  tamcn  omnino  sufficcre,  nec  aliqnid  .iMnd 
Deum  requircrc  ad  cxcusationera  majorcm. 

Hicronymus  in  epistola  ad  Rusticum  .  c  Qnando 
ingressus  cst  D:\vid  ad  Bethsabce  uxorem  Uri.c 
Eihol,  et  a  Nathan  prophelantc  correptu^,  re^pondit: 
Peccavi;  statimque  meruit  audirc  :  Et  Dominus  a 
le  abstulitpeccatum,  etc.  Justitia  justi  non  liberabit 
eum  in  quacunquc  die  peccavcrit.  Et  iniquitas  ini- 
qui  non  nocebit  ei  quacunque  dic  conversus  fu^ril : 
unumqucmque  judicat,  sicut  inveneril.  Nec  praeterila 
consiJcrat,  sed  prxseniia  :  si  tamen  TCtcra  crimina 
novella  converslonc  mutentur. 

Sulpilius  Sevcrus  in  Historia  divi  Narlini ,  cap. 
^i  :  c  Tcstahantur  etiam  aliqui  ex  fratribus,  audissc 
sc  doemonem  protcrvis  Martinuin  vocibus  increpaii- 
tem,  cur  intra  raonasterium  aliquos  ex  fralribus,qiu 
oliin  baplismum  diversis  erroribus  perJidissent,  coo- 
vei*sos  postca  recepissct,  exponcntem  crimina  singn- 
loinim  :  Martinum  diabolo  repugnantcm  respondisse 
constanter  aniiqua  delicta  mclioris  vitae  conversn- 
tionc  purgari :  ct  per  miscricordiaro  Doiniiii  absol- 
vendos  esse  p^atis  qiii  peccare  desinerent.i 

Augusiinus,  lib.  de  Fidc  ct  Operibus,  cap.  16: 
c  Sed  iiisi  essent  qu;cdam  ita  gravia  ut  etiam  excom- 
municatione  plectenda  sint,  non  diccrci  Apostolos: 
Congregatis  vobis  et  meo  spirilu^  tradere  ejumodi  h- 
minem  Satana^  in  interitum  camisy  ul  spiritus  salm 
sit  in  dic  Domini  Jesu.  Unde  etiam  dicit :  Ne  iu^eam 
muUos  ex  iis  qui  anie  peccavcrunl  ^  et  non  eger$Ml 
pwnitcntiam  super  immunditiam  et  [ornicctioHm 
quam  gesserunt.  Item   nisi  csseni  quaedam  dod  ei 


uq: 


\n  OMNl  NOVITATIS  Sl  SPICIONE  ViNDlCATA. 


liOS 


humilitate  poeniienli*  sananda,  qualis  in  Ecclesia  A  Cap.  16  :  i  Conversio  auleni  tunc  vcra  probatur  in 


datur  eis  qui  proprie  poenitcnles  vocanlur,  sed  qui- 
busdajn  correptionum  medicamentis ,  non  diceret 
ipse  Dominus,  Corripe  eum  inter  te  el  ipsum  solvm ; 
Et  81  te  audierit  lucratus  e$  fratrem  tuum.  Postrerao 
nisi  essent  quaidam  sinc  quibus  haec  vila  non  agilur, 
non  quotidianam  medelam  poneret  in  oratione  quam 
docuit,  etc.  >  Sic  rcmedia  criminum  occultorum  nonf 
minus  aperte  distinguunlur  a  remediis  criminum 
publicorum,  id  esl  publici  scandali,  sicut  eodem 
modo  declarat  sanctus  Augusiinus  in  homilia  ullima 
ex  L,  cap.  11,  qnam  a  reraediis  peccatorum  siue 
quibus  bscc  vila  non  agilur  el  quorum  quotidiana 
medela  esl. 
Cassianus  iu  Collal.  xx,  de  Qne  poenitentiie,  cap. 


hominc,  si  impietas  et  iniquilas  pellatur  ex  corde.i 
—  Et  cap.  17  :  t  Conversio  ergo  illa  in  conspectu 
Dei  grata  est  et  accepta,  in  qua  simul  et  fidei  recti- 
tndo  servalur  ct  viue  bonre  rcgula  cnstoditur :  id 
csl,  ut  principaliler  recta  tencatnr  de  Deo  sententia, 
dein  Je  proximo  exbil)ealur  charilas  divinitus  impe- 
rala.  > 

Eligius  Noviomensis  episcopus,  in  bomilia  2 :  f  Si 
vero  lam  pauper  quis  fuerit  ut  veram  innocentiam 
cum  simplicitate  pori  cordis  et  caslitate  mcntis  ct 
corporis  offerre  nequivcrit :  duos  sallcm  lurlures,  vcl 
duos  pullos  columbae;  id  est,  duo  compunctionis  ge- 
nera,  limoris  sciiicet  et  amoris,  offerat,  unum  vide- 
licct ,  boc  est,  timorem  pro  peccato,  pro  quo  timet 


iOi :  <  Noverimus  autem  nos,  qt  superius  diximus,  B  et  gemit  ne  ad  tartari  supplicia  pertrabatur.  Postea 


lunc  demum  pro  prxleriiis  salisfecisss  pcccatis, 
cum  ipsi  motus  aique  affectus,  per  quos  poenilenda 
commisimus  fuerint  de  nostris  cordibus  amputati. 
Quod  tamen  nullus  oblinere  possc  se  credat  qui  non 
prius  ipsas  causas  atque  malerias,  pro  quibus  in  illa 
coUapsus  est  crimina,  omni  spiritus  fervore  succi- 
deril  ut  verbi  gratia  si  in  fornicationem  vel  adulle- 
rium  perniciosa  feminarum  familiaritate  collapsus 
esl,  summa  feslinationc  etiam  ipsum  earum  devitet 
aspectum  :  aut  cerie  si  per  abundanliam  vini  epufa- 
romque  est  nimietate  succensus,  illicientium  cibo- 
rum  crapulam  summa  disirictione  castiget.  Et  rur- 
sum,  si  in  perjurium,  aut  furtum,  aut  bomicidium, 
aut  blaspbemiam ,  pecuniarum  desiderio  atque 
amore  correptus  incurrit,  materiam  avarilix  ille- 
ctricem  sune  deceptionis  abscidat;  si  in  iracundise 
vilium  superbiae  passione  propellilur,  arrogantise 
ipgius  fomitem  summa  humilitatis  virtute  convel- 
lai,  etc.  > 

Fulgentius ,  de  Incamationc  et  Gratia  Christi : 
c  Nempe  cum  ipse  Salvator  noster  propriae  vocis  im- 
perio  bumanam  convenit  voluntatem  dicens :  Poeni- 
temini ,  et  credite  Evangelio,  claret  tamen  quia  ut 
homo  in  Deum  credere  incipiat ,  a  Deo  accipit  poe- 
nitentiam  ad  vitam,  ita  ut  omnino  credere  non  pos- 
sity  nisi  poenitentiam  dono  Dei  miserantis  acceperit : 
quos  est  autem  poenitentia  bominis,  nisi  mutatio  vo* 
luotatis?>  Lib.  i  de  Remissione  peccatorum,  cap.  15: 


vero  alterum  in  bolocauslum,  id  est  amorcm  pro  coe- 
leslis  palria3  desiderio,  cum  jam  veniam  pnesnmens 
non  gemit  pro  supplicio,  sed  qui.a  lanliii  a  desideralo 
Dei  regno  differtur.> 

in  bomilia  11  :  c  Duo  sunl  naniqiic  genera  com- 
punclionis,  quibus  scraetipsos  Domino  in  nrca  cordis 
imraolant  fidelcs;  nimirum  si  Doininum    sentiens 
aninia  prius  limore  compungiiur,  vel  postea,  amorc. 
Prius  sese  in  lacrymis  afficit;  quia  dum  peccatorum 
suorum  recordatur,  pro  bis  perpeti  supplicia  a^tcrna 
pcrlimescit :  at  dum  longa  mortis  anxietatc  fuerit 
formido  consurapia,  quxdam  jam  de  prarsumplione 
venia?  securitas  nascitur,  et  in  amorem  coelestium 
^  gaudionim  animus  inflammalur  :  et  qui  prius  flebat 
'  ne  duccrelur  ad  supplicium ;  poslmodum  flere  ama- 
rissiine  incipit,  quia  differtur  a  regno.  ContempUitur 
eteuim  mcns  qui  sint  illi  angelorum  cbori,  quae  ipsa 
societas  beatorum  spirituum,  quae  majestas  aeterno} 
visionis  Dei,  et  ampUus  plangit  quia  bonis  perenni- 
bus  deest,  quam  flebat  prius  cum  mala  aetema  me- 
tuebat.  Utramque  aulem  nostrae  compunctionis  ho- 
stiam  gratanter  accipere  dignetur  Chrislus;  qui  ct 
pro  peccato  lugenlibus  atque  afllictis  clementer  er- 
rata  dimittit,  et  pro  ingressu  vitae  coeiestis  tota  meu- 
tis  inientione  ferventes,  seterna  suae  visionis  luce  re- 
ficit  Jesus  Christus  Dominus  noster.  >  Et  ne  quis 
existimet  duo  haec  genera  compunctionis  poeniteii- 
tiam  publicam  complecti ,  ipsemet  postea  convertens 


c  De  iUis  verc^qui  intra  ecclesiam  positi  malis  ope-  ^  sermonera  ad  publicos  poenitentes,  testatur  se  de 


ribus  insistebant,  sic  ad  Corinthios  loquitnr  medici- 
Dali  sermone :  ^e  iterum  cum  venero^  humiliet  me 
Deus  apud  vas,  et  lugeam  multos  ex  his  qui  ante  pec- 
caverunt ,  et  non  egerunt  pcmitentiam  super  fmmfifi- 
diiia,  et  fomicatione  et  impudicUia  quam  gesserunt. 
Nec  istos  utique  tristis  doleret,  nec  illos  humiliatus 
cioleret  Apostolus,  si  impiis  et  iniquis  exacerbanti- 
bus  divinam  jusliiiam  sine  conversione  cordis  re- 
missionem  peccatorum  crederet  conferendam  :  cum 
ipsa  remissio  peccatonim  nonnisi  in  conversione 
cordis  sortialur  effeclum.  >  —  Cap.  15 :  c  Ipsius  cnim 
reroissionis  eflectus  in  cordis  conversione  consistit, 
etc  Quid  est  enim  aliud  remissionem  peccatorum 
cooscqtti,  nisi  a  peccatidominatione  liberari?  > — 


alia  prius  locutum  csse,  id  est  de  poenitentia  secreta» 
qux  criminibus  occullis  competit. 

Ex  his  omnibus  manifestum  est,  pneter  poeoiten- 
tiam  publicam,  qualem  J.  Morinus  describit,  Patret 
anliquos  docuisse  tot  alia  esse  remedia,  quae  ad  sa- 
nationem  gravissimorum  animi  morbonim  omnino 
sufficiunt,  quot  sunt  crimina  occulta.  Unde  satis  mi- 
rari  non  possum  quod  vir  summx  eruditionis  aflbr-. 
maverit,  si  canones  intelligendi  sint  de  criminibus 
publicis,  inde  sequi  Palres  anli([uos  gravissimoram 
animi  morborum  sanationcm  prorsus  neglexisse,  et 
(le  criminibus  occullls  niillara  curam  gessissc.  Noo 
solum  enim  hoc  argumentura  nimis  probat  de  pceni- 
lentia  piiblica  pro  criminibus  occuUis,  sed  eliam\>v<& 


4m  TIIEODORI  ARCHIEP.  CANT13AR.  DOCTHINA  DE  PCENlTENTa  Vm 

criraiuibus  pul^lic'^!^,  ciim  Palres  (esteiUur  antiquos  A  superbo  tnmore  contemnere,  venenata  sibi  ore  ma- 


canones  poenitcntiie  piiblicac  non  intelligendos  esse 
de  omnibus  crimiiiibus  puVIicis,  atque  aliam  fuisse 
poenitentiam  qn:c  ad  remissionem  quonimdaro  crimi- 
num  licet  publicorum  suflTicerct,  sicut  in  sequenti 
cr^pite  demonstramus. 

CAPUT  \l, 

Idem  argnmcntum  J.  Morini  refeUitur :  demonstra- 
tur  Palres  testari  antiquos  canones  posnitenticB  pu- 
blica*  intelligendos  non  esse  de  omnibus  criminibuB 
publicis;  atque  aliam  (uisse  poenitentiam  quce  ad 
remissionem  minorum  criminum  publicorum  su/p- 
cere  arbiirarentnr.  Unde  dignoscitur  auienam  crf- 
mina  publica  publica:  poenitenli(V  oonoxia  fue- 
rint, 

Ori^^enes    in  Commentariis  in  Matthxum ,  edit. 


ledicere,  odiis  pertinacibus  iiivicem  dissidere  :  epi- 
scopi  plurimi,  quos  et  hortamento  esse  oponet  cas- 
teris  et.  exemplo,  divina  procuratione  contempti, 
procuralores  rerura  s?ecularium  Oeri,  derelicta  ca* 
thedra,  plcbe  deserta,  per  alienas  provincias  obcr' 
rantes,  negotiationis  quxstuoss  nundinas  anca« 
pari.  Esurientes  in  Ecclesia  fratribns  non  sobvenirf', 
habcre  argentura  largiler  velle,  fundos  insi(jfiosis 
fraudtbiis  rap^re,  usuns  miiUipIicantibits  fonas  aih 
gcre.  I  Ex  his  verbis  sancti  Cypriaiii  colligo  ctim 
sancto  Angustino  lib.  iii  contra  epistolam  Parme- 
niani,  avaros  et  rapaces  qui  regnum  Dei  non  possi- 
dcbunt,  temporibus  sancti  Cypriani  in  Ecclesia  fnis^e 
toleratos;  nec  inorem  Ecdesi»;  fuisse  ut  crimina  ava- 

Huei,°tom.  I,  pag.  334 :  c  Quemadmodum  igilur  qiii  ^  ritiae,  furti  et  perjurii,  publica  poenitentia  plectc- 

talia  de  omni  peccaio  dicta  esse  pronuntiat,  sive  pec-      rentur. 


catum  ilhid  cxrles  sit,  sive  veneficium,  sive  puc- 
rorum  sliipnmi,  sivc  aliquid  siniile,  occasionem  pray 
biiil  cur  summam  Christi  patientiam  et  procrasli- 
nalionein  animo  comprehenderemus :  ita  e  conlrario 
qui  fratrem  ab  eo  qui  frater  appeilatur  distinxit, 
eum  qui  proptcr  minima  peccata  quibus  obnoxii 
&unt  homines,  post  reprehensionem  non  fuerit  con* 
vcrsus,  habendum  esse  docet  pro  ethnico  et  publi- 
r,ano,  propter  pcccata  qux  non  ad  mortem ,  vel,  ut 
ea  in  Numeris  lex  appellat,  mortifera  non  sunt; 
qiiod  ulique  nimis  crudele  vidctur;  nec  enim  facile 
quemquam  reperiri  possc  arbifror,  qui  non  ter  ob 


Pacianus  in  Paracnesi  ad  poenitcntram  :  c  Primu:ii 
igitnr,  ut  diximus,  de  modo  peccantium  retrxtemiis, 
sedulo  requirentes  qu:e  sint  peccata,  quoe  crimina : 
ne  qiiis  existimet,  propter  innumcra  deiicta  quomtn 
fraudibus  nu!Ius  immunisest,  me,  omne  hominum 
genus,  indiscreta  poenitendi  lege  constringcre.  Apud 
Mosen  et  veteres,  miniini  quoque  peccati,  et  qua- 
drantis  unius,  ut  ita  dixerim,  rei,  in  codem  infeUd- 
tatis  aestuario  volutati  simt.  Et  qui  sabbata  violave- 
rant,  ct  qui  immunda  contigerant,  et  qui  escarum 
vetita  prxsumpserant,  ei  qui  murmurabant,  et  qii 
parietc  corrupio,  et  qui  veste  maculau  teniplum 


iJem  noxje  gcnus  fuerit  objurgatus,  maledicli,  verbi  p  sumini  regis  intraverant,  el  qui  altarium  his  obnoxii 


gratia,  quo  maledici,  vel  qui  ira  excandcscunt,  pro- 
pinquorum  nomini  dctrahunt;  vel  vinolcntix;  vcl 
orationis  mendacis  et  otiosae,  vel  alterius  cujuspiam 
culpie  ex  iis  quse  mullis  inha^rere  solent. »  Secunduni 
Apostolum  I  ad  Corinth.  cap.  vi  :  Neque  moUes,  ne- 
que  avari,  neque  ebriosi,  regnum  Dei  possidebunl;  et 
tamen  Origenes  lestatur  morem  non  fuisse  Ecclesioe, 
ut  maledlcos,  nequidem  eos  qui  propinquorum  no^ 
mini  delrahebant,  et  ebriosos  publica  poenitenlia 
puniret.  Si  quis  objiciat  ab  Origcne  hsc  minima  vo- 
iUiri,  attendat  Palrcs  horum  temporum  non  aliter 
locutos  esse.  Quare  apud  sanctum  Cyprianum  idoJo- 
latrix  crimen  sumrauni  est  delictum,  .gravissimum 
et  extremum :  minora  vero,  adulterium  et  homici- 
dium.  ^ 

Gyprianus  in  libro  de  Lapsis :  «  Stndebant  au- 
gendo  patrimonio  singuli;  et  obliti  quid  credentes, 
aut  sub  apostolis  ante  fecissent,  aut  semper  facere 
deberentf  insatiabili  cupiditatis  ardore  ampliaDdis 
facultatibas  incubabant.  Non  in  sacerdotibus  religio 
devota,  non  in  ministris  fiJes  integra,  non  in  operi» 
bos  mlsericordia,  non  in  moribus  disciplina.  Gor- 
nipta  barba  in  viris ;  in  feminis  forma  fucata.  Adul- 
terati  posit  Dei  manus  oculi,  capilli  mendacio  colo- 
rali.  Ad  decipienda  corda  simplicium  callids  frau- 
dcs,  circumveniendis  fratribus  subdolae  voluntates. 
Jiirgere  cum  infidelibus  vinculum  matrlmonii,  pro- 
stitoere  gentilibus  membra  Christi :  non  jurare  taii- 
Imii  leioere,  sed  adhuc  etiam  pejerare  :  praepositei 


mauu  contrectavcrant,  aut  veste  contigemnt,  nt  le 
coelum  ascendere  citius  fuerif ,  ant  emori  satitis 
quam  hrec  universa  servare.  His  igitur  nos  oronilms 
muliisque  practerea  carnalibus  vitiis  ut  citius  ad 
destinala  quisque  pcrveniat,  sanguis  Domiui  Wbcnr 
vit  redemptos  a  servitute  legis,  et  libertate  fidd 
cmancipatos.  Ideoquc  apostolus  Paulus  ;  Vos  aa- 
tem,  iuquit,  iit  liberlatem  vocatt  estis.  IlxciiJl 
libertas,  quod  non  omnibus  astringimur  quibss  ve- 
teres  tenebantur ;  sed  donata  ut  ita  dixeriin  siin 
delictoi  um  et  remediorum  indulgentia  deslinata  ia 
pauca  conclusi  sumus  ei  necessaria  ;  quae  et  ser> 
vare  (acillimum  essct  crcdentibus,  et  cavere;  et 
mcritissimo  Tartarum  non  recusaret  qui  tantx  do- 
D  nalioni  ingratus,  ne  haec  quidem  pauca  ser\'asset. 
Qu»  sint  autem  ista,  videamus.  Post  Domini  pas- 
sionem,  apostoli  tractatis  omnibus  atque  discossis 
epistolam  tradiderunt,  his  qui  ex  gentibus  credide- 
rant,  perferendam.  Epistolae  sententia  boec  fuit: 
f  Apostoli  et  presbyteri  fratres  his  qni  suntAe- 
f  tiochiae  et  Syriae,  et  CtliciaB  fratribus  qiii  saot  ei 
f  geniibus  salutem.  Qtioniam  audivimus  quosdM 
f  ex  nobis  exiisse,  et  conturbasse  vos  verbis.  i  Iiob 
infra  :  f  Visum  est  euim  sancto  Spiritui  et  doMb, 
f  nuUum  amplius  imponi  vobis  pondas  pratterqiM 
f  liaec :  necesse  est  ut  abstineatis  vos  ab  idolothytii» 
f  et  sanguine,  et  fornicatiooe,  a  quibus  obaemelte, 
f  bene  egetis,  valete.  >  Haec  est  NoyI  TesianHSBii  toto 
conchisio.  Despectus  tn  multis  Spir ttvs  sanctiii»  Imk 


liOr  XB  OMNl  NOVITATIS  SUSPiaO>i£  VLNDICATA.  i20a 

Dobis,  ctpitalis  periculi  conditione,  legavit.  Heiiquft  A  lur,  Paulus  sententiam  extulit,  cum  diilt,  dignos 
peccata  meliormn  operum  compensationecurantur: 


haec  vero  tria  crimina,  ut  basilisci  alicujus  afflatus, 
ol  veoeni  calix,  ut  letalis  anindo,  metuenda  sun( : 
Don  eniro  vitare  animam,  sed  interctpere  novcrunt. 
Quare  tcnacitas  hunianitate  redimetur,  convicium 
sattsfactione  pensabitur,  trislitia  jucunditate,  asperi> 
Us  lecitate,  gravitate  levitas,  honestate  perversitas, 
et  qua^cnnque,  contrariis  emendata  proliciimt.  Quid 
Tero  faciet  contemptor  Dei?  Quid  aget  sanguinarius? 
Quod  remedium  capiet  fomicator?  nunquid  aut  pla- 
eare  Dominum  desertor  ipsius  poterit :  aut  conser- 
vare  sanguinem  suura,  qui  fudit  alienum ;  aot  redin- 
tegrare  Dei  lemplum,  qui  illud  fornicando  viobvit? 
Ista  sunt  capitalia,  fratres,  ista  mortalia,  etc.  Ac- 


morte  esse  qui  talia  agunt.  >  Saltem  consuetudiols». 
quam  improbat,  ipse  testis  est  sapctus  Basilios. 
lUrum  vero  mos  quem  sauctus  Pacianus  tcslatur  ei 
tradiliooe  apostolorum  desceodisse,  jure  reprebeor 
dendus  sit,  sic  exponit  ipsius  frater  saocUis  Grego- 
rius  Nyssenits, 

Gregorius  Nyssenus  in  epistola  canonica  ad  Le- 
toium  episcopum :  c  Restat  ad  bxc  ut  irascentcm 
animx  partem  exaroinandam  proponamus  ,  quando 
lapsa  a  bono  irae  usu  in  peccatum  ceciderit.  Gum 
autera  multa  sint  quae  per  iram  fiunt  peccata,  ci 
oranis  geueris  mala,  placuit  omnibus  nostris  Patri- 
bus,  in  aliis  quidem  noo  nimiura  subtiliter  agere, 
ucc  niroium  in  co  studii  operaeque  ponere,  ut  on> 


cipite  remedium  si  desperare  cocpistis;  si  miseros  B  "»21  Q"*  ex  ira  nascereniur  delicia  curarent:  quara- 


vos  agnosciiis,  si  (iraetis.  >  Mulu  sunt  in  hoc  testi- 
monio  roaxime  consideranda :  L  Pacianus  declarat 
a  se  requiri  qua^nam  sint  crimina  publica  poeniten- 
tia  plectenda,  ne  quis  existimel  sc  velle  orane  genus 
humanum  indiscreta  lcge  poenitcndi  constringere. 
II.  Dicit  fiJeles  novrc  legis  ab  antiqua  lege  scrvitulis 
GLeratos  ad  pauca  redactos  essc  ct  necessaria,  qiiae 
ct  servare  facilliraum  esset  et  cavere.  111.  Ista  quae 
caveri  debent,  ab  apcstolis  notata  esse  bis  verbis  : 
Visom  est  Spiritui  sancto  et  nobis,  nuUuro  araplius 
Iroponi  vobis  pondus  prxterqnara  haec  :  necesse  est 
at  abstineatis  vos  ab  idolothytis,  et  sanguine,  et 
fomicatione,  etc.  IV.  Haec  tria  criroioa  vocari  capi- 
Calia  et  morlalia,  et  sola  esse  quae  poeoitentiae  pu- 


vis  Scriptura  nou  solum  vulnus  prohibent,  sed  etiara 
oraue  convicium  vel  maicdicturo,  et  si  quid  aliud 
ejusmodi  ira  eflicit :  sed  solaro  caedis  cautionera  suis 
poenis  introduxerunt,  elc.  Allera  autem  idoIoIatri;« 
spccies,  sic  enim  divinus  apostolus  avaritiam  appcL- 
lat,  uescio  quomodo  absque  ulla  poenx  raedela  a 
Patribus  prx^lermissa  sit.  Atqui  hoc  niahmi  quidcm 
videtur  csse  trium  auimi  constitutionura  afTectio,  elc. 
Elut  in  universum  dicam,  hic  morbus  cum  aposlo- 
lica  avariliae  defiuitione  consentit.  Divinus  enim  apo- 
slolus  eara  non  solura  idoIoIa(riam,  scd  c(iam  oui- 
nium  malorum  radiccm  pronuutiavit,  ctc.  f^eddeiis 
quidem,  qiioniaro  id  a  Patrilius  practermissum  est, 
sufficere  existimo  publica  doc(rinae  ralione,  ea  quo 


blicae  remedio  indigent.  V.  Reliqua  peccata  meiio-  ^  ™®^-®  ^^^*'  potest  curare,  veluti  quosdam  morlos 
rom   operum  compcnsaiione  curari.    Non  igitur 
recte  J.  Morinus  concludit,  crimina  de  quibus  in- 
lelligi  non  possuut  antiqui  canones  poenitentiae,  ab 
aotiquis  Patribus  prorsus  neglecla  fuisse. 


B;isilius  in  epistola  canonica  ad  Amphilocbiuro, 
can.  30  :  ( De  his  qui  rapitint  canonem  quidem  an- 
liquum  non  haberaus,  sed  propriain  seutentiara  pro- 
ferimus,  ut  ipsi  et  qui  cura  eis  rapiunt  tribus  annis 
8int  extra  oratioiies.  >  Gum  sanclus  Basilius  dccla- 
ret  se  priraura  esse  qui  poenitcntiam  publicam  rnpto- 
ribus  iudixeril,  nunquid  idcirco  Patres  antiqui  cri- 
men  raptus  prorsus  negtexcrunt  et  nullam  de  eo 
curam  gcsserunt.  Sed  vide  Origeiiis  homiliam  5  in 


ex  replelione  ortos,  inexplcbilis  avaritix»  afiectio- 
nes,  oratione  purgantes.  Soluin  autem  furtum,  et 
sepulcrorum  effossionem,  et  sacrilcgium  vilia  existi- 
maraus,  quod  sic  a  Patrum  consequeiitia,  haec  nobis. 
traditio  facta  siL  Atqui  apud  diviuam  Scriplurani  et 
fenus  et  usura  sunt  prohibita,  et  pcr  qtiauidaui  po- 
tcntiam,  ad  suam  possessionem  alicua  trailucerc,. 
etiarasi  sub  contractus  aut  transaciionis  specie  hoc 
fortasse  factum  sit.  Quoniam  ergo  nos  qni  jcni  ud 
canouum  polestatera  assequendam  fide  digni  iioii 
suinns,  in  iis  quae  ex  confcsso  prohibita  sunt,  cano- 
nicam  senteutlam  dictis  jam  ailjicieiims.  >  Sauctus 
Gregorius  Nysscuus  aon  vitupcrat  Ecclesia;  morcra  ^ 


,     .  .  .  ...  de  tribus  tantum  criminibus  a  bancto  Paciano  supra 

Levitici  cap.  VI,  ubi  asserit  oinnes  raptores,  sive  D    ^,  ,•        i  ••  •.     i-     •  >  .-     .     on 

,.  "^ .     '  .  ^        '  '•  ^  u  noiatis  puldice  poe:iilcndi  :  mio  exjstimat  sufficcre 

mulierum,  sive  aliannn  rerura,  non  posse  resrnum      ^  .      '  ,  i-    .  n  •       11 

'  *^         iteiiuiii      e;elera  peccata,  qua^  Iicct  a  reguo  Dci  excludaot. 


Dei  possidere,  nisi  de  iis  egerint  poenitcntiam. 

Basilius  iu  pro«enuo  ad  libnim  Ethiconira  :  c  Sine 
diibio  pessima  nos  dccepit  consuetudo ;  sine  dubio 
niagnoruro  io  nobis  maloruni  causa  exstititper>'ei*sa 
liomiuum  traditio,  quae  videlicet  ex  peccatis  parliui 
declinarit,  partim  nullo  discrimine  adhibito  suscc- 
perit :  et  cum  aliis  vehemeutcr  se  assimulet  succen- 
sere,  veluti  homicidio,  aduUerio  et  caeteris  geneiis 
ejusdem,  alia  ne  simplici  quideiu  increpatiouc  digna 
judicet,  vcluli  iracundiam,  convicium,  tcmuleniiam, 
avaritiam,  el  si  qua  sunt  his  similia,  advcrsus  qux 
onuiia  alili  ctiaiu  is,  cx  cnjns  ore  Ghrisfus  loqueba* 


aliis  ren.cJiis  curarc,  ct  vcluli  quosdaui  niorbos  ex 
repletionc  ortos ,  iucxplebilis  avariii;c  affectiones 
purgare.  Ne  quis  vjero  forsan  opponcret  sculcntiam 
sancti  Basiiii  cl  Gregorii  Naziauzeui,  qui  in  oralione 
59  sic  loquitur:  <  Quid  aulcm  Novali  cnidelitatotu 
pro  lege  habeam,  qui  avaritiam  qiiidcm,  hoc  cst, 
allerum  idoiolatri;e  genus,  nuilo  supphcio  vindicavit, 
stupruin  auteiu  ita  s.rvc  acerbeque  condemnavit, 
qnasi  nuda  ipse  cariiis  et  corporis  parle  coustaret. 
Veluli  oljeclioues  prtevenieus,  huic  ila  se  seutire> 
falctur,  qiioniaui,  iuquit,  nos  quidem  ad  cauonunt 
poiesiaiem  asscquendam  lidc  di^Mii  non  sumus,  >. 


1203  TUEODORl  ARCinCP.  CANIUAU.  1>0CTKINA  DE  POENlTENTiA  i^ 

Ambrosius  lib.  ii  de  Pocnilentia,  cap.  iO  :  t  Nuiu  A  vokieiit,  magnamque  osleuderit  pceniteiitiam,  asse- 


81  vere  agerenl  poenitentiam,  iierandam  postea  uen 
pulareut,  quia  sicut  uuum  baptisma,  ita  una  pceoi* 
tentia,  qux  tamen  publice  agitur.  Nam  quolidiaoi 
uos  debet  poenitere  peccati.  Sed  bxc  delictonim 
graviorum,  illa  leviorum.  >  Qusenam  vcro  siiit  de- 
licla  leviora,  sic  declaral  in  exbortatioue  ad  agen- 
dam  pocnitentiam  :  i  Quid  est  bene  vivere  posi  poc- 
nitentiam?  doce  nus.  Dico  vobis,  abstinere  ab  ciiric- 
tate,  a  concupisceulia,  a  furto,  a  malo  eloquio,  ab 
ipso  immoderato  risu,  a  verbo  olioso,  unde  reddi- 
luri  sunt  homines  ralionem  in  die  judicii.  Ecce  qua^ 
levia  dixi,  ut  tacerem  gravia  et  pestifera.  >  Itaque 
Sanctus  Ambrosius  affirmat  morem  non  fuisse  Ec- 
clesiae  de  omnibus  peccatis  pubiicis,  scilicet  ebrie- 


quelur  baud  dubie  nou  vulgarem  consolationem : 
qui  autem  simullatis  tcuax  cst,  singulis  diebus  pcc* 
•catum  facit,  nec  unquam  iliud  absoivit.  illic  iu  adul- 
terio,  coutra,  simul  cum  (lagitio  explelum  est  pec- 
catum  :  bic  quolidie  idcm  scelus  tentatur  :  quam 
igilur  vcuiam  speraLiums,  qui  nos  tali  bellux  uUro 
dedimus  ?  >  Et  iu  cadcm  boniilia  de  juramenlis : 
«  Quadraginta  dies  jam  prxterierunt,  si  Pascba 
quoque  sacrum  pra:!terierit,  nulii  jam  deinde  veuiam 
dabo,  non  admonitioncui,  sed  vim  imperii  et  sevc- 
rilalem  uon  contcmuendam  adbi!>cbo.  Non  emia 
bxc  valida  est  cousueludiuis  excusatio :  cur  ooa 
proitendit  fur  consuetudinem,  et  a  supplicio  libe- 
ratur  ?  Cur  non  idem  facit  bomicida  et  adulter? 


tatis,  furti  et  aliis,  publice  poenitendi.  Qux  peccata  ^  lam  igitur  denuntio  et  protestor  si   conveoiam  sin- 


non  levia  et  minora  nuncupantur,  nisi  cum  maximis 
et  gravioribus  delictis  comparata,  ut  jam  ex  sancto 
Cypriano  animadveriimus.  ^ 

Joannes  Chrysostomus  non  solum  crimina  gra- 
vissima,  aduUeria,  homicidia  et  alia  ejusdem  ge  - 
neris,  sed  invidiam  et  iracundiam,  etquidemju- 
ramentum  publica  poenitcntia  puniendum  esse 
censuit.  At  privata  r.uctoritatc  non  canonica  hoc 
a  se  prinmm  statutum  esse  ipsc  in  homilia  i^ 
ad  cap.  Mattbsei  xii  de  invidia  aperte  declarat  bis 
verbis  :  «  Quomodo  igitur  ne  veneno  suo  nos  iuG- 
ciat,  faciemus  ?  Si  dabimus  operam,  ut  quemadmo- 
<Ium  fomicatori  nefas  ad  ecclesiam  ingredi,  sic  in- 
vido  quoque  :  imo  vero  muUo  magis  invidus  quam 


gulos  et  capiam.  Nam  haud  dubie  capiam  :  quod  si 
deprebendam  aliquos  haec  vitia  non  correxisse,  pos- 
nam  irrogabo,  edicam  ut  foris  extra  sacm  mysteria 
Gonsistant.  >  Similiter  pro  spectaculis  J.  Chryso* 
slomus  non  ampiius  pbarmaca  levia,  sed  styptica 
et  mordacia  poenitentiiB  publicoc  adhibenda  esse  ju<- 
dicat  pluribus  in  locis,  ac  praesertim  in  bomilia  7 
ad  caputGenes.  i,  his  verbis  : «  Neque  enim  semper 
e  pc.iit  pharmaca  levia  adhibere :  scd  quando  ul- 
cus  curationi  rcsistit,  oportet  styptica  et  mordacia 
aJinovere  quo  morbo  occurratur  citius  :  sci.mt  igir 
t  ir  omues  his  crimioibus  obnoxii,  si  post  baQC 
nostram  admonitionem  in  ea  negligentia  maiisd- 
rint,  non  toleraturos  uos,  sed  legibus   ecclesiasliris 


fornicator  a  coetu   fidelium  cxtermmandus  est.  Si  ^  usuros,  et   roagna   austcritale  docturos,   ne  talia 


eniro  nunc  cum  id  malum  indifTerens  penc  videatur, 
a  connuUis  spernilur  :  profecto  si  atrocitas  maiigni- 
tatis  ejus  omnibus  palucrit,   facilc  ab  ca   resUie- 
niiis.  Lacrymarum  igitur   fon!cs  in  fletibus  manarc 
<!e! cent  ex  ocuHs.  Deus  orandus,    perdiscendum- 
que  tibi  est,  turpissimum  flagitium  esse  invidiam  : 
sic  enim   afTeclus  celeriler   tanquam   a  pcriculoso 
njorbo  fugies,  ac  poenitenliam  ages.    Sed  quis  igno- 
rat,  inquies,  viiium  esse  invidiam?  Ignorat  quidem, 
ut  dicis,  nemo  :  non  tamen   sicuti  fornicalioiiem, 
aut  aduUerium  abominandani  ducunt.  Quod  ut  cre- 
das,    quoRso,  dic  mihi  :  quando    quisquiam  amare 
flevit,  quoniam  in   invidiam  lapsus  esset  ?  Quaudo 
Deum  aliquis  propitium   esse  sibi  oravit,  quoniain 
invidia  peccasset.  Nemo  certc  unquam.  Sed  quam- 
\is  oinnibus  invidentior  hominibus  sit,  jcjuniotamen 
aliquo,  aut  parvo  argento  pauperibus  dato  efTecissc 
credit,  ut  nihU  mali   commisisse  videatur,  cum  ta- 
nicn  omnium  pcssima  atquc  seclcstissima  passiono 
vexelur.  »  Mem  S.   Chrysostomus   de  iracundia  et 
juramentis  testatur  in  bomiUa  dc  simullate  seuira; 
«  Ul  cuim,  inquit,  foniicanlem  Masphemanteraque 
iiiipossibile  est  sacnc   mensai  parlicipem  fieri,  ita 
quoque  qui  inimicili:s  fovet,  aut  in  ira  pertinax  esl, 
iion  potest  frui   sancta  communione.   Neque  id  ini- 
nicrito  :  qui  eniin  meretricatus  est,  aut  adulterium 
rommisil,  simul  ut  aniinum  esplevil,  finem  peccalo 
imposuit ;  qnod  si  resiiuscens   sc  a  lapsu   excilaro 


postbac  negligant,  neve  tanto  contcmptu  divina  ao- 
(liant  eloquia.  >  Cum  igitur  J.  Chrysostomus  se  pnh 
fitcattir  horum  decretorum  primum  auctorem,  de 
quo  plures  conquerebantur,  satis  ostendit  haec  sta- 
tuisse  privata  uon  canonica  auctorilate  :  ac  proiaJc 
non  in  more  Ecclesi;ii  fuisse  posiUim,  ut  saltcm 
tunc  lcmporis  bsec  crimina  publica  publicx  poeni- 
tenti;c  obnoxia  fuerint. 

llieronymus  in  Ubro  iii  in  Epist.  ad  Galatas,  cap. 
V  :  «  Ergo  in  anima  in  qua  peccatum   regniiveril, 
non  polest  Dci  regnare  regnum.  Qu(e  enim  partici' 
patio  justilice  et  iniquitati  ?  Quae  communicatio  Ittcis 
ad  tenebras  ?  Qui  consensus  Chrislo  et  Bclial  ?  Et 
putamus  nos  regnum  Dei  consequi,  si  a  fornicatio- 
ne,   idololatria,  et  vcneficiis  immunes  simus.  Ecce 
inimicitia;,  contentio,  ira,   rixa,   dissensio,  cbrietas 
quoque  et  ca;tera  qux  parva  arbitramur,  excludont 
nos  a  rcgno  Dei.  Nec  refert  uno  qiiis  a  beatitudiDe 
cxcludatur,  an  pluribus  :  cum  omnia  similiiercxclu- 
dant.  >  Et  in  haec  verba  Epistolx  posterioris,  cap. 
xiii :  Timeo  enim  ne  fortecum  venero  non  quafesrolo 
inveniam   vos,  el  ego  inveniar  a  vobis    quaiem  non 
vuttiSj  m  forle  contentiones,   osmulaliones^  aninum- 
tatcs,  dissensiones,  detractiones^  SHSurrationes,  infla- 
tioneSf  seditiones  sint  inter  voi.  «  Propler  haec  se 
dicebal  severissime  vindicare.  Quid  facerel,  si  no- 
slris  lcinporibus  adveniret,  quibus,  ad  comparalic- 
iicm  aliorum  criminum,  ista  nc  putanlar  quidcu 


t2«5  AB  OMiSl  NOVITATIS  SLSPlCiONE  MNDIC^VTA.  120G 

esse  peccaU.  »  Uxc   falsa  pi.'rsuasio  procul  duWo  A  iuli:iiuc  largiebalur,  coiiUiilua  s>ui>   piopriis  rebus. 


nata  erat,  ex  co  quod  ista  peccala  qux  iicct  cxclu- 
daut  a  reguo  Dci,  uon  tauien  publica  et  ardua  iKVui- 
tentia,  sed  aLis  remediis  facillimis  curari  sole- 
rent. 

Aiigustiuus,  libro  de  Fide  ol  GpcribMS,  c.ip.  iO: 
f  Qui  auteni  opinatrtur  ot  caHcra  clccniosynis  fa- 
cile  coiupensari,  tria  tameii  essc  non  dubitaul  c\- 
commuuicatione  punienda,  douec  poeuileutia  bumi- 
liore  sanentur,  impudicitiam,  idololatriam,  bomici- 
dium.  Neque  enim  nunc  opus  csl  qu;crcre  quulis  sit 
ecH-um  ista  sententia,  et  utrum  comgeuda  an  appro- 
banda,  ue  opus  susceptum  miitamus  in  longum, 
etc.  >  Etsi  sanctus  Augustinus  alibi  vidcatur  diccre 
omnia  crimina  pccnis  publioe  poDuitcntiu!  obnoxia 


sil  largus  et  bcneficus  :  id  cs(,  aliena  non  eoncupi- 
scat,  non  rnpial,  non  fraudctur,  ct  inquantum  vi- 
res  ci  suppctunt,  porrigal.  Omi  furabatur  jam  noH 
furetur^  sed  maijis  laboret  opcrando  manibus  $uis 
quod  bonum  cst,  ut  habent  unde  tribuat  necessitntem^ 
pttticnli.  Qui  erat  conicssnlor,  id  ojst,  glulio  aut 
ebriosus,  sit  parcus  et  sobrius.  Qni  consuevcral  pro- 
pler  bumanam  faniani  indiscrctc  res  suas  in  cibo  ct 
poiu  superflue  eflundcre,  discal  ralionabililer  ea» 
dispensare  ;  quouiam  sicut  al)ominatio  est  apud  Do- 
uiiniim  avaritia,  id  est  tcnacilas,  ila  pcccatum  est 
indiscrela  cifusio  :  ncc  tenaces  enim  nos  csse  Yult 
Deus,  ncc  prodigos,  id  cst  efl^usos.  Qui  eral  mcndax 
aul  falsarius,  corrigat  malum  sunm,  et  cesset  esse 


esse,  sed  requisitis  muUis  conditioiiibus,  quas  iufi-a  B  quj^Us  f,,!^^  5;^,^.  amator  veritatis  et  recliludinis.  • 


referemus  :  nunc  tamen  testatur  plurcs  csse  in  Ec- 
clesia  qui,  sine  dubio  iisdeni  ralionibus  moii  qui- 
bus  movebanlur  antiqui  Patres,  et  inter  oeteros 
sanctus  Pacianus  ct  Gregorius  Nyssenus,  existima- 
baut  Ii.-ec  tria  crimiua,  impudicitiam,  idololatriam, 
homicidium,  sola  esse  qua;  bumilioris  posuitentias 
remediis  indigerent,  cum  cxtera  clecmosynis  et  aliis 
ejusmodi  facile  compensari  posscnt. 

Postremo,  ut  traditio  Patrum  deducatur  usqiic 
ad  Theodorum,  egregium  Etigii  episcopi  Noviorocii- 
sis  tcstimonium  proferam  ex  hoinilia  16  :  <  Pccni- 
leniia  aulem  iiia  est  vcra,  ut  jam  amplius  non  fa- 
ciat  homo  mala  qua;  gessit,  sed  de  pra?teritis  pocni- 


Sic  exceplis  criminibus  adullcrii,  bomicidii,  et  aliis 
quibus  digna  compctit  poenilentia,  qualis  tunc  in 
Ecclcsia  publicc  agebatur,  tcstatur  sanctus  Eligius 
Cictera  peccata,  veluti  superbias,  iracun;lia2  et  sevi- 
ti;(*,  quai  excludunt  a  rcgno  Dei ;  iuvidix  el  odii., 
aiiinii  turpia  et  immunda  sectantis,  avaritias  qum 
est  idolorum  servitus^  ebrietatis,  prodigalilatis  et 
mcudacii,  aliis  remediis  facile  curari. 

liinc  constat  non  pro  omnibus  criminibus  puLii- 
cis  publicam  poenttentiain  fuisse  iinpositain.  Si  ei^o 
argumentum  J.  Morini  de  criuiiuibus  publicis  ni- 
niiuni  probat,  multo  magis  de  criniiuibus  occullis  : 
cuinque  argumentum  quod  iiimis  probat,  juxta  le- 


leat  et  de  futuris  caveat,  nec  ad  ipsa  iterum  revcr-  ,.  1     .        ..  .1       u  .     r  .    . 

-,    . ,        .....  J>    ,    .  f!  ges  dialccticx  nihil  probet ;  falcatur  quisque  neces- 

tatur.  Et  ideo,  chanssimi,  jiixta  Psalmistai  voccin ;  ^  .  .  .  1  m    • 

.    ,.  '  /.    .  ,  .         se  cst  secundum  argumentum,  quo  J.  Morinus  uii- 


declinemus  a  malo  et  facianius  bonum  :  ct  ut  scire 

possttis  quomodo  id  (icri  oporteat,   auditc  qua:  di- 

cluri  suinus  atteotius.  Quicunque  superbus  fuit  aut 

eiatus,  rcprimat  supcrbiam  suam,  et  sit  humilis  et 

simplex  ;  quia  Deus  superbis  resistit,  humilibus  au- 

iem  dat  gratiam,  Qui  erat  iracuudus,  vel,  quod  cst 

deterius,  furibundus  et  minax,  protervus  atque  cru- 

detis,  compcscat  Ssevitiam  suam   cl  mentis  crudeli- 

tatem,  et  sit  paticns,  mitis  alque  pius,  quoniam  ira 

viri  jusliiiam  Dei   non  operatur  ;  el  absque  patien- 

tia  et  pietate  regnum  D^i  consequi  nemo  potest.  Qui 

fuit  grassator  idcin   carnifcx,   sive,  quod  est  dete- 

rius,  homicida,  conversus  agat  dignam  poenitentiam 

cl  sit  mansuetus  ct  pius  :  quoniam  sicul  homicidae,  j^  «^«^»  c"J"»  ^i  testimonia  roulta  legere  poles  lib. 

nisi  dignam  egerint  poDnilenliam,   vitam  axternam      "»  ^-  ^-  Si  crimina  ponas  publica  pro  specie  ista- 


argumentum,  quo 
tiir  ad  demonstrandum  antiquam  Ecclcsix  fuisse 
praxim  de  criminibus  occultis  publice  pocnitendi, 
nuilius  esse  momenti. 

CAPUT  VIl. 

Tertium  argumenium  J,  l/orint  refellitur  :  et  expa- 
nitur  Augustini  testimonium. 

f  Tertium,  inquit  J.  Morinus,  si  criminai  quis 
sponte  enuntiasset,  minori  tempore  in  subslratione, 
auditione,  etc,  commoraturum,  quam  si  accusatus 
et  convictus  esset.  Plerique  enira  canones  et  Pa- 
trum  pleraque  dicta  hanc  legem  reis  criminum  di- 


consequi  non  possu:)t,  ita  ncc  grassatores,  qui  sine 
pietate  miserorum  membra  dihiuiant  sive  detrun- 
cant.  Qui  erat  invidus  sive  odiosus,  couversusa 
nialitia  sua,  sit  benignus  atque  misericors,  discat 
diligcrc  fralrem  suum  quem  prius  odio  habebat.  Qui 
fuit  fornicator  auc  adutter  seu  inceilus,  immundus, 
co:;vcrsus  agat  poenitcnliam,  et  deinccps  vivat  so- 
brie  atque  contiuenter,  etc.  Qui  erat  scurra,  u\  csl, 
uiinalor  turpia  sccUms  ct  immunda  loquens,  cerri- 
gat  scmetipsum,  ct  desinal  esse  quod  fuit  :  discat 
lionuni  loqui,  qui  prius  vana  et  turpia  loqueudo  taju 
se  (luain  aiidiiorcs  suos  niaculabat.  Qiii  erat  avarus 
a>.!l  l<Miax,    id   csl,  qui  aliona   cupiebat,  ct  qni  siia 


rum  legum  explananda,  quae  ratio  iiogi  potest  istius 
temperamcnti  ?  Si  crimen  publicom  est,  jam  conTi- 
ctio  per  se  facta  est :  ipsa  facti,  ut  ita  dicam,  ooto^ 
rielas  convictioni  xquivaluit.  Debtus  tergiversari 
non  potest.  Imo  nc  delatore  quidem  opus  habet  epi- 
scopus,  cum  ponatur  crimen  publicum  et  notorium, 
sed  monitore,  ac  ne  monitore  quidem,  cum  co  casu 
cpiscopus  sola  muneris  peragendi  conscientia  stimii- 
latiis  pubUcum  peccatorcm,  et  resipiscentem  pocni- 
tenlia  casligare  possit.  > 

Responslo,  —  Quamvis  falerer  crimen  esse  oc- 
cullum,  quid  inde  concluditur,  si  postca  spoutanra 
dcnuulialione  corani  jndicibus  Ecclosi.x  flat  publi'* 


mi 


THEODORI  ARCHIEP.  CANTLAR.  DOCTKINA  DE  PGENlTEiNTIA 


t£)t 


cum?  Yolcuti  eniui  Don  Gt  injuria.  Porro  ista  de-  A  autidolis  servicDS,  et  csetera,  nisi  quia  eain  noniina- 


nuntialio  quse  varias  ob  causas  agebatur  coram  ju- 
dicibus  Ecclesiu^,  pncsertim  vero  ne  de  crimine  jam 
a  quibusdam  cognito  rei  accusaii  et  convicti  majori 
pQenilcnlia  punirenlur,  non  polest  accipi  pro  confes- 
sione  secrela,  propter  quam  nemini  unquam  licuit 
juxla  canones  mandare  poenilcntiam  pubiicam,  ui 
tot  Patrum  teslimoniis  supra  demonstravimus.  Qua- 
re  tcriium  J.  Moriiii  arginnenlum  nullo  modo  va- 
lere  potesl.  >\, 

Persequitur  J.  Morinus  :  c  Sanclus  Augustinus, 
homil.  49,  ex  50,  c.  5  el  sequenlibus,  evidenter  ad- 
modum  hoc  nos  docet ;  baplizatos  et  fidelcs  com- 
pellat :  t  Si  non  potuistis  habere  vel  noluistis  pudi- 
c  citiam  conjugalem,  seu  conlinenliam,  et  deviastis 


tionem  intelligi  voluit  quaj  fit  in  quemquam  cum  sen- 
tentia  ordine  judiciario  atque  integritateprofertur? 
Nam  si  nominatio  sola  sufficit,  muUi  damnandi  suot 
innocentes,  quia  saepe  falso  in  quoquam  crinuna  w^ 
minantur.  > 

Persequitur  J.  Morinus  :  t  Deiude  prorsus  iinpro- 
babile  est  eos  de  peccato  publico  secrelam  esse  agen- 
dampoenitentiam  perlinaciter  contendisse,  ut  conleD- 
debant  ii  quos  rerulat.  Slaliin  en.m  occurrit  quonun- 
dam  objectioni,  qui  ut  piiblic;e  poeniteniiae  dedecos 
vilarent  prsetexebant  se  privalim  et  occulte  poenite»- 
tiam  agere,  quasi  crimini  suo  elucndo  privala  poeni- 
tentia  sufliceret.  Sed  hoc  negal  Augustinus  et  nega- 
tionis  suse  rationem  reddit:  c  Nemo  sibi  dicat,  oc- 


t 
c 
t 
c 
t 
« 
c 


«  a  proposito,  seu  vinculo  conjugali,  vel   devotione  ^^  c  culte  ago,  apud  Deum  ago  :  novit  Deus  qui  miiii 

«  ignoscit,  quia  in  corde  ago.  Ergo  siiic  cau&i  di- 

«  ctum  est,  Qune  solverilis  in  terra,  soluta  eruotin 

c  coelo  ?  Ergo  sine  causa  sunl  ciavcs  dalae  Eccie^ia; 

c  Dei  ?   frustrarnus    EvangelJum   Dei,   fruslramus 

verba  Christi  ?  proinillinius   vobis  quod  ille  ne- 

gat?  nonne  vos  decipimus  ?  Qui  pQenilenliamoe- 

culte  vult  agere  de  eo  peccaio  cui  publicam  impo- 

suit  Ecclesia,  frustrat  Evangelium  Christi,  ei  su- 

pervacanea  existimat  illius  verba,  quibus  Ecde- 

sice  tribuit  ligandi  potestatem,  cum  illi  ejusque 

decrelis  sese  non  submiilat.  Existimat  Ecclesiaiu 

t  eum  fallere,  et  vana  remissionis  peccatorum  pro- 

c  missione,  si  jussa  fcceril,  deludere.  > 

Responsio,  —  At  iihid  non  prorsus  iinprobabile 
esl,  cuin  paulo  infra  sanctus  Augustiiius  testetur  pec- 
catum  cclari  non  potuissc.  Nonnc  poterant  Licere  se 
de  peccatis  publicis  occulte  agere  poenilentiam? 
qiiaicm  non  multo  post  plures  egisse  referl  Anasta- 
sius  Sinaita  ad  finem  orationis  de  sancta  synaxi  bis 
verbis  :  c  Esto,  fralrcm  tuum  pcccatorem  esse,  undc 
cajterasejus  actiones  compertas  habes?  Nam  mulii 
crebro  reperiuntur  quipalam  peccarunt,  sedclamet 
occulte  magnam  poenitentiam  cRerunt.  Et  nos  qui- 
dcin  novimus  quando  peccant,  at  vero  poenileniiaffl 
et  conversionem  illorum  ignoramus,  et  a  iio!;is  qiii- 
dem  judicantur  peccatores,  apud  Deum  auiemjusti- 
ficati  sunt.  > 
Joan.  Morinus  :  c  Su'  lato  hoc  pceniteutix  0(  culue 


«  cominentice,  sit  in  vobis  dolor  et  humilitas  poeni- 
tenti;e.  »  Quia  vero  alicui  forsan  obscurum  esset, 
quoJ  peccati  genus,  quam  poenitentiam  inlelligeret, 
stalim  hoc  cxplicat  *  «  Aperlius  dico  :  nemo  dicat, 
c  non  intellexi.  Qui  posl  uxorcs  veslras  vos  illicito 
«  concubitu  maculaslis,  si  pneter  uxores  vestras 
«  cum  aliqua  concubuistis,  agilc  pcenitentiam,  qua- 
«  lis  agitur  in  Ecclesia,  ulpro  vobis  orct  Ecclesia.  > 
De  adulterio  perpelrato  illi  quaestio,  eoque  potissi- 
mum  occulto  :  generalim  eniin  quoslibel  aduUeros 
compellat,  eosque  pari  et  indistincta  necessitate, 
verbisque  de  crimine  bypotheticis  qux  de  publico 
stolide  enuntiarentur,  aJ  pcenitentiam  publicam 
exhortatur  et  aslringii,  pceiiitentiara  scilicet  qualis 
agitur  in  Ecclesia,  utproiis  oret  Ecclesia.  i 

Responsio,  —  Cum  sanctus  Auguslinus  alibi  sx- 
pissime  declaret  poenilentiam  publicam  nonnisi  pro 
publicis  criminibus  iiidictam  esse,  et  pro  occultis  sc- 
cretoractamsufQcere,  sicutsiipra  ostcndimus:  nemo 
non  videt,  ubi  sanctus  Auguslinus  loquitur  genera- 
tim  de  criminibuspublicapcenitentia  puniendis,  non- 
nisi  publica  inteiiigi  posse;  verbi  gratia,  cum  quis 
dicit  legcs  civiles  mulieres  adulteras  punire,  loquitnr 
tantum  de  iis  ({uae  de  adullerio  conviclx  sunt  in  jii- 
dicio  s^eculari.  Idem  vero  sentiendum  essc  de judicio 
ecclesiastico  aflirmat  sanclus  Augustinus  in  homilia 
uliima  ex  l,  eap.  i2:  «  Nos  vero,  inquit,  a  cominu- 
lione  prohibere  quemquam  non  possumus,  quamvis 


C 


baec  prohibitio  nondum  sit  morlalis,  sed  mediciiia-  •.  suffragio  aliud  pcenitentice  public^  agendae  inipeJi 


IKy  nisi  aut  sponte  cx)nfessum,  aut  in  aliquo  sive 
saeculari  sive  ecclesiasiico  judicio  nomiuatum  atque 
«onvictum.  Quis  cnim  sibi  utrumque  audeat  assu- 
mere,  ut  cuiquam  ipse  sit  et  accusator  et  judex  ? 
Cujusmodi  regubm  etiamPauIus  apostolus  in  eadein 
adCorinthiosEpistoia  breviter  insinuasse  iutelligitur 
cum  quibusdam  conimemoratis  criininibus,  ecclesia- 
stici  judicii  formam  ad  omnia  similia  ex  quibusdam 
daret.  i  Elt  pauio  posl:  «  Noluit  eniin  bomini-in  ab 
boinine  judicari  ex  arbitrio  suspicionis,  vel  etiam 
exlraordinario  usurpato  judicio,  sed  potius  ex  lege 
Dei  secundum  ordiuem  Ecclesise,  sivc  ullro  confcs- 
Ruin,  sive  accusatum  atqueconviclum.  Alioquin  illud 
cur  dixit,  Si  rniis  fraier  nominainr  aut  fornioator, 


mentum  tollit,  erubescentiam  scilicet,  non  confessio- 
nis  publica3,  nam  non  magis  erubuisset  occulte  coa- 
fiteri,  quam  occulte  poenitere,  unumque  facile  ex 
alio  consequitur.  Deinde  probabil^e  videtur,  imo  cer- 
tum,  eos  de  quibus  agit  privalim  peccata  confessos, 
sed  poenitentiam  publicam    recusasse,  ct  privatje 
actionem  praetexuisse.  Nani  totus  est  sanctus  Aagu- 
siinus  ad  actionum  puLlicarum  necessitatem  astrueti- 
dam.  Unde  necessario  infereudum  eos  in  quos  dispi:- 
tat,  aut  jam  confessos  esse  privatim,  aut  de  confes- 
sione  privata  litem  nuliam   n>ovisse,    scd  taotuni 
pcenitentiam  publicam  exhorruisse.  Scd  quidquid  ^i:. 
actiones  oocultas  non  spcctavit  Augustinus,  sed  p^i- 
blicas  tantnm,  de  quibus  erubcscentium  anKl-«« 


1209  AB  OMM  NOYITATIS  SUSPICiONE  VLNDICATA.  1210 

eonatur.  «  Resislit  mibi  Olius  pesilicnliu^,  et  eru-  A  Theodlorus  referl  iu  sua  provincia  noo  csse  reconci- 


bescit  gcnu  figere  sub  benedictione  Dei?  Quod 
Doo  erubescil  imperator,  erubescil  ucc  senalor, 
sed  tantuni  curialis,  etc.  Propterea  Deus  voluit 
ut  Tlieodosius  imperator  ageret  poenitenliam  pu- 
blicam  in  conspectu  populi,  maxime  quia  peccatum 
cjus  cciari  non  potuil,  ct  erubescit  senator  quod 
non  erubescit  iniperalor,  elc.  >  Hoc  est  quod  prae- 
sertim  erubescebant  gcnua  figere  in  ecclesia  cum 
poenitenlibus,  et  caput  nianil)us  et  l)enedictionibus 
saccrdolum  supponere,  ac  consequenter  ab  Ecclesise 
sacHGcio  et  fidclium  ccctu  expelli.  Ut  aulem  isla  nio- 
deste  et  bumiiiter  perferant,  Theodosii  imperatoris 
exemplo  bortatur.  Quod  nolat  sanctus  Aiigustinus 
Theodosium  poenitentiam  publicam  egisse,  maxime 


.  B 


liationem,  quia  non  est  publica  poenitentia ;  conten- 
detquc  Theodorum  non  solum  pro  peccatis  occultis» 
sed  etiam  pro  publicis  p<enitentiam  publicam  mu- 
tasse.  Yerum  animadvertendum  est,  id  quod  nullo 
unquam  Ecclesiae  decreto  fuii  stabiiitum,  a  Theodoro 
non  potuisse  mutari  contra  canones,  scilicet  pro  cri- 
minibus  occultis  publicam  pGenitentiam.  De  publicis 
Tcro  criminibus  considerare  oportet,  Thcodorum 
disciplinam  totius  Ecclesix,  tam  Orientalis  quam 
Occidenialis,  proponere;  et  morem  quem  in  sua 
provincia  instilutum  repererat,  speclala  plurimorum 
infirroitate,  maluisse  tolerare  quam  cum  scandaio 
aliorum  auferre  privata  auctoritate.  Quapropter,  ne 
quis  severioris  disciplinae  amator  vitupcret  Thcodo- 


quia  peccatum  ( jus  celari  non  poluit,  criaiinis  oc-  ^  ram,  quem  Patres  in  synodis  pium  xque  ac  doctum 


culti  pGeuitentiam  publicam  novo  dicto  conlirmat. 
Necessario  eikim  hinc  iufertur  criminis  et  occulti  et 
publici  poenitentiam  agi  publicam,  sed  publici,  aut 
qui  celari  non  potest  maxime.  i 

Respomio.  —  Quis  putet  sanctum  Augustinum 
dialecticae  peritum,  adulleros  quoslit)et  occultos  ad 
agendam  publicam  pocnitenliam  exbortari,  hoc  sci- 
licet  argumenlo  :  Deus  voluil  ut  Theodosius  impera- 
ior  ageret  poenitentiam  publicam  in  conspectu  po- 
puli,  maxime  quia  peccalum  ejus  celari  non  potuit; 
ergo  Deus  vult  ul  vos,  quorum  peccata  sunt  occulia, 
agatis  poenitentiam  publicam?  NunquiJ  prompla 
esset  excusatio?  Imo  Deus  non  vult  ut  agamus  poeni- 
tentiam  puhlicam,  maxiiiie  cum  pcccuium  nostrum 


laudarunt;  oportet  ostendere  :  I.  poenitenliam  pu- 
blicam,  qualem  iib.  iv  *de  Poen.,  cap.  7,  J.  Morinus 
describit,  et  quam  plures  dicunl  ab  incunabuiis  Ec- 
ciesuB  constitutam  esse  in  afliictioiiibus  et  macera- 
tionibus  corporis  manifestis  ac  diulurnis,  non  esse 
omnino  necessariam  ad  remissionem  publicorum 
criminum  etiam  gravissimorum.  U.  Quibu^num  ra- 
tionibus  moti  sunt  Patres,  ut  multos  peccatores  pu- 
blicos  ab  ilia  poenitcntia  cximerent. 

Ju:>tiiius  in  Apologia,  juxta  Eusebium  prima,  quae 
idcirco  male  inscribilur  secunda  in  cditis :  t  Pro- 
pheta  a  persona  Patris  dicit  :  Et  diem  magnnm  je- 
junii,  ct  otium  non  sustinebo,  neque  cum  veueritis 
ut  appareatis  mihi,  cxaudiam  vos.  Plense  sunt  maiius 


celari  potuerit.  Ut  igiiur  exhortalio  sancii  Auguslini  ^  veslrji  sunguine.  El  cum  offerlis  sirailam  aut  incen- 


qnodammodo  valeat,  dicere  dcbemus  peccala  corum 
quos  ad  pubticam  pocnilcntiam  agendam  liortatur, 
pubiica  fuissc. 

Porro  haec  verba,  maximc  cum  non  novo  dicto 
confirmant  publicam  poenitcnliam  agcndam  esse  de 
peccatis  occultis,  sed  tanlum  indicant  ficri  posse 
propter  qiiasdam  alias  rationes,  quas  supra  exposuit 
Origenes;  et  maximain  publicsc  poenitcntiae  rationcm, 
et  solam  quse  fuerit  a  Palribus  sancita,  esse  crimen 
publicum. 

J.  Morinus  nonnulla  alia  Patrum  teslimonia  pro- 
ponit,  quibus,  nc  eadem  scepius  repetantur,  sufficit 


sum,  aboniinatio  mihi  est.  Adipem  agnorum  et  san- 
guincm  bircorum  nolo.  Quis  enim  re((uisivit  bcec  ex 
manibus  vcstris?  Yerum  dissoive  omnem  colligatio- 
nem  iniquitatis;  disrumpe  fasciculos  violentorum 
contractuum ;  vagum  ct  nudum  tegc,  frange  esuricnti 
panem  tuum.  Et  qualia  quidcm  sint  qux  per  vales 
suos  a  Deo  prxcepta  sint,  his  excmplis  intelligcre 
potestis.  »  —  In  dialogo  cum  Tryphone  Judaeo  : 
c  Quid  mihi  jejunatis,  ut  hodic  audiatur  in  clamore 
vox  vestra?  Jcjunium  hoc  ego  non  elegi,  ut  in  die 
humiliet  vir  animam  suam.  Atque  si  flectas  tanquam 
circulum  colium  suum,  ct  saccum  cineremque  sub- 
sternas,  ne  si  quidem  vocabitis  jejunium  et  diem 


respondere :  I.  Nullum  testimonium  proferri,  quod  ^      .       ^,      .   .  ..... 

apcrie  probct  pro  peccatis  occuUis  secundum  cano-  i,  «««P»"™.  'l»""'!"*'  """f  """^'  ^"^""'7  T 
nes  publicam  poenitentiam  agendam  esse.  U.  Quae 


Paires  dicunt  de  peccalis  capitaHl)us  poenitentia  pu- 
blica  diluendis,  nonnisi  de  criminibus  publicis  intel- 
Hgi  posse,  cum  Patres  alibi  manifestissiroe  dislin- 
guant  inter  crimina  publica  et  occulta,  et  poeni- 
tentiam  quae  utrisque  competit,  occuitis  occultara, 
poblicis  publicam. 

CAPUT  vni. 

Expiicanlur  qucrdam  verba  Pcemtentiatis :  atque  osten- 
ditur  poenitentiam  publicam,  qualem  Joan,  Morinui 
deseribit^  pro  publicis  criminibut  eiiam  gravissimis 
non  esse  absolute  necessariam;  et  quare  Patres 
plurcs  publicos  peccatores  nb  ea  exemerint. 

Ali^iiis  forsan  ol>ji:iel  verba  Poenilcnlialis,  \\  \ 


elegi,  dicit  Dominus  :  sed  solve  omnem  colligatio- 
nem  iniquilatis,  solve  obligationes  violentorum  con- 
tractuum,  emitte  confractos  in  remissione  etomnem 
syngrapham  iniquam  discerpe ;  frange  esurieuti  pa- 
nem  tutmi,  et  egenos  vagos  induc  in  domum  tuam. 
Cum  videris  nudum,  operi  euni :  et  e  vemactdis  se- 
minis  tui,  ne  quemquam  despexeris.  Tunc  erunipet 
matutinum  iumen  tuum ;  et  sanitates  peccatoris  ci- 
tius  orientur  :  et  praeibit  ante  te  justitia  tua,  et  glo- 
ria  Dei  complectetur  te.  Tunc  clamabis,  et  Deus 
exaudiet  te  :  adhuc  te  loquente,  dicet :  Ecce  adsuin. 
Si  abstuleris  a  te  coiligationem,  et  manuum  compli- 
cationem,  et  verhum  nmnnuris,  et  dederis  esurieiiti 
paiiem  tuum  ex  animo,  et  animam  humiliatam  im« 


1211 


TilEODORI  ARCIIIEP.  CAMUAR.  DOCTRINA  DE  PCEMTENTIA 


i2li 


plevcris  ;  tuiic  exorieiur  m  lencbris  liinicu  iwuui,  el  A  tn»i»  fralrc  suo.  YiJuani  cl  pupilluin ,  pcrcgriaum 


lcncbrae  luiC  vi  ineridics.  >  Sanclus  Jusliuus  loquiiur 
de  pocuitcutia.qnx  ad  rcmissionein  gravissiiuoruui  el 
publicorum  crtminum  pcnilus  surTicit  :  altamen  non 
illa  esl  poenilenlia  qualem  J.  Motiiius  describit,  el 
quam  plures  viri  docti  dixcrunt  ab  incunabulls  Ec- 
clesiu;  coiistitutjm  essc  in  afilictionibus  corporis 
inanifestis  ac  diuturnis.  Itaque  sanctus  Justiiius  banc 
poenitentiam  ad  rcmissionem  gravissimarum  et  pu- 
blicorum  criminum  non  absolute  ncccssariam  esse 
judicavit. 

Theophilus  Antiocbcnus  ad  Autolicum,  lib.  iii: 
€  Ccclerum  haias  propbela  communitcr  omnes,  im- 
primis  tamen  Judicos,  compeUat,  ut  ad  poeuitentiam 
convolent ,  dicens  :  Queerite  Dominum ,  quando  illc 


ct  paupurem  nolite  caiumuiari  :  nequc  togilelis  in 
corde  veslro  unusqai^quc  nialuin  fralris  sui.  i  San- 
clus  Tbeophilus  pluribus  Scriplurarum  lcsliuioniis 
et  pnccipuis,  veram  describit  poeiiilciiliam ,  qu.x 
a J  remissioncm  publicorum  ct  gravissimorum  crimi- 
num  omnino  sufficit :  cumquc  non  ca  sil  poeniten- 
tia  quam  plures  dixeruut  ab  incunabulis  Ecclesue 
constitutam  esse  iu  affliclioRibus  et  maccralionibus 
corporis  manifcslis  ac  diuturnis,  certum  est  san- 
ctum  Theopbilum ,  ad  remissionem  publicorum  et 
gravissimorum  criminum  uon  absolute  neccssariam 
judicasse  hanc  poenilenliam. 

IrenoBus,  lib.  iv  adversus  baereses,  cap.  3i  :  i  SeJ 
miseraiis  corum  cajcilali,  ct  vcrum  sacrificium  in- 


inveniri  potest :  invocate  cumy  quando  ille  prope  e$t,  fisinuans,  quod  oflerenies  propitiabuntur  Deuni,  ut 


Derelinquat  impius  viam  suam,  et  vir  iniquus  cogila- 
tiones  suas,  et  reverlatur  ad  Dominum,  et  miserebilur 
ejuSy  et  ad  Deum  nostrum  ^  quoniam  abundabit  ut 
rcmittat.  Alius  prseterea  propbeta,  Ezecbiel,  inquit : 
Quod  si  impius  avcrsus  fuerit  ab  omnibus  peccatis 
suis  quae  fecit,  et  custodierit  omnia  slatuta  niea, 
feceritque  judiciam  et  justitiam ,  vivendo  vivct  ct 
non  morietur.  Omnes  iniquilates  ejus  quas  fecit 
nou  venient  in  recordationem  ejiis,  sed  in  justitia 
sua  quam  fecit,  vivel.  Nunquid  desidero  aut  volo 
luortem  impii,  dicit  Domiuus  Deus?  an  non  magis 
ut  convertat  se  a  viis  suis  et  vivat?  Isaias  itcrum 
inquit  poenitentiam  inculcans  :  Convertimini  qui 
profundiim  consilium  iuitis  et  iniquum,  ut  salve- 


ab  eo  vilam  percipiaut.  Quemadmodum  alibi  aii: 
SacriQcium  Deo  cor  coutrilulalum ;  odor  suavitalis 
Deo  cor  clariGcans  eum  qui  plasmavit,  etc.  Et  Za* 
cbarias  autcm  in  duodecim  prophctis,  significans 
eis  voluntalem  Dei,  ait :  Ha3c  dicit  Dominus  omni- 
potens.  Judicium  justuin  judicatc,  pictatem  ct  miscri- 
cordiam  facile  unusquisquc  ad  fralrcm  suum.  Vi- 
duam  cl  orphanum  cl  proselytum  et  pauperem  noUlt 
oppriinere,  et  unusquisque  inalitiam  fratris  sm  noo 
recogitet  in  corde  suo,  et  jurationem  falsam  ne 
dilcxeritis.  Quoniam  Laec  oninia  odi,  dicit  Domicus 
omnipolcns.  El  David  autein  simililer  :  Quis  csf, 
inquil,  homo  qui  vult  vitam,  et  aniat  videre  dies 
bonos?  Cobibe  linguam  tuam  a  nialo,  et  labia  tiia 


mini.  Similitcr  Jeremias  :  Convertimini  ad  Dominum  C  ne  loquantur  dolum.  Dcclina  a  malo  el  fac  boauin: 


Pcum  vcslrum,  quemadmodum  vindemians  ad  car- 
tatlum,  et  misericordiam  consequemini.  Plurima 
sunt  et  numerum  fere  omnem  excedunt,  qua;  in 
Scriptura  sacra  de  poenitentia  agenda  comprehen- 
duntur,  etc.  Utriusquc  Testamenti  ministri  imo 
codemque  Spiritu  inspirati  locuti  sunl.  Isaias  sic 
clamat  :  Aufertc  malitiam  conaluum  veslrorum  a 
conspectu  oculorum  meorum,  ccssate  malefacere, 
discite  benefacere  ,  quserile  judicium ,  sahale  op- 
pressum,  agite  in  judicio  causam  pupilli  et  viduse. 
Idem  alibi  dicil :  Dissolve  impias  colligationes,  solve 
fasciculos  onerosos,  dimitte  confraclos  liberos,  et 
Ht  dirumpatis  omne  onus.  Nunquid  ul  partiaris  esu- 


inquire  pacein,  et  sequcrc  cam.  i  Aliis  Scriptura- 
rum  tcsliinoniis  sanclus  Irenaius  describit  perfe- 
ctam  pro  criminibus  sive  publicis  sive  gravissimis 
poenitentiam,  quuc  tamen  non  consistit  in  afflictio- 
nibus  ct  inaceralionibus  corporis  manifcslis  ac  dio- 
turnis. 

Clcmeus  Alexandrinus  iu  IiDro  quem  inscripsil : 
Quisnam  divcs  salutem  conscqui  possit,  pa^nitcutiaci 
juvenis,  qui  instituto  latronum  ccllegio,  ipseprom- 
pto  animo  dux  eoruin  effcctus,  violentia,  caidibus 
atque  atrocilale  cmictos  superabat,  sic  referl :  i  El 
accedenlcm    scuem,    ij  cst  Joanneni    aposloluni, 


complexus,  gemitu  ac  lamentis  quanlum  maxime 
rienti  panem  tuum,  et  pauperes  vagos  Introducas  in  poterat,  veniam  rogabal,  et  lacrymis  quasi  altero 
domum?  Si  videris  nudum,  operies  eum,  cl  a  pro-  ^'qaodam  baptismo  cxpiabatur,  solara  dextram  occul- 
pinquo  tuo  te  non  abscondes.  Tunc  proferetur  quasi      tans.  Tum  apostolus  spondens  ac  dejerans  se  ve- 


aurora  lux  tua,  et  sanilas  tua  velociter  crescet, 
et  ibit  anle  te  justilia  tua.  His  astipulatur  Jeremias 
dicens  :  State  juxta  vias,  et  circumspicite,  intcrro- 
gate  de  seinitis  aniiquis,  et  qiiac  via  melior  fucrlt, 
In  ea  ambulate  :  ut  inveniatis  requiem  pro  animabus 
vestris  :  judicium  justum  judicate;  quia  in  his  con- 
sistit  voluntas  Domini  Dei  veslri.  Huic  consentit 
Moses,  qui  ait :  Cuslodile  judicium ,  ct  appropin- 
quate  ad  Dominum  Deu.m  vestrum,  qui  lirmavit 
coelum  ct  condidit  lerram.  Ab  his  non  disscntit 
Zacharias,  dicens.  Judicatc  judiciuiu  veritatis,  et 
facile  pietatcm   alqnc  miscricordiam  unusquisqiic 


niam  ipsi  a  Servatore  impetravisse,  oraDsque  ac  ia 
geuua  provolutus,  et  dextram  ipsam  juvenis,  utpote 
poenitentia  expurgatam  deosculans,  ipsum  iu  ecde- 
siam  reduxit.  Exinde  partim  crebris  orationilKis 
Deum  deprecans,  partim  conlinualis  uoa  cumjii- 
vene  simul  decertans,  omnibus  denique  verboniin 
illecebris  animum  cjus  demulcens,  non  priusaks- 
cessit  quam  Ulum  Ecclesiae  restituisset ,  magniuD- 
que  sincerse  poenitentise  exemplum,  et  iteratfie  re- 
generationis  ingens  documenlum,  et  conspicu»  d- 
surrcctionis  tropicum  oinnibus  ostcndisset.  »  Eii 
mni^nMm  ponniloati.T  cxeinplnm,  quod  declaral  (Ti- 


1215 


AB  OlfNl  NOViTATlS  SUSPiOONfi  YiNiMCAIA. 


1214 


ciina  pul^Iica  et  gramsiaia  absque  (liuturnis  alfli-  A  i-atas  uiuUem ,  et  coiiflteutes,  yel  quomodocunque 


ctionilHis  et  macerationilHJS  corporis  dilui  posso. 

Hucusque  testiiuonia  Patruni  plane  demonstrant 
publicam  poeniteniiam  quae  consistit  in  afflictioni- 
iiilHis  et  macerationibus  corporis  manifestis  ac  diu- 
tumis  Don  esse  absolute  nccessariam.  Illud  quoquc 
crit  perspicuum  etiam  dura  maximc  bxc  poenilcntia 
Tigebat,  si  ostcDdamus  quibusnam  rationibus  moli 
sint  Patres  ut  muitos  peccatorcs  publicos  a  poeni- 
tentia  publica  rximerent. 

Patres  concilii  Neocaisariensis,  can.  9 :  t  Pi-esby- 
ler  si  pneocciipatus  corporali  peccato  provcbaliir, 
et  coofe^sus  fiierit  dc  se  quod  ante  ordinationcin 
deliquerit,  oblata  non  consecret,  manens  in  reliquis 
officiis,   proptcr  studium  bonum.  >  Nam   peccata 


conviclas  pubiicare  quidem  palres  nostri  prohibue- 
runl,  lic  cunvictis  mortis  causam  praibcauius.  Eas 
aulem  siare  sine  comuiuiiione  ju$seruat  doncc  im- 
pleretur  tcmpiis  poeuitenli».  > 

Gre^orius  Nazianzcnus  iii  oralione  50  :  «  Si- 
quidem  illi  pcenitentia  miuime  duccbantur,  oplimo 
jure  eos  repulit;  nam  ne  ipse  quidcm  cos  rccipio, 
qui  vel  nuUo  modo  vel  non  salis  deprimuntur,  uec 
patrato  crimini  parem  vit»  enieudationem  alleruut: 
Cumque  recipio,  convenieiktem  ipsis  iocum  assigno, 
sin  aulein  lacrymis  confectos,  haudquaquam  imita- 
bor.  > 

Joannes  Cbrysostomus ,  in  bomilia  de  David  ct 
Saule :  «  Nihi),  inquam,  isliusmodi  frigidorum  vcr- 


reliqua  plerique  dixerunt  per  manus  impositionem  ^  borum  locutus  eslpuLlicanus,  quibus  utimur  quo- 


posse  dimitti.  Crimen  occultum  ipsa  coiifessione 
fit  publicum.  Qui  tamen  illud  commisit,  propter 
maous  impositionem  quam  in  ordinatione  accepit, 
a  poenitcntia  publica  liberalur.  Quani  rationcm 
posthac  Innoccntius  I  confutassc  videtur  in  epistola 
ad  episcopos  Macedoniu;,  cap.  4,  his  verbis  :  «  Ergo 
si  ita  cst,  appllcentur  ad  ordiiiationem  sacrilcgi, 
adulteri  atque  omnium  criminum  rei,  quia  Ijcnc- 
dictione  ordiiialionis  crimiua  vcl  vilia  ptilantur 
aufcrri.  Nulius  sit  poenitentiui  locus  quia  id  polest 
pra^tare  ordinatio  quod  longa  salisfactio  pncslare 
consuevit.  » 

Basilius  in  cpistola  canonica  ad  Ampbilocbiuin, 
can.  52 :  «  Qui  pcccatum  ad  morlein  pcccant  clcrici, 
a  gradu  quidem  dcponunlur,  a  laicorum  autcm 
communione  no:i  arcenlur.  Nou  enim  vindica!  is 
bis  iii  iuipsuin.  >  Quamvis  aUerius  disciplina^  aiili- 
quissiiua  biat  exempla ,  biuc  tamen  anliqua  est  ct 
valde  probala,  quam  saiiclus  Basilius  ut  jam  suo 
lempore  stabilitam  rCiCrl,  cl  cujus  poslea  Palrcs 
tcstes  sunt  ac  dcfensores  .  Oplatus  Milevitanus  iu 
/ioe  lib.  II ;  Siricius  in  epistola  ad  Himcrium  Tarra- 
cooensem,  cap.  14;  Palres  concilii  Carthagincnsis  v, 
can.  11;  qui  canon  refcrlur  iu  intcgio  codice  Eccle- 
sioB  Africanic,  can.  27;  Hieronymus  in  epislola  ad 
Sabinianum ;  Augustiiius  hb.  i  de  Baplismo  contra 
Douatistas  cap.  1.  Leo  I  iu  ep.  ad  Ruslicum  Narbo- 
nensera.  resp.  ii :  «  Quod,  uiquil,  siiie  dubio  ex 


C 


tidie  nos  ,  conviciis  ac  maledictis  aspcrgentcs,  sed 
amare  suspirans  pcctusque  percutiens,  hoc  taiitum- 
modo  dixit,  Propilius  esto  mihi  peccatori,  et  desccn- 
dit  justilicatus.  Yidesccleritatem?Acccpit  probrum, 
et  abluit  prolrum;  agnovit  peccala ,  et  deposuit 
pcH^cata ,  et  criminum  accusalio  facta  est  illi  crimi- 
nuin  remissio,  et  hostis  insciens  faclus  est  benefl- 
cus.  Quot  iaborcs  crant  publicano  subcundi ,  jeju- 
nando,  bumi  dormiendo,  vigiiando  ,  bona  sua  cgenis 
imparliendo,  longo  tempore  in  sacco  et  cinerc  se- 
dendo,  ut  illa  tam  multa  peccata  possct  deponcrc? 
At  nunc  cum  nihii  tale  feccrit ,  simplici  vcrbo  oui- 
ncm  deposuit  iniquilatcm  ,  ac  probra  conviciaque 
Pharissei,  qui  videbatur  illum  contumclia  aflicere, 
pepererunt  justitix  coronam,  iuqiic  siiic  suuoribus, 
sine  laboribus  ,  et  absque  hmgi  teinporis  mora.  >  In 
homilia  1  de  poenitcntia  :  «  Ciijus  autcm  rci  gratia 
praefinitum  spatium  ad  tain  breve  tempus  redegit? 
quo  et  barbarorum  discas  virtutem,  dico  aulem 
Ninivitarum  tribus  ciiebus  tantnm  peccatorum  iram 
solvere  valentium  :  atque  Dei  clementiam  admire- 
ris ,  triuin  dierum  poeiiitentia  conteuti  lot  pro  pec- 
calis?  tuquc  desperatione  non  corruas,  etsi  miliies 
peccavcris.  Qucinadmoduui  cnim  anima  pigrilaus 
ntquc  negligciis,  quanqiiam  tnullum  ad  poeiiitcntiam 
tcu);;oris  acripiat,  nihil  operatur  magnum,  ncque 
si;  i  i -^si  Doum  ob  desidiam  coni iliat ;  sic  qui  pro- 
posilo  exciiato  fcrvet,  atque  multa  cum  solertia  poe- 


apostolica  traditione  desccndit,  sccundum  quod  scri-  j)  nitentiam  ostendit,  brevi  temporis  momento  longicvi 


ptum  est :  Sacerdos  si  peccaverit,  quis  orabit  pro 
co?  Unde  hujusmodi  hipsis  ad  promerendam  mise- 
ricordiain  Dei  privata  est  expclenda  secessio,  ubi 
illis  satislactio,  si  fucrit  digna,  sit  cliam  fructuosa.  i 
Patrcs  concilii  Epauncnsis,  can.  22  :  «  Si  prcsbyter 
aut  diaconus  criiucn  capitalc  commiserit,  ab  oflicii 
honorc  depositus  in  monastcrium  retrudatur,  ibi 
tautummodo ,  quanuiu  ^ixerit,  coinmunione  su- 
uicoda.  »  £t  Isidorus  Ilispalcnsis,  Ii!j.  ii  dc  ccclesia- 
slicis  Ofliciis ,  cap.  IG  :  «  Ii;monim  duntaxat  digiii- 
tjte  scrvala,  ila  ut  a  sacordotibus  et  levitis  Deo 
taiiUiin  tesle  lial,  a  cuiloiis  \eio  aslaiile  corani  Deo 
soleinnitcr  sacerdote.  » 

IJaiiiiiabisi  oaJouu'i>.  oai:o.:ica,  c:ui.  31  :  <  Aj^jl:':- 


temporis  peccata  delcre  poterii?  Nonne  lerlio  Pe- 
trus  negavit?  nonne  lcrtio  cum  juramento?  nonne 
vilis  cujusdani  ancillx  verba  tiinens?  Quid  crgo? 
Oportuitue  illum  ad  poDuitentiam  multos  annos  ter- 
rere  ?  nequaquam ;  sed  eadem  nocte  lapsus  est  et 
ereclus ;  vulnusque  ct  medicinam  acccpit  ;  xgrota- 
vit,  atque  ad  priorcm  rediit  sanilatem.  i 

In  homilia  de  bcalo  Philogonio  :  «  Ncque  milii 
quisquam  dixerit,  Ycreor ,  habeo  consclcntiam  pec- 
catis  oppIcta:n  ,  sarcinam  circumfero  gravissimam. 
Sufiicit  cnim  horuui  qninque  dicrum  tcinpus,  si  so- 
brius  fueris,  si  attentus  ,  si  vigilaveris,  ul  multitu- 
dinem  pcccalorum  reddas  contractiorcm.  Nec  ijiud 
porpj':-  !c  quj.l  !  rcvo  lCinpus  C"^t,r%c;l  illud  considora 


4215  THEODORi  ARCHIEP.  CANTUAR.  DOCTRINA  DE  I^NITENTIA  iil6 

quod  beuignus  est  Dominns,  quandoqaidem  el  Nini-  A  non  tam  temporis  longitudine,  quam  cordis  compun- 
\itae  tridui  spatio  tantam  iram  Dei  a  se  dcpulenint,     ctione  pensanda  est.  > 


nec  obstitit  illis  temporis  angustia,  sed  animi  prom- 
ptitudo,  amplectensDomini  benignitatem,  totum  per- 
agere  vaiuit.  Et  meretrix  illa  brcvi  temporis  mo- 
mento  cum  ad  Christum  accessisset ,  omnia  probra 
diluit.  Quia  et  calumniantibus  Judaeis  quod  illam  ad- 
misisset ,  tantamque  pnebuisset  Oduciam ,  Cbristus 
illis  quidem  silentium  imposuit,  hanc  vero  malis 
omnibus  liberatam ,  comprobatoque  illius  studio, 
ita  domum  remisit.  Qaid  ita  tandem  ?  quoniam  fer- 
venti  animo,  et  flagranti  corde ,  ardentique  accessit 
flde,  sanctosque  illos  a  sacros  attigit  pedes ,  solutis 
capillis,  fonlibas  lacrjmarum  ex  oculis  emissis,  un- 
gueuto  profuso.i 

Bacchiarius  in  epistola  ad  Januarinm  de  recipien- 
dis  lapsis  :  c  Qualiter  rogo ,  de  misericordia  Domini 
possumus  desperare ,  qui  etiani  Pharaonem  arguit 
quare  nequaqiiam  pocnilere  dignaius  sit ,  etc.  Salo- 
mon  ille  mirabilis ,  qui  mcruit  assistrici  Dei,  hoc 
est  sapientise ,  copulari ,  in  alienigenarum  mulierum 
incurrit  amplexus,  ct  vinculo  libidinis  illaqueatus, 
etiam  sacrilegii  errore  se  polluit ,  quia  simulacrum 
Chamos  Moabitico  idolo  fabricavit :  sed  qui  per  pro- 
phetam  culpam  erroris  agnovit,  nunquid  misericor- 
diae  coelestis  extorris  est?  Ac  forsitan  dicas,  Nus- 
quam  eum  in  canone  lego  poeniluisse,  neque  miseri- 
cordiam  consecutum.  Audi  ergo,  frater,  poenitentia 
ejus,  quse  non  inscribilur  publicis  legibus ,  fortasse 


Yigilius  papa  I,  in  ep.  ad  Csesarium  Arelatensem  : 
c  Sed  quia,  sicut  charitatem  tuam  bene  nosse  conl- 
dimus,  modus  poenitentix  prxsentium  potius  sacer- 
dolum  inspectioni  committitur,utjuxta  compunclio- 
nis  meritum  venia;  quoque  possit  indulgeri  reme- 
dium  ,  tuse  hoc  potius  aestiroationi  credimus  reliii- 
quendura.  i  Unde   Gennadius  testatur  in  libro  de 
ecclcsiasticis  Dogmatibus,  cap.  53,  a  poenitentia  po- 
blica  prorsus  immunes  esse  quicunque  verae  ac  per- 
fectx  poenitentiae  signa  certissima  dabant.  c  Sed  et 
secreta,  inquit ,  satisfactione  solvi  mortalia  crimiDa 
non  negamus,  sed  mutato  prius  sa^culari  babita,ec 
confesso  religionis  studio  pcr  vitx  correctionem,  et 
B  jugi  imo  perpetuo  luclu  miserante  Deo,  ita  duntaxat 
ut  contraria  pro  iis  quse  poenitct,  agat,  ct  Eucbari- 
atiam  omnibus  Dominicis  dicbus  supplex  et  submis- 
sususque  ad  mortem  percipiat.  >  Dcnique  Patres  una- 
nimi  consensu  declarant  nibil  aliud  quam  charitatein 
a  peccatoribus  requirere  Deum  a  quo  nonnisi  cupi- 
ditate  recesserunt ;  hoc  essc  in  quo  consistit  tota 
lex  et  prophetre  :  ac  propterea  jiigum  esse  suave,  ct 
onus  leve ,  a  1  quod  Chrislus  omnes  vocal  qui  labo- 
rantetcriminum  pondere  oneratisunt.  Innumerafere 
de  hac  re  Patrum  teslimonia  profcrre  iM>ssem,  sed 
omnium  instar  erit  Salviani  teslimonium,  qui  sic 
loquitur  in  libro  vii  de  vero  Judicio  et  Provideotia 
Dei :  c  Pra?sertim  cum  a  noLis  Deus  nihii  onerosam, 


..  .  ..,.     ....  .  ,  r    •  nihil  grave  exigal,  etc.  Quid  namque  ait?  Vemtead 

ideo  acceptabilior  judicatur,  quia  non  ad  faciem  po-  r  .  ,  I       .  .      . 

....  .      .     ^  .    .     Ij  me  omneSy  qnt  UiboraUs  et  oneratt  esUs ,  et  ego  rc^- 

eiam  vos.  Tollite  jugum  meum  super  vo$ ,  et  discUe  a 


puli,  sed  in  secrcto  conscicntise  Dco  teste  poenituit. 
Yeniam  autem  ex  hoc  consecutum  csse  agnoscimus 
quia  cum  solutus  fuisset  a  corpore ,  sepultum  iltum 
inter  regum  Israelitarum  corpora  Scriptura  cumme- 
morat;  quod  tamen  alibi  peccatoribiis  regilus  abne- 
gatumessecognoscimus,  qui  usque  in  finem  vitae  suae 
in  propositi  perversitate  manserunt :  et  ideo  quia  iu- 
ter  reges  justos  meruit  sepeliri,  nonfuit  alienus  a  ve- 
nia :  veniam  autem  ipsam  sine  poenitentia  non  potuit 
promereri.  i 

Augustinus  in  homilia  ultima  ex  l,  eap.  11  : 
c  Nemo  arbitretur,  fratres,  propterea  se  consilium 
salutiferx  hujus  debere  poenitenliae  contcmnerc, 
qaia  multos  forte  advertit  ct  novit  ad  sacra  altaris 


tne  quia  mitis  sum  et  humilis  corde ,  et  imenietis  re- 
quiem  animabus  vestris.  Jugum  enim  menm  suate^ 
et  onus  meum  leve.  Non  ergo  nos  ad  laliorem  vocat 
Dominus,  sed  ad  refectionem.  Quid  namque  a  nobts 
exigit,  qoid  pnestari  sibi  a  nobis  jabel,  nisi  solam 
tantummodofidem,  castitatem,  humilitatem,  sobrie- 
tatem,  misericordiam,  sanctitatcm  ?quaeutiqueonuiia 
non  onerant  nos  ,  sed  ornant  :  iiec  solum  hoc,  sed 
adeo  vitam  prsesentem  ornant,  ut  futuram  plus  or- 
nare  possint.> 

Non  solum  qui  convertebantur  ut  Petrus ,  non  eis 
imponcbatur  poenitentia  publica,  sed  etiam  multiiqui 
ut  Judas ,  aut  ut  pote  nimis  infirmi  tolerabantur. 


accedere,  quorum  talia  crimina  non  ignorat.  Multi  ^  Illa  est  secunda  ratio  quam  Augustinus  refert  in  ho- 


enim  corriguntur  ut  Petrus.  >  Quare  canones  epi- 
flcopis  permittunt  poenitenlix  poenas  eo  leviores  ac 
minores  reddere ,  quo  m;igis  cordis  compunctio  au- 
getur  :  atque  Patres  docent  uou  tam  considerandam 
esse  mensuram  temporis  quam  doloris.  Augustinus 
in  Enchiridio  ad  Laurentium,  cap.  65  :  c  In  actione 
autem  poenitenli;e,  ubi  tale  crimen  commissum  est, 
ut  is  qui  commisit  a  Christi  ctiam  corpore  separe- 
tur,  non  tam  consideranda  est  mensura  temporis 
quam  doloris.  Cor  enim  contritum  et  humiiiatum 
Dcus  non  spernit.  >  Leo  I,  in  ep.  ad  Nicetam  epi- 
scopum  Aquilciensem,  cap.  5 :  c  Consultationi  chari- 
tatis  tuj!  hoc  ctiam  respr^ndendum  esse  credidimus ; 


milia  ex  l,  cap.  11 :  c  Multi  enim  corriguntur  ut  Pe- 
trus,  mulli  tolerantur  ut  Judas.  i  Eamdem  rationem 
alibi  explicat  sanctus  Augustinus  in  lib.  de  Fide  et 
Operilus,  cap.  3  :  f  Utrumque  faciendum  est,  sicat 
et  infirmitatis  diversitas  admonet,  eorum  quos  nti- 
que  non  perdendos ,  sed  corrigendos  curandosqae 
suscepimus  ,  et  alius  sic,  aiius  autem  sic  sanandus 
est:  ita  etiam  est  ratio  dissimulandi  et  toleraodi 
malos  in  Ecclesia  :  et  est  rursus  ratio  castigandi  ei 
corripiendi ,  non  admittendi  vel  a  communiooe  re- 
movendi.  Errant  autem  homines  non  senrantes  m> 
dum,  et  cum  in  unam  partem  proclivlter  ire  corpe- 
rint,   non  respiciunt   divin^  auctoritatis  alia  testi- 


<«n  AB  OMNI  NOYITATIS  SUSPICIONE  VlNDICATA. 

iiiouia,  quibus  posbint  ub  illa  intentionc  rcvocari,  ct 


«218 


iD  ca  quae  ex  utrisquc  lempcrala  est  vcrilate  ac  mo- 
deratione  consistere. 

Augustinus  in  cpistola  48  Yinccntio  conlra  Duna- 
Inm  ct  Rogat.  dc  corrigendis  hxrclicis  :  i  Proptcr  ho- 
oos  raali  tolcrandi  sunt :  sicut  tolcraverunt  propbct;» 
contra  quos  tanta  dicebant ,  nec  communionem  sa- 
cramentorum  iiliuB  populi  relinquebant  :  sicut  ipse 
Dominus  noccntcm  Judam  usquc  ad  condignum  ejus 
exitum  toleravit ,  et  eum  sacram  coenam  cum  inno- 
centibus  communicare  permisit  :  sicut  tolerarunt 
apostoli  eos  qui  per  invidiam,  quod  ipsius  diabdi 
viiium  est,  Christum  annuntiabant :  sicut  toleravit 
Cyprianus  collegartim  avaritiam ,  quam,  secundum 
Apostolum,;)p[)cliatidoloIatriam.> 

Augustinus»  In  lib.  iii  contra  epistolam  Parmc- 
niani,  cap.  4  :  c  Dixit  Isaias  ,  Recedite,  exite  inde 
ot  immundnm  nolite  tangere,  Sed  cur  ipse  in  iilo 
populo  immunditiani  quam  graviter  arguebat,  in 
iina  cumeis  congregalione  langebat,  etc.  Dixil  David, 
Non  sedi  cum  conciliovanitalis,  et  cum  facinorosis 
non  introibo  :  odio  habui  curiam  nequissimorum , 
et  cum  iis  non  sedebo.  Legant  quales  in  se  tempo- 
ribus  suis  in  ilio  populo  toieravit,  qui  unctionis  my- 
stico  sacramenlo  tantum  honorem  detulit,  ut  id  ncc 
in  sceleralissimo  Saule  contcinnerct ,  imo  tantura 
Tcneraretur,  ut  amplius  omnino  non  posset ,  etc. 
An  hoc  dicturi  sunt  quod  iiiis  temporibus  reccdere 
justis  a  malo  populo  non  licebat,  istis  vero  tempori- 
bus  licet?  Quid  dici  pcrversius  potcst,  illo  tempore 
non  potuisse  bonos  a  malis  corporaliter  separari, 
quando  multa  sacramenta  corporalilcr  observari 
videbantur  :  nunc  autem  necessariam  esse  corpora- 
lem  separationem,  quando  jam  illa  spiritaliter  ob- 
servantur?  Yae  C3ccis  ducentibus  ct  caecis  seqnen- 
iibus.  > 

AugustiDUS  in  Expositionis  Evangelii  Joannis  tra- 
ctatu  L  :  c  Quid  ergo  voluit  Dominus  noster  Jesus 
Christus,  fratres  mci,  admonere  Ecclesiam,  quandp 
unum  perdituoi  inter  duodecim  habere  voluit,  nisi  ut 
roalos  tolcremus,  ne  corpus  Christi  dividaraus?  Ecce 
iiiter  saoctos  est  Judas,  ecce  fur  est  Judas ,  et  ne 
contemnas ,  fur  sacrileguG,  non  qualiscunque  fur. 
Furloculorum,  sed  Dominicorura  :  loculorum  ,  sed 
sacrorum.  Si  crimina  discernuntur  in  foro  qualis- 
canque  furti  et  peculatus  (peculatus  enim  dicitur 
furtnm  de  re  publica,  et  non  sic  judicatur  furtum 
rei  privatae  quomodo  publicae),  quanto  vehementius 
judicandus  cst  fur  sacrilegus ,  qui  ausus  fuerit  non 
undecunque  tollcre,  sed  de  Ecclesia  tollere?  Qui  ali- 
quid  de  Ecclesia  furaiur,  Judae  perdito  comparatur. 
Talis  erat  iste  Judas,  et  tamen  cum  sanctis  discipu- 
lis  undecira  iotrabat  et  exibat,  ad  ipsam  Dominicara 
coenam  pariter  accessil,  conversari  cnm  eis  potuii, 
eos  inquinare  non  potuit.  De  uno  pane  et  Petrus  et 
Judas  accepit,  el  tamen  quce  par$  fideli  cum  infideli  ? 
Petrus  enim  accepit  ad  vitara ,  Judas  ad  morlero  , 
etc.  Quare  furera  adraisit,  nisi  ut  ejus  Ecclesia  fures 
paiienter  tolerei  ?  Sed  ille  qui  coosueverat  de  locnlis 


A  pecuniaro  tollere  ,  non  dubitavit  accepta  pecunia 
ipsura  Dominum  vendere.  Videarous  quid  ad  isti 
Dominus  respondeal,  videtc  fratres,  non  illl  aii, 
Pniptcr  furla  tua  dicis  isla.  Furcm  noverat,  et  pro- 
dere  nolebat,  sed  potius  tolcraliat,  et  ad  perferen- 
dos  malos  in  Ecclcsia  nobis  exempluro  patientiae  de- 
monstrabat.  > 

Augustinus,  lib.  iii  contra  epislolaro  Parmeniani, 
cap.  2  :  c  Cum  vero  idem  morhus  piurimos  occupa- 
verit,  nihil  aliud  bonis  resintquam  dolor  etgemitus, 
ut  per  illud  signura  quod  Ezechicli  sancto  revelatur 
illa^si  evadcre  ab  illorum  vastatione  mereantur.  ide4>- 
que  idera  Apostolus  cum  Jam  mullos  comperisset, 
et  immunda  luxuria  et  fornicationibus  inquinatoSt 
ad  eosdem  Corinihios  in  secunda  Epistola  scribens, 

B  non  ilidem  praecipit  ut  cum  talibus  nec  cibum  sume- 
rent.  Multi  enim  erant,  nec  (iici  de  his  poterat,  Si 
quis  fratcr  nominatur  fornicator,  aut  idolis  serviens, 
aut  avarus,  antaliquid  tale  cuin  cjusniodi  nec  cibum 
quidem  simul  sumerc ;  sed  ait  :  Ne  iterum  cum  ve- 
nero  ad  vos ,  humiliet  tne  Dens ,  et  lugeam  mnltos  ex 
iis  qui  ante  peccavervut ,  ct  non  egerunt  pocnitendam 
supcr  immunditia  et  luxurin  et  fornicatione  quam 
gesscrunt  :  per  luclum  suum  potius  eos  (livino  fla- 
gcllo  cocrccndos  rainans,  quam  per  illara  correptio- 
nem,  utc^aclcri  ab  eoruin  coiijunctione  secontineani. 
Consequentcr  enira  dicit,  Eccc  tcriio  hoc  veniam  ad 
V05,  ut  in  ore  duorum  vel  trium  tcslium  stet  omne 
verbum,  rradixiet  pra^dico  sicut  prwscns  secundo, 
et  nunc  abscns  iis  qui  ante  pcccaverunt ,  et  cwteris 

^  omnibus  :  quia  si  venero  ilerum  ,  non  parcam  ,  quia 
probalionero  qua^riiis  ejus  qui  in  me  loquilurChrislus.  > 
—  Cap.  4  ejusdein  liLri  :  c  Postremo  si  propbctas 
posteros  monucruni  ut  se  ante  tempus  ulliroae  venti- 
lationis  a  paleis  corporaliter  scpararent,  et  tali  se- 
parationc  cavercnt  tangere  imraundum,  ei  cum  faci- 
norosis  non  introirent,  cur  hoc  non  fecit  apostolus 
Paulus  ?  An  palea  non  erant  qui  non  ex  veritate,  sed 
cx  invidia  Christum  annuntiabuni?  An  imraundi  non 
erant  qui  non  caste  Evangeliuro  pncdicabant?  Hos 
in  illis  temporibus  Ecclesia  fuisse  tcstaiur,  cujus 
excellentissimara  charilatera  omnia  toleraniera  , 
eliara  postcriores  imitati  sunt.  >  —  Cap.  2  cjus- 
dem  libri :  c  Aperiantur  oculi  cordis,  ne  frustra  pa- 

0  teant  oculi  corporis,  ei  legant  praedicatorem  libe- 
rura  veritatis  in  eadem  ipsa  prima  ad  Corinihios 
Epistola  scribcnlem  :  Nolite  errare :  neque  forni" 
carii^  neque  idolis  servientes,  neque  adulterij  neque 
molles ,  neque  masculomm  concubitores,  neque  furei^ 
neque  avari ,  neque  ebriosi ,  ncque  matedici ,  neque 
rapacesy  regnum  Dei  possidebunt,  QuomoJo  ergo  Cy- 
prianus  et  alia  frumenta  Dominica  in  illa  tunc  uni- 
iatis  Ecclesia  cum  avaris  et  rapacibus,  cura  his  qul 
regnnra  Dei  non  possidebuni,  noo  laicis  vel  quibus- 
cunque  clericis,  sed  et  ipsis  episcopis  panem  Domini 
manducabant,  et  caliccm  Domini  bibebant ,  cum 
idem  Apostolus  praecipiat  non  eis  commisceri,  et 
clamet  cum  ejusmodi  nec  cibum  sumcre  ?  An  quia 
non  polerant  ab  eis  corporaliter  separari,  ne  slmilip 


12:9  THEODORI  AUCIIIKP.  CAiNTlAU.  DOCTUINA  DE  P(«:MTENTL\  !220 

ter  crai!ic;5rcnl  cl  trilicum,  surRcicbat  cis  a  liilihus  A  qno !,  ut  dicilis,  nccossilas  in^pcravii  in    pacc  jain 


corde  scjungi,  vila  morii'Usque  dlstinpjui,  proplcr 
oompensationcm  custodicndx  pacis  ct  unilatis , 
proptcr  salutcm  infirmcrum  el  tanquam  laclcnlium 
frumcnlorum,  nc  mcmbra  corporis  Christi  per  sacri- 
lcga  scliismata  laniarent  ?  >  Et  infra  ,  cap.  4  :  <  An 
immunditia,  an  ctiam  avarilia?  Qnam  Cyprianus 
corde  non  tcligit,  et  tamcn  inlcr  avaros  pacatissime 
\ixit.  Non  enim  obsurduerat  adversus  verba  Psal- 
ip.orum  ut  sedercl  in  convenliculo  vanitatis,  ct  cum 
facinorosis  introirct :  odio  non  haberet  curiam  mali- 
gnorum,  et  cum  impiis  non  sederet.  Annon  erat 
conventiculum  vanitatis  in  cis  qui,  esurientibus  in 
Ecclcsia  fratribus,  largissimo  argento  nitere  cupic- 
banl  ?   Aimon  crant  faciuorosi  qui  fundos  insidiosc 


Ecclesias  constitulas  non  posse  prxsamcrc;  scd, 
ut  sxpc  arcilit,  quolics  a  populis  aut  turba  peeca- 
lur,  quia  in  omnes  propter  multitudiriem  non  po- 
test  vindicari,  inultum  solet  transirc,  priora  diniii- 
tenda  Dei  judicio,  et  de  rcliquo  maxima  soUicitu- 
dine  pnecavendum.  »  Et  in  epistola  adsynodumio 
Toletana  civitate  constitutam,  cap.  i  :  t  Quonim 
factum  ita  rcprehendimus ,  ut  propter  numerum 
corrigendorum,  ea  qux  quoquo  modo  facta  sunl, 
non  in  dubiiim  voccmus,  sed  Dei  potius  dimittamus 
judicio.  > 

Salvianus  proptcr  eamdem  raiionem  innumeros 
fere  improbos  in  Ecclesia  toleratos  fuisse  rcfert  li!». 
iiidevero  Jndicio  et  Providenlia  Dci :  t   Quorum 


fialribws  rapiebant?  An   nequissimi  el   impii   non  ^  enim quenique  invenics  in  Ecclesia  non  aul  ebrio- 


erant,  qui  usuris  multiplicanlibus  fcnus  augebant? 
Ille  vero  lavabat  manus  su;is  cum  innocenlibus,  ct 
circumdabat  altare  Domini.  Idco  quippe  lobTabal 
nocentes,  nc  dcsiTcrcl  ir.noccntes,  cum  quibusmanus 
lavabat,  quia  diligebai  spociem  domus  Domini,  quie 
species  in  vasis  honorabiiikis  fuit.  > 

His  omnibus  cxemplis  motus  sanctus  Auguslinus 
censet  ebriosos  et  comcssatores,  quorum  lanla  crat 
mullitudo  ,  poliiis  tolcrandos  esse  quam  ab  Ecclosia 
arccndos  el  :\spcra  ponnilcntia  plcclcndos.  Sic  cni;n 
Ioi]uitnr  in  cpistola  Gl  :  <  Cum  enim  Apostolus  tria 
l.reviler  gcnera  viliorum  dclcslanda  et  vitania  uno 
in  loco  posueril,  dc  quibus  innumerabilium  pccca- 
torum  cxsurgit  scgcs,  unum  horum,  qnod  secundo 


sum,  aut  bclluoncm,  aut  adullenim,  aut  fornicato- 
rcm,  aut  raplorcm,  aut  ganeonem,  aut  Intronem,  aul 
homicidam?  Et  qiiod  omnibus  pejus  csl,  prope  Ikcc 
cuncta  sine  fine  ,  ctc.  In  hanc  enim  probrositatem 
morum  prope  oinnis  Ecclesix  plebs  redacla  est,  ut 
in  cuncto  populoChristiano  genus  quodammodo  san- 
ctilatis  sit,  ininus  esse  vitiosum,  etc.  In  templaaa- 
tcm,  vel  potius  in  altaria  atque  in  sacraria  Dei,pas- 
sim  omncs  sordiJi  ac  flagitiosi  sine  ulla  penitus  re' 
verenlia  sacri  honoris  irrumpunt,  etc.  Deniqne  si 
vult  quispiam  scire  qiiid  in  templo  hujusmodi  homi- 
nes  cogitaverint ,  vidcat  quid  seqnatur.  Siquidem 
consummatis  solemnibus  sacris,  slatim  ad  consnelo- 
dinaria  omnium  sludia  discurrunt ,  alii  scilicet  nt 


loco  posuit,  accrrime  in  Ecclcsia  vindicalur;  diio  ^  furentur,  alii  ul  inebrientur,  alii  ul  fomicenlar,  ala 


autcm  reliqua,  id  estpriinum  el  uUimum,  tolcrabilia 
videntur  hominibus ;  atque  ita  paulatim  fieri  polest, 
ut  nec  vitia  j:im  pulcntur.  Ait  enim  Yas  clectionis  : 
non  in  commessationibus  et  ebrielatibus  ,  non  in  cubi- 
libus  et  impudicitiiSy  non  in  contentione  et  dolo,  scd 
induite  vos  Dommm  Jesum  Christum,  et  carnis  cu- 
ram  ne  feceritis  in  concupiscentiis.  Ilorum  ergo 
trium,  cubilia  et  impudicitix  ,  tam  magnum  crimen 
putantur,  ut  ncmo  dignns  non  modo  ecclesiaslico 
ministerio,  sed  ipsa  etiam  sacramcntorum  commu- 
nioiie  vidcalur,  qiii  se  isto  peccalo  maculaverit.  Et 
recle  omiiino.  Sed  quare  soluin?  Comessationes 
enim  ct  cbrietatcs  ita  conccssx  et  licitaD  putanlur. 


ut  latrocinenliir  :  ut  evidenter  appareat  iioc  eos  essc 
mcditatos,  dum  intra  tcmplum  sunt,  quod  postqnam 
egrcssi  fucrint  exscquuntur.> 

Poslrcmo  Juliani  Poincrii,  et  Anastasii  Sinaitx 
tcstimoniaproferam,  quorum  priinus  cum  sit  Lati- 
nus,  alter  vcro  Gr.rcus,  utriuBque  Ecclesiae  discipli- 
nam  refeiunl;  et  qiianta  fuerit  erga  peccatorcs  pii- 
biicos  Ecclesia;  indulgentia  propter  mullitudinera  et 
infirmilatem  peccanliam  teslantur.  Stc  vcro  Julianns 
Pomerius  in  lib.  ii  de  Yita  contemplatiTa  ,  cap.  5  : 
c  Item  alio  loco  idem  apostolus  dicil :  Yos  qiii  firmio- 
res  cstis,  imbecillitaies  infirmiorum  sustinete.  Sus- 
tincl  crgo  xquaniniiter  ut  inlirraos,  quos  emendare 


ut  in  honorcin  eliam  bealissimorum  martyrum,  non  -.  non  potuerit  casligatos.  Proinde  quia  ncc  objugari 

•  «'  1  ._     !•    _       .1       .      i_        .     •      "^ ^  ,.^^^Ait    „A«    ^^^^^    ut^w^A^     ..»,.#»..:        .«:.,..• 


solam  per  die&  solemnes,  qiiod  ipsum  lugendum  quis 
non  videat  qui  hdec  non  carnis  oculis  inspicit ,  scd 
cti;)m  quotidie  cclcbrentur,  etc.  >  Et  paulo  post  : 
<  Non  ergo  aspere  ,  quantura  existimo,  non  duriter. 
non  modo  impeiioso  ista  tolluntur ,  magis  docendo 
qiiam  jub^ndo,  magis  moncndo  quam  minando.  Sic 
cjiiin  agendum  esl  cum  niultiludinc  pcccantium  : 
severitas  autem  exerccnda  est  in  pcccala  pauco- 
rum.  >  il;inc  tantoe  indiiIgonli;c  ralion<  m,  qwa  Lic 
el  alibi  frcqiicntcr  iilitur  ct  priesertim  in  libro  iii 
contia  cpistolam  Parmrniani,  ipse  Auguslinus  di- 
scere  poluerat  ab  Innocentio  I,  qs^i  ita  in  cpistola  ad 
cpiscopos  Macedonise,  cap.  6  :  <  Pcrvidcal  ergo  ci- 
leclio  vestra  hactenus  talia  transisse,  et   ad^xrtile 


omncs  cxpedit,  nec  omnes  blandc  iractari ,  sciunt 
sancti  saccrdotes  atquciisccrnunt  quos  dcbeant  tem- 
perata  sevcriiaJc  corripcre,  et  quos  sacerdotali  ma- 
gnanimitatc  portare  :  et  ideo  omnium  quos  per  Doi 
gratiam  curant,  non  voluntnti  sed  utilitati  prospiciant 
Dcniquc  alios  honorari  deformiter  anibicntes,  quibus 
non  cxpcdire  noverunt,  non  vitio  alicujus  invidix, 
scd  altce  prudentiye  consiiio  praitermittunt ;  et  all^s 
Ijtere  cuplentes  honorant,  ut  eis  adilum  aj  majores 
profccius  apcriant.  Eos  quos  probanl  increpationera 
posse  pati,  casligant;  ct  impatienles  oljurgationis 
ut  languidos  palpant :  non  eis  adulaudo  qnod  tales 
sunt,  sed  infirmitatibus  talinm  compationdo,  »  forlt 
aliter  sanari  non  possant.  > 


1221 


AB  OMM  NOYITATIS  Sl  SPICiOxNi:  MNDICATA. 


UZi 


Anastasius  Siiiail;^  ad   fincn)  oralionis  <Ic  sancla  A  cusassc,  cxterosquc  cpisroi>os  nnaninii  conscnsu  isla 


Synnxi :  *  Esto,  fralem  Uium  pcccatorcni  cssc^undc 
CJDteras  cjus  actioncs  compcrtas  habcs?  Nam  multi 
crcbro  rcp?riunlnr  qui  palam  pcc«arunt ;  scil  clam 
eioccultc  magnam  poenitentiam  egeninl.  El  nos 
quidom  novimus  quando  peccant ,  al  vero  pcBnilcn- 
tiam  et  conversioncm  illorum  ignoramus,  el  a  nobis 
quidem  judicantur  peccalorcs ,  apud  Deum  aulem 
justificali  sunt.  » 

Non  igitur  absolutc  ncccssaria  csl  posnilentia  pa- 
blica,a  qua  tol  publicos  pcccalorcs  Ecclesia  exemit, 
propter  multas  varias  ralioncs ,  qux  si  in  Patribns 
laudari  debeant,  salicm  in  Thcodoro  reprchcn;?i  non 
possunt,  cnjus  sanctilas  et  doctrina  a  synodis  lotics 
prsedicata  cst. 

CAPUT  IX. 

Defensio  Redemptionum  pcsnitentiarnm  quas  Joannes 
Morinus  vituperat ;  ac  idcirco  a  Pcenitentiati  Theo- 
dori  et  Romano  abjudical. 

Joannes  Morinus,  lib.  x  dc  Administratione  sacra- 
menti,  cap.  17  :  t  Tria  nobis  supersunt  de  his  poeni- 
tenliarum  Redcmptionibus  demonstranda  ,  qu3D  se- 
paratim  explicare  visum  est.  Quando  in  Ecclesia  ccc- 
pit  istud  reilcmptionis  genus;  quando  desiit :  ct 
qua  ralioneimminuendis  antiquispoDnitentiisoccasio- 
nmn  dedit.  Primum,  ex  dictis  capitc  prxccdcntc  fa- 
cile  coUigitur :  nullum  enim  tcstimonium  oclingentis 
et  aliquot  annis  anliquius  protulimus ,   ideo  multo 


B 


probassc?  Gum  igitur  prava  isla  consuetudine  inva- 
Icsccnte,  aliqni  scriptorcs  ejusniodi  redemplionum 
leges  Thcodori  PoDnilcnlialibus  inseruisscnt,  postca 
exemplaria  ab  iis  dcrcripta  cl  undi(iue  disseminala 
mullis  imposucnint,  ut  Theodori  crcdcrent  esse  qui 
ipsius  scriptis  iiifarta  tanium  ci*ant.  Idem  dicendum 
videtiir  de  Romano  Poenitenliali.  Qucm  Halitgahus 
ante  octingcnlos  annos  cclidit ,  ct  lilris  suis  dc  R(S 
mediis  pcccatorum  ultiuio  loco  addidit.  > 

Responsio.  —  Priusquam  rationes  J.  Morini  ex- 
pcndamus,  intclligcre  oportct  qusenam  sinl  rcdcm- 
ptiones  pocnitcntiarum  qnx  rcfcruntur  ab  auctori- 
bus  ex  poenitentiali  Thcodori  ct  Romano.  Si  qnis  at- 
tcntc  perlegcrit  cas,  qiias  rclulimus  sub  nomine 
Thcodori  cx  codicc  ms.  ct  qucc  lcguntiir  in  Poeniten- 
tiali  Romano,  nihil  aliud  cssc  agnoscet ,  quam  com- 
mutationcs  cujnsdam  gencris  po^nitentiic  in  aliud  : 
ct  quidcm  propUir  neccssitatis  casum.  Porro  hacc 
pfjCnitcntia  senipcr  valnit  apnd  Dondnum,  qui  nnn- 
quam  id  quod  fieri  non  potest  jussil.  Mirum  igitnr 
quod  J.  Morinus  affirmet  nnllum  orcv.rrrTC  hujusce 
Tci  tcstimonium,  nisi  post  annum  Christi  scp!ingcn- 
tcsimum :  raraque  cssc  ejusmodi  tcstiuionia  usque 
ad  annum  salutis  nongcntesimnm  :  et  synodum  Clo- 
Tclhovi»  illas  rcdemptiones  damnassc  :  ac  propterca 
non  possc  ad  Poenitentiale  Theodori  pertinerc.  Con- 
statcnim  a  synodo  Clovelhoviae  tantnm  damr.atum 
fuisse  abusum  rcdemptionum,  scilicet  qnan^lo  co  U- 


tempore  non  potest  haiic  epochcn  antccedcre.  Nul-  q  centius  peccant,  quo  majores  eleeinosynas  largiun- 


lum  certeoccurrit  unquam  hujusce  rei  tcslimonium 
nisi  post  annum  Chrisli  scptingentesimum;  raraquc 
sunt  hujusmodi  testimonia  donec  altingas  annum  sa- 
lutis  nongentesimum.  Lege  Caroli  Magni,  Ludovici , 
Caroli  Calvi  capitularia,  legcs,  concilia  iis  rcgnanti- 
bus  celebrata,  nusquam  rederaptionum  pocnitcntise 
incntio.  Antiquissima  est  Isaaci  Lingonensis,  quam 
cx  capitularibus  dicitsc  excerpsissc,  scdnunc,  ut  opi- 
nor,  canon  ille  in  iis  non  cxstat.  Quidquid  sit ,  cir- 
cumstantiam  peculiarem  conUnet,  quse  recta  redcm- 
ptionem  dc  qua  agimus  non  spcctat.  Concilium  Tri- 
buricnsc  proprie  ad  rem  facit ,  scd  anno  893  celc- 
bralum  cst.  Qux  antecedunt  concilia  sub  Carolinis 
imperatori!)US  ct  regibus  istorum  non  meminerunt. 


lur.  Nam  P'itres  sic  loquuntur  can.  ^  : «  Et  non  ad 
boc  sine  dubio  dandae,  ut  qunelibct  vel  minima  sa!- 
tcmpeccata,  eo  licentius  cuiquam  agere  liceat,  qno 
vel  ipse,  vel  alius  quiltiet  pro  oo  eleeniosynafi  fa- 
ciat.  >  Qu9e  prorsus  aliena  sunt  a  redemptimiitN» 
po&nitcntiarum,  quae  citaniur  ex  Poenitentialt  Tbeo>- 
dori  et  Roroano.  Etenim  non  in  illis  redemptiones 
poenitentiarum  commendantur  ad  licentius  peccan- 
dum,  sed  ad  faciliorem  peccatorum  remissionem  ob- 
tinendam  :  non  ad  mutandas  absque  ulla  necessitate 
pocnitentiac  poenas  jure  canonico  indictas ;  sed  tan- 
tum  propter  necessitatis  casum,  cum  poenitcntia  ali- 
ter  peragi  non  polest ;  et  secundum  canones  ,  qui 
permittunt  episcopo  cas    augcre  aut  imminoere » 


Objici  po:cst  nurchardum,  Ivonem,  et  Pocnitcntialc  q  prout  pnesens  renim  status  cxegerit. 


abAntoi.io  Auguslino  dictuin  Romanum  nonnulla 
capilula  cx  islis  rcdemptionum  poenitcnlialium  for- 
raulis  vcltii  ex  Thcodoro  Cantuaricnsi  archicpiscopo 
referre,  elc.  >  Posiea  rcfert  tcstimonia  syiiodi  Clo- 
velhovinc  in  art.  5  ct  i,  ex  quibus  sic  argumcntalur : 
<  His  consi']cratis  vix  adduci  possum,  ut  existimciu 
Theorlorum  Cantuarienscm  istius  redcmptionis  poe- 
nitdnt.ulis  esse  auctorcm.  Nam  huic  concilio  pra^rat 
Cusbertus  Tbcodori  nno  intcrmedio  sucrx^ssor,  an- 
numque  quinquagesimum  primum  aut  alterum  post 
Theodori  obituracelebrabatur  illa  synodus.  Quis  cre- 
dat  Theodori  successorem  Theodoro  viro  per  totum 
orbem  Christianum  celeberrimo  ,  tam  facile  dcro- 
gasse,  illius  constituiiones  vellicasse ,   novilatis  ac- 


Yerum  quoquomodo  res  accipiatur,  sive  pro  bono 
aut  malo  usu,  J.  Morinu&  non  veram  alligit  epochem. 
Si  intelligatur  malus  usus,  lougo  aiite  tempore  Palres 
antiqui  cum  redarguerant.  Lactantius,  lib.  vi  de 
vcro  Cultu,  cap.  13  :  c  Quoties  igitur  rogaris,  teniari 
te  a  Dco  crede,  an  sts  dignus  exandiri.  Gircumspice 
conscientiam  luam,  et  quantum  potes,  medere  vul- 
neribus ;  ncc  tamen  quia  pcccata  largitione  tolluntur, 
dari  tibi  liccnliam  peccandi  putcs.  Abolentur  enim, 
si  Deo  largiarc,  quia  peccaveras.  Nam  si  Aducia  lar- 
giendi  pccces,  nou  abolentur.  i 

Augustinus,  lib.  xxi  de  Civitate  Dci  ad  Marcelli- 
num,  cap.  27  :  c  Ul  autcin  quotidiana  sibi  opinen- 
tur,  qusc  (accre  omnino  lion  cessant ,  qualiacunque 


i225  THEODORI  ARCHIEP.  CANTLAR. 

vi  qu.inlacun(|iie  sii!t,per  clcemosynas  diraiui  posse  A 
peccaia,  oraiioiicni  qiiani  docuit  ipse  Dominus,  el 
suffragatricem  sihi  adhihere  conanluret  teslem,elc. 
Qualiacunqne  crgo  vel  quantacunque  sint,  etiamsi 
«|uotiilic  perpelrantur,  ncc  ab  eis  vita  dibcedat  in 
melius  commulata,  per  eleemosynam  venia  non  ne- 
gata  rcmitti  sibi  posse  prxsumunt.  Sed  bene,  quod 
iiti  (!i;;nas  pro  peccatis  commonent  eleemosynas 
cssc  faciendas,  quoiiiam  si  dicereut  qualescunque 
elcemosyuas  pro  peccatis  et  quotidianis,  el  inaguis, 
cl  quanlacunque  scelerum  consuetudine  miscricor- 
diam  posse  impclrare  divinam,  ut  ea  quotidiana  re- 
missio  sequcrctur,  viderent  rem  se  dicere  absurdam 
atque  ridiculam.  Sic  cnim  cogercntur  fatcri  fieri 
posse,ul  opulenlissimus  honiodeceuinummulis  diur- 
nisin  elecmosynas  impensis  homicidia,  et  adulteria,  " 
ct  nefaria  quaeque  facta  redimcrcl,  etc.  Propter  hoc 
crgo  elecmosynac  faciendae  sunl,  ut  cum  de  pricteritis 
peccalis  deprccamur,  exaudiamur,  non  ut  in  eis  per- 
severanles,  liccnliam  malefaciendi  nospcrcleemoynas 
comparare  credamus.  i 

Ciesarius  Ardatensis,  in  homilial7.«  Eleemosy- 
nas  dando  alicnam  carnem  pascimus,  et  crimina 
conimitlcndo  noslram  animam  jugulamus.  Et  ideo, 
sicul  frequentcr  admoniii,  sic  pro  majoribus  pecca- 
iis  eleemosynas  demus,  ut  nunquam  ad  ipsa  crimina 
redeimus.  i 

El  gius  Noviomensis ,  in  homilia  8  :  <  llle  vero 
qui  supra  dicta  mala  in  corde  servat,  et  credit  se 
muita  cleemosynis  pcccata  sua  posse  redimere  :  C 
audiamus  de  eo  Dominum  in  Evangt^lio  dicentem  : 
Si  offers  munm  tuum  ad  altaret  et  ibi  recordalm 
fueris  quia  frater  tuus  habet  aliquid  adversum  te, 
relinque  ibi  munus  tuum  ante  altare,  et  vade  prius 
reconcUiari  fratri  (tio,  et  tunc  veniens  offeres  munus 
iuum.  >  Sententia  ista  cvidenter  ostendit  quod  sa- 
crificium  offerre  vel  eleeroosynas  facere  nihil  prode- 
rit  nisi  prius  reconciliatio  prxcesserit  inimici.  Itaqtie 
l^tresqui  tempora  a  J.  Morino  pncfiuita  prxcesse- 
niot,  abusum  redemptionum  poenitentiariim  dam- 
narunt. 

Nunc  vero  si  redemptiones  poenitentiaruro,  quales 
leguntur  siib  nomine  Theodori  et  in  Poenitentinli 
Romano,  accipiantur  sicut  accipi  debent  pro  com- 
niutationibus  quorumdam  poenitentiarum  generum  ^ 
in  qusedara  alia  faciliora,  nempe  perfectam  cordis 
conversionem,  eleemosynas,  orationem,  etc,  et 
quidem  propter  necessitatis  casum  :  haec  poenitentia- 
rum  genera  antiquissima  esse,  et  vera  quae  in  Scrip- 
Uiris  sanctis  ubique  celebraiitur,  atque  proinde  esse 
praecipua  et  praestaiitiora,  quibus  peccata  facilins 
remittantur,  sic  manifestissime  declarant  antiqui 
Patres. 

Origenes  in  homilia  2  super  Leviticum  :  c  Audi 
Dunc  quantae  sint  remissioncs  peccatorum  in  Evan- 
geliis.  Est  ista  prima,  qua  baptizarour  in  remissio- 
nem  peccatonim.  Secunda  remissio  est  in  passione 
mariyrii.  Teriia  est  quse  pro  eleemosyna  datur.  Di- 


DOCTUINA  DE  POENITENTIA  mi 

cit  enim  Salvator:  Verumtamen  date  eteemosffnam, 
et  ecce  omnia  munda  sunt  vobis,  Quarta  nobis  fii 
rcmissio  pcccatorum  por  iioc  quod  ei  nos  remilti- 
mus  peccata  fratribus  nostris.  Sic  cnim  dicit  ipse 
Dominus  et  Saivator  nosler,quia  si  dimiseritis  fratri- 
bus  vesliis  e\  corde  peccata  ipsorum,  et  vobisre- 
mittet  Pater  vester  peccata  vestra.  Quod  si  non 
remiseritis  fratribus  vestris  ex  corde,  nec  vobis  re- 
roitlct  Pater  vesler  :  et  sicut  in  oratione  nos  dicere 
docuit  :  Remitte  nobis  debita  nostra,  sicut  ct  nos  re- 
mittimus  debitoribus  nostris.  Quinta  peccaiorum  re- 
missiocsl,cumconverleritquis  peccatorum  aberrore 
viae  suie.  Ila  enim  dicit  Scriptura  divina,  quia^ 
convcrti  fecerit  peccatorem  ab  errore  vicv  sucCf  salvat 
animam  ejus  a  morte,  et  cooperit  multitudinem  pec- 
catorum.  Sexla  quoque  fit  remissio  per  a)>undantiam 
charilalis,  sicut  et  ipse  Doroinus  dicit.  Amcn  dico 
tibif  remittuntur  ei  peccata  muUa,  quoniam  dUexit 
muttum;  et  apostolus  dicit,  quoniam  charitas  cooperit 
vtultitndincm  pcccatorum,  Est  adhuc  ct  soptiina  licet 
dura  cl  laboriosa,  pcr  pocnitentiam  remissio  pecca- 
torum,  cum  lavat  peccator  in  lacr^mis  stralum 
£uuni.  I  Sed  isla  omuia  requiri  forsan  dicil  aliquis  : 
at  qui  hoc  objicit,  audial  Joannem  Chrysostomuro. 
Joannes  Chrysostomus  in  homilia  qui  inscribitur 
nona,  de  poenilentia  :  c  Quidnam  id  est?  de  poeni- 
ientia  sermonem  instituimus  ac  diximus,  quod  mnltae 
varixque  sunt  pocnitcnli;e  vi?e,  quibus  facilis  nobis 
salus  fint.  Nam  si  unam  nobis  dedisseltrepulissemus 
eam  utiquc,  dicentcs  :  ncquinius  hanc  ingredi,  sal- 
vari  nequimus.  Nunc  ipsum  hanc  iuam  amputans 
objcctionem,  non  unam  tibi,  neque  secundam,  ne- 
que  terliam,  sed  plures  ac  diversas  dedit,  quo  roui' 
iitudine  til)i  ad  coelum  facilis  ascensus  fiat.  Et  dice- 
bamus  facilem  esse  poenitentiam,  neque  onus  in  ea  : 
peccalor  cs,  Ecclesiam  ingredere;  dic  Peccavi,  ei 
solvisli  peccatum.  Produximus  peccaniem  David,  ei 
solventem  peccatum.  Hinc  secundam  siibjccimas 
viam,  siipcr  p-jccatum  flere  et  diximus  :  Quisnam 
hic  labor  :  non  pecuiiiam  opus  elTundere,  non  loi>- 
gas  ire  vias,  noc  lale  quid  dicere,  sed  peccatum  ilere 
duntaxal.  Hoc  de  Scriptura  induximus,  quod  in 
Achnb  Deus  consilium  mutarit;  eo  quod  fleverii, 
quod  moestus  fuerit,  peccatum  ipsi  dimisiif  atque 
hoc  ipse  dicebat  Heliae  :  Vidisti  ut  inccsserit  Ach?.b 
coram  me  flens,  ei  contristaius  :  non  faciam  secun- 
dom  iram  mcam.  Hinc  iertiam  dedimus  pcenitenti» 
viam,  ac  de  Scriptura  Pharisxum  duximus  in  me- 
diuro,  simul  etpublicanum  :  quod  Pharisxus  qaidem 
superbe  elatus,  a  jusiitia  excidii ;  pubiicanos  hami- 
libus  consentiens,  frucium  justiti-<e  suscepit,  Deqoe 
uUo  sub  labore  pressus  justificaius  esi ;  Terbii  dedii, 
res  accepit.  Age  ergo  coepium  sequamur,  ei  qaariam 
proferamus  viam.  Et  quamam  ea  est?  eleemosyna, 
regina  iila  virtutum,  homines  celerrime  ipsorum  in 
coeiorum  axes  adducii,  advocati  optimi  loco  fun- 
gens.  I  Et  paulo  infra  :  c  Propierea  el  multas  Tias 
allas  poenitcntise  diversas  dedii,  quo  nobis  onuiem 
desidiae  occasionem  amputet.  Nam  si  unim  haberf 


12i5  hB  OMMl  NOVITATIS  SUSPiaONE  YINDKIATA.  i2i0 

mussolam,  hac  radere  Deqoiremiis,  mucroDemhanc  A  omotapeccata  mea.  Praecipueque  per  emeDdatlonem 


diabolus  seroper  fugit.  Peccasti,  ecdesiam  iugre- 
dere,  alque  tuum  dele  peccatum.  Quotics  cecideris 
iu  foro,  toties  exsurgis :  sic  quoties  peccavcris,  pec- 
cati  poeniteat,  neque  desperes.  Tamctsi  secundo 
peccaveris,  secundo  ooeniteat,  neque  animo  con- 
siematus  a  spe  reposilorum  bonorum  cadas.  Quam- 
\i8  in  extrema  caniiie  poccaveris,  ingrcdere,  poeui- 
tentiani  age  :  medicinae  iocus  est  hic  non  judicii, 
uon  poenas  exigens,  sed  peccatorum  remissionem 
tribuens.  Deo  solum  dic  peccatum  tuum.  flabes  et 
aliani  pcenitentiam  baud  ditlicilem,  sed  omnino  ac- 
commodaiissimam ;  qualem?  iianc :  defle  super 
peccatum  tuum,  idque  ^^x  sacris  docetur  Evau- 
geliis.  I 


B 


morum:  Auferte^  \nq\uiy  malum  cogitationum  veitra' 
rum  ab  oeulis  meiiy  quiescite  agere  perverse^  ditcite 
benefacere,  quccriie  judicium^  tubvenite  oppreuo^  ju- 
dicate  pupillo^  defendite  viduam^  et  venite  et  arguile 
me,  dicit  Dominus.  Et  si  fuehnt  peccata  vestra  ut 
coccinumy  vetut  nix  dealbabuntur ;  et  si  fuerint  rubra 
quasi  vermiculus,  velnt  lana  alba  erunt.  Interdum 
etiaui  intercessione  sanctorum  impetratur  venia  (ie- 
lictorum.  Qtct  enim  seit  fratrem  suum  peccare  pecca- 
tum  non  ad  mortem,  petat^ei  dabit  ei  vitam  Dcua 
peccanti  non  ad  mortem,  Et  itenim  :  Infirmatur  q^is 
ez  vobisy  inducat  presbyteros  Ecctesice  et  orcnt  strpcr 
eumj  ungentes  eum  oteo  in  nomine  Domini,  et  oratio 
fidei  satvabit  infirmumy  et  atteviabit  eum  Dominus:  ct 


Sanctus  Auguslinus,  lib.  ii    contra  Cresconium  "^  "' /'*  P^^^«"'*  "'»  dimittelur  ei.  Nonnunquam  eliam 


gramuiaticimi,  cap.  ii  :  c  Mundantur  et  verbo  ve- 
ritatis  ab  iilo  qui  ait,  Jam  vos  mundi  estis,  propler 
verbum  quod  locutus  sum  vobis.  Iluudantur  ct  sa- 
criOcio  contrili  cordis  ab  illo  de  quo  diclum  est : 
Saerificium  Deo  spiritus  contributatus ,  cor  contritum 
ethumitiatumDeusnon  spemit.  Mundanlur  el  eieemo- 
synisabiilo  qui  ait :  Date  eteemosynam,  etecce  omnia 
munda  sunt  vcbis.  Mundantur  ipsa,  qax  superemi- 
nel  omnibus,  charitate  ab  UIo  qui  per  apostolum 
Petnun  dixit :  Ckaritas  eooperit  muttitudinem  pecca^ 
torum;  quae  una  si  adsit,  omnia  illa  rectc  fiunt;  sl 
autem  desit  illa,  omnia  fruslra  liuut.  i 

Cassianus,  J.  Chrysostomi  discipulus,  in  coUa- 
tione  XX,  cap.  8  :  t  Post  illum  namque  generalem 
baptismi  gratiam,  et  iilud  pretiosissimum  martyrii 
dooum,  quod  sanguinis  abiutione  conquiritur,  multi 
gunt  pcenitenlix  fructus,  per  quos  ad  expiationem 
criminum  pervenilur.  Non  enim  simplici  illo  poeni- 
tcniias  nominc  salus  aeterua  rcpromittitur,  de  quo 
bcatus  apostolus  Petrus,  Poenitemini,  inquit,  ct 
convertiminiy  ut  deleantur  peccata  vcstra.  Et  Joan- 
nes  Baptista,  vel  ipse  Domiaus  :  Posnitcntiam  agite^ 
appropinquabit  enim  regnum  calorum.  Sed  etinm  per 
charitatis  aflectum  pcccalorum  moles  obruitur.  CAo- 
ritas  euim  operit  muliitudinem  peccatorum,  Simililcr 
etiam  per  eleemosynarum  fructum  vulneribus  no- 
stris  medela  pracstalur  :  quia  sicut  aqua  exstinguit 


misericordiae  ac  fidei  mcrito  labes  excoquitur  vitio- 
rum,  secundum  illud  :  Per  miuricordiam  et  fidcn 
purgantur  peccata.  Per  conversionem  plerumque  ct 
salutem  eomm  qui  nostris  monitis  ac  praedicatione 
salvantur.  Quoniam  qui  converli  fecerit  peccaiorem  ab 
errore  vias  suce^  satvat  animam  ejus  a  morte  et  operit 
muttitudinem  peccatorum.  Per  Indulgentiam  nihilo. 
uiinus  et  remisslonem  nostram,  ad  indulgentiam 
nostromm  facinoram  pervenitur  :  Si  enim  dimise- 
ritis  hominibuspeccata  eorum,  dimittetet  vobis  Pater 
vester  ccelestis  deticta  vestra.  Videlis  ergo  quan!ot 
misericordiae  aditos  patefecerit  cleroentla  Salvatoris, 
ut  nemo  salutero  cupiens,  desperatione  frangatnr, 
cum  videat  se  tantis  ad  vium  remediis  invitari.  ftl 
enim  pro  infirniitate  carais  afiOictione  jejunionmi 
abolere  te  peccata  non  posse  causaris,  nec  potes 
dicere :  Genua  mea  infirmata  sunt  a  jefunio,  ei 
caro  mea  immutata  est  propter  oteum;  quia  ct« 
nerem  tanquam  panem  manducabam,  et  potum  meum 
cum  fietu  miscebam ,  eieemosynaram  ea  redime  lar- 
gitate.  Indigenli  si  non  habes  quod  impartias  ( licet 
nullum  ab  hoc  opere  necessitas  inopiae  ac  pauperta- 
tis  excludat,  quando  quidem  et  illius  vidoae  dno 
tantum  aera  ingentibus  divitum  muneribus  prxfe- 
rantur,  et  pro  calice  aquae  frigidse  mercedfm  8« 
reddituram  Dominus  rcpromittit),  certe  absque  iltlt 
nioram  poteris  emendatione  purgari.  Quod  si  perfe- 
ciionem  virtutum  exstinctione   viiioram  omninm 


ignem  ,    ita  eleemosyna  exstinguit  peccatum.  Ila  *.  non  potes  adipisci,  sollicitudinem  piam  erga  utilita- 


eiiam  per  lacryinarum  profusionem  conquiritur 
ablutio  peccatoram ;  Lava6o  enim  per  singulas  nocles 
ieetum  meum,  lacryg4£pte\is  stratum  meum  rigabo. 
Deuique  subjungit  osi|n^s  eas  non  inaniter  fuisse 
profasas,  Discedite^^lik^ieuSf  a  me  omnes  qui  operu' 
mid  imquitatem^  qtiMfiEm  exaudiwt  Doaunus  vocem 
fteius  md ;  nec  non  pcr  criminom  confessionem  eo- 
rum  abolitio  oonceditor  :  Dtxt  eoim,  ait,  proouD- 
ilabo  adversum  me  injustitiam  meam  Domino,  ef  tu 
remisisti  impietatem  peccati  mei.  Et^iterain  :  Narra 
10  iniqultates  tuas  primus  ut  justificeris.  Pcr  aflli- 
ctiouem  quoque  cordis  et  corporis  admissorum  sce- 
krum  remissio  similiter  obtinetur.  Nam,  Vide ,  in- 
Ouit,  humititatem  meam  et  laborem  meum^  et  dimitte 

Patrol.  XCIX, 


tem  alienx  salutis  impende.  Si  autem  te  idoneam 
huic  minisierio  non  cssc  conqucrcris,  operire  p  c- 
cata  poteris  charitatis  aflectu.  In  noc  quoque  sl  to 
fragilcm  fecerit  quaelibet  meotis  ignavia ,  ortilono 
saltem  atque  intercessiooe  sanctorum  remedia  vnl- 
neribus  suis  humilitatis  afliectu  submissus  iroplora. 
Postremo  quis  est  qui  non  possit  suppliclter  dioere  • 
Peccatum  meum  cogmtum  tibi  feei^  $t  iMJUititiam 
meam  non  operuif  Ut  per  hanc  confessionem  etiam 
illud  confidentcr  subjungere  mereatur,  et  tu  remi' 
sisti  impietatem  cordis  mei.  Quod  si  verccundia  re- 
trahente  revelare  coram  hominibus  erubescis,  ilM 
qucm  latere  non  possunt  confiieri  ea  jugi  suppl  ca- 
tione  non  detlnas,  ac  dicere,  Ini^itatem  meam  ego 


1211 


TIIEODOai  ARCIliEP.  CAMUAB.  DOCTRINA  DE  POEMTENTIA 


iili 


plevcris  :  tiittc  oxoriclur  in  lcnebris  lanicn  liiun»,  cl  A  t'»»i  fralrc  suo.  Yi  !i:am  et  pnjiilluin,  p«Mrgnaum 


tcncbnc  iu:e  ut  ineridies.  >  SanctusJustinnsloquiiur 
(le  poDnitcntia.qux  ad  rcaiissioneni  gravissinioruni  et 
publiconim  criminuin  pcnitus  sniTicit  :  attamen  iion 
illa  est  po^nitcntia  qualem  J.  &Ionuus  dcscribil,  cl 
quam  pluros  viri  docti  di\crunt  ab  incunabulii  Ec- 
clesiie  coiistituttun  esse  in  aCQictionibus  corporis 
inanirestis  ac  diuturnis.  Itaque  sanclus  Juslinus  hanc 
poenitentiain  ad  remissionem  gravissiiDorum  el  pu- 
blicorum  criminum  non  absolule  ncccssariain  esse 
judicavit. 

Theophilns  Antiochcnus  ad  Aulolicuni,  lib.  iii: 
c  Ca^terum  haias  prophela  communilcr  omnes,  im- 
primis  tamen  Judoios,  coinpellat,  ut  ad  p(r.nitcnliam 
convolenl ,  dicens  :  QucEriie  Domtnum ,  quando  illc 


ct  puupercm  iiolitc  calumiiiari  :  ncqu(i  cogitctis  in 
corde  vestro  unusqai^quc  inaluin  fratris  sni.  >  San- 
clus  Thcophilus  pluiibus  Scripluraruni  lcslimonils 
et  priecipuis,  vcram  describil  pGenitentiam ,  qux 
aJ  remissionem  publicorum  et  gravissimonim  crimi- 
num  oinnino  sufficit :  cumque  non  ea  sit  poenite.M- 
tia  quam  plures  dixcrunt  ab  incunabulis  Ecclesiic 
constitutam  esse  in  alllictionibus  et  maccralionibus 
corporis  manifcstis  ac  diuturnis,  certum  est  san- 
clum  Theophilum ,  ad  remissioncm  publicorum  ol 
gravissimorum  criminum  nou  absolute  uccessariaL-i 
judicasse  hanc  poenilentiam. 

Ircnseus,  lib.  iv  adversus  haireses,  cap.  32  :  c  SeJ 
miserans  corum  cxcilati,  et  vcrum  sacrificiuni  in- 


inveniri  potest :  iitvocate  eum,  quando  ille  prope  est,  fisinuans,  quod  ofTcrcnles  propiliabuntnr  Deimi,  iit 


Derelinquat  impius  viam  suam,  et  vir  iniquus  coijila- 
tiones  suas,  et  revertatur  ad  Dominumy  et  miserebitur 
ejus^  et  ad  Deum  nostrum,  quoniam  abundabit  ut 
remitlat.  Alius  prietcrea  propheta,  Ezechiel,  inquil : 
Quod  si  impius  aversns  fucrit  ab  omnibus  peccatis 
8uis  quse  fecit,  el  custodicrit  omnia  slatuta  mea, 
feceritque  judicium  el  justitiam ,  vivendo  vivet  ct 
non  morielur.  Oinnes  iniquilates  ejus  quas  fecit 
nou  veniciit  in  recordationem  ejus,  sed  in  justitia 
sua  quam  fecit,  vivct.  Nunquid  desidero  aut  volo 
inorlein  impii,  dicit  Dominus  Deus?  an  non  magis 
ut  converlat  sc  a  viis  suis  et  vivat?  Isaias  iterum 
inquit  pocnitentiam  inculcans  :  Convertimini  qui 
profundum  consilium  initis  et  iniquum,  ut  salve- 


ab  eo  vitam  percipiant.  Quemadmodum  alibi  ail: 
Sacrificium  Deo  cor  coutriLuIatum ;  odor  suavitaiis 
Deo  cor  clariGcans  eum  qui  plasmavit,  etc.  EtZa- 
charias  autcm  in  duodecim  prophctis,  siguificans 
cis  voluntatcm  Dei,  ait :  Ha^c  dicit  Domiaus  oiniii- 
potens.  Judicium  justum  judicate,  pictatem  ctmisrrh 
cordiam  facitc  unusquisque  ad  fratrem  suum.  Vi- 
duam  ct  orphanum  et  prosclytum  et  pauperem  noliie 
opprimcre,  et  unusquisque  inalitiam  fratris  sui  non 
recogitet  in  corde  suo,  et  jurationem  falsam  ne 
dilexeritis.  Quoniam  Laic  oinnia  odi,  dicit  Domlnus 
omnipotens.  Et  David  autein  simiiiier  :  Quis  esf, 
inquit,  homo  qui  vult  vitam,  et  aniat  videre  dios 
bonos?  Cohibe  linguam  tuam  a  nialo,  ct  labia  tua 


mini.  Sirailiter  Jeremias  :  Convcrlimini  adDominum  C  ne  loquantur  dolum.  Dcclina  a  malo  el  fac  boniini; 


Deum  vestnim,  quemadmodum  vindemians  ad  car- 

lallum,  et  misericordiam  consequemini.    Plurima 

sunl  et  numerum  ferc  omnem  excedunt,  qusc  in 

Scriptura  sacra  dc  poenitentia  agenda  comprehen- 

dunlur,  elc.    Ulriiisquc  Teslamenli  ministri     uno 

eodemque  Spirilu  inspirati  locnli  sunt.   Isaias  sic 

clamat  :  Aufertc  raaliiiam  conatuum  vestrorum  a 

conspectu  oculorum  racorum,  ccssatc    nialefacere, 

discite  benefacere  ,  quarile  judicium ,  salvale  op- 

pressum,  agite  in  judicio  causam  pupilli  et  viduie. 

Idem  alibi  dicit :  Dissolve  impias  colligaliones,  solve 

fasciculos  onerosos,   dimittc  confraclos  liberos,  et 

Ut  dirumpatis  omne  onus.  Nunquid  ut  partiaris  esu- 

rienli  panem  tuum,  et  pauperes  vagos  introducas  In     potcrat,  veniam  rogabat,  el  lacrymis  quasi  alieio 

domum?  Si  videris  nudum,  operies  eum,  et  a  pro-  '^quodam  baplismo  cxpiabatur,  solara  dextram  occul- 

pinquo  tuo  te  non  abscondes.  Tunc  proferelur  quasi 

aurora  lux  tua,  et  sanitas  lua  vclociter  crescct, 

el  ibit  anle  te  juslitia  lua.  Ois  astlpulatur  Jeremias 


inquire  pacein,  et  sequcre  cam.  >  Aliis  Scriptura- 
rum  tcslimoiiiis  sanctus  Irenajus  desoribii  i^erfe- 
clam  pro  criminibus  sive  publicis  sive  gravissimis 
pocnitentiam,  qux  tamen  non  consistit  in  afllictio- 
nibus  et  maceralionibus  corporis  inanifcstis  ac  dia- 
turnis. 

Cleineus  Alexandrinus  in  IiDro  quem  inscripsil : 
Quisnam  divcs  sululem  consequi  possit,  pocnilcntiaci 
juvenis ,  qui  instituto  latronum  collegio,  ipse  prom- 
plo  aninio  dux  coruin  efTcclus,  violeiuia,  caedibus 
alque  alrocitate  cunclos  superabat,  sic  referl :  <  Ei 
accedcnicm  scncm,  il  est  Joanncm  aposluluiu, 
complexus,  geiuitu  ac  lamcntis  quantum  maiinie 


dicens  :  Stale  juxta  vias,  el  circumspicite,  inlcrro- 
gate  de  seniilis  aniitiuis,  et  qua;  via  melior  fuerit, 
In  ea  ambulatc  :  ut  inveniatis  requiem  pro  animabus 
vestris  :  judicium  justum  judicate ;  quia  in  his  con- 
sistit  voluntas  Domini  Dei  veslri.  Iluic  consentit 
Moses,  qui  ait :  Custodile  judicium ,  ct  appropin- 
quale  ad  Dominum  Dcum  vestrum,  qui  lirmavit 
coclum  cl  condidil  lcrram.  Ab  his  non  disscntil 
Zacharias,  diccns.  Judicatc  judiciuin  vcrilalis,  et 
facile  pielatcin   atqiie  miscricordiam  uniisqMisfpic 


tans.  Tum  apostolus  spondens  ac  dejerans  se  ve- 
Diam  ipsi  a  Servatore  impetravisse,  oransque  ac  io 
genua  provolulus,  el  dextram  ipsam  juTcnis,  utpote 
poeuitentia  expurgatara  deosculans,  ipsum  iu  eccle- 
siam  reduxit.  Exinde  partim  crebris  orationibos 
Deum  deprecans,  partim  continuaUs  uua  cumju- 
vene  simul  decertans,  omnibus  denique  verbonun 
illecebris  aniraum  ejus  demulcens,  non  priusab- 
cessit  quam  illum  Ecclesiae  resliluissei ,  magDiuD- 
que  sincerae  pocnitentisc  cxemplum,  et  iteratee  n- 
generationis  ingens  documenlura,  ci  couspicuse  u- 
siirrectionis  Iropieuni  oinnibus  ostcndissel.  >  tn 
nni,'n;im  ponnitCi.ti.T  rxcinphim,  quod  declaral  rri- 


i2!3 


AB  Omi  NOVITATIS  SUSPlQOiNE  YINDICATA. 


mx 


Diina  publica  et  gravissima  absque  (fiuturnis  aifli-  A  lalas  mulierns ,  et  coiiflteules,  vei  quoaiodocunquc 


clionibus  et  macerationibus  corporis  dilui  posse. 

Hucusque  testimonia  Patrum  plane  demonslrant 
publicam  poenitentiam  qux  consistit  in  afQictiuni- 
iiibus  et  macerationibus  corporis  manifestis  ac  diu- 
tumis  non  esse  absolute  necessnriam.  Ulud  quoquc 
crit  perspicuum  eliam  dum  maximc  bxc  poenilcntia 
Tigebat ,  si  ostendamus  quibusnam  rationibus  moti 
siDt  Paires  ut  muitos  peccatores  publicos  a  poeni- 
tentia  publica  eiimerent. 

Patres  concilii  Neocajsariensis,  can.  9 :  «  Presby- 
ter  si  pnuoccupatus  corporali  peccato  provehatar, 
et  confessus  fiierit  de  se  quod  ante  ordinalionem 
deliquerit,  oblata  non  consccret,  manens  in  reliquis 
officiis,  propler  studium  bonum.  >  Nam  peccata 


convictas  pubiicare  quidem  palres  nostri  probibue- 
runt,  ite  conviclis  mortis  causam  prxbcamiis.  Eas 
au:em  siare  siue  communione  jusserunt  donec  im- 
pleretur  tempus  pcenilentias.  » 

Gregorius  Naziauzenus  iu  oratione  50  :  <  Si- 
quidem  illi  pcenitenlia  minime  ducebantur,  oplimo 
jure  eos  repulit;  nam  ue  ipse  quidem  cos  recipio, 
qui  vel  nullo  modo  vel  non  satis  deprimuntur,  uec 
patrato  crimini  parem  vitae  emcndationem  aileruut : 
Cumque  recipio,  convenieutem  ipsis  locum  assigno, 
sin  autem  iacrymis  coofcclos,  haudquaquam  imita- 
bor. » 

Joannes  Chrysostomus ,  in  homilia  de  David  et 
Saule :  c  Nihil,  iiiquam,  isliusmodi  frigidorum  ver- 


reliqua  plerique  dixerunt  per  manus  impositionem  ^  borum  locutus  estpuLIicanus,  quibus  ulimur  quo- 

tidie  iios  ,  conviciis  ac  maledictis  aspergentes ,  sed 
amare  suspirans  pcctusque  percuticns,  hoc  tantum- 
modo  dixit,  Propitius  esto  mihi  peccatori,  et  descen- 
dit  justificatus.  ViJesceleritatem?  Acccpit  probrum, 
et  abluit  probrum ;  agnovit  peccata ,  et  deposuit 
pcccata ,  et  crimiuum  accusatio  facta  est  illi  crinii- 
num  remissio,  et  hostis  insciens  factus  esl  benefi- 
cus.  Quot  laborcs  erant  publicano  subcundi ,  jeju» 
nando,  humi  dormiendo,  vigilando ,  bona  sua  egenis 
impariiendo,  longo  tempore  in  sacco  ct  cincre  se- 
dendo,  ut  ilia  tam  multa  peccata  possct  deponcrc? 
At  nuiic  cum  nihil  tale  fecerit ,  simplici  verbo  oni- 
nem  dcposuit  iniquitatem ,  ac  probra  conviciaquc 
Pharissei,  qui  videbalur  illum  conlumelia  aillcere, 
pepererunt  justitix  coronani,  iJquc  siiie  suuoribus, 
sine  laboribus  ,  et  absque  longi  tem[>oris  mora.  >  In 
homilia  i  de  poenilentia  :  c  Cujus  autem  rci  gratia 
praefinitum  spatium  ad  tam  breve  tempus  redegit? 
quo  et  barbarorum  discas  virtutem,  dico  autem 
Ninivitarum  tribus  diebus  tantum  peccatorum  iram 
solverc  valenlium  :  atque  Dei  clemenliam  admire- 
ris ,  triura  dierum  poenitentia  contenti  tot  pro  pec- 
catis?  tuque  dcsperatione  non  corruas,  elsi  millies 
peccavcris.  Quemadmoduin  cnini  anima  pigritans 
slqiic  ncgligens,  quanqunm  niultiim  ad  poenitentiam 
tcii);:oris  accipiai,  uihil  operaiur  inaguum,  ncquc 
si;  i  i;^si  Dcum  ob  dcsidiani  conciliat ;  sic  qui  pro- 
posito  cxcitato  fervet,  atque  multa  cum  solertia  poc- 


posse  dimiiti.  Crimen  occultum  ipsa  confessionc 
(it  publicum.  Qui  tamen  illud  commisit,  propter 
manus  impositionem  quam  in  ordinaiionc  accepit, 
a  poenitentia  publica  liberatur.  Quam  rationem 
posibac  Innoceniius  I  confutasse  videiur  in  cpislola 
ad  episcopos  Macedonisc,  cap.  4,  his  verbis  :  «  Ergo 
si  ila  est,  applicentur  ad  ordinationeni  sacrilegi, 
adulleri  aique  omnium  criminum  rei,  quia  bcnc- 
dictione  oniinationis  crimina  vcl  vllia  pulantur 
auferri.  NuIIus  sit  poenitentiai  locus  quia  id  poicst 
prxstare  ordinatio  quod  longa  satisfactio  prjL*slarc 
consuevit.  > 

Basiiius  in  episiola  canonica  ad  Amphilochiuin, 
can.  o^  :  c  Qui  pcccatuin  ad  niortem  peccant  clcrici, 
a  grailu  quidcm  dcponunlur,  a  laicorum  autcin 
cominunione  non  arccnlur.  Nou  eiiim  vindica!  is 
bis  iii  iuipsuin.  i  Quamvis  alterius  disciplinx  anii- 
quissiiiia  siat  exempla ,  ba^c  tameu  antiqua  est  ct 
valde  probala,  quam  sanclus  Dasilius  ut  jam  suo 
lempore  stabiiitam  rcferl,  ci  cujus  postea  Paires 
tcstes  suiii  ac  dcfcnsores  ;  Oplatus  Mileviianus  iu 
Hae  lib.  ii ;  Siricius  ui  epistola  ad  liimerium  Tarra- 
conensem,  cap.l4;  Paires  concilii  Carihagincnsis  v, 
can.  li;  qui  canon  refertur  in  iniegro  codice  Eccle- 
siae  Africana»,  c;in.  27 ;  Hieionymus  in  episiola  ad 
Sabinianum ;  Augustinus  iib.  i  de  Daplismo  conira 
Donatistas  cap.  1.  Leo  I  iu  ep.  ad  Rusiicum  Narbo- 
nensem.  resp.  ii :  c  Quod,  inquit,  sine  dubio  ex 


apostolica  traditione  desccudit,  secundum  quod  scri-  J)  niientiam  osiendit,  brevi  temporis  momenlo  longa^vi 


ptum  est :  Sacerdos  si  peccaverit,  quis  orabit  pro 
eo?  Unde  hujusmodi  lapsis  ad  promerendam  mise- 
ricordiam  Dci  privaia  est  expctenda  secessio,  ubi 
illis  saiisiaciio,  si  fueril  digna,  sit  etiam  fructuosa.  i 
Palrcs  concilii  Epauncnsis,  can.  22 :  i  Si  prcsbyier 
&ut  diaconus  criiucn  capitale  commiserit,  ab  oflicii 
lionore  depositus  in  inonasierium  rctrudalur,  ibi 
tautummodo ,  quanuiu  vixerit ,  commuuione  su- 
iiienda.  >  Ei  Isidorus  ilispalensis,  lib.  ii  dc  ecclesia- 
slicis  Ofiiciis ,  cap.  IG  :  c  llanorum  duntaxat  digiii- 
iate  scrva(a,  ila  ut  a  sacordoiibus  et  lcvitis  Deo 
iaiiium  icbie  fiat,  a  c;eioiis  ^ero  aslanle  corain  Deo 
f.oIemniter  sacerdote.  > 


temporis  peccata  delere  poterii?  Nonne  iertio  Pe- 
trus  negavit?  nonne  iertio  cum  jurainento?  nonne 
vilis  cujusdam  ancillx  verba  iimens?  Quid  ergo? 
Oporluiine  illum  ad  poeuiientiam  multos  annos  ler- 
rere  ?  ncquaiiuam ;  sed  eadem  nocte  lapsus  est  et 
erecius ;  vulnusque  et  medicinam  accepit :  aegrota» 
vit,  aU|ue  ad  priorem  rediit  saniiatem.  i 

lu  homilia  de  bcato  Philogonio  :  c  Neque  mihi 
quisquam  dixerit,  Vcreor ,  habeo  conscieniiam  pec- 
caiis  oppletam  ,  sarcinam  circumfero  gravissimam. 
Suificit  enim  horuin  qninque  dierum  iempus,  si  so- 
brius  fueris,  si  aiientus ,  si  vigilaveris ,  ul  inullilu  - 
dinem  peccaioruiu  reddas  conlractiorem.   Nec  iliud 


iKU^iliii^jiii  eajonup.  caiio::ica,  can.  oi  :  t  AJulic-      pcrp^vrlc  quod  1  rcvc  icinpus  e^!,seri  illud  considcra 


SUPPLEnENTUn 

AD  AUCTORES  INCERTI  ANNI  S^CULI  VIII 


mmm  m  tusamdus. 


(Apod  Goilb.  Heiae,  BiblioUieea  Aoeedoioram.) 


MONITUM  IN  SEQUKNTES  ASCARICI  ET  TUSAREDI  EPISTOLAS 


A&caricl  el  Tusaredi  epislolsc,  qaas  hic  tibi  praebeo  ,  iector  bencTole,  inveni  in  codice  sra  1085,  td  est 
anno  1047,  scripto,  ouem  olim  inler  libros  ccclesiae  Gaesarau^stanae  conservatum  nostris  diebus  in  biblro- 
Ibeca  Scorialensi  sub  numero  J.  I.  5  babemus.  Liber  manuscriptus  varisrcontinet;  incipit  enim  ab  illis 
epistolis,  quibus  includuntur  Isidori  Hispalensis  Elymologiac.  Tum  sequitur  alia  manu  scriptas  locus  Cora- 
menUrii  Gregorii  in  Isaiam  compositi ,  quem  excipil  sine  ulla  alia  inscriplione  :  Incipit  prologus.  Sybiii^r 
generaliter  omnes  [eminie  dicuniur,  etc.,  id  est  notus  ille  libellus  de  Sibyliis,  cui  subscripta  sunt  verba  - 
Explicit  liber  feiiciter  Deo  gratias.  Dominico  preibyter  [ecit  xii  KaL  Septembrii  cera  1305.  Denique  rur&us 
alia  manu  scnptus  liber  de  scptem  planelis  coeli. 

Tusaredus,  ad  quem  prima  epislola  scripta  esl,  et  qui  in  secunda  respondet ,  alioquin  ignolas  est ;  Asra- 
ricus  aulem,  qui  ei  scribit,  el  ab  eo  epistolara  accipit,  nemo  alius  est  quam  episcopus  Asturum,  qui  Ado- 
plianorum  controversiis  erumpentibus  commemoratur.  Adrianus  papa  in  epistola  ad  Ilispaniae  episcopos 
data  (cp.  97)  qucrilur  quod  inler  eos,  prxHer  errores  quos  Egila,  de  quo  jain  saepius  se  locutum  e^  («icit 
Migeiio  duce  divulgasset ,  Elipandus  quoque  et  A%caricu%  de  Filii  Dei  adoplione  haeretlcas  opiniones  disse^ 
minarent.  Elipandus  autem  in  epislola  ad  Fi  Jeltum  [A/. ,  Fidclem]  abbatem  data  huic  Ascaricum  exemplar 
quod  sequatur,  proponit,  laudans  quod  non  maaistri  arrogantia  sibi  sumpU ,  sed  interrogantis  modestia 
usus  se  adisset.  —  Yerum  cum  in  epistolis  quas  nic  edendas  curavi,  de  propria  controversia  de  Adoptioae 
non  sermo  sit,  neqae  censeri  possit,  aliud  tempus,  alium  Ascaricum ,  episcopum  Asturum,  quem  non  no\e- 
rimus,  signidcari,  statuamus  necesse  est,  iilas  epistolas ,  anteqaam  controversia  vera  erupissety  scriptas 
esse ,  in  quibus  cognoscimus  sollicite  scrutanles  Asturum  animos  nec  non  Nestorianonim  opiniooes ,  qu:c 
celeriler  officere  ct  poterant  et  debebant,  ut  controversia  aperte  erumperet.  Itaque  magnam  lacanam 
explent,  quae  usque  ad  haec  tempora  in  Adoptianismi  historia  fuit.  Cieterum  eas  eadem  mala  Laiiniuie 
icriptas  profero,  qua  auctor  usus  est,  spcrans  me  linguarum  investigatoribus  gratum  facturum. 

l-  germina  veslrae  curavi  reverentiae  insinnanda.  Nam 

ASCARicus  TC8ARED0.  p^tnt  omncs  abhinc  Asturianis  usque  io  ora ,  qui  m 

Direrta  Ascaricus  episcopm  ad  Tusaredum  Dei  famu^  clericalus  persistunt  oracia  uno  seu  vel  qnasi  ex  ore 

lum  4f  ipsis  sanclorum  dormientium ,   qui  cum  probrosa  de  illo  quocum  corpore  dormientiom  saa- 

CMristo  surrexerunt  corpora,  quid  exinde  continet  ctonim  surrexere  corpora ,  immo  corpora  vivificau 

gesta  ncmpe  in  gloria  ^^^^^^^  impudenler  sparge..-  •  Et  licet  omnium  noo 

Quaroquam  inconsolabilis  luctus,  intolerabilis  do-  wm  uno  eodemque  sensu  fugate  omnium  tameo  con- 

lor  vchemensque  meus  meror,  dum  vulgi  funestus  Icctura  una  terminare  sententia,  nam  pleriqae  ea 

personat  et  strepitus  vos  jacula  insidiantum  subire  non  gloriosa  resurrexisse  credunt  sed  corropia  ne- 

cxitium,  tamen  quia  placida  versa  vicc  vos  intonuit  a  que  ad  hoc  ca  suscitaU  quasi  cum  Christo  perpefaa 

alia  ,  vestrum  incolumem  bcnivolum  persistere  ani-  viventia  hominibus ,  sed  ul  incredulis  Chrisli  osteo- 

mum]  omnis  ylico  convulsionis  umbra  a  me  est  de-  derent  rcsurrectionem  gloriosam.  £t  non  io  coelesti 

iersa  ct  fncti  rcdiviba  nunlii  jucundiUs  mea  usquo-  ut  bcatus  referit  Jberouimus  Jhenisalem  sancUm 

qitaque  moeslu  perluslrare  praecordia.  Proinde  ulnis  sed  in  illa  Judaeorum  apparere  dicunt  lerrena.  Cl 

cum  voce  porrectis  ad  aelhera  tota  cum  exaltationc  sicut  Lazarus  ct  alia  corpora  anie  Domini  pas^ 

Christi  indignus  bencdixi  potentiam ,  qui  ita  suos  nem  ab  ipso  Domino  susciUU  in  prlstina  ea  subisse 

inter  impiorom  decipula  tuetur  et  liberat.  Denique  exitia  ad  propriaque  remetissi  bustu  ei  ad  adven- 

licet  scire  postergastula,  postevulsionem,  postlu-  tum  nsquc  Domini  reqoiescere   susciunda.    Ilhtd 

ciuram ,  post  innumera  contumelia  nobis  secundum  qaasi  obiter  beati  Isidori  edicto  in  roedium  profe- 

apostolum  devita  consolationis  transmittcrem  verba,  rentes  ut  de  Adam  iresque  patriarcis  quod  eos  ia 

sed  a  prudentissimo  fortissimoque  viroscio  eumjam  locum  urbe  propriis  narres  requiescere  in  sepukris 

esse  ci  tempore  ct  ratione  sedaU.  Illa  sont  solum-  non  intelligentes  stolidi  et  lirantes  ut  ille  si  palria 

modo  qua  nuper  pullulant  sclsinaU  in  hiscis  par:ibiis  vcl  quorum  ncscirct  Domiui  jussu  susciuta  illa  cor- 

•  Legcn<lum  videtur  :  spargere  errores. 


i^Z  AlSCARICI  ET  TISAREDI  EPISTOLiE.  1234 

pora  esseiit ,  ticque  propriis  ea  vidisse  oculis  si  sint  A     His  exemtis  salutis  ofAcio  mitto  et  meminationes 


Ifl  suis  aut  non  sint  sepulcris,  sed  antiquum  soluin- 
modo  4e  patrum  viiam  yel  obituro  gcnesis  proferai 
fttoriam.  —  Nonnulli  vero  ignorantes  quod  intersit 
inter  corpus  et  animam  propter  corpora  animus  mi- 
seri  adstruunt  snscitatos  ob  illodquod  scribitur  Do- 
minum  momordisse  infemum  et  justorum  tantum 
animas  eruisse  ,  non  peccatorum.  Alii  snnt  qui  vera 
resurrexisse  credunt  corpora ,  et  ea  hactenus  vibere 
adftrmant  sed  in  coelis  illa  esse  abominant,  illud  sa- 
cratissimnm  olicientes  oraculum  evangelicum  :  ne- 
roo  ascendii  in  coelum  nisi  qui  descendit  de  coelo, 
fiiius  bominis  et  nullius  hominis  esse  dicunt  posse 
in  coeliseamem,  nisi  illam  quam  paratam  Dominus 
dignatus  est  indoere  salut?.  \olunt  et  isti  adicere 
illam  jam  dicti  beati  Ysidori  senlentiam,  quod  sit  ^  hum  gaudium  amoris  veslri,  lacrimas  fluere  fecerit 


sanctomm  vestris  sacris  auribos  pando  ,  et  ut  pro 
roe  orare  dignetis  rogo ,  et  ut  mea  abiuantur  piacula 
et  liberer  ab  infidelibus  qui  sunt  in  Judaea.  Per  vos 
illos  domnos  et  communes  dulcissimos  Olios  sospi- 
turae  cxposco* 

H. 

TCSAKEDCS  ASCARICO. 

Recensita  litteramm  vestraram  serie  Jucunduro 
Dominus  reddidit  animnro.  meum,  ob  quod  vestrae 
mihi  paluere  salutis  indicia.  Nam  si  mihi  plures  ma- 
ncret  Iingu3  loquellus,  ncn  possem  edicere  quae 
meum  cor  inlustraberit  gaudium ,  qoove  exallaverit 
in  jubilo  ut  etiam  mclum  longinquo  tempore  rcdivi- 


post  resurreaioncm  sanctis  iii  carnem  habitatio  in 
coclis  promissa,  et  hoc  pcrtinei^e  noscentes  ad  ilUm 
qune  omnium  erit  hominum  resurrcctio  semel  in 
Christi  secundo  adventu  facta  ,  et  non  ad  illam  de 
qua  Ihoannes  in  Apocalypsin  dicit :  hacc  est  resur- 
rectio  prima.  Obtendunt  praeter  ea  bomines  ct  alia 
plura  deliramenta  neutricia  quae  potius  nobis  insi- 
deiidum  quam  sinl  per  ordinem  rcplicanda.  Nec  hoc 
f^ilere  debeam  quod  de  gloriosa  ct  semper  virgine 
genetrice  Domini  nostri  Jcsu  Christi  Maria  enerviier 
fliixiilicere  non  erobescunt  nec  metuunt,  quod  mihi 
eJieere  pudct ,  tani  communem  interisse  in  conspe- 
ctu  bomiiium  mortem  et  in  sepulcro  haclenus  corpus 
ejus  multis  visiim  hominibus  requiescere ,  et  quia 


et  mocrore  veternum  relebabcrii.  Mox  vero  ut  per- 
lecta  est  ipsa  relaiio  quasi  e  poliandro  suscitatus 
statim  Jboannes  anxietates  forinsecus  et  extrinsecut 
roanibus  cordis  dextera  laebaque  abiciens  ad  turrero 
David  quem  canticum  caAlicomm  canit  videlicet  for- 
titudinem  Scripturaruin ,  in  qua  mille  clippei  pcn- 
dent  et  omnis  armatura  fortium  concito  gressu  cu- 
curri;  ut  ex  ca  vel  unum  clippeum  frumcumque 
tollerem ,  per  quod  tutus  a  bos  [Foriej  am))08]  te 
dulcem  fratrem  a  Sodomis  eriperem  et  suae  prospe- 
ritati  restitucrem.  Ilinc  mihi  supra  mella  dUecle  quia 
non  omncs  codices  quos  volui  presto  babui  curo 
grandi  aiidacia  vestris  orationibus  fretrus  [fretus] 
ex  caJem  turre  unum  clippeum  primum  Grcgorium 


nie  igneis  omnes  perfodiri  quotidie  non  cessant  ja-  C  adprebendi  atque  ex  eo  modicum  summaiim  carpsl» 

cu!is  et  occ  minimis ;  quidam  enim  qui  mihi  opem 

ferre  vult  aut  potest  ob  hoc  sugero  et  tanquam  prae- 

seiis  humili  prece  deposco  et  pcr  illam  quae  exupe- 

rat  omnem  scnsum  pacem  Domini  Jesu  Cbristi  ob- 

lcstor,  ut  quidquid  de  hac  rc  vcsl.a  beatitudo  sentit 

aut  legisse  recolct  scribcre  ordinelis  el  mihi  diu  non 

difGiTatis  dirigere.  Ita  regnum  possideatis  indetcrmi- 

nabilero.  £t  talein  conscribere  tua  sanotitas  ordinct 

epistolam  testimoniis  multorum  adprobatam  quae  et 

roe  instmunt ,  et  aperta  fronte  contcntiosos  redar- 

guunt,  quia  si  mihi  ocius  vestra  non  subvenerit 

cautio,  puto  me  funditus  eorum  fiicisci   morsibus. 

Imitare,  imitare  Dominc  patriarcum  Abraam  et  curo 

ter  senis  terque  cen(enis  famulis  famoso  viclor  prc- 


quod  ad  illomm  coniroversiam,  de  quo  satis  oppo- 
natur,  quae  pcr  pauca  de  qua  lo<(uimur  huic  opellae 
arfigenda  sunt.  Contemtio  enim ,  ut  ait  Apostolus,  ad 
nihil  ulile  est,  nisi  ad  subversionero  audientiuro. 
Melius  isti  qui  sapientiae  contradicunt  faccrent ,  si 
saperent  ad  sobrictalem,  quae  ut  scisma  parvuUs 
seiisu  in  ecclesia  gcnerarent.  Praepukhre  agere  de- 
buerunl^si  cum  apostolis  sederentiu  ciYiialem  quoad- 
usque  iudnerenlur  virtutem  ex  alto,  el  quuro  in 
corde  suo  abscondcrcnt  eloquia  Domini  ut  non  pcc- 
carent,  nec  hoc  dicimus  ut  non  inquirant,  scd  ut 
altiora  mysleria  Spiritui  sancto  derelinquant.  Suf- 
flceretque  illis  cum  Raab  meretrice  in  Jherico  per 
fenestram  coccum  emittere ,  videlicet  per  oris  coo- 


Uovince,  capUimque  fratrem  a  Sodomis  eme,  ut  in  ^fessionem  Cbristum  crucifixum  credcre  et  salbari. 


vos  impleatur  Salomonis  vcridica  illa  scnientia  : 
fralerqui  a<jyubatura  fratre  quasi  civitasflrma.  Du- 
plex  etenim  vei  triplex  funiculus  difflcile  rumpitur  et 
dito  si  fuerint  uno  sub  alio  substituitur  quia  et  testu- 
do  adglomerata  certanlium  luctus  facilc  evadit  sa- 
giilamm.  Sclo  ctenim,  scio  vos  sacpissime  undique 
occupare  angustia ,  sed  si  aliquis  inpedire  volucrint 
dinicultaies  eas  vincat  illa  caritas  quac  vincit  omnia 
ct  quae  non  quae  suut  sua,  scd  quae  quaorit  alicna. 
Eia,  eia,  mi  domine,  eia,  scribere  iion  difieras  ct  me 
a  iot  latrantium  turmis  et  unilique  morsibus  ad  rc- 
ciam  viam  emas.  Ita  semper  a^jutorem  in  omnibus 
Christum  vestra  babeat  sanctitas. 


audircntque  Paulum  vas  electionis  dicentem :  Non 
mc  fateor  plus  scirc  quam  Cbristum  et  hunc  cmci- 
fixum,  nam  qua  isli  fronte  ad  ampliora  mansionuro 
itinera,  videlicet  ad  decimam,  in  qua  manua  fluitur, 
vicesimum,  triccsimum  ceterisque  duabus,  per  quas 
majora  intelliguntur  sacramenta ,  jam  quasi  docti»- 
simi  gressum  lendunt,  scalam  ascendere  vel  desceq- 
dcrc,  ilium  ciipicnles  quem  vidit  Jacob,  qui  necdum 
tenuissimum  tramitcm  callere  primae  secundae  ier- 
tiae  quartae  quintae  sextae  !»eplimae  octavae  nooae- 
que  culcurrunl.  Egressi  de  Egypio  desudent  pnmum 
ii)  cremo  per  multis  anfractis  atque  angustiis,  pu- 
gncnt  ciim  regibus  Scon  cl  Og  i.  e.  cum  viliis  scu 


1235 


SnPPLEM.  AD  AL'CTORES  LNCI- RTI  ANM  S.€C.  MIL 


i53G 


cum  diabolo,  per  quos  scisma  et  ercs  *  in  Ecdesia  A  ^cranl  ingredi,  quia  nec  dum  ille  vencrat  qni  infcnji 


oriuntur,  sicque  ad  mannam  comedendum  accedant. 
Nam  et  eadem  manna  non  pius  colligi  praecipilur, 
quam  qaod  sufficerel ,  si  quid  superfluum  reponcha- 
tur  vermibus  buIIiebaL  Intelligant  quae  dicimus; 
nos  vero  non  oportet  illonim  sequi  vesania  qui  in 
ecclesiam  pcr  scisma  et  conicnUiones  inanilcr  la- 
borant  sciolos  se  aflecturae  cupientes  sed  declinarc 
et  ubi  iliorum  interrogationibus  non  debemus  in 
aslutia  neque  adulterarc  verbum  Dei,  sed  loqui  scita 
in  manifestatione  veritatis ,  nescila  relinqnere  Spi- 
.,  ritui  sancto,  ut  juxta  Esayam  usque  noslrae  ridelis 
sint  ut  regem  nostrum  videre  in  decore  mcrcamur. 
Ilis  praefatis  quia  de  illorum  sanclorum  quos  ab 
infemi  claustra  mcdiator  Dei  et  hominis  Cbnslus 


claustra  sua  dcscensione  solberet  ct  justonim  ani- 
masin  perpelua  sede  coniocarcL  Item  ipte  io  eisdem 
dictis  :  Priores  sancti  ab  inferni  locis  liberari  non 
potuerunl,  quia  ncc  dum  vcnerat  qui  illuc  sine  cul- 
pa  descenderet  ut  eos  qui  ibi  tenebantur  pro  origi- 
nali  peccato  a  culpa  libcrarct. 

2.  Quod  bonorum  aniniae  quamvis  ad  inferna  de^ 
scenderint  poenas  non  luebunL,  idem  doctor  in  ipsis 
trnctatibus  dicit :  Aiite  redcmptoris  nostri  iDcarna- 
tioncmjustorum  animae  non  ila  ad  infernura  descen- 
disse  creduntur,  ul  in  locis  poeualibus  teoerentur, 
^  ut  in  supcrioribus  justi  rcquicscerent  et  in  iofe- 
rioribus  injusti  crucientur.  Item  ipse:  Justorum 
animae  pcr  medialoris  adventum  quandoquc  crant 


Jcsus  eruere  dignatus  est  in  vestra  epistoln  mentio  ^  ab  inferni  locis  quamvis  non  poenalibus  liberandae, 


cst  facla,  ideoque  ex  majorum  nostrorum  codicibus 
senlentias  quas  carpsimus  buic  paginae,  ut  nos  ve- 
stra  sanctitas  facere  maluit,  licct  non  ut  volui  sed 
ut  potui  scriptas  protrabi. 

i,  QuoJ  ante  aJvenlum  mcdiatoris  Dei  el  hominis 
omnes  et  boni  el  mali  ad  inrerni  claustra  descende' 
rint.  2.  Quod  bonorum  animae  quamvis  ad  infernum 
descenjercnt  poenas  non  hiebunt.  5.  Quod  elcclo- 
rum  animos  solunimodo  dominus  ab  inferni  clauslra 
emit,  non  reproborum.  4.  Quo )  sancti,  qui  cum 
Cbrislo  surrexenint  gloriosa,  i.  e.  si>iritalia  perccpti 
sunt  corpora ,  qiialia  nos  cxcepturos  in  futura  re- 
surrcctione  expectamus.  5.  Q  lia  gloriflcata  il^orum 
sanctorum,  de  quis  agimus  suricxcrunt  corpora. 


ob  hoc  B.  Job  dicit :  constilue  mihi  tempns,  iu  qiio 
recorJeris  mei ;  Aguslinus  quoqne  ait  :  priusquam 
redemplor  nosier  morle  sua  bumani  generis  poeuani 
solveret,  eos  qui  coelcstis  patriae  vias  sectati  snnt, 
post  egrcssum  carnis  inferni  claustra  teniierunt,  dod 
ut  poena  quasi  peccalores  plecteret ,  scd  ut  eos  per 
ingrcssum  mediatorls  reatus  primae  culpae  absol- 
verct. 

3.  Quod  electorum  animiis  soIunMnodo  ab  infemi 
claustra  eruit,  non  reproboruin,  snnctus  ipse  Grego- 
rius  in  his  dictis  moralium  loquitur :  non  cnim  ab 
inferoo  redicns  Dominus  elcctos  simnl  el  reprobos 
traxit,  sed  ille  exinde  oinnia  substulit,  quac  sibi  in- 
haesisse  pracscivit.  Per  Oseam  prophetam  Domtnns 


6.  Quia  Jherusalem  ubi  visi  sunt  celeslem  illum  de-      dicil :  ero  mors  tua,  o  raors,  ero  morsus  luus  infer- 


Temus  intelligere.  7.  De  eadem  Jherusalcm  ,  nt 
utmmque  intelligamus  coelcslem  alqiie  terrcnum. 
8  QuoJ  non  omnes  sancli  quos  ab  infcriii  claustra 
eruit  Chrislus  in  carne  resurrexerunt,  scd  ui  seciin- 
dam  ait  evangelinro  multi.  9.  De  eo  qnod  in  apoca- 
lipsin  dicitur  haec  resurrectio  prima  et  cclcra.  iO. 
De  eo  quod  evangelium  ait  :  nomo  ascentlit  in  coc- 
lum,  nisi  qui  desccndit  de  coclo  filius  horainis.  \i, 
De  gloriosa  Maria  quod  nulla  storia  eam  doceat  pas- 
sione  aut  qualibet  morle  multai  i. 

1.  Qiiol  anto  adventiim  meJiatoris  Doi  cthoniinis 
omncs  elboni  et  mali  ad  inferni  claustra  descenderint 
F.  Gregorius  in  libris  moralium  sic  loqiiitiir  :  Ora- 


ne.  Quod  eaim  occidiraus  aginns  ut  penitiis  non  sit; 
ex  eo  enim  quod  mordemns,  parteni  abstmhimns 
partemque  relinqiiimus.  Quia  ergo  iii  eleetis  suis 
funditus  dominus  occidit  mortem,  mors  mortisex- 
sliiit ;  quia  vcro  ex  inferno  partem  abstulit  partem- 
que  reliquit ,  non  occi<!it  funditus  seJ  momordit  in- 
fernum.  Ergo  inquiimors  t»a  o  mors,i.e.  in  eleciis 
meiste  funditus  peritno.  Ero  morsus  tuus,  infem^ 
quia  sublatis  cis  te  ex  parte  transfigo. 

4.  Quod  sancti  qui  cum  Christo  surrexerant  glo- 
riosa,i.  c.  spirilalia  percepli  siintcorpora,qiialianos 
excepluros  in  fulura  rosiirrcriiono  expectamns  om- 
nis  catholicus  non   an:biglt  crc  lcre  et  praedicare. 


nis  homo  quamvis  mundae  probataeque  vitae  fuerit  q  Nam  dum  dc  ipsa  resurrcctione  Grcgorius  bealissi- 


ante  adventum  mediatoris  Dci  et  hominis  ad  inferni 
clanstra  desccndere  diibiura  non  est ,  quum  homo 
qui  per  se  cecidit,  per  se  ad  paradisi  requiem  redire 
non  potuit,  nisi  veniret  ille  qui  suae  incamationis 
mysterio  cjusdem  nobis  paradisi  ilcr  aj^crirel.  Unde 
recte  beatus  Job  Dominum  postulat  dicens  :  quis 
rolhi  tribuat  ut  inferno  protegas  rae,  Psalmista  qiio- 
qoe  ait  :  eripuisti  aniraammeam  ex  inferno  inferio- 
rl. —  Itemipse:  Omneselecti  qui  antc  adventumre- 
demptoris  nostri  venerunt  in  hoc  niundo  quantumli- 
liet  virtutum  juslitiaeqne  abercnt,  e  corporibiis  edu- 
rti  in  sinu  coelestis  palriae  stalim  nullo  mo.io  oo- 


mus  sanclam  romanenscra  ecclesiam  vel  per  cnin 
universam  instituerct  in  omelia  prima  libri  secnn:!i 
ita  affatur  :  Forte  a  se  aliquis  dicat:  jure  Chrisius 
surrexit  qui  cura  Deus  csset  tcncri  a  morte  non  po- 
tuit ;  aJ  instnicndam  crgo  ignorantiam  nostram,  a<J 
corroborandam  inrirmitatemnostram  soae  resurrec- 
tionis  exeraplum  sufliccre  noliiit,  solus  in  illo  tem- 
pore  mortuus  cst  et  tamen  solus  niinime  surrexit. 
Nam  scriptum  cst :  multa  rorpora  sanctorum ,  q;n 
dormicrant  surrexcmiit ;  ablnta  sunt  ergo  omnia 
ar^iraenta  perfidiae.  Ne  quis  enim  dical  spcrare  dc 
sc  non  debct  homo,  quoJ  in  carne  sua  exibuit  homo 


•  Id  est  hjcresos  seu  errores. 

»  Nota  margini  ascripta  addit :  sed  esr  superiora  inferui  loca,  aliu  nu  inferiora  credcndnm  e»4 


\'lo7  ASCARICI  ET  TUSAREDI  EPISTOL^E.  1253 

Dcus,  eccc  cum  Deo  homiiies  rcsurrcxisse  cognobi-  A  resurrcxerunl  cl  apparucruul  rauUis  ct  ingrcssi^^suni 


nius,  et  quos  puros  bomincs  non  Jubilamus.  Si  igi- 
tur  meiiibra  rcdemploris  nostri  sumus^pracsumanms 
i:i  nobis  quod  gcslum  constat  in  capite  ;  si  multum 
nos  abjecimus  sperarc  debcmus  in  nobis  nos  mcm- 
bra  ultima  quod  dc  mcmbris  ejiis  supei  ioribus  au- 
divimu'^.  Hacc  sunt  iliius  sanctissimi  Ycr!:a.  Dum 
dicit  nos  membra  ultima  talem  sperare  rcsurrectk)- 
iicm  qualcm  babueruntel  illi,  aperte  nos  iustruil  glo- 
riosam  ilios  i.  e.  spirilualeni  susccpissc  cariicm, 
qiialem  in  futuro  nos  accepturi  eriiuus.  Non  cnim 
iilc  nisi  de  futura  loquebatnr  resurrcctione. 

5.  Quia  glorificala  illorum  sanclorum  ,  dc  quil^us 
agimus,  surrexemnl  corpora  in  oracula  scptimas 
sabbali  hoc  tubarum  paschae  ita  afTalus  cst ;  San- 


sanctam  civitalem.  Illam  ^  aposlolus  dicit  :  qtiae 
vcrjm  snrsum  cst  Jhcrusalcm  libcra  cst,  quac  malcr 
omnium  nostrorum.  Undc  et  O^e  propheta  ex  perso- 
na  corum  dicit  :  sanavit  nos  post  biduum,  die  verum 
tertia  rcsurgimus  et  vibimus  in  conspoclu  ejus. 

7.  Dc  eadcm  Jhcrusalem  ut  ulraque  inlclligamus 
coelestem  alque  terrenam.  De  his  sanctus  Jhcroni- 
mus  belhlcmiticae  ecclcsiae  doctor  ct  presbytcr  iu 
iibro  quarto  comenlariorum  cxposilum  sccundum 
Matlhaer.m  ita  ayt  :  Sanctam  civilatem,  in  qua  visi 
sunt  resurgenles  aut  Jerusalem  coelcstcm  intclliga- 
nuis,  aut  hanc  terrcnam  quae  antc  sancta  fuerat, 
quae  ob  iJ  sancla  .ippellabalur,  propter  lcmplum  el 
sanctum  sanctorum.  Quod  autem  dicit  <  apparuerunt 


clorum  corpora  vivificata  consurgunt  :  abitaculum,  B  mnltis,»  ostendiiur  non  gcneralis  fnisse  resurrectio 


quod  paulisper  jacuerat  surgit  gloriosa.  Itcm  in 
eaJem  ebdomada  quarta  sabbati :  sicut  olim  te  mo- 
riente  mortna  corpora  surrexcrunt,  iia  nunc  in  hac 
rcs!irrectionis  tuae  festivitate  ;  scpulti  in  actemam 
rcquicm  Iransfeiointur  et  si  corpora  surrexeruiit  qua 
froate  ut  aytis  animas  adserunt  resurrexissc,  dum 
anima  substantia  spiritalis  sit  et  incorporea.  Aul  si 
corpora  et  non  glorificata  surrexerunt,  qualiter  ca 
adstruat  iterum  ut  Lizarum  moriturum.  Sicat  ad 
hoc  in  eadcm  cbdomada  sexta  sabbali  de  ipsum  uie^ 
ininit  quidamjam  dicta,  gloriosa  vibificata  corpora 
peremiiter  rcgnatunim,  corum  quoquc  sufi^raganti- 
bus  meritis  qui  cuhi  unico  filio  tuo  sibi  meruerunt 
resnrgere  dc  scpulcris  concordia  iu  nobis  vigeat  ca- 


quac  omnibus  appareret,  sed  specialis  ad  plurimos 
ut  ii  viderent  qui  cernerc  merebanlur.  Ilacc  sunl 
dicta  beati  Jheronimi.  Quum  ergo  in  utraquc  Jhcru- 
salem  nos  intcUigere  maluit  visuros  lcrrenam  atquc 
coelesten),  cur  isti  contemtiose  coelestem  iilos  ne- 
gant  asccndere  ?  Ncquaquam  cnim  ut  coclcstem  in- 
telligeremusdiceret,  si  in  glorificata  carneeosrc^- 
surrexisse  negaret. 

8.  Quod  non  omnes  sancti  qTios  ab  inferni  clau- 
striseruilGliristus  in  carne  resurrcxerunt,  sed  multi 
ut  sanctum  cvangelium  ayt.  Ambrosius  praecep- 
tor  Augustini  in  docmatc  Christi  in  homeliis  exame^ 
ron  ita  loquitur  :  Pars  quaedam  anti(piorum  patrum 
cum  Christo  in  canie  resurgit ,  ut  nostra  resurectio 


ritatis  et  si  pro  nobis  sufirnganlur  ct  a  quo  sunt  sus-  G  absqucambiguitatc  venicnte  itcrum  illo  obantcr  spe- 
citati,  quarc non  crubescunt improbi  diccre  eos  morte      rctur. 


sccunda  gustasse? 

6.  Qjiia  Jerusalcm  ubi  visi  sunt  hi,  qui  cum  Chri- 
slo  resurrcxcrunl  coelestem  illam  dcbemus  intellige- 
re.  In  eadeni  adhuc  jam  memoratam  ebdomadam  in 
tertia  sabbati  sicut  superius  dixi  iu  oracula  ea  pe* 
titio  quae  pro  orationc  dominica  dicitur  sic  afiatur  : 
ad  terribilcm  tronum  altaris  cursu  concito  pater 
omnipotens  properantes  rogamus  ut  omnium  peccata 
I  bentur  ct  in  indulgenliali  nngento  csse  ecclesiastici 
forporis  solidentur.  Quo  possimus  nostris  cum  rena- 
lis  infantibus  rcspirare  et  cum  mortuis  suscitatis  in 
Jhenisalcmcoclestcm  medullatum  portantes  sacrificia 
introirc.  —  Iiem  beatissimus  Heronimus  in  epistola 


9.  De  eo  quod  in  apocalipsin  dicilur  bacc  resur- 
rectio  prima  ct  cetcra.  Jheronimus  Victorianusque 
ila  ayunt :  Resurectio  prima  nunc  est  per  fidem  in 
aninia  cum  qua  pervenilur  ad  baplismum  absolutus 
al)  originali  pcccalo  introitus  in  regnum  Dci.  Re- 
gnum  utique  non  solum  illud  quod  sine  finc  perpe- 
tuum  sanctiserit,  sedet  nunc  in  quo  Christus  in  ec- 
clesia  calholica  regnat.  Quae  resurrcctio  non  per- 
mittit  homines  transire  ad  roortem  secundam.  De 
hac  resurrectione  dicit  apostolus  :  si  resurrexlstis 
cum  Christo,  quae  sursum  sunt  quaerite. 

iO.  llli  vero,  qui  contradicunt  diccntes :  Nemo 
ascendit  in  coelum,  nisi  qui  dcscendit  de  coelo  filius 


a  i  Eliodonim  pro  mortc  Ncpoliani  presbyteri,  quae  D  hominis,  iegantiibrum  beati  Juliani  non  Pomerii  sed 


ct  epitafion  vocalur,  intcr  alia  plura  sic  orsus  est  di- 
rere  :  Multa  corpora  sanclurum  dormientium  rcsur- 
rexerunt  et  apparuerunt  in  sanctum  Jherusalem  coelc- 
stcni;  et  tunc  impletum  est  illud  eulogium  :  surge  qui 
dormis  et  inhiminabit  te  Christus.  Patent  et  alia 
plura  divcrsorum  doctorum  dc  bac  rc,  quae  modo 
non  snnt  adiata  nostris  conspectibus.  Scd  ea  quae 
ab  praesens  repperimus  ,  si  et  pauca  aduc  testimo- 
nia  prorcramus  ;  beatus  Rufinus  presbyter  in  com- 
nicntariis  suis  exposito  dc  symbolo  ila  intcr  plura 
1  xputur  :  Quuin  Christus  surrexit  monumenta  aper- 
ta  sunt,  et  multa  corpora  sanctorum  dormienlium 


Toletani  qui  vocitalur  anticimena.  qui  patratus  est 
dc  his  rebus  quae  contraria  in  Scripturis  resonaut, 
sed  non  contraria  ab  bis  qui  vigili  sensu  Scripfuram, 
simundaminquirunt,  intelligen-Ia  sunt,sicutsuntplu- 
ra(iue  istislatet;ettunctacere  studeant  etnon  loqui 
quac  nesciunt. — Sianticimena  abest  currantadAgu- 
stinum  et  ipsuni  inquirant  in  libro  homeliarum  cata 
Jhoannem,  ctipsum  hunc  locumaudiantexploranteiu. 
Dicit  cnim  :  ne  qua  territus  in  Deo  sentiretur,ideo 
dixisse  Christum  credimus,  nemo  ascendil  in  coelum 
nisi  qui  descendit  de  coelo  bominis  videlicet  Ghri* 
stus  deus  et  homo  una  pcrsona.  Si  quis  vero  amplius  ' 


*  In  marginemanu  poslerioris  aetatisadditnm  est :  sinednhio  injressu  sanctam  civitatcfn  de  aua. 


1230 


INDEX  EN  S.  PAULtSUM. 


iiiO 


tcire  desidcrai,  ad  teitmn  buiusopcris  recurrat.nec  A  cti,  virgo  feta,  virgo  ante  partum,  virgo  post  par- 


iion  Eaceri  vel  Nicetae  commentaria  legat.  Inier 
plura  saoctus  Eucerius  dicit  :  Ideo  ipse  ascendit  qui 
descendit,  quia  licet  adsumserit  bominem,  tamen 
homo...  boc  estChristus  una  personaest.  Et  utique 
cum  illc  sit  caput,  sancti  autem  membra  sunt ,  ne- 
;'€esse  cst  ut  scquantur  membra  quo  caput  praecessit, 
bt  sit  in  coelo  (Ibristus  corporis  pleniluio. 

H.  De  gloriosa  Maria  qnod  nulla  storia  eam  do- 
ccat  passione  aut  qualibet  morte  multari  in  fine  hu- 
j'js  operis  invenics. 

[Hoc  loco  inserunlur  Jsidori  tibri  Ettjmotogiarum^ 
qnos  excipit  tractaius  de  coslo  excerptus  ni$i  fallor  ex 
tibro  Bedas  de  temporibus ;  denique  continuatur  epi^ 
ttola  Tusaredi  ut  sequitur  :] 


tum,  salutationem  ab  angelo  accipit  et  mysterium 
conceptionis  agnoscit.  Partus  qualitatem  inquirit  et 
contra  legem  naturae  obscqui  Gdem  bod  reiumit* 
Quum  Doroinus  ipse  in  cruce  Dositus  per  sanguiois 
testamentum  virginem  commendat  discipulis,  ut  ip- 
sam  mater  haberct  vitae  comitem  cum  filius  nove- 
rat  virginitalis  esse  custodem.  Hunc  quidam  corpo- 
ratis  ncsis  passioucm  asserunt  ab  hoc  Tita  migrasse 
pro  eo  quoJ  justus  Symcon  complectens  brachiis 
suis  Cbrislum  propbctaverat  matri  dicens  :  et  tunm 
ipsius  animum  pertransiet  gladius.  Quod  quidemio- 
certum  est,  utrum  pro  materiali  gladio  dixerit,  an 
pro  vcrbo  Dei  valido  et  acuto  omui  gladio  accipiti. 
Sp(H:ialiter  tamen  storia  nulla  docet  Maria  gbdii 


De  gloriosa  virgine  Maria  quoil  nulh  storia  eam  ^  animum  versione  peremlum,  quia  nec  obitus  ejus 
doccat  passione  aut  qualibct  morte  mullari  Isidorus  uspiam  lcgitur,  dum  tamen  reppcriatur  sepulcrani. 
ayt :  Maria  quae  interpretatur  Domina  sive  Inlumi-  llis  omissis  samtationis  copiam  dulciter  miilo, 
uatrix  a  virga  Jesse  orlus  conclusus  fons  signatur,  et  ut  me  scriptis  saepe  ac  saepe  reficiatis,  utique  a 
inater  Domini,  templum  Dci,  sacrarium  Spiritns  sau-      meis  moeroribus  sublevetls  vel  substoletis  suggcro. 


INDEX  IN  SANCTUM  PAULINUM. 


INDEX  RERUM  ET  VERBORUM 

Uu«  tuin  in  textu  sancti  PauIiDi,  tum  in  notis  continentur.  (A  col.  hujus  voluminis  10 

usque  ad  68^.) 

Plumert  Arabici  respondeni  numeris  crassioribus  textui  iruertis;  Romanif  tenuiortbus  in  Prolegomenis  intet 

uncos  positis. 


A^kTon  cpisropu^  Avenliensis,  20r>. 

Abhatrs  et  thliatissm  quid  offt^rrcnl  ad  primam  misstra 
Mar(|iiardi  patriarciia^  Aquileiensis,  271. 

Al)b»tissx  el  iitoniales  porraro,  et  quibus  de  causis  e 
inonastprio  e^redi  valereat,  89.  CancsaJ  veaaodumqiita- 
do«{Me  aleb;ini,  83. 

Ahlaciar''  pro  laclare  a  Pauliuo  ac<'Cptnm,  154. 

Abo5in<1a,  vidiia  Silonis  regi%  soiliciiala  tW  Eliptndo  ut 
snnK  partes  sefpicretur,  213.  >lo\et  Etheriiim  et  Ueatum 
iii  Ki  pandiim,  ihld. 

A'fstergere  i\\w\  imporiet.  60. 

Abundantius  opiscopns  Tridenlinus,  206 

Accanltiocliocrus  t  spiiiis  DchiQai  diclus,  146. 

Accota  qiiid  sonof,  x\i. 

Accubitoi-  rJiristi  Jo.mnes  rur  dicios,  121 

Acies  ul  dispHsiti  iuerit.  182. 

Acllciisls  epi.NCopaius  204. 

Acolabus  pro  Acolis  dictUMi,  xvt. 

Adaiardus  abbas  Corboi"nsis  in  caost  Spiritus  sancli 
Itomnm  mitUtur,  251. 

Adam  et  Cbrisii  iinUatio  \aria,  28. 

Ad<lere  et  minuere  stripiuru;  quid  sit,  70 

Adoptare  quif,  22.  Amoris  est  actus,  1 10. 

A'?opiio  coiiveuil  noliis,  Don  Christo,  126-  Tnquo  differi 
.1  s' ivitu'e.  210.  Ex  afTecti^uie  procedit,  4.  Qiiaodu  de 
I  lirlsto  priino  audiia.  212.  l*er  Tbeodosium  ab  Oi  iei.te  iu 
liis;>:'fiiasdelaia,  ibiit, 

Adoptivorum  ci  Conosianorum  lisereitis  quod  diflTcranl. 
f !,}(*,  —  Adoptivoriiin  hspre^is  Ne<lorianis'iii  sobolcs,  209 
ct*q.  —  Ut  in  Hispai.its  iniriisa,  21  i.  —  Adopiivum  dicunt 
riiristum  hapretici,  2.— Adoplivusquisprcprio  dicatur,  3, 
4.  —  in  .idn|.tivis  non  se  complacet  Deus  sicul  in  fuge- 
idio,  1 18. 

Alriantts  I  |Hipa  0:  compier  Caroli  Ma^id,  xxiii  Non 
itt*  iniscet,  ei  liorlatnr  Caroium  Mugnum  n  n  se  miscere 
in  eleclionibus  e).iS'oporum ,  xxv.  Denuita  in  Roiiiano 
t'  n  iiio  per  sutm  opistolam  mittlt  ad  lli^pan  «  episcop<is, 
2f7.  Morittfr,  200. 


Adrianus  Polonsis  cpisi^opus,  205. 

Adulaiores  decipiunt,  24. 

Adiilaniur  vnt  caeteris  superbi,  59. 

Adiiliera)  fcmiuac  quandoque  virorum  vit»  inaidialri- 
ccs,  17. 

Adulteri  a  i»stimoniis  ferendis  arccntiir,  IR.  Cansts 
d.inles  iiiairimonii  solven.li,  ad  secundjs  nupitas  titusf« 
prohibeiitur  ct  ain  posl  cuiupartis  moriem,  87. 

Adiilterium  lin>!uae,  2. 

AdvocaUis.  Idrm  ac  defetisor,  11.  Non  idem  qui  meJit- 
tor,  1!i.  ^'unni  h:ibeb.tt  A'iuii.  Erclesia,82. 

Advoca  ii  Aqnil.,  ilb^.  Vide  Advocatus  Aqnil. 

yEijiiius  episcopus  Veroiicnsif,  206 

ii'jii'>nciisis  idom  ac  I.aliaceiisis  epi^copus,  204. 

i£las  Caroii  Ma^iii  aurea,  Ludovici  Tii  trgenlea,  fllio- 
ruin  cjus  ferie.i,  18.'>.  —  Ju.eiiilis  qua;  fugiai,  43.  —  Quj 
•J  nratrimoniiiiii  proprh,  86.  —  Matura  Felids  e{)iii(.0i4 
l  rgoliittfii.  109 

Miis  ordioaiidorum  e^dscoporum,  xiii. 

M'.ii\i  tacloriias  Terluiliauo  quid  sik,  86.  Itifrt  sttteoi 
quid,  80. 
*  i£iaics  vits  hominis  quot»  98. 

AlTincs  qni,  11. 

A^ar  aocilla  caro  est,  40. 

Agalb)r>i  Ieg<  s  sut «  caiitaban^  ITO. 

Agiiclius  e|  isc<>pus  de  Azi'io,  201. 

Agiiellus  <>pisco,>us  Trideiitinus,  206. 

Agnus  Uirisii ,  iit  bomo  dicilur,  147. 

Agobardus  citorcpiscopus  l.aid^adi,  224.  QuandM  f^rtiH 
fpisofrus  Lugdon.,t6r^.  Dctegii  trrorfs  Felicls  pust  •*jus 
uioiiem,  16.  Non  probat  cautioa  nisi  ex  Scripliirtt,  85. 

Agriecla  (Agricola)  laudaiur,  vu. 

Axricultun  notiiliiati  lum  obo^*,  xir. 

Aguirrc  (Josepb  S^eiizde)  (adiualis  laiHiaiiir,  2ii. 

A'x  qiie  u.embra  iu  bomine,  12').  Pro  reiiii>  uiiia'i 
113. 

Album  et  ctii  'ilum  ut  diiTcran*,  1S2. 

Ahuinus  redit  in  Ani;liam,  l'.)8  el  216.  Ri»vori  ii.r  n 
Fraiiciam,  217.  l:iter  doclimes  aul»  t  ar  li  Mtgnr,  1.  ^- 


49il 


INDEX  IN  S.  PALLliNUII. 


|S4i 


rtinctaiar  rredtre  lispreilcU  eiHimniatoribas  Etherii  et 
Heati,2tS.  Petit  libclluin  Felicis  Adrlano  papac  et  Panlino 
|iatriarcb:e  commonicari,  it8.  Scribit  post  conciiiom  Fran- 
corartannm  litieras  amoris  plpnas  Elipando  Toleiano  epi- 
M-oito,  sed  fnistra,  230.  Ut  Titiiperetiir  ab  Elipando.  ihid, 
retiil  a  Carok)  et  doctis  viris  librom  snom  conlra  Feiicem 
recof nosci  et  probari,290.  Mittit  eam  per  Benedictum 
nbliateni  frairibus  in  Gotbia,  222.  Absolvit  an.  800  libros 
ivconlraElipandum,^2.  DehortaUirCarolomab  exlgendis 
di^imis  Avarum,  93.  Gntulator  Paulino  de  Regula  lldei, 
170.  Praedicit  Lodovioo  Pio  imperium,  ixiv.  Eius  testimo- 
iii4  de  Paulini  docirina,  xlvi.  Ejus  cum  Pauliuo  aniicitia, 
XLvi.  Ejos  inors  t9  Maii  an.  804,  xl'  ni.  Ejus  Episiolae  se- 
ronduro  dignitalem  persooaruiu,  uoo  serundum  seriem 
temporum  edit«/,  2i5. 

Aldatfisus  Desidcrii  regls  T^gobard.  fiUus  rebellionem 
in  Caroliim  Magnum  soliicitat,  xv. 

Aldii  et  Aldiones  qui,  xvii. 

Aldo  episcopus  Yeroiiensis,  206. 

Alexaiider  papa  III.  Quid  circa  eanoDizailoiies  saBCtorum 
sanriverit,  xlvui. 

Alimus  episcofios  Sablonensls,  205 

Aliter  dc  Patre  Christus,  aliter  de  malre,  sed  non  slter, 
112. 

Alius  atqne  aliiis  in  Trinitate  :  aliud  atqoe  aliud  in  ia- 
carn»tione  at  intelli^enduin,  12. 

AlleKorisB  frequrniiores  in  scri|>toribus  medii  s\i,  27. 

Alpes  ut  onines  montes  dici  possinl,  171.  Coltiae  lem- 
pore  Rotaris  regis  Lon;;obardorum  adhuc  sub  Roinanis 
•r;ini,  239. 

Altar»»  de  terra  est  rhristus  in  incarnaiione,  150. 

Aitini  ronciliom,  191  ei255.  Quomoiio  dictum  Foroju- 
lleiise,  258.  Episcnpatus,  20i. 

Aliini  vcteris  debcriplio,  258. 

Aliiuum  ab  Aitila  eversum,  259.  Ejus  sitns  et  rellqui» , 
ibid. 

Aliiiienss  nedis  Toroellnm  translatio,  et  ab  Aquileientl 
prnviiicia  disiractio,  259.  Post  trauslatioiiem  nomen  reii- 
iiu  t,  quod  tandem  amisit,  ibid, 

Altinates  ab  Aliila  exar.ti  Torccllum  so  recipiunt,  259. 

Aliittidiiies  in  architectura  perpend.culo  dimeos»,  119. 

Amaior  episcopus  Tridentinus,  206. 

Amatus  ppiscopiis  Fclirensis,  206. 

Ambarvale  ct  Amburbale  sacrilicium,  ui  diflrernnt,  181. 

Ambrosii  (S.)  de  locamaiione  liber  cur  dicatur  vi  de 
Tide  3  Paulino,  161. 

Amicilia  non  nisi  inter  bonos,  xlv.  —  Et  sequales,  ibid. 
—  OiJ*re  inter  dispares  non  coalescat,  ibid.  Yera  ol)  di- 
stnntiam  iion  perit,  ibid.  ei2i. — Dei  et  sxculi  in  quo 
consistat,  25. — Quae  deseri  potest  nunquam  vera  fuit,  25. 

Amiciiia  (de)  Pauhni  el  Alcuiol  caniien,  xlviii.  —  Aiui- 
€iti:e  Pauliui  cum  primoribus  sui  saeculi,  xlv  seq* 

Amicus  dimidium  anima?  amici,  xlvui. 

Anftor  benefuciens  ad  auiandum  incilat,  51.  —  Amor 
proxiini  iranqoillilaiem  parit,  52.  —  Amor  prufaous  dulcis 
«•i  amarus  ut  sil  ct  diralur,  ?ii, 

Au;iciironismus  P.  Bombardi  Paulioom  I  cum  Paulino  II 
conruDiienlis,  ix. 

Anathema  ab  excommuni&iiione  in  qiio  differat,  90.  Est 
r^coTnmuuicaiio  major;  non  lAviter  ferenduni,  ibii.  Qui- 
bns  privet,  ibid.  Latuin  in  Felicem  ei  Elipaudum,  7.  Ge- 
niinaium  Pauli  quid,  171. 

Aocilla  Agar  caro  est,  40. 

Aiidreas  pptscopus  Civiiatis-Novie,  263. 

Andreas  Veientaous  episcopns,  205. 

AnnpVi  et  eorum  scieotia,  6'J.  Ut  subtiles  dicantur,  78. 

Aiigelicus  ordo  virgiues  suut,  91 . 

AnKlll)ertiis  Homerus  «iictus ,  xxxii.  Carolo  Hagno  a 
secrelis,  195.  Romam  cnm  spoliis  Avarorom  mittitur,  200. 
Fe- 1  Alciiini  epistolam  Paulino,  ibid.  Felicem  Romam  de- 
ducit,  21.7.  Terlio  Rouiam  a  Carulo  dihgitur  e  concilio 
Francorordiensi ,  219. 

Aogilramnus  episco.^us  in  aula  Caroli  Magni,  194.  Oliiit, 
19». 

Angnis  d^enion,  180.  An  verus  qui  Evam  diabolo  ope- 
rnute  seduxit,  ibid, 

Aniaiius  abbas,  et  diploma  ei  datum  Franoofurtl,  xxvin. 

Aoimaliiim  \oces,  12. 

Anima  siue  carne  spiritus,  5.  Ejos  actiones  in  et  cnan 
corpore,tf.  Siue  carne  nou  esiirit,  non  siiit,  etc,  ibid,  In- 
ter  eam  et  ppiritum  uuud  dtscrimen ,  15.  Eqiies  corporis, 
41.  Ejus  perdilio  ut  lugenda,8i.  Ut  peccet  pcrcarnem, 
fl2.  —  Animum  Chrisii  negabanl  Ariani ,  ci  quare,  208, 
Vrnaiem  cur  avariis  hahere  dicitur,  57. 

Aiini  regnorom  Caroli  Magni  quoinolo  in  diplomatibiis 
attendendi,  xvii. 

Annus  bissextilis  796  scriplioois  librorum  iii  Paulitii 
comra  Fellcfin,  98. 


Ansberios  Mediolanensis  episeopus,  231. 

AnselmoB  Bellooensis  episcopus,  203. 

Anto,  seu  Zaolo,  cum  fratribus  fundat  mooasterla  Sexil 
et  Salti  in  Forojiilio,  255. 

Autofiitfs  (S.)  abbas  cnr  de  Vlenna  dicius,  l.  EJos  iem- 
pli  pro.««pectus  litini  a  Dionysio  Delphioo  natriarcha  eri- 
giiur,  iMd.  Ejussororao  monasieriorum  femioarum  au- 
ctrix  fuerit,  87. 

Apices  pro  epistolis  accepti,  8. 

Apollinaristarum  error,  12seq. 

Apostoli  coUimnae  Ecclesiae,  185. 

Aqua  abundaotiam  et  vilitatem  designat,  37. 

Aquila  diclus  ab  Alcuino  Aroo  Salisburgensis  episco- 
pos,  xxxa. 

Aqiiileia  Aglar  Germanis  dicta,  xxxvu.  Noo  in  Illyrico, 
aed  in  lialia  sita,9.  Reripit  S.  Marcuiu  evangeiistam,  182. 
KJus  eicldium  carmine  defletur  a  Paulino,  186.  Vctos  ei 
nova,  258. 

Aquileiense  lemplum  quibos  divorum  sacrum,  xxv, 
XXVI.  Restauratum  a  Maxeniio  pairiarcha  ope  Caroli  Ma- 
gni,  2i>0  seq.  —  Aquileiensc  capitulum  decernit  Ueri  caput 
argeiiteum  sancli  Puulini,  278. .— Aquiieiensis  archidia- 
coiiatus  jura  reformata,  265.  —  Aqoileiensis  clerus  dooa- 
tor  libera  eb^ctioue  sui  patriarcbsp  a  Carolo  Magoo  Pau- 
lino  intercedente  ,  xxv  et  258.  Laudatur  a  S.  Hieronvmo 
sub  S.  Valeriano,  258.  EJus  coovictus  el  vita  communis, 
XXVI.  —  Aquileiensis  Ecclesia  plurim(s  saiictos  Gailicaais 
Germanisiue  Ecclesiis  pertineutes  vcneralur,  et  eoram 
dilaiur  reliquiis,  xux  seq.  Advocatnui  suum  babebai,  82 
et  2(i5. 

Aquileiensem  Ecclcsiam  non  patiuntor  Utlnenses  dari 
in  eoinmendam.  xn  et  274.  —  Aquilciensis  Ecclesia  babe- 
bal  symlKtlom  fidei  proprium,  251  et  seq.  Ilem  oflicii  m  ei 
Missale  proprli  rlius,  279  et  seq.  Ut  servos  io  liberlatem 
asciscerei,  270.  —  Aqoileiensispatriarcha  onde  eiqoando 
dicius,  XI.  Quis  ruerit  qui  Piioiio  communicavit  in  causa 
de  Spiritn  sancto,  231.  Lo-^um  saBpe  luutavit,  sed  Aqui- 
leiensis  noinen  semper  rclinuit,  2d9.  —  Aquileiensis  pro- 
viiicia  quam  ampla,  201.  Ejiis  episcopi  conqueruntnr  apod 
Mauriiium  imp.  de  episcopatibus  subtra:tis,  205.  —  Aqni« 
lciensis  sedes  qoale  Jurami^ntnm  suscijieret  a  suis  suura- 
ganeis  episcopis,  250,  262  et  266.  Ipsa  inconsulta  vetitum 
episcopis  suis  animadverlere  in  presbylerum,  diaconum, 
abbatem ,  7i.  Ipsa  vacante  ot  8i|^narentur  scriplar»» 
265. 

Aquisgranense  conciliabalum  ia  caosa  Lotharii  etTeut- 
bergae,  187. 

Aquisgranom  allera  Roma  dictum,  225.  Ejus  descriptio, 
ibid. 

Arabo,  seii  Rhnb  flnvins  Hungnriap,  xkxii. 

Aragisus  Desiderii  regis  generdux  Beneventanus,  xv. 

Arcani  consortes  cedunt  Jus  festuiu  custodiendi,  277, 
278. 

Archinumdrita  oode  diclus  .  titulus  quandoque  episco- 
po  uni,  85  el  100. 

Archoniici  et  eorom  haeresis,  100. 

Arcoloiiiani  (Fauius)  revocatus  a  civitate  Anslri»  per 
Ulinenstfs,  et  qnare,  275. 

Argenliniis  (Joanuos)  episcopos  Cooconliensis ,  279. 

Arius  addit  et  minuii  doiarinae  Kvangelii,  09.  AlMiiitur 
Srripturis,  172.  Filius  diaboli,  100.  Miscel  vera  falsis  iu 
g('nera*ione  Filii  Dei,  208.  Fjus  doctrina  de  Trini.a'.e, 
207.  Aniniam  Christo  adimil,  ^8.  Scripluras.  de  humaui- 
taie  Christi  intelligendas,  ad  divinilatem  applicat,  209. 

Arma  ferre  clericis  vetilum,  14.  £t  poeuiteniibus,  20. 
t^iii  pro  Ecclesia  et  justitia,  ibid. 

Arina  Chrisltanorttm  virtiites  sunt,  27. —  Arma  aude 
dicta  sinl  ,51.  —  Arma  lucis  Induere  quid,  57. 

Armilla  quid,  51. 

Arno,  Salisl>urgenMs  arrhieniscx)pus  a  Leone  lU  crea- 
tos,  roittitnr  a  Carolo  Magiio  ad  Caranthanos,  xxx.  Dictus 
Aquila  ab  Alcuino,  xxxu.  Ejus  lis  de  iimitibus  cum  Urso 
patriarcha,  xxxi. 

Arnulphusdat  privilegium  pro  ecclesla  Frisingensl,  xix. 

Arthemius  Azoleii^ls  episcopus,  204. 

Arundoin  scripiione,  159. 

Asciricus  episcopus  ab  Elipando  laodatas,  215  ei  215. 
PrimuB  errore  Elipandi  inficitur,  214. 

Aspergne  quid  sii,  61. 

Asquiuus  (Laurentiiis)  laadalar,  vn. 

As$u$  idem  ac  ioltu,  20. 

Alhalarici  regis  rescripium  pro  grammaiico,  xv. 

Atlila  Aqnileiam,  Allinum ,  Com-ordiam  everlit,  2?i9 
Item  Aqnisgrannm,  225. 

Avari  |iopuli  lidcm  exspecumt  Chrisii,  xxx,  200  et  2i2. 
—  Avari  r*opuli  a  Hde  desci^cuni,  200.  —  Avancnm  bellum 
an.  787  incipit.  198  scq.  An.  791  resuuiilor  199.  £>M 
descripli>>,  iV/rf. 


12  r> 


INDEX  IN  S.  PAULINUBI. 


4244 


Avarns  animam  ?enalem  babere  car  dicatur,  37. 

Aventiensis»,  6»»n  AvorUienst»  eplscopatus  2i<Ji. 

AiiguAiana  Ecrlpsia  subtracta  sedi  Aqniloieiisi,  im. 

Augusliuus  (S  \  qualeui  Fu.ssalensibus  episc<'|>u(u  dare 
yoteb  jt,  XIII.  Creditus  aliquando  auctor  !ibri  de  sulutaribus 
Documenlis,  190  seq. 

Au^uslintis  Concor.!|pn<iis  episcopus  siibscribit  libqllo 
M  •uriiio  imp.  dirigendoa  S)4iisinaiii'is ,  x\x. 

Aulici  nimis  compti  coir.gualur  a  Carulo  Magno,  xx. 

A'ires  ferirc,  97. 

Aiislria  dictum  Forojulium  qu.ire,  ^05. 

Axilla»,  oude  alae  In  lioinihe  ,  125. 

Avroldus  eplscopus  B  liunensis,  20B. 

Azolensis,  episcopalus.  Vlde  Aci'eiisis. 

AzoDis  et  Maclildie  Aipiileieasi  Ecclesia;  doualio,  263- 

B 

n  ol  in  V  cousonanteui  transoai  et  vice  versa,  143. 

Itacrhus  cur  Lenaeus  dictus,  174. 

IlaeliciC  lau:e  rutilae.  K9. 

Hildanus  (Dauiel),  ^9. 

Bidtare  lulh  iin  !e  dictum,  18o. 

Hallistea  quid,  ibid. 

Italneum  cur  usurpatiim,  et  quibu9  peruussum,  21. 

nalsamum  in  J(id:ea  uascitur,  194. 

Banajas  auricularius  Davidis.  19S. 

Iia;  tismus  Cbrisli  ad  aqna)  sanctinoallonem,  11.  —  Ba- 
pti<nnus  dalus  in  nomne  Chrisli,  CS  et  li8. 

B  irairum  quid  et  undc  dlcium,  140. 

Harbiana}  insuine  monastcriu  u,  259. 

Harcinoiienscs  clsi  Fraiicis  iii  nvihbus  quandoque  doq. 
sul)diti,  iD  spiriiu:>libus  t.ime:i  subiecti.  216. 

Uiirdis  (Joannes  de)  Florentiaus  male  babitos  ab  Uti- 
nensibus,  et  quare,  275. 

Haruch  cum  Jeremia  a  Patribus  sappe  cooruQditur, 
112. 

Basnagius(Jacobus)  et  in  e<im  animadversio,  223  seq. 

Beatus  per  errorcm  dicius  Tauiiuus  1  patriarcha  Aqui- 
leieosis  schismniicus,  x. 

Beatus  et  BealVudo  tttulus  boiiorariiis,  227. 

Bealus  cum  Eiherir>  c(msur<;it  in  Flipandu.n,  213.  Cum 
Bonoso  componitur  ab  Elipautio,  ibid.  C^iutnniatur  ab  eo- 
dem,  215.  Laudains  vt  vi:iipt!raiiis  a  Basnagio.  228.  Ejus 
sanctitas  mir?.culis  ilhiMraur,  215.  —  Do«?nia  cailiolicnm 
Beati  vocalur  ab  Eii|)ando  Bcatiaua  haeresis,  21  i  el  21t>. 

Beatus  diaconiis  ;<bt)3s,  2?}7. 

Beroneusis  Ecclesia  subtracta  scdi  Aq*iileiensi,  205. 

Belloni  (Antonii)  laus,  xxxni. 

Bollnnensis  episcupatus,  206. 

nenediclus  VI II  papa  iiisMtuit  in  Ecclesia  Romnna  sym- 
bolum  in  inissis  cantau  iuin  suasu  Hcnrici  1  )mp..235. 

Bciiediclus  prior  geiJcraUs  Camal-Uilpnsinm,  275. 

Benedictus  abbas  Auianensis  miliitur  ad  concilium  Ur- 
gelle,  221.  Ejus  gesta,  vocatio,  charilas;  ibid, 

Benefaciendum  t>onis  ct  inaiis  Dei  exemplo,  48. 

Benenalus  Opiterginus  episcopus,  2i)4. 

Berengarins  imp.  Puzolium  dai  Friderico  palriarcb^e, 
261. 

Berengarius  imp.  Petro  Aqnileiensi  coQcedit  miioire 
cisirum  Savornianuin,  2ol. 

Berenharius  Wonnaticnsis  cpisc  iu  causa  Spiritus  sancti 
Bom^m  niibsus,  2S1. 

Bergutlns,  sive  Virgilius  episcopus  Pelavieusis,  205. 

Berlt^ndi  (P.  Fraociscus)  clericits  regul.iris  l.iud^tur,  v. 

Bornanius  nepos  Caroli  M.  rex  lia  i».  2  )6. 

Bertoldus  patriarcha  Aquileiensis  eximit  rapcllam  sancli 
(Juirini  a  subjeciione  plelKiui  lUiniMisis,  26^. 

Berlrandus  (B.)  patriarctia  Iransfrrl  prflppositnram  sancli 
Oiilorici  in  Ecclesiam  Utlnensc  n,  2()8.  Sulirahit  archidia- 
couo  Aciuileiensi  qox  in  praejudicium  Utiuensis  Ecclesi« 
ei  data  fuerant,  269. 

Bertrlcns  episcopus  Salisburgensis,  xxx. 

Bibici  fnlminisictu  quid  forle  fucrii  Pauliuo,  171. 

Biiiius  (Jusrpb)  laudalur,  vti. 

Bssextilis  anuus  79(5,  quo  Paulinus  libros  in  scribit  in 
re"icpm,{)8. 

B(  ncha  S.  Lndovici  mater  babitum  monachalem  io 
II  orie  iiiduit,  19. 

Bobio  (BartholomsQs  de),  273. 

Bomtnis,  Bombosus,  Bombiciis,  !;>?. 

Bonrfacius  Vlll  primo  perpetno  moniales  clausil,  89. 

BonitUH  episcopiis  Toleiaiius,  2i5. 

Bonno  gratia  Caroli  Magni  te:iet  resBotgandi  et  Fclicis, 

*:50. 

BonorQin  Ecctesiye  abusns,  188.  Ul  corrlgendns.  ibid, 
Bonorum,  non  malorum  curan  hiin  consoriium,  (7. 
Boiiosiaui  adoptlviiin  Chrisluni   l.iiiiiim  d^  in  itre  dico- 

liaol,  iion  auicni  Filiu  n  D«m,  212. 


Boriostis  Photiui  sectator  pneliuil  Hefltoilb,  iM.  ei 
22S. 

Bonum  esie  tolum  Peum^  qno  seosu  diciitra  a  Chriato 
iQ\ta  meatem  Paulio*,  154. 

Bonus  plebaous  sancti  Nicolai  da  SadUo,  267. 

Bos  male  pro  symbolo  saocti  Mard  evaogel.  aeceptus, 
18,^, 

Botricn  diminutivum  a  botro,  174. 

Brazacco  (Eradouus  de),  271.  —  (Hector)  laodater,  vq, 

Breve  seu  brexis.  Ad  brevem  vocari,  quid  si»,  77.  Idea 
ac  pitacium,  153. 

Brixiua  pro  Sabione  Ecclesiaa  SalisbnrgeMis  snffecia. 
205. 

Brugnus  (BariholomsBiis),  279. 

Burchardus  comes  monachum  in  morle  induit,  19. 

Burgascius  (Paulus)  episcopus  Nimoscieosis,  279. 


CaceUioiis  comes  fundal  Mosarense  mooasterium,  26i. 

Cnchimum  incrispare  pro  ridere,  195. 

Cadini  iiliae  litiers,  159. 

Cadolacus  dux  Forojulieosis,  xxxiri. 

Ca^lina,  nnoc  Maniacum,  205. 

r^esarius  (S.)  mulla  sumpsit  ex  S.  Augosiino,  51 

(^gan  Hungarorum  iondelium  caput,  xxin. 

Calaini  Goidii  probatiores  in  scriplioue,  130. 

Calculus,  cal  ulaiores,  10  sc(|. 

Caliistus  pairiarcha  decessor  Sigualdi,  xix.  Transliilii  e 
Cormone  Porumjulium  sedfm  Aquileieusem ,  205.  Infre- 
patur  a  Gregorio  !II  papa,  259. 

Catsamilia  (P.  Nicolaus)  soc.  J**su  laudato*,  it. 

Oilvinus  cur  ariiculum  Sjmboll,  Dearefidtl  adinfer<nt 
non  impugnei,  234. 

(Umaldolensis  eremas  ad  S.  Go'tardum  prope  UUdubi, 
et  insUlutio  prioris  ejuNdeiu,  275. 

Cameraiu,  camersp,  78. 

CamiilQS  dedmam  pro^dx  cflTert  A^iollini,  95. 

Campiis  Mariiiis,  et  Maii  Campus,  xviii. 

Canqius  dictus  S.  l^anUni,  xi:i. 

Cancer  cujus  gimeris,  127. 

Caiididianus  a  Gradeiis  biis  patriarcha  ae.itur,  fS. 

Canditlum  et  albnm  quo  difTeraul,  lvS2. 

Caudidus  (Joannes)  ci\is  Utineiisis,  270. 

Caiics  Kcvbsiae  sunt  doctores  «ancii,  99. 

Oois  Carchaiia  piscis,  lamia  dicia,  154. 

Canon  nbi  plurifarie  accipiatur,  80. 

Cau'.>nica  vita,  et  sub  cauone  esse  quid  sit,  i.xvi  et  ^. 

Cjinonici  unde  dic^i,  xxvi. 

Canonici  Aqulleionses  fr.itres  quand^^Mpie  vocati,  265.— 
Canonici  UUneuses  an.  1278  ad  vitam  rommuncin  per  Rai' 
muiidum  patrlarcham  promoventur,  200  seq.  liUtrummn 
frangnntur  a  Gregorio  dc  Monle  Longo  fiatriarcha,  269. 
Uesarciuntur  a  B.  Bertrando  pairiarcha,  269  seq.  Pafto- 
rali  pedo  argenteo  dunantur  ab  Augustloo  Gradooico  pi« 
irlanha ,  280. 

Canoniznre  ct  rauonizatioduplex,  i^lvih. 

Caiilica  qiioe  iiou  siut  ex  S.  Scripiura,  an  lmpro!>ar.d.i  ia 
Ecclesia,  83  ct  175. 

Caniim  ropulft?  in  venjtionitus.  85. 

Cftpabiiis  pro  carax^  97.  Pro  scitus»  103. 

Capacitas  \^Toiniellecivs,  15. 

C;i|)ioquiil  sil,  el  ab  usunapione  quid  difTerat,  159. 

Cappa  primo.idvenientispatrinrclw  Kcclesiae  Aqaileien- 
sis  ei  Forojoliensis  concessa,  20i  et  270. 

r^iprul»  itisulae  CoQcoidicuses  fugaios  ab  Atlila  reci- 
piiin!,  239. 

Carceres  cur  umbras  phantasticas  habere  dieaotnr,  185. 

Carceribos  delenti  die  Dominico  mitius  habiii,  91. 

CsrJines  mundi  qu^78. 

Carltitbia  ad  fidem  revocaiur  a  Paiiliiio,  x\x.  Universa 
ad  provinciam  Aquilcienspm  pertjuebat,  xxxi.  Quomodn 
divisa  a  Carolo  Maguo,  ilid. 

rariiienta  a  carmine  dicia,  et  carminum  prnpses,  I7'>. 

C^irufin  onn  iiitrare  regnum  Dei  quiJ  sM,  62.  Per  car- 
ne  II  pcccare  animam  quomodo,  iOid. 

Carnis  comeslio  vetiia  iKiniteutibus,  20. 

(Uiro  sine  aniina,  terra;  anima  sine  canie,  spirtti:*,  5. 
Sine  aniiiui  uihil  sentit,  6.  l->aiim,  flos,  54.  Lt  iu  m^M-le 
foteat,  tbid.  Ut  domanda,  40.  £sl  Agar  ancdb.  ihid.  Kjiis 
m  ila  ex  Scriiluris.  61  et  62.  Bestia  est,  62.  Tinea  i;n:s, 
65.  Cx>nlra  eam  ad  Deum  oratio,  63. 

C:<ro1omaniius  su:>cipitnr  a  baptismo  ab  Adriano  papa. 
Dicitur  Pippiniis,  el  llt  rex  ItaliiP,  xxiii. 

Caroliis  rex  Sicili»  bortatur  UUuenses  obedire  Pbilipi^ 
de  Alccconio,  271. 

CHroliis  Magniis  quo  anno  p.ntricius  Homanonim  H  rex 
l.otigobardorum  «lirti^^,  xiv.  Papiam  capil.  xx.  ExcoHl 
GjHinm.iiiram,  xv    lW'lij'aiidu'n  duc^n:  rorojulicuscm  viB. 


INDEX  IN  S.  PAULINLM. 


im 


.  TarvUinm  capii,  xviii.  In  Forojiiro  venntum  U, 
I  dlcterinro  in  aulicos  tiiinis  compios,  ibid.  In  At>u- 
lOendilrCapuam  el  Benevcnlum  recipii  ab  Aiagiso, 
irolus  Ma^niis  Povti  appellatus  al>  Alcuino,  xxxii. 
mperalor  salulatnr,  xxxiii.  Laudatnr  a  coucilio  ad 

Hacrairi,  xlv.  Palriim  Francorordiensinni  uomine 
i  ei  iKina  api  rpraiur  in  roncilio,  7.  Majeatatis  U- 
primodalus,  187.  (juid  ab  eo  recens  imperaiore 

exiger(>t  Paulinus.  180.  .4dminisirai  per  >e  Wd- 
iricum,  109.  Scribit  F^isirad.e  conjiigi  de  \ictoria 
,iWd.  Kjus  rcgiii  llnlic:  non  «{i.i  cpoch.i,  f02.  i.iu- 
icQidur  Roin.i;.  ei  rex  lt:ili:i*  diciiur,  ibid.  Miilil  a 

Frsncofurlensi  lin<*r»s  concilii  ei  su»s  Elipaiiilo, 
igill>ertuni  i^oiiinin  Adrijiio  pap.^c  dirigii,  ibid. 
aa.i  rcsi.iiirnlor,  323.  Eam  urbem  pradilexit  c«Ti*i- 
!.  Euin  fuiSNe  ToU*ti,  et  Gnliauam  Galafri  (i  i:iin 

fiil)ul)sum,  22i.  Cui'  aij^Qel  quandoque  diplom.ia 

onQio;;ica  impcrii,  elsi  noii  de  imperio  sjd  de  re- 

lator ,  235. 

dictse  qnaiid')qiie  regum  palalia,  xvi. 

I  uode  dicta,  50. 

asroa,  cataplasmare  quid,  OS. 

renus  (N.)  episcopus  vicar;u.s  gener.ilis  Aqnileien- 

I 

irc  TtomansD  festum  quatido  et  a  quibus  poniinci- 
itntum,  176.  Vereoe  an  allegorice  sit  iulelligenda, 

is  (II.)  injuriam  dis^lmulanlis  exempliim,  .33. 

na  ot  cauponatus  quld  sit ,  et  quo  scnsu  acceptus 

0, 104. 

quandiK)ue  idem  acres,  xti. 

licorum  vilia  :  ei  ab  oraioribus  di<ttinctl,  15^. 

1,  seu  Cilia,  el  ejus  episcopaius,  304. 

eosis  episcopatus  aliiis  ab  Opiiergin^  ^i,  ^5. 

rae  lala!  et  fcrerKl.e  seQti*nii:e,  90.  Num  l:itx  S(>n- 

)er  x  sjeculi  ignoue,  ut  vult  Vdu-Kspen,  ibid. 

8,  Syria.^a,  non  Cr?pca  vox,  quid  sonct,  17(5. 
ruiir  sedes  anims^,  10-5.  Eo  immiiiolus  pro  inenle 
itid,  et  15f>.  Majus  in  \iris  quaiu  iu  femiu.s, 

hns  capul  haercsis  FeUdau»,  171. 

et  iarvali  quid,  179. 

ns  pro  liuiuana  amiritia  u^urpata,  Vy. 

Iri  cl  cbersydri  serpeutes  uii  difTeranl,  171. 

;raphus  quiii,  50. 

onia  iiecJum  i:i  ordi  .ailone,  sed  ul  iii  elecjone 

nsurpata,  17(). 

pi2»co{  i,  dicii  episcopi  villani,  reprobantiir,  \x\v. 

lanis  quanlum  obsil  iiou  uldccel  Christiaiium  \i- 

• 

i  nuncupativi  cpii,  121. 

9phorus  Oiivoleusis  episcnpu.s,  xxxvi. 

118  8U|)ra  panmtcs  dihgeudos,  51.  Pax  est,  ct  iii 

08  ejus,  53.  Oput  <'.''t  ror!»oris,  et  mombra  ptoxi- 

ixemplo  pnrcssit,  r»i.  Esl  paslor,  lli.  Esl  pelra, 

A  aliiid,  piT  (piod  Deiis,  et  aliud  per  (|iiod  bomo, 

fn  alius,  S(^(l  semj)«  r  Dous  hu!uo,  107.   Voluncile 

>ssiiaie  pa^sus  e.st,  1 10  Non  d  visus  in  nuncupaii- 

'^-  pi  iu  II,  111    Aliier  de  Pairc ,  alitcr  de  matre; 

aller ,  112  Redpinpior,  SaKatir,  e:c.,  non  re- 
,  salvalus.  clc,  115.  Adopialor,  non  adoptatus, 
)  nobis  orat ,  c:*|ii)t  pro  mcmbris,  cum  &c  Hbpr.iri 
'(/.  —  Clirisius  se  turba»iL  cimi  voluil,  117.  Non 
ilcorav  l,  118.  Dimiui  dicebai  Pflr-cm,  vpI  Patren 
iuii(]u:im  Pa'r'i<n  n  srumf  liO.  Per  quiii  pra»<Ie- 
Filius  Dei,  loS.  Sotus  singularitcr  in  Scrinluiis 
•i  diciiur,  li^.  De  meu:bris  buis  qnaudoque  loqui- 
5  se  capile,  1 19.  Ou'»molo  sit  Pntri  .suitj^^ctus  et 
dus,  et  om.:ia  ei  siibjecta  cl  sutdicieuda,  lo8. 
>  servus  (licaiur  iu  .Soripturis,  '^IO.  uti  sil  de  flJe 
j.ii !  om  ncm  non  ossi;  .ndoplivom,  211. 

episcopus  Tolelaims,  22*). 
imus  CoiiiViriiit^nsis  cpis  opus,  2().i. 
isdiscipulus  Felins  epis:o)>us  rauriuensis,  :2io. 
s  unde  diciiis,  l^.*^. 

lion-  s  nial*  fugandie,  40.  — Cogil.itiones  nti  jus- 
uliuus  d('te^'ondjs  auie  matriinuuii  cel  riiratio- 

is  paoperibos  bcncfaccre  clerici  dcbenl,  7  >. 
a,  coliegium  (piid,  175 
ito  <Simou  t\e),  <2'2. 

yx  (S.)  reliqui^  Osnpii  asscrvatst,  xux. 
12  Ecclesi«  a|)osloli,  170. 
sis  epis('.opatiis  proviiicis  Aquileieiisis,  200. 
sis  Ecclesia  patriareiiinum  ritum  diu  coiiservjt, 
176. 
uiide  di:;(us,  197  -   Comitcs  s'"Cii  iropub^rum  el 


ntagistratuam,  et  eorum  muons,  Hfid.  Eorum  varii  gradus 
sui»  Constaniino,  ibid  Palatini  ei  provnciales  qui,  ibid, 
Sub  dtice  con^ituti,  ibid,  Alitpiando  ideiu  auiu  couies  et 
dux,  iLid, 

(  ommunitaium  oI)lationesad  primam  miasani  Marquardi 
patriarch»,  «71  et  tl±. 

Cnitptex  iu  luaiam  parlem  accipitur,  scd  dou  sem- 
per,  Sl. 

C'  n  'ilia  bis  in  anno  facienda,66  et  ^B.  —  In  couciliis 
de  Muilius  agofnium,  101, 19.1  ei  :^7. 

Coiiciiium  Forojuliense,  dS.  Quo  auno,  20i.  Quo  loco, 
£0.1. 

r4>ncordia  eversa,  Concordiensc«  Caprulas  pctuut,  259. 
— (>)ucordiensis  episcopatus,  205.  An  Cuc.iuaiii  m  graveni, 
ibid, 

I  oncordius  episcopus  Toletanus,  2i3 

Coiifessio  pec>  aiorum  iTaemiiienda  commuuioiii,  .^9. 

Cmfifiulare,  12. 

Conflare  uti  v:i'ip  accipitor,  173. 

I  onjugii  opus  an  liceal  iu  fcslis,  92. 

Coiisao^uiuei  qui  dicaiilur,  11.  —  Consangnineas  qiia  e 
a  doiiio  sua  arcer>i  S.  Augustioiis,  81.  A  domibus  cleii- 
corum  PauliiMis,  75  Ei  C(»iicilia  qiiaeilam,  8i.  —  Consaiigui- 
niiatis  gradus  usi^ue  ad  ^epiiuiiiiii  quau.:uquu  proiiacti, 
8i.  Ad  ..uarium  dein  c>'utrae(i,  ibid. 

Coiisecrare  idem  (|uatido(iue  ic  manus  im|>ooere,  seu 
or(hiiare,'t7G. 

Cvm  ieiiUa  pro  woCi».  89. 

Coiiseosus  in  mairimoniis  ul  insit,  80. 

Cx>nsortiuro  l)ono<*um,  non  maloruna  curamluin,  47. 

Coiistantinus  iribuniis  VrnetoruDi  legatos  aJ  Siephaoum 
papam  \^  Gradeo&i  erelesia ,  xix. 

Constantiiins  imp.  non  fiatitur  sibi  dari  litulum  MancU, 
XLviii.  Ejus  lev  de  alenci.s  virgioibus  et  vidiii8,88. 

Coostantinopoliia  li  Paires  quid  egeritil  iu  concJii  Ni- 
c^fni  8}iDb<duui,  G7. 

Coiisuetudo  ui  .Tgre  tollaliir.  46. 

(^jot  (Bernardus),  278  —  ((ieorgius),  27G. 

Contractiis  coiisi^isu  peinciunlur,  86. 

(!o!itui)ernium  quid  imi.torte  1,207. 

Coiiversac,  ci  eorum  domiis  Ctini  ad  S.  Quirini,  265. 

Cofiirla  cauum  in  i  e:>atiouibns,  83. 

Corduiia  Mauronimsodes,  212. 

Cordubenses  errore  Riipindi  infc.li,  21.1. 

Cx)ruelii  \t»\is  electio  per  cierum  ei  popuium,  x\v. 

C-  roiia  iion  datur  aiite  certamim,  2. 

CorptiSjurofnium  respeciu  anima;,  41. 

C<>rvHs  syml)olum  dialKjii  etpeccaii,  5). 

Cotis  (Jamis  de),  276. 

( (jutaut  (l*eiri)  monachi  Bencdiclioi  scripia  ot  dispersa, 
18«J. 

Crapola  ei  ebrieias ut  clericis  vetita,  7^». 

Credere  omiiia  ct  niliil  e(|ue  viiiosum,  50. 

C  etlulita»  symlioUim  (iuaudo(}ue  dicta,  255. 

Cruciafus  a  ciuce  diciiur,  51. 

Crucissiguum  luilio  ac.iooisOris-ianisusurpatum  et  in 
niie  syiiiboii  recitati,  234. 

Cucaueii  (OdoriiMis  de),  272 

Culiue  a  luligine  futinas  dicia*,  194. 

Cuuibcrtus  Lotigobardoriim  rex  Felicem  granHnaiicum 
douHi  bariilo  ;ir^enteo  et  anren,  xv. 

( jipidilalis  niala  caveiida,  37. 

Curculiu  aiiiiiial,  157.  Allegorice  heiluoncs,  iiid. 

Cjri::cus  Poleusis  episcopu^,  205. 

D 

Dsernooes  in  tcnehricosis  locis  morantur,  183.  Spiritus 
aeiis  ut  dicii,  62.  Larvae,  178. 

l)ag:tro  (Jii&'bus)  coii>truc(or  poiitls  lapidei  snper  Niti- 
sooeui  in  civitnie  Auslri.'e,  27r». 

Daina'ta  dictus  ab  Alcuiiio  Kiculfus,  xxxii. 

Dainnnndi  qui,  et  (luomodo  pie^nendi,  46. 

I).4n  ei  episcOi'Us  Narlonciisis,  215  et  222. 

Dare  lilium,  rt  trade  e  iu  Scripiuhs  est  idem,  1 17. 

Daid  appellatiis  C^^rcflu^  Magiius  ab  Alcuiiio,  xwm. 

De  pra^posiiio  ul  sensuni  iniendat,  15  ei  1.^9. 

DechiM!  ui  solvetidiR,  7(i.  Quid  sit  declina,  9.^.  Qu»  cam 
S'iivendi  \etus  lex,  ibid.  Cni  Kciesi»  pe..der(d-j  lieci  «m, 
f/i}d.  Non  scJveiites  uti  puuireniur,  i'.id.  Non  n^petcnd» 
ab  episcopis  via  forensi,  tftitf .  Potius  non  exigenJas  sua- 
doiiant  Patres,  quam  cuui  de  rimeuto  iidei  et  animarum,. 
ibid, 

DeJicaiio  ccclesiae  eocseoia  dicta,  185.  Qua  laetltia  per- 
acia,  ibid. 

Dei  dticto  aniicos  lieri,  xlvi. 

Dei  ergu  liomiues  ei  homiuis  erga  Deom  amor  bene- 
fanis  o-tendilur,  xlvii. 

Dei  iQvocaliouem  iied  .m  ChrisUani,  sed  elbnici  suis 


Ii47 


INDKX  LN  S.  PAULINLII. 


m 


aiHlrinlbiis  solcbanl  prxiniltere,  8,  36.  El  perafiiif  appo- 
i«ei'C,  3A. 

J)«f  praesentla  in  oraliooe  uli  babeoJa ,  i/rtit. 

IM  est  qiiod  Deo  d^imas,  93. 

Delerar$ti  detirure  quid  el  nnde,  109. 

Delpbinus  (Dionysius)  palriarcba  AqulleifDsis  lempli 
v^iicii  Anlonii  abbatU  prospectam  perOcil,  el  in  co  tean- 
|»lo  sepulcram  sibi  eligit,  i. 

Demetrius  Pbaleraeua  quo  geoere  dicendi  laudatus  a 
Tullio,  102. 

Dettaatm  pro  bene  paUu$,  13. 

Deiraciioois  mala,  et  iit  ei  obviandum  ,  3^. 

l)>-traherc,  et  detrabpnieai  aiidire  quid  gravlus,  ibid. 

hetiahere  superborum  esl,  39. 

I)fsi:lerias  oiissas  Caroli  Magni  ad  coactfiuiu  Narbo- 
fi«nse,  2115. 

f)esideriu3  rex  Longobardoriim  regno  privaiar,  202. 

Deum  amare  plena  jusiiiia  ei  l)i'aiitndo  est,  2i. 

Deus  cur  Hgulus  dictus,  12.  Neglectani  cunTcrsionem 
ei  •iesperationem  odii,23.  Nihil  indigens,  auid  tauieu  a 
lioltis  reqiiirat,  32.  Bona  opera  justorum  divulgat,  39.  Bo- 
lii.s  et  malis  Iteoeracit,  48.  Mnnpribiis  iion  pUcvtur,  fiS. 
Uuam  proroptus  ad  iiidtilgendum ,  .^).  Stare  ejus  in  Scri- 
fiiiiris  quid  sil,  59.  £rga  itos  uti  iios  erga  emn  el  proxi- 
miirii,  36.  ^oncupativusqiiis  dlcatur,  115.  In  adojlivis  filiis 
iton  sibi  complacei  s  cui  iu  Unigenito  suo,  U8.  Hodie  est 
c^omne  teinpus,  160.  £i  boudnes  uon  suui  uquaodi , 
171. 

Dial)o!as  Arii  pater  dirias,  100.  Ejus  (Ilii  peccatores 
<)norooda,  ibid.  £iiissuperbia,  el  Chnsii  bumilitas  compa- 
rai»,  29.  Qualis  io  iios  sit,  57.  Pater  mendacii ,  ibid.  Ad- 
y  r<arius,  SH.  Inventor  nvortis,  ibiri.  Sopertiiae  institutor, 
ibi<l.  Kx.-ietor  pessiuic  ba*reditatis.  ibid.  Kiiis  panni  pompjB 
siini  saeruli,  ioiU,  Accusaior  in  judicio,  59.  Quid  semUiet 
litter  bomines,  61. 

Di  iconibut  pro  di acoms  quare  usarpatum,  S.  —  Diaeo- 
noriim  eral  vocare  iii  coiicilium,  77. 

Dictalor  pro  neriptor,  81. 

Dies  c:eca,  112. 

Dies  solis,  Doininii*a,  91. 

Diqnitas  lituius  lionorarios  priiicipom,  26. 

D  mittere  uxorein  ob  fornicaUouem  quomodo  sit  ialel- 
i  gendum,  75  et  87. 

Dispensationcs  iiiter  ooosanguioeos  pro  matrimonbs 
x;:re  dabant  eplscipi,  81.  £is  noo  iniltoui  dedit  Pascba- 
lU  II,  85. 

Dissigant  verbiim  novum,  forle  pro  (lissecanSj  106. 

Doctiures  qui  ceoSondi  fnerint  in  aitla  Curoli  M.,  194. 

Dactores  s^ucii  tempostive  a  Deo  haereticis  oppositi, 
XLiii.  Caiies  Ecclesiae  snnl,  99. 

Doniinica  dies  ut  colends,  76.  Ejas  laudes,  91.  Opera 
pa^niientis  ia  ipsa  velita,  ibid.  £jus  privilegia,  ibid»  Dies 
solis  dicia,  ibid, 

Doininicus  Palavinos  episcopus,  206. 

Pommiis  in  Scriplurismulioties  idein  ac  Christas,  127. 
130.  '       ' 

Dravus  fluvitis,  liines  inter  d  ojresim  Aquileieaseni  et 
Salisbiirgensem,  xxxi. 

Dnbilunie  (de)  palpare  et  palpiltire  dlriiiir,  108. 

Diicis  Veoetoruro  uxor  uii  fi^teai  vd  \iva,  3i. 

Dnlcissiriius  Ccnctensis  episcupus,  205. 

Vulculare  pro  dutcoraie,  105. 


Ebion  psr  Ceilnlho  negabat  Chrlstl  di\initaiem,  162, 

£00  episcopns  Rhemensis.  17. 

EbrieUtis  mala,  42,  —  Ebrietas  manifcstas  djtmon,  ibfd, 
f  t  4.3.  Lt  cleriels  vetlta,  75.  {jua  pcena  panila,  81. 

Ecclesia  ut  navis  qiiassari,  noii  niprgi  |)ot»*st,  2.  Ejus 
gradus  vidaas  virginesqne  compreheinluiit,  87.  Ad  ina- 
gnum  nnmemm  eas  alebal,  ihid.  Ejus  canes  doclores  san- 
cti,  9;».  L't  inenda  et  vlndicanda  a  priudpil)u<,  t^^Jet  2:«. 
—•Ecdesia  Anuileiensis.  Vide  Aquileivnsls.  —  Eodeiia 
Bomana  cur  al  quando  svmliolum  iion  rautarct  in  ini^sa, 
233.  —  Ecrlesia  Urniitas  et  btabilitas  U!id<i  lianrialur,  227. 
pEccIesiS  majoris  civiialis  Ausiriae  cons:ructio,  ifg,  — 
in  ecrlesi»  deJicalione  lusus,  epuls  veiit.-e,  184.  —  Eo- 
rlesi  irum  rectnres  ut  resideaui,  I8S  et  189. 

Ecitinadse  Insulae  nnde  dirts,  U6. 

Ecliinus animal  qnod.  ibd,  tius  vafrilii,  ibid, -^Echinl 
casiane  riim  tegiimenta  dicta,  ibid. 

K/fkgitarequ^m  vim  habeat,  150. 

l.iiirniis  episcopiis  SabiononMs,  205. 

Klteiiiosyiia  ut  danda^  24.  De  siio,  nou  de  alieno  fa- 
ciHida.  37  ei  53.  De dats  a  Deo Qt,  48. 

l.lementa  et  eoriim  qnalitalcs,  quibas  n:(tura  bamaiia 


Mlinguare  pro  maUdicert,  79. 

l^lipandus  episcAiias  Toletaous,  et  ejas  ortnt,  iDaii, 
meiisis  et  dies,  214.  Gothus  genere  :  disdpulas  Felids, 
ibid.  Sollicitus  errorem  soam  diseemioare,  215.  Nod  ra. 
titur  a  I  ilianensibus  doceri,  ibid.  Scribit  Felici  Roauede- 
genti,  217.  Et  Carolo  M.  prc  Pelice,  218.  Ciir  petatur  lio* 
gulariter  a  conciliu  Francofbrdieosi,  licet  erroris  ip>e  oot 
auctor.  219.  Vituperat  Alcuioum,  220.  Ejus  lapsos  a  qoi. 
biisdaiii  excusalur,  224.  Fuit  archidiaconus  ei  snccesior 
Cicilianis,  ibid.  Ejas  mors,  225.  -—  El  pandus  et  Felii  noi 
iuterfuera  coiicilio  Francofordiensi,  219.  Eoruro  fraes  ds 
deprehend  iiitur  Ne.storiani,  210.  —  Elipaodi  ad  Fidelodi 
al>t>aieni  l<:pi>tola,213. 

EliMabeth  regina  Hungaris  sedat  bellaiQ  Forojulieiise, 
VJ^.  LUinHiisibuscommendat  diicem  Auatri»,  ibid. 

Elnidis  non  e^t  hymnas  de  SS.  apostolis  Pelro  ei  Paolo 
sed  raulini  AquiloieosiSy  177.  Cajus  oooiJois  haoc  feaiu 
•pnd  scri|^i(ores«  178. 

Bnmncipare  nti  dopliciler  acclpiatar ,  88. 

M  itere  die  cwca  quid  soiiei,  112. 

Empyreuin  supra  coelum  sepUmum,  1  (0. 

Emnciis,  vel  Einricus  e|ti«copus  Sabioneosis,  206. 

Eiidriglieitus  episcupns  FelUrcnsis,  206. 

EnorrnU  est  extra  norroam,  78  et  14i. 

£|>isc-0]d  e  greiuio  Ecclesiae,  cui  dandi,  sant  eHgettdi, 
xn.  Ou  •ndoab  alierius  Ecciesi»  clero  assumendi,  il^.  Qoa 
a^tate  ordinaoili,  xiii.  An  ex  nobilibus  eligefuli,  xiv.  (juia* 
tiim  a  dispensationlbus  iu  m^ilrimoniis  inter  consangiiiueo^ 
abliorrereni,  84.  Qul  coocilio  Forojuliensi  interesse  |io- 
tuerini,  206.  Oidsuffecti  vel  restituti  dicantur  rauiioo  et 
Ecclesiab  seu  provinci^  Aquilcieiisi,  25'J. — Episco;.'!  et 
capiiula  et  eorum  oblationes  ad  primaro  misaaro  Maniuanii 

Sairiarchae,  271.  —  Episcopus  non  solus  ciuiias  coffnoseat, 
3.  Arcbimandrita  qoandoqne  dicias,  ibid,  N.  CaiDar&'tis 
vicarios  generalis  Aquileieasis,  280.— Episcoiioruai  electio 
per  clerum  et  populum  facienda,  xxv. 

Epitaphium  Paulino  Alcuinus  composuit,  xxivi. 

Equilium  prope  Heracliam  Opitergioi  condunt,  239. 

Equus  Walieri  patriarcliae  primo  ;idvpnient  s  Veronaa 
adjudicatus  canooicis  eiusdcra  ecciesiae  Verooei<sis,S04.- 
Eoiii  in  exercitu  Caroli  M.  lue  afflicU,  199. 

£r,  vel  erinarius,  sive  ericius,  aniinal  qur^l,  146. 

Erfo,  seu  Herlo  cum  fratrlbus  fundat  mouasteria  Sextco- 
seetSalli,  255. 

Ermilenda  uxor  Luponis  ducis,  258. 

Error  facti  uti  ia  conciliis  etdecretis  poollOeum  eveairo 
possit,  2il. 

Eiherius  et  bealos  insurgont  in  EKpaiuium,  213.  TraJo- 
cunlurabElipand.),  ibid.  ei  215. 

Fvander  litteras  in  ItaUm  iofert,  173. 

Eiicharistia  nii  sumend;i,  39. 

Eulogius  (S.)  eplscopus  Toietanus  electus,  225.— S.  Eo- 
logius  episcopus  et  niartyr  Toletanus  tisiieat  chartaroa 
6uarum,in  quibusscripaerataaa  mariyram.d  spersioofa, 
152. 

Eunomius  lijerrUcus  incertum  qtia  mnrte  decesserii.lTS. 
Ejus  srripia  creiuata,  et  e]us  cadaver  exbuiuatuiu  pro* 
jecium,  ibid. 

Eiiplir^SMis  Parentinus  episcopns,  205. 

Eiislochiummorionti  Paulae  matri  astatis,  161. 

Eiitvcbes  lisbrebcus,  172.  Ejus  huiresis  Beato  et  Etberio 
imposita,  215. 

Eulyrbius  ultimns  exarchorom  in  Ilana,  xxxvi. 

Exactor  |)«ssims  liserediutisdiabolus  58. 

Exarcbitus  in  Italia  sublaius  a  Pippino  patre  CaroU  M., 

XXXVI. 

Exceptare  pro  excipere  osnrpaiam,  128. 
Excommanic-ttioab  aiiaihemate  quo  diflferat,  90,  Mioor 
qnot  gradiis  habel)at,  ibid.  Major.  Viie  Anaibema. 
Sxcisabilis  pro  se  excn&aiis  usurpatum,  63. 
Excussis  pro  exceptis,  195. 
Exinamta  canUies  quid  sonet,  109. 
Bxpeclacidum  pro  ^ectaculnm,  102. 
Exiranes  niulieres  qus,  82. 


Fabiola  aJ  alte-as  nuptias  progressa  at  pa*oiieret,  87. 

Facere  coriiis,  cogitare  est,  40. 

{''aleiro  (Viulis)  dux  Veaetiaram  Loredom   repanL 

XVIII. 

Falx  agricnltiire  et  miliUaBinstrumentom,  194. 

Faiiiiljx  ciira  uti  impeiidenda),  27. 

Fasirada  regina  uxor  Caroli  M.,  xxin.  Ei  scribit  CjroHu 
de  vicioria  Avarica,  199  et  252.  Moriua  aepelitor  Mogtto- 
ti.T  in  ccclebia  S.  AU^aoi,  xxix. 

Feliriiari.is  mensis  un  ie  dictus,  181. 

Ft^lix  Nol.inus  episcnpainm  ciirrecnsel,  xii. 

Fclix  grjm.iiaiicusdonaiuraCunit»morege,  sv. 


if49 


INDEI  IN  S.  PALLII^UM. 


iro 


Pelix  et  Rotffandus  fratres,  ibid. 

Felix  et  Obeieriiis  irilmoi  VeDeioruiii»  xxxvi. 

Felix  eplsoopas  Tar? isious,  206. 

Pelix  Crgellitanus  eplscopus,  Hispanos,  non  Gsllus, 
flU,  225  et  227.  Priinus  docei  adoplionem  de  Cbristo,  214. 
Qaam  solliciius  dissemiDaDdi  errorem  suom,  215.  A  Nar- 
koneBst  coorilio  insoleutior  discedit,  216.  Ad  concilium 
llatia|M>nen8e  deducitur,  ilrid,  Bomam  deducitur  per  An- 
gilbertum.  217.  Rome  in  carcere  libellum  oribodoxum 
•eribit,  ibid.  Errorem  detesialur,  ifrfd.  AbsoMlur,  et  ad 
maM  remitiilur,  ibid.  —  ReTerlitur  ad  vomiium,  ibid.  Per- 
iQrus,  t02  et  216.  Prslii  desertor,  102.  Modo  Arii,  mo<io 
hestorii  sequax,  104.  Non  sibi  coiisiuus,  105.  Dividii  Fi- 
liom  Dei  in  pro^irium  et  io  adoplivom,  106.  Dividit  per- 
•ooam  ei  conruodit  oaturas  in  Dirislo,  106, 107,  10K.  Se- 
Bez  delirus  obstinaliis  proprie,  113.  Suploe  ignorans,  2i3. 
Blasphemus  com  MacedoBio  in  Spiriiura  Siinctum,  115. 
Scnpturarum  depravaior,.tI7  et  140.  £as  male  inielligit, 
118.  Quatnor  personas  supponil,  123.  Uti  duos  filiosCbri- 
tio,  144.  Deum  verum  in  Deo  noncupativo  :  Filium  verum 
lo  adopiivo  coustituit.  145.  Pelrum  accusat,  Paulo  detra- 
bit,  evangclislas  mutilat,  159.  In  vulnerato  Hiericuntirio 

SDratns,  lUO.  In  quo  cum  Macedouio  convt  oiat,  207. 
QD  Ario  in  quo,  ibid.  et2U8.  In  quo  cuui  Ario  disconve- 
Biat,  307.  Magis  accedit  Nestorio,  ibid.  el  2U9.  Ejus  fraus 
oe  de(>rphendatur  Nesioriauus,  210.  Uli  locum  Hilarii  cor- 
mplt,  211.  Scribii  in  Alniinum  prolixe,217.  Non  inlerve- 
nit  coiicilio  Francofordieiisi,  219.  Compofuit  Dialoguin 
com  !^araceno,  quem  Carolus  ciipil  ridcre,  2i0,  227,  2i8 
6t  245.  Ul  bumaniter  cuni  eo  acturo  iu  Ur^ellensi  concilio 
per  epihcopos  missos  a  Carolo  M.,  223.  Ad  Aqueuse  con- 
cilium  delncitur,  et  gesta  ibi,  ibid,  Resipiscit  in  Aquensi 
couciliocumsuisdiscipulis,  et  alsenlibus  iidei  professio- 
nem  uiillil,  224.  E)>iscopalu  spoliatur,  et  in  exsilitim  mit- 
tllur,  t2i.  Lugduni  cxsul  errores  resumit^  et  docet,  ibid, 
Inopinione  sanciiiatis  eraiapud  quosdam,  tbid,  fn  suo  er- 
rore  moriior,  ibid,  A  Jacobo  Basnagio  defposus,  227. 

Pelti  ia  et  ejus  episcopatus  dissidens  cum  Beltuuensi, 
206. 

Femins  nobiles  viduae  quot  dies  haberent  ad  delibe- 
nnffum  vel  ad  nuptias  iterandas,  vel  ad  viduitatem  io  uio- 
nasterio  profilendam,  88. 

Femins  ut  ( lurimum  litigtosae,  17.  Militiam  apod  Ro- 
manos  non  sequebaniar,  30. 

Ferire  aiires,  97. 

Ferox  abbas  Verons,  xxxii  et  258. 

Ferrugineus  quid  importet,  78. 

Ferula  qoid  sit,  et  uti  accipiatur,  79. 

Fesia  ut  colenda,  91.  Quan  et  quod  fueriot  in  aono  lem- 
pore  Paulini,  92.  Petri  et  Panli  uti  ubique  culta,  178.  Jus 
ea  custodiendi  uode  ortom,  18i,  271  et  277. 

Fiilelis  abl>as  receptom  abEHpaodo  librum  per  Asloriam 
dlvulgat,  213.  In  eum  moveniur  ab  Adositida  Ethcrius  eC 
Beatus,  ibid. 

Fides  imppiilur  a  diatiolo,  et  quare,215.  Fundamentom 
et  uiide  dicaiur,  158. 

Figulits  cur  ibeus  dicator,  12. 

Filiaiio  est  pro()rietas  personalis,  209. 

Filii  Dei  )er  gratiam  non  suntqui  a  gratia  excidont,17. 
—  Filii  diaboli  qui,  99.  —  Filii  legilimi  vel  illegitimi  in 
matrimoniis  consanguineornm  qui  liabeaniur,  74,  85.  — 
Filii  Ecclesiap,  tilii  arii<,  ftc,  quid,  13.  —  Filit  s  Dei  sin« 
guiariter  iu  Scrit»turis  solus  Christus  :  a  quibus  bsreticis 
dictus  puter  Spiriius  sancti,  232. 

Firmare  pro  affirmaret  107. 

Fiscatini  et  liti  qui,  x\u. 

Fbl>pllum,  flabellirer»,  161. 

Flagilare  et  elflagiiare  a  mttulare  qoo  diOerant,  150. 

Flaviauus  praeceptor  Pauli  diaconi,  xv. 

Floriis  unde  dicatur,  et  qnid  imiiortet,  128  el  150. 

FioreDtiiiorum  querela  in  Utiuenses,  275. 

Florius  (IVanciscus)  laudatur,  vn. 

Fiolilds  visio,  quod  ooona  fieret,  89. 

Foderum  et  mansionaticum  quid,  xxvii. 

Foilicub  in  granis  et  uvis  qm  sint,  174. 

Fnmes  ad  ignem  esca,  172. 

Fomta  quid  esse  i>oiuerit  Paalino,  171. 

Fonteius  episcopus  Feltrensis,  206. 

Forenses  actiones  diebiis  Pestis  velUc,  92. 

Forma  ob  caducitatem  florilMis  asMmiiata,  Si. 

Porojnliense  conciiioro.  Yide  CoociUnni  Forofnlieofte. 
Nnm  specialiter  Feliciaoam  baeresim  damoet,  221. 

FoeojuiieDsium  lingua,  xiu.  —  Foroijulienses  adbae  vi« 
giliat  pridie  festi  ul  indicenl,  92. 

Forojulium  Auitria  cor  dictum,  xiii  et  205.  Blunicipium 
Aquileirinsis  provincis,  65  et  77. 

Farta»m$  et  (orUtm  doq  semper  dobitaiiJi  panicu- 
1»,  19. 


Fortuoatiis  patrlareba  Gradeosif  acciplt  pa^liuin  a  Lro- 
oe  III,  237.  Tergit  ad  Carolom  M.  cum  litteris  sjnodi  Ai(i- 
D6n.sis,  ibid, 

Fraoeiaeus  (S.)  Borgia  uti  cooTerws  aspecta  cadaveris 
Isaliellae  imperatricis,  34. 

Fraiscotordia  uode  dicta,  ejosque  notitia,  918 

Francofordiense  concilium,  xxvii  et2lK.  Ejus  desfrlptio 
et  tempus,  taid.  —  Fraucofordiensis  sjnodos  plfuaria  ni 
magua,  T^  218.  —  Francofurdieoses  Patres  deceptl  a  Fe- 
lice  et  £lip»odo  uti  animadveriereot  in  sanctns  Paires 
Hispauos,  211.  Scribunt  e  coocilio  Felici  el  Eiipando, 

Franforom  regom  ul  proteosum  sub  Carolo  M.  ioipe- 
riuni,  197. 

Fratrpssportulanles  qnl,  xxvi. 

Fratr!»  appebatio  xqualiutem  sonat,  198. 

Fraus  et  vis  ui  lapd^int  coiiirucius,  86. 

FriUer:cu<i  1  patriurcha  A<;uileiensis  douaiur  a  Beren- 
gario  Castro  Piiziolo,  281. 

Fridericus  II  patriarcha  rogaiur  a  Cacelllno  comiie  i  ro 
fuiidatioiie  uionasioi  ii  Mosaceosis,  2()2. 

Frons  in  acie  quid,  58. 

Fruc!it  us  (dej  arltorum  ante  quinquennium  a  plantteiie 
noD  colligcndis,  pr^ecepti  Levilici  allegorica  Paulini  iii- 
terpretaiio,  194  rt  236. 

Fml  pro  fuerit  olim  usurpatarn,  104. 

Fuigentii  (S.)  libruni  de  Fide  ad  Peirum  citans  pio  S. 
Auffusiini  I*auiiuus  ot  excusetur,  163. 

Fulgur  dejicit  lurrim  ecclesix  Ci\iiatensis,  li. 

FuliniB  a  fuliginu  ciilinae  Jictae,  194. 

Funibus  et  funiculis  agri  riimpiiektntur,  119. 

Fussalensibus  qualem  episcopum  dare  volebat  saralus 
Augustbius,  iiu. 


Galani  pagns  creditus  locus  oalalis  S.  Pauljui,  xni. 

Gabfrus  Toleti  rex,  22t. 

Gale»  primum  ox  peMibus  animalium,  51 

Galianam  nupsisse  Carolo  M.  ''abulusuiii,  224 

Gallia  ut  simonia  laboraret  circa  aelatcm  Paulini,  ^O. 

Gandulfus  abbas,  257. 

Gaudentius  epis.'opus  Tergestinus,  205. 

Gaudere  de  bonis  tristsri  de  m^ilis  proximi,  33. 

Gaudium  muudanorum,  27.  Spiritus,  itnd.  Futurx 
Vit»,  45. 

Gebeona  et  ejas  poeuae,  50.  Qoi  locos  hoc  nominp  pniue 
Jenisalem,  180. 

Geltruda  si\e  riltru^la  io  mooanerio Sati,  255. 

Gemioatio  verbl  orationem  imeudit,  40  et  58. 

Gemma  In  vitequid,  174. 

Geiitiliacense  concilium  siib  Pipplno,  230. 

Genus  humanum  est  pnpillus  et  paupier,  58. 

GerarduspalriarcliaAquileicnsisurius  Prsenionlaci.  xni. 

Gerardus  comes  in  agro  Turvisiiio  mooasteriuni  Utu- 
dat,  207. 

Germanus  (P.  Ilichael)  0.  D.  auctor  lib.  iv  de  Re  dij>t  - 
maiica,  xxvii. 

Germmua$,  germawtSf  litulus  honorarius,  prmf^riiui 
lotfr  epiNCopos,  79. 

Geroidus  conies  in  Carinthia,  seu  Sclavooia,  xxx.  Occi- 
ditur  in  pi-a:lio,  201.  iLjiis  ppiiaibium,  ibid. 

Gibrnltaria,  seu  vulgo  GibiUerra  unde  dicta,  215. 

Gisla  t  (ia  Cairoli  M.  Mediol  uil  baptizatur,  xxiu. 

GloeHus  pro  Gtobulus,  143. 

Gluiim:  iii  semiiium  graois  quid,  104. 

Gnidii  calauii  prol)aiion>8in  scnptioue,  139. 

Goriiia  non  est  Noreia  veterum,  xix. 

Gothardi  (S.)  templum  prope  tliDum  olim  Camaldulcn- 
tiom  eremos,  l  et  275. 

Gotescbakbi  de  pradestinatione  mala  docirina,  5fi. 

Gothia  qu:c  Franciae  pars,  220. 

Grascl  scripta  Patrum  corroinpuDt,  230.  ExpiiogDul  in 
afmbolo«4  FHioquo,  ibid.  tixore  foruieaiioois  causa  diiuis- 
aa  aliam  duciint,  87. 

Gradonicos  (Augostinos)  patriardia  Aqiiilelensia  douJt 
Utinensi  capitulo  peduni  suum  pastorale,  280. 

Gradus  Aqnileia  nova  dictus  ex  iraBsmignitiooe  patriar- 
thm  Aquiieieusis,  238. 

Gramuialirap  laudes,  xf. 

Grammaticos  et  grammatista  quo  diflerant,  xf. 

Grari.maticu?  Paulinos  do.iator  a  Carolo  M.,  iiv. 

Grana  quot  iiiodis  exiricentur,  174. 

Granus  Neronis  frater  credilus  conditor  Aquisgrani, 
223. 

Granaiensercgnum  postrema  Maarorom  sodes  iBHispa- 
Biis,  212. 

Grapbiom,  graphiarium,  171. 


im 


INDEX  IN  S.  PAUUNIJM. 


m 


GraUaoi  oonDulla  decrela  suppo|iiiiia  el  U\a.\,  16. 

Gravltas  spDum  est,  9t. 

Gregdrii  (S.)  M.  proposltum  non  se  iramiscemii  iu  elc- 
clionilius  e(4llcoporum,  xxv. 

GreRoriiis  episcopiis  Osliensis  legalus  pontiflcis  aU  con- 
cilium  (!alchulense,  xxix. 

Gregoriiis  Nys^^euus  auclor  addilionis  in  Constantino|>o- 
litano  symboU).  230. 

Gregorius  11  et  TII  papx  proGradfUsibus  pairfarcbis 
litieras  scribnnt,  238. 

Grimani  (Joannes)  episcopus  Cenetensis,  279. 

Grimani  (Mariuns)  erravii  lii  iradendo  cappam  Civila- 
iensilms  Innqoam  Mguum  qiiondam  in  gratiam  AquiUien- 
sis  sedis  dimissi  episcopaius,  204.  Donat  primo  advenieiis 
Uiiiieusibus  mulaiii  cui  iosidebat,  cum  pbaleris,  ibid. 
el  279. 

Grumi  lerr»  quid,  tOi. 

Grunire  vox  suum  ad  oiiid  usurpaia,  H. 

Guidulfus  uionuciius,  257. 

Guinesindussuccessor  Elipandi  in  sede  Tulctana  deces- 
sori  .suo  epitaphiuin  |>osuii,  iiH, 

Gur{{ulio,  seuy  Gurgustio  quid  proprie  :  vulgo  pro  gula 
accipiiur,  157. 

Gurguiiunculos  fabulare,  ibid. 

H 

Hubttus  clerici  et  laicl  distinrtio,  44. 

Hsrcses  qus  vexarent  Ecclesiam  lempore  Pautinl,  77 
et  22t. 

Haerctici  abutuntur  Scripluris,  69.  Doctrinis  peregrinis 
adliaprent,  ibid,  Serpentes  sunt,  100.  In  lamiis  figurati, 
154.  Injuriosiores  in  incarnationem.exsecrati  pras  ca?teris 
a  Paulino,  175.  Piis  vocibus  docirin»m  malam  instillant, 
210.  Non  eis  Hdendum,  210,  228  rt  234. 

Hoislulfi  facinus  ei  pwua,  15.  Natioue  Longobardus  vi- 
delur,  17. 

Heliodorus  (S.)  episcopus  Allinensis,  238. 

Uenrici  ducesForojulirnsesquot,  PJ8.  —  Henriciduces 
Caraoihaiii,  t^id.  —  Henricus  (S.)  imperalor  siiadet  pon- 
tilici  Homano  cantare  syinbolum  in  missa,  ^^, —  Henricus 
patriarcba  Aquileiensis,  265. — Henicus  episcx)pus  Viceii.- 
tinus,  207.  —  Henricus  Forojuliensis  dux,  197.  Unde 
oriundus,  ihid.  luvtsil  Alcuiuum,  et  ab  eo  inoniia  su<:ci- 
pit,  198.  Forumjulium  venii,  et  Pauliai  amiciUam  excoht, 
xLvi,  2  et  198.  Sacilli  ecclesiam  erigit  el  dital,  et  pairiar- 
4^h96  Aquileieusi  submitlit,  xlvi,  2  et  198,  ei  268  (^ur  dnx 
4Je  Hisiria  diclus,  2C0.  Bingam  Avrrorum  spoliat,  ibid. 
Aqui$;^rauum  deiulil  spolia  Carolo  M.,  ibid.  Redicos  Foro- 
julium  iiiieras  Alcuiui  fert  Paulino,  ibid.  Occiditur  a  Tar- 
satensibus  201. — Henricus  advocutiae  placilum  eedit 
Aquileiensi  Kcclesix,  :t»4.  Carmen  Pauiini  de  eodem; 
describitur  luitus  Forojulieosium  audita  neco  ejus, 
ibid,  seq. 

Her,  beriuaclus,  ericius  animal  quod,  U6. 

Heraclia,  ab  Heraclio  iuip.  dicta,  ab  Epilerginis  cod- 
•dita,  239. 

Herb-iiicum,  .seu  berbagiuiu  quid,  xxvu. 

Heriles  qui  diccreniur,  li5. 

Hermagoras(S.)  discipulus  S.  Marci  cvan^elistas,  pri- 
rous  episcopus  Aquileieusis  Eccletiae,  xxvi.  Ljus  et  sancti 
Foriunaii  inscriplio  Trideuli  iu  ecclesia,  !207. 

Henuogeues  episcopus  Cxsarex*  uou  est  aucior  symboli 
Mcaeui,  250. 

Herodiani  diiptices  corde,  60. 

Herio,  seu  Erfo,  cum  frairibus  fondat  monasteria  Sexti 
et  Salii,  255. 

liesperia  Italia  cor  dicta,  9. 

Hesperia  Hispauia  est,  \l>id, 

Hieme  advenienle  facilius  aegri  et  senes  moriuntur, 
xxu.  —  Hiemis  lempore  Carolus  II.  veoatom  it  in  Foro- 

jullO,  XX. 

Hilaritis  (S.)  PictavienMs  episcopus  liymnos  in  Occi- 
dente  iovexit,  175.  Ad  Abram  tiliam  suam  bymoos  uii- 
sit,  186. 

Hildebaldos  episcopus  iu  aula  Caroli  M.,  104. 

Hildegardes  uxor  ClaroU  M.  quo  die  obiit,  xxiu.  Metis 
«pud  S.  Arnulphum  sepulia,  2i5. 

Hildegarins  episcopus  Trideiiiinus,  S06. 

Uildebrandiisdux  Spolelauu.s  xv. 

Hilmintrudisaliisaxor,  aliis  piliex  Caroli  M.,  210. 

Hincmarus  Rbemensis  episcopus  canonuui  perttissi- 
«us,  16. 

Hiodelmarius  palriarcbaAquileiensisau  Pliolic  commu- 
«icaverit  in  causa  de  Spiritu  saucio,  ^l. 

Hispalis  qoando  a  Mauris  capla,  212. 

Hispaleuse   couciliuui,   et   qiiid    in   eo   aclum,    213 

«t  sii; 


Hispans  viduae  cujus  coloris  velum  capill  impcne- 
rent,  88. 

Hidpani  SS.  PP.  ab  baereticis  corrvpU,  a  coociHoPnn- 
cofordieiisi  ab  Eiipaudo  et  Fellce  decepto  rejecU,  utTiii' 
dicali,  211. 

Hispania  cnr  Ee  peria  dicta,  9.  Prima  addit  SToihoIo 
Filioque,  250. 

HKstrix  e.\  herinaciorum  genere,  146. 

Historias  scribeutiuni  pericuta,  ix.  Legeotlom  prsJQdi- 
cia,  ibid. 

Hodie  est  Deo  omne  tr^mpos,  160. 

Homerus  dictus  Aogilbertas  ab  Alcuioo,  xxxu. 

Hominis  digntias  in  creaiione,  23. 

Hominem  »e  nosse  conira  stiperbiam,  53. 

Pomophagia  in  jejuniis  (tuid,  20. 

HoDor  pro  gradu  ecclesiastico,  85  et  90. 

Hoooratos  episco|>us  Mediolaneusis  qob  coo^ecrMPiu- 
liuum  (  pairiarcham  Aquileieosem,  x. 

Honoris  dispeodium  seu  periculum  qnid,  83. 

Hormisda  PP.  non  est  auctor  addltiouis  FiUoqu  io  STin- 
l>olo,  !a32. 

Horontius  episcopos  Vicentinus,  206. 

Hosius  auctor  symboli  Nicseni,  &0. 

Hugo  de.  Hernost  (<ecanus  Coloniensis,  procnralor  rbi- 
lippi  de  Aleiu  onio,  275. 

Humana  natura  aDima  et  caro,  6. 

Uufnare,  id  est  sepdire  tina  pro  biiere,  195. 

Humanum  pati,  mori  est,  4'i. 

Humililas  Chrisii  ei  diabuli  supexbia  conferuntnr,  29 

Huiuilitas  conimeudatur,  38.  Radix  virtuium  et fabdi- 
meDtum,  ibid. 

Hungaria  excolenda  Arnooi  Salisbargeosi  archiepisco;^ 
committitur,  xxxu. 

Hydr»  quot  capita,  104. 

Hyroni  ei  cantici  spirituales  decent  (Iericos,74.— Urini>i 

auae  laudes,  t75.  In  Urlenlis  et  Occidentis  L*  clesiis  qW 
0  incepti  uurpari,  ibid  Frequeotandi  eos  io  sua  M'- 
sia  Paulinus  est  auclor,  itid.  ^  Hymuot  de  Natali  SS. 
Petri  ei  Pauli  vindicalur  Paulino,  177. 
Hystrix  ex  beriuaciorum  genert^,  146. 
Hypante,  seu  festum  PurilicaUonis  11.  Maria  firgiaisut 
et  quaudu  iuductum,  181. 

I 

Jbiftuut  pro  ibi  flunss  97. 

I^natius  (S.)  M.  primublo  Orieote  bymnos  caDtariiMii- 
luit  el  quare,  175. 

Ignorautia  quae  fnerit  in  dero  tempore  Pauliui,  xlh. 

lidegardes.  Vide  HiMegardes. 

Imaginum  sauclarom  causa,  quae  dicitiir  in  coori- 
lio  Fraucofordiensi  aciitata,  nuaquaui  taugitur  a  F^sli* 
no,  XX VIII 

Imago  Dei  in  liomine,  23. 

Imminuliis  cerebro  pro  menle  eaplue,  103. 

Impe<liuieu(um  ttujus  sorcuii,  mairinioniufflf  51. 

Iwperalorcs  aiiqui  oon  imperatores  dicii,  216  et  255. 

liuperaioris  placiium  iu  electione  poutilici>  oouqucst- 
tum,  17. 

liriperii  nota  cbronologica  rur  signala  quaodoque  Carali 
M.  dipluinata,  in  quibus  ToqUi batur  noa  de  imp^.no,  xi 
de  rcgiio,  i.3*i. 

Iin|.ul>eruin  matrlmonia  improbata,  74  et8d. 

hnpudicus  pro  (cmerarius,  105. 

Incarnaiioiiis  et  Trinitatis  niysieria,  4, 12  et  107 

liicola  ab  act-ola  quid  differ^t,  xvi. 

IncrJspare  cachinnum  pro  ridere,  195. 

Jndiculusquijd,  iO.  >-  lo  Paulino  quidsit,  78. 

iugenium  |>igrum  perliuacium  esse  solet,  liO. 

iugenuiniis  (S  )  episcopus  SatMoneDsis,  iB.5. 

Ingoiiis  ducis  Cariathi»  factum  ut  8U06  ad  Odem  Cbrisii 
pertiahere.t,  xxx  et  xxxii. 

Ini  uire  uti  varie  accipialur,  127. 

Iiiuocoiis  inirrempiuii  nuuquam  infamis,  IK. 

lunoceutii  ill  papag  auctorilatu  uoiuuiur  reltreusi^fl 
Hcluuensis  Hcclosiiv  sub  uiio  ei-iscopo,  206. 

hmoUsccre  pro  noiuin  ftcre,  tlT. 

Inrii<t  mormiler  pro  slne  no.ma^  144. 

Intentare  vocs  ei  tnamus  pro  nunari  «I  imiiiii  nvi- 
cere,  ll2. 

luvesUro  per  notulas,  libnim,  pitaciam,  152. 

Invi<lus  in  (leriurbationH  est,  53. 

Ira  brevis  insouia,  52.  B^us  oausa  quaadoqiie  leYi9ii«> 
quai.doque  uulla,  33. 

Ireucs  maler  Coostaatini  imp.  ab  imperlo  d^fWP, 
257. 

Isabelbe  imp.  cadaver  conversiOQis  S.  Praiicitci  Borfai 
occislo,  54. 


1155 


INDEX  IN  S,  PAliLLNUM. 


12o4 


Israel  priBdOgeuitus  Dei  uti  dicatnr,  120. 

IstriA  noM.iiie  toia  provincia  Aqiiileiensis  aliqQando 
compri  hi'nsa,  M5. 

lUilia  cuT  dicu  IIe*peria,  9. 

Iiali.tempore  Caroli  M.  ei  ri|>|)ini  duplici  nota  annorum 
ftignabaut  acripiuras,  iU^ 


Jacobus  notarlu^  sub  Radone  scriba  faroH  M.,  xxiiv. 

Jacobus  subJiacoiius  folmioe  irtus  aote  altaie  saiicli 
Pauliui  in  ercl»'«iia  Civiialensi,  u. 

Jejuiiia  roajoris  liobdomad»  quotnodo  o!lm  peracta  fiic- 
rlLt  :  iteni  cl  Ouadragrsiiiise,  ^O.  —  Jejutiiuni  l)omim  ani- 
nix  et  co:pori,  41.  Ad  jacuuliam  v»Biim,  4i.  Pridiaiinm 
proviuilia  substitutum,  49.  Duplex  animx  et  corporis,  50. 
— Jejunionim  die^  i\n\  tempore  Paidiiii,  41. 

Jei  eniias  cum  Barnch  coiiru>iis  nou  raro,  1 12. 

J«sus  auctor  vitup,  >ita  ci  resiirreciin,  1i8.  Minor  Pitre 
qaia  horiio  :  uou  uuien  iiiiiior  liliu§,  153. 

Joaniies  (S.)  aprstolus  cur  Chri^ti  accuUtor  dictus,  1:23. 
—  Joannes  Cel3ei.inus  episcopiis,  304.  — Joannes  dux  Ve* 
netorom  miitit  cumclasse  filium  Mauritium  in  Graden^etn 
patriarciiam,  xxxvi.  —  Joanoes  mouachiis  iiiefosolyniiu- 
uus  qussiioneni  de  Spiritu  sancto  reiiovat,  '331.  —  Joaii- 
ues  episcopus  1'ataviuu.-:,  cl  ejus  subieoiioois  scdi  A^iui* 
leien^i  jurameiiinm,  200.  —  Joaniies  Parentinus  epis<!0- 
|)U«,  205.  — Joaniies  patriarcliaGradeusis  a  Maurilio,  du- 
cisAenetorum  tilio,  e  lurri  prsErcipilatur,  xxxvi.^Jooriucs 
i»atriarLh.i  A<|uileiKnsis  per  Lougob;irdos  creatur,  £^8.  — 
Joauues  Kaveiinaieu^is  episcopus,  231.  — Joamies  piaesul 
vexat  Ecclfsiam  Graiieiiseni,  \ix.  —  Nuuqnam  fuit  pa- 
iriarcha  A(|Uileien;)if,  iuU.  Forie  \icariii8seu  cborepisco- 

pUS,    XX. 

Junas  Aurciiaueusis  uti  crrarel  circa  cultum  imagi- 
nvDi,  215. 

Juda  crnm  eA  sabbatnm  colere,  92. 

Juda.^duilex  orde,  60. 

Judiciuin  pubiicuni  quid  et  ul  diflfrrat  ab  ecclesiasii- 
€0,  86. 

Julianus  card.  exirobrai  Gr^ecis  corruptionom  svin- 
boli,  i30. 

JuliauiiS  imperator  nbrogat  L^gem  Coustaotiui  de  alen- 
dis  virj>[inibusei  viduis,  88. 

Jiiliaiius  Ponicriu>,  i.ou  Prosper,  auctor  libri  de  coii- 
lempl^iliva  Viia,  27. 

JulianusTiiig-laMiis  prxfectus  Maiiros  in  Ilispaiiiasac- 
cers  t,  ei  qoure,  212. 

Jiilium  Garnicuoi,  cl  cjus  episcopaluSy  lOi.  Ejus  eiHSCO* 
palus  per(erain  rorojidio  a^^criptus,  ibid, 

Jufiiter  ipse  deos  iii  consiiium  vocans  docet  lioniiues 
iion  suasenieniia,  spd  consiiio  agere  prudeutuni,  24t 

Juranii  ntiiui  a  suiTratianeis  preslitum  Aquii';iensi  pa- 
irinrclia.',  259,2162  eli66. 

Jus  uecejk-wium  quid,  10. 

Ju^  ffslum  cUblodieiiiJi,  18i,  271  ct277. 

Ju$tino(.olis  unde  diclN,  t* t  ejus  episcopatus,  205. 

Juslitia  quomodo  implcatur,  22. 

L 

Labnceosis  epi.<;copatus  idem  ar.  if^mooensis ,  quando 
ins.ituiiis,  ei  Aquileiensi  sedi  subjccttis,  ct  de>nde  exeui- 
plus,  20  i. 

Laberiana  villa  donala  Paulinoa  Curolo  M.,  xv. 

lacan  licilum  sumrie  |ucnileniibus,  20. 

Lacrymic  iguem  amori^  l)ci  f  \cni,  47. 

Laidradus  Lugdun.  cpiscopus  mitiitiir  Urgollam,  22^. 
Ejus  geous,  ordinaiio,  ^oai»,  ibid,  Ut  hunuiniler  cg<Tit 
cuni  Fclice,  2i5  el  240.  Codii  c|ii  co|  alui,  et  Suc&siouuusi 
iuoii.isicr!0  se  rccipit,  -2i. 

Lauieutuui  pu^uiioulis,  8". 

Lauiiae  quae  dicaulur,  15i.  Sunt  Hgura  luereUcorum, 
ibid. 

Lan»  Bxiic»  subrubrs,  b9. 

Laiidola  donalur  rebus  Kotgandi  et  Felicis  a  Caro- 
lo  M.,  260. 

Landulfns,  frater  Fellcis  et  Rotgaodi,  fldelis  Curo- 
lo  M.,  ibid. 

Langacdocia  oQde  dicta,  320. 

Lapldarii  non  boni  grauimalici»  xn. 

Larv»,  dxinones,  178. 

Larvati  et  ceriti,  179. 

Latin»  liugas  corruptio  unde.  xliii. 

Laudes  iu  ioauguratione  principum,  202. 

Laudis  anior  soperborum  est,  59. 

Laureaciun  Galiice  Lawrie,  xix. 

Laureniius  episconos  Belluuensis,  206. 

LaureDtias  miceriDUS  pervadii  sedem  «pottolican,  xi? . 


Laurisaham,  et  Laurisliamense  monasterium,  xix. 

LcKati  qui  ad  priuclpem  miltendi,  xlv. 

Lrgaii  sedis  ajioslolica  io  Gallia  sab  Carolo  M.,  xix? . 

LegiouiS  ei  Ovicdi  re^noru:n  exordia,  212. 

Legis  decimarum  solveDdAruin  antiquitas,  95. 

Leneus  cur  itaechiis  dictus,  174. 

Lco  aniinal  s,vniboliim  S.  Marci  evangelislae,  185. 

Leo  ]|[  pupa  syiiodiiiii  Koma^cogli  contra  Feiicera,  221. 
Noii  piobut  addiiiuiie.n  Ftlioque  iu  symt.olo  et  cur,  ^-''•t.  In 
duobiis  scutis  .s>mbohim  sine  add.tione  serlbii,  i6id.  It 
trjiductiisa  1'liotio,  232.  Male  h»bitiis  Itoiue  et  indefFn- 
sus,  236  Datpalliiim  Fortuiiato  Gradensi  patriarclMe,  Vu. 
Pergit  in  Gallias  ad  Carolum  M.,  221.  Maiituam  advpnit 
visurus  repertaro  tuuc  spoogiaiii  laogaine  Cbristi  imbu- 
tam,  et  i  pi^copaium  coiistiluu.  203. 

LiOiiianus, seu  Leomanniis  1  eurniensis episcoiius.  ixx. 

Leonlius  o.\  iscopus  Caesarae.ip,  230. 

Liipus  cum  hcrinaclo  courusiis  ab  ia:erpretibus  Scriptu- 
r«,  126. 

lATa  el  lira  (juid  in  re  ru^tica,  109. 

LibiTtas  consensus  iii  mairiinouiis  inlersil,  ^6, 

Libraiiis  non  si-niper  lideudum,  223. 

Liiica  ei  puiicium  imagiues  aniuia',  C>  et  13. 

Lincae  usus  ad  hnigiiudiues  iu  arcliiieclura,  1 19. 

Liugiia  Furojulieusis  xiu. 

Liugua  ipia  Inqut  dobcant  f;'st'rcs  etepiscopi,  ibid. 

Liugu<'e  1  aiin.v  rorrii|>iio  lintf,  xi.iii. 

Liugi'a  uti  custudiciida,  ei  ad  qiiid  daia,  40. 

Ltra  ei  lera  In  re  riistica  miii,  109. 

Litauiu:  Caroti  C^dvi,  252.  Iiiter  sanctos  confessoros  cos 
hat>enl,  qui  ad  Oroli  diiioufMii  pcrtiuui^seul,  iliv. 

Liianise  iu  castris  Caroli  M.,  199  et  i'52. 

Lites  agcre,  nisi  pro  se,  vi  titum  p<ruit6ntibus,2t.  Fesiis 
dielius  proliibitum,  92. 

Li'.i  et  tlscaliui  qui,xxvn. 

Litturse  restitutae  pcr  Ciroium  M  ,  xiv. 

Litteraius  a  lilieratore  disiiuclus,  xv. 

Litterioues  qui,  ibid. 

Liutt^ardis  uxorls  Caroii  M.  cum  sancto  Panlino  amici- 
iia.  XLvi. 

Louginus  oxarclius  inlialia,  xxxvi. 

LoDgitu  iines  ad  liiieam  dimenia;,  119. 

Loquenduui  verbls  prjesentibiis  :  vivendum  morilius 
pneteritis,  xuii. 

Lorela  civitas  non  esl  Loredum  ad  At(  sis  laaces,  xtn. 

Loricai  trUices  que,  194. 

Lolliarius  cuni  Ludo^ico  Pio  patre  datmonastoriuDi  in 
Valle  Maxenlio  patriarchn*,  260. 

Lotharius  Tlieutbergam  repudlat,  87. 

Lucatellus  (Joaunes),  279. 

Lucibrum,  lucubram,  liu;obratio,  223. 

Lucilhi'  error  niariy^ein  non  vindicaium  colenlis,  xltiii. 

Luciui  laetiiiani  generat,  47. 

Ludoviciis  tiliusOiroll  M.  unsitur  rex  Aquitanis,  xxiii. 
Dat  cuni  Lothario  monaslerium  in  Valle  Maxeatio  i»»- 
iriarcbse,  260.  Prope  matrem  ^uam  Hiidegardcm  Melis 
jacel,  22.1 

Ludovicus  Crassvs  roonachum  iu  monc  se  induil,  19. 

Luitperta  111  ia  Desiderii  regis  Longobard.  soilicitatiua:  i- 
tam  Tassilooem  FavaiisD  diicem  i:i  CaroluDi  M.,  1^8. 

Luiiardus  episc(;pus  Paiavinus,  206. 

Lupo  dux  Ofdilicai  nionasierium  Veroiia^,  258. 

Lupus  patriarcha  Aqadeie:.sis  au  communicaverit  Pho- 
lio  in  causa  Spiritus  baucti,  231. 

M 

Mablilocius  (Joanncs)  non  jure  arguitor  a  FoDiaaiiio  : 
ejusqne  in  argucniem  modeslia,  xxvit. 

Macedoiiiaiii  uli  sludiosi  hxresim  siiam  dilataodi,  172. 

Maccdoali  harosis  in  Spiritum  saccluui,  115. 

MadriMi  (Nicolul)  mcs,  iv. 

Mafleius  (S^Mpio)  land-Jtur,  v. 

S.  M.  M:*gd»iens  fesium  iiiducitar  a  Woldarico  U  pa- 
iriarclia  AquileieiH,  264.  ^ 

Ma^deburgeutium  iujusia  in  pere^natiODessaoetascri* 
miuaiio,  00. 

S.  Magnus  eplscopus  Opitergious,  939. 

Magiius  presbyter  legatus  Venetoruroad  StephaoiUD  pa- 
pDin  nro  Ecclesla  Gradcosi,  xix. 

Maii  campos  quid,  xvii. 

Malleus  h(freticortim  dictus  Petms  01Jradus,.xxix. 

Mandrilc,  mandra,  manJriti^,  100. 

Manes.  quo  Maulchaei,  ande  dictus,  cujus  condiljonis  : 
ejus  deliria,  172. 

Manes  viia  rmictorum  non  exagitandi,  18  et  229. 

MsDlaco  (Mcolaus  et  Fabius  de),  fratres,  laudaotur, 
iu,235. 


ma 


INDLX  IN  ft.  PALUNLM. 


1156 


Naoidisi  diabolum  liubere  |>alrem  dicabtnl,  ^»7. 
Maniuus  (Fraociscus.  Anionius),  S79. 
llausioiiaticum  elfuderumquid,  xxvu. 
Manluanus  ppiscopalusquandoinslituius,  et  Aquilelensl 
sedi  sufieetus,  deiode  exemplus,  20'1. 
Macumi&sio  servorun  uii  tierel  in  £cclesia  Aquileiensi, 

m. 

MaousocQUt»,  112. 

Maous  puras  in  ora-ioiie  levare,  S6. 

Manouui  elaiio  pro  lato  suffragiu  ui  eleclionlbus  et  ju- 
diciis  ferendis,  176  et  273. 

Manzano  (Guamerius  et  Pantaleo  de),  272. 

Maranalka  quid  et  quale  Terbum,  II,  12. 

Maranensis  episcopaius  cum  Mariauensi  ia  Cor&ica  male 
COofusus,  204. 

Marcarius  Forojuliensium  dux,  197. 

Marcellus  dux  >  eiieiorum,  258. 

Marcianus  Opiler^inus  episcopus,  204. 

Marciaiius  fetineosis  epiticopus,  20S. 

Marco  s^^u  Marcus  cum  fruiribus  fuudat  moQasteria  Sexti 
etSalii,2r>5. 

M;*rrus  (S.)  evaogelista  iu  Leone  Uguratar,  285.  Aqui- 
leiam  adiit,  ihid, 

Marcus  episcopus  Peloviensis,  205. 

Marenzi  (Luciiis)  luudaiur,  \ii. 

Muriae  (S.)  vesiis  que,  88. 

Muria  Ylrgo  (S.),  vera  Del ,  nou  nuncupatiTa  ma- 

ter,  108. 

Marinoni  (Jacobus)  laudalur,  ? . 

Marquanius  pairiarcb»  Aquileiensis,  273.  (}uid  el  obla- 
tum  iu  sua  prima  niissa  Tuerit,  271. 

Martyrestioli  quoiidain  prosaoclis  hal)iti,  xlvui.  Ad  pa- 
tieiuluin  a  Christi  exemplo  iuformati,  151.  Sarmeniitii  et 
semiaxiarii  cur  dicil,  174. 

Massaritiae,  mujtsarii,  masi,  masuatte,  xvi. 

Mascbe,  undd  mascherce  lulis,  178. 

Mutrein  qui  interlicit  an  gravius  piccet  quam  qui  suam 
uxorem,  21. 

Matrimonia  inter  consanguiiKOS  velila,  74.  fnier  impu- 
beresy  itid.  Clandestiiia  cur  prohib  la,  84.  Pareniibos 
Itisciis  non  conlraiienda,  ibid.  Nccsiae  pr»si'ntia  sacerdo- 
tls,  ti^fd.  (}u£  soboles  ex  bis  suscipiansur,  ibid.  Pututiva 
quae,  85.  Impuberum  iion  probaur,  86.  Nec  dispariiim 
tttate,  ibid.  Sub  emptioois  et  veodiiionis  nomine  olim  ha- 
bita,  86.  —  Malrhiiouii  solvt  ndi  causaiii  ob  aduUerium 
dans,  nec  mortuo  compare  ad  alias  nupcias  lianseat,  87.— 
Mairimonii  opus  dietms  feslis  quo  1  peccuiuiu,  92. 

Maurl  quando  Hispauias  io^ressi,  212.  Eoruui  ibi  pro- 
greshus,  deprcssio,  exactio,  ibtd. 

Maurilius  tilius  ducis  Vcociorum  Gradensem  patriur- 
cham  inlerticii,  xxxvi.  —  Muuriiius  episropus  Torcellanus 
a  Severino  papa  iranslatioois  «cdis  AUiueosii  Torceliuui 
oonlirmaiiooein  obtinet,  259. 

M^xeniius  patnarclia  Aquileieosis  donaiur  monasterio 
8.  Mariae  iti  Vaile,  260.  Consecral  ccclesiam  S.  Georgii 
Veronae,  207.  Donaiur  rt  bus  Felicis  et  Kotgaiidi  a  Caruto 
M.  ad  coustructionem  ecclesiae  Aquileicosis,  260. 

Medi;ilor  quis,  114. 

MedioUnensis  episcopus  ordinundus  ab  Aquileieosi,  xi. 

Mediolaituin  H»imundi,  198  et  267. 

Melii  pruvi  dogiiMta  coiuparata,9. 

Meto$  l.alinis  inileclin:ibile,  deciiuatum  quandoque,  175. 

Memoi  laliu  d  cta  pilaciu,  132. 

Menbra  corioris,  proxiini  :  caput  Cbristus  4i.  Ct  Deo 
aiiplicatu,  79.  —  Dc  uieiiiliris  suis,  id  esi  electis  lo(]uitur 
aliqiiando  uti  de  se,  capite  iiosiro.  Cbnstus,  149. 

Mcrus,  meracior,  merucuui,  9/. 

Ment$  pro  sotits^  20. 

MiKeoiius  et  MigeiMianorum  errores,  215  et  214. 

Miles  inter  praebeudaios  in  ecelesiis  Gailiarum,  82. 

Militia  etmiiiiare  Domiiio  quid,  82. 

Militiam  non  sequebantur  leminaB  apud  Romaoos,  30  — 
MillLiae  spiriiuubs  ei  tcrrenae  ci>lt3tio,  50. 

MinKhioardtis  advoca*us  ecclesiae  Aquileieosls,  263. 

Minuccius  (Nicolaus)  lauduiur,  \u. 

MimUare  pc  o  comminuere,  141. 

Mitis  iion  commovetur  injurits,  32. 

ModioU  qoa)  rotarom  pars,  145. 

Ilonacbl  deliuqueotes  ut  ferula  vapularent,  79. 

Mooachi  vugare  uon  delHSut,  90  et  218.  —  Mouachis  id 
lierseverantiam  Akoioi  exlioriatio,  iMdw— Mouachus  unde 
dictus,  19. 

Mouaslerla  piiellarum  nulii  patent,  75.  —  Monasteria 
rcmiiiarum  qui  adire,  et  qoibus  coudili(»nibus  po^sei,  89. 
•^Monasierii  iugressiocanouicispa-utleniiis  aequiparaiur,  . 
18.  -—  Monasterioruui  leminaruin  an  S.  Anionii  ;£v7plil 
fiwor  aucirix  riierit,87.— Monasterium  S.  Mariae  lo  \a!le 
Itaxentto  patriarchae  AquUeiensi  concessum,  260.  —  Mo- 


nasterium  Mosaeense  Ibndator  a  Cacetiiio  eomite,  262. 

Mooaaticus  habiins  io  morte,  et  post  morteui  luJu- 
tus,  19. 

Moniules  peregrioationes  non  Ineaot,  75  et  76. 

MoDte  (Albertus  a)  de  Padua  coastruU  eoci^siaii  civUa- 
tensem,  278. 

Monieniaco  (Sebastlaaus),  279. 

Montelongo  (Gregorius  de)  patriarcba  Aqoilei«nsis  re- 
format  jura  arclddlacooatus  Aquileiensis»  265. 

Monlfaucon  (Bernardus  a)  laudatur,  vet  t86b 

Monticolis  (Joannes  de),  272. 

Mori  muiido  ei  peccato  quid  sit,  2H. 

Moresus  quid  et  unde  dicatur,  9. 

Mortis  incertum  lempus,  modus,  45. 

Mors  iuimica  iuterempta  cur  dicalur,  180. 

Mosaccnse  monasterium  a  Cacellloo  ruodatnm,  26^ 

Moses  Armeoias  prsBfectus  Mauris  auxiilatar,  2J2. 

Mota  (Gerardus  de  la),  271. 

Mucro  pro  stylo  scriptoris,  79. 

Mula  adveuientls  Utinum  patriarcb»  eqoiLaatis,^Utioeii- 
sibtis  cedi  solei,  279. 

Mulieres  duo  non  custodientes  in  pridie  D(»minicae  ve- 
speras  Salibaii  ut  c<fclitu8  puuitae,  92.—  Mulieres  &ul>iniro- 
duciaeclericisvelitu;,  82. 

MuUare  f)ro  ferire  uures,  97. 

Mundanu!  leges  quae  dicuiitur,  89.  Permittebant  uxores 
depreheiisas  in  adulterio  occidere;  sed  uou  omiaes  omniuo 
impune,  18. 

Mundanum  judiciiim  quod,  89. 

Munera  qualia  niiuebul  Aicuioo  Paulious,  xlvu. 

Muratorius  (Ludovicus  Aiitouius)  Ludutur,  v. 

Musicen  amor  docet,  xlvu. 

Mussare,  wussilare,  13. 

Mulare  vettem  quid  sit^uincel,  89. 

Mwo  el  inmmlo  siint  idem :  non  lamcn  nmdi^i/iriis  et  im* 
mtUubiLt  .s  :  mulabUig  et  wtm.  labUis,  117. 

Myrica^b^ua  uiali  omiuis,  100. 

N 

Narbo-.iense  conc  lium  In  caiisa  Pelicis,  215.  Im|irol»atur 
ab  aliquibus,  se»!  dKfeuditur,  ibid, 

fiaiseiis  responsio  ad  Sopbiam  se  ab  Italia  ruvoran- 
tem,  159. 

Natalis  dles  qois,  et  de  qnibiis  dicatur,  178. 

Nefridiu:»  Narljoneusis  episcopus  ad  coucilinm  Cr^el- 
leose,  222. 

Negaiiva  partirula  replicata  non  semper  affirmat ,  1 M. 

Negotia  sabculuria  quae  sint :  ei  ut  clericis  et  moiurlui 
veliui,  82. 

Nestorius  dividit  Chrlstum  in  duas  porsonas,  209.  Do  et 
Marium  nou  appellandaai  Deiparum,  207.  Et  Verb  ui  ui 
huiiianitale  taiiquam  in  tempio  iutiabitasse,  ibid.  \L  >i> 
dogii^a  ueces.s:<rio  adniitteodurii  a  Felice.  210.  kjus  frju< 
ut  dofniia  suum  impium  tcgeret,  iMd.  £Jus  iofelix  cm- 
tus.  172. 

Nira*as  (S.)  patriarcha  AquHeiensis,  239. 

Nicephorus  imperator  Constantiuopolitaiius ,  xxxn. 
(}u  ndo  in  iiiiperiuin  inlrusiis,  237. 

Nigr;i  vestis  vidiiarum,  88. 

Sihilominm  pro  eiium  usurpatum,  77. 

Nii  olui  (S.)  eccle^iu  Succileo.  fuodator  ab  Heofieo  du- 
ce,  268. 

Nicolaiis  1  papa  aii  a  Uliderit  symbolo  Fitioqne^  f^ 

Nicotaus  patriarcha  AquileieusiS  et  eios  aceessus  ad  s^ 
dem  patriarebaleui,  270. 

Nobiles  viiiosi  uti  taceant,  47. 

Nomiua  oil  aliquibns  mutuverit  Alraintis,  xxxn. 

Nomine,non  merito  prmsutes^  se  diccbaiit  sanalsttui 
episcopi,  9. 

Nonno!  vidoae  dicla?,  89. 

.Nonlis  (Burthoioinftos  de),  278.  -  Nordis  (Hierooyuius 
de)  decauus  ccdesiab  Civita  en-sis,  278. 

Nordius  (Jacobus)  episcopus  Urbinas ,  279. 

Nores  (Ci  sar  de)  episcopus  Pareiitinus,  vWlilor  apo- 
stolicus  ecclesia»  AqnileieiisUy  ibid. 

Norina,  uorroulaiim,  78. 

Nonna  firo  HeffiUa  inonaehonim,  tfrid. 

NtWns  etiani  reimatus  dicitur,  210. 

Nuptiae  clandestinae  vitaniiae,  74.  Pnblice  «t  lant»  8i. 
Aii  ad  secuudus  iransire  eadeui  fiacolUs  sK  viro  ac  fieuiox, 
ob  fornicaliooeai,  87. 

0 

Obelius  et  Felix  trilnini  Yeaetorum,  xxxti. 
Obelrrius  ()livolpnsis  epi  co|>us.  ibid 
Oblationes  fueiae  ad  priiuau  wi^Siun  Marqsarili  Aq^^^ 
leieosis  patriarcb»,  271. 


i2r»7 


INDEX  IN  S.  PAULIM-M. 


\±:i% 


Ohsctnus  iii.de  tlicitur.  \ik. 

t)b4e4]iii>la  rimnlaliis  «\iticl,  141. 

Ociii»ia  liies,  113. 

Ocuialaf  maiiiis,  lli. 

Oculo  ad  oeubam  ioqui  quid,  1 1  i. 

Ocuii  elali  superbis  &igDuni.  *)S. 

Oculus  In  vite  quid,  174. 

Odelbertus  episcopasBellunfnsis,  206. 

<  dium  sociaiur  irs,  el  lurtialioDem  parii,  7ii. 

OdoUa  lalihulofD  refugii  Da?idi,  163. 

Odula  parraode,  ibid. 

Officina  mendacli,  4. 

Offucare  pro  offocare,  vel  tuffocaref  101 . 

Oldradus  (Petnis)  Medlolanensis  episcopas,  xxit  et  219. 
Dictiis  malteus  lieretirorum,  itnd.  Kjiis  ge^ta,  inors  el 
eioxinro,  ibid, 

OUa  pro  infernOf  172. 

Opera  servilia  qii»,  92. 

Opera  tenebrarum  d('|>onere  quid  sit,  57. 

Opitprgioi  Ufraclpam  in  aestoariis  condunt,  2.19.  — Opi- 
tergium  ad  dediiionem  cogilur  a  Rotario  Longobardoium 
rege,  ibid.  —  Opiterginus  episcopauis,  204.  Aliusa  Cene- 
len.st,  205. 

Oplare  pro  eligere  et  adoptare^  10. 

Opas  servile  peccatum,  92, 

Oratio  utl  lacieiida,  33.  Huoitio  est  aiiimse,  36. 

Orator  ut  disiiuguatur  a  causidico,  135. 

Orbiti  (Nicc»laus),  272. 

Ordo  angeiiciis,  virgines,  01. 

Orio  (Laureoiius)  civitatis  Auslrie  provisor,  u. 

Orphaous  qui  difomlus,  17. 

Os  ad  os  l(«qui  quid,  ll§. 

Os  causiUicLin  quid  signet,  155. 

0.sopiam  ca.sinim  expuguatur  a  Rolando,  xvi. 

Otio  Germani«  rex  quibus  condiiiouibus  dispensatio- 
nem  pro  matrinnonio  ^no  cum  cousangiiinea  oMinuit,  85. 

Ova  an  pcpniieniilms  veiita,  20. 

Ovicdi  et  Legionis  regoorum  exordia,  212. 

P 

Parii  (P.  Antonii)  mors,  235. 

PalaBsirap  uti  prant,  Pt  ad  qus,  102. 

P.iis«>iricum  dicpndi  geoiisquod,  ibid, 

Pulladis  de  Olivis  (Venilis)  mors  et  laiis,  iv. 

PaMadius  (Pr^mcisciis)  accuratlor  Caiidido,  xvi. 

Palliare  oi  sumatur,  182. 

Palmulap,  daciyli  i^almae  supt,  19L 

Palpnre  et  palpiiare  dictum  de  dubioso,  108. 

Pulpeiirre  uiide  dicls,  115. 

Pulpeirae  a  palppbris  qao  diflennt,  iifid, 

P^nissircus,  20. 

Pauni  dialioli  sunt  pomp'<e  sccoli,  58. 

Pararlt>tus  idem  ac  advocatus,  4. 

Paractetun  an  Pararlitus diceiidam,  II. 

Pareniesamandi,  si  Chrisioin  sequi  non  iiupediant,  31. 

Parentiuus  eplscopatus,  205. 

Parvulorum  virtiiies  et  o:iicia,  47. 

Paschalis  II  non  jaiiuam  aperuit  dispensalioaibus  ma- 
li  imoniorum  causa  concessis,  85. 

Passionel  (Dominicus)  laudalur,  t. 

Pastor  Christus,  56. 

Pa»iorale  pedum  donatum  capitolo  Utinensi,  280. 

Pastorum  \ita  quam  supra  greeis  excellere  debet,  73. 

Patavinus  eplsi'op:itns  uti  subjiciatur  Aquileiensi ,  206 

Pnter  uouer  quare  nos  dicamus,  non  Pater  meus,  120. 

Patics  (SS.)  iii  allpgamiis  Scripturis  multoties  Dou  ver- 
horum  onMnem  spcutos  esse.  sed  sensuiu,  112. 

P;iiriarclia  Aquilciensis  ordimiDdiis  erat  ab  «rchiepisco- 
|K>  M2diolanensi ,  xt.  —  Palrltrcba  Gradensia  ao  Aqni- 
leieusis  communicaverlt  Phoiio  in  causa  Spirilus  sancii , 
231.  Vide  AquileieaMS  patri:irctia. 

Patriarcbinus  ritiis,279.  Diuiiusia  ecclesia  Coonensi  per- 
severat,  206,  280. 

PatrlilusyEnionensis  episcopus  204. 

Palropassiaiii  divioitatem  Filio  adimebant,  70.  Eorum 
.i«plor  Sabellius,  175  et  2.54. 

Pauli  Diaconi  etror  Paulinum  Lpatriarcbam  Aquileien- 
«!em  scbisniaticum,  be^tiim  appellantis.  x .  Ejiis  lectio  quan- 
(toque  iiiiOMst:ins,  ibid.  Ejus  non  est  rtiyUimus  de  excidio 
Aiuileie,  i\$d. 

Paulinua  f  (Kitriarcba  Aquileiennis  scbismaticus,  xi. 

PauliuuslljS.)  patrlarcha  Aquileiensis  Italus  natione, 
xti.  Porojulieosb  origine,  ibid.  Uuo  aenso  Anstriacus 
diitius,  ibid, 

Pauliuus  (S.)  (ratriarclia  Aquileieasis  nastMiur  in  pago 
PrsmariacifXni.  Grammaiicus  donatur  a  Carolo  M  ,  xiv  t*t 
STiH.  yitf»airiareha  Aquileieusia  poU  Sigualdum,  xxu.  Prac- 
dicii  Lttftorico  ftlio  Caroli  M.  iniperiuai,  xxiv.  Hatiaponeiial 

Patbol.  XCIX. 


roncilio  intpneiiil,  el  impotr.it  suo  clcro  liborlatem  sibi 
eligeudi  imposirrum  patriarch.im ,  xxv  ei  2-18.  In  Franco- 
lordipnsi  concilio  primas  habol,  xtviii  cl  21>).  Post  coooi- 
iium  libros  scribit,  xxix.  Foroinliense  concilium  babet, 
ixix,  65  et  201.  Oiriuihiam  ad  tidem  revocdt,  xxix.  Hun- 
garonun  dictus  apostolus,  xxxn.  Romx  ad  aoronationem 
Caroli  M.  in  imperatorero  adfoisse  est  verosimile  xxsiv  ei 
2r>8.  Legatiis  ad  Aquense  conc  lium ,  xxxiv.  Onvocal  coit- 
ciiiuiu  Altiiii,  XXXV,  191  et  215.  Moritnr  xi  Januari*,  au. 
804,  XXXVI.  Ejus  siatis  et  sedis  aiini ,  xxxmii.  Ejus  IMt*s, 
ibid.  S(>es,  xixix.  Charitas  in  Deiiin,  ibid.  Amor  io  Vir^l- 
nem,  ibid.  Rpligio,  ibid.  Oraiio,  ibid.  Charitaa  io  pruii- 
iiiuni,  XL.  Zelus  honoris  Dei ,  iHd.  Ecdesis  immunUat:s, 
ibid,  Di^ciplinae  ecciesiastlc»,  ibid.  Pnidentia,  xu.  Humi- 
litas,  ibid.  Jusiiiia,  ibid.  MisericOrdia  in  pauperes,  ibid. 
Paiientia,  ibid.  Fortitiido,  iW.Temperaniia,  i6i(f.  Miracu- 
lis  claret,  ibid,  Et  ejus  doc.rina,  xlu.  Iu  lialiacumxu 
proceribus  atilae  ad  jus  dlcendnm  statuitur,  xliiI.  Scriptu- 
rtim  ejus  summa,  xuv.  Amicitia  ejns  Cum  tarolo  M.,  vlv. 
Cum  Liutgarde  uxoire  Caroli  M.,  xlvi.  Cum  Heiirico  duco 
Forojuiieiisi,  ibid.  Cum  Alcuino,  ibid.  De  ejus  caoomza* 
tioiie  conjectura,  xlvih.  Id  Litaiiiis  Caroli  Cafvi  reposilu.<i, 
xLix  et  2.^3.  Cultu^  ejus  vetus  et  recens,  ibid.  S.  Paul  ui 
reliquis,  l.  Reposiiio  earum  novis«ima,  u.  Caput  argen- 
teuin  stalutuui  lieri  a  capilulo  A(|uileiensi,  Lijct  278. 
-  8.  Paulinus  auctor  poenae  in  cleriros  ebilo^os.  81.  Cas  i* 
nioni»»  vindex  io  clericis,  ibid.  Libros  ires  conlra  Feli- 
cpm  scribendi  causam  mysticam  profert,  96.  Quare  se  v.il- 
vicui^im  eoclesie  .Aquileiensis  appellaverit,  97.  Ejus  libros 
qiianti  fecerit  Alruinus,  221.  Quo  anno  scripserit  libros 
contra  Felicem,  98.  Excusaiidus  cum  ciiat  iibroin  Fuigeii- 
tii  de  Fide  ad  Petrum  nomine  Augustitii,  163.  Libros  saos 
vnlt  ostensos  Aleuioo,  168  et  2zl.  Ilymnus  cantaodi  iu 
missa  aurtor,  175.  De  excidio  Aquilei:e  l^liythmum  coin- 
posuil,  186.  (}uid  exeger.t  a  Caroh  M.  Deo-imp($ratorp, 
189.  Auctor  est  libri  -de  S;ilutaribus  Documeutis,  196. 
Eum  scribit  Jam  episcopus,  ibid.  Quaodo  aut  ubi  eum  scri- 

Bserit,  201.  Pluribus  concilils  intprxeoit,  xsm  et  205. 
lanmat  bsereslm  Felicianam  in  suo  coociiio  Foiojuliensi, 
202.  Primus  iii  Italla  additionem  FHioque  in  symbolo  pro- 
fert,  230.  Scribit  Carolo  M.  ecoocilio  Altin^si  de  Ecclesia 
vindicauda,  193,  236.  A  conleuiiooibus  ut  abhorreret,  lv 
et  239. 

PauliDi  (SS.)varii,xux. 

Pauliu  an  Paufus  sit  scribenduin,  xii.  —  Pautut ,  au 
Pauii7ttUf  patriarchse  AquileiensisMacedouilsiicces.sor,  sit 
dicendiis,  ix.  —  Paulus  uiide  diittus  sit,  xii.  ~  Paalus  epi^ 
scopus  Altinas  Torcellum  sedem  traublert ,  259.  —  Paulus 
episcopus  Forijulii  Galli'<e  Narbonensis  dod  est  auctor  libri 
de  Salutaribus  Documenlh,  196.  —  Paulua  episcopua  Pa- 
tavinus,  206.  —  Paulus  episcopus  Patavinos  Metaouucum 
bo  recipit,  239. 

Pavonios  (Gabriel),  278. 

Pax  Christus,  et  in  pace  locus  ejus,  32  et  33. 

Peccatum  0|>us  servile,  92. 

Pelagius  I  papa  reprobat  schismaticoruiu  ordioalio- 
ne«,  XI. 

Pelaglus  iD  Asluria  rex  salutatur,  212. 

Pelegriui  (S.)  roroin,  et  resiuni  a  qoo  cuslodieDduin 
t  nipore  Nicolai  palriarch.x  Aquileieosis,  271. 

Petiiculum  quid,  ct  unde  dictum,  98. 

Peregrinationes  ut  monachis  et  clericis  velite,  90.  Qui- 
lius  periculls  pateaol,  ibid.  Non  tamen  omnino  improbaH- 
d.ne,  nec  improbat;e  a  saoais ,  ut  crimloautur  Magdebur- 
genses,  tdio. 

Perfectio  non  annis,  sed  compunctione  meiitur,  46. 

Perfurclorie  quld  «onet,  et  uiide  UicatMr,  II. 

Perjurium  qu  .m  deiesiandum  in  viris  Ecclesire,  259. 

Perpeiidiculum  ad  altitiuiinos  meliendas,  1 19. 

Persona  in  Christo  dup!ic.iia  ;ib  Adoptivis,  210  et  228. 

Persooas  in  Trlnltale  quaiuor  snppoDil  Felix,  122. 

Persona  uiia  nisi  uni  conveiiit,  125. 

Petineiisis  episcopatus,  205. 

Peiovium,  seu  Pataviu,  ct  (^us  episropalus,  205. 

Petrus  AMnas  cplsropus  invjsor  sedis  apostolics ,  xxv. 
—  Petrus  (aliu.s)  Allinenais  episcopus,  204.  —  S.  Peirus 
aposiolus  Udei  pugnoora  iiaereticonini  altrivit,  4.  Quaru 
rodargutus  in  trausflguratione ,  171.  UnJe  sic  didns, 
176.  Petra  et  fundameutum  Ecclrsiu!  ex  Aiixusiino,  ibvi. 
Janilor  coeli,  178.  —  SS.  Pitri  et  Pauli  festum  ubique  rol- 
tum,  ibid.  Eoriiin  lingiia*  claves  sout  ccBli,  ibid.  —  Petnis 
('oDCordieasts  episcopu>,  205.—  Peirus  Cuafacus  symtiOliuit 
cantandi  In  saa  eccKsia  Autioehcua  fuit  auctor,  253. !— 
Pelrus  OMMensis  epi>copus,  206-  —  Petrus  Magisler  In 
aula  Caroli  M.,  215.  Pai.he  cum  Judaeo  cootPodit ,  ibid.  — 
Peirus  presbyier  Aquiieiensls  a  Berengario  faculiaietn 
obtloet  moniendi  castriim  de  Savoroiaoo ,  261.  —  Petrus 
Pulcber  episcopus  Toletanui,  229. 

W 


im 


INDEl  IN  S.  PAULINLM. 


\m 


PhalerflB  oriumeola  equorum,  78.  Verhoruro  ui  diean- 
tur,t6td.  el  101. 
PbioUsmaU  nll  in  nobis  agant,  63. 
Phmuuliece  cnro  ombr»  carcerls  dicie,  183. 
Pbavorlnus  uil  correzertt  adoIesceDiem  vetera  verba  in 
loqoendo  affectantero,  xliu. 

Pbilippus  (S.)  Nerius  uti  corrigeret  adolescentero  cum 
•orore  lusilantem,  82. 

Philippas  de  Alenoonio  cardinalis  patriarcha^  Aquileien- 
sia  commendatarius,  275.  Ab  Ulinensibus  non  admiltitur, 
lu. 
Philosophis  iropedimenlum,  matrimoninm,  51. 
Phinees  occidens  Zambri  quid  signet,  69. 
Pbotiiis  patriarcha  Coiistanimopolllanus  rescribit  pA- 
trijrchs  Aquileiensi  io  processionem  S^irilus  sancti  a  Fi- 
lio,  231  et  seqq.  Gzprobrat  in  Symbolo,  232. 
PiKrum  inffenium  pertiuacium  esse  solet,  120. 
Pilosius  (Joseph)  laudatur,  vn. 
Piltruda,  seu  Geltruda  in  monasterio  Salti,  23.*S. 

Piiin»  a  piumis  in  avibus  uli  distinguantur,  143. 
Pipinus  filius  llilmindrudis  perdoenis  in  pairem  Caro- 
lom  M.,  zzfu.  Uti  convictus  puniaiur,  216.  Non  Tuit  rex 
Ilalis,  itfid. 

Pipinus  fllius  Hildegardis,  diclus  prias  Carlomannus,  sa- 
sceptus  8  foote  ab  Adriano  papa  lit  rex  Itali»,  zxui  et 
202.  In  Pannoniam  roittilur  a  Carolo  II.  palre ,  200.  He- 
fert  patri  Aqals;;ranum  reliquias  thesaurorom  Avarum, 
ibid. 
Pitacium,  Pictacium,  Pittacium  utl  caniatur,  1S2. 

Plenariuin  in  jnre  quid  sonet,  14.  —  IMenaria  synodus ; 
Plenliudo,  t6fd. 

Plunixa  piunisin  avibusuti  distiucte,  143. 

Pcenx  in  virgines  viduasque  a  proposito  recedeotes,  88. 

Pceniienies,  et  eorum  in  Erelesia  varii  gradus,  18.  Uuo- 
modo  illudelKiot  canooes  vinum  vetanies,  20. 

Pcenitenlia  transeuntlam  causa  repndii  ad  alias  Doptias 
quandoque  non  reroissa  per  professionem  monabiicam,  19. 
bilata  at  periculosa,  44et55.  Daia  peteolibus  dispensa- 
tiooes  matrimonii,  fiis.  Deargentaia  qu»  dicatur,  ibid.  £jos 
opera  die  Doroinico  oon  facieoda,  91. 

Poleosis  episcopatos,  205. 

Pomp»  saeculi  paoni  suot  diaboli,  58. 

Pompeius  bellaiui  us,  in  Lesbo  reliquit  nzorem,  30. 

Pons  Civitatis  Austriae  ligneus  tollitar,  fit  lapideus,  270. 

Poniifez  KomaoussupraEcclesiam;  oon  e  contra,  14. 

Pontif  ollis  (Tbomasinos  de),  275. 

Poppo  patiiarcha  Aquileieusis  templum  Aqaileitt  coa- 
Btrait  et  consecrat,  xz? i. 

Porta  pro  noriario  dicta,  97. 

Portis  (Philippns  de),  278. 

-Potestas  quotupliciter  somatur,  et  quid  sit,  62. 

Prata  (Maofredus  de),  272. 

Praecepta  Dei  quibus  gravia ,  vel  Ie\  ia,  25  et  26.  Facul- 
tatum  et  artiuni  cur  verbibus  data,  170. 

Prsdeslinatio  ati  dleatur  etlaro  de  reprobis,  55  et  seqq. 

PraBlatorum  et  prspositoram  oblaiiones  ad  priroam  mis- 
sam  Marquardi  patriarcb»  Aquileli*usi$,  271  et  seqq. 

Praemariaci  pagus,  locus  naulis  S  Pauliui,  ziii,  ei  Ge- 
rardi  pairiarchap,  tCrtd. 

Presentia  Del  iu  oratione,  35,  36.  Uti  etbnicis  oo- 
^nita,  40. 

Presbyteri  est  festa  aonuntiare  populo,  93. 

Priuia  sabbati  Dominica  est,  92.  —  Prima  fironte,  58.  -^ 
^.Prima  acie,  82.  —  Primas  appetere  superborum  e$t,  59. 

Primogeoitus  Dei  Israel  uli  dicatur,  120. 

Principes  ia  elecliouibus  episcoporum  immixti,  xzv. 

PrlscilllanisUrum  error  occa^io  addilionis  FiiioQue  in 
«ymbolo,  230. 

Fr^cindu  (fn)  uii  accipi  ponit,  120. 

Prufessio  nostra  in  baptismo,  59. 

Prosdocimus  (S.)  Pa:avinis  Qdem  attulit,  206. 

ProxiiDaB  vlrginain,  viduae.  88. 

Proximi  oomine  venit  omnis  bomo,  48. 

Prurire,  quid  proprie,  124. 

Publica  mairimunia  uii  Herenl  tempore  Paulini,  84. 

Pobiicus  jiidez  qois  dicatnr,  86. 

Pacnom  vinis  iiobile,  'iOo. 

PiiellaR  qua;  io  iiiunasterio  adinittercntur,  89. 

Paeri  a  munasleriis  feinioaruin  ezclusi,  ibid. 

Pagiilares  ad  scribendum  sivio,  171. 

Pagiles,  Pn^ua,  Pugnus,  I T. 

Pnlchritudo  in  morte  uii  evaiicscat,  3t. 

Pullus  eolof  vestium,  luctus  et  pieheiorum,  88. 

Punctum,  Punctiis,  Puncu,  l.>. 

Punclus  et  lloea  tmagiues  animce,  5  et  13. 

Pttpillus  qui  dicalur,  58,  59. 

Poppls(D»iilelde),  278. 

PirrclUiU  (Fodecicufl  de),  273. 


Porgaiionis  forma«sarerdoti  crimiae  apposito,  zxxv. 
PuriUcaiionis  festum  uti  et  quamlo  loductuni,  181. 
Puzolium  castrum  dutnin  a  Oereogario  imp.  Friderlco 
patriarebae  Aquileiensi,  261. 

Pythagor%  lez  libros,  ut  scrlpti  soDl,maDere  jobeot,  iv. 

Q 

Quainor  io  TrloiUte  persooas  Felii  suppoBebat«  123. 

Qualernarii  numeri  praerogativae,  137. 

Ouaterniuiem  in  Triniuie  noo  ioducere  se  dldl  Am- 
brosius,  licei  iu  Cbrisio  carnein  a  divioiiate  dlsUogoat. 
ibid. 

QuiUbet  pro  qukunque,  10. 

OuiDtus  sacerdos  fit  episoopos  pras  S.  PellceNoUoo,  lu. 

Ooirlni  (S.)  Capella  a  jure  Plebaoi  UUo.  ezeiDpia,  tus. 


Rado  scriba  Caroli  M.,  zzziv. 

Ragogna  (Odoricus  de),  273. 

Raimundus  pairlarcha  Aqoileiea.  asdet  td  coofictum 
canonicorum  Utioen.  comparare  jussit,  zzvi ,  266  et  seqq. 
Desi^nat  locnm  foro  ezstruendo,  et  HedioiaiaBm  Bmmmii 
appellaodo,  198  et  267. 

Ratisponense  conciiium  io  rausa  Felidfl,  zxz?  ei  216. 

Ratramnus  monachus  Corbeiemds  qoaudo  flomerit,  16^. 

Reclores  ecclesiarum  quot  dies  abesse  ab  eccleala  p(«- 
flint,  188. 

Redimere  pcenitentiam  quid,  85. 

Reginaldns  episcopus  Viceutinus,  206. 

ReTapsus  in  crimina  quam  perituloMis,  60. 

Remedia  viliorum,  29. 

Remi  pro  alis  dlcii,  143. 

Repudium  non  dat  faculutem  ad  alias  noptias,  88. 

Responsorium  Emendemu$  tn  meUu§  oti  QuaJrageslnuB 
tempori  con?eoiat,  51. 

Resurreciioois  dies  anleferenda  casteds ,  180.  Figura 
egressio  Israel  de  /Egypto,  180. 

Rhabani  miriyrologiain- panim  diligeos,  xzTvni. 

Rhythrol  qul  siut,  et  a  metro  ut  dilferant,  183. 

Ricbbodus  episcopus  ioter  doctiores  in  aula  Caroli  M., 
194.  Ei  communicari  vult  Alcuinas  LibeUum  FeUdi, 
ibid. 

Riculfns  VmtUBtas  dictus  ab  Alcuino,  xxxn. 

Ktngus  Hunnorum  regia,  200. 

Rodericus  Viiizam  Hispanix  regem  ezaecat,212.  Ocei- 
ditur,  ibid, 

Rodo  episcopus  PaUvions,  2 :i6. 

RodualdosduT,  zzziii. 

Rolandus  neposl^roli  M.  Osopium  ezpofoat,  Xfi. 

Romae  feliciias  per  apostolos  Petrum  ei  Paulom,  179. 
Haeresis  nulla  exordium  iiabuit,  230.  Ideo  oUm  S? mbolaia 
non  caniabat  in  roissa,  233. 

Romeaggio  lulis  pro  qualibet  peregrloaiiooe,  slcatl 
Bomipeia  proquolibet  peregrinaote  eoeeplaai.  91. 

Romulus  canunicus  Aquileien.  impetral  a  Woldarioo  II 
patriarcha  ofticium  de  S.  Maria  Magdaleoa,  264 

Runcbonis  (Antonius  de),  273. 

Roseus  sanguis  Cbrisii  dictiu,  180. 

nosimunda  oum  Foroiulio  AuttruB  ooneo  Mlderit,  20S. 

Rouldus  Yerooensis  episcqpus  petit  a  Mazeniio  pauiar- 
cha  conservari  ecdesiam  S.  (>eorgii,  206« 

Roiaris  Longobardorum  rex  Ronnaofi  viocli,  259. 

Rotgandns  dux  et  conies  Forojulleo.  di<:ios,  197.  RebeU 
lis  Carolo  M.,  zt.  In  praelio  ocdditur,  xn. 

Rotgaodus  et  Felix  fratres  partes  Roigaodi  doeis  se- 
quentes  occidoniur,  zv.  Sorum  res  ^kfnaotur  Mazeutto 
patriarch«,  260. 

Rubeos  (Daniel)  episoopot  Caiirolaoofl,  179. 

Rusticus  episcopus  Tarvisinos,  206. 


SabelKus  ejoflque  b«resis«  173  ei  234. 

Sabio,  et  ejus  episoopatus,  205.  Sobfliiioitor  Salisbar- 
gensi  archlepi^eopo,  traus!at%  io  Brixinam  sede,  tM. 

Sarcavinorum  familiae  Praemariaci,  creduntitr  geuiilM 
S.  Pauiiul,  xui.  UaonM>do  celebreni  qoouonls  ejos  festuin, 
ibid, 

Saccbia  (Laureotios),  279. 

Sacerdos  quaodiu  possit  abesse  ab  ecclesia,  188  ei  18^. 
—  Sacerdotes  et  derici  uii  sure  io  eeelesia  ifebeaot  73. 
Ne  roilitent  in  castris.  7  ei  187.  —  Sacerdoiis  prasemia 
ad  matrimonium  requisiu,  84. 

Sacillanus  episcopaius  cum  Acilenii  coofuodiiar,  204. 

Sacillensis  ecclesiu  patriarcbae  Aqoileieo.  flobdiuir» 
268. 

Sacrosyllabufl  Paolioi  FraoooAirU  redUiar,  et  iraoflerf- 
bitur,  zxvui:  Bifarie  ediioa,  xxvni  ei  118.  GoQellfl'' 


it«i 


INDEl  IN  S.  PAUUNUM. 


iid 


ford.  nomine  ftJ  HispaDOS  episoopos  dirlgitur.  ixvi  i,  luu 
et  2t8.  <  or  sic  dictus,  8. 

Sjpcularift  oegoUa  qu«  dicantur,  82. 

Sal  et  lux  roundi  viri  ftpo$ioltci«  80. 

Salilnm  pro  iolivaf  195. 

Sallus  monasteriuni|  xii  ei  2.^. 

Samatlha  exsecrationf>m  ultimam  snnat,  15. 

SoncUum  pro  mcloritate  prmatum^  13. 

SancU  litulus  imp^^raiorilms  daius,  xxvm. 

Sanciiias  in  quo  consistal*  26. 

Sanaoninus  (Hleroiijmus),  279. 

Saugailpnsis  monacbus  etsi  quandoquc  fabulosus,  alta- 
men  ot)  sinceritatem  commeddaadus,  ixi. 

Sanna  <iuid  et  quotuplex,  115. 

Saiis  (Cardinalis  de)  rescribit  capitulo  Aqoileian.  te- 
neiidum  vetiis  ritum  patriarchicum,  280. 

Sapienli  pauca^  57. 

Sanueutiiti  cur  dicti  martyres,  174. 

SavorKoano  (Franciscus  Fagaous,  Friderlcos  de),  S79. 

Savorgnanum  Castrom  munieudum,  261. 

Saxius  (Josepli)  landaio»',  v. 

SaiooesCarolo  M.  rpbelles,  216. 

Scarabaniia,  et  ejus  episoopaius,  204. 

Sehema  ui  Tarie  accepium,  180. 

Scliisma  Aquileien.  Faulioi  1  patriarehae  sub  Sergio 
papa  desiit,  xi. 

Scliuls  restitut»  pf  r  Carolum  M.,  xiv. 

Scribendi  iostromenta  quae  tempore  Paoli  apostoli,  171. 

Soripior  ad  qualitatem  materi»  stjlum  accommodare  uti 
debeat,  145. 

Scriptorn  mutHat»  a  Felice»  110  et  seqq.  et  ISO.  Earum 
lectio  et  auditio  iiicolcai*»  44  et  seqq. 

Scropulus,  scrupus  qiiid,  10  etseqq. 

Sculiemnam  (ad)  flnvium  prailium  inter  Roroanos  et 
Lofigobardoa  sub  Rotario  horom  rege,  259. 

Semiaxiarii  ciir  dicti  iiiartyres,  174. 

Sempiune  pro  ab  a  temo,  15. 

Senaior  ejiiscopus  Justino|)oliiaDus,  205. 

Senes  uti  deliri  dicaotur,  109. 

Sepcimum  ciirloro  pro  sutiremo,  140. 

Sepultura  pareniibus  quaodo  omittenda,  51. 

Seqmpeda  pro  pedtie  ,ifus,  129. 

Sereiius  patriarcha  Aquiteien.  in  Graden.,  258. 

Sergius  monachns  Nestorianum  Mabomet  facit,  ipse 
Nestoril  sectator,  212  ei  228. 

Serpen^,  evomens  veoeoum  aQteqnam  bibat,  56.  Est 
mala  cogiutio,  40. 

Serpeus  Evam  seducens  symbolam  haereticorom,  69. 

Serpeotes  roint  luerelici,  181. 

Servi  de  Masnata  nt  manuiiiissi  In  ecde^la  Aqnileieo., 
270. 

Servi  noroen  ot  (^rislo  datom,  210. 

Servile  opiis  peicatum^  92. 

Servilia  opera  qua,  ibtd. 

Serviius  et  tdoptlo  uti  difleraiit  In  Cbristo.  210. 

Servna  aerromm  Dei  titulus  oou  datos,  sed  tssunptus  a 
Roroaoo  pontifiee  et  aliis,  9  et  seqq 

Severiuos  (S.)  Noricoriim  apostolus,  xtik  et  xxx. 

Severious  papa  conOrmat  iraoslationem  sedis  Aliioen. 
Torcellom,  259. 

Severiis  imp.  milttlbnsuxoreiperaiittit,  51. 

Severus  (Alexander),  nt  ei  plaeeret  llla  sententla :  Qmi 
HH  nm  m  fierit  ailert  ne  femu^  55. 

Severos  TergestHnis  episropus,  205. 

Kexteose  monar.oriuin,  xix  et  255. 

Si  particula  non  semper  est  dobiiandi,  19  et  seqq. 

SkcQS  eibot  io  JeinoiM  quid,  20. 

5UCCQS  panis,  ikii, 

Sicctts  pro  solus,  iM. 

Sicera,  siceratore s  qoi,  tMif . 

Signaldus  patrlarebn  Aqnileien;  Grlnoaldl  Longobar- 
dorum  regit  eoosangnioeosv  xix.  Opthnns  antistes,  xxi. 

Silo  Leglooit  et  Astnrie  rex,  215. 

SiWester  abbes,  257. 

Simonia  ot  fugieada,  73.  Ouaro  dilalate  tempore  Pau- 
Uol,  80. 

Siogerridus  patriarcha  AqnUeiensis,  265. 

Soboles  fiUaim  ex  mutrimoniis  clandeatiniit,  81. 

Socius  malus  vel  unui  quanlum  noceai,  47. 

Sol  syiiibolum  aoimse  |uste,  &I. 

Sobcius  episcopus  Vt^roiiensis,  206. 

Sr)lerius  (P.  Joaniies  Bapli^ta)  S.  J.  laudatur,  v. 

.Solis  dies  Domiuica,  91. 

Soiiiudo  quam  molesla  hoininl,  19  et  seqn. 

Sopliise  cadaver  per  aniiuin  uti  imniodice  feteat,  54. 

Spuulum  a  tpecu  deductuui,  12. 

Spelaeuin  fjlsitaiis,  4. 

Spiritellis  (Joaooes  de)  vice-decanus  Aquileien.,  275. 


Spiritus  et  aoimc  quoddiscrimen,  6  et  15. 

Spiriius  malus  diabolus  esi,  62. 

Spiritus  sanctut,  «•ui  advocatus,  Deusest,  ti4.  Postu- 
ans  et  iniprpeitans  pro  oobls  ci  postulare  et  InterpeU 
lare  oos  facieiis,  115.  Ejus  adventus  et  recessus  ot  nescia* 
lur,  175.  Dictus  ab  liftreticis  lilius  Filii,  et  oepcs  Patrit  ^ 

Spongia  sangnine  Christi  imbota  Mantue  reneru .  208. 
Sportulantes  Fralres  qul,  xxvi. 

Subilioius  socer  Uotgaudi  ducis  Forojnliensls  Tarfial* 
nis  prspest,  xvui. 

Stare  in  causa  alicojus,  ei  f;ivere  est,  59. 

Siellaji  e cqkIo  Jabi  p-eise  dicunt,  143. 

Siephanus  Crciiionen.  episcofius  legatus  pontiflcit  id 
conclliom  Francorordien^,  xxix  Pl  218. 

Stpphanus  V  papa  non  est  auctor  Bpistolc  de  poBnltan 
tia  Heistuia,  sed  Paulinus,  16. 

Siertere  dormientium  est,  115. 

Strasoldo  (Gabriel  et  Beroardus  de),  272. 

Stremma,  id  qood  lortum  esi,  1 14. 

Sirophium  rorona,  fascia.  ringulum,  194. 

Siriies,  slruices  ut  usorpatum,  150. 

Siylus  scnpiorlus,  78.  Ferreus  et  osscus,  171.  -  Stvlut 
stromaticusqui,  114.  — Siylum  attollere  vel  deprlmere 
JQXU  qualitatem  materis  prudeutts  ett  scriptorit,  1 43. 

SubtmroducUB  roulicret  quae  dicanlur,  82.  Clericit  fe- 
titae,  75. 

Sublumtai,  honorarius  tltulus  quibos  djtot,  82. 

Subsaoiialio  quoroodo  farta,  123. 

Subtilis  uti  dicaturangf>lus,  78. 

Suciva^  vel  eueidua  poma  qu»,  194. 

Su,Mgare  quid  sii,  77. 

SuffLScw  pro  Subftticui,  id  esi,  ad  fuscnm  vergere,  »7. 

Sumnuure  pro  t.oriari  dirtum,  163. 

Suuicredus  epi^copos  Toletaous,  225. 

Superbia  iniUum ,  cansa,  finis  vitiorum ,  29.  Cum  hnraU 
liUieChrisii  comparau,  29  etSO.  Viiuperalur,  58.  Vlrtutet 
perdit,  ibid,  Diabolo  aimilit,  itnd,  lu  superciliis  tedet  et 
frontp,  103. 

Superbi  homlois  descripllo,  58. 

.Superlativom  more  comparaiivi  dicturo,  63. 

Suppticare  oti  varie  accipiator,  14. 

SygbaldUius  plebanus  S.  Nicolaide  Saetllo,  167. 

Sjfilabae  uode  dictae ,  8.  Qoandoque  pro  epistolit  acee^ 
ptiB,  ibid. 

Symbola  qoa  sit,  229. 

Symboli  explanatio,  71.  Ut  multifarie  vox  Qsurpata.  3iQ. 

Symboluro  memoriler  leopodum.  72,  79  pt  229.  Nihil  ei 
oovi  addeodum,  78.  Multiplex,  ibid.  Conjecia  aliquand» 
dictom,  1(15.  Apostolicum  dicturo,  opus  apo»tolorum ,  229« 
Ab  initio  oreteoos  traditum,  uon  scripto,  ibid,  Niccnum 
uude  prodiit,  et  a  quo  factum,  ilnd.  ContUotinopolitanum 
u  de  ortum,  2^0.  Lictum  etiam  Nic«num,  ibid.  In  po  oiide 
orta  addiiio  Fil'oq  e,  ibid,  lo  Hispania  primum  hnec  additio 
prodiit,  Ufid.  Quando  in  Gallias  recepta,  ibid.  et  seqq.  Kan 
in  Itilia  primus  Paulinns  profert,  tM.  EaoroissttcribiUir 
S>robolum  a  l.eoiie  111,251.  Quando  eam  EccletU  Romt* 
na  admisit,  232  et  teqq.  Quando  canUn  ca*pit  in  mlstt. 
ibid.  Cousuniinopolitanum  qoo  anno  prodiit ,  253.  Apiad 
Orienlales  prius  quam  apod  Occidenules  eedesias  eantt- 
bator  in  mlssis,  ibid.  Oliin  apud  OrieulAles  taotom  In  Pe^ 
raseeve  dictnoi,  ivid.  A  demnailone  bareteee  Feliciawe 
eentare  in  Galliis  frequenthis  C(Bpit,<Md.  et  teqq.Dlcmm 
quandoque  CreduUtae^  ibii.  Quare  seriot  in  Eorletit  Ro- 
maoactntatum,  i:t^.  AqQlIeienseacKterit  pliit,  minus, 
varhim,  254  et  seqq. 

Symmachl  pape  electio  dlsputaU,  xxr. 

T 

Talenium  iu  nuroero  et  In  pbndere,  155. 

TtmaiQs  (Jotnnet)  hitlorlcut  todeut  et  bllent»  liS. 

Tarik  Mturorom  doxilitpaiiitt  iiigre^Mt  etpii,  219. 

Ttrrtlls  VetUlit  prtvllegium,  18. 

Ttrsatenses  occldont  HeoriGum  ducero  Foroio].,  201. 

Ttrvitinut  episcopaint,  206. 

Tarvislom  capltor  a  Carolo  M.,  i^iu. 

Tassilo  dux  bavariae  evocat  Avarot  In  Fraocoi,  198.  EJne 
perfldia  in  Caroluoi  M.  pnuitur,  xxiu. 

Tergesie,  et  ejus  episcopatus,  205.  • 

Terminare  pro  definire^  14. 

Tf  rnovo  iu  aiiibiiu  Tergestmx  dioeceseos  non  est  Teur* 
nia.  SO». 

TestimoDlo  unius  noo  credilur :  si  iofamis ,  minut ,  18  et 
seiiq. 

Teiractus  slve  quaternio,  ejusquo  basis,  157. 

Teurnia  ad  Dravum  melropoiis  Norici ,  ottoc  qott » 

.XXIX. 

Tfaibor  inons  ut  amoBnos,  171. 


1503 


rNDEX  IN  S.  PAULINUM. 


m 


ThtfOiloricii^  ppisoopuf»  in  Cannthi»,  nxx, 

riieiKio  cuu)  patre  Tassiiono  in  rnooasierium  tnisiis, 

XXUl. 

Theo<I«  rici  regis  fartum  in  electionom  Sjmmacbi  pa|)a\ 
XIV.  Bjuspunitio,  17i. 

Tbeodorus  diaconus  Komanus,  xlih. 

Thpodiscus  Grsecus  aJoplioi.is  nomeo  primns  iu  Hlspt- 
niasiovexil,  213. 

Tfaeoduipbus  episcopos  ioter  doctinres  nulap,  314. 

TheopbylaciusTuderli  episcopus  legatusad  conciiia  Cal- 
cboteose  et  Francorortense,  xiix  et  i\H. 

Tbeophilus  monacbus  abhns,  2S7. 

Theoria?  ouid,  et  unde  dicantur,  156 

Theuda  Vi^igotborum  rex,  212. 

Tbomas  episcopus  Mi;diolanensis  baptizal  Gislam  filiam 
Caroli  M.,  xxui.  ^ 

Tbomasii  (Josepb  Maris)  cardinalis  laus,  177. 

Tihumia,  sen  Teurnia  et  ejus  episoopalus ,  205.  Subtra- 
biliir  A(|Viileiensi,  ibid. 

Timotbeus  in  Synaii  cantandi  Symbolum  auctor  io  sna 
C>onstanlinopolitana  ecclesia,  253. 

Tiocla,  tinctum  pro  atramento,  19i. 

Topti  \uliorii  qui.  135. 

Toleiaiium  concilium,  in  quo  fiiipandus  pcenitoerit,  fal- 
siim,  2^5. 

Torcelinm  Allinen^es  exacti  ab  Atiila  incolunt,  239. 

Torentinns  Feltrensis  epis<opos,  206. 

Tradere  et  dare  filiom  in  Sciipluris  est  idem,  147. 

Tran<imUila$,  TranyniHiBsimut  titulus  im}>p.,  8. 

Trideiillnus  episcop;itus,  206. 

Trilices  loricse  quip,  19i. 

Trinitaiis  et  Imaniatiouis  mysie  ia  explicanlur.  Vide 
.Inc;)rn»tionis  et  Trinii.itis  myslena. 

Trinitaiis  Invocatio  ioiiio  aciionum,  et  signum  crncis,  8. 
Opera  inseparabilia,  07.  C^nfessio  explicaia,  71  et  8eqc|. 
Tesiimoiiia  ex  Pairibu»,  78  et  se  jq. 

Trioitate  (io)  uti  dicatur  hic  et  hoc,  170. 

TriUare  verbum  uti  usnrpritnm,  150. 

Tri$ulsilm  jiro  Trisulcis,  104. 

Trittim  ul  plunfarie  accf  pium,  172. 

Tuduin  Avarum  dvnasla  cum  suo  popolo  baptizalus , 
XXXI  ei  200.  •  i^f  ^  f 

Turrate  (Antonius  de),  272. 

Turre  (JoanoHS  de  la)  junior,  275.  Seuior,  ibid.  (Paga- 
nus),  72.  (Nicolaus),  ibid.  (Pbebusinns),  ibid.  (CaUlinus), 
H;id. 

Turre  (Philippus  episcopus  Adrlen.,  et  Laorentlusa) 
iaudatur,  t:i. 

U 

tldalricos  Angustanus  episcopus  In  sanctos  a  Joanne  XV 
fiapa,  xLvui.Ejus  cnltus  in  provincta  Forojulieo.,  xlix. 

Lilcus  ei  Vutnus  quo  differant,  103. 

Urbanus  V  papa  reprobat  judicia  per  astantes  lata  ma- 
nuum  elevatione,  273  et  seqq. 

I  rt)aiius  VI  pafia  commendat  pairiarcbatum  Aquileien. 
'Philip{)0  de  Aleoconio,  ibid  ei  seqq. 

Uri$ellensis  civiiatis  situs,  214.  Eius  concilium  ,  222  et 
223. 

Ursi  bi*»me  profunde  dorroiuut,  113. 

Urslna  nare  slcrtere,  ibid, 

Ursinn»  Onetensis  eplscopus,  205. 

Ur^ns  patriarcha  Aqutlelen.  et  lis  ejus  cum  Salisburgeo- 
«ihusde  limitibiis,  xxxi. 

Ursus  prestyier,  roonachiis,  abbas,  257. 

tsucaplo  quid  sit.  el  a  captone  ipio  dirferat,  159. 

Uiiiiensis  ecolesia  olim  in  castro  uibis  er:it ,  2(13.  Nuiic 
Jnferiiis  B.  M.  V.,  f.llm  S.  lldarico  sncra,  26(i  el  26. 

Llinen.  eccIe.Ma  et  capituloiii  iromediate  subesi  patriar- 
chw  Aquilcien.,  266  el  se<iq. 

Uiliicnses  oou  patiuniur  patriarchatum  Aquileienscro 
fommendari,  xu  ef  274.  Hivocaot  cive^  suos  a  (^i\ilate 
Au^triae  oe  seqoantur  comnierida(a;ium,  ibid.  Non  susci- 
piucl  commeudatarinm,  sed  in  eum  belligerantur,  275. 
ll(>rianiur  a  rfge  Sicilix  cominendalarium  suscipere  .  ei- 
quc)  obedire,  ihid.  Uti  siiscipereut  Varinum  Ghmani  pa* 
triareham,  279. 

U»e  uil  exprimanlur,  17  i. 

Uxor  quoniodo  pars  virl,  17  ct  scqq.  —  Uxorcm  dlmit- 
lere  ob  fomicationem  titi  capieodom,  75.  Ducere  quando 
vetitum  p(Bnit.fntibus.  21. 

Uxoricida  (anj  vel  matricida  peccet  gravius,  t{itV. 


V  consonans  nii  in  R  iranseat,  143. 
V4iJens  fplscojus  Petoviensis,  2i)5. 
Valerianus  (S )  epiacopus  Aquilelen«s  cl  ejo»  derus 


laudantur  a  S.  Hieronymo,  238. 

Vrilvfn,  Valvi/^ul.i,  Valvasores,  97. 

\  ^lvasono  (Simon  de),  272. 

Vaiiillaviis  quid,  et  niidederivaluT),  128. 

Vascones  ot  irrisl  a  Scaligero,  143. 

Vegiuin,  ei  Vejentanus  episcopus,  205. 

F«  disiunciivum  pro  el  coojuoctivo,  xxv. 

Ven»tio  clericis  mnoat-bisque  ioterdicta,  83. 

Veiidere  oculata  die  qoid,  112. 

Venerius  presbyter  ab  tilipando  commeDdalas  Felid, 
245. 

Veneti  legatos  miltunt  ad  Slepbannm  papam  pro  Gra- 
deo.  Kcclcsia,  xix.  Transmarinas  merces  Papiam  afferum, 
XXI.  ResGrscoruui  acrliis  urgent,  ei  tuentur,  237. 

Veib»  diminutiva  ut  usurptta,  183. 

Verbum  in  carne  non  mutatam,  non  divisuro,  noo  com- 
misium,  108. 

Veritas,  etst  non  semper  assequenda,  seroper  ioquiren- 
da,  IX. 

Vermes  et  tinex  cadaverum  consideraii  ad  booam  fru- 
gem  adolescentem  irabunt,  Si. 

Veronensis  episcopatus,  206. 

Vesperop  sabuaii  ioiiium  fesli  Dominicae ,  92  et  seqq. 
iEris  campani  sono  indicats,  ibid. 

VeHem  mulare  quid  sonet,  89. 

Vestis  nigra,  qu«  et  S.  Mari»  dicta,  viduarum  erat,  88 
et  spqq. 

Veternosus  uti  aecipiatnr,  14. 

Vicentiiius  episcopws,  206. 

Victorianus  abbas,  257. 

Vidiia}  diciae  etiam  Monn»,  89.  Hispanx  quo  eoiore  ve- 
lum  habuerlntf  88.  Suscipientes  vel  iuvite  veluni,  non 
deponant  ampliu^,  8^.  —  Viduas  et  virglnessuis  impeudiH 
alebai  Ecclesia,  87.  ^  Viduis  quando  arbiirium  veluin 
suscipiendi  duium,  88.  Non  permissum  commorari  io  Kc- 
clesiis,  ibid. 

Vigilis  qu»,  et  ut  significentur  apod  Forojulien.,  92. 
Earum  origo,  praxis,  et  in  prt<llanum  jejuDsum  oii  com- 
niutat.1',  49  et  seqq. 

Vigilius  Scarabautiensts  episcopus,20i. 

Villalta  (Servilio  de)  archidiac.  Aqoilclen.  fatelur  se 
Don  babere  jus  coiivocaiidi  sym  dum  io  Ecdes.  Utinen., 
266.  (Mainardus).  270  et  272.  (Nicolusius),  270. 

Villani  episcopi  sunt  cborepisc4)pi,  xxxv. 

Vlnciila,  quJB  solvlt,  et  aquibussolvitiir  S.  Petras,  179. 

Vindicare  pro  canonitare  us*irpatiim,  xlvui. 

Vinum  ad  quid  dattim ,  42.  EJus  iucomrooda ,  ibid,  et 
seqq. 

vipera  cum  murena  congrediens  vlrus  eTomil,  56. 

Virgilius,  seu  Dcrgullus  episcopus  Petovieo.,  205 

Virgilius  oi^iscxpusS^hsbutgensis,  xxx. 

Virgilii  (Polydoii)  sentetilia  de  prima  canontzaiione san- 
ctorum  couira  Domiult  um  Maerum  defenditur,  xlvui. 

Virgines  sunt  ordo  angclicus,  91.-^  Virgioesviduaeque 
in  proposita  conl  oenlia  peiinane::ni,  75. 

Virginalis,  vel  vidiialis  cootineuti»  serraod»  proposi- 
inm  iitos  vetus,in  EC(Ksa,87. 

Virtus  quie  est  ars  bene  vivendi,  donum  Dei  esi,  .33. 
Ejiis  munera,  ihid.  -^  Viriuies  anim»  qux,  ibid. 

Vis,  fraus,  uti  lieilaiitcoiitractus,  86. 

Vila  caiioniea.  xxvi  ct  £0. 

Viteliiaiius  (lairiarcha  GraJensis,  2(^. 

Vilioruni  i emedii,  29. 

Vitizx  regis  a  Uoderico  excaecaii  dlii  exsules,  212. 

Vi\t;n(Juin  inorltiiis  praeiitritis,  loquendum  verbis  pne- 
sentibus,  xliii.  —  Vivcrc  sccuodum  carneni,  29. 

Vuct^sauimalium,  12. 

V(>dalri(U4  I  paiiiarcha  Aquileien.  ezsecutor  tesiameiui 
Cacc.lini,  iiiuDa^leriiiui  Mosacense  iustituit,  262  et  seqq. 

Voldai  ici's  11  sta.iiiL  celebrarc  featuiu  S.  Iiari«  Magiia* 
lena»,  ^61  el  se  iq. 

Voluntas  propria  dejVcit  angelos  et  bomines,  153.— 
VoliiDlalis  uoita^  in  CbrisU)  uti  accipiator  a  Pauliiio  Uecb* 
nando  Motio.hcli  arum  errorem,  152.  —  Voluutaitero  auam 
uti  Chrisius  iion  faciut,  153. 

Vu!fadus  Paiiiini  senieuiiain  de  uxoricidis  inexeiiipluni 
ex(juiril,  XLiii  el  16. 

Vulniusei  LicusqiiodifTerant,  105. 

Vulpii  (Aiitunius  et  (!ajeianus)  fratres  liymnum  Pauliui, 


Elpidl  perpf  raui  afifiinguiit,  177. 
Vulturii  togati  qui,  trj5. 


W 

Walgandiis  Caro!u  Ma^no  rebellis  ^v.  Ejns  houa  dauiur 
Paiiiiiip,  XV.  et  2^8. 

Waldo  Frisiiijieiisis  fipis«*opiis,  xix. 

Walperlus  patriarcha  Aquileieiisis  an  communicaverit 
Pliotio  iu  causa  Spirilus,  231. 


4265 


INDEX  REKLM  QUiE  iN  ilOC  TOMO  COiNTINENTUR. 


Weslreiuirus  episcopus  Toletarius,  2i5. 
Wiiahperlus  episcopus  Au;^usuuus,  20j. 

X 

XeropUagia  JejuiiU  quid  im|»orleDt,  1. 

Z 

Zacliarias  paf.a  ad  consccratloDom  capoll»  sancli  Petri 
Vubui*,  XIX.  —  Zaoharias  papa  iransiulii  iii  Gr;eciim Dia- 
cKossancli  Gregorii  Magni,  250.  Locus  ejus  de  Spiriiu 


sancto  a  Grscis  uti  fuit  corruptus,  ibid,  Male  babilus  a 
Basnagio,  251 . 

Zambri  adulteri  imitatores  hsretici,  69. 

Zanclo,  seu  Anto  cum  fratribus  fuudat  mootsteria  Sexti 
ei  Salti,  25n. 

Zani  (Nicolaos),  278. 

Zanoni  ^Aatouius),  vii. 

Zebedsi  filiis  noo  esse  Christi  dare  regDam  quomCHlo 
iDtelligl  debeat,  m. 

Zeous  (Aposiolus)  laudatur,  iv. 

Zizania  est  c>'gitaiio  mala,  41. 


mDEZ  RERUDI 

QU/E  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


SANCTUS      PAULINUS,    PATRlARCUA     AQUf- 

LB[ENSIS. 

PrR>talio  penor.ilis.  0 

VH  A  SANCTl  PALLIM.  17 

l*ro(i'mii]m.  Ibid. 

(APCT  pRiMUM.  —  De  nonttnc  Pauliiii.  18 

(Ikf  il.  —  .Natio ;  loeus  ci  tempus  ortus:  slatus  condi- 
tio  25 

Cap.  111.  —  Diploma  Caroli  Ma^ni  PauUoo  grammatico 
daliiin  iierpendllur.  50 

Cap.  IV.  —  De  ussumptione  sanrli  Paulini  in  patriar- 
ch:im  43 

(  Ap.  V.  —  Sancli  Panliui  pere$rrinationes,  et  coDCilia 
(julbiis  interfuit  ah  an.  776  ad  aii.  791.  51 

Tap  VI.  —  Pautinus  ad  concilium  Ratisponense  proli- 
ci^ciii  r.  Diptoma  ibidem  ei  datum  exaroinatur.  57 

Cap.  Vli.  —  Paulini  gesta  iii  concilio  Fraocofordipnsi , 
a  quo  regrcssiis  scriptloni  libroruni  se  addicit,  ei  celebra- 
tiotii  concilii  Forojuliensis.  6i 

Cap.  VIII.  —  Paulini  apostolatus  in  Carantanos  el  Ava- 
ros.  69 

Cap.  IX.  —  Aliud  diploma  Regiuoborgense  PauliDO  an. 
80 i  d:itiim  indicHtur.  77 

Cap.  X.  —  Diploma  Romaaum  Uliui  asservaium  propo- 
iiilur,  oxpcnditur.  78 

("ap.  XI.  —  Pnnlinns  .'«d  Aquen«e  cnncilium  an.  805  ?n- 
tervenii,  tanquam  aposiolic»  sedls  legalus.  81 

Cap.  MI.—  Pauliiius  convocat  coDcilium  AlliQii  io  cau^a 
necis  Joinnis  Gradongis  patriarche.  85 

Cap.  XIII.  —  Paulini  decessus  anuoSi  roeusis,  dies,  sia- 
tuiniur.  87 

Cap.  XIV.  —  P.-iulini  s^nciimonia.  91 

Cap.  XV.  —  Sancii  Paulini  doctrina.  101 

Cap.  XVI.  —  Paulini  amlcitisc  cum  illuslrioribus  sui  tem- 
porisNJris.  109 

Cap.  XVfl.  —  Sanctitatis  Paulinl  memoria.  Cultus  vetua 
cl  recpiis.  1 17 

Oratio  habUa  v  KaL  Febr.  1754  in  repositione  iolenmi 
reliqniarum  fmicli  Pauliui.  1.^4 

VIT.4  ALli:it A  SANCTI  PAUMM.  1 11 

SANCTI    PAILINI     LJUELLUS    SACROSYLLAUUS 

coNTHA  i:lipandi;m.  I.^Jl 

SANCTl  PALLINi    KPLSTOLA    AD    HI-ISTlLrU.M. 

«81 
SANCTf  PAUI.IM LIllEH  EXHOR I.ATIONIS, AD  Iirv. 


RICLM  COMHEM  FOROJULIENSEM. 
CArt-T  pRiiiCM. — Jusiitia  el  bcaiitudo  amare 


li)7 
Deum. 
Ibid. 

199 
Ibid. 

200 
!bid. 

201 


Cap.  II.  —  Hominis  in  creatinne  praprogativ». 

C.Ap.  III.  —  Inia^^o  Dci  qunmodo  ia  liomtne. 

Cap.  IV.  — ('.ouverii  aii  Deom. 

(Iap.  V.  —  Fleemosynam  et  pia  opera  snadei. 

(^Ap.  VI.  —  Oiisiliartoruin  delecius. 

Cap.  VII.  —  Aniiiitia  vera. 

Cap.  VIII.  — Amicilia  Dei  et  mandatorQm  commendan- 
tiir  custrdia.  205 

Cap.  IX.  — Sanctitas  in  quo  sila  sit;  lectionis  Scriptu- 
rarum  comrTieadalio.  205 

C\p.  X.  —  Df  ui  sit  posscssio  iiostrn.  206 

Cap.  XI.  —  GauJinm  inun  II.  INd. 

Cap.  XII.  —  Gauilium ,  arma  et  diviti.-p  spiritus.        2j'7 

(Ap.  XIII.  —  Muiidi  conteinptus  et  coucupisccDtiariim. 

Ibia. 

C.4,p.  XIV.—  Qiiibus  gradilMisin  peccatum  prlnii  p»reu- 


tes  lapsi  sint.  108 

Cap.  \  V  —  Adam  vel  Christum  Imitari  quid  siL     Ibid. 
.  (jip.  XVL—  Quid  8it  mori  peccato  et  muudo.  209 

Cap.  XVIL  —  Qu''d  sit  secuudum  caruem  vivere.  210 
Cap.  XVIII.  —  Vitiorum  remedia.  Ibid. 

Cap.  XIX.  —  Peccatum  uulluin  sine  superbia,  qu»  dia- 

boli  est,  sicut  hu  nilitas  Cbristi.  Ibid. 

Cap.  XX.  —  Miles  spiritalis  et  lcrrenus.  21  j 

Cap.  XXl.-*Ad  Dei  aroorem  promoveodnm  beueficia 

recolit  creatiouis  et  redemptioiiis.  2U 

Cap.  XXII.  —  Amorem  proxiuii  inculcat  et  concordiaa 

studiom.  ^16 

Cap.  XXIII. —  Virtutesaoimae.  218 

Cap.  XXIV.  —  A  studio  in  omDibus  placeudi  Deo  nuilu 

amore  avellatur.  219 

Cap.XXV.  —  Quam  fluiJ^  caruis delicix.  2i0 

Cap.  XXVI.  —  Detraciionis  mala,  el  ut  fngieoda.  221 
Cap.XXVII.  —  PeccaiorumcoDfessio.  222 

Cap.  XXVIIL— Oratioqualiieretqiiomodofundenda.  223 
Cap.  XXIX.  —  Faiuilis  curani  bortalur  ioipeudeie.  2i5 
Cap.  XXX.  —  Ut  cupidilatis  iiiala  caveau  226 

Cap.  XXXI.  —  Eleemosynani  de  suo  faciat.  i27 

Cap.  XXXI  L  —  Couimeodat  bttmiliiaiein;  superbiam  vi- 

tuperat.  22K 

Cap.  XXXHI.  —  Eucharisli£  snmptio.  230 

Cap.  XXXIV.  -^  Peccata  cordis  caveoda,  quia  cor  iniue- 

tur  Deus.  251 

Cjkp.  XXXV.  —  Cjiro  domanda.  2>3 

Cap.  XXXVI.  —  Luxus  in  cibis  cavendus.  23 i 

Cap.  XXXN  II.— Dc  cbriet3(enicons(^quentibusmalis.256 
Cap.  XXWIH.  —  Prsecepta  Dei  ad  omaes* Cbristianos 

pertinere.  239 

Cap.  XXXIX.  —  Pericula  dilat»  pctniteati».  Wi 

Cap.  XL.  —  Caudia  fuiure  vit«.  245 

Cap.  XLL  — Damnandorum  pocDX.  2U 

Cap.  XLH.  —  LiDgus  custodia.  Ibid. 

Cap.  XLIII.  —  Perfectiu  aou  aunis,  sed  comi)unctiODe 

demoustratur.  245 

Cap.  XLIV.  —  Coosortium  boaoriim  amsre,  milorom  lu- 

gere.  246 

Cap.  XLV.  —  Paiientia,  f)(£nitenlia,  Inteotio  recla  prae- 

cipiie  in  oratione  couimpndaiur.  247 

Cii*.  XLVI.  —  Rem  fii:eiiii;i  in  oiiinjs  exemplo  Dei  et 

Clinsii  Ju&ujprotiooitur.  248 

«    Cap.  XLVH  —  Josiorum  prapinia  et  labores.  250 

ijif,  \LVHI.  •—  Duplex,  anim»  8cilL'et  et  corporis,  Je- 

juuium  ot  cibus.  252 

Cap.  XLIX.  -^  Proposito  beneracientlbus  prxmlo,  icr- 

ret  iiii(|uoruui  cxiiositis  suppliciis.  ibiii. 

Cap.  L  —  Tria  liic  pessinia,  toddem  optima.  255 

Cap.  LL—  Cavpre  ab  omui  peccato,  liueiu  redemptionls 

Cliri^li,  ei  leni,  esiive  lal)oranduui  docet.  i^A 

Cap.  LIL—  De  lide,  spe,  et  presertim  mutua  charitate. 

285 
Cap.  I.III.  —  Pravorum  hominuro  placita,  cl  iieriun  de 

eleemosyna  de  proprio  facieiida.  258 

(jip.  LIV.  —  DirLsii^iiia  felicitas  non  est  hujos  mundi, 

cui  Itaque  no:i  est  ha.'ri  n  luni ,  sed  Dt-o.  2tio 

Cap.  LV.  —  Quain  lugenda  animarnm  perdiiio.       26i 
Cap.  LVl.  —  Capiandum  lempus  niisericordias  lenipe- 

stiva  convirrsionc.  Ibid, 

{.Af.  LVll.  —  In  pressuris  ad  Cbrisium  (taslorem  coiifu- 

gcro.  ,  265 

Cap.  LVIII.  —  Pasiorls  anxiiiom  «onira  diabolum  ex- 


IS67 


INDEX  RERIJM 


iiCi( 


IKMcilor,  ,266 

Ca».  LIX.  —  Opera  ienebraraiD,  ei  arma  lucis.  Ibtd. 
Cap.  IX— DiaboIusquaUsinDosslt,qualisveruerU.  268 
Cap.  LXI.  —  Quam  libeiiter  diabolo  renuDtiandooi,  et 

milii  conira  euin  expostulalio.  269 

Cap.  LXII.  —  Daemon  aecusator  in  judicio.  ^71 

Cap.  LXIII.  —  Relabi  quam  periculosum.  272 

Cap.  LXIV.  —  Malorum  caruis  deacriplio  ex  Scripluris, 

et  Iq  eam  declamatio.  274 

Cap.  LXV.  —  Alia  malormn  carnis  cohgestio.  278 

Cap.  LXVL—  Oralio  an|in«  ad  Deum  ad^erstismala 

carnis.  279 

CONCILIIM    FOROJULIENSE  a  SAncro   pavliro  in 

mkSU  SACaOiAlfCTJl  TMtlTATIS  IT  OrCARNATIOlflS  VSRBI  DlTIIII 

eononiDATUM.  283 

S.4NCI  I  PAULINI  rONTRA  FELICEM  URGELLITA- 
IfUM  EPISCOPUM  LIBRI  TRES.  545 

Episiola  sancti  Paulini  ad  Carolum  regem  de  libris  se- 
aneDlilms.  Itfid. 

LIBBR  PKIHUS.  519 

Capct  ptiMUM.  —  Lamenta  doleniis  Ecelesix  proponii. 

Ibid. 

Cap.  II.  —  Hffrelici  hostes  Ecclesie,  filii  diaboU.      ZISO 

Cap.  HI.  —  De  haereticis  triumphai  Kcclesia.  55^ 

Cap.  IV.  —  Serpenies  sont  bsrelici.  554 

CiP.  V.  —  Conquepitor  de  Felire  foedifrago  eonciliis 
«libus  el  Carolus  Magnus  et  ipse  Paulinus  interrueronl. 

355 

Cap.  VI.  —  Perstringil  Felicem  tanquam  pneili  deser- 
torem,  et  ol  tenidum,  evomitum.  356 

Cap.  VII.  —  relix  ul  Goliatb  lapide  sternendos,  ot  by- 
4ra  igne  consumendus.  558 

Cap.  VIII.  —  Felix  a  Painim  sensu  dtscedens  modo 
Anom  sequjjor,  modo  Nestorium.  Ibid. 

Cap.  IX. —  Felix  non  sibl  constans  Jesum  Chrislum 
iiiodo  Terum  Deum  et  Dei  Filium,  modo  adt  piiTum  el 
Deum  Duncupaiivum  vocans.  •  360 

Cap.  X.  —  PaDliDUS  Don  InteDdit  disciitere  cor  et  inlen- 
tkmem  Felicis,  sed  verba.  362 

Cap.  Xi.  — Ducet  Felicem  male  sentire  de  Deo,  pejus- 
qoe  loqoi,  divideudo  Filiiim  in  proprium  et  adopiiviim. 

Ibid. 

Cap.  XII.  —  Felix  par  Judaeis  et  Ario  iufert  div  sionem 
lu  persona  ei  coofuhionem  ia  naturis  FiiU  Dei,  qnoJ  re- 
probat  Paiilious.  863 

Cap.  XI II.  —  Eui  aliud  per  quoi  Deos,  et  aliud  per 
quod  homo,  non  tameo  alius  Christus,  sed  scinper  Dcus 
bomo.  364 

Cap.  XIV.  —  Verbum  noo  mutatum  in  carnem,  iion  divt- 
slonem,  noo  commistionem  passum.  365 

Cap.  XV.  —  Prol)at  Paulinus  ex  Aposlolo  Chrislom  Fi> 
liom  Dei  et  lioniinis;  alioquin  nuucu|»aliva,  non  vera,  nia- 
ler  Maria  diceuda,  quae  tamen  vere  Deum  aKissimiiiii 
genoit.  3i:6 

Cap.  XVI. — Collatls  Jounnis  el  Pauli  testimoriiis,  Chrisii 
gloriam  aii  <*sse  vere  Fiiii  Dei ,  non  Duncu|>ali\  i.  367 

Cap  XVII.— Arguit  FelJcem  de  currupio  loco  Aposloli; 
ducet  Cbrislum  iu  propria  carnu  passum,  sepullum,  ec. 

368 

Cap.  XVI 11.  —  Clirislum  voUintate,  non  npcessitjie  pa^- 
•um.  370 

Cap.  XIX.  —  Testimonta  ex  psalmis  et  prophetis  non 
dtvlsum  Chrislum  in  nuricupalivum  el  proprium.         Ibid. 

Cap.  XX.  —  Cbristus  aliier  de  Falre,  aliter  de  malre, 
ted  noD  alier.  373 

Cap.  XXI.  —  Exprobrat  Felici  veteroosam  obsiinatio. 
ttem.  374 

Cap.  XXII.  — Oscitantem  Felicem  redarguit  supine  igno- 
ranteni  difTereniiarn  inter  a«surnptum  et  :ido|>taium.    375 

Cap.  XXIII.—  Errorem  Feliciscirca  differentiam  advo- 
cati  et  mediatoris  refeillt.  fbid. 

Cap.  XXIV.  —  Spiriiiis  sanctus,  elsi  Paracletus,  id  est 
•dvocatiis,  tamen  est  Deus.  377 

Cap.  XXV.  — Christus  Jesus  Redemp!or,  non  redemplus; 
Salvalor,  non  saivatus;  Lilierator,  noti  lit)eratii&        Ibid. 

CiP.  XXVI.  —  Jesus  adoptaior,  non  adoptaius;  nos  au> 
lem  adoutati.  378 

Cap.  XXVil.  —  Cbrlstus,  etsi  non  aJopilvus,  tainen 
liomo.  379 

Cap.  XXVIII.  —  Qirisius  dum  iu  Scriploris  se  salvari, 
redimi  et  liberari,  e\orabat,  non  pro  se,  sed  pro  oobis, 
caiHit  pro  meml)ris  luquebatur.  ibid. 

Cap.  XXIX.  —  Cbrinus  se  turbavit  ciim  voluit.  Vox 
«*IariUcaniis  Patris  ad  eom,  et  oratio  ejus  ad  Palrem,  non 
io  gratiain  sui,  sed  circua)>tantiain  ulraque  facia.         3{M) 

Cap.  XXX.->  DepravalasSeripturas  a  Felice  :  Chrislus 
•00  pro  se  oravit,  sed  pro  nol>i«,  sicut  Don  pro  se,  sed  pro 
nobis  natos^  moftaus,  scpulius.  381 


Cap.  XXXI.  —  Cbristus  nou  necessit^te  ora\it  :  Ioom 
Paoii  male  intelleetus  a  Felice.  7i»i 

Cap.  XXXIL  — Paulus  noo  adoptimm,  sed  proprlom 
Filium,  non  noucopaiivum,  sed  verum  Deuoi  asserit  Chri- 
stum  :  qui  io  Scriptoris  pro  vero  Filio  a  Patre  roj^ooscitor, 
et  yicissim  pro  vero  Pa.re  Paier  a  Filio;  qui  doq  nMnoii, 
sed  Dieiim  vocat  Patrem.  384 

C^p.  XXXIII.  —  Quoniodo iotelligeDdos  firaei  fnimoqe- 
tiilit$  Dei ;  et  qoare  docuerit  uos  Cbristos  orac»do  dicere, 
Faier  irosTtR,  doo  mcos.  585 

Cap.  XXXI V.  —  Textus  Deus  erat  cum  iia  male  iolplle- 
ctus  a  Felice,  explicatur  a  Paulioo  doceote  pluribus  Scri- 
pturae  locis  Christum  veram  Filiora  D*?|.  386 

Cap.  XXXV.  —  Alii  cliristl  Daocopativi;  letos  Chrlitqf 
proprius;  dicitur  ab  Aposlolo  io  caroe,  ei  doq  ciim  came 
iMssus.  S8S 

Cap.  XXXVI.  -^Chrlstum  verum  Deam  esse  ex  S«Tiptii- 
m  osiendit.  S9) 

Cap.  XXXVII.  —  Exprobrat  Felici  intentatam  divi<io. 
oem  quaiuor  personarum  in  Christo,  quem  ioseperabilero 
tainen  evincit.  3lM 

Cap.  XXXVIII.—  Martba,  lalro,  reiitnrio,  Gabriel,  Chri- 
stoni  Dei  Filiom  fateatur   verum,   Felis   adoputivum. 

395 

Cap.  XXXIX.—  NoD  Duiicnpativom  Deuro,  oec  edopll- 
vDm  Filium,  reperiri  io  Scripturts,  scd  ex  oppoeio  ve- 
rum  Deum  et  proprium  Filiiim.  Ibid. 

Cap.  XL.  —  Enimaiiu  >l.  Jesiis,  Redemptor,  Cbristos, 
sunt  nomina  Pilii  Dei  io  Scriptiiris,  noo  uuiicupativus,  ner 
adoptivus.  39 1 

CIap.  XLI.  ->  Quid  sil  Duocupativos  Deus,  et  quod  Chri- 
sto  1100  couveitiat.  393 

Cap.  XLIl. —  Lnam  |>ersouam  doolios  non  ronvenln*, 
adupiivo  et  proprio,  exempla  et  siniiiitudiae  declarai. 

Ibd. 

Cap.  XLIII.  —  Adoptb,  quia  conveait  doIhs,  dou  coove- 
Dit  Christo.  3^6 

Cap.  XLIV.  —  Ex  filiis  irae  faciente  Doo  adoptivos  Olios 
per  bapiismuin,  arguit  Feli^^ein  voldeboisM  dioere  Chri- 
stum  liliiimirs,  vel  non  dcbe-e  dicere  adopUvum  per 
baplismum;  quo  noo  egoii,  &eJ  susdpieodo  illum  ooliis 
saociincavit.  597 

Cap.  XLV.  —  Apo^toli  bapiiznnies,  et  mlracob  facientes 
in  nomlue  Jesu,  evincunt  ipsum  esse  Deum.  iOO 

Cap.  XLVI.  —  Jrsus  aiinor  viiae,  viia  et  resurrectio; 
uon  ergo  nuncupativus,  sed  verus  Oeus.  401 

Cap.  XLVll. — Scripiuram  puries  dicealem  Dominum 
ess<>!  Deum  intelligit  PauHuus  ae  si  diceret  quod  Jesns 
Christus  sit  Deus.  402 

Cap.  XLVIII.  —  Locum  Isaix  exponit  de  Jesa,  qui  eisi 
homo  de  terra,  uoilate  tamen  personae  verus  est  Dew, 
Don  nuncu|>alivus.  403 

Cap.  XlLX.—  AUare  de  terra,  ad  quod  per  gr^ns  pro- 
hibelur  ascensus,  est  Christos  iu  IncarDatiuDeY  ooo  tamen 
iDultipIcaia  persona.  404 

Cap.  L.  -—  Ve:bum  caro  factum  est,  non  taroen  alier 
Filius,  sed  seniper  iJetn  qui  aotea.  Et  nunquam  Jesiis 
terrenus  bomo  purus,  qui  semper  et  cceltiStis.  iO^ 

Cap.  LI.  —  Jrsws  qiii  dcscendit,  asrendit  ubl  erai  prlus; 
quia  Filius  Dei  minor  Palre  secuiidum  nalurain  bumanaui, 
non  iamt'n  mioor  Filius  etsi  hoino;  uode  et  homo  douipo 
baereditaviisuper  omne  nomen.  406 

Cap.  LII.  —  David  et  Paulus  Christum  Deum  sine  addi- 
tameiiio  nuncupativi,  et  Filium  Dei  alMque  adjectioiii^ 
adoptivi  confllentur.  40s 

Cap.  LIII. -TT-Chrislus  ex  patritms  secondum  raroem. 
secuiidiiin  divinitatem  ex  Deo  Patre,  veros  Deo^  iioii 
nuncupjti\ns,  quem  ignorat  lldes  catholica.  Unius  Pains 
propriuft  et  unigeiiitus.  409 

Cap.  LIV.—  Chrisium  esse  Filium  Dei  testatur  A|k>- 
stoiu^,  el  ipse  Paier  in  Jordane.  4 1 1 

Cap.  LV.  —  Itespoiidet  ad  objecta  Fclicis,  osieudpns 
Druin  et  boiuiiiem  tUiri&tom  lo  singularitate  persona»  um- 
geiiitum.  41  i 

Cap.  LVI.  —  locus  Pauli  explicatus:  Chrislus  scriin- 
diim  quod  Deus  eU  susritavit  se ;  secundum  qtiod  botro 
est,  nou  tamen  .'ilius  susciiaiis  cl  alius  suscitaiu^i.  4i3 

Cap.  LVII.— Christum  sedcre  ad  dexteram  Patris  evin- 
cit  uon  essenunciipaiivum  Deuni,  sed  verum;  oon  adopti- 
Tum  Fiiium,  sed  proprium.  41.1 

LIREIt  SECUNDIS.  417 

Capdt  primum.  —  Jesiis  praMieslinstus  Filios  Dei  iii  vir- 
tutc  secundum  Splritum  sanctincaiionis,ut  ait  PjuIus,  Don 
per  adopiiooem ,  iii  aiont  hsrelici.  Ibid. 

Cap.  II.  —  Cliristum  Deum  super  nmnia  Paoli  et  F.z^- 
chielis  CAmprobat  testimonio.  419 

Cap.  III.  —  Arguit  Felicein  mal»  lnlelliRfuli«  l-lins 
Fauli :  Devs  ervi  rii  Christo,  qui»  i|>so  Paulo  tcste,  ciiai 


\m 


QL.*:  IN  HOC  TOMO  CONTLNENTUR. 


cMei  iii  forroa  Dei,  Deas  eral  \erus.  4i0 

<Up.  IV.  —  Cbristum  formani  servi  sii«ci|iieiilcm  ooo 
■misisse  vfh  Filii  iionieii,  nec  diipUcssse  io  sdoftiivom, 
nec  tiiimoUM  io  nancopativum  eiemiilo  popttlari  decla- 
rsl.  4J1 

Cap.  V.  — Nonieo  super  omoe  nomen,  ei  omuis  genu- 
fleiio  noo  convenit  nuocupaiivo  Di-o,sed  vero;  Jesiis 
eryo  Deus,  cui  bcc  conveniunt  4i3 

Cap.  VI.—  Meiiio  io  Scripiuris  appeliaior  Filiiis  D<*i, 
oisi  Christus;  eipUcai  111  jd :  ifemo  atetmiU  mcctlum, 
u>si,  eic.  4ii 

r.ip.  VII.  —  PerKii  adbuc  eiplicare  quid  sii  Filius  bo- 
minis  (|Qi  esi  io  ccelo.  4!!7 

Cap.  VIII.  — Kiooofetsiooe  Felicis  arguii  ipramduof 
fllios  admiitere.  4J8 

Cap.  IX.  —  Argiiit  Felicem  erroris  diceniem  Piliom 
bominis,qui  est  Filius  Dei,  Jesum  ooo  fuisse  io  ccelo 
priu5<iuam  oasceretur  in  terris.  kicosarei  errorem,  sed 
liubitai  de  pa-iiiientia.  429 

Cap.  X.  —  Ei|>robrai  loconstaotlam  Felicbmodo  Filiora 
dicentis  Deom.  modo  oegaotis,  et  assereoiis  in  ouocupa* 
iivo  Deuin  veriiro  habiiare,  et  iu  iMiopiivo  FUlum  pro- 
priam.  E%iocit  ex  Evsogelio  Filium  liomlDis  esse  Filium 
KeL  430 

r.AP.  XI.  —Ex  testimonils  Joaonls  Bapti^l»  et  Apoca- 
lyp^^eos  osteodil  Aguuiu  Dei  e>s>e  Fiiium  Dei.  43i 

Cap.  XII.  •—  Ac4:usat  meiidacii  Feiicem  dicentem  in 
S('ri|)iuris  Filiuni  liominis  assf^ii  pro  nobis  tradiium,  oo» 
Fiiium  Dei.  Eiprobrai  m;ilam  inielligeutiam  oomii  is 
smt,  qiiod  idem  est  ac  homiuis  Filii.  ibid, 

i.lBEH  TEimUS.  453 

Caict  pRiiii-ii.  —  Tes  imonia  Joannis  Baplist»  ei  Joan- 
nis  evarffKlisl»  de  Chrisii  Jesu  di\iiiiiaie.  Jbid. 

\  Ap.  Ii.  —  Solus  Jesbs  est  \ ems  Filius,  quod  in  eo  sibi 
cnmiilacuit  Patff;  csten,  quod  utpoie  de  massa  (lerditio- 
ois  in  eis  uoa  sibi  complacuit  non  veri  filii,  sed  adoniivi. 

434 

Cap.  lil.  —  De  Filio  Dei  i^airis  dilfCto  male  iotelleci» 

a  Felice  Sci  ipture :  m  qiiilnis  Cbristus  velui  capui  de 

meiiibris,  vel  membra  qiiaiidoque  de  capiie  Cbristu  lo- 

quMutiir.  |3j 

Cip.  IV.  —  Improbatsententiam  Felicis  diceolls  qoia 

JeMUs  eral  nunciipativus  Deus,  non  fuisse  sUie  vnluntaiis 

l>aii  vel  inori,  et  ideo  Patrem  urasse  calicem  a  te  iraiis- 

lerri.  436 

Cap.  V.  —  Chrisium  voluniarie   subii&se  passionem, 

orasse  ei  sudasse  iu  bortopro  suis  et  iii  exemplum  osteu- 

dil.  437 

Cap.  VI.  —  Jesum  alloqoiiur.  ut  inlelligai  quid  sit  eum 

de^ceiidisse  de  ccelo  noo  ui  faceret  voiuoiateui  suam,  seJ 

ejiis  qui  niihii  se  Pairis.  459 

Cap.  VII.  —  Pergit  Jesum  alloqui,  docendo  discreiio- 

nem  persooarum  Palris  et  Filii,  itou  voluutatem,  quia  ui^a 

\olunias  est  Pairis  et  Filii.  4i0 

Cap  VIII.  — Similididine  sermoois  et  doctriuse,  quae 

Chnsli  ei  Patris  suiit,  prsecedentia  couUrmat.  441 

Cap.  IX.  —  bocet  CliriKiuin  descendisac   de  cgpIo  in 

exciiipliim  humiliiaiis  et  ol)edieoti£,  uoo  ui  {«cerei  vu- 

luniaicm  suam,  sed  Palris.  ibid. 

Cap.  X.  —  Vo  unt3s  .«lalvandi  bondnes,  quae  esl  iu  Patre, 

e>i  et  in  Filio.  £i  quomodo  iolelligeiiduio  illud  :  Nemo 

Ucmu,  uisi  tolus  Deut,  4ii 

Cap.  XI.  —  Osieniiit  000  oegare  se  Cbristum  bonuin, 

sed  respondere  non  esse  bouuin  oeminem  nisi  Deum  ,  ei 

qui  se  credehat  hominem  taotuiiinHxJo  l)onum.  443 

Cap.  Xii.  —  Ooomodo  Filius  ignorare  dlem  judlcii  dica- 

tur,  cum  judicium  ad  i|)sum  spectet;  modebtia  Paulini  su- 

persedcniis  a  cr^ntroversia  dirimeiida,  quamvis  iu  autheii- 

licis  siiae  Ecclesiae  eieinplaribus,  ei  apud  Hierunymuiii 

ei  Ambrosium  nou  reperiatur  xh  FHiut  m  allata  seoteoiia. 

444 

Cap.  XIIL  —  Quaestiools  de  matre  (lliorum  Zebedxi  su- 

luiionein  ad  iiilarium  et  Ambrosium  reiitiliit.  443 

Cap.  XIV.— Noii  es<e  Christt  dare  regnuui  UlilsZebedaei, 

sed  quibus  a  Paire  paratiiiu,  duubus  eiphcal  mo<lis.      4i6 

Cap.  XV.  —  Iropoiiit  diflicuUaiem  ei  Apustol»,  quomudu 

pMiri  Clirii>lus  suiijectus,  vel  subjiciendiis.  4{8 

Cap.  XVI.  —  Inierpellat  Apostulum  de  meole  sua  circa 

djfficuliatem  pro^)Ositam.  ibid. 

Cap.  XML— Sohitio  proposiuc  diflQcultaiis  :  snbjecta 

omnia  Christo  per  potentiam  dluniialis;  subjicienda  uin* 

nia  per  obedieiiiiam  .^ervurom  ejiis.  Kt  tiincDeus  critum> 

iiia  in  omnibus.  449 

Caw  XVIII.  —  Phcita  doclonim  allegare  instiiuii  ei 

primo  Peiri  ei  Pauli  aposiulurum,  osiendeos  niale  inicl- 

lecia  a  Felice.  450 

Cap.  XIX. -*  Arguit  Felicem  male  usum  scnsu  Hihtrii, 

q  i€iii  pxfionti.  432 


IS70 

Cap.  XX.  — Varias  Hilarii  seuteoiias  catbolica  suaseo- 
teoiic  asiipolaoiis  pro(erL  iSfl 

Cap.  XXI.  —  Auciorit>tem  Ambrosii  allegaty  etexpouii: 
arguii  Felicem  Ambrosii  leciiuoem  corrupisse.  484 

Cap.  XX 11.  —  Adduai  pro  sua  seuieoiia  Uieroojmuai. 

Cap.  XXill.  —  Tttstiiiouia  profert  ex  Augustioi  Ulirit. 

Cap.  XXIV.  ~  Docei  li^resim  Felicis  jam  pereulstm 
auaiberoate  Damaaa  pap».  Afleii  loca  qusdam  AibaDasii 
aiterata  ab  eodem  Felice*  et  mouei  quomodu  ioielligenda. 

Cap.  XXV.  —  Doctrioam  Cyrilli  Alexandriul  perpe ndit 
ttlaiidat.  46S 

Cap.  XXVI.  —  Leoois  paps  lesiimooia.  IM. 

Cap.  XXVIL  —  Fuse  prosequiiur  Gregoril  paps  aocio* 
riUtes.  '^•^      4tj3 

Cap.  XXVII L—  FuIgenUi  aoctoriiatem  eipooiL  Paulioi 
pro  opere  eiantlato  ad  Deum  coiifessio  et  graiiaruui 
acUo.  4^ 

Fragmentuio  epi»tolae  Paulioi  ad  Carolum  Magoimi  de 
libris  quos  adversus  Feiicem  episcOi>om  acriDsit.  4tt8 

SA^CTI  PAULINI  CARMINA.  467 

Carmen  de  regula  lidei.  ibid. 

SA.NCH  PAtLLNI  HYM.M  ET  RHYf HML  470 

Uymncs  pamus.  —  Ue  caihedra  Itomaua  saocU  Peirf. 

ibid. 
lliytfi.  II.  —  lu  oatuli  sanctorum  aposiutorum  Peiri  ei 
raiili.  481 

Uiiiif.  III.  —  De  resurrectione  Domini  4W 

HiMR.  iV.  —  De  saiiclo  Simune.  492 

Htiin.  V.  —  De  saucto  Marco  evangelista.  495 

Uyun.  VI.  —  J)e  dedicaUone  eccle^iae.  497 

Rbjtbmus  de  Nalivitate  Doiniiii.  498 

SA^CTI  PAULLMl  EPlSTOLAItUM  FRAGMENTA.  505 
ErisTtL.%  PRiMA.  —  Pauliuus  ad  Caroium  regeui.  ibid. 
£p:st.  II.  —  idem  qui  su|<rade  rcctoribus.  SOo 

Lpist.  III.  —  Ideni  ad  Ouulum  imperatorem.  5u8 

Epist.  iV.  —  Pauliui,  ut  videtur,  ad  Leooem  ill  fiooii- 
ficeui.  509 

SANCTI   PALLLNI    EPISTOLA   AD  CAROl  UM  MA- 

GMM,  Dl  GB!>TIS  llf  STNODO  QOJB   CELCBHATA  bT  APOD    ALTl* 

nvM  AKno  occciii.  513 

DISSEIll  ATIO  PRIMA.  —  /n  Ubrwn  ExhoriaUomt  ad 

Benriciim  dutem  ForojuUentem.  519 

Di<SKK  lATlU  SECImDA.  —  De  coiuiUo  Foroiuiknti, 

533 
DISSERTATIO  TERTIA.-  De  Felicit  et  EUpandi  A(r- 

rCdt  disserta.io  dogmatica.  545 

DISSERTATIO  OUARTA.  --  De  Felicitel  ElipmkU  luc' 

reti  ditserlaiio  iitslorieo^lironologica.  557 

Chruuica  eicerpia  ei  disseitiUuoe  blstorica  de  Felicis 

et  Elipaiidi  bsresi.  889 

Aniiii:  dversio  iuJacobi  Rasuagil  circa  Feliciaoani  ba;re- 

sim  et  Eiheril  atque  Beatt  hbrus  ul>servaUones.  591 

DISStRIATIO  OUINTA.  —  De  Symbolo  fidei.  597 
DISSEKTATIO  SEXTA.  —  De  Symboh  AUinenti.  611 
Ad  Operum  l>eaii  i*aulini  appendices  prspmonituin.  621 
APPEMDiX  PRIMA.  ~  Actokum  vetkrum  eoitorom. 

623 
L  —  Veteres  litaoix.  iirid. 

II.  Missi  de  sancto  Paulino.  6i5 

III.  Proui.i  ium  l*auliui  ad  anioena  p<£Diteuiiae  nos  iovi- 
taiitis  627 

APPENDIX  SECUiNDA.  — AcToauM  vitbrum  ivbmto- 
■UM.  Ibid. 

Priemouitum.  Ibia. 

L  —  Eietiiplum  cujusdaro  privilegii  Je  fuodatiooc  ali- 
quoruin  muuasterioroin  iu  pairia  Forijulii.  (itj 

II.  —  Diploma  Caroli  Magui  Paulino  graromaiico.     555 

ill.  —  Diploma  ChioII  Magni  Paulino  pairiarch».  Ibid. 

IV.  —  Locus  diplouiatis  CaruU  Magni  Paulinoan.  801, 
Regenoburgi  datuin  ,  qiio  ei  subdii  domum  bos|>iialem  a 
Feroce  ablMte  V  eronae  coosiriictam.  ioia. 

V.  —  Diploma  Caroli  Magni  Paulino  patriarcb».     Ibid. 

VI.  — S^iousio  episcoporum  ad  sauciam  Aquileienseui 
sedem.  ibid. 

\JI.  —  Diploma  C^roli  Magni  Maxentio  patriarcbae.  (vi7 

VllL  —  DiplomaLudovici  et  Lotharii  imfip.  Maieiitiu 

patriarch:!'.  ihiil. 

IX.  —  piploma  Bereog^rii  imp.  in  favorem  Friderici 
pairiarchae  Aquilelensi:i.  tjSH 

X.  —  Diploma  ejusdem  in  favorem  Petri  presbyn  ri 
Auuileiensis.  (i3.l 

XI.  -T  Formulae  promissionis  fidcliiatis  prasiitie  patriar- 
chis  Aquihiensibns a  luluris  rpiscupis suifruganeis.     Gio 

XII.  —  Docuinculum  do:iailonis  couiiiii  taiicellnii  pro- 
fuiidatioiic  abb^lifleac  monaslerii  Mo.nicensif,  sive  Mos4- 


1271 


INDEX  K£Rl]M 


I27i 


XIII.  —  Danalio  Aiouw  ot  MaclUd»  coDjugum  canonicls 

Aquileiensis  ecclesis.  ...         j       . 

XIV.  —  Documenlum  commuUlionis  juriora  artvocan^ 
Aqoilelensis,  Onnaue  auciorllaie  1'eregrini  1  palriarchae 
"Auuileiensis  o>» 

XV.  —  Sialulum  Voldaricl  pairiarch»  Aqoilelcnsis.  6i5 
\VI.  —  InscripUo  placili  advocali»  in  porlicu  ecclesye 

Aquileiensls 

XVII.  — Exempllo  capellaB  sancii  Qulrini  ubi  femio» 
rdovors»  delinelwniur,  a  subjet  lione  Plebani  tlinenMs 
oer  Berlholdum  palri.rcham  Aquilelensen».  "W 

XVIII.  — Jura  arfhidiaconaius  Aqullelensis  a  Gre^ono 
de  Moiile  Longo  pali iarcha  refonrjiia.  lOia» 

XIX.  —  Suiuuiin  ediium  per  dominnm  Riimundum  pa- 
triarcham  A(|uileicnsem  i»ro  eme iidis  domibus  ad  viiam 
eoniutuiiem  c«non  corum  UliiiCDiium.  b*J 

XX.  —  Jus  Unnens:sEcclij»iae  asserlum  coiilra  arelu- 

diaronum  Aquileiensem.  «.     i 

XXI.  —  Jurameniom  ndeliu  is  exhibilum  a  Siephaiio 
Jordanl  canonico  Palavlno  iio:iiine  Joaunis  Patavini  epl- 
icopi.RaiinundopalriardiffiAquilelensl.  „  J^  ' 

XXII.  —  Desi^natio  lerr»,  seu  lori ,  appellaudi  ^^«^- 

te/.fwi  Rainnuidu  ,  .»,.,.  ^    o    V^ 

XXIII.  —  Fuudalio  ecclesiffl  sancti  Nicolal  de  Sacillo. 

655 

XXIV.  —  Tran.*lalio  prapos-turie  sancli  Odorlici  io  ec- 
cUsiiin  sanclac  Mari»  M.  Uiiuensis.  655 

XXV.  —  Charia  de  acr.essu  Nicolai  pilriarch»  prima 
f  lce  ad  sedem  Aqoileleusein.  658 

XX Yi.  —  Manumissio  servi  cujusdam  per  tesUmeotnm 

COiiiinissa.  .   \.  f^ 

X.WII.  —  Mamiroiss  o  alia  liominls  de  Masnala.        060 

XXVIII.  —  Diuuuliaiio  liberuiis  et  declaratio  «olem- 
nis  mauuuiissoruni .  iiuofum  mauumissio  impugoabaiiir. 

Ibtd, 

XXIX.  —  Sutulum  lu  pevturbsntem  jus  cusiodlendi 

fcslum.  „  ..^ 

XXX.  —  Oblalionesad  primam  missam  Marquirdl  pa- 
Iriarohje*  iWw. 

XXXI.  —  Urbani  V  ponl.  niax.  rescripiom  Marqoardo 
pairiurchs  Aquileieiisi.  664 

XXXII.  —  tharia  obaiionis  liiterarum  apostolicarum 
Ijlwui  VI  |»apae  cjiiIuIo  Aqiiileiensi,  in  Kratijin  Phillppi 
de  Aleiic^juiu  {laii  iarcha)  Aiiuileieusis  couunendaUrii  de« 
5'gniil.  ^       .     J^^ 

XXXIII.  —  Cbiru  rcvoialloiiis  :i  CiviUte  Auslriae  duo- 
Tuiii  liinensluiu  civluiii,  uesequaiilur  parles  patriarcli» 
Aquileien.  (-o:iiiiieod;iu<rii.  608 

XXXIV. —  Cliarla  cuiist»l«»iionlsdai»  per  communiia- 
iciiiCivitatis  Aus-.riae,  de  rh*lippo  dc  Alemonio  palnar- 
chie  Aquileien.  cominen  latario  co  >lra  Uiiucnses.       IbiJ. 

XXXV.  —  Episiola  rcgis  Jeriisalem  et  Sicillu»  in  gra- 
tiam  cjrd  n:ilis  de  Alencouio  Utiueii::ihus  directa.         t>r»9 

XXXVI.  —  Epislola  Elisabelh  HuiigariaJ  reginae  civiluis 
UiiiiCii^ibus.  670 

XXXVII.  —  Qucrela  coiiinjunis  Flurenlia;  in  Ulineiises. 

Ibid. 

XXXVIII.  — Cujusdam  prioris  Camaldulensi<  insiiiutio 
iu  rc^iiiiine  inoniisieiii  saucii  Goiiardi  prope  Uiiiiuiii.    671 

XXXIX.  ^  C  haru  cnuvenlioiils  pro  siruclura  poiiiis  lu- 
piilei  .Miccr  Njiisoiieni  Civiiaiis  Au:>tri8e,  pacla  iuler  u  a- 
giiiticiiiii  commiiuil.item  Civitulis  Ausiriie  ex  uiiu  ,  et  111:4- 
gibtruin  Jacobum  Q.  Maitiui  Dagiiro  de  Bissoue  Cumeiis  s 
diii  cesis  au;  er  lacu  Lug^iui,  dc  i>ouie  sublicio  desiruenlo 
et  lapideo  ('oii.str'ieuic.  675 

XL.  —  Ouuruiiidam  juriuni  iulur  caelera  festuui  cusio- 
dieiidi  cessio  el  donaiio.  675 

XLI.  —  DeiMCtum  capituli  Aquili*lensis  facleiidi  capitt 
argeotea  quoruiudam  sauclorum  presertim  saucti  Pau- 
liiii.  677 

XLII.  —  Documenlum  construcUoois  ecclesias  majoris 
Civiiatis  Ausiri».  loid. 

XLIII.  —  k'escriplio  primi  adventus  doinini  Marini  Cri- 
muni  ad  patriarchalem  scdem  Uiinen.  civitaiis.  678 

XLiy.  —  Eicerpia  ex  Aclis  capitiili  Aquileiensis.     679 

XLV.  —  Domui  Augiisiiui  Gradonici  patriarcliu:  Aqui- 
leien.  p^isioralis  pedi  doiiaiio  cifpiiulo  liiiuensi.  6^1 

XLVl.  —  Versus  Pauliiii  de  Ilerico  duce.  683 

POETA    SAXO, 

ANiNALlUM  DK  GESHS  B.  CAIIOLI  MAGM  LilUll 
OllINOUE.  r.>s5 

SANCTUS  SlMPEliTUS  ABBAS    MURHACENSIS, 

NoTiTiA  nt<TO»«u;A  737 

SAMTI  SIMPER  'I  UEGULARIA  STATITA  MO\A- 
STEMh  MLRIU^tNSlS.  nid. 

S.4.\»:M  l-I^PKini  EIMSTOLA  LNCYCLICA.         715 


SANCTUS    LUDGBRUS     MIMIGARDBFORDENSIS 

EPISCOPUS. 

N«  TITIA  RKTOHICA.  7*5 

VITA  SANCTI  GURGORII  ABBATIS  ET  RE«.TORIS 
ECCLESIili:  THAJECTENSIS,  ActTomE  sa5cto  ludg»«o. 

749 

APPENDIX.  789 

ACTA  SEU  VITA  SANCTl  LUDGERI ,  Avcrtmu  alttw- 
OO  KPtSCOPO  IIOR astbrieksi.  IMd. 

EXCERPTUM  KX  LITAMIS  RIITTHMiCH  VITAM 
SANCTI  LUDGERI  C0NTLNEN1 IDUS ,  WERTHIX*: 
8CRIPTIS.  7y5 

CHAUTULARIUM  WERTHINENSE.  !lnd. 

JOSEPIICS,   ALCUIN!   DISCIPVLUS. 

NoTiTiA  msToaicA.  821 

CAHMEN    JOSEPHI    AD    SANCTLM    LUDGERUIII. 

!M. 

VERSCS  JOSEPHI,  EPITOMiK  SUiE  COMMENTARIO- 

MUM  BEATl  HIERONYMi  IN  ISAIA^  PKil-MISSI  Stb- 

JUNCTigUE.  Itnd. 

FARDULFUS,  SANDIONTSIANUS  ABBAS. 

NOTITIA  RISTOIUCA.  825 

FAHDULEi  CAHMINA.  Ibid. 

DACULFUS. 

NOTITti  HISTORICA.  8i5 

DAGULFl  OCTODECASTICHON.  Ibtd. 

8ANCTUSANG!LBERTUS,CENTULENS!SABBAS. 

NoTiTiA  BiSToaicA.  !tid. 
DE  HESTAURATIONE   MONASTERIl    CENTULLN- 

SJS.  841 

STATUTA  QUyf.DAM  RUBRICA.  819 

SANCTI  ANGILBEHil  CARMLNA.  INd. 

I.  —  Ad  saoctos  HlcliariuiB  et  Eicgium.  Ibid. 

II.  —  C^ruien  inscripluui  deiiilus  turris  sancti  Ricliardi 
lo  Ceiitulensi  nionasterio.  851 

II I.  —  Caroieu  iii  pavimento  ecclesias  saocii  Hicliardj 
depicium.  !bii. 

IV.  —  Ad  Pippinum.  Ibd. 
y.  —  Epilapb'um  sancli  Cliaidoci  conressori««  853 
VI.  —  Epitaphluin  Fricori  suii  Adriatii.  854 

LAIDRADUS  LUGDUNRNS!S  BPISCOPUS. 

NOTITlA  BlSTaniCA.  B^ 

LAIDRADI    LIBER  DE  SACRAMENTO    BAPTISMI. 

I:'ld. 

Capot  pBiHUii.  —  De  signincationibus  sacri  b:»plisina- 

tls.  855 

Cap.  II.  —  D(^  tactn  uariuin  vl  anrium.  Ob  qu.^m  onsaMi 

secunduuilradilionein  cccle^iatlicani  »b  oimiibus  oaliioli- 

cis  Chiisti  saecrdotilius  liat.  8o7 

Cap.  III.  —  De  abrcDUiiliaiioue  Satauap^   vel  qu«  .«iut 

opera  ejus  ci  fompte.  858 

Cap   IV.  —  De  Syniliolo.  859 

Cap.  V  —  De  creduliiate.  Ibid. 

Cap.  VI.  —  De  ba|i(ismo.  M 

Cap.  VII.  —  I)»»  sacra  unctione.  h65 

Cap.  Vill.  —  De  \eslimenlis  aibis.  8ii5 

Cap.  IX.  —  De  corp.ire  Doiuintco  ac  san.:uloe.  8u6 

Cap.  X.  —  De  iiiraiiiilius  vrl  bis  qul  pro  se  resjondere 

Doii  possunt.  864 

Cap.  XI.  --  I)c  disciplinn  vivendl  el  doccb<fl.  Ibid. 

LAIDRADI  EPISTUL/i:.  «71 

EpiSiOLA  PAiuA.  —  Ad  Caroluiu  Ma^nuin  in:perato''uiii. 

II)  d. 
Epist.  11.  —  Ad  oiimdem.  «T' 

E^ibT.  III.  "  Ad  £ororem.  S8i 

AMALARIUS    TREVIRENS!S   ARCiHEPlSCOPUS. 

NOTITIA  IIMTORICA.  «S:» 

AMALARII  EPISTOLA  DE  t.iEREMO.MIS  BAPTISMI. 

Monitum.  !bifi. 

I.  _  E|>isto'a  vfncrabilis  abbatis  Petri  8  0 

II.  _  Kos{M)iisoria  Am.darii.  Ibd. 

III.  —  li»lfrngaiioC5«roIi  iiuporatoris.  bJi 

IV.  —  Ue*|»ousio  Anialarii.  — De  calechuiiicuis ;  de 
scruiiniu;  cur  iii  rronie  ta  iauiu^  .'^iHimiii;  quab  .vigito  m- 
gnt^muH  U(is;cursepiics  scrutiuium  :i;;alur ;  de  (retiuP.pvi  >- 
no;  deOraiioiie  Douiinica  ;  de  Sxiiiliolo;  de  exorci/atioiK*; 
de  exsutllalione;  de  sale;  (|Uomodo  fl.a  iiovissiimim  ^u- 
liiiiuin;  de  tadu  uaiiiiin  elauriuui;  de  uniiiouf*  Sfaj-ui.-p 
pi  pedoris;  de  abreuunUalioue ;  recapilula*.io:  de  uuc  ir^ 
necapilis;  de  tcgutiionto  capiiis;  de  indunirnto;  dc  ron- 
fiuiialioiit'  cuii»oris  clsanguinib;  dt  p.ti\ulis  iko  lofpirn- 
lihus.  H»5 

V.  —  Ro^ponsoria  Carob  Magnl.  9t)l 


1575 


yiJ/E  IN  HOC  TOMO  GONTINENTCJR. 


TIIEODORUS   ARCHlRriSCOPUS    CASTCARIES- 

SIS. 

1  HEODOBl  rOEMTENTIALE.  901 

l'4>isiola  dedicalo.ria.  Ibitl. 

Prafraiio.  WS 

De  P(Hiiteiitiali  Tlieodori  veierom  et  receuUorum  siTi- 
l»toruin  testinionia.  907 

Index  velprum  ecclesiastice  disci|tlins  iDonameotoruin 
qu»  in  duolius  voluroinibus  editiouis  D.  PelH  coiitlBen- 
tur.  909 

Incipit  Poeniieiitiale  Theodori.  927 

CiPUT  pRiAiUM.  —  De  eoxlesia,  vel  de  iis  qu»  iotus  j^e* 
ruuior.  Ibid. 

Cap.  II.  —  Oe  trlbus  gradihcs  Ecclesi»  principali- 
biis.  nid. 

Cap.  in.  —  De  ordinatione  diversorum.  9i8 

Cap  IV.  —  De  baf.iismatis  conUrmailone.  929 

Cap.  Y.  —  Dc  missa  deruoclorum  et  mortuoruin.     Ibid. 
Cap.   VI. — De  abbatitMJS,  et  utoiiachis,  vel  moiiaste- 
riis.  930 

Cap,  VII.  —  De  rilu  mulierum  io  ecclesia,  vel  mo> 
nasterio.  &31 

Cap.  VIH.  —  De  moribiis  Grapcorum  et  Romsnonim. 

Ibid. 
Cap.  I.\.  — De  coromunicatione  Scotorom  et  Britooum, 
qiii  in  pascha  el  loosura  catbulics  noo  suiit  aduoati  l£ccle- 
biffi.  933 

Cap.  X.  —  De  vpxaih  a  di.ibolf^.  '  Ibtd. 

Cap.  XI.  —  De  qucstlonibus  loojugiorum.  Itid, 

Cap.  XII.  —  De  8er\is  et  iocill>K.  955 

Cap.  XIII.  —  De  diversis  quvsiiouibus.  Ibid. 

C  Ap.  XIV.  —  De  reconciliaticne.  l'3ti 

CAFH  L  LA  THEODORI.  9.>8 

Capitolum  poimom.  —  Pcenitetitia  illius  aool  ooius,  qui 
in  paue  ei  aqus  je]aoandus  esl,  isio  ordioe  observari  de- 
bei.  Ibid. 

CApfr.  II.  —  De  lllisqui  jpjooare  ooo  po&suttt  et  adim- 
plero  quod  io  PoenilFOtiali  scriptom  est.  937 

Capit.  III.  -^  De  redemptioue  iiiiuii  aooi  quem  lo  pane 
e  t  aqua  je  j  joare  debet.  Ibid. 

Capit  IV.  —  De  redempiiooe  ooius  liei)doroad»  quam 
in  pane  et  aqua  jejuoare  debeL  938 

Capit.  V.— De  illisqui  iejuiiare  ooo  p<'S8unt,et  nesciunt 
q  omodo  pfrniiemlsm  huius  snoi,  quem  jejuuare  debeut 
i(i  pane  el  aqua,  rediroere  pnssiul.  Ibid, 

Lapit.  VI.  —  De  redemptioue  uuius  aooi  quem  pa>ni- 
terif  dpbet  lo  paoe  et  situs.  Ibid. 

Capit.  Vll.  —  De  iis  qui  jejuoare  oou  pos^uot,  et  lia- 
beiit  iiude  rediniere  possiot.    «  939 

Capit.  VIII.  —  Deiisqoi  uou  possuol  sdiiuplere  qiioil 
in  INMiit(>utialiscri(itumesl.  Ibid, 

Capit.  IX.  —  De  lisqoi  jejunare  nou  pos-wni,  oec  lia- 
beni  unde  redimere  possiut.  Ibid. 

Capit.  X.  —  De  redemptione  sfptem  aoiioruui.        9i0 
IUnt.  XI.  —  De  pceniteuiibus.  Ibid. 

Capit.  XII.  —  De  adrooniUooe  priocipalium  vitiorum  e| 
eoium  sp«>«  iebiis.  ibid, 

Capit.  XIII.— De  viriolibus  quibus  eadem  vitiasuperari 
possuui ;  et  de  cooclusiooe  pGcniientic.  941 

Capit.  XIV.  —  Ci  nullus  epl&eopiis  vel  presbyter  sl- 
terios  ponitentem  sine  litteris  soi  e|fiscopi  susci* 
piat.  945 

Capit.  XV.  —  De  illis  qui  aoimalia  a  bestiis  lacerata  et- 
b.]iieis  strangolata  oomeduot.  ibid. 

Capit.  XVI.  —  I)e  spibus,  si  homlnes  oeclderint.    Ibid. 
Capit.  XVII. .—  |)e  porcis  et  galliuls,  si  saoguiiiem  ho- 
miiium  coiitedunt.  Ibid. 

Capit.  .XVIII.  —  De  illis  qoi  caroem  roorticioam  vel  im- 
inoiKlam  comederint.  944 

Capit.  XIX.  —  De  illis  qoi  saogoioe  vel  alio  immuodo 
pnll.iuiitnr.  ibid. 

Capit.  .\X.  —  De  illis  qui  ooniedunt  aut  bibunt  immun- 
di.xaninialibuslaiiuiii  vel  iniiiirtum.  Ibid. 

Capit.  XXI.— De  iliiH  iitii  diu  reticenl  peccaia  sua.  Ibid. 
Capit.   XX ii.  —  De  II Hs  iiui  aliqiicm  in  ira ' percusse- 
«'"",1.  Ibid. 

lUm.  XXIll.  —  De  illis  qol  truiicaiioncs  tnembroruin 
ffrerunt.  945 

CAi-rr.  XXIV.  —  De  endem.  Ibid, 

CArnr.  XXV.  —  De  il«is  qui  ad  rcricnilum  b^^niiucm 
surrexerini,  voUmiIcs   ei.m  (Ciidere,  el  noii  lotueiuul. 

Ibid. 

Capit.  XX  I.  —  I)e  illis  (pii  sibi  ipsis  mortem  iiife- 
ruBi.  ibid. 

Lamt.  XXV II.  —  Lt  femin»  menstrustx  oon  ofTc- 
ran'.  Ibid. 

Capit.  XXVlll.  —  De  lllis  feroinis,  qux  ante  munduin 


Miiffnineiii  ecflesi:iin  intrAiii  ct  qu»  nopwlnl  h.f  dic- 

Cait.  WIX.  —  De  illis  qui  libldinose  obireclaverliit 
puelliui,  »111  inulierHiu.  gj': 

Capjt.  X\X.  —  Deillisqui  cum  mullHribus  In  baln^ose 


laveriut. 


Ibid. 


Capit.  XXXI.  ^  tt  Dollus  «lius  pnssumat  popolicn- 
tiam  dare,  vel  coofessiooeui  audire,  quam  eyiscopo<,  vel 

Capit.  XXXII.-^De  temporibus quibos se  contioere  lir^ 
beiit  conjuKSli.  j^Zj 

Capit.  XXXill.  —  De  'emios  qu«  sponte  filium  suiiu 
occideril.  '^  ju^ 

l.APiT.  XXXIV.  —  De  illis  qui  pareotum  booorem  ooii 

■^'',**"'-    ,  Ibil 

Capit.  XXXV.  —  Dc  illis  qui  die  Domioico  nuj:aerini! 

Ihiti 

r^prr.  XXXVI. —  De  illo  qui  presbyterum  occider  t. 

Capit.  .XXXVII.  -  De  eodem.  if^H 

Capit.  X\X\III.  —  Nu  presbyieri  rine  cooseosu  ef»i- 
scoporum  pi  r  ecdesias  consiituaulur,  vel  ab  ei<  recipiau- 


lur. 


Ibid. 


Capit.  XXXIX.  —  Quot  lestibus  clerici  deviud  debeaui.' 

Capit.  XL.  —  De  fugili* is  clericis.  ij\i^ 

Capit.  XLI.  —  De  bis  qul  suspeodootur  bi  patibuli». 

Capit.  XI. II.  —  De  furibuset  raptoribus.  ibid'. 

Cap.t.  XL!lI.— |)e  bumicidiis  ooo  sponte  romiiiisM.si 

Hiil. 
«aprr.  XLIV.  —  De  rontlnentia  saecrdotis.  Ibta, 

Caut.  .XLV.  —  i)e  eiiscopis,  velcleric:s.  949 

Capit.  \L\  I.  — -  De  crimiue  perpetraio  in  airio  ccclt*- 

*'*•  Ithi. 

i.APiT.  .XLVII.  —  Dc  in;,'enun  6dell  accusalo.  /if,/,* 

l^pir.  XLVlii.  —  i)e  cofijiigatis  qui  tiubere  000  pu.n- 

"""•  Ibid. 

CAPir.  XLIX.  --  De  ordioalis  si  aote  vel  {icst  ordiuatio- 
ueiii  in  I  rimiualibiiH  pecratis  deprebensi  fuerint.        IbUi 

Capit.  L.  —  Do  ilio  qul  per  ebriekitem  fel  Yorscitateui 
l:.ucharistiain  evomueiii.  9511 

Capit.  I.I.  —  Si  all.|uid  de  calice  sacri  sanguinis  sUllave- 

'■'^  Ibd. 

Capit.  LII.  —  De  illo  qui  evomlt  sacnlicium ,  et  a  raui  • 
bus  coiisuiiiitur.  jif^fn 

Cawt.  LIII.  —  De  eodem.  ib.a 

Opit.  LiV.  —  De  EucharisUa  Inveterata  per  qvioqiu-1 
giiita  dies.  '^i 

Capit.  LV.  —  De  illis  t\\i\  noo  bene  custodlerint  corniH 
et  saoguioem  Domioi.  liid, 

Capit.  LVI.  —  De  eadem  re.  ibiti, 

CAPfT.  LVII.  —  De  eadem  re.  j^^ 

Capit.  L VIII.  —  L't  uuUiis  iojustas meosuns  et  poodera 
iojusta,  lucri  causa  dare  (>r<rsiiinst.  .  /Mf/. 

CAPrr.  LiX. — De  uia  re  quie  iufanfein  saam}aits  igoeni 
poiueril,  et  soi  neglii^cutia  mortuus  est.  Ibui. 

Capit.  LX.  —  De  vtris  ordiiiat  s,  qiion*m  peccata  occolia, 
sunl.  ibiu, 

CAPITULA  PATRIBUS  CQNCILII  HHRUDFORDL^ 

.     951 

Ibid. 
95i 
955 

Ibid. 

IM,  ' 

Ibia.. 

Ibnl. 

IM. 
95i 

IbuL 


OBLATA  A  THI':ODORO  PAi£SiDE.\TE. 

I.  —  De  Pascha. 

II.  —  De  epivcopis. 

III.  —  De  moiia.Hteriis. 
iV.  —  De  monachis. 

V.  —  Declericis. 

VI.  —  De  e|>iscopls  et  clerlcis  peregriois. 
VIL— Des.vnodis. 

VIII.  —  De  episeoporum  primatu. 

IX.  —  De  episcoporom  nuiiiero. 

X.  —  De  conjugio. 

ALIA  CAPITULA  COLLKCFA  KX  FRAGMENTIS.  9*35 

FRAGMENTA  EX  CANONIBUS.  957 

I.  —  Ex  cauonibus  a  Garsia  Louisa  colleciis  sub  titulo 
concillorum  Toletauorum.  Ibid. 

II.  —  Ex  excerptioodMis  Egberti  Eboracensis  archiepi- 
scojii.  9'i4 

III.  —  Ex  Veo.  Bed»  csoouibos  sd  remedia  peccaiu- 
ruiii.  9GU 

IV. — Ex  caiiitiilis   selectis  caooniim  Uiberneusiuni, 
qu!C  R.  D.  Lucas  Acbcrius  edidii  io  Spicileg.,  tom.  IX. 

Ibid. 
FBAGMENTA  EX  LIBKLS  POEXITENTIALIBLS    »5'i 

I.  ~  Ex  Pceoiieiiiiali  Romaoo.  Ibid. 

II.  —  Ki  Poeoitemiali  Rabaul  Maiirl.  i!6i 
FKAGIIEiNTA  £X  COLLbCTORIBUS  CANONUM,   m 


1-275 


INDEK  RERUM  QUiC  IN  IIOC  TOMO  CONTlNEiNTUB. 


I2T6 


I.  —  Ei  Itbris  II  Reginonis  de  Ecclefiasiicis  Disciplinis. 

Itnd, 
Ih  —  Ex  Burciiardo.  975 

Ill.-Kxlvooe.  977 

IV.^ExGraiiano.  978 

FRAGMENTA  EX  QUIBISDAM  CODICIBLS  MSS.  977 

I.  —  £x  PosuileuUali  luagislri  Bartliolumsi  Oxouiuiisis 
episeopi.  Itfid. 

II.  —  Ex  inlerrogaiioolbos  ad  confessionetii  dandam 
t|U«  subjiciuolur  aniiquis.sim;e  canonuin  coilectioui  oodieis 
mi  clarissimi  Antonii  Vionis  domioi  Herovallii.  979 

III.  —  Ex  collectione  caoouum  qu»  servalur  in  biblio- 
tbtfca  sancti  Vicioris.  980 

TITULICAPITUM  LIBRI  POENITENTIALIS  THEO- 

f>ORI,  QUOS  BINRIC   S   SPELMAN    BOIDIT   IN   CONXIL.  ARGUCAir. 

tOM.  I.  179 

CAP1TULA  QUiEDAM  a  rbvererdissimo  ac  doctissimo 

O.  LOCA  DACHKaiO  BDITA  SHCIL.  T.  IX,  CUM  POENITEMTULI 
TMBODOni  COLLATA  ET  EMfeNDATA.  9^1 

POKNITIiNTlALE  NOSTHUM  cum  quibcsdam  capitulis 

RT  CARONIBDS  EX  U»SO  POENITBNTULI  TUBODOftl  BXCBRPTIS  COL- 
I.ATU3f,  UNDB  COLLIGUNTflft  RUN  SOLUM  VARIJS  LECTIONES,  KBD 
BTfAM  AUCTORITATBS  MaXIMI  MOMENTI  OCIBUS  IPS1U&  POENITBN- 
TIALIS  TERITAS  BT  ADCTORirA^  COMPROBAlTTOn .  983 

POENHENriALE  THEOhORI  COLLATUM  CUM 
QUIHUSDAM  TMS  <  IMONIIS,  qojs  ex  bo  deprompta  lau- 

HANTUR  KUB  NOMINIB  S  SUPPOSITIS  UYGINI  VAPM,  FABlANI,  KTC.; 
AtQOE   B^   TESTIMONIA    CKRTO    AC    VBRO    AUCTORI    THEODORO 

RB^mou^TUR  987 

CANONES  SELECTl  bx  antiquissima  codicis  ■erotal- 

kUNI  CANONUM  COLLBOTtONE  DE  DOCrRlNA  ET  DlSaPLINA  ECCLE* 
•USTICA   QUJB    IN    SUPERKNUBUi    MONUAIB.NTIS    PROPOSITA    EST. 

989 

Prsfatio.  Ibid. 

lodex  capiiiiin  collectionls  codicis  Hero\alllani,  ex 
quo  licet  perspicere  quaeuam  a  oobis  praeterinissa  soot. 

1085 

Mooitum  de  excernits  «enneotibus.  10H5 

EXCBRPTAEX  POENITENTIALI  MAGISTRI  JOAN- 
NIS  DE  DEO  DOCTORIS  DECRETORUM.  i08l> 

De  eoofHssioue  iofirmorum  et  forum  poeniteolia.  Quiii 
heh  sacerdos  postquam  audi\erit  puioiteotiam  inOr- 
mi.  Ibid. 

De  coofessioDe  sani  et  de  pceoiteotia  slbi  impooenda. 

1080 

De  poenitentia  diviium.  De  coofessione  puerorum.  De 

Knitentia  seuum.  Dp  poeniientia  prslatorutn  io  geoere. 
poioiteoUa  mioorum  clericorum  iu  ^eoere.  De  poeoi- 
leotia  mooacborom  et  aliorum  religiosorom  in  ge- 
nere.  1087 

De  poBoiteotia  mulierum  io  geoerc.  De  pceoiteulia  vi- 
(loarum  in  genere.  De  pociiiteutia  pvrocararum.  De  ctr- 
eninstaotiis  qu»  aggravaot  peecata.  Qo^  sunt  sacerdoti  in 
conttunte  consideranda.  1088 

Ouallter  debet  fieri  coufessio.  De  pceoitentla  domol  pa- 
liae,  et  cul  debeat  coofileri.  1 0811 

Do  pceoitentia  cardinalium,  etcuidebent  confiterl.  1091 

De  poeniteolia  capellanorura  domioi  pap:p,  et  cui  de- 
bent  eonfiteri.  Oe  p^Bniteoiia  patrlarcbarum,  et  coi  de- 
heoi  eonSieri.  De  conresslooe  accbiepiscoporum,  et  cui 
debeot  coofiteri.  1092 

De  ooofesslone  eplseoporom,  et  eoi  debeot  coofi- 
teri.  109  i 

De  ooofeasione  abbalum,  et  cul  debent  confiten.     1099 

De  confe«kNie  monacborom ,  et  cui  debent  confiteri. 

1100 

De  poenltentia  dectni.  De  poeoitentia  arcbidiaconi,  et 
fttl  debeat  eonfiteri.  1 102 

Defonfessione  arcbipreabyterormn.Deeonfesslone  tbe- 
aanrarii  et  camerarii  vel  aacrist».  De  pceoHentia  prapo- 
dM,  et  coi  debet  confiteri.  1 103 


De  prrnitentla  mngistri  9clioli<r  in.  tl  eui  deiietconri- 
teri.  De  |>(i>niieiitta  c;tiiior:S.  el  rui  debei  cooGleri.  De 
poenitentia  cjiiouiconim,  el  cui  debentconiiteri.         llUi 

Do  p(BDilenliadort4iruin«*t  magislrorum,  ei  cui  debeoi 
confiteri.  Du  coutessione  advocalorum,  etcui  debeot  coo- 
fiieii.  11(13 

De  iKBuilcntia  jurisconsulti,  et  cui  deflLcoofiterl.  De 
poeoitenlia  presl)yterorum,  et  cuidebeot  cooQteri.     1106 

Soliiiio  ad  objertiones.  1 107 

Utrum  possit  presbyter  recipere  peciioiam  vel  elia  dona, 
pro  missis  cantandis,  (*i  pro  alits  oralionittus.  1  lOH 

Uirom  episropus  vel  alios  praelattis  possit  exigere  aut 
eKpeodere  pncnas  peconiarias  peccantium,  vel  debeat  pao- 
peribus  clargirl.  Ibid. 

AD  POKNITENTIALE  |THEODORI  OBSERVATIONES 
ETNOTifi.  1107 

THEODORI  DOCTRINA  DE  POENITENTIA,  ab  omm 

KOVITATIS  SUSPICIONE  VllfDICATA.  1 1  {y^t 

Caput  primum.  —  Paires  negant  morem  fuisse  Eccle- 
sis  decreio  sancitum  de  peccatis  occoltit  pnbiice  poBni- 
teodi.  Ikid. 

Cap.  II.  —  Palres  afiirmaot  pro  peccatis  occultis  pu^dh 
teotiam  secreio  factam  sufiicere,  atque  de  illis  luorem  Ec- 
clesle  foisse  secrelo  poeoitendi.  |  |7o 

Cap.  III.  —  Patrps  testantur  poeniientiam  pulilicain  pro 
publicis  tantum  criminilms  ab  Ecdesia  canonice  fuisse  sta- 
tutam.  .|l8i 

Cap.  IV.  —  Primum  argumenlum  J.  Morjni  proponitur 
et  rerellilur.  1 187 

Cap.  V.  •—  Secutidum  argumenium  refellitur  :  ei  osten- 
dilu' ,  iiret  fere  omncs  anliqui  canones  inielligendi  siut 
deciiininibiis  piiblicis,  non  tamen  recte  a  J.  Murino  CDn- 
cludi,  inde  sequi  Patres  antiquos  gravissimorum  anjmi 
morborum  sanatooem  prorsus  ne{<Teiisse,  cum  Patrps 
aotiqoi  prapter  poenite.itiam  poblicam,  et  qualeio  J.  Mo- 
rinus  descnbit,  piura  alia  proposoeriotremedia,  qucad 
aaoaiionem  gravissimoruiu  animi  luorborum  omnioo  soffi- 
cere  Jodic;<verini.  lf8V 

Cap.  YI.  —  Idera  argumentom  J.  Morini  refellitor :  di^ 
monstratur  Patres  testari  antiquos  canones  (Ki*niteuti«  |>u- 
blicsB  intelligendos  noo  esse  de  omnibos  crimimbos  pubif- 
cis;  atque  aiiam  foisse  poenitentlain  qa»  ad  remissiouem 
miiioruin  criminum  publicorum  sorocnre  artntrareotur. 
Uiide  dignos(!itur  quaenam  crimioa  publiea  publicie  p^ni> 
tentise  obnoxia  fuerinl.  1199 

Cap.  VII.  —  Teriinin  argumenlnm  J.  Moriol  refellitur, 
et  expooilor  Augusttni  testimoiiium.  1207 

Cap.  VTII  —  Explicaotor  quadaoi  verba  Poefiiteotialis  ; 
atque  esieoditur  pcenitenliam  publicam,  qualem  Joao.  Mo- 
rlous  describ  t,  pro  publicis  criniolbus  eiiam  gravissimis 
non  esse  absoiute  Decessariam;et  qoare  Patresplures  pii- 
bllcos  peccaiornj  ab  ea  exemerint.  1210 

Cap.  IX.  —  Defeosio  redemptionom  pceniteolianim  qtias 
J.  Morious  vitoperat,  ac  idcirco  a  PoeniteotiaJi  Theodoii 
et  Homano  abiudicat.  liit 

Cap.  X.  —  Demoosiratnr  a  J.  Mnrino  noo  certas  rat  o- 
nes  et  veras  cauaas  Pceoiteotialis  Tbeodori  expositis 
fiiiase.  im 

SUPPLEMENTUM  AD  AUGTORES  irVCERTl 

ANM  SiECULl  Vin. 

ASCAniUS  BT  TUSAREDUS. 

Monitum  ioseqoeotes  Ascarici    er   Tusaredi  episto- 

lis.  Ii31 

I.  -^  Ascaricus  Tiisaredo.  —  Directa  Aacaricos  episco- 
pus  ad  Tosaredum  Dei  binuloro  de  ipois  saoctorum  dor- 
mieotium,  qui  cum  Ciirlslo  surrexemot  corpora«  qotd 
exiode  cootioet  gesta  nempe  io  glori«.  Ibid, 

II.  —  Tuaaredus  Ascarico.  1134 
INDRX   RERUM  ET  VERBORUM  qua  tctm  ni  TmxTO 

SAWCTi  PAOLiift  TUM  iK  NOTis  eommnrvuii.  t  i39 


FINIS  TOMI  NONAGESIMl  NONl. 


;JOJ     UbS 


Parisiis.  —  Es  Typla  J.-P.  MIGNE« 


3  2044  023  429  921 


-  THiS  VGLU^IE 
DOES  NOT  CIRCULA.TE 
QUTSIDE  THE  LIBRAHY